Исатай-Махамбет көтерілісі

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="kk">
  <siteinfo>
    <sitename>Уикипедия</sitename>
    <dbname>kkwiki</dbname>
    <base>https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.2</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Таспа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Арнайы</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Талқылау</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Қатысушы</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Қатысушы талқылауы</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Уикипедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Уикипедия талқылауы</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Сурет</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Сурет талқылауы</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаУики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаУики талқылауы</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Үлгі</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Үлгі талқылауы</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Анықтама</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Анықтама талқылауы</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Санат</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Санат талқылауы</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Портал талқылауы</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Жоба</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Жоба талқылауы</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Исатай-Махамбет көтерілісі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5297</id>
    <revision>
      <id>3606608</id>
      <parentid>3558753</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T09:59:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29915-25</username>
        <id>181421</id>
      </contributor>
      <origin>3606608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30863" sha1="ijktn6d37m0j7g1eliyizirhpxr41cz" xml:space="preserve">{{Қарулы қақтығыс
 |қақтығыс    = Исатай-Махамбет көтерілісі
 |бөлім       = 
 |сурет       = 
 |сурет атауы = 
 |дата        = : 1836–1838
 |орын        = : [[Бөкей Ордасы|Бөкей Орда]]
 |себеп       = : Жер даулары, [[Жәңгір-Керей хан|хан саясатына]] наразылық, ауыр салықтар, мал қырылуы, казак әскерлерінің озбырлығы
 |нәтиже      = : Көтерілістің жеңілісі
 |статусы     = 
 |өзгерістер  = 
 |қарсылас1   = : {{Ту|Ресей}} [[Василий Перовский]]&lt;br&gt;[[Жәңгір-Керей хан]]
 |қарсылас2   = : [[Исатай Тайманұлы]]&lt;br&gt;[[Махамбет Өтемісұлы]]
 |қарсылас3   = 
 |қарсылас4   = 
 |командир1   = 
 |командир2   = 
 |командир3   = 
 |командир4   = 
 |күштер1     = 
 |күштер2     = 
 |күштер3     =  
 |күштер4     = 
 |шығындар1   = 
 |шығындар2   = 
 |шығындар3   = 
 |шығындар4   = 
 |жалпы шығындар     = 
 |азаматтық шығындар = 
 |ортаққор    = 
 |ескерту     = 
}}
'''Исатай-Махамбет көтерілісі''' — [[Исатай Тайманұлы]] мен [[Махамбет Өтемісұлы]] бастаған 1836–1838 жылдардағы шаруалар көтерілісі.

== Көтеріліс себептері ==
1836—1838 жылдары [[Бөкей хандығы]]нда аса ірі халық-азаттық [[көтеріліс]]терінің бірі болып өтті. Ол көтерілістің басты себебі жердің жетіспеушілігі еді. Мәселен, [[Ішкі Орда]]дағы 20 мыңға жуық [[отбасы]] шаруашылығы [[жер]] тапшылығынан зардап шекті. Ең жақын шұрайлы жерлердің бәрін де ірі помещиктер мен байлар өзара бөлісіп алып қойған болатын. Қатардағы қарапайым [[қазақтар]] жерді солардан жалға алып пайдаланды. Қазақ [[ақсүйек]]тері орыс помещиктерінен жалға алған жерлерді өздерінің жеке қалауы бойынша қазақ [[ауыл]]дарына көтеріңкі қымбат бағаға тағы да қайыра жалға беріп отырды. Сөйтіп қазақтардан әр түрлі айыппұлдар мен алым-салықты еселеп алып тұрды.

Ресей помещиктері Юсупов пен Безбородконың [[Каспий теңізі]] жағасында көлемі орасан зор жер телімдері болды. [[Жайық]] әскери кеңесі Үлкен және Кіші Өзен бойындағы және [[Қамыс-Самара]] көлдерінің төңірегіндегі жерлерді өз пайдасына басып алды. Жайық бойындағы жерлерді Жайық қазақ әскерлері иемденді. Қазақтардың кесіп өтіп, жағалаудағы жайылымдарды пайдалануына қатаң [[тыйым]] салынды. Далалық қазақтар ішкі жақ бетке, ішкі жақ қазақтары далалық сыртқы жақ бетке өте алмады. Жердің жеткіліксіздігі салдарынан қазақтар жерді [[Астрахан губерниясы]]ның шаруаларынан, Жайық қазақтарынан, жер иеленуші ірі помещиктер мен қазақ байларынан қымбат бағамен жалға алып пайдалануға мәжбүр болды. [[Жәңгір хан]] тарапынан салынатын алым-салық түрлері де еңсені езіп жіберді. Ол өз жеке басының пайдасына жинап алынатын бірыңғай [[салық]] түрін енгізді. Патша үкіметі ханның өзі жасап алған фискальдық қаржы жүйесіне араласпады.

1836 жылы халық көтерілісі басталды. Оның қозғаушы күші қатардағы бақташы [[қазақтар]] болды. Көтеріліс туының астына бірқатар [[старшын]]дар да жиналды. [[Сұлтан]]дар мұның ақыры не болар екен деп, әліптің артын бағып, бейтарап қалды немесе көтерілісшілерге қарсы шықты.

Халық көтерілісін елге белгілі беделді батырлар Исатай Тайманұлы (1791-1838) мен Махамбет Өтемісұлы (1803-1845) басқарды. Оның екеуі де беріш руының жайық атасынан болатын.

Исатай Тайманұлы 1791 жылы дүниеге келген. 1808 жылы Жайықтың сол жағалауында қатты ашаршылық болған кезде оның руы жақсы жағдай іздеп, Ішкі Ордаға өтіп кетуге мәжбүр болған еді. Исатай 21 жасында өз руының жайық атасына старшын болып тағайындалады. Ол өз қандастарының арасында орасан зор бедел мен сый-құрметке бөленді.

Исатай Тайманұлының ең жақын серігі ақын Махамбет Өтемісұлы болды. Ол [[Татар тілі|татар]] және [[орыс тілі|орыс тілдерін]] жақсы білетін. Біраз уақыт [[Орынбор]] қаласында тұрған. Махамбет Өтемісұлы белгілі орыс жазушысы әрі этнографы [[Владимир Иванович Даль|В. И. Дальмен]] жақсы таныс болды. В.И. Даль Орынбор генерал-губернаторының жанындағы ерекше тапсырмалар жөніндегі шенеунік қызметін атқаратын. Махамбет саяхатшы ғалым [[Карелин Григорий Силыч|Г.С. Карелинмен]] де тығыз қарым-қатынас жасап тұрған. Г.С. Карелин әр кездері Ішкі Ордада және Орынборда қызмет істеген болатын. Махамбеттің патша әкімшілігінің қолшоқпары хан, сұлтандар мен оның төңірегіндегілердің озбырлығын айыптайтын жалынды жырлары барлық қазаққа таныс.

:::::«Өздеріндей хандардың,
:::::Қарны жуан билердің
:::::Атандай даусын ақыртып,
:::::Лауазымын көкке шақыртып,
:::::Басын кессем деп едім,
:::::Еділдің бойы ен тоғай,
:::::Ел қондырсам деп едім,
:::::Жағалай жатқан сол елге
:::::Мал толтырсам деп едім!», —

деп Махамбет халық-азаттық күрестің мақсаты туралы шабыттана жырлады.

'''1836 жылғы ақпанда''' көтерілісшілер Жәңгір ханға қарсы ашық- таншық шабуылға шықты. Мұның басты себебі Исатай Тайманұлының [[Хан ордасы]]на қыр көрсетуі болды. Ол ханның шақыруына барудан үзілді-кесілді бас тартты. Оның үстіне, өзіне қарасты ауылдарды қыстаудан көшіріп алып, көтерілісшілердің үлкен жасағын топтастырды.

1836 жылғы көктемде көтерілісшілер қосынына [[Қарауылқожа Бабажанов|Қарауылқожа Бабажанұлы]] бастаған қарулы хан жасағы жақын келді. Оған қарсы Исатай Тайманұлы жақсы қаруланған 200 жігітті өзі бастап шықты. Ол қолына ту ұстап шығып еді. Қарсыласын жекпе-жек шайқасқа шақырды. Бірақ Қарауылқожа Бабажанұлы да, оның төңірегіндегілер де жекпе-жек шайқастан бас тартты, батырдың ұсынысын қабыл алмады. Хан жасағы үлкен шайқасқа шығуға бата алмай шегініп кетті. Көтерілісшілер өздерінің қосынына қайтып оралды. Исатай Таймановтың [[көтеріліс]]тің басшысы ретіндегі атағы бүкіл [[Кіші жүз]]ге мәлім болды.

Жәңгір хан мен оның төңірегіндегілер Исатайға жала жабуға көшті. Бір барымта кезінде сойылға жығылып қаза тапқан бір жылқышы қарттың өліміне Исатайдың және оның адамдарының қатысы бар дегенді дәлелдеуге тырысты. Исатай Тайманұлы бұл жаланы Жәңгір ханның келісімімен Қарауылқожаның ұйымдастырғанын жақсы түсінді. Қарауылқожаның үстінен Жәңгір ханға шағым түсіру ұйғарылды.

'''1836''' және '''1837''' жылдары шағым мен [[петиция]] беру арқылы Исатай Тайманұлы Жәңгір хан және оның төңірегіндегі жандайшаптарды қалың көпшіліктін көз алдында әшкерелемек болды. Шағым-петиция жолдау жаппай наразылық шеруіне ұласты. Мұндай алғашқы шеруге '''1836''' жылы өте көп адам қатысты, Жәңгір хан халықтың қаһарынан шошып кетті. Исатай батыр халық қалың жиналған Толыбай шатқалында өз өтінішін табыс етті. Жәңгір хан оның айтқан талаптарын түгел тындап шығып, қордаланып қалған проблемаларды 12 күннің ішінде шешуге уәде берді. Бірақ ол уәдесінде тұрмады. Сөйтіп Жәңгір хан халық алдындағы беделінен айырыла бастады.

'''1836''' жылдың күзінде Исатай Тайманұлы әр түрлі рулардың ауылдарын аралап жүріп, Жайық қазақ әскерлерінің иемденіп отырған жерлерін өз беттерінше тартып алуға шақырды. Көтеріліс көсемінің халық арасындағы беделі мен абыройы күн санап арта берді. Көтерілісшілер хан жасағына есеңгірете тойтарыс берді. Ханның төңіресіндегі жандайшаптардың бірі би [[Бәтке Құдайбергенұлы|Б. Құдайбергенұлы]] серкеш руының қазақтарына шабуыл жасады. Серкештер көтерілісшілердің жағында еді. Исатай серкештерге шабуыл жасағандарды жазалау үшін құрамында 270 сарбазы бар қарулы жасақты жұмсады. Олар әлгі бидің ауылын шауып, толық күйзелтіп кетті.

'''1837''' жылдың бас кезінде көтерілісшілерге байбақты руының бе- делді старшыны Жүніс Жантеліүлының қолы келіп қосылды. Енді көтеріліс аумағының шекарасы кеңейе түсті. Көтерілісшілердің қатары да ұдайы арта берді. Көтеріліс ауқымынан қауіптенген Орынбор шекара комиссиясы Исатай Таймановты ұстап алып, ісін сотта карауға тапсырма береді. Бұған қарсы көтерілісшілердің басшысы генерал-губернатор [[Перовский Василий Алексеевич|В.А. Перовскийге]] шағым жасады. Өлке басшысының [[қазақтар]]ға деген көзқарасы жаман емес еді. Бірде [[үйлену тойы]]н өткізіп жатқан қазақтарға шабуыл жасап, тонап кеткені үшін Перовскийдің жүзбасы Бухматов пен бір топ қазақты мың адамдық саптың ортасынан өткізе дүре соққызып, оларды әскери қызметтен біржола қуып жібергені белгілі болатын. Бірақ ол өлке билеушісі ретінде патша [[үкімет]]інің отаршылдық саясатын жүргізді.

Исатай батыр оған жолданған өтініш-шағымында былай деп жазды: ''«Біздің өтініштеріміз бен шағымдарымызга ешкім де құлақ аспайды. Біздің мал-мүлкімізді талан-таражға салып, тонап кетеді. Сөйтіп біз [[император]] тақсырдың қол астына адал ниетпен берілгендігіміз жөнінде ант қабылдаған бола тұрсақ та, күн сайын қорқынышты үрей кешеміз»''.

'''1837''' жылдың жазы мен күзінде көтерілісшілер ірі байлардың ауылдарына шабуылды күшейтті. Сол жылы күзде құрамында 200 [[сарбаз]]ы бар жасақ Қарауылқожа Бабажанұлының ауылын шауып, құл-талқан етіп кетті. 50 адам, соның ішінде 2 [[сұлтан]] тұтқынға алынды. Көтерілісшілердің елеулі күші бірте-бірте Хан ордасына жақындап келе жатты. Көтерілісшілер Жәңгір ханды жақтаушылардың мал-мүлкі мен шұрайлы жайылымдарын басып алумен болды.

Көтерілісшілер Астрахан губерниясы Чернояр уезінің аумағын да басып өтті. Онда [[қалмақтар]] мен [[қарақалпақтар]]дың және [[татарлар]]дың ауылдарына шабуыл жасап, талқандап кетті.

Көтерілісшілердің келесі бір шағын жасағы Балшықты қамалы маңында сұлтан [[Медетқали Шоқаұлы]]ның ауылын шауып кетті. Сұлтанның дүние-мүлкі мен малын олжалады.

== Көтерілісшілердің Хан ордасын қоршауға алуы ==
[[Сурет:Oshi no ran1.jpg|thumb|200px|[[Көтеріліс]]]]
Исатай Тайманұлы бастаған көтерілісшілер 1837 жылғы қазанның аяқ кезінде Хан ордасына он шақырымдай жақын келді. Жәңгір хан да, оның төңірегіндегілер де қоршауда қалды. Көтерілісшілердің жалпы саны екі мың адамнан асатын еді. Алайда Исатайдың Хан ордасын күшпен басып алғысы келмеді. Көтерілісшілер Жәңгір ханнан Балқы және Қарауылқожа билерді өз төңірегінен қуып жіберуді, билікті ру старшындарының қолына беруді талап етті.

Жәңгір ханда үрей қалмады. Ол көтерілісшілермен келіссөз жүргізуге көшті. Ханның қолына жаңа талап-петиция табыс етілді. Онда, егер ханға қойылып отырған талаптар орындалмайтын болса, көтерілісшілердің бүкіл ауыл-аймағымен [[Ішкі Орда]]ны тастап, көтеріле көшіп кететіні ескертілді. Оған [[халық]] арасында ықпалды 300 рубасы мен старшын және батырлар қол қойды. Бұл [[жағдай]] Жәңгір ханның [[жағдай]]ын [[күрт]] нашарлатып жіберді.

Патша [[үкімет]]інің [[Әкімшілік|әкімшілігі]] де қатты алаңдады. Көтерілісшілер Жайықтан бұзып-жарып сыртқы бетке көшетіндей [[күн]] туа қалса, оған қарсы алдын ала шұғыл [[шара]]лар қабылдауға кірісті. [[Шекара]] бекінісі күшейтіле бастады.

Исатай Тайманұлы ханмен екі арадағы шиеленісті [[жағдай]]ды [[бейбіт]] келіссөздер арқылы шешуге болатынына патша әкімшілігін сендіруге тырысты. Батыр [[уақыт]]тан ұтуды ойластырды. Қыс түсіп Жайықтың мұзы қатқан бойда оның сол жақ бетіне көшіп кетпек болды. Ал бұл екі арада [[Орынбор]] әкімшілігі мен Жәңгір хан [[қазақтар]]дың әскери күштерін шұғыл түрде топтастырып үлгерді. Жазалау шараларын жүзеге асыратын Жәңгір хан жасақтары да әзір болды. Сөйтіп қысқа мерзімнің ішінде көтерілісшілерге қарсы 1000-нан астам адам шоғырландырылды.

== Тастөбе түбіндегі шайқас ==
Шиеленістің қан майданда шешілетін уақыты таяп келді. '''1837 жылғы 15 қарашада''' Тастөбе деген жерде көтерілісшілер мен жазалаушы отрядтар арасында кескілескен қанды [[шайқас]] болып өтті. Көк сүңгіні шебер пайдалана білудің, жарамды жақсы аттарды тандап мінудің, шайқас өткен жер [[жағдай]]ымен бес [[саусақ]]тай жақсы таныс болуының нәтижесінде көтерілісшілер ұрыстың алғашқы жартысында басымдық танытып, едәуір жеңіске жетті. Алайда көтерілісшілерді жазалаушылар зеңбірекпен толассыз атқылай бастады. Көтерілісшілер бұған шыдай алмай, кейін шегінуге мәжбүр болды. Олардың соңынан бірнеше [[шақырым]]ға дейін қуғын жасалды. Ондаған [[адам]] қаза тапты. Қуғын кезінде көтерілісшілердің біраз [[мал]]ы жау қолында қалды.

Тастөбе түбіндегі жеңілістен кейін көтерілісшілер шағын топтарға бөлініп, Ішкі Орда [[Аумақ|аумағына]] тарап кетті. Көтерілісшілердің күші әлсіреп, моральдық [[рух]]ы да төмен түсті. Жазалаушы [[әскер]] барлық күшті [[көтеріліс]]тің басшысын қолға түсіруге жұмсап бақты. Исатайдың басына 500 сом [[күміс]] [[ақша]] тігілді.

'''1837 жылғы 13 желтоқсанға''' қараған түні көтерілісшілер [[Жайық]] өзенін кесіп өтті. [[Сарайшық]] бекінісінен сұлтан [[Баймағамбет Айшуақұлы]] 80 қазақ және өзінің [[адам]]дарымен көтерілісшілердің соңына түсті. Қуғын кезінде бірнеше көтерілісші тұтқынға алынды. Сұлтан Айшуақұлы қанша [[әрекет]] жасаса да көтеріліс басшысын қолына түсіре алмады. 1838 жылдың бас кезінде Исатай Тайманұлы өзінің қасына ерген жасағымен бірге Үлкен Борсықты құмындағы Шекті руының шетіне ілікті. Бұл [[жер]]де оған басқа да қазақтар топ-тобымен келіп қосылды.

== Көтерілісшілердің күшін біріктіру әрекеті ==
[[Сурет:Basi Revolt.jpg|thumb|200px|[[Көтеріліс]]]]
[[Көктем]] шығысымен қазақтардың қозғалысы жер-жерде қайтадан күшейе түсті. Мәселен, [[Елек]] өзенінің бойында [[Жоламан Тіленішұлы]]ның жасағы іс-қимыл жасады. [[Арал]]-[[Каспий]] аралығында [[Жүсіп]] батырдың жасақтары пайда болды. Ал Орталық [[Қазақстан]] далаларында «бүлікшіл сұлтан» аганған [[Кенесары Қасымұлы]] бастаған аса қуатты [[көтеріліс]] кеңінен құлаш жайды.

Міне, мұндай жағдайда Исатай Тайманұлы [[Хиуа хандығы]]нан бөлініп шыққан сұлтан [[Қайыпқали Есімұлы]]мен күш біріктіруге шешім кабылдады. Сұлтан өзін хан деп жариялады. Оның жасағында 3000- га жуық [[сарбаз]] бар еді. Бұл екі жасақ бір-бірімен [[Ойыл өзені]]нің сағасындағы шекті руының ауылдарында қосылды.

Патша үкіметі үшін өте күрделі қауіпті жағдай қалыптасты. Оның үстіне бүкіл [[Кіші жүз]]дің көтеріліске шыққан күштерін біріктіру ниеті де байқалды. Сондықтан [[Орынбор]] өлкесінің генерал-губернаторы қазақтардың қозғалысын басып-жаншу үшін ірі әскер құрамын аттандырды. Тау бекінісі жағынан бұған қосымша сұлтан Б. Айшуақұлының қосыны шықты. Оның құрамында Жайық полкінің 100 қазағы бар еді. Орынбордан шыққан подполковник Геке бастаған отрядта Орынбор қазақ полкінің екі жүз, Жайық қазақ полкінің жүз елу, шекара шебіндегі бекіністердің елу солдаты мен екі зеңбірегі болатын.

== Көтерілістің жеңіліске ұшырауының себептері мен салдары ==
Жазалаушы отрядтың әскери-техникалық тұрғыдан басымдығы бірден байқалды. '''1838 жылғы 2 шілде''' күні [[Қиыл өзені|Қиыл]] және [[Ақбұлақ]] өзендерінің бойында көтерілісшілер мен жазалаушылар арасында шешуші [[шайқас]] өтті. Оның барысында көтерілістің басшысы Исатай Тайманұлы қаза тапты. Көтерілісшілердің қалған тобы кейін шегініп, дала қойнауына сіңіп кетті. Жазалаушы әскер олардың соңынан қуғын ұйымдастырды. Шайқаста көтерілісшілерден 80-ге жуық адам қаза тапты.

Исатай Тайманұлының қазасынан кейін [[көтеріліс]] бәсең тарта бастады. Жекелеген жасақтар Төменгі [[Жайық]] шекара шебіне таяу жерлерде, [[Ойыл өзені]]нің бойында ғана іс-қимыл көрсетіп жүрді.

Махамбет Өтемісұлы біраз уақыт бой тасалап, жасырынып жүруге мәжбүр болды. Кейінірек қазақтарды [[Жәңгір хан]]ға және патша [[үкімет]]іне қарсы көтерілуге үгіттеді. 1845 жылы билеуші-сүлтан [[Баймағамбет Айшуақұлы]]ның адамдарымен [[қақтығыс]] кезінде қапылыста қазаға ұшырады. Көтеріліс басып-жаншылғаннан кейін оған қатысқандарды қуғындау басталды. Көптеген [[адам]]дарға өлімші етіп дүре соғылды. Көтерілісшілердің бірқатары каторгаға айдалды, мал-мүлкі тәркіленді. Көтеріліске неғұрлым белсене қатысқандар Шығыс [[Сібір]]ге біржолата жер аударылды.

[[Көтеріліс]]тің жеңіліске ұшырауының негізгі себептері мынада еді: ең алдымен, қозғалыс алдын ала мұқият ұйымдастырылмады, оның айқын бағдарламасы болмады, [[көтеріліс]] жергілікті шашыраңқы сипат алды. Көтерілістің басшылары Кенесары Қасымұлы мен [[Жоламан Тіленшіұлы]] бастаған жасақтарымен байланыс жасай алмады. Патша [[үкімет]]інің әскерлері мылтық, зеңбіректермен жарақтандырылған еді. Кейде зеңбіректен үсті-үстіне бірнеше оқ атудың өзі көтерілісшілерді кейін шегінуге мәжбүр етті. [[Қазақтар]]дың қолында ондай қару болған жоқ. Көтерілістің жеңіліп қалуының басты себептерінің бірі бұл жолы да, [[Сырым Датұлы]]ның жасақтары сияқты, екі [[бағыт]]та — әрі патша [[үкімет]]іне, әрі хан билігіне қарсы күрес жүргізілді. Мұның өзі көтеріліске қатысушылардың жағдайын әлде- қайда қиындата түсті. Оның үстіне, көтерілісшілерді казак жасақта- ры мен түрақты орыс армиясы бөлімшелері жан-жағынан түгелдей дерлік қоршауда ұстады. [[Кіші жүз]]дің далалық бөлігіндегі қазақтардан көмек күту де мүмкін болмады. Өйткені [[Жайық]]тың сырт жағындағы қандастармен [[байланыс]] жасауға [[шекара]] шебіндегі орыс әскерлері жол берген жоқ.

== Көтерілістің тарихи маңызы ==
Исатай Тайманұлы мен Махамбет Өтемісұлы басқарған көтерілістің орасан зор тарихи маңызы болды.

Бұл патша үкіметі құрған жаңа әкімшілік-аумақтық бірліктің аумағында қазақтардың отаршылдыққа қарсы ірі баскөтеруі еді. Оның ұлт-азаттық сипаты басым болды. Көтеріліс аяусыздықпен басылғаннан кейін де жалғаса берді. 1842 жылы Жәңгір ханға қарсы [[Аббас Кошайұлы]] мен [[Лаубай Мантайұлы]] бастаған баскөтерулер болып өтті.

Жәңгір хан көтерілісшілердің кейбір талаптарын орындауға мәжбүр болды. Атап айтқанда, халықтан жиналатын алым-салық көлемін едәуір жеңілдетті. Патша үкіметіне наразылық білдірген старшындардың пікірімен санасу керектігін түсінді.&lt;ref&gt;Қазақстан тарихы (XVIII ғасыр — 1914 жыл). Жалпы білім беретін мектептің 8-сыныбына арналған оқулық. Қабылдинов З.Е., Қайыпбаева А.Т.Алматы: Атамұра, 2008. — 352 бет, суретті, карталы.ISBN 9965-34-816-2&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Kz-hist-stub}}

[[Санат:XIX ғасыр соғыстары]]
[[Санат:Ресей империясындағы көтерілістер]]
[[Санат:Бөкей ордасы]]
[[Санат:1836 жыл Қазақстанда]]
[[Санат:1837 жыл Қазақстанда]]
[[Санат:1838 жыл Қазақстанда]]</text>
      <sha1>ijktn6d37m0j7g1eliyizirhpxr41cz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Татарстан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5367</id>
    <revision>
      <id>3606433</id>
      <parentid>3377716</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T18:21:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3606433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20339" sha1="l5qufqhtm91hru083zuskiax2gxk8uj" xml:space="preserve">{{coord|55|33|N|50|56|E|type:state_region:RU|display=title}}
{{Ресей Федерациясының субъекті
 |KkNm            = Татарстан Республикасы
 |RuNm            = {{lang-tt|Татарстан Республикасы}}&lt;br&gt;{{lang-ru|Республика Татарстан}}
 |OfNms           = 
 |FSFlag          = [[Сурет:Flag of Tatarstan.svg|150px|border]]
 |FSCoA           = [[Сурет:Coat of arms of Tatarstan.svg|center|100px]]
 |FlagLnk         = [[Татарстан туы]]
 |CoALnk          = [[Татарстан елтаңбасы]]
 |FSMap           = Map of Russia - Republic of Tatarstan (2008-03).svg
 |FSMapNameNOAUTO = 
 |FSCtrWhat       = Елордасы
 |FSCtrNm         = [[Қазан (қала)|Қазан]]
 |AreaRnk         = 44-ші
 |TotArea         = 67 847
 |WaterPrcnt      = 6,4
 |PopRnk          = 8-ші
 |PopQty          = {{өсім}}3 822 038
 |PopCtDate       = 2013
 |PopDens         = 56.33
 |GDP             = 1004,7
 |GDPCtDate       = 2010
 |GDP(PPP)        = 245,2
 |GDPRnk          = 6-шы
 |FedDistrNm      = [[Еділ маңы федералды округі|Еділ маңы]]
 |EcRegNm         = Волга маңы
 |OfLangs         = [[Татар тілі|Татарша]], [[Орыс тілі|Орысша]]
 |FSAnthem        = 
 |CadNo           = 16
 |ViceTtl         = Премьер-министр
 |ViceNm          = Алексей Песошин&lt;ref&gt;[http://www.azatliq.org/a/28434481.html Алексей Песошин Татарстан хөкүмәте башлыгы итеп сайланды]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.idelreal.org/a/28434564.html Алексей Песошин стал новым премьер-министром Татарстана]&lt;/ref&gt;
 |HeadTtl         = [[Татарстан Республикасы Райысы|Райыс]]
 |HeadNm          = [[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Рүстем Миңнеханов]]
 |LegislTtl       = Мемлекеттік кеңестің төрағасы
 |LegislNm        = Фәрид Мұхаммедшін
 |MSKS            = 0
 |OfSite          = 
}}

[[Image:Tatar03.png|250px|thumb|right]]
'''Татарстан Республикасы''' ({{lang-tt|Татарстан Җөмһүрияте / Tatarstan Cömhüriäte}}; {{lang-ru|Республика Татарстан}}) — [[Ресей Федерациясы]]ның субъекті&lt;ref&gt;[http://base.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc;base=LAW;n=2875;div=LAW;mb=LAW;opt=1;ts=42745933A142E223A67406961A53B0F6 Ресей ФедерациясыныңКонституциясының 5 бап ], [http://www.gmf.ru/noframe/base?d&amp;nd=917001793&amp;nh=0&amp;ssect=0 Республикасының ТатарстанКонституциясының 1 бап  ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304221302/http://www.gmf.ru/noframe/base?d&amp;nd=917001793&amp;nh=0&amp;ssect=0 |date=2016-03-04 }}&lt;/ref&gt;.

Көлемі 67836,2 шаршы шақырым (км²). &lt;br /&gt;Халық саны 3768,5 мың адам ([[2005 жыл|2005-ші жыл]]ының мәліметтері бойынша), қалада — 74,5% ([[2005]]) тұрады.

[[Халық тығыздығы]]: 55,4 адам/шақырымға ([[2005]]). &lt;br /&gt;Жұрттың көбі [[татарлар]] (52,92%) менен [[орыстар]] (39,49%). &lt;br /&gt;Республиканың құрамында 43 аудан, 20 қала (солардың 14 — республикаға қарайды), 21 [[қала сияқты елді мекен]], 897 ауыл кеңес бар.&lt;br /&gt;Орталығы —  [[Қазан (қала)|Қазан]] қаласы.

== Этимологиясы ==
== Тарихы ==
Татарстан жерін адамзат палеолит дәуірінен қоныстанған. Ерте орта ғасыр дәуірінде Түрік қағандығы құрамында болды. 9–10-шы ғасырларда бұлғарлардың бір бөлігі Еділ өз-нің орта ағысына қарай ығысып, мұнда Еділ Бұлғариясы атты мемлекет құрды. Ол кейіннен Батудың Русь пен Шығыс Еуропаға жорығы нәтижесінде Алтын Орда құрамына енді. 15-ші ғасырдың 1-ші жартысында Татарстан жерінде Қазан хандығы бой көтерді. Орыс патшалығының 1545–52-ші жылдардағы басқыншылығынан кейін Қазан хандығы [[Ресей]]ге бағынды. 1708-ші жылы Қазан губерниясы құрылды. Патшалық [[Ресей]]дің отаршылдық саясаты Татарстан халқына ауыр зардаптар әкелді. Мұнда орыстандыру, шоқындыру саясаты қарқын алды. Халықтың сана-сезімін ояту бағытында татар зиялылары ағартушылық бағыттағы іс-шараларды жүзеге асыруға талпыныс жасады. Каюм Насыри, Маржани секілді көрнекті ағартушылардың атқарған қызметі өзіндік маңызға ие болды. Қазан қаласындағы “Мухаммадия” медресесі Ресейдегі түркі-мұсылман жұртшылығы арасындағы ең танымал оқу орнына айналды. 19-шы ғасырда Қазанда баспа ісі дамып, [[татар]], [[башқұрт]] және [[қазақтар|қазақ]] тілдеріндегі кітап шығару ісі қанат жайды. 20-шы ғасырдың бас кезінде [[Ресей]]де өрбіген азаттық қозғалысы барысында тек татар ғана емес, отарлық езгідегі барлық түркі-мұсылман халықтарының мүддесін қорғауға Ю.Акчур, С.Мақсұд, Ә.Ибрагим секілді қайраткерлер белсенділік танытты. 1917-ші жылғы Ақпан [[революция]]сынан кейін қалыптасқан саяси ахуал жағдайында Татарстан жерінде ұлттық-мәдени автономия құруға қадам жасалып, бұл құрылымның Миллет меджлиси (Ұлттық жиналыс) атты парламенті мен Милли идаре (Ұлттық басқарма) деген жоғары атқару органы құрылды. Алайда ұлттық-мәдени автономияның аяғынан нық тұруына кеңес өкіметінің орнығуы кедергі келтірді.

Кеңес өкіметі өңірде орнағаннан соң [[татар]] және [[башқұрт]] интеллигенциясының өкілдері 1918-ші жылы 1-ші [[наурыз]]да РКФСР құрамындағы Орал-Еділ штатын құру идеясын көтерді. Онда Қазан мен Уфа губернияларын толықтай және Вятка, Орынбор, Пермь, Самара, Симбирск губернияларының біраз бөлігін қамтыған татар-башқұрт халықтарының ұлттық автономиясы етіп жариялау көзделді. Бірақ бұл ұсынысқа жергілікті большевиктік билік ашық қарсылық танытты. БОАК пен РКФСР ХКК-нің 1918-ші жылғы 26-шы тамыздағы декреті бойынша РКФСР құрамында Татар АКСР-і құрылды. Кейін ол Украина, Беларусь және Ресей құрамындағы республикаларымен бірге Кеңестер Одағының [[құрылтай]]шысы болды. Бірақ Орталық Азиядағы автоном. республикалар одақтас республикалар мәртебесіне ие болған кезде Татарстан автономия күйінде қала берді. Кеңестер Одағы кезінде Татарстанның экономикасында ірі алға басушылықтар жүргенімен рухани саланы, ұлттық тіл мен мәдениетті дамыту кенжелеп қалды. Татар халқы да басқа түркі-мұсылман халықтары секілді екі рет әліпби өзгертуді бастан кешірді. Ұлттық интеллигенция сталиндік қуғын-сүргінді бастан кешті. [[Мирсаид Хайдарғалиұлы Сұлтанғалиев|М. Сұлтанғалиев]] секілді ұлт зиялылары тоталитарлық режимнің құрбаны болды. 1988-ші жылы Татар қоғамдық орталық мемлекеті егемендігін алу жолында қозғалыс бастады. Бұл іс бұқаралық сипат алып, республика жұртшылығы ұлттық тәуелсіздік идеясын жаппай қолдады. 1990-шы жылы 30-шы тамызда Татарстан Жоғарғы Кеңесінің сессиясы Татарстанның мемлекет егемендігі туралы декларация жариялады. [[1991]]-ші жылы көктем және жаз айларында Ново-Огоревада одақтық келісімшартты әзірлеу барысында Татарстан автономиялардың мүддесін жүйелі қорғап шығып, олардың Одақтық федерациясының дербес субъектісі ретінде мойындалуына қол жеткізді. 1991-ші жылы 12-ші маусымда Татарстан президенті сайланды. Татарстанның тұңғыш президенті М.Шәймиев болды. [[1992]]-ші жылы 21-ші наурызда өткен [[референдум]] негізінде Татарстанның мемлекет мәртебесі айқындалды. Осы жылы 6-шы қарашада Татарстан Конституциясы қабылданды.

Татарстан – индустриалды-аграрлы ел. Экономикалық құрылымының 50%-ы өнеркәсіптің, 15%-ы а. ш-ның, 10%-ы құрылыстың, 25%-ы байланыс пен көлік қатынасының, т.б. үлесіне тиеді. Өнеркәсіптің жетекші салалары – машина жасау, мұнай-газ өндіру, өңдеу және мұнай химиясы. Қрі кәсіпорындары – “КамАЗ” жүк автомобиль з-ты, Нижнекамск мұнай-химия комб., “Нижнекамскшина”, Қазан авиац. өндірістік бірлестігі, “Татмұнай” бірлестігі. Ауыл шаруашылығы негізінен ет-сүт өндіретін мал [[шаруа]]шылығына мамандырылған. Сонымен қатар аң өсіру, бақша дақылдарын егу, [[құс]] және [[ара]] ш. жақсы дамыған.

Татарстан [[мәдениет]]і дәстүрлі ұлттық мәдениет арнасында қалыптасты. Жазба [[мәдениет]]і ежелгі дәуірден бастау алады. Ең көне үлгілері – “Жүсіп – Зылиха” (13-ші ғасыр) дастаны мен авторы белгісіз “Кесікбас” (“Кисекбаш”) жыры, “Сопыларға өсиет” атты дидакт. шығарма, т.б. Кейінгі орта ғасырларда татар әдебиетінде [[Мауля Кули]] (17-ші ғасырдың 2-ші жартысы), [[Утыз Имяын]] (1754–1834), [[Шамсетдин Заки]] (1825–65), т.б. сопылық-дидакикалық. ағым өкілдері көптеген шығармалар қалдырды. 19-шы ғасыр әдебиетінде ағартушылық бағыт ұстанған [[Әбунасыр Курсави]](1776–1902), [[Маржани]] (1813–1889), [[Каюм Насыри]] (1825–1902) әдеби, ғыл.-танымдық еңбектерімен татардың қазіргі әдеби тілінің негізін қалыптастырды. [[Ғабдолла Тоқай]] (1886–1913), [[Ғалымжан Ибрагимов]] (1887–1938), [[Мәжит Ғафури]] (1880–1934), т.б. шығармаларында [[дәуір]] тынысы, ел басындағы тарихи-әлеум. ахуал шынайы бейнеленді. [[Мұса Жәлелдің]] (1906–1944) “Моабит дәптері” атты өлеңдер жинағы адамзат баласының фашизмге қарсы күресінің рухани туы ретінде бағаланып, әлемге даңқы жайылды. Татарстанда қазіргі кезде 12 кәсіби [[театр]], [[филормония]], мемл. симфон. [[оркестр]], 300-ден аса музей, кітап қоры 28 млн. том құрайтын кітапханалар жұмыс істейді. Тарихи-сәулет ескерткіштерінен 16–19 ғасырларда салынған Қазан кремлінің орны ерекше. Татарстанда жазушылар, [[журналист]]ер, [[композитор]]лар, кинематографтар, сәулетшілер одағы сияқты шығарм. ұйымдар бар. Татарстан Президенті жанынан Мәдениетті қолдау және дамыту қоры құрылған. Сондай-ақ “Бұлғар” қоры, т.б. қоғамдық ұйымдар мәдени мұраларды сақтаумен айналысады. 1 мыңнан астам көне мәдениет ескерткіштері мемл. қамқорлығына алынған. Республикада “Мирас” бағдарламасының шеңберінде ескерткіштердің ерекше каталогы – “Татарстан Республикасы: тарих пен мәдениет ескерткіштері”, “Татар халқының 18–20 ғасырлар басындағы ескерткіштер” жинағы, т.б. анықтамалар жарық көрді. 6 қорық: Кремль, Булгар, Елабуж, Биляр, т.б. музейлері мемлекеттің ерекше қамқорлығында. [[Республика]]да [[фольклор]]лық ансамбльдердің саны өсіп, Сабантуй, Нардгун, [[Наурыз]], “Қаз эмесі” сияқты дәстүрлі ұлттық мерекелері қайта дамытылған.

== Географиясы ==
== Әкімшілік бөлінуі ==
{{main|Татарстан әкімшілік-аумақтық бөлінісі}}

Татарстан Республикасы Конституциясының III бөліміне сәйкес оның аумағына әкімшілік-аумақтық бірліктер кіреді: 43 аудан, 14 республикалық маңызы бар қала.

Республиканың муниципалдық құрылымы аясында Татарстанның әкімшілік-аумақтық бірлігі шекарасында 956 муниципалитет құрылымдар құрылған:
* 2 қалалық округ
* 43 муниципалды аудан
** 39 қалалық қоныс
** 872 ауылдық қоныс

== Халқы ==

== Мемлекеттік құрылымы ==
=== Конституция ===
Республиканың негізгі заңы - [[1992 жыл|1992-ші жылы]] [[30 қараша|30-шы қарашада]] қабылданған Татарстан Республикасының Конституциясы. Конституция бойынша Татарстан - [[Демократия|демократиялық]] [[Құқықтық мемлекет|құқықтық мемлекет]]. Татарстан Республикасының юрисдикциясы субъектілері үшін шығарылған федералдық заң мен Татарстан Республикасының нормативтік құқықтық актісі арасында қайшылық болған жағдайда, Татарстан Республикасының нормативтік құқықтық актісі қолданылады.

=== Президент ===
Татарстан Республикасындағы ең жоғары лауазымды тұлға - Татарстан Президенті. 1991-ші жылы 12-ші маусымда [[Минтимер Шәрипұлы Шәймиев]] Татарстан Республикасының тұңғыш Президенті болды. 2005-ші жылы 25-ші наурызда оған Ресей Федерациясы Президентінің ұсынысы бойынша Татарстан Республикасы Мемлекеттік Кеңесі жаңа мерзімге Татарстан Республикасы Президентінің өкілеттігін берді. 2010-шы жылғы 22-ші қаңтарда Шаймиев Ресей Федерациясының Президенті [[Дмитрий Анатольевич Медведев|Дмитрий Медведевтен]] оның кандидатурасын 2010-шы жылдың 25-ші наурызынан кейін жаңа президенттік мерзімге қарастырмауын сұрады&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.gzt.ru/topnews/politics/-posle-otstavki-shaimiev-budet-rabotatj-na-/295450.html|title=После отставки Шаймиев будет работать на государство бесплатно|date=2010-03-12|publisher=GZT.ru|accessdate=2010-03-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100315150954/http://www.gzt.ru/topnews/politics/-posle-otstavki-shaimiev-budet-rabotatj-na-/295450.html|archivedate=2010-03-15|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;. 2010-шы жылдың 25-ші наурызында [[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Рүстем Миңнеханов]] Татарстан Республикасының Президенті қызметіне кірісті, және Шаймиев Татарстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі қызметіне тағайындалды.

=== Заң шығарушы орган ===
100 депутаттан тұратын бір палаталы мемлекеттік кеңес (парламент) - мемлекеттік биліктің жоғарғы өкілді, заң шығарушы және бақылау органы. 2004-ші жылы 26-шы наурызда Фарид Мухаметшин Татарстан Республикасы Мемлекеттік кеңесінің төрағасы болып сайланды.

=== Атқарушы орган ===

== Президент ==
# [[Минтимер Шәрипұлы Шәймиев]] - [[12 маусым]] [[1991 жыл|1991]] - [[25 наурыз]] [[2010 жыл|2010]]
# [[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов]] - [[25 наурыз]] [[2010 жыл|2010]]

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

{{commons|Category:Tatarstan}}
{{ТҮРКСОЙ}}

[[Санат:Татарстан]]
[[Санат:Ресей республикалары]]</text>
      <sha1>l5qufqhtm91hru083zuskiax2gxk8uj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Форум/Жаңалықтар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>6718</id>
    <revision>
      <id>3606496</id>
      <parentid>3594287</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T22:31:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>/* CEE Meeting 2026 */ жаңа бөлім</comment>
      <origin>3606496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="164921" sha1="aj0gis7ays3ua26ewci6h8y8fgy7hed" xml:space="preserve">{{/Header}}&lt;!-- Бұл жолды өшірмеңіз, АСТЫНА жазыңыз! және  == Тақырып аты == қосып жазғанды ұмытпаңыз --&gt;
{{Жинақталған мазмұн|30|400}}

== ''The Signpost'': 15 January 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editors: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/From the editors|Looking back, looking forward]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Traffic report|The most viewed articles of 2024]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/In the media|Will you be targeted?]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Technology report|New Calculator template brings interactivity at last]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Essay|Meet the Canadian who holds the longest editing streak on Wikipedia]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Opinion|Reflections one score hence]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/News and notes|It's a new dawn, it's a new day, it's a new life for me... and I'm feeling free]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Serendipity|What we've left behind, and where we want to go next]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Op-ed|Elon Musk and the right on Wikipedia]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/In focus|Twenty years of The Signpost: What did it take?]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Arbitration report|Analyzing commonalities of some contentious topics]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Humour|How to make friends on Wikipedia]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 12:57, 2025 ж. қаңтардың 15 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28061132 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Universal Code of Conduct annual review: provide your comments on the UCoC and Enforcement Guidelines ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 06:11, 2025 ж. қаңтардың 24 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27746256 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Презентация «Как ИИ может помочь вам в вашей жизни в Википедии?» ==
Уважаемые участники,

CEE Hub приглашет вас принять участие в первом мероприятии из серии специально для русскоязычного сообщества Викимедиа. Эта инициатива призвана объединить участников, энтузиастов и экспертов со всего региона CEE (Центральной и Восточной Европы), а также Центральной Азии для обмена опытом и сотрудничества в продвижении проектов Викимедиа.
Эта серия открыта для всех русскоязычных участников Викимедиа, независимо от уровня опыта.

* '''Даты:''' в течение 2025 года (подробное расписание будет опубликовано в ближайшее время)
* '''Формат:''' через Zoom
* '''Язык:''' английский или украинский с последующим переводом на русский.

Участие может быть анонимным, и мы не планируем записывать вопросы.

Зарегистрироваться на первое мероприятие, «Как ИИ может помочь вам в вашей жизни в Википедии?» Наталия Цвик, (до недавнего времени исполнительный директор Викимедия Польша) можно '''[[meta:Event:Как ИИ может помочь вам в вашей жизни в Википедии? Наталия Цвик|здесь]]'''.

3 февраля, понедельник: 16:00 UTC / 17:00 CET / 18:00 EET / 21:00 UZT / 22:00 KGT

От себя добавлю, что видела её презентацию на Украинской викиконференции, и это было интересно и полезно.--[[Қатысушы:Victoria|Victoria]] ([[Қатысушы талқылауы:Victoria|талқылау]]) 14:46, 2025 ж. қаңтардың 28 (+05)

== Feminism and Folklore 2025 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;center&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/center&gt;

Dear Wiki Community,

You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]]''' writing competition from February 1, 2025, to March 31, 2025 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia.
 
You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles.
 
Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project:
# Create a page for the contest on the local wiki.
# Set up a campaign on '''CampWiz''' tool.
# Create the local list and mention the timeline and local and international prizes.
# Request local admins for site notice.
# Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta project page]].

This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools''']

Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2025|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance.
 
We look forward to your immense coordination.
 
Thank you and Best wishes,

'''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]]'''

::::Stay connected [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp; [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]

&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
--[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 07:35, 2025 ж. қаңтардың 29 (+05)

== Wiki Loves Folklore is back! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

{{int:please-translate}}

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]

Dear Wiki Community,
You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore 2025]]''' an international media contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March.

You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&amp;campaign=wlf_2025 submitting] them in this commons contest.

You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language.

Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2025|project Talk page]] if you need any assistance. 

'''Kind regards,'''

'''Wiki loves Folklore International Team'''
--[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 07:35, 2025 ж. қаңтардың 29 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=26503019 тізімін пайдаланып User:Tiven2240@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Reminder: first part of the annual UCoC review closes soon ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

This is a reminder that the first phase of the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines will be closing soon. You can make suggestions for changes through [[d:Q614092|the end of day]], 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. After review of the feedback, proposals for updated text will be published on Meta in March for another round of community review. 

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 05:48, 2025 ж. ақпанның 3 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28198931 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 7 February 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Recent research|GPT-4 writes better edit summaries than human Wikipedians]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/News and notes|Let's talk!]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Opinion|Fathoms Below, but over the moon]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/In the media|Wikipedia is an extension of legacy media propaganda, says Elon Musk]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Community view|24th Wikipedia Day in New York City]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Arbitration report|Palestine-Israel articles 5 has closed]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Traffic report|A wild drive]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:59, 2025 ж. ақпанның 7 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28179470 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt; Upcoming Language Community Meeting (Feb 28th, 14:00 UTC) and Newsletter&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone!
[[File:WP20Symbols WIKI INCUBATOR.svg|right|frameless|150x150px|alt=An image symbolising multiple languages]]
We’re excited to announce that the next '''Language Community Meeting''' is happening soon, '''February 28th at 14:00 UTC'''! If you’d like to join, simply sign up on the '''[[mw:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#28_February_2025|wiki page]]'''.

This is a participant-driven meeting where we share updates on language-related projects, discuss technical challenges in language wikis, and collaborate on solutions. In our last meeting, we covered topics like developing language keyboards, creating the Moore Wikipedia, and updates from the language support track at Wiki Indaba.

'''Got a topic to share?''' Whether it’s a technical update from your project, a challenge you need help with, or a request for interpretation support, we’d love to hear from you! Feel free to '''reply to this message''' or add agenda items to the document '''[[etherpad:p/language-community-meeting-feb-2025|here]]'''.

Also, we wanted to highlight that the sixth edition of the Language &amp; Internationalization newsletter (January 2025) is available here: [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January]]. This newsletter provides updates from the October–December 2024 quarter on new feature development, improvements in various language-related technical projects and support efforts, details about community meetings, and ideas for contributing to projects. To stay updated, you can subscribe to the newsletter on its wiki page: [[:mw:Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter]].

We look forward to your ideas and participation at the language community meeting, see you there!
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 13:29, 2025 ж. ақпанның 22 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28217779 тізімін пайдаланып User:SSethi (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 27 February 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/News and notes|Administrator elections up for reapproval and 1bil GET snagged on Commons]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Serendipity|Guinea-Bissau Heritage from Commons to the World]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Technology report|Hear that? The wikis go silent twice a year]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/In the media|The end of the world]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Recent research|What's known about how readers navigate Wikipedia; Italian Wikipedia hardest to read]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Opinion|Sennecaster's RfA debriefing]]

* Tips and tricks: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Tips and tricks|One year after this article is posted, will every single article on Wikipedia have a short description?]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Community view|Open letter from French Wikipedians says &quot;no&quot; to intimidation of volunteer contributors]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Traffic report|Temporary scars, February stars]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Essay|The source, the whole source, and nothing but the source]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Obituary|Ümüt Çınar (Kmoksy) and Vinícius Medina Kern (Vmkern)]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15:31, 2025 ж. ақпанның 27 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28313070 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 23:51, 2025 ж. наурыздың 7 (+05)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28307738 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== An improved dashboard for the Content Translation tool ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{Int:hello}} Wikipedians,

Apologies as this message is not in your language, {{Int:please-translate}}.

The [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization|Language and Product Localization team]] has improved the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=previous-edits&amp;active-list=suggestions&amp;from=en&amp;to=es Content Translation dashboard] to create a consistent experience for all contributors using mobile and desktop devices. The improved translation dashboard allows all logged-in users of the tool to enjoy a consistent experience regardless of their type of device.

With a harmonized experience, logged-in desktop users now have access to the capabilities shown in the image below.
[[file:Content_Translation_new-dashboard.png|alt=|center|thumb|576x576px|Notice that in this screenshot, the new dashboard allows: Users to adjust suggestions with the &quot;For you&quot; and &quot;...More&quot; buttons to select general topics or community-created collections (like the example of Climate topic).  Also, users can use translation to create new articles (as before) and expand existing articles section by section. You can see how suggestions are provided in the new dashboard  in two groups (&quot;Create new pages&quot; and &quot;Expand with new sections&quot;)-one for each activity.]]
[[File:Content_Translation_dashboard_on_desktop.png|alt=|center|thumb|577x577px|In the current dashboard, you will notice that you can't adjust suggestions to select topics or community-created collections. Also, you can't expand on existing articles by translating new sections.]]
We will implement [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|this improvement]] on your wiki '''on Monday, March 17th, 2025''' and remove the current dashboard '''by May 2025'''.
Please reach out with any questions concerning the dashboard in this thread. 

Thank you!

On behalf of the Language and Product Localization team.
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]&lt;/bdi&gt; 07:55, 2025 ж. наурыздың 13 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_CX_Unified_dashboard_announcement_list_1&amp;oldid=28382282 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 22 March 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editor: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/From the editor|''Hanami'']]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/News and notes|Deeper look at takedowns targeting Wikipedia]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/In the media|The good, the bad, and the unusual]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Recent research|Explaining the disappointing history of Flagged Revisions; and what's the impact of ChatGPT on Wikipedia so far?]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Traffic report|All the world's a stage, we are merely players...]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Gallery|WikiPortraits rule!]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Essay|Unusual biographical images]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Obituary|Rest in peace]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 08:11, 2025 ж. наурыздың 22 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28391577 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon.

Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. 

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 07:04, 2025 ж. сәуірдің 4 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 9 April 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Special report|Wikipedian and physician Ziyad al-Sufiani reportedly released from Saudi prison]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/In focus|WMF to explore &quot;common standards&quot; for NPOV policies; implications for project autonomy remain unclear]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/In the media|Indian judges demand removal of content critical of Asian News International]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/News and notes|35,000 user accounts compromised, locked in attempted credential-stuffing attack]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Op-ed|How crawlers impact the operations of the Wikimedia projects]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Opinion|Crawlers, hogs and gorillas]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Debriefing|Giraffer's RfA debriefing]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Obituary|RHaworth, TomCat4680 and PawełMM]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Traffic report|Heigh-Ho, Heigh-Ho, off to report we go...]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/News from Diff|Strengthening Wikipedia’s neutral point of view]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Comix|Thirteen]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 23:25, 2025 ж. сәуірдің 9 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28494227 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025: Invitation ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:UCDM 2025 general.png|180px|right]]
{{int:please-translate}}

Hello, dear Wikipedians!&lt;br/&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the fifth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''14th April''' until '''16th May 2025'''. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design, and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contributions in every language! 

The most active contesters will receive prizes.

If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.
&lt;br/&gt;

We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]])
&lt;/div&gt;

21:11, 2025 ж. сәуірдің 16 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 тізімін пайдаланып User:Hide on Rosé@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines (&quot;UCoC EG&quot;) and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 05:34, 2025 ж. сәуірдің 17 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Global bot approval request for KiranBOT ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{int:hello}}!

I apologise for sending the message in English. {{int:please-translate}}.

In accordance to [[:m:Bot policy#Global bots|the policy]], this message is to notify you that there is a new approval request for a global bot.

The discussion is available at [[:m:Steward requests/Bot status#Global bot status for KiranBOT|Steward requests/Bot status#Global bot status for KiranBOT]] on Meta.&lt;br /&gt;Kindly note that the request will remain open for 14 days starting today.

Thank you for your time.

Best regards,&lt;br /&gt;[[Қатысушы:Usernamekiran|Usernamekiran]] ([[Қатысушы талқылауы:Usernamekiran|талқылау]]) 14:17, 2025 ж. сәуірдің 19 (+05)

&lt;!-- Message manually sent by User:usernamekiran@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bot_policy/New_global_bot_discussion&amp;oldid=28423712 --&gt;

== Sub-referencing: User testing ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]]
&lt;small&gt;''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''&lt;/small&gt;

Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further:

#'''Try it out and share your feedback'''
#:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. 
#'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs'''
#:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''.

We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well.

Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! &lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])&lt;/bdi&gt; 20:03, 2025 ж. сәуірдің 28 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&amp;oldid=28628657 тізімін пайдаланып User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- &lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 08:41, 2025 ж. сәуірдің 29 (+05)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 1 May 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News and notes|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News and notes]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In the media|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In the media]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Recent research|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Recent research]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Arbitration report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Arbitration report]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Discussion report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Discussion report]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Traffic report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Traffic report]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Disinformation report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Disinformation report]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News from the WMF|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News from the WMF]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Humour|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Humour]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Comix|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Comix]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In focus|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In focus]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Community view|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Community view]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Debriefing|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Debriefing]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Gallery|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Gallery]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Obituary|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Obituary]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:20, 2025 ж. Мамырдың 2 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28562138 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== CEE Meeting 2025 ==

=== Nurtenge ===

Қайырлы таң/күн/кеш/түн, құрметті Қазақша Уикипедия қауымдастығы! Осы жылғы қыркүйек айында өтетін [[:meta:CEE Meeting 2025|CEE Meeting 2025]] конференциясына қазақ тілді делегация ретінде өзімді ұсынамын. Өткен жылы да мен өзімді [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2024|ұсынған]] болатынмын. Өкінішке қарай, жеке себептерге байланысты менің қатысудан бас тартуыма тура келді. Осы жылы олай тағы да қайталамауға уәде беремін. Осыған дейін әртүрлі халықаралық уикиконференциялар мен кездесулерге қатысып көрген соң менің әжептәуір тәжірибем бар. Және де сол тәжірибемді осы CEE Meeting-ке алғашқы рет қатысу арқылы молайтқым келеді. Халықаралық тәжірибе алу мен жаңа уикимедиашылармен танысу уики-үлесіме жақсы жағынан әсер ететініне сенімдімін. — [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 06:50, 2025 ж. Мамырдың 12 (+05)
#{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Yessentaikyzy|Yessentaikyzy]] ([[Қатысушы талқылауы:Yessentaikyzy|талқылау]]) 09:12, 2025 ж. Мамырдың 12 (+05)
#{{Қолдаймын}}. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 15:56, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} – [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 17:50, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:32, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]]) 21:05, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қарсымын}}, жөні түзу мақаланы жоюға ұсынды. --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 22:35, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қарсымын}}, шыныменде өте күмәнді өңдеме болды. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:06, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:59, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
#{{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 06:17, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қарсымын}}, былтырғы себеппен. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 09:45, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
# {{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:58, 2025 ж. мамырдың 17 (+05)
# {{Қолдаймын}} --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:24, 2025 ж. мамырдың 19 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:06, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
#{{Қолдаймын}}, бұрынғы іс-шаралардан тәжірибесі бар қатысушы, қауымдастығымызды халықаралық деңгейде көрсете алатындай ағылшын тілін жақсы меңгерген [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:27, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- Іске сәт! [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 23:29, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- --[[Қатысушы:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] ([[Қатысушы талқылауы:Alphy Haydar|талқылау]]) 18:04, 2025 ж. мамырдың 25 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:31, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)
:{{@|Шешен Исмаил}} даусыңызға рақмет! Не үшін қарсы екеніңізді жазып өтсеңіз? -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 10:00, 2025 ж. мамырдың 29 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05)
=== Muzaffar ===

Ассалаумағалайкум Қазақша Уикипедия қауымдастығы. Мен 2025 жыл қыркүйекте өтетін [[:meta:CEE Meeting 2025|CEE Meeting 2025]] конференциясына баруға кандидат ретінде өзімді ұсынамын. Осы кезге дейін халықаралық конференциялар мен марафондардан көп тәжірибе жинадым. Әр айда белсенді 10 қатысушылар тізіміндемін. Халықаралық конференцияда қатысу келесі уикипедиядағы белсенділігімге оң нәтиже береді деген үміттемін. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 13:00, 2025 ж. Мамырдың 12 (+05)

#{{Қолдаймын}}. Менің ойымша Мұзаффар Уикипедия концепциясын жақсы түсінеді. Сонымен қатар, қазақ тіліндегі Уики қауымдастығының ішінде өзін өте белсенді көрсете білді --Алмас Мұстафа 12:40, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} – [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 17:51, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Yessentaikyzy|Yessentaikyzy]] ([[Қатысушы талқылауы:Yessentaikyzy|талқылау]]) 18:27, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Alpasli|Alpasli]] ([[Қатысушы талқылауы:Alpasli|талқылау]]) 20:11, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:18, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
#{{Қолдаймын}} –  Мен википедияға үлес қосқандардың барлығын бағалаймын. Мұзаффар өзбекше және қазақша Уикипедияларға да үлкен үлес қосуда. — [[Қатысушы:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Mirzoulugʻbek|талқылау]]) 20:45, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:00, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 06:15, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қарсымын}}, былтырғы себеппен. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 09:48, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
##[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2024|Былтырғы себепте]] мені атап өтпеген сияқты сіз? [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:07, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:27, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 11:02, 2025 ж. мамырдың 17 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:11, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Mahmud Abduvaliyev|Mahmud Abduvaliyev]] ([[Қатысушы талқылауы:Mahmud Abduvaliyev|талқылау]]) 23:13, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- Сәттілік! [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 23:30, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:31, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05)
=== Batyrbek ===

Қайырлы күн, әріптестер! Биыл Грекияның Салоники қаласында болатын [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_CEE_Meeting_2025/Registration CEE Meeting 2025] конференциясына біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. Конференция тек ағылшын тілінде өтеді. Онда қатысушылар арасынан қауымдастыққа қатысты шешім шығаруға қатысатын адамдар болғаны жақсы деген ұсыныс бар. '''Соған байланысты өз үміткерлігімді ұсынамын'''. Көбіңіз білетіндей, Қазақ Уикипедиясында админ әрі бітікші қызметін атқарамын. Уикипедияға қатысты іс-шаралар ұйымдастыруда да тәжірибем бар. Жақында өткен [https://meta.wikimedia.org/wiki/Central_Asian_WikiCon_2025/Team/kk Орталық Азия WikiCon конференциясының ұйымдастырушылары қатарында болғам]. Бұған дейін 2017, 2018, 2022 жылдардағы CEE конференцияларына қатысқам. Биылғы жиында басқа уики-қауымдастықтарға өз қауымдастығымыз туралы айтып, жаңа идеялар әкелетін жоспарым бар. Қауымдастық атынан баратын болғандықтан, бастапқыда сіздердің дауысыңыз керек. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 15:54, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} – ұсынысыңыз орынды. [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 17:42, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}}. [[Қатысушы:Murat Karibay|Murat Karibay]] ([[Қатысушы талқылауы:Murat Karibay|талқылау]]) 19:13, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]]) 21:04, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} Batyrbek қазақ тіліндегі Уикипедияға үлес қосып жүрген көрнекті уикипедияшы. Бұл Википедияшы соңғы жылдары Қырғызстандағы бірнеше студенттермен тәжірибесімен бөліскен кәсіби википедияшылардың бірі. — [[Қатысушы:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Mirzoulugʻbek|талқылау]]) 20:51, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
#{{Қолдаймын}} – --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 09:29, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Орел Карл|Орел Карл]] ([[Қатысушы талқылауы:Орел Карл|талқылау]]) 17:46, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 11:03, 2025 ж. мамырдың 17 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 14:26, 2025 ж. мамырдың 18 (+05)
#{{Қолдаймын}}. Айтып жатқан жоспарларыңызды көрсетсеңіз --Алмас Мұстафа 13:03, 2025 ж. мамырдың 19 (+05)
#{{Қолдаймын}} --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:24, 2025 ж. мамырдың 19 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:13, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:23, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
#{{Қолдаймын}}, жақсы өкіліміз бола алатын қатысушы, Уикипедияда да, конференцияларда да тәжірибесі бар [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:31, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 23:33, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- --[[Қатысушы:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] ([[Қатысушы талқылауы:Alphy Haydar|талқылау]]) 18:06, 2025 ж. мамырдың 25 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:34, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)

:@Mustafaalmas, шамамен [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File%3A%D0%91._%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%E2%80%93_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B осындай], бірақ әлдеқайда жаңартылған презентация жасамақпын, сондай-ақ конференция тақырыбына сай (problem solver) бейімдейтін жоспарым бар.
@Джамбульский, пікіріңізге рахмет! Не үшін қарсы екеніңізді білсем деп едім. Мүмкін жақсарту керек бір нәрсе бар шығар. Айтып жіберсеңіз. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 17:34, 2025 ж. мамырдың 21 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05)
=== Nurken ===
Армысыңдар, әріптестерім! Жоғарыдағы үміткерлердей өзімді осы жылғы қыркүйектегі CEE Meeting 2025 конференциясына ұсынамын. Осы мамырдағы [https://meta.wikimedia.org/wiki/Youth_Conference_2025 CEE Жастар конференциясында] қазақтілді қоғамдастықтың өкілі болған да мен едім. Тәжірибесі бар, ағылшын тілін меңгерген, CEE қоғамының мүшелерін танитын қатысушы ретінде өзімді нашар емес үміткер деп көремін. Қазақша Уикипедияда администратор атағым да бар. Халықаралық әріптестікті одан әрі нығайтуға, жобамызға одан әрі үлес қосуға үнемі дайынмын. Болашақ жоспарлар қатарында Қазақша Уикипедияның әлеуметтік желілеріне назар аудару, мүмкін халықаралық edit-a-thon (өңдеу марафондарын) ұйымдастыру бар. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 05:16, 2025 ж. мамырдың 27 (+05)
# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 20:27, 2025 ж. мамырдың 27 (+05)
# {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:58, 2025 ж. мамырдың 27 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 01:32, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)

:@[[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ұлы мәртебелім, бұл айтқандарыңыз тым қарапайым, ұлы мәртебеліңізге лайық емес. Сіз бұл мінберде өте үлкен миссия, өте үлкен мақсат туралы сыр шертуіңіз керек.
:Мәңгі лаулап жану үшін ғаламда,
:Үлкен бақыт табу үшін ғаламда,
:Үлкен болып қалу үшін ғаламда,
:Үлкен арман керек екен адамға
:[[Мұхтар Шаханов]]
:[[Қатысушы талқылауы:Arystanbek/Мұрағат/1#Үлесіңіз|Мында жазғанымды]] 4-5 жылдан кейін оқып шынымен мынаны мен жаздым ба деп ойланатын кездерім болады. Бір емес  бірнеше рет 2 жылға кетіп қайта қайта орала беруімнің мәнісі де осында шығар, білмеймін. Сондықтан әлдеқайда ұлы мақсаттарды армандап қияли болып жазсаңыз менде сізге өз дауысымды беремін. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 06:13, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:34, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05)

===Қорытынды===
Дауыс беру нәтижесінде:
[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] және [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] көп дауыс жинап, конференцияға қатысуға лайықты деп табылды. Сәттілік тілейміз! --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 21:05, 2025 ж. маусымның 10 (+05)
: {{@|Нұрлан Рахымжанов}}, бауырым, Nurtenge деген қатысушы керекті 75%  дауыс жинай алмады ғой. 29% қарсы болды емеес пе... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 03:00, 2025 ж. маусымның 11 (+05)
::@[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] байқауымша бірнеше адам бірігіп ұйымдасқан түрде қарсы шығып отырған сияқтысыздар, немесе бір адам бірнеше тіркелгі жасап бір адам бірнеше рет дауыс беріп отырған сияқты. Ал мына қатысушы есіміңіз бірден бұғаттауға лайық деп санаймын. Біз мында қазақша орта қалыптастырамыз, мәңгүрттікке қарсы күресеміз, қазақ тілінің қолданыс аясын кеңейтеміз деп үлес қосып жүрміз ал сен сияқтылар кері кетіп прогеске қарсы шығып регреске кетіп барасыңдар. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 07:07, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
:::Ал менің байқауымша сен өте тәрбиесіз баласың! Біріншіден, жасы үлкен адамдарға ізет білдіріп жазғаның жөн. Екіншіден, менің жазғаным саған емес, басқа адамға арналған еді. Үшіншіден, менің осы сайттағы есіміме қатысты не шатағың бар? Мен сенің есімің туралы ештеңе айтып отырған жоқпын ғой. Мысалы, ол неге түрлі-түсті болып жазылған, бұл гомосексуализм бе? Неге латын әліпбиін пайдаландың, тыңшысың ба? Көрдің ба, ондай қарапайым дүниелерге қадала берме. Төртіншіден, өзің сияқты өз дауысымды еркін беріп отырмын, жоқ жерден қастандық іздей берме. Бесіншіден, менің зиянды деп санайтын өңдемелерімді атап шық, әйтпесе құр нақақа жала жапқаннан не пайда??? --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 13:52, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::Несіне кектеніп, мазаң кетіп отыр? Жасың қай жерде жазылған еді? Оны қайдан білейік? Тап үлкен болсаң, жасыңа сай болсайшы! Өз қазағыңды көре алмай, әр жерде қарсылық білдіріп жүргенің аз ба? Не өзің үміткер болмайсың, не үміткерді қолдамайсың да! Уикипедияда бір де бір дұрыс белсенділігіңді көрмедім, тек талқылауға кіріп жұртқа әңгіме айтасың да жүресің. Сөзің мен ісіңді дұрыстамағанша саған ешқандай сыйластық жоқ! Ескертемін, бұлай жалғаса берсе аяусыз бұғаттаймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:19, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::: Енді қарасаш, Nurtenge деген бала [[Эрнест Төреханов|қазақтың дана жазушысын]] көре алмай, оны ешкіммен ақылдаспай жоюға ұсынды. Бұл нақұрыстың қылығы емес пе? Оған неге ешкім ештеңе демеді? Былтыр осы сияқты тағы біреше мәселе туындап еді, бірақ ол дұрыс жауап беруден қашқақтай бастады.  Санасы аздау бір қатысушы екен. --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 14:50, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::Сенің сол мақалаға қолыңның ұшы да тимеген ғой. Сақтап қалуға да тырыспағансың. Ол мақала әлі жойылмаған, тек жоюға ұсынылған. Сенің сол мақаланы реттеп, толықтырып, жаңартуға қарайтын уақытың болды ғой.
::::::Былай келісейік: мен мақаладан «жедел жойылсын» үлгісін және бұғаттауыңды алып тастаймын, бірақ сен ойыңды өзгерт — 10 күн ішінде сол мақаланы толықтыр, қосатын дерегіңді қос және қарсылық білдіруді тоқтат. Егер нәтиже болмаса, мақаланы да жоямын, сені де қайтадан бұғаттаймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:13, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::: Бауырым, сен өйтіп сөйлеме... Ондай талаптарыңды бас-аяғы бар мақаланы жоюға ұсынған адамға айт. Мынау кім, досың ба? Ертең ол Есенберлинді және Әуезовты жоюға ұсынса, тағы да лям-мим демей тыныш отырасың ба? --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 15:25, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::::Мен саған тиімді жағын айтамын.
::::::::Жедел жоюға ұсынылған себептері міне: Энциклопедиялық маңызы жоқ, қысқа мақала, жетім мақала, мақала сапасы төмен.
::::::::Саған жақсы мақала болып көрінгенімен, бұл уикипедияның ережелеріне қайшы. Мақалада тек Еңбек жолы мен Шығармалары бар. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:35, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::::: Уикипедия не көп, ереже көп қой. Нақты қай ережеге қайшы? Сосын энциклопедиялық маңызы жоқ дегенді қалай түсінуге болады? Мысалы мен оны көріп тұрмын. Мақала көлемі туралы айтсаң да жақсы болады. Сапа жағынан нақты қай жері ұнамай тұр? Ашып айтсаш... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 16:16, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::::::@[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] [[Уикипедия:Маңыздылық]] осы бетті оқып шығыңыз, сосын қатысушы есіміңізді өзгертуге сұраныс жіберіңіз, түрлі түсті тек гомосексуализмнің симболы емес әр жерде тіпті табиғаттың өзінде бар, мысалы [[кемпірқосақ]]. Ал латынға келсек әлемнің көп бөлігі латынды қолданады, көп ел бір жазу түрін қолданса олардың арасындай қарым-қатынас жеңілдеп байланыс арады, кейбір елдер қырсығып латынға көшпей жатыр, мысалы біз, мына жазу орыстың жазуы, кейбір елдер өздерінің төл жазуын мәдени байлық ретінде бағалап керісінше сол өз жазуларын сақтап қалғысы келеді. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:23, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::::::: Ережені оқыдым делік. Бірақ мақала соның нақты қай тұсына қайшы? Және бір өтініш - кемпірқосақ туралы айта бермеш. --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 20:09, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::::::::@[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] айта берген жоқпын, бірінші рет айтып тұрмын. Сіз айтқан мақала маңызды болмағасын жойған болуы мүмкін. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:03, 2025 ж. маусымның 13 (+05)
::::::::::::: Мәңгүрт болсаң, жоя бер... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:54, 2025 ж. маусымның 13 (+05)
::::::: 1nter pares, көрдің ба, сен досыңды жақтаймын деп, өзің де өтірік сылтауларға қосылдың. Бұл мақала ешбір ережеге қайшы болып тұрған жоқ, сондықтан оны жоюға нақұрыс қана ұсынады. --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:45, 2025 ж. маусымның 13 (+05)
::::::::Қатырасың... Мен саған мақаланы жоюға ұсынған кездегі себептерді жібердім, ал сен болсаң, әлі көпіріп отырсың. Басқа дұрыс мақалалармен салыстырып көр. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:51, 2025 ж. маусымның 13 (+05)

== ''The Signpost'': 14 May 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/News and notes|WMF to kick off new-CEO quest as Iskandar preps to move on — Supreme Court nixes gag of Wiki page for other India court row on ANI — code-heads give fix-up date for Charts in lieu of long-dead Graph gizmo]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/In the media|Wikimedia Foundation sues over UK government decision that might require identity verification of editors worldwide]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Disinformation report|What does Jay-Z know about Wikipedia?]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/In focus|On the hunt for sources: Swedish AfD discussions]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Technology report|WMF introduces unique but privacy-preserving browser cookie]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Debriefing|Goldsztajn's RfA debriefing]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Obituary|Max Lum (User:ICOHBuzz)]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 2)]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Comix|Collection]]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/From the archives|Humor from the Archives]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:01, 2025 ж. Мамырдың 15 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28671646 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]].

You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC.

If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, &lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|талқылау]])&lt;/bdi&gt; 03:07, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)''

Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. 

We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation.

You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 20:26, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=28768453 тізімін пайдаланып User:Sannita (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection &amp; Call for Questions&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear all,

This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats.

The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4].

Here are the key planned dates:

* May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6]
* June 17 – July 1, 2025: Call for candidates
* July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5]
* August 2025: Campaign period
* August – September 2025: Two-week community voting period
* October – November 2025: Background check of selected candidates
* Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated

Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]].

'''Call for Questions'''

In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]]

'''Election Volunteers'''

Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]]

Thank you!

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter

[3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024

[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles

[5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ

[6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates

Best regards,

Victoria Doronina

Board Liaison to the Elections Committee

Governance Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 08:07, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 тізімін пайдаланып User:RamzyM (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;  Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone,  

''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)''

The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikipedias, including this wiki, during the '''week of June 23rd'''.

This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable.

The three main features of this extension are:

* '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki.
*  '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''.
*  '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions.

'''Note''': The extension comes with a new user right called '''&quot;Event Organizer&quot;''', which will be managed by administrators on this wiki. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment.

The extension is already live on several wikis, including '''Meta, Wikidata, English Wikipedia''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]])

If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout.

Thank you! &lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|талқылау]]) 21:47, 2025 ж. мамырдың 29 (+05)&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/deployment_audience&amp;oldid=28803829 тізімін пайдаланып User:Udehb-WMF@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Стратегия 2030 ==

Армысыздар! Бұл тақырыпта мақала бар ма? Қайдан көруге болады? [[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 02:13, 2025 ж. маусымның 10 (+05)

:Армысыз! [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Strategy Мына жерден] көрсеңіз болады. Қазақшасы бар сияқты еді, бірақ бұл жерде жоқ екен. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 20:54, 2025 ж. маусымның 10 (+05)

== Vote now in the 2025 U4C Election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}

Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 04:00, 2025 ж. маусымның 14 (+05) &lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28848819 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;
Hello all,

The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position.

This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3]

Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election.

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;
Chair of the Elections Committee

On behalf of the Elections Committee and Governance Committee

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term.

[3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 22:44, 2025 ж. маусымның 17 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28866958 тізімін пайдаланып User:RamzyM (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 24 June 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/News and notes|Happy 7 millionth!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/In the media|Playing professor pong with prosecutorial discretion]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Disinformation report|Pardon me, Mr. President, have you seen my socks?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Recent research|Wikipedia's political bias; &quot;Ethical&quot; LLMs accede to copyright owners' demands but ignore those of Wikipedians]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Traffic report|All Sinners, a future, all Saints, a past]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/News from Diff|Call for candidates is now open: Wikimedia Foundation Board of Trustees]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Opinion|Russian Wiki-fork flails, failing readers and editors]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Debriefing|EggRoll97's RfA&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; debriefing]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 3)]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Comix|Hamburgers]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:31, 2025 ж. маусымның 24 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28849846 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Dear Wikimedia Community,

The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]]  of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]].

A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity.

Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact.

Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement.

Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate.

Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended.

=== Wikispore ===

The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects.

After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. 

We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future.

As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting.

Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed.

=== Wikinews ===

We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways.

Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 &lt;nowiki&gt;[2]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[3]&lt;/nowiki&gt;] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years.

While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews &lt;nowiki&gt;[4]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[5]&lt;/nowiki&gt;, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? &lt;nowiki&gt;[6]&lt;/nowiki&gt;].

[[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews.

Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs.

SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives.

'''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to:
*Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects,
*Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace,
*Merge content into compatibly licensed external projects,
*Archive Wikinews projects.
Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels.

=== Feedback and next steps ===

We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language.

I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. 
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 01:56, 2025 ж. маусымның 28 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&amp;oldid=28911188 тізімін пайдаланып User:Johan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 18 July 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/News and notes|Is no WikiNews good WikiNews? — Election season returns!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/In the media|How bad (or good) is Wikipedia?]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/WikiProject report|WikiProject Medicine reaches milestone of zero unreferenced articles]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/In focus|Wikimania 2025: Connecting Wikimedians across the world for 20 years]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Recent research|Knowledge manipulation on Russia's Wikipedia fork; Marxist critique of Wikidata license; call to analyze power relations of Wikipedia]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/News from the WMF|Form 990 released for the Wikimedia Foundation’s fiscal year 2023-2024]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Discussion report|Six thousand noticeboard discussions in 2025 electrically winnowed down to a hundred]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Comix|Divorce]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Opinion|Women are somewhat under-represented on the English-language Wikipedia, and other observations from analysis]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 4): The Future Of Wikimedia and Conclusion]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Obituary|Pvmoutside, Atomicjohn, Rdmoore6, Jaknouse, Morven, Martin of Sheffield, MarnetteD, Herewhy, BabelStone]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Traffic report|God only knows]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Humour|New forum created for people who don't care about Wikipedia]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 12:53, 2025 ж. шілденің 18 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28903822 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 9 August 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/News and notes|Court order snips out part of Wikipedia article, editors debate whether to frame shreds or pulp them]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Discussion report|News from ANI, AN, RSN, BLPN, ELN, FTN, and NPOVN]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Disinformation report|The article in the most languages]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Community view|News from the Villages Pump]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/In the media|Disgrace, dive bars, deceased despots, and diverse dispatches]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Crossword|Accidental typography]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Comix|best-laid schemes o' wikis an' men]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Traffic report|I'm not the antichrist or the Superman]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:27, 2025 ж. тамыздың 9 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29085669 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Temporary accounts will be rolled out soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;body&quot;/&gt;
Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''.

Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. 

'''Why we are building temporary accounts'''

Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. 

Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users.

'''How temporary accounts work'''
[[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]]
Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: &lt;code dir=ltr&gt;~2025-12345-67&lt;/code&gt; (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it.

'''What does this mean for different groups of users?'''

'''For logged-out editors'''

* This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki.
* If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice.

'''For community members interacting with logged-out editors'''

* A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address).
* Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community.

'''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki'''

* '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.)
* '''For admins blocking logged-out editors''':
** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option.
** It will still be possible to block an IP address or IP range.
* Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this.

'''Our requests for you, and next steps'''

* If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]].
* If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in.
* Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options.
* Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses.

To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!&lt;section end=&quot;body&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]&lt;/bdi&gt; 02:36, 2025 ж. тамыздың 27 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&amp;oldid=29181713 тізімін пайдаланып User:Quiddity (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 9 September 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/News and notes|Wikimedia Foundation loses a round in court]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/In the media|Congress probes, mayor whitewashed, AI stinks]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Disinformation report|A guide for Congress]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Recent research|Minority-language Wikipedias, and Wikidata for botanists]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Technology report|A new way to read Wikisource]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Traffic report|Check out some new ''Weapons'', weapon of choice]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Essay|The one question]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:08, 2025 ж. қыркүйектің 9 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29233676 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Global discussion on Welcome messages ==

&lt;div lang{{=}}&quot;en&quot; dir{{=}}&quot;ltr&quot;&gt;Sorry that this message is in English. {{int:please-translate}}. There is a request for comment at [[:m:Special:MyLanguage/Requests for comment/Welcoming policy]] on a proposal to forbid sending [[:m:welcome messages|welcome messages]] to users who have not made an edit, which is currently in practice at your wiki. Your comment on this matter would be appreciated.&lt;/div&gt;
[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 07:39, 2025 ж. қыркүйектің 13 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:DreamRimmer/MMS_list&amp;oldid=29262336 тізімін пайдаланып User:DreamRimmer@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 2 October 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/News and notes|Larry Sanger returns with &quot;Nine Theses on Wikipedia&quot;; WMF publishes transparency report]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/In the media|Extraordinary eruption of &quot;EVIL&quot; explained]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Disinformation report|Emails from a paid editing client]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Discussion report|Sourcing, conduct, policy and LLMs: another 1,339 threads analyzed]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Community view|The pressing questions of the modern WWW, as seen from the Village Pump]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Recent research|Is Wikipedia a merchant of (non-)doubt for glyphosate?; eight projects awarded Wikimedia Research Fund grants]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Opinion|Some disputes aren't worth it]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Obituary|Michael Q. Schmidt]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Traffic report|Death, hear me call your name]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Comix|A grand spectacle]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:54, 2025 ж. қазанның 2 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29367448 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Hello all,

The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board.

To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]].

Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]].

When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]].

'''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.'''

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;Chair, Elections Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 09:48, 2025 ж. қазанның 9 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29360896 тізімін пайдаланып User:RamzyM (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function1&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere).

There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function1&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 16:43, 2025 ж. қазанның 20 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29432175 тізімін пайдаланып User:Sannita (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 20 October 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/News and notes|Board shuffles, LLM blocks increase, IPs are going away]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Special report|The election that isn't]]

* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Interview|The BoT bump]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/In the media|An incident at WikiConference North America; WMF reports AI-related traffic drop and explains Wikipedia to US conservatives]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Traffic report|One click after another]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Humour|Wikipedia pay rates]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:45, 2025 ж. қазанның 21 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29377595 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Global bot approval request for SchlurcherBot ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{int:hello}}! {{#ifeq:{{CONTENTLANGUAGE}}|en||I apologize for sending this message in English. {{int:please-translate}}.}}

In accordance to [[:m:Bot policy#Global bots|the policy]], this message is to notify you that there is a new approval request for a global bot.

The discussion is available at [[:m:Steward_requests/Bot_status#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot|Steward_requests/Bot_status#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot]] on Meta-Wiki. All Wikimedia community members are invited to participate.

Thank you for your time.

Best regards, [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 03:10, 2025 ж. қазанның 22 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bot_policy/New_global_bot_discussion&amp;oldid=29480590 тізімін пайдаланып User:Codename Noreste@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Seeking volunteers to join several of the movement’s committees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. 

Read more about the committees on their Meta-wiki pages:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]]

Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have.

For the Committee Support team,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 19:12, 2025 ж. қазанның 30 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29517125 тізімін пайдаланып User:MKaur (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 10 November 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/News and notes|Temporary accounts go live and WMF board member self-suspends]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Community view|Six Wikipedians' thoughts on Grokipedia, and the humanity of it all]]

* Wikicup report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Wikicup report|BeanieFan11, WikiCup victor of 2025, covers the results]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/In the media|Jimbo's book, an argument about genocide, and a train of shame]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Recent research|Taking stock of the 2024–2025 research grants]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Opinion|With Grokipedia, top-down control of knowledge is new again]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Obituary|Struway]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Traffic report|The documentaried, the disowned, the deceased, Diwali and the Dodgers]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Comix|Head of steam]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 17:56, 2025 ж. қарашаның 10 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29568932 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 19:22, 2025 ж. қарашаның 20 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 тізімін пайдаланып User:Sannita (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 1 December 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/News and notes|Election cycles come and go, and Wikimedia Foundation achieves record revenue in 2024–2025!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/In the media|Wales walk-off, antisemitism, supernatural powers, feminism turmoil, saints, and sex]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Recent research|At least 80 million inconsistent facts on Wikipedia – can AI help find them?]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Disinformation report|Epstein email exchanges planned strategy, edits and reported progress]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Traffic report|It's a family affair]]

* Book review: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Book review|''The Seven Rules of Trust'']]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/From the archives|&quot;I have been asked by Jeffrey Epstein ...&quot;]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Humour|An interview with Wikipe-tan]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Opinion|AI finds errors in 90% of Wikipedia's best articles]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Serendipity|Highlights from the itWikiCon 2025]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Comix|Madness]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 05:16, 2025 ж. желтоқсанның 1 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29700455 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 17 December 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Interview|Part 1: Bernadette Meehan]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/News and notes|We're gonna have a party!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/In the media|The &quot;bigg&quot; bosses: Robertsky and the Pope]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Traffic report|Death and stranger things]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Gallery|A feast of holidays and carols]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Obituary|Michal Lewi (Iwelam) and Alan R. King (A R King)]]

* Concept: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Concept|List of xxtreme sports (redirected from Electrojousting)]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Comix|display: flex-inline;]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 01:05, 2025 ж. желтоқсанның 18 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29700455 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 15 January 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/News and notes|Wikipedia's 25th anniversary is here!]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Special report|Wikipedia at 25: A Wake-Up Call]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Serendipity|The WMF wants to buy you books!]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/WikiProject report|Time for a health check: the Vital Signs 2026 campaign]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/In the media|Fake Acting President Trump and a Wikipedia infobox]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Community view|The inbox behind Wikipedia]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Recent research|Art museums on Wikidata; comparing three comparisons of Grokipedia and Wikipedia]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Traffic report|Tonight I'm gonna rock you]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Comix|Oh come on man.]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 20:18, 2026 ж. қаңтардың 15 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29899914 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:21, 2026 ж. қаңтардың 18 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 тізімін пайдаланып User:Tiven2240@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

02:01, 2026 ж. қаңтардың 20 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 29 January 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Traffic report|The most viewed articles of 2025]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News and notes|Good news... but also bad news for the Public Domain]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News from Diff|Solving puzzles together]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/In the media|Every view on the 25th anniversary of everything]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Comix|Perspectives]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:31, 2026 ж. қаңтардың 29 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29988053 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 17 February 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/In the media|Global powers see Wikipedia as fundamental target for manipulation]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/News and notes|Discussions open for the next WMF Annual Plan]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Serendipity|Maintenance crews continue to slog through Wikipedia's oldest Featured Articles]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Disinformation report|Epstein's obsessions]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Technology report|Wikidata Graph Split and how we address major challenges]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Traffic report|Deaths, killings, films, and the Olympics]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Opinion|Incoming Incurables]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Crossword|Pop quiz]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Comix|herculean]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 13:03, 2026 ж. ақпанның 17 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30039447 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 10 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Interview|Bernadette Meehan, new Wikimedia Foundation CEO]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/News and notes|Security testing unleashes computer worm on Meta-wiki]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Special report|What actually happened during the Wikimedia security incident?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In the media|Indonesian government blocks Wikimedia logins; archive site scoured from Wikipedia after owner runs malware]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Recent research|To wiki, perchance to groki]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Obituary|Madhav Gadgil, Fredrick Brennan, Mark Miller, Chip Berlet]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Opinion|Interface administrators and trusting trust]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|English Wikipedia deprecates archive.today after DDoS against blog, altered content]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Op-ed|Why is &quot;Trypsin-sensitive photosynthetic activities in chloroplast membranes&quot; cited in &quot;List of tallest buildings in Chicago&quot;?]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Essay|The pursuit of a button click]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In focus|Short descriptions: One year later]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/WikiProject report|Unreferenced articles backlog drive]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Community view|Speaking of planning ...]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Traffic report|Over the mountain, kissing silver inlaid clouds]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Crossword|&quot;It will never happen&quot;]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Comix|BRIEn't]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 09:14, 2026 ж. наурыздың 10 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30121359 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 31 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/News and notes|Entirety of Wikinews to be shut down]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/In the media|AI ban, newspapers disrupt archiving; and antisemitism complaints]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Community view|Videos from WikiConference North America 2025 in NYC]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Disinformation report|Cleaning up after Jeffrey Epstein, Peter Nygard, and Mohamed Al-Fayed]]

* WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/WikiConference report|WikiConference North America 2025 in NYC review]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Obituary|Dr. Subas Chandra Rout]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Traffic report|Call in the dogs of war, soldier of fortune]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Gallery|Canadian Rangers participate in Operation ''Enduring Encyclopedia'']]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Comix|n00bsitting]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15:08, 2026 ж. наурыздың 31 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30329870 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 тізімін пайдаланып User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 21 April 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/News and notes|Six Serbian Wikipedia editors banned following controversy about political bias]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/In the media|Could Wikipedia be involved in Massachusetts' proposed social media ban for minors?]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Gallery|March equinox]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Traffic report|Time to change my galaxy in case, we outta space!]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Comix|Of skirts and articles]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:50, 2026 ж. сәуірдің 21 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30434643 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 05:57, 2026 ж. сәуірдің 26 (+05)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 тізімін пайдаланып User:Codename Noreste@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Migration to Parsoid&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;em&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]&lt;/em&gt;

Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier.

If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation.

There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki.

To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]&lt;/bdi&gt; 04:28, 2026 ж. сәуірдің 28 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-04-30_Wikipedias&amp;oldid=30466145 тізімін пайдаланып User:ABreault (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== CEE Meeting 2026 ==

[[Клуж-Напока]]да ([[Румыния]]) өтпек [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_CEE_Meeting_2026 Wikimedia CEE Meeting 2026] (Орталық және Шығыс Еуропа Уикимедиясы) конференциясына қатысамын деген ұсыныстар:
=== Nurken ===
Кеш жарық, әріптестер! Биылғы CEE Meeting конференциясына өзімді ұсынбақпын. Уикипедиядағы «мансабым» бойы белсенділігім жалғаса берді.

Қазақша Уикипедияда соңғы 365 күнде [https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken 6 100] өңдеме жасадым. Жалпы стастикасын алсақ, күніне 10.709 өңдеме жасап жүрмін. Осы жылғы 1 қаңтардан бері 45 мақала жаздым (Қазақша Уикипедияны ғана санасақ).

Уикипедия сыртындағы да үлесімді алсақ. Жақында Қазақша Уикипедияның [https://www.instagram.com/wikimediakz/ Instagram-дағы аккаунтын] қайта бастадық, соның иллюстрацияларына, жаңғыру идеясына жауаптымын. Уикимедия Аустрия кеңсесінен камера сұрап алып, жақында ғана аяқталған Еуровидениеге қатысы бар түрлі фото жасап, оларды [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_taken_by_Nurken/Eurovision_2026 Ортаққорға жүктедім]. Уикидерек, басқа да жобаларға үлесімді қосып жүремін.

Еуропадағы осы ағылшынтілді конференцияға баруға қабілеттімін: ағылшын тілін жақсы меңгергенмін, Еуропада тұрамын, белсенді қатысушымын, халықаралық қоғамдастықтан таныстарым бар, коммуникациядан жаман емеспін. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 03:31, 2026 ж. мамырдың 19 (+05)</text>
      <sha1>aj0gis7ays3ua26ewci6h8y8fgy7hed</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606516</id>
      <parentid>3606496</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T03:15:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurtenge</username>
        <id>93712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nurken 2 */ Жауап беру</comment>
      <origin>3606516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="165100" sha1="st6bumdp7qpev2iad694wuq04hsjcj3" xml:space="preserve">{{/Header}}&lt;!-- Бұл жолды өшірмеңіз, АСТЫНА жазыңыз! және  == Тақырып аты == қосып жазғанды ұмытпаңыз --&gt;
{{Жинақталған мазмұн|30|400}}

== ''The Signpost'': 15 January 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editors: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/From the editors|Looking back, looking forward]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Traffic report|The most viewed articles of 2024]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/In the media|Will you be targeted?]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Technology report|New Calculator template brings interactivity at last]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Essay|Meet the Canadian who holds the longest editing streak on Wikipedia]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Opinion|Reflections one score hence]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/News and notes|It's a new dawn, it's a new day, it's a new life for me... and I'm feeling free]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Serendipity|What we've left behind, and where we want to go next]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Op-ed|Elon Musk and the right on Wikipedia]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/In focus|Twenty years of The Signpost: What did it take?]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Arbitration report|Analyzing commonalities of some contentious topics]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Humour|How to make friends on Wikipedia]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 12:57, 2025 ж. қаңтардың 15 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28061132 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Universal Code of Conduct annual review: provide your comments on the UCoC and Enforcement Guidelines ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 06:11, 2025 ж. қаңтардың 24 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27746256 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Презентация «Как ИИ может помочь вам в вашей жизни в Википедии?» ==
Уважаемые участники,

CEE Hub приглашет вас принять участие в первом мероприятии из серии специально для русскоязычного сообщества Викимедиа. Эта инициатива призвана объединить участников, энтузиастов и экспертов со всего региона CEE (Центральной и Восточной Европы), а также Центральной Азии для обмена опытом и сотрудничества в продвижении проектов Викимедиа.
Эта серия открыта для всех русскоязычных участников Викимедиа, независимо от уровня опыта.

* '''Даты:''' в течение 2025 года (подробное расписание будет опубликовано в ближайшее время)
* '''Формат:''' через Zoom
* '''Язык:''' английский или украинский с последующим переводом на русский.

Участие может быть анонимным, и мы не планируем записывать вопросы.

Зарегистрироваться на первое мероприятие, «Как ИИ может помочь вам в вашей жизни в Википедии?» Наталия Цвик, (до недавнего времени исполнительный директор Викимедия Польша) можно '''[[meta:Event:Как ИИ может помочь вам в вашей жизни в Википедии? Наталия Цвик|здесь]]'''.

3 февраля, понедельник: 16:00 UTC / 17:00 CET / 18:00 EET / 21:00 UZT / 22:00 KGT

От себя добавлю, что видела её презентацию на Украинской викиконференции, и это было интересно и полезно.--[[Қатысушы:Victoria|Victoria]] ([[Қатысушы талқылауы:Victoria|талқылау]]) 14:46, 2025 ж. қаңтардың 28 (+05)

== Feminism and Folklore 2025 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;center&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/center&gt;

Dear Wiki Community,

You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]]''' writing competition from February 1, 2025, to March 31, 2025 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia.
 
You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles.
 
Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project:
# Create a page for the contest on the local wiki.
# Set up a campaign on '''CampWiz''' tool.
# Create the local list and mention the timeline and local and international prizes.
# Request local admins for site notice.
# Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta project page]].

This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools''']

Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2025|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance.
 
We look forward to your immense coordination.
 
Thank you and Best wishes,

'''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]]'''

::::Stay connected [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp; [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]

&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
--[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 07:35, 2025 ж. қаңтардың 29 (+05)

== Wiki Loves Folklore is back! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

{{int:please-translate}}

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]

Dear Wiki Community,
You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore 2025]]''' an international media contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March.

You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&amp;campaign=wlf_2025 submitting] them in this commons contest.

You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language.

Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2025|project Talk page]] if you need any assistance. 

'''Kind regards,'''

'''Wiki loves Folklore International Team'''
--[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 07:35, 2025 ж. қаңтардың 29 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=26503019 тізімін пайдаланып User:Tiven2240@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Reminder: first part of the annual UCoC review closes soon ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

This is a reminder that the first phase of the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines will be closing soon. You can make suggestions for changes through [[d:Q614092|the end of day]], 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. After review of the feedback, proposals for updated text will be published on Meta in March for another round of community review. 

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 05:48, 2025 ж. ақпанның 3 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28198931 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 7 February 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Recent research|GPT-4 writes better edit summaries than human Wikipedians]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/News and notes|Let's talk!]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Opinion|Fathoms Below, but over the moon]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/In the media|Wikipedia is an extension of legacy media propaganda, says Elon Musk]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Community view|24th Wikipedia Day in New York City]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Arbitration report|Palestine-Israel articles 5 has closed]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Traffic report|A wild drive]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:59, 2025 ж. ақпанның 7 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28179470 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt; Upcoming Language Community Meeting (Feb 28th, 14:00 UTC) and Newsletter&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone!
[[File:WP20Symbols WIKI INCUBATOR.svg|right|frameless|150x150px|alt=An image symbolising multiple languages]]
We’re excited to announce that the next '''Language Community Meeting''' is happening soon, '''February 28th at 14:00 UTC'''! If you’d like to join, simply sign up on the '''[[mw:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#28_February_2025|wiki page]]'''.

This is a participant-driven meeting where we share updates on language-related projects, discuss technical challenges in language wikis, and collaborate on solutions. In our last meeting, we covered topics like developing language keyboards, creating the Moore Wikipedia, and updates from the language support track at Wiki Indaba.

'''Got a topic to share?''' Whether it’s a technical update from your project, a challenge you need help with, or a request for interpretation support, we’d love to hear from you! Feel free to '''reply to this message''' or add agenda items to the document '''[[etherpad:p/language-community-meeting-feb-2025|here]]'''.

Also, we wanted to highlight that the sixth edition of the Language &amp; Internationalization newsletter (January 2025) is available here: [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January]]. This newsletter provides updates from the October–December 2024 quarter on new feature development, improvements in various language-related technical projects and support efforts, details about community meetings, and ideas for contributing to projects. To stay updated, you can subscribe to the newsletter on its wiki page: [[:mw:Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter]].

We look forward to your ideas and participation at the language community meeting, see you there!
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 13:29, 2025 ж. ақпанның 22 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28217779 тізімін пайдаланып User:SSethi (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 27 February 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/News and notes|Administrator elections up for reapproval and 1bil GET snagged on Commons]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Serendipity|Guinea-Bissau Heritage from Commons to the World]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Technology report|Hear that? The wikis go silent twice a year]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/In the media|The end of the world]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Recent research|What's known about how readers navigate Wikipedia; Italian Wikipedia hardest to read]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Opinion|Sennecaster's RfA debriefing]]

* Tips and tricks: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Tips and tricks|One year after this article is posted, will every single article on Wikipedia have a short description?]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Community view|Open letter from French Wikipedians says &quot;no&quot; to intimidation of volunteer contributors]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Traffic report|Temporary scars, February stars]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Essay|The source, the whole source, and nothing but the source]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Obituary|Ümüt Çınar (Kmoksy) and Vinícius Medina Kern (Vmkern)]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15:31, 2025 ж. ақпанның 27 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28313070 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 23:51, 2025 ж. наурыздың 7 (+05)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28307738 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== An improved dashboard for the Content Translation tool ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{Int:hello}} Wikipedians,

Apologies as this message is not in your language, {{Int:please-translate}}.

The [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization|Language and Product Localization team]] has improved the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=previous-edits&amp;active-list=suggestions&amp;from=en&amp;to=es Content Translation dashboard] to create a consistent experience for all contributors using mobile and desktop devices. The improved translation dashboard allows all logged-in users of the tool to enjoy a consistent experience regardless of their type of device.

With a harmonized experience, logged-in desktop users now have access to the capabilities shown in the image below.
[[file:Content_Translation_new-dashboard.png|alt=|center|thumb|576x576px|Notice that in this screenshot, the new dashboard allows: Users to adjust suggestions with the &quot;For you&quot; and &quot;...More&quot; buttons to select general topics or community-created collections (like the example of Climate topic).  Also, users can use translation to create new articles (as before) and expand existing articles section by section. You can see how suggestions are provided in the new dashboard  in two groups (&quot;Create new pages&quot; and &quot;Expand with new sections&quot;)-one for each activity.]]
[[File:Content_Translation_dashboard_on_desktop.png|alt=|center|thumb|577x577px|In the current dashboard, you will notice that you can't adjust suggestions to select topics or community-created collections. Also, you can't expand on existing articles by translating new sections.]]
We will implement [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|this improvement]] on your wiki '''on Monday, March 17th, 2025''' and remove the current dashboard '''by May 2025'''.
Please reach out with any questions concerning the dashboard in this thread. 

Thank you!

On behalf of the Language and Product Localization team.
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]&lt;/bdi&gt; 07:55, 2025 ж. наурыздың 13 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_CX_Unified_dashboard_announcement_list_1&amp;oldid=28382282 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 22 March 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editor: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/From the editor|''Hanami'']]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/News and notes|Deeper look at takedowns targeting Wikipedia]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/In the media|The good, the bad, and the unusual]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Recent research|Explaining the disappointing history of Flagged Revisions; and what's the impact of ChatGPT on Wikipedia so far?]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Traffic report|All the world's a stage, we are merely players...]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Gallery|WikiPortraits rule!]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Essay|Unusual biographical images]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Obituary|Rest in peace]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 08:11, 2025 ж. наурыздың 22 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28391577 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon.

Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. 

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 07:04, 2025 ж. сәуірдің 4 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 9 April 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Special report|Wikipedian and physician Ziyad al-Sufiani reportedly released from Saudi prison]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/In focus|WMF to explore &quot;common standards&quot; for NPOV policies; implications for project autonomy remain unclear]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/In the media|Indian judges demand removal of content critical of Asian News International]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/News and notes|35,000 user accounts compromised, locked in attempted credential-stuffing attack]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Op-ed|How crawlers impact the operations of the Wikimedia projects]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Opinion|Crawlers, hogs and gorillas]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Debriefing|Giraffer's RfA debriefing]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Obituary|RHaworth, TomCat4680 and PawełMM]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Traffic report|Heigh-Ho, Heigh-Ho, off to report we go...]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/News from Diff|Strengthening Wikipedia’s neutral point of view]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Comix|Thirteen]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 23:25, 2025 ж. сәуірдің 9 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28494227 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025: Invitation ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:UCDM 2025 general.png|180px|right]]
{{int:please-translate}}

Hello, dear Wikipedians!&lt;br/&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the fifth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''14th April''' until '''16th May 2025'''. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design, and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contributions in every language! 

The most active contesters will receive prizes.

If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.
&lt;br/&gt;

We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]])
&lt;/div&gt;

21:11, 2025 ж. сәуірдің 16 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 тізімін пайдаланып User:Hide on Rosé@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines (&quot;UCoC EG&quot;) and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 05:34, 2025 ж. сәуірдің 17 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Global bot approval request for KiranBOT ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{int:hello}}!

I apologise for sending the message in English. {{int:please-translate}}.

In accordance to [[:m:Bot policy#Global bots|the policy]], this message is to notify you that there is a new approval request for a global bot.

The discussion is available at [[:m:Steward requests/Bot status#Global bot status for KiranBOT|Steward requests/Bot status#Global bot status for KiranBOT]] on Meta.&lt;br /&gt;Kindly note that the request will remain open for 14 days starting today.

Thank you for your time.

Best regards,&lt;br /&gt;[[Қатысушы:Usernamekiran|Usernamekiran]] ([[Қатысушы талқылауы:Usernamekiran|талқылау]]) 14:17, 2025 ж. сәуірдің 19 (+05)

&lt;!-- Message manually sent by User:usernamekiran@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bot_policy/New_global_bot_discussion&amp;oldid=28423712 --&gt;

== Sub-referencing: User testing ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]]
&lt;small&gt;''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''&lt;/small&gt;

Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further:

#'''Try it out and share your feedback'''
#:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. 
#'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs'''
#:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''.

We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well.

Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! &lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])&lt;/bdi&gt; 20:03, 2025 ж. сәуірдің 28 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&amp;oldid=28628657 тізімін пайдаланып User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- &lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 08:41, 2025 ж. сәуірдің 29 (+05)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 1 May 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News and notes|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News and notes]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In the media|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In the media]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Recent research|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Recent research]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Arbitration report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Arbitration report]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Discussion report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Discussion report]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Traffic report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Traffic report]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Disinformation report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Disinformation report]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News from the WMF|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News from the WMF]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Humour|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Humour]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Comix|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Comix]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In focus|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In focus]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Community view|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Community view]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Debriefing|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Debriefing]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Gallery|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Gallery]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Obituary|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Obituary]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:20, 2025 ж. Мамырдың 2 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28562138 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== CEE Meeting 2025 ==

=== Nurtenge ===

Қайырлы таң/күн/кеш/түн, құрметті Қазақша Уикипедия қауымдастығы! Осы жылғы қыркүйек айында өтетін [[:meta:CEE Meeting 2025|CEE Meeting 2025]] конференциясына қазақ тілді делегация ретінде өзімді ұсынамын. Өткен жылы да мен өзімді [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2024|ұсынған]] болатынмын. Өкінішке қарай, жеке себептерге байланысты менің қатысудан бас тартуыма тура келді. Осы жылы олай тағы да қайталамауға уәде беремін. Осыған дейін әртүрлі халықаралық уикиконференциялар мен кездесулерге қатысып көрген соң менің әжептәуір тәжірибем бар. Және де сол тәжірибемді осы CEE Meeting-ке алғашқы рет қатысу арқылы молайтқым келеді. Халықаралық тәжірибе алу мен жаңа уикимедиашылармен танысу уики-үлесіме жақсы жағынан әсер ететініне сенімдімін. — [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 06:50, 2025 ж. Мамырдың 12 (+05)
#{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Yessentaikyzy|Yessentaikyzy]] ([[Қатысушы талқылауы:Yessentaikyzy|талқылау]]) 09:12, 2025 ж. Мамырдың 12 (+05)
#{{Қолдаймын}}. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 15:56, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} – [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 17:50, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:32, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]]) 21:05, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қарсымын}}, жөні түзу мақаланы жоюға ұсынды. --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 22:35, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қарсымын}}, шыныменде өте күмәнді өңдеме болды. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:06, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:59, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
#{{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 06:17, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қарсымын}}, былтырғы себеппен. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 09:45, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
# {{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:58, 2025 ж. мамырдың 17 (+05)
# {{Қолдаймын}} --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:24, 2025 ж. мамырдың 19 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:06, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
#{{Қолдаймын}}, бұрынғы іс-шаралардан тәжірибесі бар қатысушы, қауымдастығымызды халықаралық деңгейде көрсете алатындай ағылшын тілін жақсы меңгерген [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:27, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- Іске сәт! [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 23:29, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- --[[Қатысушы:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] ([[Қатысушы талқылауы:Alphy Haydar|талқылау]]) 18:04, 2025 ж. мамырдың 25 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:31, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)
:{{@|Шешен Исмаил}} даусыңызға рақмет! Не үшін қарсы екеніңізді жазып өтсеңіз? -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 10:00, 2025 ж. мамырдың 29 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05)
=== Muzaffar ===

Ассалаумағалайкум Қазақша Уикипедия қауымдастығы. Мен 2025 жыл қыркүйекте өтетін [[:meta:CEE Meeting 2025|CEE Meeting 2025]] конференциясына баруға кандидат ретінде өзімді ұсынамын. Осы кезге дейін халықаралық конференциялар мен марафондардан көп тәжірибе жинадым. Әр айда белсенді 10 қатысушылар тізіміндемін. Халықаралық конференцияда қатысу келесі уикипедиядағы белсенділігімге оң нәтиже береді деген үміттемін. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 13:00, 2025 ж. Мамырдың 12 (+05)

#{{Қолдаймын}}. Менің ойымша Мұзаффар Уикипедия концепциясын жақсы түсінеді. Сонымен қатар, қазақ тіліндегі Уики қауымдастығының ішінде өзін өте белсенді көрсете білді --Алмас Мұстафа 12:40, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} – [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 17:51, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Yessentaikyzy|Yessentaikyzy]] ([[Қатысушы талқылауы:Yessentaikyzy|талқылау]]) 18:27, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Alpasli|Alpasli]] ([[Қатысушы талқылауы:Alpasli|талқылау]]) 20:11, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:18, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
#{{Қолдаймын}} –  Мен википедияға үлес қосқандардың барлығын бағалаймын. Мұзаффар өзбекше және қазақша Уикипедияларға да үлкен үлес қосуда. — [[Қатысушы:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Mirzoulugʻbek|талқылау]]) 20:45, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:00, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 06:15, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қарсымын}}, былтырғы себеппен. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 09:48, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
##[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2024|Былтырғы себепте]] мені атап өтпеген сияқты сіз? [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:07, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:27, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 11:02, 2025 ж. мамырдың 17 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:11, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Mahmud Abduvaliyev|Mahmud Abduvaliyev]] ([[Қатысушы талқылауы:Mahmud Abduvaliyev|талқылау]]) 23:13, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- Сәттілік! [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 23:30, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:31, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05)
=== Batyrbek ===

Қайырлы күн, әріптестер! Биыл Грекияның Салоники қаласында болатын [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_CEE_Meeting_2025/Registration CEE Meeting 2025] конференциясына біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. Конференция тек ағылшын тілінде өтеді. Онда қатысушылар арасынан қауымдастыққа қатысты шешім шығаруға қатысатын адамдар болғаны жақсы деген ұсыныс бар. '''Соған байланысты өз үміткерлігімді ұсынамын'''. Көбіңіз білетіндей, Қазақ Уикипедиясында админ әрі бітікші қызметін атқарамын. Уикипедияға қатысты іс-шаралар ұйымдастыруда да тәжірибем бар. Жақында өткен [https://meta.wikimedia.org/wiki/Central_Asian_WikiCon_2025/Team/kk Орталық Азия WikiCon конференциясының ұйымдастырушылары қатарында болғам]. Бұған дейін 2017, 2018, 2022 жылдардағы CEE конференцияларына қатысқам. Биылғы жиында басқа уики-қауымдастықтарға өз қауымдастығымыз туралы айтып, жаңа идеялар әкелетін жоспарым бар. Қауымдастық атынан баратын болғандықтан, бастапқыда сіздердің дауысыңыз керек. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 15:54, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} – ұсынысыңыз орынды. [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 17:42, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}}. [[Қатысушы:Murat Karibay|Murat Karibay]] ([[Қатысушы талқылауы:Murat Karibay|талқылау]]) 19:13, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]]) 21:04, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} Batyrbek қазақ тіліндегі Уикипедияға үлес қосып жүрген көрнекті уикипедияшы. Бұл Википедияшы соңғы жылдары Қырғызстандағы бірнеше студенттермен тәжірибесімен бөліскен кәсіби википедияшылардың бірі. — [[Қатысушы:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Mirzoulugʻbek|талқылау]]) 20:51, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
#{{Қолдаймын}} – --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 09:29, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Орел Карл|Орел Карл]] ([[Қатысушы талқылауы:Орел Карл|талқылау]]) 17:46, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 11:03, 2025 ж. мамырдың 17 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 14:26, 2025 ж. мамырдың 18 (+05)
#{{Қолдаймын}}. Айтып жатқан жоспарларыңызды көрсетсеңіз --Алмас Мұстафа 13:03, 2025 ж. мамырдың 19 (+05)
#{{Қолдаймын}} --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:24, 2025 ж. мамырдың 19 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:13, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:23, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
#{{Қолдаймын}}, жақсы өкіліміз бола алатын қатысушы, Уикипедияда да, конференцияларда да тәжірибесі бар [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:31, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 23:33, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- --[[Қатысушы:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] ([[Қатысушы талқылауы:Alphy Haydar|талқылау]]) 18:06, 2025 ж. мамырдың 25 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:34, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)

:@Mustafaalmas, шамамен [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File%3A%D0%91._%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%E2%80%93_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B осындай], бірақ әлдеқайда жаңартылған презентация жасамақпын, сондай-ақ конференция тақырыбына сай (problem solver) бейімдейтін жоспарым бар.
@Джамбульский, пікіріңізге рахмет! Не үшін қарсы екеніңізді білсем деп едім. Мүмкін жақсарту керек бір нәрсе бар шығар. Айтып жіберсеңіз. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 17:34, 2025 ж. мамырдың 21 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05)
=== Nurken ===
Армысыңдар, әріптестерім! Жоғарыдағы үміткерлердей өзімді осы жылғы қыркүйектегі CEE Meeting 2025 конференциясына ұсынамын. Осы мамырдағы [https://meta.wikimedia.org/wiki/Youth_Conference_2025 CEE Жастар конференциясында] қазақтілді қоғамдастықтың өкілі болған да мен едім. Тәжірибесі бар, ағылшын тілін меңгерген, CEE қоғамының мүшелерін танитын қатысушы ретінде өзімді нашар емес үміткер деп көремін. Қазақша Уикипедияда администратор атағым да бар. Халықаралық әріптестікті одан әрі нығайтуға, жобамызға одан әрі үлес қосуға үнемі дайынмын. Болашақ жоспарлар қатарында Қазақша Уикипедияның әлеуметтік желілеріне назар аудару, мүмкін халықаралық edit-a-thon (өңдеу марафондарын) ұйымдастыру бар. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 05:16, 2025 ж. мамырдың 27 (+05)
# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 20:27, 2025 ж. мамырдың 27 (+05)
# {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:58, 2025 ж. мамырдың 27 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 01:32, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)

:@[[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ұлы мәртебелім, бұл айтқандарыңыз тым қарапайым, ұлы мәртебеліңізге лайық емес. Сіз бұл мінберде өте үлкен миссия, өте үлкен мақсат туралы сыр шертуіңіз керек.
:Мәңгі лаулап жану үшін ғаламда,
:Үлкен бақыт табу үшін ғаламда,
:Үлкен болып қалу үшін ғаламда,
:Үлкен арман керек екен адамға
:[[Мұхтар Шаханов]]
:[[Қатысушы талқылауы:Arystanbek/Мұрағат/1#Үлесіңіз|Мында жазғанымды]] 4-5 жылдан кейін оқып шынымен мынаны мен жаздым ба деп ойланатын кездерім болады. Бір емес  бірнеше рет 2 жылға кетіп қайта қайта орала беруімнің мәнісі де осында шығар, білмеймін. Сондықтан әлдеқайда ұлы мақсаттарды армандап қияли болып жазсаңыз менде сізге өз дауысымды беремін. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 06:13, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:34, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05)

===Қорытынды===
Дауыс беру нәтижесінде:
[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] және [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] көп дауыс жинап, конференцияға қатысуға лайықты деп табылды. Сәттілік тілейміз! --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 21:05, 2025 ж. маусымның 10 (+05)
: {{@|Нұрлан Рахымжанов}}, бауырым, Nurtenge деген қатысушы керекті 75%  дауыс жинай алмады ғой. 29% қарсы болды емеес пе... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 03:00, 2025 ж. маусымның 11 (+05)
::@[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] байқауымша бірнеше адам бірігіп ұйымдасқан түрде қарсы шығып отырған сияқтысыздар, немесе бір адам бірнеше тіркелгі жасап бір адам бірнеше рет дауыс беріп отырған сияқты. Ал мына қатысушы есіміңіз бірден бұғаттауға лайық деп санаймын. Біз мында қазақша орта қалыптастырамыз, мәңгүрттікке қарсы күресеміз, қазақ тілінің қолданыс аясын кеңейтеміз деп үлес қосып жүрміз ал сен сияқтылар кері кетіп прогеске қарсы шығып регреске кетіп барасыңдар. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 07:07, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
:::Ал менің байқауымша сен өте тәрбиесіз баласың! Біріншіден, жасы үлкен адамдарға ізет білдіріп жазғаның жөн. Екіншіден, менің жазғаным саған емес, басқа адамға арналған еді. Үшіншіден, менің осы сайттағы есіміме қатысты не шатағың бар? Мен сенің есімің туралы ештеңе айтып отырған жоқпын ғой. Мысалы, ол неге түрлі-түсті болып жазылған, бұл гомосексуализм бе? Неге латын әліпбиін пайдаландың, тыңшысың ба? Көрдің ба, ондай қарапайым дүниелерге қадала берме. Төртіншіден, өзің сияқты өз дауысымды еркін беріп отырмын, жоқ жерден қастандық іздей берме. Бесіншіден, менің зиянды деп санайтын өңдемелерімді атап шық, әйтпесе құр нақақа жала жапқаннан не пайда??? --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 13:52, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::Несіне кектеніп, мазаң кетіп отыр? Жасың қай жерде жазылған еді? Оны қайдан білейік? Тап үлкен болсаң, жасыңа сай болсайшы! Өз қазағыңды көре алмай, әр жерде қарсылық білдіріп жүргенің аз ба? Не өзің үміткер болмайсың, не үміткерді қолдамайсың да! Уикипедияда бір де бір дұрыс белсенділігіңді көрмедім, тек талқылауға кіріп жұртқа әңгіме айтасың да жүресің. Сөзің мен ісіңді дұрыстамағанша саған ешқандай сыйластық жоқ! Ескертемін, бұлай жалғаса берсе аяусыз бұғаттаймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:19, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::: Енді қарасаш, Nurtenge деген бала [[Эрнест Төреханов|қазақтың дана жазушысын]] көре алмай, оны ешкіммен ақылдаспай жоюға ұсынды. Бұл нақұрыстың қылығы емес пе? Оған неге ешкім ештеңе демеді? Былтыр осы сияқты тағы біреше мәселе туындап еді, бірақ ол дұрыс жауап беруден қашқақтай бастады.  Санасы аздау бір қатысушы екен. --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 14:50, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::Сенің сол мақалаға қолыңның ұшы да тимеген ғой. Сақтап қалуға да тырыспағансың. Ол мақала әлі жойылмаған, тек жоюға ұсынылған. Сенің сол мақаланы реттеп, толықтырып, жаңартуға қарайтын уақытың болды ғой.
::::::Былай келісейік: мен мақаладан «жедел жойылсын» үлгісін және бұғаттауыңды алып тастаймын, бірақ сен ойыңды өзгерт — 10 күн ішінде сол мақаланы толықтыр, қосатын дерегіңді қос және қарсылық білдіруді тоқтат. Егер нәтиже болмаса, мақаланы да жоямын, сені де қайтадан бұғаттаймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:13, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::: Бауырым, сен өйтіп сөйлеме... Ондай талаптарыңды бас-аяғы бар мақаланы жоюға ұсынған адамға айт. Мынау кім, досың ба? Ертең ол Есенберлинді және Әуезовты жоюға ұсынса, тағы да лям-мим демей тыныш отырасың ба? --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 15:25, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::::Мен саған тиімді жағын айтамын.
::::::::Жедел жоюға ұсынылған себептері міне: Энциклопедиялық маңызы жоқ, қысқа мақала, жетім мақала, мақала сапасы төмен.
::::::::Саған жақсы мақала болып көрінгенімен, бұл уикипедияның ережелеріне қайшы. Мақалада тек Еңбек жолы мен Шығармалары бар. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:35, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::::: Уикипедия не көп, ереже көп қой. Нақты қай ережеге қайшы? Сосын энциклопедиялық маңызы жоқ дегенді қалай түсінуге болады? Мысалы мен оны көріп тұрмын. Мақала көлемі туралы айтсаң да жақсы болады. Сапа жағынан нақты қай жері ұнамай тұр? Ашып айтсаш... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 16:16, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::::::@[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] [[Уикипедия:Маңыздылық]] осы бетті оқып шығыңыз, сосын қатысушы есіміңізді өзгертуге сұраныс жіберіңіз, түрлі түсті тек гомосексуализмнің симболы емес әр жерде тіпті табиғаттың өзінде бар, мысалы [[кемпірқосақ]]. Ал латынға келсек әлемнің көп бөлігі латынды қолданады, көп ел бір жазу түрін қолданса олардың арасындай қарым-қатынас жеңілдеп байланыс арады, кейбір елдер қырсығып латынға көшпей жатыр, мысалы біз, мына жазу орыстың жазуы, кейбір елдер өздерінің төл жазуын мәдени байлық ретінде бағалап керісінше сол өз жазуларын сақтап қалғысы келеді. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:23, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::::::: Ережені оқыдым делік. Бірақ мақала соның нақты қай тұсына қайшы? Және бір өтініш - кемпірқосақ туралы айта бермеш. --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 20:09, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::::::::@[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] айта берген жоқпын, бірінші рет айтып тұрмын. Сіз айтқан мақала маңызды болмағасын жойған болуы мүмкін. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:03, 2025 ж. маусымның 13 (+05)
::::::::::::: Мәңгүрт болсаң, жоя бер... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:54, 2025 ж. маусымның 13 (+05)
::::::: 1nter pares, көрдің ба, сен досыңды жақтаймын деп, өзің де өтірік сылтауларға қосылдың. Бұл мақала ешбір ережеге қайшы болып тұрған жоқ, сондықтан оны жоюға нақұрыс қана ұсынады. --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:45, 2025 ж. маусымның 13 (+05)
::::::::Қатырасың... Мен саған мақаланы жоюға ұсынған кездегі себептерді жібердім, ал сен болсаң, әлі көпіріп отырсың. Басқа дұрыс мақалалармен салыстырып көр. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:51, 2025 ж. маусымның 13 (+05)

== ''The Signpost'': 14 May 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/News and notes|WMF to kick off new-CEO quest as Iskandar preps to move on — Supreme Court nixes gag of Wiki page for other India court row on ANI — code-heads give fix-up date for Charts in lieu of long-dead Graph gizmo]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/In the media|Wikimedia Foundation sues over UK government decision that might require identity verification of editors worldwide]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Disinformation report|What does Jay-Z know about Wikipedia?]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/In focus|On the hunt for sources: Swedish AfD discussions]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Technology report|WMF introduces unique but privacy-preserving browser cookie]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Debriefing|Goldsztajn's RfA debriefing]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Obituary|Max Lum (User:ICOHBuzz)]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 2)]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Comix|Collection]]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/From the archives|Humor from the Archives]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:01, 2025 ж. Мамырдың 15 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28671646 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]].

You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC.

If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, &lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|талқылау]])&lt;/bdi&gt; 03:07, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)''

Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. 

We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation.

You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 20:26, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=28768453 тізімін пайдаланып User:Sannita (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection &amp; Call for Questions&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear all,

This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats.

The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4].

Here are the key planned dates:

* May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6]
* June 17 – July 1, 2025: Call for candidates
* July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5]
* August 2025: Campaign period
* August – September 2025: Two-week community voting period
* October – November 2025: Background check of selected candidates
* Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated

Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]].

'''Call for Questions'''

In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]]

'''Election Volunteers'''

Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]]

Thank you!

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter

[3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024

[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles

[5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ

[6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates

Best regards,

Victoria Doronina

Board Liaison to the Elections Committee

Governance Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 08:07, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 тізімін пайдаланып User:RamzyM (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;  Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone,  

''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)''

The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikipedias, including this wiki, during the '''week of June 23rd'''.

This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable.

The three main features of this extension are:

* '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki.
*  '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''.
*  '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions.

'''Note''': The extension comes with a new user right called '''&quot;Event Organizer&quot;''', which will be managed by administrators on this wiki. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment.

The extension is already live on several wikis, including '''Meta, Wikidata, English Wikipedia''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]])

If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout.

Thank you! &lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|талқылау]]) 21:47, 2025 ж. мамырдың 29 (+05)&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/deployment_audience&amp;oldid=28803829 тізімін пайдаланып User:Udehb-WMF@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Стратегия 2030 ==

Армысыздар! Бұл тақырыпта мақала бар ма? Қайдан көруге болады? [[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 02:13, 2025 ж. маусымның 10 (+05)

:Армысыз! [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Strategy Мына жерден] көрсеңіз болады. Қазақшасы бар сияқты еді, бірақ бұл жерде жоқ екен. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 20:54, 2025 ж. маусымның 10 (+05)

== Vote now in the 2025 U4C Election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}

Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 04:00, 2025 ж. маусымның 14 (+05) &lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28848819 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;
Hello all,

The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position.

This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3]

Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election.

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;
Chair of the Elections Committee

On behalf of the Elections Committee and Governance Committee

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term.

[3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 22:44, 2025 ж. маусымның 17 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28866958 тізімін пайдаланып User:RamzyM (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 24 June 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/News and notes|Happy 7 millionth!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/In the media|Playing professor pong with prosecutorial discretion]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Disinformation report|Pardon me, Mr. President, have you seen my socks?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Recent research|Wikipedia's political bias; &quot;Ethical&quot; LLMs accede to copyright owners' demands but ignore those of Wikipedians]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Traffic report|All Sinners, a future, all Saints, a past]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/News from Diff|Call for candidates is now open: Wikimedia Foundation Board of Trustees]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Opinion|Russian Wiki-fork flails, failing readers and editors]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Debriefing|EggRoll97's RfA&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; debriefing]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 3)]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Comix|Hamburgers]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:31, 2025 ж. маусымның 24 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28849846 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Dear Wikimedia Community,

The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]]  of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]].

A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity.

Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact.

Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement.

Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate.

Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended.

=== Wikispore ===

The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects.

After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. 

We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future.

As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting.

Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed.

=== Wikinews ===

We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways.

Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 &lt;nowiki&gt;[2]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[3]&lt;/nowiki&gt;] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years.

While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews &lt;nowiki&gt;[4]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[5]&lt;/nowiki&gt;, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? &lt;nowiki&gt;[6]&lt;/nowiki&gt;].

[[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews.

Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs.

SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives.

'''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to:
*Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects,
*Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace,
*Merge content into compatibly licensed external projects,
*Archive Wikinews projects.
Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels.

=== Feedback and next steps ===

We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language.

I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. 
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 01:56, 2025 ж. маусымның 28 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&amp;oldid=28911188 тізімін пайдаланып User:Johan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 18 July 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/News and notes|Is no WikiNews good WikiNews? — Election season returns!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/In the media|How bad (or good) is Wikipedia?]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/WikiProject report|WikiProject Medicine reaches milestone of zero unreferenced articles]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/In focus|Wikimania 2025: Connecting Wikimedians across the world for 20 years]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Recent research|Knowledge manipulation on Russia's Wikipedia fork; Marxist critique of Wikidata license; call to analyze power relations of Wikipedia]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/News from the WMF|Form 990 released for the Wikimedia Foundation’s fiscal year 2023-2024]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Discussion report|Six thousand noticeboard discussions in 2025 electrically winnowed down to a hundred]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Comix|Divorce]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Opinion|Women are somewhat under-represented on the English-language Wikipedia, and other observations from analysis]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 4): The Future Of Wikimedia and Conclusion]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Obituary|Pvmoutside, Atomicjohn, Rdmoore6, Jaknouse, Morven, Martin of Sheffield, MarnetteD, Herewhy, BabelStone]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Traffic report|God only knows]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Humour|New forum created for people who don't care about Wikipedia]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 12:53, 2025 ж. шілденің 18 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28903822 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 9 August 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/News and notes|Court order snips out part of Wikipedia article, editors debate whether to frame shreds or pulp them]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Discussion report|News from ANI, AN, RSN, BLPN, ELN, FTN, and NPOVN]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Disinformation report|The article in the most languages]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Community view|News from the Villages Pump]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/In the media|Disgrace, dive bars, deceased despots, and diverse dispatches]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Crossword|Accidental typography]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Comix|best-laid schemes o' wikis an' men]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Traffic report|I'm not the antichrist or the Superman]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:27, 2025 ж. тамыздың 9 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29085669 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Temporary accounts will be rolled out soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;body&quot;/&gt;
Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''.

Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. 

'''Why we are building temporary accounts'''

Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. 

Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users.

'''How temporary accounts work'''
[[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]]
Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: &lt;code dir=ltr&gt;~2025-12345-67&lt;/code&gt; (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it.

'''What does this mean for different groups of users?'''

'''For logged-out editors'''

* This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki.
* If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice.

'''For community members interacting with logged-out editors'''

* A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address).
* Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community.

'''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki'''

* '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.)
* '''For admins blocking logged-out editors''':
** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option.
** It will still be possible to block an IP address or IP range.
* Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this.

'''Our requests for you, and next steps'''

* If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]].
* If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in.
* Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options.
* Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses.

To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!&lt;section end=&quot;body&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]&lt;/bdi&gt; 02:36, 2025 ж. тамыздың 27 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&amp;oldid=29181713 тізімін пайдаланып User:Quiddity (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 9 September 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/News and notes|Wikimedia Foundation loses a round in court]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/In the media|Congress probes, mayor whitewashed, AI stinks]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Disinformation report|A guide for Congress]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Recent research|Minority-language Wikipedias, and Wikidata for botanists]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Technology report|A new way to read Wikisource]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Traffic report|Check out some new ''Weapons'', weapon of choice]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Essay|The one question]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:08, 2025 ж. қыркүйектің 9 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29233676 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Global discussion on Welcome messages ==

&lt;div lang{{=}}&quot;en&quot; dir{{=}}&quot;ltr&quot;&gt;Sorry that this message is in English. {{int:please-translate}}. There is a request for comment at [[:m:Special:MyLanguage/Requests for comment/Welcoming policy]] on a proposal to forbid sending [[:m:welcome messages|welcome messages]] to users who have not made an edit, which is currently in practice at your wiki. Your comment on this matter would be appreciated.&lt;/div&gt;
[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 07:39, 2025 ж. қыркүйектің 13 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:DreamRimmer/MMS_list&amp;oldid=29262336 тізімін пайдаланып User:DreamRimmer@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 2 October 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/News and notes|Larry Sanger returns with &quot;Nine Theses on Wikipedia&quot;; WMF publishes transparency report]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/In the media|Extraordinary eruption of &quot;EVIL&quot; explained]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Disinformation report|Emails from a paid editing client]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Discussion report|Sourcing, conduct, policy and LLMs: another 1,339 threads analyzed]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Community view|The pressing questions of the modern WWW, as seen from the Village Pump]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Recent research|Is Wikipedia a merchant of (non-)doubt for glyphosate?; eight projects awarded Wikimedia Research Fund grants]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Opinion|Some disputes aren't worth it]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Obituary|Michael Q. Schmidt]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Traffic report|Death, hear me call your name]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Comix|A grand spectacle]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:54, 2025 ж. қазанның 2 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29367448 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Hello all,

The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board.

To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]].

Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]].

When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]].

'''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.'''

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;Chair, Elections Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 09:48, 2025 ж. қазанның 9 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29360896 тізімін пайдаланып User:RamzyM (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function1&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere).

There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function1&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 16:43, 2025 ж. қазанның 20 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29432175 тізімін пайдаланып User:Sannita (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 20 October 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/News and notes|Board shuffles, LLM blocks increase, IPs are going away]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Special report|The election that isn't]]

* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Interview|The BoT bump]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/In the media|An incident at WikiConference North America; WMF reports AI-related traffic drop and explains Wikipedia to US conservatives]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Traffic report|One click after another]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Humour|Wikipedia pay rates]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:45, 2025 ж. қазанның 21 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29377595 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Global bot approval request for SchlurcherBot ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{int:hello}}! {{#ifeq:{{CONTENTLANGUAGE}}|en||I apologize for sending this message in English. {{int:please-translate}}.}}

In accordance to [[:m:Bot policy#Global bots|the policy]], this message is to notify you that there is a new approval request for a global bot.

The discussion is available at [[:m:Steward_requests/Bot_status#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot|Steward_requests/Bot_status#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot]] on Meta-Wiki. All Wikimedia community members are invited to participate.

Thank you for your time.

Best regards, [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 03:10, 2025 ж. қазанның 22 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bot_policy/New_global_bot_discussion&amp;oldid=29480590 тізімін пайдаланып User:Codename Noreste@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Seeking volunteers to join several of the movement’s committees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. 

Read more about the committees on their Meta-wiki pages:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]]

Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have.

For the Committee Support team,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 19:12, 2025 ж. қазанның 30 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29517125 тізімін пайдаланып User:MKaur (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 10 November 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/News and notes|Temporary accounts go live and WMF board member self-suspends]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Community view|Six Wikipedians' thoughts on Grokipedia, and the humanity of it all]]

* Wikicup report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Wikicup report|BeanieFan11, WikiCup victor of 2025, covers the results]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/In the media|Jimbo's book, an argument about genocide, and a train of shame]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Recent research|Taking stock of the 2024–2025 research grants]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Opinion|With Grokipedia, top-down control of knowledge is new again]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Obituary|Struway]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Traffic report|The documentaried, the disowned, the deceased, Diwali and the Dodgers]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Comix|Head of steam]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 17:56, 2025 ж. қарашаның 10 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29568932 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 19:22, 2025 ж. қарашаның 20 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 тізімін пайдаланып User:Sannita (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 1 December 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/News and notes|Election cycles come and go, and Wikimedia Foundation achieves record revenue in 2024–2025!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/In the media|Wales walk-off, antisemitism, supernatural powers, feminism turmoil, saints, and sex]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Recent research|At least 80 million inconsistent facts on Wikipedia – can AI help find them?]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Disinformation report|Epstein email exchanges planned strategy, edits and reported progress]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Traffic report|It's a family affair]]

* Book review: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Book review|''The Seven Rules of Trust'']]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/From the archives|&quot;I have been asked by Jeffrey Epstein ...&quot;]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Humour|An interview with Wikipe-tan]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Opinion|AI finds errors in 90% of Wikipedia's best articles]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Serendipity|Highlights from the itWikiCon 2025]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Comix|Madness]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 05:16, 2025 ж. желтоқсанның 1 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29700455 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 17 December 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Interview|Part 1: Bernadette Meehan]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/News and notes|We're gonna have a party!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/In the media|The &quot;bigg&quot; bosses: Robertsky and the Pope]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Traffic report|Death and stranger things]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Gallery|A feast of holidays and carols]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Obituary|Michal Lewi (Iwelam) and Alan R. King (A R King)]]

* Concept: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Concept|List of xxtreme sports (redirected from Electrojousting)]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Comix|display: flex-inline;]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 01:05, 2025 ж. желтоқсанның 18 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29700455 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 15 January 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/News and notes|Wikipedia's 25th anniversary is here!]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Special report|Wikipedia at 25: A Wake-Up Call]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Serendipity|The WMF wants to buy you books!]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/WikiProject report|Time for a health check: the Vital Signs 2026 campaign]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/In the media|Fake Acting President Trump and a Wikipedia infobox]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Community view|The inbox behind Wikipedia]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Recent research|Art museums on Wikidata; comparing three comparisons of Grokipedia and Wikipedia]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Traffic report|Tonight I'm gonna rock you]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Comix|Oh come on man.]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 20:18, 2026 ж. қаңтардың 15 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29899914 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:21, 2026 ж. қаңтардың 18 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 тізімін пайдаланып User:Tiven2240@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

02:01, 2026 ж. қаңтардың 20 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 29 January 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Traffic report|The most viewed articles of 2025]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News and notes|Good news... but also bad news for the Public Domain]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News from Diff|Solving puzzles together]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/In the media|Every view on the 25th anniversary of everything]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Comix|Perspectives]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:31, 2026 ж. қаңтардың 29 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29988053 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 17 February 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/In the media|Global powers see Wikipedia as fundamental target for manipulation]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/News and notes|Discussions open for the next WMF Annual Plan]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Serendipity|Maintenance crews continue to slog through Wikipedia's oldest Featured Articles]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Disinformation report|Epstein's obsessions]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Technology report|Wikidata Graph Split and how we address major challenges]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Traffic report|Deaths, killings, films, and the Olympics]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Opinion|Incoming Incurables]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Crossword|Pop quiz]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Comix|herculean]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 13:03, 2026 ж. ақпанның 17 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30039447 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 10 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Interview|Bernadette Meehan, new Wikimedia Foundation CEO]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/News and notes|Security testing unleashes computer worm on Meta-wiki]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Special report|What actually happened during the Wikimedia security incident?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In the media|Indonesian government blocks Wikimedia logins; archive site scoured from Wikipedia after owner runs malware]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Recent research|To wiki, perchance to groki]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Obituary|Madhav Gadgil, Fredrick Brennan, Mark Miller, Chip Berlet]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Opinion|Interface administrators and trusting trust]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|English Wikipedia deprecates archive.today after DDoS against blog, altered content]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Op-ed|Why is &quot;Trypsin-sensitive photosynthetic activities in chloroplast membranes&quot; cited in &quot;List of tallest buildings in Chicago&quot;?]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Essay|The pursuit of a button click]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In focus|Short descriptions: One year later]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/WikiProject report|Unreferenced articles backlog drive]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Community view|Speaking of planning ...]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Traffic report|Over the mountain, kissing silver inlaid clouds]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Crossword|&quot;It will never happen&quot;]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Comix|BRIEn't]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 09:14, 2026 ж. наурыздың 10 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30121359 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 31 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/News and notes|Entirety of Wikinews to be shut down]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/In the media|AI ban, newspapers disrupt archiving; and antisemitism complaints]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Community view|Videos from WikiConference North America 2025 in NYC]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Disinformation report|Cleaning up after Jeffrey Epstein, Peter Nygard, and Mohamed Al-Fayed]]

* WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/WikiConference report|WikiConference North America 2025 in NYC review]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Obituary|Dr. Subas Chandra Rout]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Traffic report|Call in the dogs of war, soldier of fortune]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Gallery|Canadian Rangers participate in Operation ''Enduring Encyclopedia'']]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Comix|n00bsitting]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15:08, 2026 ж. наурыздың 31 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30329870 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 тізімін пайдаланып User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 21 April 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/News and notes|Six Serbian Wikipedia editors banned following controversy about political bias]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/In the media|Could Wikipedia be involved in Massachusetts' proposed social media ban for minors?]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Gallery|March equinox]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Traffic report|Time to change my galaxy in case, we outta space!]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Comix|Of skirts and articles]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:50, 2026 ж. сәуірдің 21 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30434643 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 05:57, 2026 ж. сәуірдің 26 (+05)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 тізімін пайдаланып User:Codename Noreste@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Migration to Parsoid&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;em&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]&lt;/em&gt;

Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier.

If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation.

There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki.

To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]&lt;/bdi&gt; 04:28, 2026 ж. сәуірдің 28 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-04-30_Wikipedias&amp;oldid=30466145 тізімін пайдаланып User:ABreault (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== CEE Meeting 2026 ==

[[Клуж-Напока]]да ([[Румыния]]) өтпек [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_CEE_Meeting_2026 Wikimedia CEE Meeting 2026] (Орталық және Шығыс Еуропа Уикимедиясы) конференциясына қатысамын деген ұсыныстар:
=== Nurken ===
Кеш жарық, әріптестер! Биылғы CEE Meeting конференциясына өзімді ұсынбақпын. Уикипедиядағы «мансабым» бойы белсенділігім жалғаса берді.

Қазақша Уикипедияда соңғы 365 күнде [https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken 6 100] өңдеме жасадым. Жалпы стастикасын алсақ, күніне 10.709 өңдеме жасап жүрмін. Осы жылғы 1 қаңтардан бері 45 мақала жаздым (Қазақша Уикипедияны ғана санасақ).

Уикипедия сыртындағы да үлесімді алсақ. Жақында Қазақша Уикипедияның [https://www.instagram.com/wikimediakz/ Instagram-дағы аккаунтын] қайта бастадық, соның иллюстрацияларына, жаңғыру идеясына жауаптымын. Уикимедия Аустрия кеңсесінен камера сұрап алып, жақында ғана аяқталған Еуровидениеге қатысы бар түрлі фото жасап, оларды [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_taken_by_Nurken/Eurovision_2026 Ортаққорға жүктедім]. Уикидерек, басқа да жобаларға үлесімді қосып жүремін.

Еуропадағы осы ағылшынтілді конференцияға баруға қабілеттімін: ағылшын тілін жақсы меңгергенмін, Еуропада тұрамын, белсенді қатысушымын, халықаралық қоғамдастықтан таныстарым бар, коммуникациядан жаман емеспін. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 03:31, 2026 ж. мамырдың 19 (+05)

:# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 08:15, 2026 ж. мамырдың 19 (+05)</text>
      <sha1>st6bumdp7qpev2iad694wuq04hsjcj3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606540</id>
      <parentid>3606516</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T05:56:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheNomadEditor</username>
        <id>120280</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nurken */</comment>
      <origin>3606540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="165296" sha1="9yvsooosdxslfj121rj3youpob28exz" xml:space="preserve">{{/Header}}&lt;!-- Бұл жолды өшірмеңіз, АСТЫНА жазыңыз! және  == Тақырып аты == қосып жазғанды ұмытпаңыз --&gt;
{{Жинақталған мазмұн|30|400}}

== ''The Signpost'': 15 January 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editors: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/From the editors|Looking back, looking forward]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Traffic report|The most viewed articles of 2024]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/In the media|Will you be targeted?]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Technology report|New Calculator template brings interactivity at last]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Essay|Meet the Canadian who holds the longest editing streak on Wikipedia]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Opinion|Reflections one score hence]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/News and notes|It's a new dawn, it's a new day, it's a new life for me... and I'm feeling free]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Serendipity|What we've left behind, and where we want to go next]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Op-ed|Elon Musk and the right on Wikipedia]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/In focus|Twenty years of The Signpost: What did it take?]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Arbitration report|Analyzing commonalities of some contentious topics]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Humour|How to make friends on Wikipedia]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 12:57, 2025 ж. қаңтардың 15 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28061132 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Universal Code of Conduct annual review: provide your comments on the UCoC and Enforcement Guidelines ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 06:11, 2025 ж. қаңтардың 24 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27746256 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Презентация «Как ИИ может помочь вам в вашей жизни в Википедии?» ==
Уважаемые участники,

CEE Hub приглашет вас принять участие в первом мероприятии из серии специально для русскоязычного сообщества Викимедиа. Эта инициатива призвана объединить участников, энтузиастов и экспертов со всего региона CEE (Центральной и Восточной Европы), а также Центральной Азии для обмена опытом и сотрудничества в продвижении проектов Викимедиа.
Эта серия открыта для всех русскоязычных участников Викимедиа, независимо от уровня опыта.

* '''Даты:''' в течение 2025 года (подробное расписание будет опубликовано в ближайшее время)
* '''Формат:''' через Zoom
* '''Язык:''' английский или украинский с последующим переводом на русский.

Участие может быть анонимным, и мы не планируем записывать вопросы.

Зарегистрироваться на первое мероприятие, «Как ИИ может помочь вам в вашей жизни в Википедии?» Наталия Цвик, (до недавнего времени исполнительный директор Викимедия Польша) можно '''[[meta:Event:Как ИИ может помочь вам в вашей жизни в Википедии? Наталия Цвик|здесь]]'''.

3 февраля, понедельник: 16:00 UTC / 17:00 CET / 18:00 EET / 21:00 UZT / 22:00 KGT

От себя добавлю, что видела её презентацию на Украинской викиконференции, и это было интересно и полезно.--[[Қатысушы:Victoria|Victoria]] ([[Қатысушы талқылауы:Victoria|талқылау]]) 14:46, 2025 ж. қаңтардың 28 (+05)

== Feminism and Folklore 2025 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;center&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/center&gt;

Dear Wiki Community,

You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]]''' writing competition from February 1, 2025, to March 31, 2025 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia.
 
You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles.
 
Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project:
# Create a page for the contest on the local wiki.
# Set up a campaign on '''CampWiz''' tool.
# Create the local list and mention the timeline and local and international prizes.
# Request local admins for site notice.
# Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta project page]].

This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools''']

Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2025|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance.
 
We look forward to your immense coordination.
 
Thank you and Best wishes,

'''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]]'''

::::Stay connected [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp; [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]

&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
--[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 07:35, 2025 ж. қаңтардың 29 (+05)

== Wiki Loves Folklore is back! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

{{int:please-translate}}

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]

Dear Wiki Community,
You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore 2025]]''' an international media contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March.

You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&amp;campaign=wlf_2025 submitting] them in this commons contest.

You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language.

Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2025|project Talk page]] if you need any assistance. 

'''Kind regards,'''

'''Wiki loves Folklore International Team'''
--[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 07:35, 2025 ж. қаңтардың 29 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=26503019 тізімін пайдаланып User:Tiven2240@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Reminder: first part of the annual UCoC review closes soon ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

This is a reminder that the first phase of the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines will be closing soon. You can make suggestions for changes through [[d:Q614092|the end of day]], 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. After review of the feedback, proposals for updated text will be published on Meta in March for another round of community review. 

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 05:48, 2025 ж. ақпанның 3 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28198931 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 7 February 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Recent research|GPT-4 writes better edit summaries than human Wikipedians]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/News and notes|Let's talk!]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Opinion|Fathoms Below, but over the moon]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/In the media|Wikipedia is an extension of legacy media propaganda, says Elon Musk]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Community view|24th Wikipedia Day in New York City]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Arbitration report|Palestine-Israel articles 5 has closed]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Traffic report|A wild drive]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:59, 2025 ж. ақпанның 7 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28179470 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt; Upcoming Language Community Meeting (Feb 28th, 14:00 UTC) and Newsletter&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone!
[[File:WP20Symbols WIKI INCUBATOR.svg|right|frameless|150x150px|alt=An image symbolising multiple languages]]
We’re excited to announce that the next '''Language Community Meeting''' is happening soon, '''February 28th at 14:00 UTC'''! If you’d like to join, simply sign up on the '''[[mw:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#28_February_2025|wiki page]]'''.

This is a participant-driven meeting where we share updates on language-related projects, discuss technical challenges in language wikis, and collaborate on solutions. In our last meeting, we covered topics like developing language keyboards, creating the Moore Wikipedia, and updates from the language support track at Wiki Indaba.

'''Got a topic to share?''' Whether it’s a technical update from your project, a challenge you need help with, or a request for interpretation support, we’d love to hear from you! Feel free to '''reply to this message''' or add agenda items to the document '''[[etherpad:p/language-community-meeting-feb-2025|here]]'''.

Also, we wanted to highlight that the sixth edition of the Language &amp; Internationalization newsletter (January 2025) is available here: [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January]]. This newsletter provides updates from the October–December 2024 quarter on new feature development, improvements in various language-related technical projects and support efforts, details about community meetings, and ideas for contributing to projects. To stay updated, you can subscribe to the newsletter on its wiki page: [[:mw:Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter]].

We look forward to your ideas and participation at the language community meeting, see you there!
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 13:29, 2025 ж. ақпанның 22 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28217779 тізімін пайдаланып User:SSethi (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 27 February 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/News and notes|Administrator elections up for reapproval and 1bil GET snagged on Commons]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Serendipity|Guinea-Bissau Heritage from Commons to the World]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Technology report|Hear that? The wikis go silent twice a year]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/In the media|The end of the world]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Recent research|What's known about how readers navigate Wikipedia; Italian Wikipedia hardest to read]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Opinion|Sennecaster's RfA debriefing]]

* Tips and tricks: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Tips and tricks|One year after this article is posted, will every single article on Wikipedia have a short description?]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Community view|Open letter from French Wikipedians says &quot;no&quot; to intimidation of volunteer contributors]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Traffic report|Temporary scars, February stars]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Essay|The source, the whole source, and nothing but the source]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Obituary|Ümüt Çınar (Kmoksy) and Vinícius Medina Kern (Vmkern)]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15:31, 2025 ж. ақпанның 27 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28313070 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 23:51, 2025 ж. наурыздың 7 (+05)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28307738 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== An improved dashboard for the Content Translation tool ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{Int:hello}} Wikipedians,

Apologies as this message is not in your language, {{Int:please-translate}}.

The [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization|Language and Product Localization team]] has improved the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=previous-edits&amp;active-list=suggestions&amp;from=en&amp;to=es Content Translation dashboard] to create a consistent experience for all contributors using mobile and desktop devices. The improved translation dashboard allows all logged-in users of the tool to enjoy a consistent experience regardless of their type of device.

With a harmonized experience, logged-in desktop users now have access to the capabilities shown in the image below.
[[file:Content_Translation_new-dashboard.png|alt=|center|thumb|576x576px|Notice that in this screenshot, the new dashboard allows: Users to adjust suggestions with the &quot;For you&quot; and &quot;...More&quot; buttons to select general topics or community-created collections (like the example of Climate topic).  Also, users can use translation to create new articles (as before) and expand existing articles section by section. You can see how suggestions are provided in the new dashboard  in two groups (&quot;Create new pages&quot; and &quot;Expand with new sections&quot;)-one for each activity.]]
[[File:Content_Translation_dashboard_on_desktop.png|alt=|center|thumb|577x577px|In the current dashboard, you will notice that you can't adjust suggestions to select topics or community-created collections. Also, you can't expand on existing articles by translating new sections.]]
We will implement [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|this improvement]] on your wiki '''on Monday, March 17th, 2025''' and remove the current dashboard '''by May 2025'''.
Please reach out with any questions concerning the dashboard in this thread. 

Thank you!

On behalf of the Language and Product Localization team.
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]&lt;/bdi&gt; 07:55, 2025 ж. наурыздың 13 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_CX_Unified_dashboard_announcement_list_1&amp;oldid=28382282 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 22 March 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editor: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/From the editor|''Hanami'']]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/News and notes|Deeper look at takedowns targeting Wikipedia]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/In the media|The good, the bad, and the unusual]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Recent research|Explaining the disappointing history of Flagged Revisions; and what's the impact of ChatGPT on Wikipedia so far?]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Traffic report|All the world's a stage, we are merely players...]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Gallery|WikiPortraits rule!]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Essay|Unusual biographical images]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Obituary|Rest in peace]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 08:11, 2025 ж. наурыздың 22 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28391577 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon.

Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. 

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 07:04, 2025 ж. сәуірдің 4 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 9 April 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Special report|Wikipedian and physician Ziyad al-Sufiani reportedly released from Saudi prison]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/In focus|WMF to explore &quot;common standards&quot; for NPOV policies; implications for project autonomy remain unclear]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/In the media|Indian judges demand removal of content critical of Asian News International]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/News and notes|35,000 user accounts compromised, locked in attempted credential-stuffing attack]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Op-ed|How crawlers impact the operations of the Wikimedia projects]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Opinion|Crawlers, hogs and gorillas]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Debriefing|Giraffer's RfA debriefing]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Obituary|RHaworth, TomCat4680 and PawełMM]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Traffic report|Heigh-Ho, Heigh-Ho, off to report we go...]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/News from Diff|Strengthening Wikipedia’s neutral point of view]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Comix|Thirteen]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 23:25, 2025 ж. сәуірдің 9 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28494227 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025: Invitation ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:UCDM 2025 general.png|180px|right]]
{{int:please-translate}}

Hello, dear Wikipedians!&lt;br/&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the fifth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''14th April''' until '''16th May 2025'''. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design, and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contributions in every language! 

The most active contesters will receive prizes.

If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.
&lt;br/&gt;

We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]])
&lt;/div&gt;

21:11, 2025 ж. сәуірдің 16 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 тізімін пайдаланып User:Hide on Rosé@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines (&quot;UCoC EG&quot;) and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 05:34, 2025 ж. сәуірдің 17 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Global bot approval request for KiranBOT ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{int:hello}}!

I apologise for sending the message in English. {{int:please-translate}}.

In accordance to [[:m:Bot policy#Global bots|the policy]], this message is to notify you that there is a new approval request for a global bot.

The discussion is available at [[:m:Steward requests/Bot status#Global bot status for KiranBOT|Steward requests/Bot status#Global bot status for KiranBOT]] on Meta.&lt;br /&gt;Kindly note that the request will remain open for 14 days starting today.

Thank you for your time.

Best regards,&lt;br /&gt;[[Қатысушы:Usernamekiran|Usernamekiran]] ([[Қатысушы талқылауы:Usernamekiran|талқылау]]) 14:17, 2025 ж. сәуірдің 19 (+05)

&lt;!-- Message manually sent by User:usernamekiran@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bot_policy/New_global_bot_discussion&amp;oldid=28423712 --&gt;

== Sub-referencing: User testing ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]]
&lt;small&gt;''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''&lt;/small&gt;

Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further:

#'''Try it out and share your feedback'''
#:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. 
#'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs'''
#:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''.

We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well.

Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! &lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])&lt;/bdi&gt; 20:03, 2025 ж. сәуірдің 28 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&amp;oldid=28628657 тізімін пайдаланып User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- &lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 08:41, 2025 ж. сәуірдің 29 (+05)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 1 May 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News and notes|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News and notes]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In the media|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In the media]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Recent research|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Recent research]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Arbitration report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Arbitration report]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Discussion report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Discussion report]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Traffic report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Traffic report]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Disinformation report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Disinformation report]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News from the WMF|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News from the WMF]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Humour|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Humour]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Comix|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Comix]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In focus|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In focus]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Community view|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Community view]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Debriefing|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Debriefing]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Gallery|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Gallery]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Obituary|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Obituary]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:20, 2025 ж. Мамырдың 2 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28562138 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== CEE Meeting 2025 ==

=== Nurtenge ===

Қайырлы таң/күн/кеш/түн, құрметті Қазақша Уикипедия қауымдастығы! Осы жылғы қыркүйек айында өтетін [[:meta:CEE Meeting 2025|CEE Meeting 2025]] конференциясына қазақ тілді делегация ретінде өзімді ұсынамын. Өткен жылы да мен өзімді [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2024|ұсынған]] болатынмын. Өкінішке қарай, жеке себептерге байланысты менің қатысудан бас тартуыма тура келді. Осы жылы олай тағы да қайталамауға уәде беремін. Осыған дейін әртүрлі халықаралық уикиконференциялар мен кездесулерге қатысып көрген соң менің әжептәуір тәжірибем бар. Және де сол тәжірибемді осы CEE Meeting-ке алғашқы рет қатысу арқылы молайтқым келеді. Халықаралық тәжірибе алу мен жаңа уикимедиашылармен танысу уики-үлесіме жақсы жағынан әсер ететініне сенімдімін. — [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 06:50, 2025 ж. Мамырдың 12 (+05)
#{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Yessentaikyzy|Yessentaikyzy]] ([[Қатысушы талқылауы:Yessentaikyzy|талқылау]]) 09:12, 2025 ж. Мамырдың 12 (+05)
#{{Қолдаймын}}. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 15:56, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} – [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 17:50, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:32, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]]) 21:05, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қарсымын}}, жөні түзу мақаланы жоюға ұсынды. --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 22:35, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қарсымын}}, шыныменде өте күмәнді өңдеме болды. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:06, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:59, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
#{{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 06:17, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қарсымын}}, былтырғы себеппен. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 09:45, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
# {{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:58, 2025 ж. мамырдың 17 (+05)
# {{Қолдаймын}} --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:24, 2025 ж. мамырдың 19 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:06, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
#{{Қолдаймын}}, бұрынғы іс-шаралардан тәжірибесі бар қатысушы, қауымдастығымызды халықаралық деңгейде көрсете алатындай ағылшын тілін жақсы меңгерген [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:27, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- Іске сәт! [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 23:29, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- --[[Қатысушы:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] ([[Қатысушы талқылауы:Alphy Haydar|талқылау]]) 18:04, 2025 ж. мамырдың 25 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:31, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)
:{{@|Шешен Исмаил}} даусыңызға рақмет! Не үшін қарсы екеніңізді жазып өтсеңіз? -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 10:00, 2025 ж. мамырдың 29 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05)
=== Muzaffar ===

Ассалаумағалайкум Қазақша Уикипедия қауымдастығы. Мен 2025 жыл қыркүйекте өтетін [[:meta:CEE Meeting 2025|CEE Meeting 2025]] конференциясына баруға кандидат ретінде өзімді ұсынамын. Осы кезге дейін халықаралық конференциялар мен марафондардан көп тәжірибе жинадым. Әр айда белсенді 10 қатысушылар тізіміндемін. Халықаралық конференцияда қатысу келесі уикипедиядағы белсенділігімге оң нәтиже береді деген үміттемін. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 13:00, 2025 ж. Мамырдың 12 (+05)

#{{Қолдаймын}}. Менің ойымша Мұзаффар Уикипедия концепциясын жақсы түсінеді. Сонымен қатар, қазақ тіліндегі Уики қауымдастығының ішінде өзін өте белсенді көрсете білді --Алмас Мұстафа 12:40, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} – [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 17:51, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Yessentaikyzy|Yessentaikyzy]] ([[Қатысушы талқылауы:Yessentaikyzy|талқылау]]) 18:27, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Alpasli|Alpasli]] ([[Қатысушы талқылауы:Alpasli|талқылау]]) 20:11, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:18, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
#{{Қолдаймын}} –  Мен википедияға үлес қосқандардың барлығын бағалаймын. Мұзаффар өзбекше және қазақша Уикипедияларға да үлкен үлес қосуда. — [[Қатысушы:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Mirzoulugʻbek|талқылау]]) 20:45, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:00, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 06:15, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қарсымын}}, былтырғы себеппен. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 09:48, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
##[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2024|Былтырғы себепте]] мені атап өтпеген сияқты сіз? [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:07, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:27, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 11:02, 2025 ж. мамырдың 17 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:11, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Mahmud Abduvaliyev|Mahmud Abduvaliyev]] ([[Қатысушы талқылауы:Mahmud Abduvaliyev|талқылау]]) 23:13, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- Сәттілік! [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 23:30, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:31, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05)
=== Batyrbek ===

Қайырлы күн, әріптестер! Биыл Грекияның Салоники қаласында болатын [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_CEE_Meeting_2025/Registration CEE Meeting 2025] конференциясына біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. Конференция тек ағылшын тілінде өтеді. Онда қатысушылар арасынан қауымдастыққа қатысты шешім шығаруға қатысатын адамдар болғаны жақсы деген ұсыныс бар. '''Соған байланысты өз үміткерлігімді ұсынамын'''. Көбіңіз білетіндей, Қазақ Уикипедиясында админ әрі бітікші қызметін атқарамын. Уикипедияға қатысты іс-шаралар ұйымдастыруда да тәжірибем бар. Жақында өткен [https://meta.wikimedia.org/wiki/Central_Asian_WikiCon_2025/Team/kk Орталық Азия WikiCon конференциясының ұйымдастырушылары қатарында болғам]. Бұған дейін 2017, 2018, 2022 жылдардағы CEE конференцияларына қатысқам. Биылғы жиында басқа уики-қауымдастықтарға өз қауымдастығымыз туралы айтып, жаңа идеялар әкелетін жоспарым бар. Қауымдастық атынан баратын болғандықтан, бастапқыда сіздердің дауысыңыз керек. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 15:54, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} – ұсынысыңыз орынды. [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 17:42, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}}. [[Қатысушы:Murat Karibay|Murat Karibay]] ([[Қатысушы талқылауы:Murat Karibay|талқылау]]) 19:13, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]]) 21:04, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} Batyrbek қазақ тіліндегі Уикипедияға үлес қосып жүрген көрнекті уикипедияшы. Бұл Википедияшы соңғы жылдары Қырғызстандағы бірнеше студенттермен тәжірибесімен бөліскен кәсіби википедияшылардың бірі. — [[Қатысушы:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Mirzoulugʻbek|талқылау]]) 20:51, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
#{{Қолдаймын}} – --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 09:29, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Орел Карл|Орел Карл]] ([[Қатысушы талқылауы:Орел Карл|талқылау]]) 17:46, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 11:03, 2025 ж. мамырдың 17 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 14:26, 2025 ж. мамырдың 18 (+05)
#{{Қолдаймын}}. Айтып жатқан жоспарларыңызды көрсетсеңіз --Алмас Мұстафа 13:03, 2025 ж. мамырдың 19 (+05)
#{{Қолдаймын}} --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:24, 2025 ж. мамырдың 19 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:13, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:23, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
#{{Қолдаймын}}, жақсы өкіліміз бола алатын қатысушы, Уикипедияда да, конференцияларда да тәжірибесі бар [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:31, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 23:33, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- --[[Қатысушы:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] ([[Қатысушы талқылауы:Alphy Haydar|талқылау]]) 18:06, 2025 ж. мамырдың 25 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:34, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)

:@Mustafaalmas, шамамен [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File%3A%D0%91._%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%E2%80%93_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B осындай], бірақ әлдеқайда жаңартылған презентация жасамақпын, сондай-ақ конференция тақырыбына сай (problem solver) бейімдейтін жоспарым бар.
@Джамбульский, пікіріңізге рахмет! Не үшін қарсы екеніңізді білсем деп едім. Мүмкін жақсарту керек бір нәрсе бар шығар. Айтып жіберсеңіз. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 17:34, 2025 ж. мамырдың 21 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05)
=== Nurken ===
Армысыңдар, әріптестерім! Жоғарыдағы үміткерлердей өзімді осы жылғы қыркүйектегі CEE Meeting 2025 конференциясына ұсынамын. Осы мамырдағы [https://meta.wikimedia.org/wiki/Youth_Conference_2025 CEE Жастар конференциясында] қазақтілді қоғамдастықтың өкілі болған да мен едім. Тәжірибесі бар, ағылшын тілін меңгерген, CEE қоғамының мүшелерін танитын қатысушы ретінде өзімді нашар емес үміткер деп көремін. Қазақша Уикипедияда администратор атағым да бар. Халықаралық әріптестікті одан әрі нығайтуға, жобамызға одан әрі үлес қосуға үнемі дайынмын. Болашақ жоспарлар қатарында Қазақша Уикипедияның әлеуметтік желілеріне назар аудару, мүмкін халықаралық edit-a-thon (өңдеу марафондарын) ұйымдастыру бар. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 05:16, 2025 ж. мамырдың 27 (+05)
# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 20:27, 2025 ж. мамырдың 27 (+05)
# {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:58, 2025 ж. мамырдың 27 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 01:32, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)

:@[[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ұлы мәртебелім, бұл айтқандарыңыз тым қарапайым, ұлы мәртебеліңізге лайық емес. Сіз бұл мінберде өте үлкен миссия, өте үлкен мақсат туралы сыр шертуіңіз керек.
:Мәңгі лаулап жану үшін ғаламда,
:Үлкен бақыт табу үшін ғаламда,
:Үлкен болып қалу үшін ғаламда,
:Үлкен арман керек екен адамға
:[[Мұхтар Шаханов]]
:[[Қатысушы талқылауы:Arystanbek/Мұрағат/1#Үлесіңіз|Мында жазғанымды]] 4-5 жылдан кейін оқып шынымен мынаны мен жаздым ба деп ойланатын кездерім болады. Бір емес  бірнеше рет 2 жылға кетіп қайта қайта орала беруімнің мәнісі де осында шығар, білмеймін. Сондықтан әлдеқайда ұлы мақсаттарды армандап қияли болып жазсаңыз менде сізге өз дауысымды беремін. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 06:13, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:34, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05)

===Қорытынды===
Дауыс беру нәтижесінде:
[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] және [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] көп дауыс жинап, конференцияға қатысуға лайықты деп табылды. Сәттілік тілейміз! --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 21:05, 2025 ж. маусымның 10 (+05)
: {{@|Нұрлан Рахымжанов}}, бауырым, Nurtenge деген қатысушы керекті 75%  дауыс жинай алмады ғой. 29% қарсы болды емеес пе... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 03:00, 2025 ж. маусымның 11 (+05)
::@[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] байқауымша бірнеше адам бірігіп ұйымдасқан түрде қарсы шығып отырған сияқтысыздар, немесе бір адам бірнеше тіркелгі жасап бір адам бірнеше рет дауыс беріп отырған сияқты. Ал мына қатысушы есіміңіз бірден бұғаттауға лайық деп санаймын. Біз мында қазақша орта қалыптастырамыз, мәңгүрттікке қарсы күресеміз, қазақ тілінің қолданыс аясын кеңейтеміз деп үлес қосып жүрміз ал сен сияқтылар кері кетіп прогеске қарсы шығып регреске кетіп барасыңдар. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 07:07, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
:::Ал менің байқауымша сен өте тәрбиесіз баласың! Біріншіден, жасы үлкен адамдарға ізет білдіріп жазғаның жөн. Екіншіден, менің жазғаным саған емес, басқа адамға арналған еді. Үшіншіден, менің осы сайттағы есіміме қатысты не шатағың бар? Мен сенің есімің туралы ештеңе айтып отырған жоқпын ғой. Мысалы, ол неге түрлі-түсті болып жазылған, бұл гомосексуализм бе? Неге латын әліпбиін пайдаландың, тыңшысың ба? Көрдің ба, ондай қарапайым дүниелерге қадала берме. Төртіншіден, өзің сияқты өз дауысымды еркін беріп отырмын, жоқ жерден қастандық іздей берме. Бесіншіден, менің зиянды деп санайтын өңдемелерімді атап шық, әйтпесе құр нақақа жала жапқаннан не пайда??? --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 13:52, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::Несіне кектеніп, мазаң кетіп отыр? Жасың қай жерде жазылған еді? Оны қайдан білейік? Тап үлкен болсаң, жасыңа сай болсайшы! Өз қазағыңды көре алмай, әр жерде қарсылық білдіріп жүргенің аз ба? Не өзің үміткер болмайсың, не үміткерді қолдамайсың да! Уикипедияда бір де бір дұрыс белсенділігіңді көрмедім, тек талқылауға кіріп жұртқа әңгіме айтасың да жүресің. Сөзің мен ісіңді дұрыстамағанша саған ешқандай сыйластық жоқ! Ескертемін, бұлай жалғаса берсе аяусыз бұғаттаймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:19, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::: Енді қарасаш, Nurtenge деген бала [[Эрнест Төреханов|қазақтың дана жазушысын]] көре алмай, оны ешкіммен ақылдаспай жоюға ұсынды. Бұл нақұрыстың қылығы емес пе? Оған неге ешкім ештеңе демеді? Былтыр осы сияқты тағы біреше мәселе туындап еді, бірақ ол дұрыс жауап беруден қашқақтай бастады.  Санасы аздау бір қатысушы екен. --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 14:50, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::Сенің сол мақалаға қолыңның ұшы да тимеген ғой. Сақтап қалуға да тырыспағансың. Ол мақала әлі жойылмаған, тек жоюға ұсынылған. Сенің сол мақаланы реттеп, толықтырып, жаңартуға қарайтын уақытың болды ғой.
::::::Былай келісейік: мен мақаладан «жедел жойылсын» үлгісін және бұғаттауыңды алып тастаймын, бірақ сен ойыңды өзгерт — 10 күн ішінде сол мақаланы толықтыр, қосатын дерегіңді қос және қарсылық білдіруді тоқтат. Егер нәтиже болмаса, мақаланы да жоямын, сені де қайтадан бұғаттаймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:13, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::: Бауырым, сен өйтіп сөйлеме... Ондай талаптарыңды бас-аяғы бар мақаланы жоюға ұсынған адамға айт. Мынау кім, досың ба? Ертең ол Есенберлинді және Әуезовты жоюға ұсынса, тағы да лям-мим демей тыныш отырасың ба? --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 15:25, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::::Мен саған тиімді жағын айтамын.
::::::::Жедел жоюға ұсынылған себептері міне: Энциклопедиялық маңызы жоқ, қысқа мақала, жетім мақала, мақала сапасы төмен.
::::::::Саған жақсы мақала болып көрінгенімен, бұл уикипедияның ережелеріне қайшы. Мақалада тек Еңбек жолы мен Шығармалары бар. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:35, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::::: Уикипедия не көп, ереже көп қой. Нақты қай ережеге қайшы? Сосын энциклопедиялық маңызы жоқ дегенді қалай түсінуге болады? Мысалы мен оны көріп тұрмын. Мақала көлемі туралы айтсаң да жақсы болады. Сапа жағынан нақты қай жері ұнамай тұр? Ашып айтсаш... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 16:16, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::::::@[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] [[Уикипедия:Маңыздылық]] осы бетті оқып шығыңыз, сосын қатысушы есіміңізді өзгертуге сұраныс жіберіңіз, түрлі түсті тек гомосексуализмнің симболы емес әр жерде тіпті табиғаттың өзінде бар, мысалы [[кемпірқосақ]]. Ал латынға келсек әлемнің көп бөлігі латынды қолданады, көп ел бір жазу түрін қолданса олардың арасындай қарым-қатынас жеңілдеп байланыс арады, кейбір елдер қырсығып латынға көшпей жатыр, мысалы біз, мына жазу орыстың жазуы, кейбір елдер өздерінің төл жазуын мәдени байлық ретінде бағалап керісінше сол өз жазуларын сақтап қалғысы келеді. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:23, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::::::: Ережені оқыдым делік. Бірақ мақала соның нақты қай тұсына қайшы? Және бір өтініш - кемпірқосақ туралы айта бермеш. --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 20:09, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::::::::@[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] айта берген жоқпын, бірінші рет айтып тұрмын. Сіз айтқан мақала маңызды болмағасын жойған болуы мүмкін. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:03, 2025 ж. маусымның 13 (+05)
::::::::::::: Мәңгүрт болсаң, жоя бер... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:54, 2025 ж. маусымның 13 (+05)
::::::: 1nter pares, көрдің ба, сен досыңды жақтаймын деп, өзің де өтірік сылтауларға қосылдың. Бұл мақала ешбір ережеге қайшы болып тұрған жоқ, сондықтан оны жоюға нақұрыс қана ұсынады. --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:45, 2025 ж. маусымның 13 (+05)
::::::::Қатырасың... Мен саған мақаланы жоюға ұсынған кездегі себептерді жібердім, ал сен болсаң, әлі көпіріп отырсың. Басқа дұрыс мақалалармен салыстырып көр. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:51, 2025 ж. маусымның 13 (+05)

== ''The Signpost'': 14 May 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/News and notes|WMF to kick off new-CEO quest as Iskandar preps to move on — Supreme Court nixes gag of Wiki page for other India court row on ANI — code-heads give fix-up date for Charts in lieu of long-dead Graph gizmo]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/In the media|Wikimedia Foundation sues over UK government decision that might require identity verification of editors worldwide]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Disinformation report|What does Jay-Z know about Wikipedia?]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/In focus|On the hunt for sources: Swedish AfD discussions]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Technology report|WMF introduces unique but privacy-preserving browser cookie]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Debriefing|Goldsztajn's RfA debriefing]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Obituary|Max Lum (User:ICOHBuzz)]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 2)]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Comix|Collection]]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/From the archives|Humor from the Archives]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:01, 2025 ж. Мамырдың 15 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28671646 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]].

You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC.

If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, &lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|талқылау]])&lt;/bdi&gt; 03:07, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)''

Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. 

We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation.

You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 20:26, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=28768453 тізімін пайдаланып User:Sannita (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection &amp; Call for Questions&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear all,

This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats.

The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4].

Here are the key planned dates:

* May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6]
* June 17 – July 1, 2025: Call for candidates
* July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5]
* August 2025: Campaign period
* August – September 2025: Two-week community voting period
* October – November 2025: Background check of selected candidates
* Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated

Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]].

'''Call for Questions'''

In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]]

'''Election Volunteers'''

Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]]

Thank you!

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter

[3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024

[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles

[5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ

[6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates

Best regards,

Victoria Doronina

Board Liaison to the Elections Committee

Governance Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 08:07, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 тізімін пайдаланып User:RamzyM (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;  Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone,  

''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)''

The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikipedias, including this wiki, during the '''week of June 23rd'''.

This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable.

The three main features of this extension are:

* '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki.
*  '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''.
*  '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions.

'''Note''': The extension comes with a new user right called '''&quot;Event Organizer&quot;''', which will be managed by administrators on this wiki. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment.

The extension is already live on several wikis, including '''Meta, Wikidata, English Wikipedia''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]])

If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout.

Thank you! &lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|талқылау]]) 21:47, 2025 ж. мамырдың 29 (+05)&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/deployment_audience&amp;oldid=28803829 тізімін пайдаланып User:Udehb-WMF@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Стратегия 2030 ==

Армысыздар! Бұл тақырыпта мақала бар ма? Қайдан көруге болады? [[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 02:13, 2025 ж. маусымның 10 (+05)

:Армысыз! [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Strategy Мына жерден] көрсеңіз болады. Қазақшасы бар сияқты еді, бірақ бұл жерде жоқ екен. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 20:54, 2025 ж. маусымның 10 (+05)

== Vote now in the 2025 U4C Election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}

Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 04:00, 2025 ж. маусымның 14 (+05) &lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28848819 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;
Hello all,

The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position.

This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3]

Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election.

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;
Chair of the Elections Committee

On behalf of the Elections Committee and Governance Committee

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term.

[3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 22:44, 2025 ж. маусымның 17 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28866958 тізімін пайдаланып User:RamzyM (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 24 June 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/News and notes|Happy 7 millionth!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/In the media|Playing professor pong with prosecutorial discretion]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Disinformation report|Pardon me, Mr. President, have you seen my socks?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Recent research|Wikipedia's political bias; &quot;Ethical&quot; LLMs accede to copyright owners' demands but ignore those of Wikipedians]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Traffic report|All Sinners, a future, all Saints, a past]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/News from Diff|Call for candidates is now open: Wikimedia Foundation Board of Trustees]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Opinion|Russian Wiki-fork flails, failing readers and editors]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Debriefing|EggRoll97's RfA&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; debriefing]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 3)]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Comix|Hamburgers]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:31, 2025 ж. маусымның 24 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28849846 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Dear Wikimedia Community,

The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]]  of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]].

A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity.

Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact.

Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement.

Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate.

Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended.

=== Wikispore ===

The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects.

After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. 

We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future.

As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting.

Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed.

=== Wikinews ===

We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways.

Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 &lt;nowiki&gt;[2]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[3]&lt;/nowiki&gt;] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years.

While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews &lt;nowiki&gt;[4]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[5]&lt;/nowiki&gt;, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? &lt;nowiki&gt;[6]&lt;/nowiki&gt;].

[[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews.

Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs.

SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives.

'''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to:
*Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects,
*Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace,
*Merge content into compatibly licensed external projects,
*Archive Wikinews projects.
Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels.

=== Feedback and next steps ===

We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language.

I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. 
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 01:56, 2025 ж. маусымның 28 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&amp;oldid=28911188 тізімін пайдаланып User:Johan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 18 July 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/News and notes|Is no WikiNews good WikiNews? — Election season returns!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/In the media|How bad (or good) is Wikipedia?]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/WikiProject report|WikiProject Medicine reaches milestone of zero unreferenced articles]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/In focus|Wikimania 2025: Connecting Wikimedians across the world for 20 years]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Recent research|Knowledge manipulation on Russia's Wikipedia fork; Marxist critique of Wikidata license; call to analyze power relations of Wikipedia]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/News from the WMF|Form 990 released for the Wikimedia Foundation’s fiscal year 2023-2024]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Discussion report|Six thousand noticeboard discussions in 2025 electrically winnowed down to a hundred]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Comix|Divorce]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Opinion|Women are somewhat under-represented on the English-language Wikipedia, and other observations from analysis]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 4): The Future Of Wikimedia and Conclusion]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Obituary|Pvmoutside, Atomicjohn, Rdmoore6, Jaknouse, Morven, Martin of Sheffield, MarnetteD, Herewhy, BabelStone]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Traffic report|God only knows]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Humour|New forum created for people who don't care about Wikipedia]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 12:53, 2025 ж. шілденің 18 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28903822 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 9 August 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/News and notes|Court order snips out part of Wikipedia article, editors debate whether to frame shreds or pulp them]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Discussion report|News from ANI, AN, RSN, BLPN, ELN, FTN, and NPOVN]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Disinformation report|The article in the most languages]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Community view|News from the Villages Pump]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/In the media|Disgrace, dive bars, deceased despots, and diverse dispatches]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Crossword|Accidental typography]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Comix|best-laid schemes o' wikis an' men]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Traffic report|I'm not the antichrist or the Superman]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:27, 2025 ж. тамыздың 9 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29085669 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Temporary accounts will be rolled out soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;body&quot;/&gt;
Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''.

Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. 

'''Why we are building temporary accounts'''

Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. 

Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users.

'''How temporary accounts work'''
[[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]]
Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: &lt;code dir=ltr&gt;~2025-12345-67&lt;/code&gt; (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it.

'''What does this mean for different groups of users?'''

'''For logged-out editors'''

* This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki.
* If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice.

'''For community members interacting with logged-out editors'''

* A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address).
* Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community.

'''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki'''

* '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.)
* '''For admins blocking logged-out editors''':
** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option.
** It will still be possible to block an IP address or IP range.
* Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this.

'''Our requests for you, and next steps'''

* If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]].
* If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in.
* Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options.
* Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses.

To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!&lt;section end=&quot;body&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]&lt;/bdi&gt; 02:36, 2025 ж. тамыздың 27 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&amp;oldid=29181713 тізімін пайдаланып User:Quiddity (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 9 September 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/News and notes|Wikimedia Foundation loses a round in court]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/In the media|Congress probes, mayor whitewashed, AI stinks]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Disinformation report|A guide for Congress]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Recent research|Minority-language Wikipedias, and Wikidata for botanists]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Technology report|A new way to read Wikisource]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Traffic report|Check out some new ''Weapons'', weapon of choice]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Essay|The one question]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:08, 2025 ж. қыркүйектің 9 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29233676 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Global discussion on Welcome messages ==

&lt;div lang{{=}}&quot;en&quot; dir{{=}}&quot;ltr&quot;&gt;Sorry that this message is in English. {{int:please-translate}}. There is a request for comment at [[:m:Special:MyLanguage/Requests for comment/Welcoming policy]] on a proposal to forbid sending [[:m:welcome messages|welcome messages]] to users who have not made an edit, which is currently in practice at your wiki. Your comment on this matter would be appreciated.&lt;/div&gt;
[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 07:39, 2025 ж. қыркүйектің 13 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:DreamRimmer/MMS_list&amp;oldid=29262336 тізімін пайдаланып User:DreamRimmer@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 2 October 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/News and notes|Larry Sanger returns with &quot;Nine Theses on Wikipedia&quot;; WMF publishes transparency report]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/In the media|Extraordinary eruption of &quot;EVIL&quot; explained]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Disinformation report|Emails from a paid editing client]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Discussion report|Sourcing, conduct, policy and LLMs: another 1,339 threads analyzed]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Community view|The pressing questions of the modern WWW, as seen from the Village Pump]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Recent research|Is Wikipedia a merchant of (non-)doubt for glyphosate?; eight projects awarded Wikimedia Research Fund grants]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Opinion|Some disputes aren't worth it]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Obituary|Michael Q. Schmidt]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Traffic report|Death, hear me call your name]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Comix|A grand spectacle]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:54, 2025 ж. қазанның 2 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29367448 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Hello all,

The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board.

To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]].

Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]].

When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]].

'''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.'''

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;Chair, Elections Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 09:48, 2025 ж. қазанның 9 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29360896 тізімін пайдаланып User:RamzyM (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function1&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere).

There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function1&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 16:43, 2025 ж. қазанның 20 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29432175 тізімін пайдаланып User:Sannita (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 20 October 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/News and notes|Board shuffles, LLM blocks increase, IPs are going away]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Special report|The election that isn't]]

* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Interview|The BoT bump]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/In the media|An incident at WikiConference North America; WMF reports AI-related traffic drop and explains Wikipedia to US conservatives]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Traffic report|One click after another]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Humour|Wikipedia pay rates]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:45, 2025 ж. қазанның 21 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29377595 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Global bot approval request for SchlurcherBot ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{int:hello}}! {{#ifeq:{{CONTENTLANGUAGE}}|en||I apologize for sending this message in English. {{int:please-translate}}.}}

In accordance to [[:m:Bot policy#Global bots|the policy]], this message is to notify you that there is a new approval request for a global bot.

The discussion is available at [[:m:Steward_requests/Bot_status#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot|Steward_requests/Bot_status#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot]] on Meta-Wiki. All Wikimedia community members are invited to participate.

Thank you for your time.

Best regards, [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 03:10, 2025 ж. қазанның 22 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bot_policy/New_global_bot_discussion&amp;oldid=29480590 тізімін пайдаланып User:Codename Noreste@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Seeking volunteers to join several of the movement’s committees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. 

Read more about the committees on their Meta-wiki pages:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]]

Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have.

For the Committee Support team,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 19:12, 2025 ж. қазанның 30 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29517125 тізімін пайдаланып User:MKaur (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 10 November 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/News and notes|Temporary accounts go live and WMF board member self-suspends]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Community view|Six Wikipedians' thoughts on Grokipedia, and the humanity of it all]]

* Wikicup report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Wikicup report|BeanieFan11, WikiCup victor of 2025, covers the results]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/In the media|Jimbo's book, an argument about genocide, and a train of shame]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Recent research|Taking stock of the 2024–2025 research grants]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Opinion|With Grokipedia, top-down control of knowledge is new again]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Obituary|Struway]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Traffic report|The documentaried, the disowned, the deceased, Diwali and the Dodgers]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Comix|Head of steam]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 17:56, 2025 ж. қарашаның 10 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29568932 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 19:22, 2025 ж. қарашаның 20 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 тізімін пайдаланып User:Sannita (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 1 December 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/News and notes|Election cycles come and go, and Wikimedia Foundation achieves record revenue in 2024–2025!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/In the media|Wales walk-off, antisemitism, supernatural powers, feminism turmoil, saints, and sex]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Recent research|At least 80 million inconsistent facts on Wikipedia – can AI help find them?]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Disinformation report|Epstein email exchanges planned strategy, edits and reported progress]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Traffic report|It's a family affair]]

* Book review: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Book review|''The Seven Rules of Trust'']]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/From the archives|&quot;I have been asked by Jeffrey Epstein ...&quot;]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Humour|An interview with Wikipe-tan]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Opinion|AI finds errors in 90% of Wikipedia's best articles]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Serendipity|Highlights from the itWikiCon 2025]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Comix|Madness]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 05:16, 2025 ж. желтоқсанның 1 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29700455 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 17 December 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Interview|Part 1: Bernadette Meehan]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/News and notes|We're gonna have a party!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/In the media|The &quot;bigg&quot; bosses: Robertsky and the Pope]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Traffic report|Death and stranger things]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Gallery|A feast of holidays and carols]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Obituary|Michal Lewi (Iwelam) and Alan R. King (A R King)]]

* Concept: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Concept|List of xxtreme sports (redirected from Electrojousting)]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Comix|display: flex-inline;]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 01:05, 2025 ж. желтоқсанның 18 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29700455 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 15 January 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/News and notes|Wikipedia's 25th anniversary is here!]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Special report|Wikipedia at 25: A Wake-Up Call]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Serendipity|The WMF wants to buy you books!]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/WikiProject report|Time for a health check: the Vital Signs 2026 campaign]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/In the media|Fake Acting President Trump and a Wikipedia infobox]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Community view|The inbox behind Wikipedia]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Recent research|Art museums on Wikidata; comparing three comparisons of Grokipedia and Wikipedia]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Traffic report|Tonight I'm gonna rock you]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Comix|Oh come on man.]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 20:18, 2026 ж. қаңтардың 15 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29899914 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:21, 2026 ж. қаңтардың 18 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 тізімін пайдаланып User:Tiven2240@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

02:01, 2026 ж. қаңтардың 20 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 29 January 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Traffic report|The most viewed articles of 2025]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News and notes|Good news... but also bad news for the Public Domain]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News from Diff|Solving puzzles together]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/In the media|Every view on the 25th anniversary of everything]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Comix|Perspectives]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:31, 2026 ж. қаңтардың 29 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29988053 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 17 February 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/In the media|Global powers see Wikipedia as fundamental target for manipulation]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/News and notes|Discussions open for the next WMF Annual Plan]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Serendipity|Maintenance crews continue to slog through Wikipedia's oldest Featured Articles]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Disinformation report|Epstein's obsessions]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Technology report|Wikidata Graph Split and how we address major challenges]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Traffic report|Deaths, killings, films, and the Olympics]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Opinion|Incoming Incurables]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Crossword|Pop quiz]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Comix|herculean]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 13:03, 2026 ж. ақпанның 17 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30039447 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 10 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Interview|Bernadette Meehan, new Wikimedia Foundation CEO]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/News and notes|Security testing unleashes computer worm on Meta-wiki]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Special report|What actually happened during the Wikimedia security incident?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In the media|Indonesian government blocks Wikimedia logins; archive site scoured from Wikipedia after owner runs malware]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Recent research|To wiki, perchance to groki]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Obituary|Madhav Gadgil, Fredrick Brennan, Mark Miller, Chip Berlet]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Opinion|Interface administrators and trusting trust]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|English Wikipedia deprecates archive.today after DDoS against blog, altered content]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Op-ed|Why is &quot;Trypsin-sensitive photosynthetic activities in chloroplast membranes&quot; cited in &quot;List of tallest buildings in Chicago&quot;?]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Essay|The pursuit of a button click]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In focus|Short descriptions: One year later]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/WikiProject report|Unreferenced articles backlog drive]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Community view|Speaking of planning ...]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Traffic report|Over the mountain, kissing silver inlaid clouds]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Crossword|&quot;It will never happen&quot;]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Comix|BRIEn't]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 09:14, 2026 ж. наурыздың 10 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30121359 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 31 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/News and notes|Entirety of Wikinews to be shut down]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/In the media|AI ban, newspapers disrupt archiving; and antisemitism complaints]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Community view|Videos from WikiConference North America 2025 in NYC]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Disinformation report|Cleaning up after Jeffrey Epstein, Peter Nygard, and Mohamed Al-Fayed]]

* WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/WikiConference report|WikiConference North America 2025 in NYC review]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Obituary|Dr. Subas Chandra Rout]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Traffic report|Call in the dogs of war, soldier of fortune]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Gallery|Canadian Rangers participate in Operation ''Enduring Encyclopedia'']]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Comix|n00bsitting]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15:08, 2026 ж. наурыздың 31 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30329870 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 тізімін пайдаланып User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 21 April 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/News and notes|Six Serbian Wikipedia editors banned following controversy about political bias]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/In the media|Could Wikipedia be involved in Massachusetts' proposed social media ban for minors?]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Gallery|March equinox]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Traffic report|Time to change my galaxy in case, we outta space!]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Comix|Of skirts and articles]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:50, 2026 ж. сәуірдің 21 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30434643 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 05:57, 2026 ж. сәуірдің 26 (+05)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 тізімін пайдаланып User:Codename Noreste@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Migration to Parsoid&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;em&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]&lt;/em&gt;

Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier.

If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation.

There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki.

To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]&lt;/bdi&gt; 04:28, 2026 ж. сәуірдің 28 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-04-30_Wikipedias&amp;oldid=30466145 тізімін пайдаланып User:ABreault (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== CEE Meeting 2026 ==

[[Клуж-Напока]]да ([[Румыния]]) өтпек [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_CEE_Meeting_2026 Wikimedia CEE Meeting 2026] (Орталық және Шығыс Еуропа Уикимедиясы) конференциясына қатысамын деген ұсыныстар:
=== Nurken ===
Кеш жарық, әріптестер! Биылғы CEE Meeting конференциясына өзімді ұсынбақпын. Уикипедиядағы «мансабым» бойы белсенділігім жалғаса берді.

Қазақша Уикипедияда соңғы 365 күнде [https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken 6 100] өңдеме жасадым. Жалпы стастикасын алсақ, күніне 10.709 өңдеме жасап жүрмін. Осы жылғы 1 қаңтардан бері 45 мақала жаздым (Қазақша Уикипедияны ғана санасақ).

Уикипедия сыртындағы да үлесімді алсақ. Жақында Қазақша Уикипедияның [https://www.instagram.com/wikimediakz/ Instagram-дағы аккаунтын] қайта бастадық, соның иллюстрацияларына, жаңғыру идеясына жауаптымын. Уикимедия Аустрия кеңсесінен камера сұрап алып, жақында ғана аяқталған Еуровидениеге қатысы бар түрлі фото жасап, оларды [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_taken_by_Nurken/Eurovision_2026 Ортаққорға жүктедім]. Уикидерек, басқа да жобаларға үлесімді қосып жүремін.

Еуропадағы осы ағылшынтілді конференцияға баруға қабілеттімін: ағылшын тілін жақсы меңгергенмін, Еуропада тұрамын, белсенді қатысушымын, халықаралық қоғамдастықтан таныстарым бар, коммуникациядан жаман емеспін. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 03:31, 2026 ж. мамырдың 19 (+05)

:# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 08:15, 2026 ж. мамырдың 19 (+05)
:# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:56, 2026 ж. мамырдың 19 (+05)</text>
      <sha1>9yvsooosdxslfj121rj3youpob28exz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606550</id>
      <parentid>3606540</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T06:22:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nurken 2 */ Жауап беру</comment>
      <origin>3606550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="165478" sha1="325hc50x0ob53cru1fy7o5owhsikk3g" xml:space="preserve">{{/Header}}&lt;!-- Бұл жолды өшірмеңіз, АСТЫНА жазыңыз! және  == Тақырып аты == қосып жазғанды ұмытпаңыз --&gt;
{{Жинақталған мазмұн|30|400}}

== ''The Signpost'': 15 January 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editors: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/From the editors|Looking back, looking forward]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Traffic report|The most viewed articles of 2024]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/In the media|Will you be targeted?]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Technology report|New Calculator template brings interactivity at last]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Essay|Meet the Canadian who holds the longest editing streak on Wikipedia]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Opinion|Reflections one score hence]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/News and notes|It's a new dawn, it's a new day, it's a new life for me... and I'm feeling free]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Serendipity|What we've left behind, and where we want to go next]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Op-ed|Elon Musk and the right on Wikipedia]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/In focus|Twenty years of The Signpost: What did it take?]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Arbitration report|Analyzing commonalities of some contentious topics]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Humour|How to make friends on Wikipedia]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 12:57, 2025 ж. қаңтардың 15 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28061132 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Universal Code of Conduct annual review: provide your comments on the UCoC and Enforcement Guidelines ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 06:11, 2025 ж. қаңтардың 24 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27746256 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Презентация «Как ИИ может помочь вам в вашей жизни в Википедии?» ==
Уважаемые участники,

CEE Hub приглашет вас принять участие в первом мероприятии из серии специально для русскоязычного сообщества Викимедиа. Эта инициатива призвана объединить участников, энтузиастов и экспертов со всего региона CEE (Центральной и Восточной Европы), а также Центральной Азии для обмена опытом и сотрудничества в продвижении проектов Викимедиа.
Эта серия открыта для всех русскоязычных участников Викимедиа, независимо от уровня опыта.

* '''Даты:''' в течение 2025 года (подробное расписание будет опубликовано в ближайшее время)
* '''Формат:''' через Zoom
* '''Язык:''' английский или украинский с последующим переводом на русский.

Участие может быть анонимным, и мы не планируем записывать вопросы.

Зарегистрироваться на первое мероприятие, «Как ИИ может помочь вам в вашей жизни в Википедии?» Наталия Цвик, (до недавнего времени исполнительный директор Викимедия Польша) можно '''[[meta:Event:Как ИИ может помочь вам в вашей жизни в Википедии? Наталия Цвик|здесь]]'''.

3 февраля, понедельник: 16:00 UTC / 17:00 CET / 18:00 EET / 21:00 UZT / 22:00 KGT

От себя добавлю, что видела её презентацию на Украинской викиконференции, и это было интересно и полезно.--[[Қатысушы:Victoria|Victoria]] ([[Қатысушы талқылауы:Victoria|талқылау]]) 14:46, 2025 ж. қаңтардың 28 (+05)

== Feminism and Folklore 2025 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;center&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/center&gt;

Dear Wiki Community,

You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]]''' writing competition from February 1, 2025, to March 31, 2025 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia.
 
You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles.
 
Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project:
# Create a page for the contest on the local wiki.
# Set up a campaign on '''CampWiz''' tool.
# Create the local list and mention the timeline and local and international prizes.
# Request local admins for site notice.
# Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta project page]].

This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools''']

Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2025|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance.
 
We look forward to your immense coordination.
 
Thank you and Best wishes,

'''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]]'''

::::Stay connected [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp; [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]

&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
--[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 07:35, 2025 ж. қаңтардың 29 (+05)

== Wiki Loves Folklore is back! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

{{int:please-translate}}

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]

Dear Wiki Community,
You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore 2025]]''' an international media contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March.

You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&amp;campaign=wlf_2025 submitting] them in this commons contest.

You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language.

Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2025|project Talk page]] if you need any assistance. 

'''Kind regards,'''

'''Wiki loves Folklore International Team'''
--[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 07:35, 2025 ж. қаңтардың 29 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=26503019 тізімін пайдаланып User:Tiven2240@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Reminder: first part of the annual UCoC review closes soon ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

This is a reminder that the first phase of the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines will be closing soon. You can make suggestions for changes through [[d:Q614092|the end of day]], 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. After review of the feedback, proposals for updated text will be published on Meta in March for another round of community review. 

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 05:48, 2025 ж. ақпанның 3 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28198931 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 7 February 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Recent research|GPT-4 writes better edit summaries than human Wikipedians]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/News and notes|Let's talk!]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Opinion|Fathoms Below, but over the moon]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/In the media|Wikipedia is an extension of legacy media propaganda, says Elon Musk]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Community view|24th Wikipedia Day in New York City]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Arbitration report|Palestine-Israel articles 5 has closed]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Traffic report|A wild drive]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:59, 2025 ж. ақпанның 7 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28179470 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt; Upcoming Language Community Meeting (Feb 28th, 14:00 UTC) and Newsletter&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone!
[[File:WP20Symbols WIKI INCUBATOR.svg|right|frameless|150x150px|alt=An image symbolising multiple languages]]
We’re excited to announce that the next '''Language Community Meeting''' is happening soon, '''February 28th at 14:00 UTC'''! If you’d like to join, simply sign up on the '''[[mw:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#28_February_2025|wiki page]]'''.

This is a participant-driven meeting where we share updates on language-related projects, discuss technical challenges in language wikis, and collaborate on solutions. In our last meeting, we covered topics like developing language keyboards, creating the Moore Wikipedia, and updates from the language support track at Wiki Indaba.

'''Got a topic to share?''' Whether it’s a technical update from your project, a challenge you need help with, or a request for interpretation support, we’d love to hear from you! Feel free to '''reply to this message''' or add agenda items to the document '''[[etherpad:p/language-community-meeting-feb-2025|here]]'''.

Also, we wanted to highlight that the sixth edition of the Language &amp; Internationalization newsletter (January 2025) is available here: [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January]]. This newsletter provides updates from the October–December 2024 quarter on new feature development, improvements in various language-related technical projects and support efforts, details about community meetings, and ideas for contributing to projects. To stay updated, you can subscribe to the newsletter on its wiki page: [[:mw:Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter]].

We look forward to your ideas and participation at the language community meeting, see you there!
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 13:29, 2025 ж. ақпанның 22 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28217779 тізімін пайдаланып User:SSethi (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 27 February 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/News and notes|Administrator elections up for reapproval and 1bil GET snagged on Commons]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Serendipity|Guinea-Bissau Heritage from Commons to the World]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Technology report|Hear that? The wikis go silent twice a year]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/In the media|The end of the world]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Recent research|What's known about how readers navigate Wikipedia; Italian Wikipedia hardest to read]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Opinion|Sennecaster's RfA debriefing]]

* Tips and tricks: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Tips and tricks|One year after this article is posted, will every single article on Wikipedia have a short description?]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Community view|Open letter from French Wikipedians says &quot;no&quot; to intimidation of volunteer contributors]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Traffic report|Temporary scars, February stars]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Essay|The source, the whole source, and nothing but the source]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Obituary|Ümüt Çınar (Kmoksy) and Vinícius Medina Kern (Vmkern)]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15:31, 2025 ж. ақпанның 27 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28313070 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 23:51, 2025 ж. наурыздың 7 (+05)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28307738 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== An improved dashboard for the Content Translation tool ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{Int:hello}} Wikipedians,

Apologies as this message is not in your language, {{Int:please-translate}}.

The [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization|Language and Product Localization team]] has improved the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=previous-edits&amp;active-list=suggestions&amp;from=en&amp;to=es Content Translation dashboard] to create a consistent experience for all contributors using mobile and desktop devices. The improved translation dashboard allows all logged-in users of the tool to enjoy a consistent experience regardless of their type of device.

With a harmonized experience, logged-in desktop users now have access to the capabilities shown in the image below.
[[file:Content_Translation_new-dashboard.png|alt=|center|thumb|576x576px|Notice that in this screenshot, the new dashboard allows: Users to adjust suggestions with the &quot;For you&quot; and &quot;...More&quot; buttons to select general topics or community-created collections (like the example of Climate topic).  Also, users can use translation to create new articles (as before) and expand existing articles section by section. You can see how suggestions are provided in the new dashboard  in two groups (&quot;Create new pages&quot; and &quot;Expand with new sections&quot;)-one for each activity.]]
[[File:Content_Translation_dashboard_on_desktop.png|alt=|center|thumb|577x577px|In the current dashboard, you will notice that you can't adjust suggestions to select topics or community-created collections. Also, you can't expand on existing articles by translating new sections.]]
We will implement [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|this improvement]] on your wiki '''on Monday, March 17th, 2025''' and remove the current dashboard '''by May 2025'''.
Please reach out with any questions concerning the dashboard in this thread. 

Thank you!

On behalf of the Language and Product Localization team.
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]&lt;/bdi&gt; 07:55, 2025 ж. наурыздың 13 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_CX_Unified_dashboard_announcement_list_1&amp;oldid=28382282 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 22 March 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editor: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/From the editor|''Hanami'']]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/News and notes|Deeper look at takedowns targeting Wikipedia]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/In the media|The good, the bad, and the unusual]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Recent research|Explaining the disappointing history of Flagged Revisions; and what's the impact of ChatGPT on Wikipedia so far?]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Traffic report|All the world's a stage, we are merely players...]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Gallery|WikiPortraits rule!]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Essay|Unusual biographical images]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Obituary|Rest in peace]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 08:11, 2025 ж. наурыздың 22 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28391577 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon.

Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. 

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 07:04, 2025 ж. сәуірдің 4 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 9 April 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Special report|Wikipedian and physician Ziyad al-Sufiani reportedly released from Saudi prison]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/In focus|WMF to explore &quot;common standards&quot; for NPOV policies; implications for project autonomy remain unclear]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/In the media|Indian judges demand removal of content critical of Asian News International]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/News and notes|35,000 user accounts compromised, locked in attempted credential-stuffing attack]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Op-ed|How crawlers impact the operations of the Wikimedia projects]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Opinion|Crawlers, hogs and gorillas]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Debriefing|Giraffer's RfA debriefing]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Obituary|RHaworth, TomCat4680 and PawełMM]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Traffic report|Heigh-Ho, Heigh-Ho, off to report we go...]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/News from Diff|Strengthening Wikipedia’s neutral point of view]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Comix|Thirteen]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 23:25, 2025 ж. сәуірдің 9 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28494227 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025: Invitation ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:UCDM 2025 general.png|180px|right]]
{{int:please-translate}}

Hello, dear Wikipedians!&lt;br/&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the fifth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''14th April''' until '''16th May 2025'''. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design, and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contributions in every language! 

The most active contesters will receive prizes.

If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.
&lt;br/&gt;

We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]])
&lt;/div&gt;

21:11, 2025 ж. сәуірдің 16 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 тізімін пайдаланып User:Hide on Rosé@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines (&quot;UCoC EG&quot;) and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 05:34, 2025 ж. сәуірдің 17 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Global bot approval request for KiranBOT ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{int:hello}}!

I apologise for sending the message in English. {{int:please-translate}}.

In accordance to [[:m:Bot policy#Global bots|the policy]], this message is to notify you that there is a new approval request for a global bot.

The discussion is available at [[:m:Steward requests/Bot status#Global bot status for KiranBOT|Steward requests/Bot status#Global bot status for KiranBOT]] on Meta.&lt;br /&gt;Kindly note that the request will remain open for 14 days starting today.

Thank you for your time.

Best regards,&lt;br /&gt;[[Қатысушы:Usernamekiran|Usernamekiran]] ([[Қатысушы талқылауы:Usernamekiran|талқылау]]) 14:17, 2025 ж. сәуірдің 19 (+05)

&lt;!-- Message manually sent by User:usernamekiran@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bot_policy/New_global_bot_discussion&amp;oldid=28423712 --&gt;

== Sub-referencing: User testing ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]]
&lt;small&gt;''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''&lt;/small&gt;

Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further:

#'''Try it out and share your feedback'''
#:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. 
#'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs'''
#:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''.

We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well.

Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! &lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])&lt;/bdi&gt; 20:03, 2025 ж. сәуірдің 28 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&amp;oldid=28628657 тізімін пайдаланып User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- &lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 08:41, 2025 ж. сәуірдің 29 (+05)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 1 May 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News and notes|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News and notes]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In the media|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In the media]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Recent research|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Recent research]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Arbitration report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Arbitration report]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Discussion report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Discussion report]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Traffic report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Traffic report]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Disinformation report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Disinformation report]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News from the WMF|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News from the WMF]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Humour|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Humour]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Comix|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Comix]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In focus|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In focus]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Community view|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Community view]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Debriefing|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Debriefing]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Gallery|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Gallery]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Obituary|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Obituary]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:20, 2025 ж. Мамырдың 2 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28562138 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== CEE Meeting 2025 ==

=== Nurtenge ===

Қайырлы таң/күн/кеш/түн, құрметті Қазақша Уикипедия қауымдастығы! Осы жылғы қыркүйек айында өтетін [[:meta:CEE Meeting 2025|CEE Meeting 2025]] конференциясына қазақ тілді делегация ретінде өзімді ұсынамын. Өткен жылы да мен өзімді [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2024|ұсынған]] болатынмын. Өкінішке қарай, жеке себептерге байланысты менің қатысудан бас тартуыма тура келді. Осы жылы олай тағы да қайталамауға уәде беремін. Осыған дейін әртүрлі халықаралық уикиконференциялар мен кездесулерге қатысып көрген соң менің әжептәуір тәжірибем бар. Және де сол тәжірибемді осы CEE Meeting-ке алғашқы рет қатысу арқылы молайтқым келеді. Халықаралық тәжірибе алу мен жаңа уикимедиашылармен танысу уики-үлесіме жақсы жағынан әсер ететініне сенімдімін. — [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 06:50, 2025 ж. Мамырдың 12 (+05)
#{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Yessentaikyzy|Yessentaikyzy]] ([[Қатысушы талқылауы:Yessentaikyzy|талқылау]]) 09:12, 2025 ж. Мамырдың 12 (+05)
#{{Қолдаймын}}. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 15:56, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} – [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 17:50, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:32, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]]) 21:05, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қарсымын}}, жөні түзу мақаланы жоюға ұсынды. --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 22:35, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қарсымын}}, шыныменде өте күмәнді өңдеме болды. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:06, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:59, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
#{{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 06:17, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қарсымын}}, былтырғы себеппен. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 09:45, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
# {{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:58, 2025 ж. мамырдың 17 (+05)
# {{Қолдаймын}} --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:24, 2025 ж. мамырдың 19 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:06, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
#{{Қолдаймын}}, бұрынғы іс-шаралардан тәжірибесі бар қатысушы, қауымдастығымызды халықаралық деңгейде көрсете алатындай ағылшын тілін жақсы меңгерген [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:27, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- Іске сәт! [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 23:29, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- --[[Қатысушы:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] ([[Қатысушы талқылауы:Alphy Haydar|талқылау]]) 18:04, 2025 ж. мамырдың 25 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:31, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)
:{{@|Шешен Исмаил}} даусыңызға рақмет! Не үшін қарсы екеніңізді жазып өтсеңіз? -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 10:00, 2025 ж. мамырдың 29 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05)
=== Muzaffar ===

Ассалаумағалайкум Қазақша Уикипедия қауымдастығы. Мен 2025 жыл қыркүйекте өтетін [[:meta:CEE Meeting 2025|CEE Meeting 2025]] конференциясына баруға кандидат ретінде өзімді ұсынамын. Осы кезге дейін халықаралық конференциялар мен марафондардан көп тәжірибе жинадым. Әр айда белсенді 10 қатысушылар тізіміндемін. Халықаралық конференцияда қатысу келесі уикипедиядағы белсенділігімге оң нәтиже береді деген үміттемін. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 13:00, 2025 ж. Мамырдың 12 (+05)

#{{Қолдаймын}}. Менің ойымша Мұзаффар Уикипедия концепциясын жақсы түсінеді. Сонымен қатар, қазақ тіліндегі Уики қауымдастығының ішінде өзін өте белсенді көрсете білді --Алмас Мұстафа 12:40, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} – [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 17:51, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Yessentaikyzy|Yessentaikyzy]] ([[Қатысушы талқылауы:Yessentaikyzy|талқылау]]) 18:27, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Alpasli|Alpasli]] ([[Қатысушы талқылауы:Alpasli|талқылау]]) 20:11, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:18, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
#{{Қолдаймын}} –  Мен википедияға үлес қосқандардың барлығын бағалаймын. Мұзаффар өзбекше және қазақша Уикипедияларға да үлкен үлес қосуда. — [[Қатысушы:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Mirzoulugʻbek|талқылау]]) 20:45, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:00, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 06:15, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қарсымын}}, былтырғы себеппен. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 09:48, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
##[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2024|Былтырғы себепте]] мені атап өтпеген сияқты сіз? [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:07, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:27, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 11:02, 2025 ж. мамырдың 17 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:11, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Mahmud Abduvaliyev|Mahmud Abduvaliyev]] ([[Қатысушы талқылауы:Mahmud Abduvaliyev|талқылау]]) 23:13, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- Сәттілік! [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 23:30, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:31, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05)
=== Batyrbek ===

Қайырлы күн, әріптестер! Биыл Грекияның Салоники қаласында болатын [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_CEE_Meeting_2025/Registration CEE Meeting 2025] конференциясына біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. Конференция тек ағылшын тілінде өтеді. Онда қатысушылар арасынан қауымдастыққа қатысты шешім шығаруға қатысатын адамдар болғаны жақсы деген ұсыныс бар. '''Соған байланысты өз үміткерлігімді ұсынамын'''. Көбіңіз білетіндей, Қазақ Уикипедиясында админ әрі бітікші қызметін атқарамын. Уикипедияға қатысты іс-шаралар ұйымдастыруда да тәжірибем бар. Жақында өткен [https://meta.wikimedia.org/wiki/Central_Asian_WikiCon_2025/Team/kk Орталық Азия WikiCon конференциясының ұйымдастырушылары қатарында болғам]. Бұған дейін 2017, 2018, 2022 жылдардағы CEE конференцияларына қатысқам. Биылғы жиында басқа уики-қауымдастықтарға өз қауымдастығымыз туралы айтып, жаңа идеялар әкелетін жоспарым бар. Қауымдастық атынан баратын болғандықтан, бастапқыда сіздердің дауысыңыз керек. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 15:54, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} – ұсынысыңыз орынды. [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 17:42, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}}. [[Қатысушы:Murat Karibay|Murat Karibay]] ([[Қатысушы талқылауы:Murat Karibay|талқылау]]) 19:13, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]]) 21:04, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} Batyrbek қазақ тіліндегі Уикипедияға үлес қосып жүрген көрнекті уикипедияшы. Бұл Википедияшы соңғы жылдары Қырғызстандағы бірнеше студенттермен тәжірибесімен бөліскен кәсіби википедияшылардың бірі. — [[Қатысушы:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Mirzoulugʻbek|талқылау]]) 20:51, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
#{{Қолдаймын}} – --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 09:29, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Орел Карл|Орел Карл]] ([[Қатысушы талқылауы:Орел Карл|талқылау]]) 17:46, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 11:03, 2025 ж. мамырдың 17 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 14:26, 2025 ж. мамырдың 18 (+05)
#{{Қолдаймын}}. Айтып жатқан жоспарларыңызды көрсетсеңіз --Алмас Мұстафа 13:03, 2025 ж. мамырдың 19 (+05)
#{{Қолдаймын}} --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:24, 2025 ж. мамырдың 19 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:13, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:23, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
#{{Қолдаймын}}, жақсы өкіліміз бола алатын қатысушы, Уикипедияда да, конференцияларда да тәжірибесі бар [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:31, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 23:33, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- --[[Қатысушы:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] ([[Қатысушы талқылауы:Alphy Haydar|талқылау]]) 18:06, 2025 ж. мамырдың 25 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:34, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)

:@Mustafaalmas, шамамен [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File%3A%D0%91._%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%E2%80%93_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B осындай], бірақ әлдеқайда жаңартылған презентация жасамақпын, сондай-ақ конференция тақырыбына сай (problem solver) бейімдейтін жоспарым бар.
@Джамбульский, пікіріңізге рахмет! Не үшін қарсы екеніңізді білсем деп едім. Мүмкін жақсарту керек бір нәрсе бар шығар. Айтып жіберсеңіз. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 17:34, 2025 ж. мамырдың 21 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05)
=== Nurken ===
Армысыңдар, әріптестерім! Жоғарыдағы үміткерлердей өзімді осы жылғы қыркүйектегі CEE Meeting 2025 конференциясына ұсынамын. Осы мамырдағы [https://meta.wikimedia.org/wiki/Youth_Conference_2025 CEE Жастар конференциясында] қазақтілді қоғамдастықтың өкілі болған да мен едім. Тәжірибесі бар, ағылшын тілін меңгерген, CEE қоғамының мүшелерін танитын қатысушы ретінде өзімді нашар емес үміткер деп көремін. Қазақша Уикипедияда администратор атағым да бар. Халықаралық әріптестікті одан әрі нығайтуға, жобамызға одан әрі үлес қосуға үнемі дайынмын. Болашақ жоспарлар қатарында Қазақша Уикипедияның әлеуметтік желілеріне назар аудару, мүмкін халықаралық edit-a-thon (өңдеу марафондарын) ұйымдастыру бар. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 05:16, 2025 ж. мамырдың 27 (+05)
# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 20:27, 2025 ж. мамырдың 27 (+05)
# {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:58, 2025 ж. мамырдың 27 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 01:32, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)

:@[[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ұлы мәртебелім, бұл айтқандарыңыз тым қарапайым, ұлы мәртебеліңізге лайық емес. Сіз бұл мінберде өте үлкен миссия, өте үлкен мақсат туралы сыр шертуіңіз керек.
:Мәңгі лаулап жану үшін ғаламда,
:Үлкен бақыт табу үшін ғаламда,
:Үлкен болып қалу үшін ғаламда,
:Үлкен арман керек екен адамға
:[[Мұхтар Шаханов]]
:[[Қатысушы талқылауы:Arystanbek/Мұрағат/1#Үлесіңіз|Мында жазғанымды]] 4-5 жылдан кейін оқып шынымен мынаны мен жаздым ба деп ойланатын кездерім болады. Бір емес  бірнеше рет 2 жылға кетіп қайта қайта орала беруімнің мәнісі де осында шығар, білмеймін. Сондықтан әлдеқайда ұлы мақсаттарды армандап қияли болып жазсаңыз менде сізге өз дауысымды беремін. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 06:13, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:34, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05)

===Қорытынды===
Дауыс беру нәтижесінде:
[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] және [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] көп дауыс жинап, конференцияға қатысуға лайықты деп табылды. Сәттілік тілейміз! --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 21:05, 2025 ж. маусымның 10 (+05)
: {{@|Нұрлан Рахымжанов}}, бауырым, Nurtenge деген қатысушы керекті 75%  дауыс жинай алмады ғой. 29% қарсы болды емеес пе... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 03:00, 2025 ж. маусымның 11 (+05)
::@[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] байқауымша бірнеше адам бірігіп ұйымдасқан түрде қарсы шығып отырған сияқтысыздар, немесе бір адам бірнеше тіркелгі жасап бір адам бірнеше рет дауыс беріп отырған сияқты. Ал мына қатысушы есіміңіз бірден бұғаттауға лайық деп санаймын. Біз мында қазақша орта қалыптастырамыз, мәңгүрттікке қарсы күресеміз, қазақ тілінің қолданыс аясын кеңейтеміз деп үлес қосып жүрміз ал сен сияқтылар кері кетіп прогеске қарсы шығып регреске кетіп барасыңдар. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 07:07, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
:::Ал менің байқауымша сен өте тәрбиесіз баласың! Біріншіден, жасы үлкен адамдарға ізет білдіріп жазғаның жөн. Екіншіден, менің жазғаным саған емес, басқа адамға арналған еді. Үшіншіден, менің осы сайттағы есіміме қатысты не шатағың бар? Мен сенің есімің туралы ештеңе айтып отырған жоқпын ғой. Мысалы, ол неге түрлі-түсті болып жазылған, бұл гомосексуализм бе? Неге латын әліпбиін пайдаландың, тыңшысың ба? Көрдің ба, ондай қарапайым дүниелерге қадала берме. Төртіншіден, өзің сияқты өз дауысымды еркін беріп отырмын, жоқ жерден қастандық іздей берме. Бесіншіден, менің зиянды деп санайтын өңдемелерімді атап шық, әйтпесе құр нақақа жала жапқаннан не пайда??? --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 13:52, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::Несіне кектеніп, мазаң кетіп отыр? Жасың қай жерде жазылған еді? Оны қайдан білейік? Тап үлкен болсаң, жасыңа сай болсайшы! Өз қазағыңды көре алмай, әр жерде қарсылық білдіріп жүргенің аз ба? Не өзің үміткер болмайсың, не үміткерді қолдамайсың да! Уикипедияда бір де бір дұрыс белсенділігіңді көрмедім, тек талқылауға кіріп жұртқа әңгіме айтасың да жүресің. Сөзің мен ісіңді дұрыстамағанша саған ешқандай сыйластық жоқ! Ескертемін, бұлай жалғаса берсе аяусыз бұғаттаймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:19, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::: Енді қарасаш, Nurtenge деген бала [[Эрнест Төреханов|қазақтың дана жазушысын]] көре алмай, оны ешкіммен ақылдаспай жоюға ұсынды. Бұл нақұрыстың қылығы емес пе? Оған неге ешкім ештеңе демеді? Былтыр осы сияқты тағы біреше мәселе туындап еді, бірақ ол дұрыс жауап беруден қашқақтай бастады.  Санасы аздау бір қатысушы екен. --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 14:50, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::Сенің сол мақалаға қолыңның ұшы да тимеген ғой. Сақтап қалуға да тырыспағансың. Ол мақала әлі жойылмаған, тек жоюға ұсынылған. Сенің сол мақаланы реттеп, толықтырып, жаңартуға қарайтын уақытың болды ғой.
::::::Былай келісейік: мен мақаладан «жедел жойылсын» үлгісін және бұғаттауыңды алып тастаймын, бірақ сен ойыңды өзгерт — 10 күн ішінде сол мақаланы толықтыр, қосатын дерегіңді қос және қарсылық білдіруді тоқтат. Егер нәтиже болмаса, мақаланы да жоямын, сені де қайтадан бұғаттаймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:13, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::: Бауырым, сен өйтіп сөйлеме... Ондай талаптарыңды бас-аяғы бар мақаланы жоюға ұсынған адамға айт. Мынау кім, досың ба? Ертең ол Есенберлинді және Әуезовты жоюға ұсынса, тағы да лям-мим демей тыныш отырасың ба? --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 15:25, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::::Мен саған тиімді жағын айтамын.
::::::::Жедел жоюға ұсынылған себептері міне: Энциклопедиялық маңызы жоқ, қысқа мақала, жетім мақала, мақала сапасы төмен.
::::::::Саған жақсы мақала болып көрінгенімен, бұл уикипедияның ережелеріне қайшы. Мақалада тек Еңбек жолы мен Шығармалары бар. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:35, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::::: Уикипедия не көп, ереже көп қой. Нақты қай ережеге қайшы? Сосын энциклопедиялық маңызы жоқ дегенді қалай түсінуге болады? Мысалы мен оны көріп тұрмын. Мақала көлемі туралы айтсаң да жақсы болады. Сапа жағынан нақты қай жері ұнамай тұр? Ашып айтсаш... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 16:16, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::::::@[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] [[Уикипедия:Маңыздылық]] осы бетті оқып шығыңыз, сосын қатысушы есіміңізді өзгертуге сұраныс жіберіңіз, түрлі түсті тек гомосексуализмнің симболы емес әр жерде тіпті табиғаттың өзінде бар, мысалы [[кемпірқосақ]]. Ал латынға келсек әлемнің көп бөлігі латынды қолданады, көп ел бір жазу түрін қолданса олардың арасындай қарым-қатынас жеңілдеп байланыс арады, кейбір елдер қырсығып латынға көшпей жатыр, мысалы біз, мына жазу орыстың жазуы, кейбір елдер өздерінің төл жазуын мәдени байлық ретінде бағалап керісінше сол өз жазуларын сақтап қалғысы келеді. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:23, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::::::: Ережені оқыдым делік. Бірақ мақала соның нақты қай тұсына қайшы? Және бір өтініш - кемпірқосақ туралы айта бермеш. --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 20:09, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::::::::@[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] айта берген жоқпын, бірінші рет айтып тұрмын. Сіз айтқан мақала маңызды болмағасын жойған болуы мүмкін. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:03, 2025 ж. маусымның 13 (+05)
::::::::::::: Мәңгүрт болсаң, жоя бер... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:54, 2025 ж. маусымның 13 (+05)
::::::: 1nter pares, көрдің ба, сен досыңды жақтаймын деп, өзің де өтірік сылтауларға қосылдың. Бұл мақала ешбір ережеге қайшы болып тұрған жоқ, сондықтан оны жоюға нақұрыс қана ұсынады. --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:45, 2025 ж. маусымның 13 (+05)
::::::::Қатырасың... Мен саған мақаланы жоюға ұсынған кездегі себептерді жібердім, ал сен болсаң, әлі көпіріп отырсың. Басқа дұрыс мақалалармен салыстырып көр. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:51, 2025 ж. маусымның 13 (+05)

== ''The Signpost'': 14 May 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/News and notes|WMF to kick off new-CEO quest as Iskandar preps to move on — Supreme Court nixes gag of Wiki page for other India court row on ANI — code-heads give fix-up date for Charts in lieu of long-dead Graph gizmo]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/In the media|Wikimedia Foundation sues over UK government decision that might require identity verification of editors worldwide]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Disinformation report|What does Jay-Z know about Wikipedia?]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/In focus|On the hunt for sources: Swedish AfD discussions]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Technology report|WMF introduces unique but privacy-preserving browser cookie]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Debriefing|Goldsztajn's RfA debriefing]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Obituary|Max Lum (User:ICOHBuzz)]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 2)]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Comix|Collection]]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/From the archives|Humor from the Archives]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:01, 2025 ж. Мамырдың 15 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28671646 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]].

You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC.

If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, &lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|талқылау]])&lt;/bdi&gt; 03:07, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)''

Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. 

We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation.

You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 20:26, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=28768453 тізімін пайдаланып User:Sannita (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection &amp; Call for Questions&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear all,

This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats.

The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4].

Here are the key planned dates:

* May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6]
* June 17 – July 1, 2025: Call for candidates
* July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5]
* August 2025: Campaign period
* August – September 2025: Two-week community voting period
* October – November 2025: Background check of selected candidates
* Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated

Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]].

'''Call for Questions'''

In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]]

'''Election Volunteers'''

Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]]

Thank you!

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter

[3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024

[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles

[5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ

[6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates

Best regards,

Victoria Doronina

Board Liaison to the Elections Committee

Governance Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 08:07, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 тізімін пайдаланып User:RamzyM (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;  Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone,  

''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)''

The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikipedias, including this wiki, during the '''week of June 23rd'''.

This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable.

The three main features of this extension are:

* '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki.
*  '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''.
*  '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions.

'''Note''': The extension comes with a new user right called '''&quot;Event Organizer&quot;''', which will be managed by administrators on this wiki. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment.

The extension is already live on several wikis, including '''Meta, Wikidata, English Wikipedia''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]])

If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout.

Thank you! &lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|талқылау]]) 21:47, 2025 ж. мамырдың 29 (+05)&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/deployment_audience&amp;oldid=28803829 тізімін пайдаланып User:Udehb-WMF@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Стратегия 2030 ==

Армысыздар! Бұл тақырыпта мақала бар ма? Қайдан көруге болады? [[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 02:13, 2025 ж. маусымның 10 (+05)

:Армысыз! [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Strategy Мына жерден] көрсеңіз болады. Қазақшасы бар сияқты еді, бірақ бұл жерде жоқ екен. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 20:54, 2025 ж. маусымның 10 (+05)

== Vote now in the 2025 U4C Election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}

Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 04:00, 2025 ж. маусымның 14 (+05) &lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28848819 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;
Hello all,

The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position.

This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3]

Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election.

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;
Chair of the Elections Committee

On behalf of the Elections Committee and Governance Committee

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term.

[3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 22:44, 2025 ж. маусымның 17 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28866958 тізімін пайдаланып User:RamzyM (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 24 June 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/News and notes|Happy 7 millionth!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/In the media|Playing professor pong with prosecutorial discretion]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Disinformation report|Pardon me, Mr. President, have you seen my socks?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Recent research|Wikipedia's political bias; &quot;Ethical&quot; LLMs accede to copyright owners' demands but ignore those of Wikipedians]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Traffic report|All Sinners, a future, all Saints, a past]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/News from Diff|Call for candidates is now open: Wikimedia Foundation Board of Trustees]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Opinion|Russian Wiki-fork flails, failing readers and editors]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Debriefing|EggRoll97's RfA&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; debriefing]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 3)]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Comix|Hamburgers]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:31, 2025 ж. маусымның 24 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28849846 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Dear Wikimedia Community,

The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]]  of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]].

A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity.

Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact.

Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement.

Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate.

Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended.

=== Wikispore ===

The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects.

After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. 

We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future.

As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting.

Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed.

=== Wikinews ===

We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways.

Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 &lt;nowiki&gt;[2]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[3]&lt;/nowiki&gt;] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years.

While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews &lt;nowiki&gt;[4]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[5]&lt;/nowiki&gt;, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? &lt;nowiki&gt;[6]&lt;/nowiki&gt;].

[[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews.

Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs.

SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives.

'''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to:
*Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects,
*Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace,
*Merge content into compatibly licensed external projects,
*Archive Wikinews projects.
Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels.

=== Feedback and next steps ===

We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language.

I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. 
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 01:56, 2025 ж. маусымның 28 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&amp;oldid=28911188 тізімін пайдаланып User:Johan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 18 July 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/News and notes|Is no WikiNews good WikiNews? — Election season returns!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/In the media|How bad (or good) is Wikipedia?]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/WikiProject report|WikiProject Medicine reaches milestone of zero unreferenced articles]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/In focus|Wikimania 2025: Connecting Wikimedians across the world for 20 years]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Recent research|Knowledge manipulation on Russia's Wikipedia fork; Marxist critique of Wikidata license; call to analyze power relations of Wikipedia]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/News from the WMF|Form 990 released for the Wikimedia Foundation’s fiscal year 2023-2024]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Discussion report|Six thousand noticeboard discussions in 2025 electrically winnowed down to a hundred]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Comix|Divorce]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Opinion|Women are somewhat under-represented on the English-language Wikipedia, and other observations from analysis]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 4): The Future Of Wikimedia and Conclusion]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Obituary|Pvmoutside, Atomicjohn, Rdmoore6, Jaknouse, Morven, Martin of Sheffield, MarnetteD, Herewhy, BabelStone]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Traffic report|God only knows]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Humour|New forum created for people who don't care about Wikipedia]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 12:53, 2025 ж. шілденің 18 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28903822 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 9 August 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/News and notes|Court order snips out part of Wikipedia article, editors debate whether to frame shreds or pulp them]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Discussion report|News from ANI, AN, RSN, BLPN, ELN, FTN, and NPOVN]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Disinformation report|The article in the most languages]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Community view|News from the Villages Pump]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/In the media|Disgrace, dive bars, deceased despots, and diverse dispatches]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Crossword|Accidental typography]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Comix|best-laid schemes o' wikis an' men]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Traffic report|I'm not the antichrist or the Superman]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:27, 2025 ж. тамыздың 9 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29085669 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Temporary accounts will be rolled out soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;body&quot;/&gt;
Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''.

Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. 

'''Why we are building temporary accounts'''

Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. 

Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users.

'''How temporary accounts work'''
[[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]]
Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: &lt;code dir=ltr&gt;~2025-12345-67&lt;/code&gt; (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it.

'''What does this mean for different groups of users?'''

'''For logged-out editors'''

* This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki.
* If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice.

'''For community members interacting with logged-out editors'''

* A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address).
* Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community.

'''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki'''

* '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.)
* '''For admins blocking logged-out editors''':
** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option.
** It will still be possible to block an IP address or IP range.
* Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this.

'''Our requests for you, and next steps'''

* If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]].
* If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in.
* Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options.
* Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses.

To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!&lt;section end=&quot;body&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]&lt;/bdi&gt; 02:36, 2025 ж. тамыздың 27 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&amp;oldid=29181713 тізімін пайдаланып User:Quiddity (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 9 September 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/News and notes|Wikimedia Foundation loses a round in court]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/In the media|Congress probes, mayor whitewashed, AI stinks]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Disinformation report|A guide for Congress]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Recent research|Minority-language Wikipedias, and Wikidata for botanists]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Technology report|A new way to read Wikisource]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Traffic report|Check out some new ''Weapons'', weapon of choice]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Essay|The one question]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:08, 2025 ж. қыркүйектің 9 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29233676 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Global discussion on Welcome messages ==

&lt;div lang{{=}}&quot;en&quot; dir{{=}}&quot;ltr&quot;&gt;Sorry that this message is in English. {{int:please-translate}}. There is a request for comment at [[:m:Special:MyLanguage/Requests for comment/Welcoming policy]] on a proposal to forbid sending [[:m:welcome messages|welcome messages]] to users who have not made an edit, which is currently in practice at your wiki. Your comment on this matter would be appreciated.&lt;/div&gt;
[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 07:39, 2025 ж. қыркүйектің 13 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:DreamRimmer/MMS_list&amp;oldid=29262336 тізімін пайдаланып User:DreamRimmer@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 2 October 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/News and notes|Larry Sanger returns with &quot;Nine Theses on Wikipedia&quot;; WMF publishes transparency report]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/In the media|Extraordinary eruption of &quot;EVIL&quot; explained]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Disinformation report|Emails from a paid editing client]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Discussion report|Sourcing, conduct, policy and LLMs: another 1,339 threads analyzed]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Community view|The pressing questions of the modern WWW, as seen from the Village Pump]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Recent research|Is Wikipedia a merchant of (non-)doubt for glyphosate?; eight projects awarded Wikimedia Research Fund grants]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Opinion|Some disputes aren't worth it]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Obituary|Michael Q. Schmidt]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Traffic report|Death, hear me call your name]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Comix|A grand spectacle]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:54, 2025 ж. қазанның 2 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29367448 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Hello all,

The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board.

To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]].

Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]].

When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]].

'''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.'''

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;Chair, Elections Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 09:48, 2025 ж. қазанның 9 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29360896 тізімін пайдаланып User:RamzyM (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function1&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere).

There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function1&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 16:43, 2025 ж. қазанның 20 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29432175 тізімін пайдаланып User:Sannita (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 20 October 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/News and notes|Board shuffles, LLM blocks increase, IPs are going away]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Special report|The election that isn't]]

* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Interview|The BoT bump]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/In the media|An incident at WikiConference North America; WMF reports AI-related traffic drop and explains Wikipedia to US conservatives]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Traffic report|One click after another]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Humour|Wikipedia pay rates]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:45, 2025 ж. қазанның 21 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29377595 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Global bot approval request for SchlurcherBot ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{int:hello}}! {{#ifeq:{{CONTENTLANGUAGE}}|en||I apologize for sending this message in English. {{int:please-translate}}.}}

In accordance to [[:m:Bot policy#Global bots|the policy]], this message is to notify you that there is a new approval request for a global bot.

The discussion is available at [[:m:Steward_requests/Bot_status#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot|Steward_requests/Bot_status#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot]] on Meta-Wiki. All Wikimedia community members are invited to participate.

Thank you for your time.

Best regards, [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 03:10, 2025 ж. қазанның 22 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bot_policy/New_global_bot_discussion&amp;oldid=29480590 тізімін пайдаланып User:Codename Noreste@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Seeking volunteers to join several of the movement’s committees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. 

Read more about the committees on their Meta-wiki pages:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]]

Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have.

For the Committee Support team,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 19:12, 2025 ж. қазанның 30 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29517125 тізімін пайдаланып User:MKaur (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 10 November 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/News and notes|Temporary accounts go live and WMF board member self-suspends]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Community view|Six Wikipedians' thoughts on Grokipedia, and the humanity of it all]]

* Wikicup report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Wikicup report|BeanieFan11, WikiCup victor of 2025, covers the results]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/In the media|Jimbo's book, an argument about genocide, and a train of shame]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Recent research|Taking stock of the 2024–2025 research grants]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Opinion|With Grokipedia, top-down control of knowledge is new again]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Obituary|Struway]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Traffic report|The documentaried, the disowned, the deceased, Diwali and the Dodgers]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Comix|Head of steam]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 17:56, 2025 ж. қарашаның 10 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29568932 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 19:22, 2025 ж. қарашаның 20 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 тізімін пайдаланып User:Sannita (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 1 December 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/News and notes|Election cycles come and go, and Wikimedia Foundation achieves record revenue in 2024–2025!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/In the media|Wales walk-off, antisemitism, supernatural powers, feminism turmoil, saints, and sex]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Recent research|At least 80 million inconsistent facts on Wikipedia – can AI help find them?]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Disinformation report|Epstein email exchanges planned strategy, edits and reported progress]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Traffic report|It's a family affair]]

* Book review: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Book review|''The Seven Rules of Trust'']]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/From the archives|&quot;I have been asked by Jeffrey Epstein ...&quot;]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Humour|An interview with Wikipe-tan]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Opinion|AI finds errors in 90% of Wikipedia's best articles]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Serendipity|Highlights from the itWikiCon 2025]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Comix|Madness]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 05:16, 2025 ж. желтоқсанның 1 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29700455 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 17 December 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Interview|Part 1: Bernadette Meehan]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/News and notes|We're gonna have a party!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/In the media|The &quot;bigg&quot; bosses: Robertsky and the Pope]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Traffic report|Death and stranger things]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Gallery|A feast of holidays and carols]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Obituary|Michal Lewi (Iwelam) and Alan R. King (A R King)]]

* Concept: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Concept|List of xxtreme sports (redirected from Electrojousting)]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Comix|display: flex-inline;]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 01:05, 2025 ж. желтоқсанның 18 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29700455 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 15 January 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/News and notes|Wikipedia's 25th anniversary is here!]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Special report|Wikipedia at 25: A Wake-Up Call]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Serendipity|The WMF wants to buy you books!]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/WikiProject report|Time for a health check: the Vital Signs 2026 campaign]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/In the media|Fake Acting President Trump and a Wikipedia infobox]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Community view|The inbox behind Wikipedia]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Recent research|Art museums on Wikidata; comparing three comparisons of Grokipedia and Wikipedia]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Traffic report|Tonight I'm gonna rock you]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Comix|Oh come on man.]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 20:18, 2026 ж. қаңтардың 15 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29899914 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:21, 2026 ж. қаңтардың 18 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 тізімін пайдаланып User:Tiven2240@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

02:01, 2026 ж. қаңтардың 20 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 29 January 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Traffic report|The most viewed articles of 2025]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News and notes|Good news... but also bad news for the Public Domain]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News from Diff|Solving puzzles together]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/In the media|Every view on the 25th anniversary of everything]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Comix|Perspectives]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:31, 2026 ж. қаңтардың 29 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29988053 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 17 February 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/In the media|Global powers see Wikipedia as fundamental target for manipulation]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/News and notes|Discussions open for the next WMF Annual Plan]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Serendipity|Maintenance crews continue to slog through Wikipedia's oldest Featured Articles]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Disinformation report|Epstein's obsessions]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Technology report|Wikidata Graph Split and how we address major challenges]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Traffic report|Deaths, killings, films, and the Olympics]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Opinion|Incoming Incurables]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Crossword|Pop quiz]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Comix|herculean]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 13:03, 2026 ж. ақпанның 17 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30039447 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 10 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Interview|Bernadette Meehan, new Wikimedia Foundation CEO]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/News and notes|Security testing unleashes computer worm on Meta-wiki]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Special report|What actually happened during the Wikimedia security incident?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In the media|Indonesian government blocks Wikimedia logins; archive site scoured from Wikipedia after owner runs malware]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Recent research|To wiki, perchance to groki]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Obituary|Madhav Gadgil, Fredrick Brennan, Mark Miller, Chip Berlet]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Opinion|Interface administrators and trusting trust]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|English Wikipedia deprecates archive.today after DDoS against blog, altered content]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Op-ed|Why is &quot;Trypsin-sensitive photosynthetic activities in chloroplast membranes&quot; cited in &quot;List of tallest buildings in Chicago&quot;?]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Essay|The pursuit of a button click]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In focus|Short descriptions: One year later]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/WikiProject report|Unreferenced articles backlog drive]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Community view|Speaking of planning ...]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Traffic report|Over the mountain, kissing silver inlaid clouds]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Crossword|&quot;It will never happen&quot;]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Comix|BRIEn't]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 09:14, 2026 ж. наурыздың 10 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30121359 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 31 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/News and notes|Entirety of Wikinews to be shut down]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/In the media|AI ban, newspapers disrupt archiving; and antisemitism complaints]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Community view|Videos from WikiConference North America 2025 in NYC]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Disinformation report|Cleaning up after Jeffrey Epstein, Peter Nygard, and Mohamed Al-Fayed]]

* WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/WikiConference report|WikiConference North America 2025 in NYC review]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Obituary|Dr. Subas Chandra Rout]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Traffic report|Call in the dogs of war, soldier of fortune]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Gallery|Canadian Rangers participate in Operation ''Enduring Encyclopedia'']]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Comix|n00bsitting]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15:08, 2026 ж. наурыздың 31 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30329870 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 тізімін пайдаланып User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 21 April 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/News and notes|Six Serbian Wikipedia editors banned following controversy about political bias]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/In the media|Could Wikipedia be involved in Massachusetts' proposed social media ban for minors?]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Gallery|March equinox]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Traffic report|Time to change my galaxy in case, we outta space!]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Comix|Of skirts and articles]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:50, 2026 ж. сәуірдің 21 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30434643 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 05:57, 2026 ж. сәуірдің 26 (+05)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 тізімін пайдаланып User:Codename Noreste@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Migration to Parsoid&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;em&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]&lt;/em&gt;

Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier.

If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation.

There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki.

To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]&lt;/bdi&gt; 04:28, 2026 ж. сәуірдің 28 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-04-30_Wikipedias&amp;oldid=30466145 тізімін пайдаланып User:ABreault (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== CEE Meeting 2026 ==

[[Клуж-Напока]]да ([[Румыния]]) өтпек [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_CEE_Meeting_2026 Wikimedia CEE Meeting 2026] (Орталық және Шығыс Еуропа Уикимедиясы) конференциясына қатысамын деген ұсыныстар:
=== Nurken ===
Кеш жарық, әріптестер! Биылғы CEE Meeting конференциясына өзімді ұсынбақпын. Уикипедиядағы «мансабым» бойы белсенділігім жалғаса берді.

Қазақша Уикипедияда соңғы 365 күнде [https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken 6 100] өңдеме жасадым. Жалпы стастикасын алсақ, күніне 10.709 өңдеме жасап жүрмін. Осы жылғы 1 қаңтардан бері 45 мақала жаздым (Қазақша Уикипедияны ғана санасақ).

Уикипедия сыртындағы да үлесімді алсақ. Жақында Қазақша Уикипедияның [https://www.instagram.com/wikimediakz/ Instagram-дағы аккаунтын] қайта бастадық, соның иллюстрацияларына, жаңғыру идеясына жауаптымын. Уикимедия Аустрия кеңсесінен камера сұрап алып, жақында ғана аяқталған Еуровидениеге қатысы бар түрлі фото жасап, оларды [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_taken_by_Nurken/Eurovision_2026 Ортаққорға жүктедім]. Уикидерек, басқа да жобаларға үлесімді қосып жүремін.

Еуропадағы осы ағылшынтілді конференцияға баруға қабілеттімін: ағылшын тілін жақсы меңгергенмін, Еуропада тұрамын, белсенді қатысушымын, халықаралық қоғамдастықтан таныстарым бар, коммуникациядан жаман емеспін. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 03:31, 2026 ж. мамырдың 19 (+05)

:# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 08:15, 2026 ж. мамырдың 19 (+05)
:# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:56, 2026 ж. мамырдың 19 (+05)
:{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:22, 2026 ж. мамырдың 19 (+05)</text>
      <sha1>325hc50x0ob53cru1fy7o5owhsikk3g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606552</id>
      <parentid>3606550</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T06:23:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* CEE Meeting 2026 */</comment>
      <origin>3606552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="165483" sha1="fetagbmrsr5zw8qagpw3iy7l13rymke" xml:space="preserve">{{/Header}}&lt;!-- Бұл жолды өшірмеңіз, АСТЫНА жазыңыз! және  == Тақырып аты == қосып жазғанды ұмытпаңыз --&gt;
{{Жинақталған мазмұн|30|400}}

== ''The Signpost'': 15 January 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editors: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/From the editors|Looking back, looking forward]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Traffic report|The most viewed articles of 2024]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/In the media|Will you be targeted?]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Technology report|New Calculator template brings interactivity at last]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Essay|Meet the Canadian who holds the longest editing streak on Wikipedia]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Opinion|Reflections one score hence]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/News and notes|It's a new dawn, it's a new day, it's a new life for me... and I'm feeling free]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Serendipity|What we've left behind, and where we want to go next]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Op-ed|Elon Musk and the right on Wikipedia]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/In focus|Twenty years of The Signpost: What did it take?]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Arbitration report|Analyzing commonalities of some contentious topics]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Humour|How to make friends on Wikipedia]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 12:57, 2025 ж. қаңтардың 15 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28061132 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Universal Code of Conduct annual review: provide your comments on the UCoC and Enforcement Guidelines ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 06:11, 2025 ж. қаңтардың 24 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27746256 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Презентация «Как ИИ может помочь вам в вашей жизни в Википедии?» ==
Уважаемые участники,

CEE Hub приглашет вас принять участие в первом мероприятии из серии специально для русскоязычного сообщества Викимедиа. Эта инициатива призвана объединить участников, энтузиастов и экспертов со всего региона CEE (Центральной и Восточной Европы), а также Центральной Азии для обмена опытом и сотрудничества в продвижении проектов Викимедиа.
Эта серия открыта для всех русскоязычных участников Викимедиа, независимо от уровня опыта.

* '''Даты:''' в течение 2025 года (подробное расписание будет опубликовано в ближайшее время)
* '''Формат:''' через Zoom
* '''Язык:''' английский или украинский с последующим переводом на русский.

Участие может быть анонимным, и мы не планируем записывать вопросы.

Зарегистрироваться на первое мероприятие, «Как ИИ может помочь вам в вашей жизни в Википедии?» Наталия Цвик, (до недавнего времени исполнительный директор Викимедия Польша) можно '''[[meta:Event:Как ИИ может помочь вам в вашей жизни в Википедии? Наталия Цвик|здесь]]'''.

3 февраля, понедельник: 16:00 UTC / 17:00 CET / 18:00 EET / 21:00 UZT / 22:00 KGT

От себя добавлю, что видела её презентацию на Украинской викиконференции, и это было интересно и полезно.--[[Қатысушы:Victoria|Victoria]] ([[Қатысушы талқылауы:Victoria|талқылау]]) 14:46, 2025 ж. қаңтардың 28 (+05)

== Feminism and Folklore 2025 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;center&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/center&gt;

Dear Wiki Community,

You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]]''' writing competition from February 1, 2025, to March 31, 2025 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia.
 
You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles.
 
Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project:
# Create a page for the contest on the local wiki.
# Set up a campaign on '''CampWiz''' tool.
# Create the local list and mention the timeline and local and international prizes.
# Request local admins for site notice.
# Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta project page]].

This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools''']

Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2025|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance.
 
We look forward to your immense coordination.
 
Thank you and Best wishes,

'''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]]'''

::::Stay connected [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp; [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]

&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
--[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 07:35, 2025 ж. қаңтардың 29 (+05)

== Wiki Loves Folklore is back! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

{{int:please-translate}}

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]

Dear Wiki Community,
You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore 2025]]''' an international media contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March.

You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&amp;campaign=wlf_2025 submitting] them in this commons contest.

You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language.

Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2025|project Talk page]] if you need any assistance. 

'''Kind regards,'''

'''Wiki loves Folklore International Team'''
--[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 07:35, 2025 ж. қаңтардың 29 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=26503019 тізімін пайдаланып User:Tiven2240@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Reminder: first part of the annual UCoC review closes soon ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

This is a reminder that the first phase of the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines will be closing soon. You can make suggestions for changes through [[d:Q614092|the end of day]], 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. After review of the feedback, proposals for updated text will be published on Meta in March for another round of community review. 

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 05:48, 2025 ж. ақпанның 3 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28198931 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 7 February 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Recent research|GPT-4 writes better edit summaries than human Wikipedians]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/News and notes|Let's talk!]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Opinion|Fathoms Below, but over the moon]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/In the media|Wikipedia is an extension of legacy media propaganda, says Elon Musk]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Community view|24th Wikipedia Day in New York City]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Arbitration report|Palestine-Israel articles 5 has closed]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Traffic report|A wild drive]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:59, 2025 ж. ақпанның 7 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28179470 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt; Upcoming Language Community Meeting (Feb 28th, 14:00 UTC) and Newsletter&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone!
[[File:WP20Symbols WIKI INCUBATOR.svg|right|frameless|150x150px|alt=An image symbolising multiple languages]]
We’re excited to announce that the next '''Language Community Meeting''' is happening soon, '''February 28th at 14:00 UTC'''! If you’d like to join, simply sign up on the '''[[mw:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#28_February_2025|wiki page]]'''.

This is a participant-driven meeting where we share updates on language-related projects, discuss technical challenges in language wikis, and collaborate on solutions. In our last meeting, we covered topics like developing language keyboards, creating the Moore Wikipedia, and updates from the language support track at Wiki Indaba.

'''Got a topic to share?''' Whether it’s a technical update from your project, a challenge you need help with, or a request for interpretation support, we’d love to hear from you! Feel free to '''reply to this message''' or add agenda items to the document '''[[etherpad:p/language-community-meeting-feb-2025|here]]'''.

Also, we wanted to highlight that the sixth edition of the Language &amp; Internationalization newsletter (January 2025) is available here: [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January]]. This newsletter provides updates from the October–December 2024 quarter on new feature development, improvements in various language-related technical projects and support efforts, details about community meetings, and ideas for contributing to projects. To stay updated, you can subscribe to the newsletter on its wiki page: [[:mw:Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter]].

We look forward to your ideas and participation at the language community meeting, see you there!
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 13:29, 2025 ж. ақпанның 22 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28217779 тізімін пайдаланып User:SSethi (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 27 February 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/News and notes|Administrator elections up for reapproval and 1bil GET snagged on Commons]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Serendipity|Guinea-Bissau Heritage from Commons to the World]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Technology report|Hear that? The wikis go silent twice a year]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/In the media|The end of the world]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Recent research|What's known about how readers navigate Wikipedia; Italian Wikipedia hardest to read]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Opinion|Sennecaster's RfA debriefing]]

* Tips and tricks: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Tips and tricks|One year after this article is posted, will every single article on Wikipedia have a short description?]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Community view|Open letter from French Wikipedians says &quot;no&quot; to intimidation of volunteer contributors]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Traffic report|Temporary scars, February stars]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Essay|The source, the whole source, and nothing but the source]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Obituary|Ümüt Çınar (Kmoksy) and Vinícius Medina Kern (Vmkern)]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15:31, 2025 ж. ақпанның 27 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28313070 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 23:51, 2025 ж. наурыздың 7 (+05)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28307738 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== An improved dashboard for the Content Translation tool ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{Int:hello}} Wikipedians,

Apologies as this message is not in your language, {{Int:please-translate}}.

The [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization|Language and Product Localization team]] has improved the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=previous-edits&amp;active-list=suggestions&amp;from=en&amp;to=es Content Translation dashboard] to create a consistent experience for all contributors using mobile and desktop devices. The improved translation dashboard allows all logged-in users of the tool to enjoy a consistent experience regardless of their type of device.

With a harmonized experience, logged-in desktop users now have access to the capabilities shown in the image below.
[[file:Content_Translation_new-dashboard.png|alt=|center|thumb|576x576px|Notice that in this screenshot, the new dashboard allows: Users to adjust suggestions with the &quot;For you&quot; and &quot;...More&quot; buttons to select general topics or community-created collections (like the example of Climate topic).  Also, users can use translation to create new articles (as before) and expand existing articles section by section. You can see how suggestions are provided in the new dashboard  in two groups (&quot;Create new pages&quot; and &quot;Expand with new sections&quot;)-one for each activity.]]
[[File:Content_Translation_dashboard_on_desktop.png|alt=|center|thumb|577x577px|In the current dashboard, you will notice that you can't adjust suggestions to select topics or community-created collections. Also, you can't expand on existing articles by translating new sections.]]
We will implement [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|this improvement]] on your wiki '''on Monday, March 17th, 2025''' and remove the current dashboard '''by May 2025'''.
Please reach out with any questions concerning the dashboard in this thread. 

Thank you!

On behalf of the Language and Product Localization team.
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]&lt;/bdi&gt; 07:55, 2025 ж. наурыздың 13 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_CX_Unified_dashboard_announcement_list_1&amp;oldid=28382282 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 22 March 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editor: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/From the editor|''Hanami'']]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/News and notes|Deeper look at takedowns targeting Wikipedia]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/In the media|The good, the bad, and the unusual]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Recent research|Explaining the disappointing history of Flagged Revisions; and what's the impact of ChatGPT on Wikipedia so far?]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Traffic report|All the world's a stage, we are merely players...]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Gallery|WikiPortraits rule!]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Essay|Unusual biographical images]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Obituary|Rest in peace]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 08:11, 2025 ж. наурыздың 22 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28391577 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon.

Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. 

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 07:04, 2025 ж. сәуірдің 4 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 9 April 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Special report|Wikipedian and physician Ziyad al-Sufiani reportedly released from Saudi prison]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/In focus|WMF to explore &quot;common standards&quot; for NPOV policies; implications for project autonomy remain unclear]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/In the media|Indian judges demand removal of content critical of Asian News International]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/News and notes|35,000 user accounts compromised, locked in attempted credential-stuffing attack]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Op-ed|How crawlers impact the operations of the Wikimedia projects]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Opinion|Crawlers, hogs and gorillas]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Debriefing|Giraffer's RfA debriefing]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Obituary|RHaworth, TomCat4680 and PawełMM]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Traffic report|Heigh-Ho, Heigh-Ho, off to report we go...]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/News from Diff|Strengthening Wikipedia’s neutral point of view]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Comix|Thirteen]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 23:25, 2025 ж. сәуірдің 9 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28494227 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025: Invitation ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:UCDM 2025 general.png|180px|right]]
{{int:please-translate}}

Hello, dear Wikipedians!&lt;br/&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the fifth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''14th April''' until '''16th May 2025'''. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design, and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contributions in every language! 

The most active contesters will receive prizes.

If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.
&lt;br/&gt;

We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]])
&lt;/div&gt;

21:11, 2025 ж. сәуірдің 16 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 тізімін пайдаланып User:Hide on Rosé@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines (&quot;UCoC EG&quot;) and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 05:34, 2025 ж. сәуірдің 17 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Global bot approval request for KiranBOT ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{int:hello}}!

I apologise for sending the message in English. {{int:please-translate}}.

In accordance to [[:m:Bot policy#Global bots|the policy]], this message is to notify you that there is a new approval request for a global bot.

The discussion is available at [[:m:Steward requests/Bot status#Global bot status for KiranBOT|Steward requests/Bot status#Global bot status for KiranBOT]] on Meta.&lt;br /&gt;Kindly note that the request will remain open for 14 days starting today.

Thank you for your time.

Best regards,&lt;br /&gt;[[Қатысушы:Usernamekiran|Usernamekiran]] ([[Қатысушы талқылауы:Usernamekiran|талқылау]]) 14:17, 2025 ж. сәуірдің 19 (+05)

&lt;!-- Message manually sent by User:usernamekiran@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bot_policy/New_global_bot_discussion&amp;oldid=28423712 --&gt;

== Sub-referencing: User testing ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]]
&lt;small&gt;''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''&lt;/small&gt;

Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further:

#'''Try it out and share your feedback'''
#:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. 
#'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs'''
#:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''.

We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well.

Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! &lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])&lt;/bdi&gt; 20:03, 2025 ж. сәуірдің 28 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&amp;oldid=28628657 тізімін пайдаланып User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- &lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 08:41, 2025 ж. сәуірдің 29 (+05)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 1 May 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News and notes|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News and notes]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In the media|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In the media]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Recent research|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Recent research]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Arbitration report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Arbitration report]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Discussion report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Discussion report]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Traffic report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Traffic report]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Disinformation report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Disinformation report]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News from the WMF|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News from the WMF]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Humour|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Humour]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Comix|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Comix]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In focus|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In focus]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Community view|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Community view]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Debriefing|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Debriefing]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Gallery|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Gallery]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Obituary|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Obituary]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:20, 2025 ж. Мамырдың 2 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28562138 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== CEE Meeting 2025 ==

=== Nurtenge ===

Қайырлы таң/күн/кеш/түн, құрметті Қазақша Уикипедия қауымдастығы! Осы жылғы қыркүйек айында өтетін [[:meta:CEE Meeting 2025|CEE Meeting 2025]] конференциясына қазақ тілді делегация ретінде өзімді ұсынамын. Өткен жылы да мен өзімді [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2024|ұсынған]] болатынмын. Өкінішке қарай, жеке себептерге байланысты менің қатысудан бас тартуыма тура келді. Осы жылы олай тағы да қайталамауға уәде беремін. Осыған дейін әртүрлі халықаралық уикиконференциялар мен кездесулерге қатысып көрген соң менің әжептәуір тәжірибем бар. Және де сол тәжірибемді осы CEE Meeting-ке алғашқы рет қатысу арқылы молайтқым келеді. Халықаралық тәжірибе алу мен жаңа уикимедиашылармен танысу уики-үлесіме жақсы жағынан әсер ететініне сенімдімін. — [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 06:50, 2025 ж. Мамырдың 12 (+05)
#{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Yessentaikyzy|Yessentaikyzy]] ([[Қатысушы талқылауы:Yessentaikyzy|талқылау]]) 09:12, 2025 ж. Мамырдың 12 (+05)
#{{Қолдаймын}}. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 15:56, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} – [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 17:50, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:32, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]]) 21:05, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қарсымын}}, жөні түзу мақаланы жоюға ұсынды. --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 22:35, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қарсымын}}, шыныменде өте күмәнді өңдеме болды. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:06, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:59, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
#{{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 06:17, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қарсымын}}, былтырғы себеппен. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 09:45, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
# {{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:58, 2025 ж. мамырдың 17 (+05)
# {{Қолдаймын}} --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:24, 2025 ж. мамырдың 19 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:06, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
#{{Қолдаймын}}, бұрынғы іс-шаралардан тәжірибесі бар қатысушы, қауымдастығымызды халықаралық деңгейде көрсете алатындай ағылшын тілін жақсы меңгерген [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:27, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- Іске сәт! [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 23:29, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- --[[Қатысушы:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] ([[Қатысушы талқылауы:Alphy Haydar|талқылау]]) 18:04, 2025 ж. мамырдың 25 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:31, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)
:{{@|Шешен Исмаил}} даусыңызға рақмет! Не үшін қарсы екеніңізді жазып өтсеңіз? -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 10:00, 2025 ж. мамырдың 29 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05)
=== Muzaffar ===

Ассалаумағалайкум Қазақша Уикипедия қауымдастығы. Мен 2025 жыл қыркүйекте өтетін [[:meta:CEE Meeting 2025|CEE Meeting 2025]] конференциясына баруға кандидат ретінде өзімді ұсынамын. Осы кезге дейін халықаралық конференциялар мен марафондардан көп тәжірибе жинадым. Әр айда белсенді 10 қатысушылар тізіміндемін. Халықаралық конференцияда қатысу келесі уикипедиядағы белсенділігімге оң нәтиже береді деген үміттемін. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 13:00, 2025 ж. Мамырдың 12 (+05)

#{{Қолдаймын}}. Менің ойымша Мұзаффар Уикипедия концепциясын жақсы түсінеді. Сонымен қатар, қазақ тіліндегі Уики қауымдастығының ішінде өзін өте белсенді көрсете білді --Алмас Мұстафа 12:40, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} – [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 17:51, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Yessentaikyzy|Yessentaikyzy]] ([[Қатысушы талқылауы:Yessentaikyzy|талқылау]]) 18:27, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Alpasli|Alpasli]] ([[Қатысушы талқылауы:Alpasli|талқылау]]) 20:11, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:18, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
#{{Қолдаймын}} –  Мен википедияға үлес қосқандардың барлығын бағалаймын. Мұзаффар өзбекше және қазақша Уикипедияларға да үлкен үлес қосуда. — [[Қатысушы:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Mirzoulugʻbek|талқылау]]) 20:45, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:00, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 06:15, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қарсымын}}, былтырғы себеппен. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 09:48, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
##[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2024|Былтырғы себепте]] мені атап өтпеген сияқты сіз? [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:07, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:27, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 11:02, 2025 ж. мамырдың 17 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:11, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Mahmud Abduvaliyev|Mahmud Abduvaliyev]] ([[Қатысушы талқылауы:Mahmud Abduvaliyev|талқылау]]) 23:13, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- Сәттілік! [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 23:30, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:31, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05)
=== Batyrbek ===

Қайырлы күн, әріптестер! Биыл Грекияның Салоники қаласында болатын [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_CEE_Meeting_2025/Registration CEE Meeting 2025] конференциясына біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. Конференция тек ағылшын тілінде өтеді. Онда қатысушылар арасынан қауымдастыққа қатысты шешім шығаруға қатысатын адамдар болғаны жақсы деген ұсыныс бар. '''Соған байланысты өз үміткерлігімді ұсынамын'''. Көбіңіз білетіндей, Қазақ Уикипедиясында админ әрі бітікші қызметін атқарамын. Уикипедияға қатысты іс-шаралар ұйымдастыруда да тәжірибем бар. Жақында өткен [https://meta.wikimedia.org/wiki/Central_Asian_WikiCon_2025/Team/kk Орталық Азия WikiCon конференциясының ұйымдастырушылары қатарында болғам]. Бұған дейін 2017, 2018, 2022 жылдардағы CEE конференцияларына қатысқам. Биылғы жиында басқа уики-қауымдастықтарға өз қауымдастығымыз туралы айтып, жаңа идеялар әкелетін жоспарым бар. Қауымдастық атынан баратын болғандықтан, бастапқыда сіздердің дауысыңыз керек. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 15:54, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} – ұсынысыңыз орынды. [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 17:42, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}}. [[Қатысушы:Murat Karibay|Murat Karibay]] ([[Қатысушы талқылауы:Murat Karibay|талқылау]]) 19:13, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]]) 21:04, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} Batyrbek қазақ тіліндегі Уикипедияға үлес қосып жүрген көрнекті уикипедияшы. Бұл Википедияшы соңғы жылдары Қырғызстандағы бірнеше студенттермен тәжірибесімен бөліскен кәсіби википедияшылардың бірі. — [[Қатысушы:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Mirzoulugʻbek|талқылау]]) 20:51, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
#{{Қолдаймын}} – --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 09:29, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Орел Карл|Орел Карл]] ([[Қатысушы талқылауы:Орел Карл|талқылау]]) 17:46, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 11:03, 2025 ж. мамырдың 17 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 14:26, 2025 ж. мамырдың 18 (+05)
#{{Қолдаймын}}. Айтып жатқан жоспарларыңызды көрсетсеңіз --Алмас Мұстафа 13:03, 2025 ж. мамырдың 19 (+05)
#{{Қолдаймын}} --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:24, 2025 ж. мамырдың 19 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:13, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:23, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
#{{Қолдаймын}}, жақсы өкіліміз бола алатын қатысушы, Уикипедияда да, конференцияларда да тәжірибесі бар [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:31, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 23:33, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- --[[Қатысушы:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] ([[Қатысушы талқылауы:Alphy Haydar|талқылау]]) 18:06, 2025 ж. мамырдың 25 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:34, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)

:@Mustafaalmas, шамамен [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File%3A%D0%91._%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%E2%80%93_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B осындай], бірақ әлдеқайда жаңартылған презентация жасамақпын, сондай-ақ конференция тақырыбына сай (problem solver) бейімдейтін жоспарым бар.
@Джамбульский, пікіріңізге рахмет! Не үшін қарсы екеніңізді білсем деп едім. Мүмкін жақсарту керек бір нәрсе бар шығар. Айтып жіберсеңіз. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 17:34, 2025 ж. мамырдың 21 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05)
=== Nurken ===
Армысыңдар, әріптестерім! Жоғарыдағы үміткерлердей өзімді осы жылғы қыркүйектегі CEE Meeting 2025 конференциясына ұсынамын. Осы мамырдағы [https://meta.wikimedia.org/wiki/Youth_Conference_2025 CEE Жастар конференциясында] қазақтілді қоғамдастықтың өкілі болған да мен едім. Тәжірибесі бар, ағылшын тілін меңгерген, CEE қоғамының мүшелерін танитын қатысушы ретінде өзімді нашар емес үміткер деп көремін. Қазақша Уикипедияда администратор атағым да бар. Халықаралық әріптестікті одан әрі нығайтуға, жобамызға одан әрі үлес қосуға үнемі дайынмын. Болашақ жоспарлар қатарында Қазақша Уикипедияның әлеуметтік желілеріне назар аудару, мүмкін халықаралық edit-a-thon (өңдеу марафондарын) ұйымдастыру бар. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 05:16, 2025 ж. мамырдың 27 (+05)
# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 20:27, 2025 ж. мамырдың 27 (+05)
# {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:58, 2025 ж. мамырдың 27 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 01:32, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)

:@[[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ұлы мәртебелім, бұл айтқандарыңыз тым қарапайым, ұлы мәртебеліңізге лайық емес. Сіз бұл мінберде өте үлкен миссия, өте үлкен мақсат туралы сыр шертуіңіз керек.
:Мәңгі лаулап жану үшін ғаламда,
:Үлкен бақыт табу үшін ғаламда,
:Үлкен болып қалу үшін ғаламда,
:Үлкен арман керек екен адамға
:[[Мұхтар Шаханов]]
:[[Қатысушы талқылауы:Arystanbek/Мұрағат/1#Үлесіңіз|Мында жазғанымды]] 4-5 жылдан кейін оқып шынымен мынаны мен жаздым ба деп ойланатын кездерім болады. Бір емес  бірнеше рет 2 жылға кетіп қайта қайта орала беруімнің мәнісі де осында шығар, білмеймін. Сондықтан әлдеқайда ұлы мақсаттарды армандап қияли болып жазсаңыз менде сізге өз дауысымды беремін. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 06:13, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:34, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05)

===Қорытынды===
Дауыс беру нәтижесінде:
[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] және [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] көп дауыс жинап, конференцияға қатысуға лайықты деп табылды. Сәттілік тілейміз! --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 21:05, 2025 ж. маусымның 10 (+05)
: {{@|Нұрлан Рахымжанов}}, бауырым, Nurtenge деген қатысушы керекті 75%  дауыс жинай алмады ғой. 29% қарсы болды емеес пе... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 03:00, 2025 ж. маусымның 11 (+05)
::@[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] байқауымша бірнеше адам бірігіп ұйымдасқан түрде қарсы шығып отырған сияқтысыздар, немесе бір адам бірнеше тіркелгі жасап бір адам бірнеше рет дауыс беріп отырған сияқты. Ал мына қатысушы есіміңіз бірден бұғаттауға лайық деп санаймын. Біз мында қазақша орта қалыптастырамыз, мәңгүрттікке қарсы күресеміз, қазақ тілінің қолданыс аясын кеңейтеміз деп үлес қосып жүрміз ал сен сияқтылар кері кетіп прогеске қарсы шығып регреске кетіп барасыңдар. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 07:07, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
:::Ал менің байқауымша сен өте тәрбиесіз баласың! Біріншіден, жасы үлкен адамдарға ізет білдіріп жазғаның жөн. Екіншіден, менің жазғаным саған емес, басқа адамға арналған еді. Үшіншіден, менің осы сайттағы есіміме қатысты не шатағың бар? Мен сенің есімің туралы ештеңе айтып отырған жоқпын ғой. Мысалы, ол неге түрлі-түсті болып жазылған, бұл гомосексуализм бе? Неге латын әліпбиін пайдаландың, тыңшысың ба? Көрдің ба, ондай қарапайым дүниелерге қадала берме. Төртіншіден, өзің сияқты өз дауысымды еркін беріп отырмын, жоқ жерден қастандық іздей берме. Бесіншіден, менің зиянды деп санайтын өңдемелерімді атап шық, әйтпесе құр нақақа жала жапқаннан не пайда??? --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 13:52, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::Несіне кектеніп, мазаң кетіп отыр? Жасың қай жерде жазылған еді? Оны қайдан білейік? Тап үлкен болсаң, жасыңа сай болсайшы! Өз қазағыңды көре алмай, әр жерде қарсылық білдіріп жүргенің аз ба? Не өзің үміткер болмайсың, не үміткерді қолдамайсың да! Уикипедияда бір де бір дұрыс белсенділігіңді көрмедім, тек талқылауға кіріп жұртқа әңгіме айтасың да жүресің. Сөзің мен ісіңді дұрыстамағанша саған ешқандай сыйластық жоқ! Ескертемін, бұлай жалғаса берсе аяусыз бұғаттаймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:19, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::: Енді қарасаш, Nurtenge деген бала [[Эрнест Төреханов|қазақтың дана жазушысын]] көре алмай, оны ешкіммен ақылдаспай жоюға ұсынды. Бұл нақұрыстың қылығы емес пе? Оған неге ешкім ештеңе демеді? Былтыр осы сияқты тағы біреше мәселе туындап еді, бірақ ол дұрыс жауап беруден қашқақтай бастады.  Санасы аздау бір қатысушы екен. --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 14:50, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::Сенің сол мақалаға қолыңның ұшы да тимеген ғой. Сақтап қалуға да тырыспағансың. Ол мақала әлі жойылмаған, тек жоюға ұсынылған. Сенің сол мақаланы реттеп, толықтырып, жаңартуға қарайтын уақытың болды ғой.
::::::Былай келісейік: мен мақаладан «жедел жойылсын» үлгісін және бұғаттауыңды алып тастаймын, бірақ сен ойыңды өзгерт — 10 күн ішінде сол мақаланы толықтыр, қосатын дерегіңді қос және қарсылық білдіруді тоқтат. Егер нәтиже болмаса, мақаланы да жоямын, сені де қайтадан бұғаттаймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:13, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::: Бауырым, сен өйтіп сөйлеме... Ондай талаптарыңды бас-аяғы бар мақаланы жоюға ұсынған адамға айт. Мынау кім, досың ба? Ертең ол Есенберлинді және Әуезовты жоюға ұсынса, тағы да лям-мим демей тыныш отырасың ба? --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 15:25, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::::Мен саған тиімді жағын айтамын.
::::::::Жедел жоюға ұсынылған себептері міне: Энциклопедиялық маңызы жоқ, қысқа мақала, жетім мақала, мақала сапасы төмен.
::::::::Саған жақсы мақала болып көрінгенімен, бұл уикипедияның ережелеріне қайшы. Мақалада тек Еңбек жолы мен Шығармалары бар. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:35, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::::: Уикипедия не көп, ереже көп қой. Нақты қай ережеге қайшы? Сосын энциклопедиялық маңызы жоқ дегенді қалай түсінуге болады? Мысалы мен оны көріп тұрмын. Мақала көлемі туралы айтсаң да жақсы болады. Сапа жағынан нақты қай жері ұнамай тұр? Ашып айтсаш... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 16:16, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::::::@[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] [[Уикипедия:Маңыздылық]] осы бетті оқып шығыңыз, сосын қатысушы есіміңізді өзгертуге сұраныс жіберіңіз, түрлі түсті тек гомосексуализмнің симболы емес әр жерде тіпті табиғаттың өзінде бар, мысалы [[кемпірқосақ]]. Ал латынға келсек әлемнің көп бөлігі латынды қолданады, көп ел бір жазу түрін қолданса олардың арасындай қарым-қатынас жеңілдеп байланыс арады, кейбір елдер қырсығып латынға көшпей жатыр, мысалы біз, мына жазу орыстың жазуы, кейбір елдер өздерінің төл жазуын мәдени байлық ретінде бағалап керісінше сол өз жазуларын сақтап қалғысы келеді. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:23, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::::::: Ережені оқыдым делік. Бірақ мақала соның нақты қай тұсына қайшы? Және бір өтініш - кемпірқосақ туралы айта бермеш. --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 20:09, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::::::::@[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] айта берген жоқпын, бірінші рет айтып тұрмын. Сіз айтқан мақала маңызды болмағасын жойған болуы мүмкін. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:03, 2025 ж. маусымның 13 (+05)
::::::::::::: Мәңгүрт болсаң, жоя бер... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:54, 2025 ж. маусымның 13 (+05)
::::::: 1nter pares, көрдің ба, сен досыңды жақтаймын деп, өзің де өтірік сылтауларға қосылдың. Бұл мақала ешбір ережеге қайшы болып тұрған жоқ, сондықтан оны жоюға нақұрыс қана ұсынады. --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:45, 2025 ж. маусымның 13 (+05)
::::::::Қатырасың... Мен саған мақаланы жоюға ұсынған кездегі себептерді жібердім, ал сен болсаң, әлі көпіріп отырсың. Басқа дұрыс мақалалармен салыстырып көр. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:51, 2025 ж. маусымның 13 (+05)

== ''The Signpost'': 14 May 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/News and notes|WMF to kick off new-CEO quest as Iskandar preps to move on — Supreme Court nixes gag of Wiki page for other India court row on ANI — code-heads give fix-up date for Charts in lieu of long-dead Graph gizmo]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/In the media|Wikimedia Foundation sues over UK government decision that might require identity verification of editors worldwide]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Disinformation report|What does Jay-Z know about Wikipedia?]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/In focus|On the hunt for sources: Swedish AfD discussions]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Technology report|WMF introduces unique but privacy-preserving browser cookie]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Debriefing|Goldsztajn's RfA debriefing]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Obituary|Max Lum (User:ICOHBuzz)]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 2)]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Comix|Collection]]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/From the archives|Humor from the Archives]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:01, 2025 ж. Мамырдың 15 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28671646 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]].

You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC.

If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, &lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|талқылау]])&lt;/bdi&gt; 03:07, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)''

Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. 

We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation.

You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 20:26, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=28768453 тізімін пайдаланып User:Sannita (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection &amp; Call for Questions&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear all,

This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats.

The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4].

Here are the key planned dates:

* May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6]
* June 17 – July 1, 2025: Call for candidates
* July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5]
* August 2025: Campaign period
* August – September 2025: Two-week community voting period
* October – November 2025: Background check of selected candidates
* Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated

Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]].

'''Call for Questions'''

In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]]

'''Election Volunteers'''

Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]]

Thank you!

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter

[3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024

[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles

[5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ

[6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates

Best regards,

Victoria Doronina

Board Liaison to the Elections Committee

Governance Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 08:07, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 тізімін пайдаланып User:RamzyM (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;  Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone,  

''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)''

The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikipedias, including this wiki, during the '''week of June 23rd'''.

This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable.

The three main features of this extension are:

* '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki.
*  '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''.
*  '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions.

'''Note''': The extension comes with a new user right called '''&quot;Event Organizer&quot;''', which will be managed by administrators on this wiki. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment.

The extension is already live on several wikis, including '''Meta, Wikidata, English Wikipedia''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]])

If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout.

Thank you! &lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|талқылау]]) 21:47, 2025 ж. мамырдың 29 (+05)&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/deployment_audience&amp;oldid=28803829 тізімін пайдаланып User:Udehb-WMF@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Стратегия 2030 ==

Армысыздар! Бұл тақырыпта мақала бар ма? Қайдан көруге болады? [[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 02:13, 2025 ж. маусымның 10 (+05)

:Армысыз! [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Strategy Мына жерден] көрсеңіз болады. Қазақшасы бар сияқты еді, бірақ бұл жерде жоқ екен. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 20:54, 2025 ж. маусымның 10 (+05)

== Vote now in the 2025 U4C Election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}

Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 04:00, 2025 ж. маусымның 14 (+05) &lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28848819 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;
Hello all,

The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position.

This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3]

Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election.

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;
Chair of the Elections Committee

On behalf of the Elections Committee and Governance Committee

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term.

[3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 22:44, 2025 ж. маусымның 17 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28866958 тізімін пайдаланып User:RamzyM (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 24 June 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/News and notes|Happy 7 millionth!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/In the media|Playing professor pong with prosecutorial discretion]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Disinformation report|Pardon me, Mr. President, have you seen my socks?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Recent research|Wikipedia's political bias; &quot;Ethical&quot; LLMs accede to copyright owners' demands but ignore those of Wikipedians]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Traffic report|All Sinners, a future, all Saints, a past]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/News from Diff|Call for candidates is now open: Wikimedia Foundation Board of Trustees]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Opinion|Russian Wiki-fork flails, failing readers and editors]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Debriefing|EggRoll97's RfA&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; debriefing]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 3)]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Comix|Hamburgers]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:31, 2025 ж. маусымның 24 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28849846 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Dear Wikimedia Community,

The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]]  of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]].

A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity.

Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact.

Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement.

Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate.

Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended.

=== Wikispore ===

The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects.

After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. 

We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future.

As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting.

Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed.

=== Wikinews ===

We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways.

Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 &lt;nowiki&gt;[2]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[3]&lt;/nowiki&gt;] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years.

While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews &lt;nowiki&gt;[4]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[5]&lt;/nowiki&gt;, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? &lt;nowiki&gt;[6]&lt;/nowiki&gt;].

[[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews.

Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs.

SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives.

'''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to:
*Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects,
*Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace,
*Merge content into compatibly licensed external projects,
*Archive Wikinews projects.
Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels.

=== Feedback and next steps ===

We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language.

I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. 
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 01:56, 2025 ж. маусымның 28 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&amp;oldid=28911188 тізімін пайдаланып User:Johan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 18 July 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/News and notes|Is no WikiNews good WikiNews? — Election season returns!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/In the media|How bad (or good) is Wikipedia?]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/WikiProject report|WikiProject Medicine reaches milestone of zero unreferenced articles]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/In focus|Wikimania 2025: Connecting Wikimedians across the world for 20 years]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Recent research|Knowledge manipulation on Russia's Wikipedia fork; Marxist critique of Wikidata license; call to analyze power relations of Wikipedia]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/News from the WMF|Form 990 released for the Wikimedia Foundation’s fiscal year 2023-2024]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Discussion report|Six thousand noticeboard discussions in 2025 electrically winnowed down to a hundred]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Comix|Divorce]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Opinion|Women are somewhat under-represented on the English-language Wikipedia, and other observations from analysis]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 4): The Future Of Wikimedia and Conclusion]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Obituary|Pvmoutside, Atomicjohn, Rdmoore6, Jaknouse, Morven, Martin of Sheffield, MarnetteD, Herewhy, BabelStone]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Traffic report|God only knows]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Humour|New forum created for people who don't care about Wikipedia]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 12:53, 2025 ж. шілденің 18 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28903822 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 9 August 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/News and notes|Court order snips out part of Wikipedia article, editors debate whether to frame shreds or pulp them]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Discussion report|News from ANI, AN, RSN, BLPN, ELN, FTN, and NPOVN]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Disinformation report|The article in the most languages]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Community view|News from the Villages Pump]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/In the media|Disgrace, dive bars, deceased despots, and diverse dispatches]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Crossword|Accidental typography]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Comix|best-laid schemes o' wikis an' men]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Traffic report|I'm not the antichrist or the Superman]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:27, 2025 ж. тамыздың 9 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29085669 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Temporary accounts will be rolled out soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;body&quot;/&gt;
Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''.

Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. 

'''Why we are building temporary accounts'''

Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. 

Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users.

'''How temporary accounts work'''
[[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]]
Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: &lt;code dir=ltr&gt;~2025-12345-67&lt;/code&gt; (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it.

'''What does this mean for different groups of users?'''

'''For logged-out editors'''

* This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki.
* If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice.

'''For community members interacting with logged-out editors'''

* A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address).
* Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community.

'''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki'''

* '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.)
* '''For admins blocking logged-out editors''':
** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option.
** It will still be possible to block an IP address or IP range.
* Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this.

'''Our requests for you, and next steps'''

* If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]].
* If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in.
* Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options.
* Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses.

To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!&lt;section end=&quot;body&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]&lt;/bdi&gt; 02:36, 2025 ж. тамыздың 27 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&amp;oldid=29181713 тізімін пайдаланып User:Quiddity (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 9 September 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/News and notes|Wikimedia Foundation loses a round in court]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/In the media|Congress probes, mayor whitewashed, AI stinks]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Disinformation report|A guide for Congress]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Recent research|Minority-language Wikipedias, and Wikidata for botanists]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Technology report|A new way to read Wikisource]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Traffic report|Check out some new ''Weapons'', weapon of choice]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Essay|The one question]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:08, 2025 ж. қыркүйектің 9 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29233676 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Global discussion on Welcome messages ==

&lt;div lang{{=}}&quot;en&quot; dir{{=}}&quot;ltr&quot;&gt;Sorry that this message is in English. {{int:please-translate}}. There is a request for comment at [[:m:Special:MyLanguage/Requests for comment/Welcoming policy]] on a proposal to forbid sending [[:m:welcome messages|welcome messages]] to users who have not made an edit, which is currently in practice at your wiki. Your comment on this matter would be appreciated.&lt;/div&gt;
[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 07:39, 2025 ж. қыркүйектің 13 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:DreamRimmer/MMS_list&amp;oldid=29262336 тізімін пайдаланып User:DreamRimmer@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 2 October 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/News and notes|Larry Sanger returns with &quot;Nine Theses on Wikipedia&quot;; WMF publishes transparency report]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/In the media|Extraordinary eruption of &quot;EVIL&quot; explained]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Disinformation report|Emails from a paid editing client]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Discussion report|Sourcing, conduct, policy and LLMs: another 1,339 threads analyzed]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Community view|The pressing questions of the modern WWW, as seen from the Village Pump]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Recent research|Is Wikipedia a merchant of (non-)doubt for glyphosate?; eight projects awarded Wikimedia Research Fund grants]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Opinion|Some disputes aren't worth it]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Obituary|Michael Q. Schmidt]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Traffic report|Death, hear me call your name]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Comix|A grand spectacle]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:54, 2025 ж. қазанның 2 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29367448 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Hello all,

The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board.

To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]].

Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]].

When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]].

'''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.'''

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;Chair, Elections Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 09:48, 2025 ж. қазанның 9 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29360896 тізімін пайдаланып User:RamzyM (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function1&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere).

There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function1&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 16:43, 2025 ж. қазанның 20 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29432175 тізімін пайдаланып User:Sannita (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 20 October 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/News and notes|Board shuffles, LLM blocks increase, IPs are going away]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Special report|The election that isn't]]

* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Interview|The BoT bump]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/In the media|An incident at WikiConference North America; WMF reports AI-related traffic drop and explains Wikipedia to US conservatives]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Traffic report|One click after another]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Humour|Wikipedia pay rates]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:45, 2025 ж. қазанның 21 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29377595 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Global bot approval request for SchlurcherBot ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{int:hello}}! {{#ifeq:{{CONTENTLANGUAGE}}|en||I apologize for sending this message in English. {{int:please-translate}}.}}

In accordance to [[:m:Bot policy#Global bots|the policy]], this message is to notify you that there is a new approval request for a global bot.

The discussion is available at [[:m:Steward_requests/Bot_status#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot|Steward_requests/Bot_status#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot]] on Meta-Wiki. All Wikimedia community members are invited to participate.

Thank you for your time.

Best regards, [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 03:10, 2025 ж. қазанның 22 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bot_policy/New_global_bot_discussion&amp;oldid=29480590 тізімін пайдаланып User:Codename Noreste@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Seeking volunteers to join several of the movement’s committees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. 

Read more about the committees on their Meta-wiki pages:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]]

Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have.

For the Committee Support team,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 19:12, 2025 ж. қазанның 30 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29517125 тізімін пайдаланып User:MKaur (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 10 November 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/News and notes|Temporary accounts go live and WMF board member self-suspends]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Community view|Six Wikipedians' thoughts on Grokipedia, and the humanity of it all]]

* Wikicup report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Wikicup report|BeanieFan11, WikiCup victor of 2025, covers the results]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/In the media|Jimbo's book, an argument about genocide, and a train of shame]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Recent research|Taking stock of the 2024–2025 research grants]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Opinion|With Grokipedia, top-down control of knowledge is new again]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Obituary|Struway]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Traffic report|The documentaried, the disowned, the deceased, Diwali and the Dodgers]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Comix|Head of steam]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 17:56, 2025 ж. қарашаның 10 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29568932 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 19:22, 2025 ж. қарашаның 20 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 тізімін пайдаланып User:Sannita (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 1 December 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/News and notes|Election cycles come and go, and Wikimedia Foundation achieves record revenue in 2024–2025!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/In the media|Wales walk-off, antisemitism, supernatural powers, feminism turmoil, saints, and sex]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Recent research|At least 80 million inconsistent facts on Wikipedia – can AI help find them?]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Disinformation report|Epstein email exchanges planned strategy, edits and reported progress]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Traffic report|It's a family affair]]

* Book review: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Book review|''The Seven Rules of Trust'']]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/From the archives|&quot;I have been asked by Jeffrey Epstein ...&quot;]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Humour|An interview with Wikipe-tan]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Opinion|AI finds errors in 90% of Wikipedia's best articles]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Serendipity|Highlights from the itWikiCon 2025]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Comix|Madness]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 05:16, 2025 ж. желтоқсанның 1 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29700455 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 17 December 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Interview|Part 1: Bernadette Meehan]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/News and notes|We're gonna have a party!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/In the media|The &quot;bigg&quot; bosses: Robertsky and the Pope]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Traffic report|Death and stranger things]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Gallery|A feast of holidays and carols]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Obituary|Michal Lewi (Iwelam) and Alan R. King (A R King)]]

* Concept: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Concept|List of xxtreme sports (redirected from Electrojousting)]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Comix|display: flex-inline;]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 01:05, 2025 ж. желтоқсанның 18 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29700455 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 15 January 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/News and notes|Wikipedia's 25th anniversary is here!]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Special report|Wikipedia at 25: A Wake-Up Call]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Serendipity|The WMF wants to buy you books!]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/WikiProject report|Time for a health check: the Vital Signs 2026 campaign]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/In the media|Fake Acting President Trump and a Wikipedia infobox]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Community view|The inbox behind Wikipedia]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Recent research|Art museums on Wikidata; comparing three comparisons of Grokipedia and Wikipedia]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Traffic report|Tonight I'm gonna rock you]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Comix|Oh come on man.]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 20:18, 2026 ж. қаңтардың 15 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29899914 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:21, 2026 ж. қаңтардың 18 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 тізімін пайдаланып User:Tiven2240@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

02:01, 2026 ж. қаңтардың 20 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 29 January 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Traffic report|The most viewed articles of 2025]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News and notes|Good news... but also bad news for the Public Domain]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News from Diff|Solving puzzles together]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/In the media|Every view on the 25th anniversary of everything]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Comix|Perspectives]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:31, 2026 ж. қаңтардың 29 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29988053 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 17 February 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/In the media|Global powers see Wikipedia as fundamental target for manipulation]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/News and notes|Discussions open for the next WMF Annual Plan]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Serendipity|Maintenance crews continue to slog through Wikipedia's oldest Featured Articles]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Disinformation report|Epstein's obsessions]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Technology report|Wikidata Graph Split and how we address major challenges]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Traffic report|Deaths, killings, films, and the Olympics]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Opinion|Incoming Incurables]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Crossword|Pop quiz]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Comix|herculean]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 13:03, 2026 ж. ақпанның 17 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30039447 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 10 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Interview|Bernadette Meehan, new Wikimedia Foundation CEO]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/News and notes|Security testing unleashes computer worm on Meta-wiki]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Special report|What actually happened during the Wikimedia security incident?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In the media|Indonesian government blocks Wikimedia logins; archive site scoured from Wikipedia after owner runs malware]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Recent research|To wiki, perchance to groki]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Obituary|Madhav Gadgil, Fredrick Brennan, Mark Miller, Chip Berlet]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Opinion|Interface administrators and trusting trust]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|English Wikipedia deprecates archive.today after DDoS against blog, altered content]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Op-ed|Why is &quot;Trypsin-sensitive photosynthetic activities in chloroplast membranes&quot; cited in &quot;List of tallest buildings in Chicago&quot;?]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Essay|The pursuit of a button click]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In focus|Short descriptions: One year later]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/WikiProject report|Unreferenced articles backlog drive]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Community view|Speaking of planning ...]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Traffic report|Over the mountain, kissing silver inlaid clouds]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Crossword|&quot;It will never happen&quot;]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Comix|BRIEn't]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 09:14, 2026 ж. наурыздың 10 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30121359 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 31 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/News and notes|Entirety of Wikinews to be shut down]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/In the media|AI ban, newspapers disrupt archiving; and antisemitism complaints]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Community view|Videos from WikiConference North America 2025 in NYC]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Disinformation report|Cleaning up after Jeffrey Epstein, Peter Nygard, and Mohamed Al-Fayed]]

* WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/WikiConference report|WikiConference North America 2025 in NYC review]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Obituary|Dr. Subas Chandra Rout]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Traffic report|Call in the dogs of war, soldier of fortune]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Gallery|Canadian Rangers participate in Operation ''Enduring Encyclopedia'']]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Comix|n00bsitting]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15:08, 2026 ж. наурыздың 31 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30329870 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 тізімін пайдаланып User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 21 April 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/News and notes|Six Serbian Wikipedia editors banned following controversy about political bias]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/In the media|Could Wikipedia be involved in Massachusetts' proposed social media ban for minors?]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Gallery|March equinox]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Traffic report|Time to change my galaxy in case, we outta space!]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Comix|Of skirts and articles]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:50, 2026 ж. сәуірдің 21 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30434643 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 05:57, 2026 ж. сәуірдің 26 (+05)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 тізімін пайдаланып User:Codename Noreste@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Migration to Parsoid&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;em&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]&lt;/em&gt;

Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier.

If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation.

There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki.

To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]&lt;/bdi&gt; 04:28, 2026 ж. сәуірдің 28 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-04-30_Wikipedias&amp;oldid=30466145 тізімін пайдаланып User:ABreault (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== CEE Meeting 2026 ==

[[Клуж-Напока]]да ([[Румыния]]) өтпек [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_CEE_Meeting_2026 Wikimedia CEE Meeting 2026] (Орталық және Шығыс Еуропа Уикимедиясы) конференциясына қатысамын деген ұсыныстар:
=== Nurken ===
Кеш жарық, әріптестер! Биылғы CEE Meeting конференциясына өзімді ұсынбақпын. Уикипедиядағы «мансабым» бойы белсенділігім жалғаса берді.

Қазақша Уикипедияда соңғы 365 күнде [https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken 6 100] өңдеме жасадым. Жалпы стастикасын алсақ, күніне 10.709 өңдеме жасап жүрмін. Осы жылғы 1 қаңтардан бері 45 мақала жаздым (Қазақша Уикипедияны ғана санасақ).

Уикипедия сыртындағы да үлесімді алсақ. Жақында Қазақша Уикипедияның [https://www.instagram.com/wikimediakz/ Instagram-дағы аккаунтын] қайта бастадық, соның иллюстрацияларына, жаңғыру идеясына жауаптымын. Уикимедия Аустрия кеңсесінен камера сұрап алып, жақында ғана аяқталған Еуровидениеге қатысы бар түрлі фото жасап, оларды [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_taken_by_Nurken/Eurovision_2026 Ортаққорға жүктедім]. Уикидерек, басқа да жобаларға үлесімді қосып жүремін.

Еуропадағы осы ағылшынтілді конференцияға баруға қабілеттімін: ағылшын тілін жақсы меңгергенмін, Еуропада тұрамын, белсенді қатысушымын, халықаралық қоғамдастықтан таныстарым бар, коммуникациядан жаман емеспін. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 03:31, 2026 ж. мамырдың 19 (+05)

:# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 08:15, 2026 ж. мамырдың 19 (+05)
:# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:56, 2026 ж. мамырдың 19 (+05)
:# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:22, 2026 ж. мамырдың 19 (+05)</text>
      <sha1>fetagbmrsr5zw8qagpw3iy7l13rymke</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606573</id>
      <parentid>3606552</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T07:02:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batyrbek.kz</username>
        <id>5623</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nurken */</comment>
      <origin>3606573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="165750" sha1="jb0w2ljufuio4qj9vvggxyjcbnbqpd3" xml:space="preserve">{{/Header}}&lt;!-- Бұл жолды өшірмеңіз, АСТЫНА жазыңыз! және  == Тақырып аты == қосып жазғанды ұмытпаңыз --&gt;
{{Жинақталған мазмұн|30|400}}

== ''The Signpost'': 15 January 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editors: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/From the editors|Looking back, looking forward]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Traffic report|The most viewed articles of 2024]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/In the media|Will you be targeted?]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Technology report|New Calculator template brings interactivity at last]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Essay|Meet the Canadian who holds the longest editing streak on Wikipedia]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Opinion|Reflections one score hence]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/News and notes|It's a new dawn, it's a new day, it's a new life for me... and I'm feeling free]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Serendipity|What we've left behind, and where we want to go next]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Op-ed|Elon Musk and the right on Wikipedia]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/In focus|Twenty years of The Signpost: What did it take?]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Arbitration report|Analyzing commonalities of some contentious topics]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Humour|How to make friends on Wikipedia]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 12:57, 2025 ж. қаңтардың 15 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28061132 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Universal Code of Conduct annual review: provide your comments on the UCoC and Enforcement Guidelines ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 06:11, 2025 ж. қаңтардың 24 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27746256 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Презентация «Как ИИ может помочь вам в вашей жизни в Википедии?» ==
Уважаемые участники,

CEE Hub приглашет вас принять участие в первом мероприятии из серии специально для русскоязычного сообщества Викимедиа. Эта инициатива призвана объединить участников, энтузиастов и экспертов со всего региона CEE (Центральной и Восточной Европы), а также Центральной Азии для обмена опытом и сотрудничества в продвижении проектов Викимедиа.
Эта серия открыта для всех русскоязычных участников Викимедиа, независимо от уровня опыта.

* '''Даты:''' в течение 2025 года (подробное расписание будет опубликовано в ближайшее время)
* '''Формат:''' через Zoom
* '''Язык:''' английский или украинский с последующим переводом на русский.

Участие может быть анонимным, и мы не планируем записывать вопросы.

Зарегистрироваться на первое мероприятие, «Как ИИ может помочь вам в вашей жизни в Википедии?» Наталия Цвик, (до недавнего времени исполнительный директор Викимедия Польша) можно '''[[meta:Event:Как ИИ может помочь вам в вашей жизни в Википедии? Наталия Цвик|здесь]]'''.

3 февраля, понедельник: 16:00 UTC / 17:00 CET / 18:00 EET / 21:00 UZT / 22:00 KGT

От себя добавлю, что видела её презентацию на Украинской викиконференции, и это было интересно и полезно.--[[Қатысушы:Victoria|Victoria]] ([[Қатысушы талқылауы:Victoria|талқылау]]) 14:46, 2025 ж. қаңтардың 28 (+05)

== Feminism and Folklore 2025 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;center&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/center&gt;

Dear Wiki Community,

You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]]''' writing competition from February 1, 2025, to March 31, 2025 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia.
 
You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles.
 
Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project:
# Create a page for the contest on the local wiki.
# Set up a campaign on '''CampWiz''' tool.
# Create the local list and mention the timeline and local and international prizes.
# Request local admins for site notice.
# Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta project page]].

This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools''']

Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2025|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance.
 
We look forward to your immense coordination.
 
Thank you and Best wishes,

'''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]]'''

::::Stay connected [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp; [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]

&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
--[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 07:35, 2025 ж. қаңтардың 29 (+05)

== Wiki Loves Folklore is back! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

{{int:please-translate}}

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]

Dear Wiki Community,
You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore 2025]]''' an international media contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March.

You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&amp;campaign=wlf_2025 submitting] them in this commons contest.

You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language.

Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2025|project Talk page]] if you need any assistance. 

'''Kind regards,'''

'''Wiki loves Folklore International Team'''
--[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 07:35, 2025 ж. қаңтардың 29 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=26503019 тізімін пайдаланып User:Tiven2240@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Reminder: first part of the annual UCoC review closes soon ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

This is a reminder that the first phase of the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines will be closing soon. You can make suggestions for changes through [[d:Q614092|the end of day]], 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. After review of the feedback, proposals for updated text will be published on Meta in March for another round of community review. 

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 05:48, 2025 ж. ақпанның 3 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28198931 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 7 February 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Recent research|GPT-4 writes better edit summaries than human Wikipedians]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/News and notes|Let's talk!]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Opinion|Fathoms Below, but over the moon]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/In the media|Wikipedia is an extension of legacy media propaganda, says Elon Musk]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Community view|24th Wikipedia Day in New York City]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Arbitration report|Palestine-Israel articles 5 has closed]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Traffic report|A wild drive]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:59, 2025 ж. ақпанның 7 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28179470 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt; Upcoming Language Community Meeting (Feb 28th, 14:00 UTC) and Newsletter&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone!
[[File:WP20Symbols WIKI INCUBATOR.svg|right|frameless|150x150px|alt=An image symbolising multiple languages]]
We’re excited to announce that the next '''Language Community Meeting''' is happening soon, '''February 28th at 14:00 UTC'''! If you’d like to join, simply sign up on the '''[[mw:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#28_February_2025|wiki page]]'''.

This is a participant-driven meeting where we share updates on language-related projects, discuss technical challenges in language wikis, and collaborate on solutions. In our last meeting, we covered topics like developing language keyboards, creating the Moore Wikipedia, and updates from the language support track at Wiki Indaba.

'''Got a topic to share?''' Whether it’s a technical update from your project, a challenge you need help with, or a request for interpretation support, we’d love to hear from you! Feel free to '''reply to this message''' or add agenda items to the document '''[[etherpad:p/language-community-meeting-feb-2025|here]]'''.

Also, we wanted to highlight that the sixth edition of the Language &amp; Internationalization newsletter (January 2025) is available here: [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January]]. This newsletter provides updates from the October–December 2024 quarter on new feature development, improvements in various language-related technical projects and support efforts, details about community meetings, and ideas for contributing to projects. To stay updated, you can subscribe to the newsletter on its wiki page: [[:mw:Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter]].

We look forward to your ideas and participation at the language community meeting, see you there!
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 13:29, 2025 ж. ақпанның 22 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28217779 тізімін пайдаланып User:SSethi (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 27 February 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/News and notes|Administrator elections up for reapproval and 1bil GET snagged on Commons]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Serendipity|Guinea-Bissau Heritage from Commons to the World]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Technology report|Hear that? The wikis go silent twice a year]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/In the media|The end of the world]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Recent research|What's known about how readers navigate Wikipedia; Italian Wikipedia hardest to read]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Opinion|Sennecaster's RfA debriefing]]

* Tips and tricks: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Tips and tricks|One year after this article is posted, will every single article on Wikipedia have a short description?]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Community view|Open letter from French Wikipedians says &quot;no&quot; to intimidation of volunteer contributors]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Traffic report|Temporary scars, February stars]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Essay|The source, the whole source, and nothing but the source]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Obituary|Ümüt Çınar (Kmoksy) and Vinícius Medina Kern (Vmkern)]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15:31, 2025 ж. ақпанның 27 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28313070 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 23:51, 2025 ж. наурыздың 7 (+05)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28307738 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== An improved dashboard for the Content Translation tool ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{Int:hello}} Wikipedians,

Apologies as this message is not in your language, {{Int:please-translate}}.

The [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization|Language and Product Localization team]] has improved the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=previous-edits&amp;active-list=suggestions&amp;from=en&amp;to=es Content Translation dashboard] to create a consistent experience for all contributors using mobile and desktop devices. The improved translation dashboard allows all logged-in users of the tool to enjoy a consistent experience regardless of their type of device.

With a harmonized experience, logged-in desktop users now have access to the capabilities shown in the image below.
[[file:Content_Translation_new-dashboard.png|alt=|center|thumb|576x576px|Notice that in this screenshot, the new dashboard allows: Users to adjust suggestions with the &quot;For you&quot; and &quot;...More&quot; buttons to select general topics or community-created collections (like the example of Climate topic).  Also, users can use translation to create new articles (as before) and expand existing articles section by section. You can see how suggestions are provided in the new dashboard  in two groups (&quot;Create new pages&quot; and &quot;Expand with new sections&quot;)-one for each activity.]]
[[File:Content_Translation_dashboard_on_desktop.png|alt=|center|thumb|577x577px|In the current dashboard, you will notice that you can't adjust suggestions to select topics or community-created collections. Also, you can't expand on existing articles by translating new sections.]]
We will implement [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|this improvement]] on your wiki '''on Monday, March 17th, 2025''' and remove the current dashboard '''by May 2025'''.
Please reach out with any questions concerning the dashboard in this thread. 

Thank you!

On behalf of the Language and Product Localization team.
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]&lt;/bdi&gt; 07:55, 2025 ж. наурыздың 13 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_CX_Unified_dashboard_announcement_list_1&amp;oldid=28382282 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 22 March 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* From the editor: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/From the editor|''Hanami'']]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/News and notes|Deeper look at takedowns targeting Wikipedia]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/In the media|The good, the bad, and the unusual]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Recent research|Explaining the disappointing history of Flagged Revisions; and what's the impact of ChatGPT on Wikipedia so far?]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Traffic report|All the world's a stage, we are merely players...]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Gallery|WikiPortraits rule!]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Essay|Unusual biographical images]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Obituary|Rest in peace]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 08:11, 2025 ж. наурыздың 22 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28391577 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon.

Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. 

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 07:04, 2025 ж. сәуірдің 4 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 9 April 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Special report|Wikipedian and physician Ziyad al-Sufiani reportedly released from Saudi prison]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/In focus|WMF to explore &quot;common standards&quot; for NPOV policies; implications for project autonomy remain unclear]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/In the media|Indian judges demand removal of content critical of Asian News International]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/News and notes|35,000 user accounts compromised, locked in attempted credential-stuffing attack]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Op-ed|How crawlers impact the operations of the Wikimedia projects]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Opinion|Crawlers, hogs and gorillas]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Debriefing|Giraffer's RfA debriefing]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Obituary|RHaworth, TomCat4680 and PawełMM]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Traffic report|Heigh-Ho, Heigh-Ho, off to report we go...]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/News from Diff|Strengthening Wikipedia’s neutral point of view]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Comix|Thirteen]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 23:25, 2025 ж. сәуірдің 9 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28494227 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025: Invitation ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:UCDM 2025 general.png|180px|right]]
{{int:please-translate}}

Hello, dear Wikipedians!&lt;br/&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the fifth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''14th April''' until '''16th May 2025'''. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design, and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contributions in every language! 

The most active contesters will receive prizes.

If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.
&lt;br/&gt;

We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]])
&lt;/div&gt;

21:11, 2025 ж. сәуірдің 16 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 тізімін пайдаланып User:Hide on Rosé@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines (&quot;UCoC EG&quot;) and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 05:34, 2025 ж. сәуірдің 17 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Global bot approval request for KiranBOT ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{int:hello}}!

I apologise for sending the message in English. {{int:please-translate}}.

In accordance to [[:m:Bot policy#Global bots|the policy]], this message is to notify you that there is a new approval request for a global bot.

The discussion is available at [[:m:Steward requests/Bot status#Global bot status for KiranBOT|Steward requests/Bot status#Global bot status for KiranBOT]] on Meta.&lt;br /&gt;Kindly note that the request will remain open for 14 days starting today.

Thank you for your time.

Best regards,&lt;br /&gt;[[Қатысушы:Usernamekiran|Usernamekiran]] ([[Қатысушы талқылауы:Usernamekiran|талқылау]]) 14:17, 2025 ж. сәуірдің 19 (+05)

&lt;!-- Message manually sent by User:usernamekiran@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bot_policy/New_global_bot_discussion&amp;oldid=28423712 --&gt;

== Sub-referencing: User testing ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]]
&lt;small&gt;''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''&lt;/small&gt;

Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further:

#'''Try it out and share your feedback'''
#:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. 
#'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs'''
#:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''.

We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well.

Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! &lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])&lt;/bdi&gt; 20:03, 2025 ж. сәуірдің 28 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&amp;oldid=28628657 тізімін пайдаланып User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- &lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 08:41, 2025 ж. сәуірдің 29 (+05)&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 1 May 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News and notes|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News and notes]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In the media|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In the media]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Recent research|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Recent research]]

* Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Arbitration report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Arbitration report]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Discussion report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Discussion report]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Traffic report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Traffic report]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Disinformation report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Disinformation report]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News from the WMF|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News from the WMF]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Humour|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Humour]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Comix|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Comix]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In focus|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In focus]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Community view|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Community view]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Debriefing|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Debriefing]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Gallery|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Gallery]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Obituary|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Obituary]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:20, 2025 ж. Мамырдың 2 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28562138 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== CEE Meeting 2025 ==

=== Nurtenge ===

Қайырлы таң/күн/кеш/түн, құрметті Қазақша Уикипедия қауымдастығы! Осы жылғы қыркүйек айында өтетін [[:meta:CEE Meeting 2025|CEE Meeting 2025]] конференциясына қазақ тілді делегация ретінде өзімді ұсынамын. Өткен жылы да мен өзімді [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2024|ұсынған]] болатынмын. Өкінішке қарай, жеке себептерге байланысты менің қатысудан бас тартуыма тура келді. Осы жылы олай тағы да қайталамауға уәде беремін. Осыған дейін әртүрлі халықаралық уикиконференциялар мен кездесулерге қатысып көрген соң менің әжептәуір тәжірибем бар. Және де сол тәжірибемді осы CEE Meeting-ке алғашқы рет қатысу арқылы молайтқым келеді. Халықаралық тәжірибе алу мен жаңа уикимедиашылармен танысу уики-үлесіме жақсы жағынан әсер ететініне сенімдімін. — [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 06:50, 2025 ж. Мамырдың 12 (+05)
#{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Yessentaikyzy|Yessentaikyzy]] ([[Қатысушы талқылауы:Yessentaikyzy|талқылау]]) 09:12, 2025 ж. Мамырдың 12 (+05)
#{{Қолдаймын}}. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 15:56, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} – [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 17:50, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:32, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]]) 21:05, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қарсымын}}, жөні түзу мақаланы жоюға ұсынды. --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 22:35, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қарсымын}}, шыныменде өте күмәнді өңдеме болды. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:06, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:59, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
#{{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 06:17, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қарсымын}}, былтырғы себеппен. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 09:45, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
# {{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:58, 2025 ж. мамырдың 17 (+05)
# {{Қолдаймын}} --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:24, 2025 ж. мамырдың 19 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:06, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
#{{Қолдаймын}}, бұрынғы іс-шаралардан тәжірибесі бар қатысушы, қауымдастығымызды халықаралық деңгейде көрсете алатындай ағылшын тілін жақсы меңгерген [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:27, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- Іске сәт! [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 23:29, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- --[[Қатысушы:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] ([[Қатысушы талқылауы:Alphy Haydar|талқылау]]) 18:04, 2025 ж. мамырдың 25 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:31, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)
:{{@|Шешен Исмаил}} даусыңызға рақмет! Не үшін қарсы екеніңізді жазып өтсеңіз? -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 10:00, 2025 ж. мамырдың 29 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05)
=== Muzaffar ===

Ассалаумағалайкум Қазақша Уикипедия қауымдастығы. Мен 2025 жыл қыркүйекте өтетін [[:meta:CEE Meeting 2025|CEE Meeting 2025]] конференциясына баруға кандидат ретінде өзімді ұсынамын. Осы кезге дейін халықаралық конференциялар мен марафондардан көп тәжірибе жинадым. Әр айда белсенді 10 қатысушылар тізіміндемін. Халықаралық конференцияда қатысу келесі уикипедиядағы белсенділігімге оң нәтиже береді деген үміттемін. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 13:00, 2025 ж. Мамырдың 12 (+05)

#{{Қолдаймын}}. Менің ойымша Мұзаффар Уикипедия концепциясын жақсы түсінеді. Сонымен қатар, қазақ тіліндегі Уики қауымдастығының ішінде өзін өте белсенді көрсете білді --Алмас Мұстафа 12:40, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} – [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 17:51, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Yessentaikyzy|Yessentaikyzy]] ([[Қатысушы талқылауы:Yessentaikyzy|талқылау]]) 18:27, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Alpasli|Alpasli]] ([[Қатысушы талқылауы:Alpasli|талқылау]]) 20:11, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:18, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
#{{Қолдаймын}} –  Мен википедияға үлес қосқандардың барлығын бағалаймын. Мұзаффар өзбекше және қазақша Уикипедияларға да үлкен үлес қосуда. — [[Қатысушы:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Mirzoulugʻbek|талқылау]]) 20:45, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 00:00, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 06:15, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қарсымын}}, былтырғы себеппен. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 09:48, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
##[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2024|Былтырғы себепте]] мені атап өтпеген сияқты сіз? [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:07, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:27, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 11:02, 2025 ж. мамырдың 17 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:11, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Mahmud Abduvaliyev|Mahmud Abduvaliyev]] ([[Қатысушы талқылауы:Mahmud Abduvaliyev|талқылау]]) 23:13, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- Сәттілік! [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 23:30, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:31, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05)
=== Batyrbek ===

Қайырлы күн, әріптестер! Биыл Грекияның Салоники қаласында болатын [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_CEE_Meeting_2025/Registration CEE Meeting 2025] конференциясына біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. Конференция тек ағылшын тілінде өтеді. Онда қатысушылар арасынан қауымдастыққа қатысты шешім шығаруға қатысатын адамдар болғаны жақсы деген ұсыныс бар. '''Соған байланысты өз үміткерлігімді ұсынамын'''. Көбіңіз білетіндей, Қазақ Уикипедиясында админ әрі бітікші қызметін атқарамын. Уикипедияға қатысты іс-шаралар ұйымдастыруда да тәжірибем бар. Жақында өткен [https://meta.wikimedia.org/wiki/Central_Asian_WikiCon_2025/Team/kk Орталық Азия WikiCon конференциясының ұйымдастырушылары қатарында болғам]. Бұған дейін 2017, 2018, 2022 жылдардағы CEE конференцияларына қатысқам. Биылғы жиында басқа уики-қауымдастықтарға өз қауымдастығымыз туралы айтып, жаңа идеялар әкелетін жоспарым бар. Қауымдастық атынан баратын болғандықтан, бастапқыда сіздердің дауысыңыз керек. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 15:54, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} – ұсынысыңыз орынды. [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 17:42, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}}. [[Қатысушы:Murat Karibay|Murat Karibay]] ([[Қатысушы талқылауы:Murat Karibay|талқылау]]) 19:13, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]]) 21:04, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05)
#{{Қолдаймын}} Batyrbek қазақ тіліндегі Уикипедияға үлес қосып жүрген көрнекті уикипедияшы. Бұл Википедияшы соңғы жылдары Қырғызстандағы бірнеше студенттермен тәжірибесімен бөліскен кәсіби википедияшылардың бірі. — [[Қатысушы:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Mirzoulugʻbek|талқылау]]) 20:51, 2025 ж. мамырдың 15 (+05)
#{{Қолдаймын}} – --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 09:29, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Орел Карл|Орел Карл]] ([[Қатысушы талқылауы:Орел Карл|талқылау]]) 17:46, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 11:03, 2025 ж. мамырдың 17 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 14:26, 2025 ж. мамырдың 18 (+05)
#{{Қолдаймын}}. Айтып жатқан жоспарларыңызды көрсетсеңіз --Алмас Мұстафа 13:03, 2025 ж. мамырдың 19 (+05)
#{{Қолдаймын}} --&lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:24, 2025 ж. мамырдың 19 (+05)
#{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:13, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 23:23, 2025 ж. мамырдың 20 (+05)
#{{Қолдаймын}}, жақсы өкіліміз бола алатын қатысушы, Уикипедияда да, конференцияларда да тәжірибесі бар [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:31, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 23:33, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
#{{Қолдаймын}} -- --[[Қатысушы:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] ([[Қатысушы талқылауы:Alphy Haydar|талқылау]]) 18:06, 2025 ж. мамырдың 25 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:34, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)

:@Mustafaalmas, шамамен [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File%3A%D0%91._%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%E2%80%93_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B осындай], бірақ әлдеқайда жаңартылған презентация жасамақпын, сондай-ақ конференция тақырыбына сай (problem solver) бейімдейтін жоспарым бар.
@Джамбульский, пікіріңізге рахмет! Не үшін қарсы екеніңізді білсем деп едім. Мүмкін жақсарту керек бір нәрсе бар шығар. Айтып жіберсеңіз. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 17:34, 2025 ж. мамырдың 21 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05)
=== Nurken ===
Армысыңдар, әріптестерім! Жоғарыдағы үміткерлердей өзімді осы жылғы қыркүйектегі CEE Meeting 2025 конференциясына ұсынамын. Осы мамырдағы [https://meta.wikimedia.org/wiki/Youth_Conference_2025 CEE Жастар конференциясында] қазақтілді қоғамдастықтың өкілі болған да мен едім. Тәжірибесі бар, ағылшын тілін меңгерген, CEE қоғамының мүшелерін танитын қатысушы ретінде өзімді нашар емес үміткер деп көремін. Қазақша Уикипедияда администратор атағым да бар. Халықаралық әріптестікті одан әрі нығайтуға, жобамызға одан әрі үлес қосуға үнемі дайынмын. Болашақ жоспарлар қатарында Қазақша Уикипедияның әлеуметтік желілеріне назар аудару, мүмкін халықаралық edit-a-thon (өңдеу марафондарын) ұйымдастыру бар. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 05:16, 2025 ж. мамырдың 27 (+05)
# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 20:27, 2025 ж. мамырдың 27 (+05)
# {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:58, 2025 ж. мамырдың 27 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 01:32, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)

:@[[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ұлы мәртебелім, бұл айтқандарыңыз тым қарапайым, ұлы мәртебеліңізге лайық емес. Сіз бұл мінберде өте үлкен миссия, өте үлкен мақсат туралы сыр шертуіңіз керек.
:Мәңгі лаулап жану үшін ғаламда,
:Үлкен бақыт табу үшін ғаламда,
:Үлкен болып қалу үшін ғаламда,
:Үлкен арман керек екен адамға
:[[Мұхтар Шаханов]]
:[[Қатысушы талқылауы:Arystanbek/Мұрағат/1#Үлесіңіз|Мында жазғанымды]] 4-5 жылдан кейін оқып шынымен мынаны мен жаздым ба деп ойланатын кездерім болады. Бір емес  бірнеше рет 2 жылға кетіп қайта қайта орала беруімнің мәнісі де осында шығар, білмеймін. Сондықтан әлдеқайда ұлы мақсаттарды армандап қияли болып жазсаңыз менде сізге өз дауысымды беремін. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 06:13, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)
#{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:34, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)
# {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05)

===Қорытынды===
Дауыс беру нәтижесінде:
[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] және [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] көп дауыс жинап, конференцияға қатысуға лайықты деп табылды. Сәттілік тілейміз! --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 21:05, 2025 ж. маусымның 10 (+05)
: {{@|Нұрлан Рахымжанов}}, бауырым, Nurtenge деген қатысушы керекті 75%  дауыс жинай алмады ғой. 29% қарсы болды емеес пе... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 03:00, 2025 ж. маусымның 11 (+05)
::@[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] байқауымша бірнеше адам бірігіп ұйымдасқан түрде қарсы шығып отырған сияқтысыздар, немесе бір адам бірнеше тіркелгі жасап бір адам бірнеше рет дауыс беріп отырған сияқты. Ал мына қатысушы есіміңіз бірден бұғаттауға лайық деп санаймын. Біз мында қазақша орта қалыптастырамыз, мәңгүрттікке қарсы күресеміз, қазақ тілінің қолданыс аясын кеңейтеміз деп үлес қосып жүрміз ал сен сияқтылар кері кетіп прогеске қарсы шығып регреске кетіп барасыңдар. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 07:07, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
:::Ал менің байқауымша сен өте тәрбиесіз баласың! Біріншіден, жасы үлкен адамдарға ізет білдіріп жазғаның жөн. Екіншіден, менің жазғаным саған емес, басқа адамға арналған еді. Үшіншіден, менің осы сайттағы есіміме қатысты не шатағың бар? Мен сенің есімің туралы ештеңе айтып отырған жоқпын ғой. Мысалы, ол неге түрлі-түсті болып жазылған, бұл гомосексуализм бе? Неге латын әліпбиін пайдаландың, тыңшысың ба? Көрдің ба, ондай қарапайым дүниелерге қадала берме. Төртіншіден, өзің сияқты өз дауысымды еркін беріп отырмын, жоқ жерден қастандық іздей берме. Бесіншіден, менің зиянды деп санайтын өңдемелерімді атап шық, әйтпесе құр нақақа жала жапқаннан не пайда??? --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 13:52, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::Несіне кектеніп, мазаң кетіп отыр? Жасың қай жерде жазылған еді? Оны қайдан білейік? Тап үлкен болсаң, жасыңа сай болсайшы! Өз қазағыңды көре алмай, әр жерде қарсылық білдіріп жүргенің аз ба? Не өзің үміткер болмайсың, не үміткерді қолдамайсың да! Уикипедияда бір де бір дұрыс белсенділігіңді көрмедім, тек талқылауға кіріп жұртқа әңгіме айтасың да жүресің. Сөзің мен ісіңді дұрыстамағанша саған ешқандай сыйластық жоқ! Ескертемін, бұлай жалғаса берсе аяусыз бұғаттаймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:19, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::: Енді қарасаш, Nurtenge деген бала [[Эрнест Төреханов|қазақтың дана жазушысын]] көре алмай, оны ешкіммен ақылдаспай жоюға ұсынды. Бұл нақұрыстың қылығы емес пе? Оған неге ешкім ештеңе демеді? Былтыр осы сияқты тағы біреше мәселе туындап еді, бірақ ол дұрыс жауап беруден қашқақтай бастады.  Санасы аздау бір қатысушы екен. --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 14:50, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::Сенің сол мақалаға қолыңның ұшы да тимеген ғой. Сақтап қалуға да тырыспағансың. Ол мақала әлі жойылмаған, тек жоюға ұсынылған. Сенің сол мақаланы реттеп, толықтырып, жаңартуға қарайтын уақытың болды ғой.
::::::Былай келісейік: мен мақаладан «жедел жойылсын» үлгісін және бұғаттауыңды алып тастаймын, бірақ сен ойыңды өзгерт — 10 күн ішінде сол мақаланы толықтыр, қосатын дерегіңді қос және қарсылық білдіруді тоқтат. Егер нәтиже болмаса, мақаланы да жоямын, сені де қайтадан бұғаттаймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:13, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::: Бауырым, сен өйтіп сөйлеме... Ондай талаптарыңды бас-аяғы бар мақаланы жоюға ұсынған адамға айт. Мынау кім, досың ба? Ертең ол Есенберлинді және Әуезовты жоюға ұсынса, тағы да лям-мим демей тыныш отырасың ба? --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 15:25, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::::Мен саған тиімді жағын айтамын.
::::::::Жедел жоюға ұсынылған себептері міне: Энциклопедиялық маңызы жоқ, қысқа мақала, жетім мақала, мақала сапасы төмен.
::::::::Саған жақсы мақала болып көрінгенімен, бұл уикипедияның ережелеріне қайшы. Мақалада тек Еңбек жолы мен Шығармалары бар. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:35, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::::: Уикипедия не көп, ереже көп қой. Нақты қай ережеге қайшы? Сосын энциклопедиялық маңызы жоқ дегенді қалай түсінуге болады? Мысалы мен оны көріп тұрмын. Мақала көлемі туралы айтсаң да жақсы болады. Сапа жағынан нақты қай жері ұнамай тұр? Ашып айтсаш... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 16:16, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::::::@[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] [[Уикипедия:Маңыздылық]] осы бетті оқып шығыңыз, сосын қатысушы есіміңізді өзгертуге сұраныс жіберіңіз, түрлі түсті тек гомосексуализмнің симболы емес әр жерде тіпті табиғаттың өзінде бар, мысалы [[кемпірқосақ]]. Ал латынға келсек әлемнің көп бөлігі латынды қолданады, көп ел бір жазу түрін қолданса олардың арасындай қарым-қатынас жеңілдеп байланыс арады, кейбір елдер қырсығып латынға көшпей жатыр, мысалы біз, мына жазу орыстың жазуы, кейбір елдер өздерінің төл жазуын мәдени байлық ретінде бағалап керісінше сол өз жазуларын сақтап қалғысы келеді. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:23, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::::::: Ережені оқыдым делік. Бірақ мақала соның нақты қай тұсына қайшы? Және бір өтініш - кемпірқосақ туралы айта бермеш. --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 20:09, 2025 ж. маусымның 12 (+05)
::::::::::::@[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] айта берген жоқпын, бірінші рет айтып тұрмын. Сіз айтқан мақала маңызды болмағасын жойған болуы мүмкін. &lt;em&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;&lt;/em&gt; ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:03, 2025 ж. маусымның 13 (+05)
::::::::::::: Мәңгүрт болсаң, жоя бер... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:54, 2025 ж. маусымның 13 (+05)
::::::: 1nter pares, көрдің ба, сен досыңды жақтаймын деп, өзің де өтірік сылтауларға қосылдың. Бұл мақала ешбір ережеге қайшы болып тұрған жоқ, сондықтан оны жоюға нақұрыс қана ұсынады. --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:45, 2025 ж. маусымның 13 (+05)
::::::::Қатырасың... Мен саған мақаланы жоюға ұсынған кездегі себептерді жібердім, ал сен болсаң, әлі көпіріп отырсың. Басқа дұрыс мақалалармен салыстырып көр. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:51, 2025 ж. маусымның 13 (+05)

== ''The Signpost'': 14 May 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/News and notes|WMF to kick off new-CEO quest as Iskandar preps to move on — Supreme Court nixes gag of Wiki page for other India court row on ANI — code-heads give fix-up date for Charts in lieu of long-dead Graph gizmo]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/In the media|Wikimedia Foundation sues over UK government decision that might require identity verification of editors worldwide]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Disinformation report|What does Jay-Z know about Wikipedia?]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/In focus|On the hunt for sources: Swedish AfD discussions]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Technology report|WMF introduces unique but privacy-preserving browser cookie]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Debriefing|Goldsztajn's RfA debriefing]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Obituary|Max Lum (User:ICOHBuzz)]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 2)]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Comix|Collection]]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/From the archives|Humor from the Archives]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:01, 2025 ж. Мамырдың 15 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28671646 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]].

You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC.

If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, &lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|талқылау]])&lt;/bdi&gt; 03:07, 2025 ж. мамырдың 16 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)''

Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. 

We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation.

You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 20:26, 2025 ж. мамырдың 22 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=28768453 тізімін пайдаланып User:Sannita (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection &amp; Call for Questions&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear all,

This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats.

The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4].

Here are the key planned dates:

* May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6]
* June 17 – July 1, 2025: Call for candidates
* July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5]
* August 2025: Campaign period
* August – September 2025: Two-week community voting period
* October – November 2025: Background check of selected candidates
* Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated

Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]].

'''Call for Questions'''

In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]]

'''Election Volunteers'''

Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]]

Thank you!

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter

[3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024

[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles

[5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ

[6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates

Best regards,

Victoria Doronina

Board Liaison to the Elections Committee

Governance Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 08:07, 2025 ж. мамырдың 28 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 тізімін пайдаланып User:RamzyM (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;  Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone,  

''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)''

The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikipedias, including this wiki, during the '''week of June 23rd'''.

This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable.

The three main features of this extension are:

* '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki.
*  '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''.
*  '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions.

'''Note''': The extension comes with a new user right called '''&quot;Event Organizer&quot;''', which will be managed by administrators on this wiki. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment.

The extension is already live on several wikis, including '''Meta, Wikidata, English Wikipedia''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]])

If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout.

Thank you! &lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|талқылау]]) 21:47, 2025 ж. мамырдың 29 (+05)&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/deployment_audience&amp;oldid=28803829 тізімін пайдаланып User:Udehb-WMF@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Стратегия 2030 ==

Армысыздар! Бұл тақырыпта мақала бар ма? Қайдан көруге болады? [[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 02:13, 2025 ж. маусымның 10 (+05)

:Армысыз! [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Strategy Мына жерден] көрсеңіз болады. Қазақшасы бар сияқты еді, бірақ бұл жерде жоқ екен. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 20:54, 2025 ж. маусымның 10 (+05)

== Vote now in the 2025 U4C Election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}

Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 04:00, 2025 ж. маусымның 14 (+05) &lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28848819 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;
Hello all,

The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position.

This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3]

Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election.

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;
Chair of the Elections Committee

On behalf of the Elections Committee and Governance Committee

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term.

[3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 22:44, 2025 ж. маусымның 17 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28866958 тізімін пайдаланып User:RamzyM (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 24 June 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/News and notes|Happy 7 millionth!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/In the media|Playing professor pong with prosecutorial discretion]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Disinformation report|Pardon me, Mr. President, have you seen my socks?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Recent research|Wikipedia's political bias; &quot;Ethical&quot; LLMs accede to copyright owners' demands but ignore those of Wikipedians]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Traffic report|All Sinners, a future, all Saints, a past]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/News from Diff|Call for candidates is now open: Wikimedia Foundation Board of Trustees]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Opinion|Russian Wiki-fork flails, failing readers and editors]]

* Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Debriefing|EggRoll97's RfA&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; debriefing]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 3)]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Comix|Hamburgers]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:31, 2025 ж. маусымның 24 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28849846 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Dear Wikimedia Community,

The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]]  of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]].

A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity.

Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact.

Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement.

Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate.

Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended.

=== Wikispore ===

The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects.

After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. 

We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future.

As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting.

Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed.

=== Wikinews ===

We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways.

Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 &lt;nowiki&gt;[2]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[3]&lt;/nowiki&gt;] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years.

While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews &lt;nowiki&gt;[4]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[5]&lt;/nowiki&gt;, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? &lt;nowiki&gt;[6]&lt;/nowiki&gt;].

[[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews.

Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs.

SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives.

'''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to:
*Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects,
*Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace,
*Merge content into compatibly licensed external projects,
*Archive Wikinews projects.
Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels.

=== Feedback and next steps ===

We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language.

I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. 
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 01:56, 2025 ж. маусымның 28 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&amp;oldid=28911188 тізімін пайдаланып User:Johan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 18 July 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/News and notes|Is no WikiNews good WikiNews? — Election season returns!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/In the media|How bad (or good) is Wikipedia?]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/WikiProject report|WikiProject Medicine reaches milestone of zero unreferenced articles]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/In focus|Wikimania 2025: Connecting Wikimedians across the world for 20 years]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Recent research|Knowledge manipulation on Russia's Wikipedia fork; Marxist critique of Wikidata license; call to analyze power relations of Wikipedia]]

* News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/News from the WMF|Form 990 released for the Wikimedia Foundation’s fiscal year 2023-2024]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Discussion report|Six thousand noticeboard discussions in 2025 electrically winnowed down to a hundred]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Comix|Divorce]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Opinion|Women are somewhat under-represented on the English-language Wikipedia, and other observations from analysis]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 4): The Future Of Wikimedia and Conclusion]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Obituary|Pvmoutside, Atomicjohn, Rdmoore6, Jaknouse, Morven, Martin of Sheffield, MarnetteD, Herewhy, BabelStone]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Traffic report|God only knows]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Humour|New forum created for people who don't care about Wikipedia]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 12:53, 2025 ж. шілденің 18 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=28903822 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 9 August 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/News and notes|Court order snips out part of Wikipedia article, editors debate whether to frame shreds or pulp them]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Discussion report|News from ANI, AN, RSN, BLPN, ELN, FTN, and NPOVN]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Disinformation report|The article in the most languages]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Community view|News from the Villages Pump]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/In the media|Disgrace, dive bars, deceased despots, and diverse dispatches]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Crossword|Accidental typography]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Comix|best-laid schemes o' wikis an' men]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Traffic report|I'm not the antichrist or the Superman]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:27, 2025 ж. тамыздың 9 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29085669 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Temporary accounts will be rolled out soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;body&quot;/&gt;
Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''.

Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. 

'''Why we are building temporary accounts'''

Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. 

Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users.

'''How temporary accounts work'''
[[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]]
Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: &lt;code dir=ltr&gt;~2025-12345-67&lt;/code&gt; (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it.

'''What does this mean for different groups of users?'''

'''For logged-out editors'''

* This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki.
* If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice.

'''For community members interacting with logged-out editors'''

* A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address).
* Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community.

'''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki'''

* '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.)
* '''For admins blocking logged-out editors''':
** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option.
** It will still be possible to block an IP address or IP range.
* Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this.

'''Our requests for you, and next steps'''

* If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]].
* If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in.
* Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options.
* Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses.

To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!&lt;section end=&quot;body&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]&lt;/bdi&gt; 02:36, 2025 ж. тамыздың 27 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&amp;oldid=29181713 тізімін пайдаланып User:Quiddity (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 9 September 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/News and notes|Wikimedia Foundation loses a round in court]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/In the media|Congress probes, mayor whitewashed, AI stinks]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Disinformation report|A guide for Congress]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Recent research|Minority-language Wikipedias, and Wikidata for botanists]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Technology report|A new way to read Wikisource]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Traffic report|Check out some new ''Weapons'', weapon of choice]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Essay|The one question]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:08, 2025 ж. қыркүйектің 9 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29233676 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Global discussion on Welcome messages ==

&lt;div lang{{=}}&quot;en&quot; dir{{=}}&quot;ltr&quot;&gt;Sorry that this message is in English. {{int:please-translate}}. There is a request for comment at [[:m:Special:MyLanguage/Requests for comment/Welcoming policy]] on a proposal to forbid sending [[:m:welcome messages|welcome messages]] to users who have not made an edit, which is currently in practice at your wiki. Your comment on this matter would be appreciated.&lt;/div&gt;
[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 07:39, 2025 ж. қыркүйектің 13 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:DreamRimmer/MMS_list&amp;oldid=29262336 тізімін пайдаланып User:DreamRimmer@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 2 October 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/News and notes|Larry Sanger returns with &quot;Nine Theses on Wikipedia&quot;; WMF publishes transparency report]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/In the media|Extraordinary eruption of &quot;EVIL&quot; explained]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Disinformation report|Emails from a paid editing client]]

* Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Discussion report|Sourcing, conduct, policy and LLMs: another 1,339 threads analyzed]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Community view|The pressing questions of the modern WWW, as seen from the Village Pump]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Recent research|Is Wikipedia a merchant of (non-)doubt for glyphosate?; eight projects awarded Wikimedia Research Fund grants]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Opinion|Some disputes aren't worth it]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Obituary|Michael Q. Schmidt]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Traffic report|Death, hear me call your name]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Comix|A grand spectacle]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:54, 2025 ж. қазанның 2 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29367448 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Hello all,

The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board.

To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]].

Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]].

When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]].

'''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.'''

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;Chair, Elections Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 09:48, 2025 ж. қазанның 9 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29360896 тізімін пайдаланып User:RamzyM (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function1&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere).

There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function1&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 16:43, 2025 ж. қазанның 20 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29432175 тізімін пайдаланып User:Sannita (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 20 October 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/News and notes|Board shuffles, LLM blocks increase, IPs are going away]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Special report|The election that isn't]]

* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Interview|The BoT bump]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/In the media|An incident at WikiConference North America; WMF reports AI-related traffic drop and explains Wikipedia to US conservatives]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Traffic report|One click after another]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Humour|Wikipedia pay rates]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:45, 2025 ж. қазанның 21 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29377595 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Global bot approval request for SchlurcherBot ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{int:hello}}! {{#ifeq:{{CONTENTLANGUAGE}}|en||I apologize for sending this message in English. {{int:please-translate}}.}}

In accordance to [[:m:Bot policy#Global bots|the policy]], this message is to notify you that there is a new approval request for a global bot.

The discussion is available at [[:m:Steward_requests/Bot_status#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot|Steward_requests/Bot_status#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot]] on Meta-Wiki. All Wikimedia community members are invited to participate.

Thank you for your time.

Best regards, [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 03:10, 2025 ж. қазанның 22 (+05)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bot_policy/New_global_bot_discussion&amp;oldid=29480590 тізімін пайдаланып User:Codename Noreste@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Seeking volunteers to join several of the movement’s committees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. 

Read more about the committees on their Meta-wiki pages:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]]

Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have.

For the Committee Support team,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 19:12, 2025 ж. қазанның 30 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29517125 тізімін пайдаланып User:MKaur (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 10 November 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/News and notes|Temporary accounts go live and WMF board member self-suspends]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Community view|Six Wikipedians' thoughts on Grokipedia, and the humanity of it all]]

* Wikicup report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Wikicup report|BeanieFan11, WikiCup victor of 2025, covers the results]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/In the media|Jimbo's book, an argument about genocide, and a train of shame]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Recent research|Taking stock of the 2024–2025 research grants]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Opinion|With Grokipedia, top-down control of knowledge is new again]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Obituary|Struway]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Traffic report|The documentaried, the disowned, the deceased, Diwali and the Dodgers]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Comix|Head of steam]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 17:56, 2025 ж. қарашаның 10 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29568932 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 19:22, 2025 ж. қарашаның 20 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 тізімін пайдаланып User:Sannita (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 1 December 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/News and notes|Election cycles come and go, and Wikimedia Foundation achieves record revenue in 2024–2025!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/In the media|Wales walk-off, antisemitism, supernatural powers, feminism turmoil, saints, and sex]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Recent research|At least 80 million inconsistent facts on Wikipedia – can AI help find them?]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Disinformation report|Epstein email exchanges planned strategy, edits and reported progress]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Traffic report|It's a family affair]]

* Book review: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Book review|''The Seven Rules of Trust'']]

* From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/From the archives|&quot;I have been asked by Jeffrey Epstein ...&quot;]]

* Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Humour|An interview with Wikipe-tan]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Opinion|AI finds errors in 90% of Wikipedia's best articles]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Serendipity|Highlights from the itWikiCon 2025]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Comix|Madness]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 05:16, 2025 ж. желтоқсанның 1 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29700455 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 17 December 2025 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Interview|Part 1: Bernadette Meehan]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/News and notes|We're gonna have a party!]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/In the media|The &quot;bigg&quot; bosses: Robertsky and the Pope]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Traffic report|Death and stranger things]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Gallery|A feast of holidays and carols]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Obituary|Michal Lewi (Iwelam) and Alan R. King (A R King)]]

* Concept: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Concept|List of xxtreme sports (redirected from Electrojousting)]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Comix|display: flex-inline;]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 01:05, 2025 ж. желтоқсанның 18 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29700455 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 15 January 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/News and notes|Wikipedia's 25th anniversary is here!]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Special report|Wikipedia at 25: A Wake-Up Call]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Serendipity|The WMF wants to buy you books!]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/WikiProject report|Time for a health check: the Vital Signs 2026 campaign]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/In the media|Fake Acting President Trump and a Wikipedia infobox]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Community view|The inbox behind Wikipedia]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Recent research|Art museums on Wikidata; comparing three comparisons of Grokipedia and Wikipedia]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Traffic report|Tonight I'm gonna rock you]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Comix|Oh come on man.]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 20:18, 2026 ж. қаңтардың 15 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29899914 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:21, 2026 ж. қаңтардың 18 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 тізімін пайдаланып User:Tiven2240@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

02:01, 2026 ж. қаңтардың 20 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 29 January 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Traffic report|The most viewed articles of 2025]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News and notes|Good news... but also bad news for the Public Domain]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News from Diff|Solving puzzles together]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/In the media|Every view on the 25th anniversary of everything]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Comix|Perspectives]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:31, 2026 ж. қаңтардың 29 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29988053 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 17 February 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/In the media|Global powers see Wikipedia as fundamental target for manipulation]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/News and notes|Discussions open for the next WMF Annual Plan]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Serendipity|Maintenance crews continue to slog through Wikipedia's oldest Featured Articles]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Disinformation report|Epstein's obsessions]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Technology report|Wikidata Graph Split and how we address major challenges]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Traffic report|Deaths, killings, films, and the Olympics]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Opinion|Incoming Incurables]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Crossword|Pop quiz]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Comix|herculean]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 13:03, 2026 ж. ақпанның 17 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30039447 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 10 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Interview|Bernadette Meehan, new Wikimedia Foundation CEO]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/News and notes|Security testing unleashes computer worm on Meta-wiki]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Special report|What actually happened during the Wikimedia security incident?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In the media|Indonesian government blocks Wikimedia logins; archive site scoured from Wikipedia after owner runs malware]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Recent research|To wiki, perchance to groki]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Obituary|Madhav Gadgil, Fredrick Brennan, Mark Miller, Chip Berlet]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Opinion|Interface administrators and trusting trust]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|English Wikipedia deprecates archive.today after DDoS against blog, altered content]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Op-ed|Why is &quot;Trypsin-sensitive photosynthetic activities in chloroplast membranes&quot; cited in &quot;List of tallest buildings in Chicago&quot;?]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Essay|The pursuit of a button click]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In focus|Short descriptions: One year later]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/WikiProject report|Unreferenced articles backlog drive]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Community view|Speaking of planning ...]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Traffic report|Over the mountain, kissing silver inlaid clouds]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Crossword|&quot;It will never happen&quot;]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Comix|BRIEn't]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 09:14, 2026 ж. наурыздың 10 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30121359 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 31 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/News and notes|Entirety of Wikinews to be shut down]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/In the media|AI ban, newspapers disrupt archiving; and antisemitism complaints]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Community view|Videos from WikiConference North America 2025 in NYC]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Disinformation report|Cleaning up after Jeffrey Epstein, Peter Nygard, and Mohamed Al-Fayed]]

* WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/WikiConference report|WikiConference North America 2025 in NYC review]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Obituary|Dr. Subas Chandra Rout]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Traffic report|Call in the dogs of war, soldier of fortune]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Gallery|Canadian Rangers participate in Operation ''Enduring Encyclopedia'']]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Comix|n00bsitting]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15:08, 2026 ж. наурыздың 31 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30329870 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 тізімін пайдаланып User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== ''The Signpost'': 21 April 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/News and notes|Six Serbian Wikipedia editors banned following controversy about political bias]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/In the media|Could Wikipedia be involved in Massachusetts' proposed social media ban for minors?]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Gallery|March equinox]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Traffic report|Time to change my galaxy in case, we outta space!]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Comix|Of skirts and articles]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:50, 2026 ж. сәуірдің 21 (+05)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30434643 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 05:57, 2026 ж. сәуірдің 26 (+05)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 тізімін пайдаланып User:Codename Noreste@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Migration to Parsoid&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;em&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]&lt;/em&gt;

Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier.

If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation.

There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki.

To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]&lt;/bdi&gt; 04:28, 2026 ж. сәуірдің 28 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-04-30_Wikipedias&amp;oldid=30466145 тізімін пайдаланып User:ABreault (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== CEE Meeting 2026 ==

[[Клуж-Напока]]да ([[Румыния]]) өтпек [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_CEE_Meeting_2026 Wikimedia CEE Meeting 2026] (Орталық және Шығыс Еуропа Уикимедиясы) конференциясына қатысамын деген ұсыныстар:
=== Nurken ===
Кеш жарық, әріптестер! Биылғы CEE Meeting конференциясына өзімді ұсынбақпын. Уикипедиядағы «мансабым» бойы белсенділігім жалғаса берді.

Қазақша Уикипедияда соңғы 365 күнде [https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken 6 100] өңдеме жасадым. Жалпы стастикасын алсақ, күніне 10.709 өңдеме жасап жүрмін. Осы жылғы 1 қаңтардан бері 45 мақала жаздым (Қазақша Уикипедияны ғана санасақ).

Уикипедия сыртындағы да үлесімді алсақ. Жақында Қазақша Уикипедияның [https://www.instagram.com/wikimediakz/ Instagram-дағы аккаунтын] қайта бастадық, соның иллюстрацияларына, жаңғыру идеясына жауаптымын. Уикимедия Аустрия кеңсесінен камера сұрап алып, жақында ғана аяқталған Еуровидениеге қатысы бар түрлі фото жасап, оларды [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_taken_by_Nurken/Eurovision_2026 Ортаққорға жүктедім]. Уикидерек, басқа да жобаларға үлесімді қосып жүремін.

Еуропадағы осы ағылшынтілді конференцияға баруға қабілеттімін: ағылшын тілін жақсы меңгергенмін, Еуропада тұрамын, белсенді қатысушымын, халықаралық қоғамдастықтан таныстарым бар, коммуникациядан жаман емеспін. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 03:31, 2026 ж. мамырдың 19 (+05)

:# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 08:15, 2026 ж. мамырдың 19 (+05)
:# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:56, 2026 ж. мамырдың 19 (+05)
:# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:22, 2026 ж. мамырдың 19 (+05)
:# {{Қолдаймын}} Қос қолдап дауыс беремін. Әбден лайық қатысушы.[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 12:02, 2026 ж. мамырдың 19 (+05)</text>
      <sha1>jb0w2ljufuio4qj9vvggxyjcbnbqpd3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алтын Орда</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10823</id>
    <revision>
      <id>3606334</id>
      <parentid>3480046</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T16:23:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Жошы Ұлысының (Алтын Орданың) хандары */</comment>
      <origin>3606334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25796" sha1="oorwhxcxzxmfr4p39qac5dtbzgmgbow" xml:space="preserve">{{Тарихи мемлекеттер
 |атауы                    = Алтын Орда
 |өз атауы                 = Ұлық Ұлыс, Жошы Ұлысы
 |статусы                  = Ортағасырлық [[мемлекет]]
 |әнұраны                  = 
 |байрақ                   = Golden_Horde_flag_1339.svg
 |байрақ_сипаттамасы       =[[Каталондық атлас]] бойынша ту (шамамен 1375 жылы шығарылған, басқа деректер бойынша ту сары түсті болған)
 |елтаңбасы                = 
 |елтаңба_сипаттамасы      = 
 |карта                    = GoldenHorde1300.png
 |size                     = 250px
 |сипаттамасы              = 
 &lt;!-- |type_before         = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса,
онда келесіні жазу керек: «Құрушы мемлекеттер»,
әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Алдыңғысы».--&gt;
 |p1                       = 
 |flag_p1                  = 
 |image_p1                 = 
 |p2                       = 
 |flag_p2                  = 
 |image_p2                 = 
 |p3                       = 
 |flag_p3                  = 
 |image_p3                 = 
 |p4                       = 
 |flag_p4                  =
 |image_p4                 =  
 |құрылуы                  = 1242
 |ыдырауы                  = 1502
|type_after               =
 |s1                       = Ақ Орда (мемлекет)
 |flag_s1                  = 
 |image_s1                 = 
 |s2                       = Ноғай ордасы
 |flag_s2                  =Nogay Horde.svg 
 |image_s2                 = 
 |s3                       = Сібір хандығы
 |flag_s3                  =Siberian Khanate map English revised.svg 
 |image_s3                 = 
 |s4                       = Қазан хандығы
 |flag_s4                  = Flag of the Kazan Khanate.svg
 |image_s4                 = 
 |s5                       = Қырым хандығы
 |flag_s5                  = Gerae-tamga.svg
 |s6                       = Астрахан хандығы
 |flag_s6=Әстерхан ханлыгы картасы.svg|ұраны                    = 
 |астана                   = [[Сарай-Бату]] &lt;br /&gt;[[Сарай-Берке]] &lt;br /&gt; 
 |қалалары                 = [[Сарай-Бату]],  [[Қазан]], [[Астрахан]] және т.б.
 |тілі                     = алғашқы кезен: [[қыпшақ тілі]], [[моңғол тілі]],

соңғы уақыт: ескі[[татар тілі]]
 |валютасы                 = 
 |қосымша_параметр         = 
 |параметр_мазмұны         = 
 |аумағы                   = шм. 6 млн км²
 |халқы                    = [[Түркілер]], түркіленген моңғолдар және т.б.
 |басқару_формасы          = 
 |династиясы               = 
 |басқарушылар_титулы      = Негізін салған хан
 |басқарушы1               = [[Жошы хан]]
 |басқарушы_жылы1          = [[1182]] — [[1227]]
 |басқарушылар_титулы2     = Соңғы ханы
 |басқарушы2               = [[Ахмат хан]]
 |басқарушы_жылы2          = [[1465]] — [[1481]] 
 |басқарушылар_титулы3     = 
 |басқарушы3               = 
 |басқарушы_жылы3          = 
 |басқарушылар_титулы4     = 
 |басқарушы4               = 
 |басқарушы_жылы4          = 
 |басқарушылар_титулы5     = 
 |басқарушы5               = 
 |басқарушы_жылы5          = 
 |басқарушылар_титулы6     = 
 |басқарушы6               = 
 |басқарушы_жылы6          = 
 |діні                     = [[тәңіршілдік]], [[ислам]] [[тибет буддизмі]]
 |қосымша_параметр1        = 
 |параметр_мазмұны1        = 
 |Кезең1                   = 
 |Уақыт1                   = 
 |Жыл1                     = 
 |Кезең2                   = 
 |Уақыт2                   = 
 |Жыл2                     = 
 |Кезең3                   = 
 |Уақыт3                   = 
 |Жыл3                     = 
 |Кезең4                   = 
 |Уақыт4                   = 
 |Жыл4                     = 
 |Кезең5                   = 
 |Уақыт5                   = 
 |Жыл5                     = 
 |Кезең6                   = 
 |Уақыт6                   = 
 |Жыл6                     = 
 |Кезең7                   = 
 |Уақыт7                   = 
 |Жыл7                     = 
 |Кезең8                   = 
 |Уақыт8                   = 
 |Жыл8                     = 
 |Кезең9                   = 
 |Уақыт9                   = 
 |Жыл9                     = 
 |Кезең10                  = 
 |Уақыт10                  = 
 |Жыл10                    = 
 |Кезең11                  = 
 |Уақыт11                  = 
 |Жыл11                    = 
 |қосымша_параметр2        = 
 |параметр_мазмұны2        = 
 |дейін                    = 
 |д1                       = 
 |д2                       = 
 |д3                       = 
 |д4                       = 
 |д5                       = 
 |д6                       = 
 |д7                       = 
 |кейін                    = 
 |к1                       = 
 |к2                       = 
 |к3                       = 
 |к4                       = 
 |к5                       = 
 |к6                       = 
 |к7                       = 
 |ескерту                  = 
}}
'''Алтын Орда''',&lt;ref&gt;Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х&lt;/ref&gt; немесе '''Ұлық Ұлыс''', '''Жошы Ұлысы''' — Басында [[Моңғолдар|моңғол]]&lt;ref&gt;[[George Vernadsky|G. Vernadsky]], M. Karpovich: ''&quot;The Mongols and Russia&quot;'', [[Yale University|Yale University Press]], 1953&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Columbia&quot;&gt;&quot;[http://www.bartleby.com/65/go/GoldenHE.html Empire of the Golden Horde] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090505214433/http://www.bartleby.com/65/go/GoldenHE.html|date=2009-05-05}}&quot;, [[The Columbia Encyclopedia]], Sixth Edition, 2001-05.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;May&quot;&gt;T. May, &quot;[http://www.accd.edu/sac/history/keller/Mongols/states3.html Khanate of the Golden Horde]&quot;, North Georgia College and State University.&lt;/ref&gt; — кейінірек [[Түркі тілдері|түркіленген]]&lt;ref name=&quot;Britannica1&quot;&gt;&quot;[http://www.britannica.com/eb/article-9037242/Golden-Horde Golden Horde]&quot;, in [[Encyclopaedia Britannica]], 2007. Дәйексөз: &quot;''сонымен бірге '''Қыпшақ хандығы''' деп аталған, Жошы ұлысының орысша атауы, 13-ші ғасырдың ортасынан 14-ші ғасырдың соңына дейін шарықтау шыңынан өткен, Моңғол империясының батыс бөлігі. Алтын Орданың халқы түркілер мен моңғолдардан тұрған, ақсүйектердің арасында жалпы алғанда моңғолдар көбірек болған. Дәл осы себепті Алтын Орда хандығының санатына қазақ халқын қосуға болады.&quot;''&lt;/ref&gt; — [[1240 жыл|1240]] жылдары Русь князьдіктері жаулап алынғаннан кейін [[Моңғол империясы]]ның батыс бөлігінде орнаған [[хандық]]; ол қазіргі [[Ресей]], [[Украина]], [[Молдова]], [[Қазақстан]] және [[Кавказ]]дың жерінде орналасқан. Шарықтау дәуірінде Алтын Орда [[Шығыс Еуропа]]ның Орал тауларынан Днепр өзенінің оң жақ жағалауына дейінгі жерлерді алып, [[Сібір]]ге терең бойлап еніп жатты. Оңтүстігінде Орданың жері [[Қара теңіз]]бен, Кавказ тауларымен және [[Моңғолдар|моңғол]] [[Елхан мемлекеті|Хулагу мемлекетінің]] қол астындағы Персиямен шектесіп жатты.&lt;ref name=&quot;Britannica1&quot; /&gt;
[[File:Batu.png|thumb|right|200px|[[Бату хан]], ортағасырлық қытай суреті]]

==Атауы==
[[Моңғолия]] тарихы
Алтын деген атау төрт шартараптың түсінен келген деген жорамал бар: солтүстіктің түсі — қара, шығыстың  түсі — көк, оңтүстіктің түсі — қызыл, батыстың түсі — ақ, ал сары (немесе алтын) түс — орталықтың түсі.

Басқа бір болжам бойынша, Алтын Орда атауы [[Орыс тілі|орыс тіліндегі]] «''Золотая Орда»,'' яғни [[Бату хан]]ның Еділ өзенінің жағасында өзінің болашақ астанасының орнын белгілеу үшін алтын түсті үйлерден тіккізген салтанатты қаласының атынан шыққан, [[Моңғол тілі|Моңғол тілінде]]  «Алтын Орда» деген сөз тіркесі Алтын түсті орданы, немесе патша сарайын білдіреді.

Моңғолдың билеуші [[Ру|руы]] да өздерін «алтын [[әулет]]&lt;nowiki/&gt;» деп атаған, ''«Алтын Орда»'' атауы да осыдан келіп шыққан болуы мүмкін.

Бұл мемлекетті Алтын Орда деп атайтын бізге келіп жеткен ең алғашқы құжаттар 17-ші ғасырға жатады (Алтын Орда күйрегеннен көп кейін). Одан ертерек құжаттарда ол мемлекет Жошы ұлысы деп аталды.

Кейбір ғалымдар оның басқа атауын, [[Қыпшақ хандығы]] деген атауды қолданғанды дұрыс көреді, себебі ортағасырлық құжаттарда қыпшақ сөзі осы мемлекетке қатысты жиі аталған.

== Әуелгі тарихы ==
{{main|Алтын Орда тарихы}}
Қайтыс боларының алдында [[Шыңғыс хан]] өз иелігіндегі жерлерді төрт ұлына бөліп берді. [[Жошы хан|Жошының]] үлкен ұлдары [[Бату хан|Бату]] мен [[Орда Ежен хан|Орда-Еженнің]] еншісіне моңғол иеліктерінің қиыр батысында жатқан оңтүстік [[Ресей]] мен [[Қазақстан]]ның жерлері тиді. Бату [[Көк Орда|Алтын Орда]]ны, Орда-Ежен [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орданы]] билей бастады.&lt;ref&gt;Edward L. Keenan, [[Encyclopedia Americana]] article&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;B.D. Grekov and A.Y. Yakubovski &quot;''The Golden Horde and its Downfall''&quot;&lt;/ref&gt;
&lt;nowiki/&gt;[[Сурет:suzdal-invasion2.jpg|thumb|left|Моңғол әскерлерінің Суздаль қаласын қолға түсіруі. Ортағасырлық орыс жылнамасындағы сурет.]]

[[1235 жыл|1235]] жылы Бату (тұңғыштық жолымен) қолбасшы [[Сүбедей]] баһадурдың көмегімен батысқа қарай жаңа жорық бастап, алдымен [[башқұрттар]]ды, сосын [[1236 жыл|1236]] жылы [[Еділ Бұлғариясы]]н жаулап алады. [[1237 жыл|1237]] жылы ол [[Украина]]ның оңтүстік даласын жаулап, ондағы [[құмандар]]ды батысқа қарай ығыстырды. Содан ол солтүстікке қарай бұрылып, Руське басып кірді де үш жыл бойы орыс княздықтарын жаулаумен болды, сол кезде [[Күйік хан|Күйік]] пен Қадан оңтүстікке қарай жылжыды.
[[File:Керамика Золотой Орды ГИМ.JPG|thumb|right|200px|Алтын Орда ескерткіштері(керамика)]]
Құмандардың батысқа қашып, Мажарстан королінің жерін паналап отырғанын желеу етіп, [[Бату хан|Бату]], Шайбан, [[Орда Ежен хан|Орда-Ежен]], Байдар және [[Мөңке хан]] сияқты Шыңғыс әулеті мен өз бауырларымен бірге батысқа жорық жасады. Легница және Мухи маңында [[Немістер|неміс]]-[[Поляктар|поляк]] рыцарьларынан жиналған әскермен шайқасып, оларды талқандады. Бірақ сол [[1241 жыл|1241]] жылы [[Үгедей хан]] қайтыс болып, Бату енді ғана қоршап-қамай бастаған [[Вена]]ны тастап, елге қайтып кетті. Моңғол әскерінің ең батыстағы жаулап алуы осы болды.

[[1242 жыл|1242]] жылы [[Мажарстан]] арқылы қайтып (жолшыбай Пешт қаласын жаулап), [[Болгария]]ны бағындырды.&lt;ref&gt;Denis Sinor, &quot;[http://www.deremilitari.org/resources/articles/sinor1.htm The Mongols in the West] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901020511/http://deremilitari.org/resources/articles/sinor1.htm |date=2009-09-01 }}&quot;, Journal of Asian History v.33 n.1 (1999).&lt;/ref&gt; Бату астанасын ежелгі [[Хазар қағандығы|Хазар қағанатының]] астанасының орнында орналасқан, [[Еділ]]дің төменгі ағысындағы [[Сарайшық|Сарай-Жүк]] қаласында орнатты. Содан сәл бұрын Бату мен Орданың бауыры Шайбан Орал тауларының шығысында [[Обь]] пен [[Ертіс|Ертістің]] бойында өз еншісіне ұлыс алып, сонда кетіп қалған болатын.

== Алтын Орданың шарықтау дәуірі ==

[[Сурет:Mongol_Empire_map_2.gif|thumb|400px|]]

=== Ішкі құрылымы ===

=== Одақтастары мен бағыныштылары ===

== Жошы Ұлысының (Алтын Орданың) хандары ==
* [[Жошы хан]] (1182–1227 аралығында),  [[Шыңғыс хан]]ның баласы, Жошы Ұлысының ханы (1224–1227 аралығында)
* [[Бату хан]] (1208–1255 аралығында), [[Жошы хан]]ның баласы, Алтын Орда ханы (1227–1255 аралығында)
*[[Сартақ хан]], [[Бату хан|Бату ханның]] баласы, Алтын Орда ханы (1255/1256)
* [[Ұлақшы хан]], [[Сартақ хан|Сартақтың]] баласы, Алтын Орда ханы (1256–1257)
*[[Берке хан|Берке]], [[Жошы хан]]ның баласы, Алтын Орда ханы (1257–1266)
* [[Меңгу Темір хан|Мөңгу-Темір хан]], Тұғанның баласы, Алтын Орда ханы (1266–1282)
* [[Туда Меңгу хан|Тұда Мөңгү хан]], Алтын Орда ханы (1282–1287)
* Тұла Бұға хан, Алтын Орда ханы (1287–1291)
* [[Тоқта хан]], Алтын Орда ханы (1291–1312)
* [[Өзбек хан]], Алтын Орда ханы (1312–1342)
* [[Тыныбек хан]], Алтын Орда ханы (1342)
* [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Жәнібек I]] хан, Алтын Орда ханы (1342–1357)
* [[Бердібек хан]], Алтын Орда ханы (1357–1359)
* [[Құлпа хан|Кұлпа хан]], Алтын Орда ханы (1359–1360)
* [[Наурыз хан|Наурызбек хан]], Алтын Орда ханы (1360–1361)
* [[Қызыр хан|Қыдыр хан]], Алтын Орда ханы (1361), (1360–1362)
* [[Темір Қожа хан]], Алтын Орда ханы (1361)
* [[Орда Мәлік хан|Орда-Мәлік хан]], Алтын Орда ханы (1361)
* Бауыржан хан, Алтын Орда ханы (1361)
* [[Келдібек хан]], Алтын Орда ханы (1361)
* [[Базаршы хан]], Алтын Орда ханы (1361)
* [[Мұрад хан]], Жошы Ұлысының ханы (1363)
* [[Мір Болат хан|Қаир-Болат хан]], Жошы Ұлысының ханы (1363)
* [[Абдулла хан|Абдуллаһ хан]], Жошы Ұлысының ханы (1363–1364), (1367–1369)
* Болат I хан, Жошы Ұлысының ханы (1364–1365)
* [[Әзіз Шейх хан]], Жошы Ұлысының ханы (1365–1367)
* Жанибек II, Жошы Ұлысының ханы (1367)
* [[Хасан хан]], Жошы Ұлысының ханы (1369–1370)
* [[Мұхаммед Бұлақ хан|Бұлақ хан]], Жошы Ұлысының ханы (1370–1372)
* [[Ұрыс хан]], Жошы Ұлысының ханы (1372–1375)
* [[Шеркес хан]], Жошы Ұлысының ханы (1375)
* [[Қағанбек хан]], Жошы Ұлысының ханы (1375)
* [[Тоқтамыс хан]], Жошы Ұлысының ханы (1375–1377), (1379–1395)
* [[Арабшах хан]], Жошы Ұлысының ханы (1377–1379)
* [[Темір Құтлық хан|Темір Құтлық хан]], Жошы Ұлысының ханы (1395–1399)
* [[Шәдібек хан]], Жошы Ұлысының ханы (1399–1407)
* [[Болат хан (Алтын Орда)|Болат II хан]], Жошы Ұлысының ханы (1409–1411)
* [[Темір хан]], Жошы Ұлысының ханы (1411–1412)
* [[Жәлеләддин хан]], Жошы Ұлысының ханы (1412–1413)
* [[Керімберді хан|Керімберды хан]], Жошы Ұлысының ханы (1413)
* [[Кепек хан]], Жошы Ұлысының ханы (1413)
* [[Шөкре хан]], Жошы Ұлысының ханы (1413–1416)
* [[Жаппарберді хан]], Жошы Ұлысының ханы (1416)
* [[Дервиш хан|Дербес хан]], Жошы Ұлысының ханы (1416–1419)
* [[Қадырберді хан|Кадырберды хан]], Жошы Ұлысының ханы (1419)
* [[Қажы Мұхаммед хан]], Жошы Ұлысының ханы (1419)
* [[Ұлық Мұхаммед хан|Ұлы Мұхаммед хан]], Жошы Ұлысының ханы (1419–1421), (1424–1428), (1428–1432)
* Дәулетберді хан, Жошы Ұлысының ханы (1421–1422)
* Құдайдат хан, Жошы Ұлысының ханы (1422), (1423–1424)
* [[Барақ хан]], Жошы Ұлысының ханы (1422–1423)
* [[Кіші Мұхаммед Хан|Кіші Мұхаммед хан]], Жошы Ұлысының ханы (1428), (1432–1459)
* Махмұд хан, Жошы Ұлысының ханы (1459–1465)
* [[Ахмет хан (Ұлы Орда)|Ахмет хан]], Жошы Ұлысының ханы (1465–1481)

== Саяси дамуы ==
[[Сурет:Taidula.jpg|thumb|250px|Митрополит Алексийдің Жәнібектің әйелін соқырлықтан сауықтыруы.]]

== Бөлшектенуі ==
[[Сурет:Tokhtamysh.jpg|thumb|300px|left|Тоқтамыстың 1382 жылғы Ресейге жорығы.]]

[[Сурет:Golden Horde 1389.svg|right|400px|thumb|Алтын Орданың 1389 жылы шамасындағы иеліктері. Қоңыр түсті сызықтар қазіргі саяси шекараларды білдіреді. Тәуелді мемлекет — Мәскеу княздығы ақшыл-сарғыш түске боялған.]]

Ордаға жойқын соққыны [[Тоқтамыс хан|Тоқтамыстың]] әскерін талқандап, астанасын қиратып, Қырым сауда қалаларын тонап, ең шебер қолөнершілерін өзінің астанасы [[Самарқан|Самарқандқа]] айдап әкеткен [[Әмір Темір]] берді.

15-ші ғасырдың алғашқы бөлігінде Литуанияның патшасы [[Витовт|Витаутастың]] әскерлерін [[Ворскла өзеніндегі шайқас]]та талқандаған [[Едіге]] билікті қолға түсіріп, [[Ноғай ордасы]]н құрды.

[[1440 жыл|1440]]-шы жылдары Ордада тағы бір азамат соғысы бұрқ ете түсті. Енді ол бірнеше [[хандық]]тарға бөлшектеніп кетті: [[Қасым хандығы]], [[Қазан хандығы]], [[Астрахан хандығы]], [[Қазақ хандығы]], [[Әбілхайыр Ордасы|Өзбек хандығы]] және [[Қырым хандығы]] әрқайсысы өз алдына билік құра бастады.

Бұл хандықтардың ешқайсысы да [[Мәскеу княздігі|Мәскеу кінəздігімен]] күш сынаса алмады; ақыры [[1480 жыл|1480]] жылы «[[Угра өзенінде болған тұрудан]]&lt;nowiki/&gt;» кейін Мәскеу бағынудан мүлдем шықты. Мәскеу княздығы түбінде сол хандықтардың әрқайсысын ([[1550 жыл|1550]] жылдары [[Қазан хандығы|Қазан]] мен [[Астрахан хандығы|Астарханнан]] бастап) басып алды. Ғасырдың соңына қарай [[Сібір хандығы]] Ресейдің құрамына кіріп, оның хандарының ұрпақтары орыстың патшасының қызметіне кірді.

[[Қырым хандығы]] [[1475 жыл|1475]] жылы [[Османлы мемлекеті|Осман империясына]] бағынышты мемлекетке айналып, [[1502 жыл|1502]] жылға қарай Ордадан қалғанды өздеріне бағындырып болды. 16-шы ғасырда және 17-ші ғасырдың басында [[Қырым татарлары]] оңтүстік Ресей, Украина және тіпті Польшаны жиі-жиі шауып отырды, бірақ Ресейді жеңуге немесе Мәскеуді басып алуға күштері жетпеді. Османлылардың көмегінің арқасында [[Қырым хандығы]] жалғаса беріп, тек [[1783 жыл|1783]] жылғы [[8 сәуір|сәуірдің 8]]-інде ғана [[Екатерина II|ІІ-ші Екатеринаны]] оны тарқатып, жерін қосып алды. Алтын Орда мемлекетінің ең ұзаққа созылған мұрагер мемлекеттерінің бірі осы еді.

== Тағы қараңыз ==
* [[Оба індеті]]
* [[Казактар|Орыс-казактар]]
* [[Құмандар]]
* [[Моңғол империясындағы күнделікті өмір]]
* [[Еуразиялық|Еуразиялықтар]]
*[[Ислам Еуропада|Еуропадағы Ислам]]
* [[Алтын Орданың хандарының тізімі]]
* [[Мұсылман дүниесіндегі соғыстардың тізімі]]
* [[Моңғолдардың Русь жорығы]]
* [[Көшпенділер]]
* [[Моңғол шапқыншылығы|Моңғол жорықтары]]
* [[Тоқтамыс пен Ақсақ Темірдің арасындағы соғыс]]

== Еренсілтемелер ==
* [http://www.horde.ru Алтын Ордада соғылған ақша] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160110065711/http://horde.ru/ |date=2016-01-10 }}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}
{{Mongol Empire}}
{{Шыңғыс хан империясы}}

[[Санат:Саясат]]
[[Санат:Алтын Орда]]
[[Санат:Татар мемлекеттері]]
[[Санат:Моңғолия тарихы]]
[[Санат:Моңғол империясы]]
[[Санат:Түркі мемлекеттері]]
[[Санат:Ресей тарихы]]
[[Санат:Көшпенділер]]
[[Санат:Негізі 1240-шы жылдары қаланған мемлекеттер]]
[[Санат:Тарихи мемлекеттер]]


{{Stub}}</text>
      <sha1>oorwhxcxzxmfr4p39qac5dtbzgmgbow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дмитрий Анатольевич Медведев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12336</id>
    <revision>
      <id>3606457</id>
      <parentid>3605808</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T19:29:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3606457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="314135" sha1="iu6ytssy8sjnmledscdmgbx1z3tioaa" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
| түс                 = үкімет басшысы
| Қазақша есімі       = Дмитрий Анатольевич Медведев
| Шынайы есімі        = 
| Суреті              = Dmitry Medvedev (2026-02-06).jpg
| Сурет ені           =  
| Атауы               = Медведев, 2026 жыл
| Титулы              = [[Ресей Қауіпсіздік Кеңесі]] төрағасының орынбасары
| Ту                  = Emblem Security Council of Russia.svg
| Ту2                 = Flag of Russia.svg
| Басқара бастады     = [[16 қаңтар]] [[2020 жыл]]дан бері
| Басқаруын аяқтады   = 
| Президент           = [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]
| Ізашары             = ''лауазым ұйымдастырылды''
| Ізбасары            = 
| Титулы_2             = [[Біртұтас Ресей]] партиясының төрағасы
| Ту_2                 = ЕдРо (лог).svg
| Ту2_2                = 
| Басқара бастады_2    = [[26 мамыр]] [[2012 жыл]]дан бері
| Басқаруын аяқтады_2  = 
| Ізашары_2            = [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]
| Ізбасары_2           = 
| Титулы_3             = Министрлер Кеңесінің Төрағасы — [[Одақтас мемлекет]]тің Жоғарғы Мемлекеттік Кеңесінің мүшесі
| Ту_3                 = Flag of Russia.svg
| Ту2_3                = Flag of Belarus.svg
| Басқара бастады_3    = 18 шілде 2012
| Басқаруын аяқтады_3  = 16 қаңтар 2020
| Президент_3          = [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]
| Ізашары_3            = [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]
| Ізбасары_3           = [[Михаил Владимирович Мишустин|Михаил Мишустин]]
| Титулы_4             = [[Ресей Федерациясы Үкіметінің Төрағасы]]
| Ту_4                 = Government.ru logo.svg
| Ту2_4                = Flag of Russia.svg
| Басқара бастады_4    = 8 мамыр 2012 
| Басқаруын аяқтады_4  = 16 қаңтар 2020&lt;br&gt;({{м.а.}} 18 мамыр 2012 — 16 қаңтар 2020)
| Ізашары_4            = [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]
| Ізбасары_4           = [[Михаил Владимирович Мишустин|Михаил Мишустин]]
| Президент_4          = [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]
| Титулы_5             = [[Ресей]]дің 3-[[Ресей президенті|Президенті]]
| Ту_5                 = Standard of the President of the Russian Federation.svg
| Ту2_5                = Flag of Russia.svg
| Басқара бастады_5    = 7 мамыр 2008
| Басқаруын аяқтады_5  = 8 мамыр 2012
| Премьер_5            = [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]
| Ізашары_5            = [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]
| Ізбасары_5           = [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]
| Титулы_6             = [[ТМД мемлекет басшыларының кеңесі]]нің төрағасы
| Ту_6                 = Emblem of CIS.svg
| Ту2_6                = Flag of the CIS.svg
| Басқара бастады_6    = 1 қаңтар 2010
| Басқаруын аяқтады_6  = 31 желтоқсан 2010
| Ізашары_6            = [[Михай Фёдорович Гимпу|Михай Гимпу]]
| Ізбасары_6           = [[Эмомали Шәріпұлы Рахмон|Эмомали Рахмон]]
| Титулы_7             = [[Ресей Федерациясы Үкіметінің Төрағасы|Премьер-министр]]дің орынбасары
| Ту_7                 = Coat of Arms of the Russian Federation.svg
| Ту2_7                = Flag of Russia.svg
| Басқара бастады_7    = 14 қараша 2005
| Басқаруын аяқтады_7  = 7 мамыр 2008
| Ізашары_7            = ''лауазым ұйымдастырылды''
| Ізбасары_7           = [[Виктор Алексеевич Зубков|Виктор Зубков]]
| Титулы_8             = [[Ресей президентінің әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] төрағасы
| Ту_8                 = Coat of Arms of the Russian Federation.svg
| Ту2_8                = Flag of Russia.svg
| Басқара бастады_8    = 14 қараша 2005
| Басқаруын аяқтады_8  = 7 мамыр 2008
| Президент_8          = Владимир Путин
| Ізашары_8            = [[Александр Стальевич Волошин|Александр Волошин]]
| Ізбасары_8           = [[Сергей Семёнович Собянин|Сергей Собянин]]
| Туған күні          = 14.09.1965
| Туған жері          = {{туғанжері|Санкт-Петербург|Санкт-Петербургте}}, [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| Қайтыс болған күні   = 
| Қайтыс болған жері   = 
| Жерленді             = 
| Діні                 = 
| Әкесі                = Анатолий Афанасьевич Медведев
| Анасы                = Юлия Вениаминовна Шапошникова
| Жұбайы               = {{marriage|[[Светлана Владимировна Медведева|Светлана Медведева]]|1993}}
| Балалары             = 1
| Партиясы             = {{Unbulleted list
 |[[Біртұтас Ресей]] (1991 бері)
 |[[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] (1991 дейін)
}}
| Білімі               = [[Санкт-Петербург мемлекеттік университет]]і
| Мамандығы            = [[заңгер]]
| Қолтаңбасы           = Signature of Dmitry Medvedev.svg
| Сайты                = 
| Commons              = Dmitry Medvedev
| Марапаттары          = {{Қатар
 |{{Астанаға 10 жыл медалі}}
 |{{Уацамонга ордені}}
 |{{Даңқ ордені (Армения)}}
}}
{{Қатар
 |{{Даңқ ордені (Армения)}}
 |{{Данакер ордені}}
 |{{Қазанның 1000 жылдық естелік медалі}}
}}
}}
{{мағына|Медведев}}
'''Дмитрий Анатольевич Медведев''' ({{IPA-ru|ˈdmʲitrʲɪj ɐnɐˈtolʲjɪvʲɪtɕ mʲɪˈdvʲedʲɪf}} {{Audio|Ru-DmitryMedvedev.ogg|оқылуы}}; [[14 қыркүйек]] [[1965 жыл]], [[Санкт-Петербург|Ленинград]]) — [[ресей]]лік мемлекет және саяси қайраткер, 2008 жылдан 2012 жылға дейін [[Ресей президенті]] және 2020 жылғы 16 қаңтардан бері [[Ресей Қауіпсіздік Кеңесі]] төрағасының орынбасары.&lt;ref&gt;[https://sputniknews.kz/Russia/20200116/12558913/Putin-Medvedev.html Медведев Ресей Қауіпсіздік кеңесі басшысының орынбасары болды Әрі қарай оқу: 16.01.2020]&lt;/ref&gt;

[[Ресейдегі президент сайлауы (2008)|2008 жылғы 2 наурызда өткен президент сайлауы]]нда Дмитрий Медведев халықтың 70,28% даусына ие болып, жеңіс тұғырына көтерілді. 42 жасқа аяқ басқан Медведев Ресейдің соңғы 100 жылғы тарихындағы ең жас басшы болып шықты. 2012 жылғы 8 мамырдан бастап&lt;ref&gt;[https://sputniknews.kz/Russia/20200115/12550034/Medvedev-Resey-ukimeti.html Ресей үкіметі отставкаға кетті Әрі қарай оқу: 01.15.2020]&lt;/ref&gt; 2020 жылғы 15 қаңтарға дейін ол [[Ресей Федерациясы Үкіметінің Төрағасы]] болды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lenta.ru/lib/14160889/|title=Медведев, Дмитрий — председатель правительства Российской Федерации|publisher=''[[Лента.ру]]''|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HKcwU6tO?url=http://lenta.ru/lib/14160889/|archivedate=2013-06-12|accessdate=2006-12-22|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://da-medvedev.ru/biography|title=Дмитрий Медведев — биография|publisher=''Личный сайт Дмитрия Анатольевича Медведева''|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HKcxa8vv?url=http://da-medvedev.ru/biography|archivedate=2013-06-12|accessdate=2013-06-12|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://premier.gov.ru/biography/|title=Биография премьер-министра России Д.А. Медведева|author=|website=|date=|publisher=premier.gov.ru|lang=ru|accessdate=2018-09-01}}&lt;/ref&gt; 2012 жылғы 26 мамырдан бастап ол — [[Біртұтас Ресей]] партиясының төрағасы.

2000–2001, 2002–2008 жылдары Медведев «[[Газпром]]» ААҚ Директорлар кеңесінің төрағасы болатын. 2005 жылғы 14 қарашадан 2008 жылғы 7 мамырға дейін ол Ресей Федерациясы Премьер-министрінің бірінші орынбасары, ұлттық басым жобалардың кураторы болды.

==Өмірбаяны==
===Шығу тегі===
Әкесі, Медведев Анатолий Афанасьевич (1926-2004), Ленсовет атындағы Ленинград технологиялық институтының (қазіргі Санкт-Петербург мемлекеттік технологиялық институты) профессоры. [[Курск губерниясы]]ның шаруаларының ұрпағы, 1952 жылдан бастап [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|БКО]] (б) мүшесі.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rost.ru/official/2008/01/240000_12571.shtml |title=Приоритетные национальные проекты / Стенограммы / Стенограмма беседы первого заместителя председателя Правительства Российской Федерации Дмитрия Медведева с представителями СМИ Центрального федерального округа… |accessdate=2008-02-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110824030318/http://www.rost.ru/official/2008/01/240000_12571.shtml |archivedate=2011-08-24 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;medvedev.kremlin.ru&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20090903083428/http://medvedev.kremlin.ru/biography Биография на персональном сайте] 1 сентября 2009&lt;/ref&gt; Үлкен атасы Афанасий Федорович Медведев (1904 жылы Курск губерниясы, Щигровский ауданының Мансурово ауылында дүниеге келген, 1994 жылы 20 мамырда қайтыс болған) 1933 жылдан бастап партия қызметкері. Ұлы Отан соғысының қатысушысы, капитан. 1944 ж., № 231 бұйрығымен 30.12.1944 ж. 49-оқулық арқылы. Дивизия парағының капитаны А. Медведев «Кавказды қорғағаны үшін» медалімен марапатталды. 1946-1951 жылдары Павлов ауданындағы партияның аудандық комитетінің бірінші хатшысы, Краснодар өлкесі), 1955-1958 жылдары Кореновск қаласында КОКП Кореновский аудандық комитетінің хатшысы, кейін Краснодар облыстық комитетінде нұсқаушы болып жұмыс істеді. 1985 жылы 2-дәрежелі Отан соғысы орденімен марапатталған. Әжесі Надежда Васильевна Медведева үй шаруасындағы әйел, бала тәрбиелеп өсірді:&lt;ref&gt;{{Cite web|accessdate = 2015-12-03|title = Память народа :: Документ о награде :: Медведев Афанасий Федорович, Медаль «За оборону Кавказа»|url = https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie1531134030/|publisher = pamyat-naroda.ru}}&lt;/ref&gt; Светлана және Анатолия&lt;ref&gt;{{Cite web|accessdate = 2015-12-03|title = Память народа :: Документ о награде :: Медведев Афанасий Федорович, Орден Отечественной войны II степени|url = https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_yubileinaya_kartoteka1516595484/|publisher = pamyat-naroda.ru}}&lt;/ref&gt;, 1990 жылы 24 мамырда қайтыс болды.

Анасы, Юлия Вениаминовна (21 қараша 1939 жылы туған),&lt;ref&gt;{{Cite web|accessdate = 2015-12-03|title = Память народа :: Донесение о безвозвратных потерях :: Шапошников Вениамин Сергеевич, 14.07.1942, попал в окружение (освобожден),|url = https://pamyat-naroda.ru/heroes/memorial-chelovek_kartoteka79802482/|publisher = pamyat-naroda.ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|accessdate = 2015-12-03|title = ОБД Мемориал|url = http://www.obd-memorial.ru/html/info.htm?id=79802482|publisher = www.obd-memorial.ru}}&lt;/ref&gt; Вениамин Сергеевич Шапошниковтың қызы және Мелания Васильевна Ковалева; А. Герцен педагогикалық институтында сабақ берген филолог, кейінірек Павловскіде гид болып жұмыс істеді. Оның ата-бабалары - Сергей Иванович пен Екатерина Никитична Шапошниковтар, Василий Александрович және Анфия Филипповна Ковалев - Алексеевка аймағынан шыққан.&lt;ref name=&quot;medvedev.kremlin.ru&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.kremlin.ru/articles/69272.shtml |title=Дмитрий Медведев о себе |accessdate=2009-12-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090813161532/http://kremlin.ru/articles/69272.shtml |archivedate=2009-08-13 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;

===Балалық және жастық шағы===
[[Сурет:Dmitry Medvedev baby photo.jpg|нобай|оңға|Дмитрий Медведев 1967 жылы (шамамен екі жасында)]]
1965 жылы 14 қыркүйекте [[Санкт-Петербург|Ленинградта]] дүниеге келді. Ол Ленинградтың «ұйықтайтын жері» Купчино ауданында (Бела Куна көшесі, 6) тұратын [[отбасы]]ндағы жалғыз бала болды.&lt;ref&gt;http://epic-hero.ru/2011/03/06/bg/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110310234406/http://epic-hero.ru/2011/03/06/bg/ |date=2011-03-10 }} № 74 // Статья о детстве и юности Медведева в Epic-Hero.ru&lt;/ref&gt;

Дмитрий Медведев өзінің бұрынғы № 305 мектебімен байланыста. Мұғалім Вера Смирнова былай деп еске алды: «Ол көп күш жұмсады, бар уақытын оқуға арнады. Оны көшеде жігіттермен кездестіру сирек болатын. Ол кішкентай қария сияқты еді ». Дмитрий Медведев университетке түскенде Николай Кропачевпен (қазір Санкт-Петербург мемлекеттік университетінің ректоры) кездесті,&lt;ref name=&quot;who&quot;&gt;[http://newtimes.ru/articles/detail/12733/ Президент Олбанской федерации. Who is Mr Medvedeff?] // Камышев Виталий, Колесников Андрей, «Новое время», 21 мая 2007 г.&lt;/ref&gt; ол оны былай сипаттады: «Жақсы, мықты студент. Спортпен, [[ауыр атлетика]] мен айналысты. Тіпті факультет үшін бір нәрсе ұтып алды. Бірақ негізгі курста ол бәрімен бірдей болды. Тек өте ынталы » Ол туралы Мемлекеттік Дума төрағасының бірінші орынбасары Олег Морозов «жас, жігерлі, одан ештеңе шықпайды» деп айтқан.&lt;ref&gt;http://www.echo.msk.ru/news/411917.html Сегодня назван кандидатом в президенты от партии власти&lt;/ref&gt;

1987 жылы А.Жданов атындағы Ленинград мемлекеттік университетінің заң факультетін, 1990 жылы Ленинград мемлекеттік университетін бітірген. Жас кезінен ол қатты рокты жақсы көреді, өзінің сүйікті топтарының арасында ол «Терең күлгін», «Қара сенбі» және «Лед Цеппелин» туралы айтады;&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/world/2007/dec/10/russia Putin’s Purple reign man (Guardian)]&lt;/ref&gt; осы және басқа топтардың жазбаларын жинайды (атап айтқанда, ол [[Deep Purple]] тобының толық жазбаларын жинаған). Сонымен қатар ол ресейлік рок-топтарды, атап айтқанда «Чайфты» тыңдайды. Студенттік жылдары ол фотографияны жақсы көрді, ауыр атлетикамен айналысты, өзінің салмақ дәрежесінде университетте ауыр атлетикадан жарыстарда жеңіске жетті. 1979 жылдан комсомол мүшесі.{{citation needed|date=Januari 2017}}

Университетте Д. А. Медведев партияға қосылды, 1991 жылдың тамызына дейін КОКП мүшесі болды.&lt;ref&gt;[http://www.scilla.ru/works/pret08/medvedev.html Медведев Дмитрий Анатольевич («Претенденты-2008»)]&lt;/ref&gt;

Д.Медведев [[Тынық мұхиты мемлекеттік университеті|Тынық мұхиты университеті]]нің студенттеріне берген сұхбатында заң тәжірибесін бастамас бұрын, тазалаушы болып жұмыс істеп, айына 120 рубль, сонымен қатар 50 рубль стипендия алғанын айтты.

Дмитрий Медведев КА-да қызмет етпеді (оның ЛМУ-дағы жас шоғыры, басқа университеттерден және сол ЛМУ-дың бірнеше жас ұрпақтарынан айырмашылығы, студенттердің кейінге қалдырылуын жаппай жою процесі әсер етпеді). Хухоямаки ([[Карелия Республикасы|Карелия]]) қаласында 1,5 айлық әскери дайындықтан өтті.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090124234447/http://www.mk.ru/blogs/MK/2008/01/17/society/333734/ Сержант из Хухоямяки — будущий главнокомандующий России] // [[Московский комсомолец]], 17 января 2008 г.&lt;/ref&gt; Университетте оқып жүргенде ол теміржолда жүктерді күзетумен және алып жүрумен айналысатын студенттік отрядта болған (КСРО темір жол министрлігінің әскерилендірілген күзетінде)&lt;ref&gt;[http://www.kp.ru/daily/24342.4/532925 Медведев рассказал, как охранял железную дорогу]// [[Комсомольская правда]], 13 августа 2009 г., статья Елены Кривякиной&lt;/ref&gt;.

===Оқыту және зерттеу===
1988 жылдан бастап Ленинград мемлекеттік университетінің заң факультетінде, содан кейін Санкт-Петербург мемлекеттік университетінде [[Азаматтық құқық|азаматтық]] және [[рим құқығы]] пәнінен сабақ берді. Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Мемлекеттік кәсіпорынның азаматтық-құқықтық тұлғасын жүзеге асыру мәселелері», заң ғылымдарының кандидаты (Л., 1990). А.П.Сергеев пен Ю.К.Толстой өңдеген үш томдық «Азаматтық құқық» оқулығының авторларының бірі ол үшін 4 бөлім жазды (мемлекеттік және коммуналдық кәсіпорындар, несие және есеп айырысу міндеттемелері, көлік құқығы, алименттік міндеттемелер туралы). Ол 1999 жылы Мәскеуге көшуіне байланысты сабақ беруді тоқтатты.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20071213082922/http://www.echomsk.spb.ru/content/store/default.asp?shmode=2&amp;ids=438&amp;ida=62962&amp;idt=news Эхо Москвы в Санкт-Петербурге — 91.5 FM]&lt;/ref&gt;

2006 жылдың қыркүйегінен бастап Сколково Мәскеу басқару мектебінің Халықаралық қамқоршылық кеңесін басқарады.

===[[Санкт-Петербург]]тегі мансап===
1990-1997 жылдары Санкт-Петербург мемлекеттік университетінде сабақ берді. Сонымен бірге, 1990-1995 жылдары ол Ленинград қалалық халық депутаттары кеңесі төрағасының кеңесшісі, содан кейін Владимир Путиннің төрағалығымен Санкт-Петербург мэриясының сыртқы байланыстар комитетінің сарапшысы болды. Смольныйда Медведев мәмілелерді, келісімшарттарды және әртүрлі инвестициялық жобаларды әзірлеуге және орындауға қатысты. [[Швеция]]да жергілікті [[Жергілікті өзін-өзі басқару|өзін-өзі басқару]] мәселелері бойынша тағылымдамадан өтті. Ұлттық стратегия институтының президенті Станислав Белковский Дмитрий Медведевті жұмсақ, психологиялық тұрғыдан тәуелді - Владимир Путин үшін әрқашан психологиялық тұрғыдан ыңғайлы деп сипаттайды. Басқа адамдардың пікірінше, Медведев «жұмсақ емес, бірақ өте үстем».&lt;ref name=&quot;newtimes.ru&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20070616185741/http://newtimes.ru/magazine/issue_46/article_5.htm Владимир Милов. ''Путин не сумеет сохранить власть''.] «[[The New Times|The New Times»]] № 46 от 24 декабря 2007.&lt;/ref&gt;

Саясаттанушы Алексей Мухиннің пікірінше, Медведев Владимир Путинді 1992 жылы әкімнің сыртқы байланыстар жөніндегі комитеті тергеуінен кейін Владимир Путинді тағылған айыптардан қорғауға үлкен үлес қосты.&lt;ref&gt;[http://www.iamik.ru/?op=full&amp;what=content&amp;ident=39214 Медведев — добрый герой, изготовленный в Кремле] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080311090605/http://www.iamik.ru/?op=full&amp;what=content&amp;ident=39214 |date=2008-03-11 }}//Le Figaro&lt;/ref&gt;

1993 ж. - «Финцелл» ЖАҚ құрылтайшысы, 50% қатысу үлесі. 1993-1998 жылдары ол «Илим Палп Интерпрайз» корпорациясының құқықтық мәселелер бойынша бірлескен құрылтайшысы және директоры, 20% қатысу үлесінің иесі болды. 1998 жылы «Братск ағаш өңдеу кешені» ААҚ Директорлар кеңесінде «Илим» компаниясының өкілі болды.&lt;ref&gt;http://kotlaslib.aonb.ru/doc/10_let.pdf&lt;/ref&gt; 1994 жылы «Балфорт Консалтинг Фирмасы» ЖАҚ-ның тең құрылтайшысы болды.&lt;ref&gt;Иду на ВАС. — Профиль, 31.01.2005&lt;/ref&gt;

Бірнеше БАҚ-тың хабарлауынша, 1990 жылдан 1995 жылға дейін ол Санкт-Петербургтегі «Рус» акционерлік сақтандыру компаниясында адвокат болып жұмыс істеген, оны Владислав Резник басқарған.&lt;ref&gt;[http://www.zaks.ru/new/archive/view/15127-0/ Ху из ху: Владислав Матусович Резник: страховщик в медвежьей шкуре // ЗАКС.РУ 21 февраля 2005]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://lenta.ru/lib/14160410/ Резник, Владислав. Депутат Государственной Думы РФ // Лентапедия]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NewIzv2001&quot;&gt;[http://varhivah.net/gazety/politika-kak-samyjj-vygodnyjj-biznes.html Политика как самый выгодный бизнес // Новые известия 29.11.2001, электронная копия Вархивах.нет]&lt;/ref&gt;

[[1996 жыл]]ы сайлауда Анатолий Собчак жеңілгеннен кейін ол Смолныйда жұмысын тоқтатты&lt;ref&gt;Ирина Вьюнова. Кремлёвский Визирь. — Профиль, 01.11.2003. — № 43 (362)&lt;/ref&gt;.

===[[Мәскеу]]дегі мансап===
[[File:Vladimir Putin with Dmitry Medvedev-3.jpg|thumb|250px|Дмитрий Медведев пен Владимир Путин 2000 жылы 27 наурызда, Путин [[Ресейдегі президент сайлауы (2000)|президенттік сайлаудан]] жеңгеннен кейінгі екінші күні.]]
1999 жылғы қарашада ол Ресей Федерациясы Үкіметі Аппарат басшысының орынбасары болып тағайындалды; оны Ресей Федерациясының үкіметінің төрағасы етіп тағайындалған Владимир Путин Мәскеуге шақырды.

1999-2000 жылдары [[Борис Николаевич Ельцин|Борис Ельцин]] президент қызметінен кеткен соң, ол [[Ресей президенті|Ресей Федерациясының Президент]]і әкімшілігі басшысының орынбасары болды;&lt;ref&gt;[http://kremlin.ru/text/news/1999/12/119602.shtml Исполняющий обязанности президента России Владимир Путин назначил Александра Волошина руководителем Администрации президента России]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Август 2019 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=060011 |title=Указ президента Российской Федерации от 31 декабря 1999 года № 1766 |accessdate=2009-11-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110603231545/http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=060011 |archivedate=2011-06-03 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt; Владимир Путиннің Александр Смоленскийге тиесілі Александр үйіндегі үгіт-насихат штабын басқарды, ол жерде сол кезде Герман Греф стратегиялық зерттеулер орталығы орналасқан; 2000 жылдың маусымында Владимир Путиннің президенттік сайлаудағы жеңісінен кейін Медведев президент әкімшілігі басшысының бірінші орынбасары болды.&lt;ref&gt;[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=16528 Владимир на шее. На прошлой неделе окончательно определился круг лиц, которые поведут Владимира Путина к заветному креслу.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080617093704/http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=16528 |date=2008-06-17 }} Журнал «Власть» № 7(358) от 22.02.2000&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20131126042739/http://putin2000.ru/05.html В. В. Путин: предвыборный штаб]&lt;/ref&gt; Саяси сарапшы Станислав Белковскийдің айтуынша, сол кезде Александр Волошин мен [[Роман Аркадьевич Абрамович|Роман Абрамович]] Медведевтің кандидатурасын өздері ұсынған. Волошин 2003 жылы қазанда отставкаға кеткеннен кейін оның орнына Медведев келді.&lt;ref&gt;[http://kremlin.ru/text/news/2000/06/124485.shtml Владимир Путин своим указом назначил Дмитрия Медведева первым заместителем руководителя Администрации президента]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Сентябрь 2019 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

2000-2001 жылдары - «Газпром» директорлар кеңесінің төрағасы, 2001 жылы - «Газпром» директорлар кеңесі төрағасының орынбасары, 2002 жылғы маусымнан 2008 жылғы мамырға дейін - «Газпром» директорлар кеңесінің төрағасы.

2003 жылғы қазаннан 2005 жылғы қарашаға дейін Ресей Президенті Әкімшілігінің басшысы болды.&lt;ref&gt;[http://kremlin.ru/text/news/2003/10/54738.shtml Президент России подписал Указ о назначении Дмитрия Медведева Руководителем Администрации президента России]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Сентябрь 2019 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; 2003 жылғы 12 қарашада Медведев Ресей Федерациясы Қауіпсіздік Кеңесінің мүшесі болып тағайындалды, 2004 жылдың сәуірінде ол Ресейдің Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты мүшесі мәртебесін алды.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=19928&amp;PSC=1&amp;PT=3&amp;Page=1 |title=Указ президента Российской Федерации от 12 ноября 2003 года № 1342 |accessdate=2009-11-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110603231340/http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=19928&amp;PSC=1&amp;PT=3&amp;Page=1 |archivedate=2011-06-03 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;

[[2005 жыл]]дың 21 қазанынан 2008 жылдың 10 шілдесіне дейін - Ұлттық басым жобаларды іске асыру және демографиялық саясат жөніндегі Президент кеңесі төрағасының бірінші орынбасары, ол іс жүзінде басым ұлттық жобаларды басқаруды бастады.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://kremlin.ru/text/docs/2005/10/95791.shtml |title=Состав Совета при президенте Российской Федерации по реализации приоритетных национальных проектов |accessdate=2009-11-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070805042910/http://www.kremlin.ru/text/docs/2005/10/95791.shtml |archivedate=2007-08-05 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;

2005 жылғы 14 қарашада Ресей Федерациясы Премьер-министрінің бірінші орынбасары болып тағайындалды (&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=030518 |title=Указ президента Российской Федерации от 14 ноября 2005 года № 1320 |accessdate=2009-11-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110603231509/http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=030518 |archivedate=2011-06-03 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=autogenerated6&gt;[https://web.archive.org/web/20071223024849/http://www.government.ru/archiv/government/minister/index.html-he_id_1069.htm Архив Сайта Правительства Российской Федерации]&lt;/ref&gt; 2007 жылғы 24 қыркүйекте осы лауазымға тағайындалды)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=041652 |title=Указ президента Российской Федерации от 24 сентября 2007 года № 1254 |accessdate=2009-11-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110603231355/http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=041652 |archivedate=2011-06-03 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;.
[[Сурет:Vladimir Putin 11 March 2008-1.jpg|thumb|right|200px|Медведев және Владимир Путин мен 2006 жыл]]
2006 жылғы 13 шілдеден 2008 жылғы 10 шілдеге дейін - басым ұлттық жобаларды іске асыру жөніндегі Кеңес Төралқасының төрағасы.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=34677&amp;PSC=1&amp;PT=3&amp;Page=1 |title=Распоряжение президента Российской Федерации от 13 июля 2006 года № 323-рп |accessdate=2009-11-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110603231452/http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=34677&amp;PSC=1&amp;PT=3&amp;Page=1 |archivedate=2011-06-03 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;

==Ресейдегі президент сайлауына қатысуы==
{{main|Ресейдегі президент сайлауы (2008)}}
[[File:Dmitry Medvedev 21 November 2009 1.jpg|thumb|200px|Дмитрий Медведевтің «[[Біртұтас Ресей]]» партиясының XI съезінде сөйлеген сөзі. 21 қараша, 2009 жыл]]
* 2005 жылғы 14 қарашада Дмитрий Медведевтің ұлттық жобалар бойынша бірінші вице-премьер-министр лауазымына қайта тағайындалуымен&lt;ref&gt;[http://www.government.ru/archiv/government/minister/sphere.html-he_id_1076.htm Сфера ведения]{{Недоступная ссылка|date=Сентябрь 2019 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070304182716/http://www.government.ru/government/governmentactivity/sferyvediniy/6082880.htm Сфера деятельности]&lt;/ref&gt; (Юрий Ковальчуктың ұлы Борис Ковальчук&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080508211050/http://www.government.ru/government/rfgovernment/rfgovernmentmanagement/structure/prioritetnih_nats_proektov/2a0644ba-7777-4326-a854-fda6823578a8.htm Директор Департамента приоритетных национальных проектов Правительства Российской Федерации Ковальчук Борис Юрьевич]&lt;/ref&gt; Медведевтің көмекшісі және ұлттық жобалар департаментінің 
[http://medvedev2008.ru/  директоры болып тағайындалды]) [[Де-факто]] оның орталық телеарналардағы [[Қоғаммен қарым-қатынас|науқаны басталды]]. Сол жылы оның сайлау учаскесі тіркелді.
* [[2006 жыл]]ғы ақпанда ресейлік баспасөз оны президенттік емес науқанның (президент Владимир Путиннің көзқарасы бойынша) сүйіктісі деп атады&lt;ref&gt;{{cite web|author=[[Быков, Дмитрий Львович|Дмитрий Быков]]|url=http://www1.sobesednik.ru/issues/104/rubr/1100/karyera/?3337|title=Плюшевый Медведев. Может ли Визирь стать преемником Путина?|publisher=[[Собеседник (газета)|Собеседник]]|datepublished=28 февраля 2006, № 08|accessdate=2009-01-12|description=« Пиаровская кампания против министра обороны России Сергея Иванова четко обозначила курс Кремля на победу другого путинского преемника — человека, известного под кличкой Визирь.»|deadlink=unknown-host}}{{Недоступная ссылка|date=Сентябрь 2019 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;.
* 2007 жылдың қаңтарында Дмитрий Медведев Ресей президенттігіне басты үміткер болды.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://newsinfo.ru/news/2006/12/news1341658.php |title=Дмитрий Медведев — главный кандидат в президенты: NewsInfo |accessdate=2007-01-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070716215422/http://newsinfo.ru/news/2006/12/news1341658.php |archivedate=2007-07-16 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt; Юрий Левада аналитикалық орталығының мәліметінше, президент сайлауының бірінші турында сайлаушылардың 33% Медведевке, екінші турда 54% дауыс беруге дайын болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.levada.ru/press/2007012602.html |title=Левада-Центр &gt; архив &gt; пресс-выпуски |accessdate=2007-01-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080531004841/http://www.levada.ru/press/2007012602.html |archivedate=2008-05-31 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;
* 2007 жылдың мамырында Дмитрий Медведев өз кандидатурасын биліктен басқа кандидат [[Сергей Борисович Иванов|Сергей Ивановқа]] берді. «Левада» орталығының сауалнамаларына сәйкес, респонденттердің 18% -ы бірінші турда Медведевке дауыс беруге дайын болса, 19% -ы Ивановқа дайын болған. Егер Иванов пен Медведев екеуі екінші раундқа шықса, онда сауалнамаға сәйкес, Ивановтың мүмкіндігі жақсырақ (ол үшін 55%)&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.levada.ru/press/2007050305.html |title=Левада-Центр &gt; архив &gt; пресс-выпуски |accessdate=2007-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080531004852/http://www.levada.ru/press/2007050305.html |archivedate=2008-05-31 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;.
* 2007 жылдың 18 қазанынан бастап Ресей Федерациясы Үкіметінің Төрағасы [[Виктор Алексеевич Зубков|Виктор Зубков]] журналистерге арналған үкіметтік жиналыстарды тарату тәжірибесінен бас тартқаннан кейін Медведевтің үгіт-насихатының белсенді кезеңі басталды.&lt;ref&gt;[http://www.regnum.ru/news/904199.html Сергей Миронов поддерживает закрытость заседаний Правительства Российской Федерации — Новости России — ИА REGNUM]&lt;/ref&gt;
* [[2007 жыл]]дың [[10 желтоқсан]]ында Владимир Путин Дмитрий Медведевтің Ресей Федерациясының президенттігіне кандидатурасын қолдады. ''Дмитрий Анатольевич Медведевтің кандидатурасына келетін болсақ, мен оны 17 жылдан астам уақыттан бері жақсы білемін және мен бұл кандидатураны толығымен және толық қолдаймын''&lt;ref&gt;Сообщение агентства «Интерфакс» от 10.12.07&lt;/ref&gt;, - деп түсіндірді Президент Путин. «[[Біртұтас Ресей]]», «[[Әділ Ресей]]», Аграрлық партия және «Азаматтық билік»&lt;ref&gt;[https://ria.ru/politics/20071210/91655942.html «Единая Россия», эсеры, аграрии и «Гражданская сила» предлагают в кандидаты в президенты Дмитрия Медведева, Путин поддерживает] «РИА Новости», 10.12.2007&lt;/ref&gt; партиялары Дмитрий Медведевті өз партияларынан жалғыз кандидат ретінде ұсынды. Алайда, қолданыстағы заңға сәйкес, президенттікке кандидатты тек бір саяси партия ғана ұсына алады.
* 2007 жылы 11 желтоқсанда Дмитрий Медведев мемлекеттік теледидарда көрсеткен мәлімдемесінде: «Мен оған [Путинге] біздің елдің жаңа президенті сайланғаннан кейін Ресей үкіметін басқаруға түбегейлі келісім беруді сұрап өтініш білдіремін» деді.&lt;ref&gt;[http://newsru.com/russia/11dec2007/futureisclear.html Медведев попросил Путина стать премьером после выборов президента] NEWSru.com 11 декабря 2007 г.&lt;/ref&gt;
* 2007 жылғы 17 желтоқсанда Дмитрий Медведев «Біртұтас Ресей»&lt;ref&gt;[https://ria.ru/politics/20071210/91663566.html Единороссы официально выдвинут Медведева кандидатом в президенты на съезде 17 декабря] «РИА Новости», 10.12.2007&lt;/ref&gt; партиясының съезінде Ресей президенттігіне үміткер ретінде ұсынылды. Жасырын дауыс беру кезінде Медведевке 478 делегат дауыс берсе, 1 делегат қарсы дауыс берді.
* [[2007 жыл]]ғы 20 желтоқсанда Дмитрий Медведев Ресей Орталық сайлау комиссиясының кандидатурасын жариялады.
* [[2008 жыл]]ғы [[28 қаңтар]]да Дмитрий Медведев өзінің сайлау алдындағы пікірсайысқа қатысудан бас тартқаны туралы хабарлады&lt;ref&gt;[http://www.lenta.ru/news/2008/01/28/medvedev/ Lenta.ru: Политика: Медведев отказался от участия в дебатах]&lt;/ref&gt;.
* [[2008 жыл]]ғы 2 наурызда Медведев президенттік сайлауда 70,28% дауыс жинап жеңіске жетті.

Медведевтің кандидатура ретінде ұсынылуын бірнеше діни ұйымдардың ресми өкілдері қолдады: Орыс православие шіркеуі, [[Ресей мұсылмандары діни басқармасы|Ресейдің Еуропалық бөлігі мұсылмандары]] діни басқармасы, Ресейдің еврей [[діни бірлестіктер]]і мен ұйымдары конгресі&lt;ref&gt;[http://www.regions.ru/news/2114173/ REGIONS.RU — новости Федерации | Религиозные лидеры считают, что Путин и Медведев сработаются] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212094149/http://www.regions.ru/news/2114173/ |date=2007-12-12 }}&lt;/ref&gt;.

Дмитрий Медведев салмағын жоғалтты, бұл үшін оның кеңсесінде жүгіру жолы орнатылды&lt;ref&gt;[http://www.peoples.ru/state/minister/russia/dmitry_medvedev/ Дмитрий Анатольевич Медведев // Peoples.Ru]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.kp.ru/daily/23811/60137/ Как власть меняет человека // Комсомольская правда, 22 ноября 2006]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.kremlin.ru/dyn_images/img45498.jpg Фотография со страницы руководителя администрации президента России Дмитрия Медведева]{{Недоступная ссылка|date=Сентябрь 2019 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;.
[[Сурет:Dmitry Medvedev in Tatarstan, June 2011-9.jpeg|thumb|right|200px|Медведев сапарлары [[Татарстан]] Республикасы]]
Халықаралық экономика институтының аға ғылыми қызметкері Петерсон (''The Peter G. Peterson Institute for International Economics'') [[Андерс Ослунд]] 2007 жылдың соңында Кремльдегі ұлтаралық ұлтаралық күрес аясында Дмитрий Медведевтің Кремльге жалғыз кандидат болып тағайындалуы алдын-ала тұжырым болған жоқ деп санайды.&lt;ref&gt;[http://www.inosmi.ru/translation/238444.html Андерс Ослунд (Anders Aslund). ''Путин — весь вечер на арене.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080117114739/http://www.inosmi.ru/translation/238444.html|date=2008-01-17}} русский перевод статьи в [[The Moscow Times]] от [[14 декабря]] [[2007 год|2007 года]]&lt;/ref&gt; Ол сонымен бірге Медведевтің тағайындауынан кейін қалыптасқан жағдайды «төңкеріс қарсаңындағы классикалық жағдай» деп бағалады.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080110013334/http://www.inosmi.ru/stories/07/04/23/3507/238785.html Андерс Аслунд (Anders Aslund). ''Чистка или переворот?''] русский перевод статьи в [[The Moscow Times]] от [[9 января]] [[2008 год|2008 года]]&lt;/ref&gt;

==Президенттік==
===Сайлау және қызметке кірісу===
[[File:Medvedev campaign poster.JPG|thumb|250px|Мәскеудегі [[Манежная алаңы (Мәскеу)|Манежная алаңында]] Ресей Федерациясының президенттігіне кандидат Д. Медведевтің 2008 жылғы президенттік сайлаудағы сайлау ұраны: «Біз бірге жеңеміз»]]

[[File:Inauguration of Dmitry Medvedev, 7 May 2008-7.jpg|thumb|250px|[[Ресей президенті]] ретінде Дмитрий Медведевтің [[Инаугурация|ұлықтау]].]]
[[2007 жыл]]ғы [[10 желтоқсан]]да «Біртұтас Ресей» партиясынан Ресей Федерациясының президенттігіне кандидат ретінде ұсынылды. Дәл сол күні Медведевтің кандидатурасын «Әділ Ресей» партиясы, Ресейдің Аграрлық партиясы және Азаматтық билік партиясы қолдады. Мұндай шешім Президент Владимир Путиннің, Медведевтің, сонымен қатар Мемлекеттік Думаның төрағасы [[Борис Вячеславович Грызлов|Борис Грызловтың]], Федерация Кеңесінің төрағасы [[Сергей Михайлович Миронов|Сергей Мироновтың]] және Аграрлық партияның жетекшілері [[Владимир Николаевич Плотников|Владимир Плотников]] пен Азаматтық билік партиясының жетекшісі [[Михаил Юрьевич Барщевский|Михаил Барщевскийдің]] Кремльдегі кездесуінде қабылданды. Владимир Путин Медведевтің кандидатурасын мақұлдады, оның кандидатура бойынша ресми ұсынысы 2007 жылдың 17 желтоқсанында өтті. Медведев бұған дейін президент Путинмен бірге өзінің кандидатурасын талқылады.&lt;ref name=&quot;medvedev.kremlin.ru&quot; /&gt;

2007 жылғы 20 желтоқсанда Ресей Федерациясының Орталық сайлау комиссиясына құжаттар тапсыру кезінде ол заңға сәйкес Ресей президенті болып сайланса,&lt;ref&gt;[http://echo.msk.ru/news/413688.html Радиостанция «Эхо Москвы» / Новости / Четверг, 20.12.2007 / Дмитрий Медведев сделал несколько заявлений]&lt;/ref&gt; «Газпром» АҚ директорлар кеңесінің төрағасы қызметінен кететінін мәлімдеді.

Дмитрий Медведевтің сайлауалды штабын Президент Әкімшілігінің басшысы [[Сергей Семёнович Собянин|Сергей Собянин]] басқарды, ол онда жұмыс істеген кезде демалыста болған. Науқанның негізгі тақырыптары мен ұрандары.&lt;ref name=autogenerated6 /&gt;
* халықтың өмір сүру деңгейі мен сапасын көтеру, басым ұлттық жобалар бойынша жұмысты жалғастыру;
* мемлекеттік саясаттың негізі ретінде «бостандық емес еркіндіктен гөрі» қағидатын қалыптастыру ... (V Красноярск экономикалық форумындағы «Ресей 2008-2020. Өсуді басқару» 2008 жылғы 15 ақпанда);&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080203083933/http://www.medvedev2008.ru/program.htm Дмитрий Медведев. Официальный сайт кандидата на должность президента России. Программные выступления]&lt;/ref&gt;
* «... біздің еліміз үшін ең бастысы - тыныш және тұрақты дамуды жалғастыру. Тұрақты дамудың онжылдықтары жай қажет. ХХ ғасырда біздің елден айырылған нәрсе - бұл ондаған қалыпты өмір және мақсатты жұмыс »(II Бүкілресейлік Азаматтық форумда сөйлеген сөзі, 2008 ж., 22 қаңтар);
* 2020 тұжырымдамасының идеяларын ұстана отырып - институттарды, инфрақұрылымды, инновацияларды, инвестицияларды дамыту, сондай-ақ ынтымақтастық пен бизнесті қолдау;
* Ресейдің әлемдік держава мәртебесіне оралуы және оның әрі қарай дамуы, әлемдік қатынастарға интеграциялануы, барлық негізгі халықаралық мәселелер бойынша өзіндік ұстанымы, Ресей мүдделерін кеңінен қолдау.
2008 жылғы 2 наурызда ол Ресей Федерациясының Президенті болып сайланды. Үкімет мүшесі бола отырып, ол президенттік ұлықтау үшін Ресей Федерациясының ұлықтау Ресей Федерациясының дейін президенті болып сайланды.

2008 жылғы 3 наурызда Президент [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] «Ресей Федерациясының жаңадан сайланған және президент болып табылмайтын президентінің мәртебесі туралы» № 295 Жарлыққа қол қойды. [[Ресей Федерациясының Конституциясы|Конституцияға]] сәйкес, Д. А. Медведев Ресей Федерациясының Президенті лауазымын 2008 жылғы сайлау қорытындылары шығарылғаннан кейін 2 айдан кейін және Владимир Путиннің 2004 жылы ресми түрде тағайындалғанынан 4 жыл өткен соң - 2008 жылғы 7 мамырда (түнгі сағат 12-де 09 минут Мәскеу уақыты)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.uznai-prezidenta.ru/index.php?p=6-5&amp;v=fh2 |title=Президент России — гражданам школьного возраста |accessdate=2008-05-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120120072130/http://www.uznai-prezidenta.ru/index.php?p=6-5&amp;v=fh2 |archivedate=2012-01-20 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.regnum.ru/news/966307.html Инаугурация нового президента России запланирована на 7 мая — Новости России — ИА REGNUM]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080901195804/http://medvedev2008.ru/news_51.htm Сайт кандидата в президенты Медведева]&lt;/ref&gt;.

Өзінің кіріспе сөзінде ол «азаматтық және экономикалық бостандықтарды одан әрі дамыту, жаңа азаматтық мүмкіндіктер құру» жаңа лауазымның басымдығы болып саналатынын айтты. Мен бұл бағытты әлеуметтік салаға тікелей қатысты алғашқы жарлықтарға қол қою арқылы растадым. Атап айтқанда,&lt;/ref&gt;. Подтвердил этот курс подписанием свои&lt;ref&gt;[http://www.rian.ru/politics/20080507/106773205.html Медведев назвал свои важнейшие задачи на посту президента]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rian.ru/society/20080507/106804337.html Ветеранов обеспечат жильём до 2010 года]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.regnum.ru/news/997176.html Ветераны получат жильё через два года]&lt;/ref&gt; алғашқы құжат - 2010 жылдың мамырына дейін жақсы тұрғын үйге мұқтаж [[Ұлы Отан соғысы]]ның барлық ардагерлеріне федералды бюджет есебінен тұрғын үй беруді қарастыратын федералды заң болды. Тиісті инфрақұрылымды модернизациялау аясында «Тұрғын үй құрылысын дамыту жөніндегі шаралар туралы» келесі қаулы тұрғын үйді жылжытудың Федералды қорын құруды қарастырады. Оның негізгі мақсаты көбінесе жеке тұрғын үй құрылысын дамытуға жәрдемдесу болады: ол қол жетімді тұрғын үй нарығын қалыптастыру процесінде өтпелі буын ретінде қарастырылады және федералды жер учаскелерін болашақта жеке меншіктің одан әрі дамуына арналған аймақ ретінде пайдалану. Сонымен қатар, ғылымды, білім мен өндірісті біріктіру және инновациялық экономиканың ұзақ мерзімді қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін білікті кадрлар даярлау арқылы жоғары кәсіптік білімді жүйелі түрде жаңғыртуды жеңілдету мақсатында Федералды университеттер туралы жарлық білім беру процесінің,&lt;ref&gt;[http://www.rosbalt.ru/2008/05/07/481800.html В России появится Фонд содействия развитию жилищного строительства] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080510144123/http://www.rosbalt.ru/2008/05/07/481800.html |date=2008-05-10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080510080618/http://www.kremlin.ru/text/docs/2008/05/200298.shtml Указ президента РФ «О мерах по развитию жилищного строительства»]&lt;/ref&gt; ғылыми зерттеулер мен зерттеулердің [[Жоғары оқу орындары|Жоо]] деңгейін қамтамасыз ететін федералды университеттер желісін құруды жалғастыруды жоспарлайды.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.kremlin.ru/text/news/2008/05/200302.shtml |title=Указ президента Российской Федерации от 7 мая 2008 года «О федеральных университетах» |accessdate=2008-05-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080510190545/http://www.kremlin.ru/text/news/2008/05/200302.shtml |archivedate=2008-05-10 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rian.ru/society/20080507/106807458.html РИА-Новости: в России появится новый федеральный университет]&lt;/ref&gt; технологиялық әзірлемелер. Осы Жарлыққа сәйкес Президент Үкіметке бұрыннан құрылған [[Сібір федералды университеті|Сібір]] және [[Оңтүстік федералды университеті|Оңтүстік федералды университеттерімен]] қатар Қиыр Шығыс федералды университетін құруды қарастыруды тапсырды. [[2008 жыл]]дың 27 мамырында Дмитрий Медведев «Газпром» директорлар кеңесінің төрағасы қызметінен кетті,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://kremlin.ru/appears/2008/05/27/1941_type63376type63378_201622.shtml |title=Начало встречи с членами совета директоров компании «Газпром» |accessdate=2009-11-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080630060230/http://www.kremlin.ru/appears/2008/05/27/1941_type63376type63378_201622.shtml |archivedate=2008-06-30 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt; бір айдан кейін Медведевтің премьер-министрдің бірінші орынбасары ретінде Виктор Зубков оның мұрагері болады.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090707001730/http://old.gazprom.ru/subjects/29438.shtml Совет директоров ОАО «Газпром»]&lt;/ref&gt;

[[2008 жыл]]дың [[3 шілде]]сінде Д. А. Медведев жаңа «Ресей Федерациясының орыс казактарына қатысты мемлекеттік саясатының тұжырымдамасын» қабылдады, оның мақсаты орыс казактарының қайта тірілуі туралы Ресей Федерациясының мемлекеттік саясатын әзірлеу, Ресей Федерациясының мемлекеттік саясатының қағидаларын орыс казактары мен міндеттеріне қатысты жалпылау болып табылады. Мемлекеттік қызмет саласындағы казактар, казактар мен казак қоғамдастықтарының мемлекеттік және муниципалды органдармен өзара әрекеті. Осы тұжырымдамаға сәйкес «казактар тарихи маңызы бар және жергілікті дәстүрлерді ескере отырып, жергілікті маңызы бар мәселелерді шешуге белсенді атсалысады». Казактар саласындағы мемлекеттік саясаттың мақсаттары - бұл орыс казактарының мемлекетін және басқа да қызметтерін қалыптастыру және дамыту, орыс казактарының рухани және мәдени негіздерін қалпына келтіру және дамыту, олар үшін қаржылық, құқықтық, әдістемелік, ақпараттық және ұйымдастырушылық тетіктер мен барлық қажетті жағдайлар жасалады және жасалады.

2009 ж. [[10 қыркүйек|10 қыркүйегінде]] Интернетте «Ресей, алға!» Атты мақала жарияланды, онда ол Ресейдің болашағы туралы өз көзқарасын білдірді және технологиялық модернизацияның басым бағыттарын атады.&lt;ref&gt;[http://kremlin.ru/news/5413 Россия, вперёд! Статья Дмитрия Медведева]&lt;/ref&gt;

[[2011 жыл]]ғы [[24 қыркүйек]]те «Біртұтас Ресей» партиясының XII съезінде Дмитрий Медведев конгресс 2012 жылғы президенттік сайлауда Владимир Путиннің кандидатурасын қолдайтындығын және Ресейдің премьер-министрі болуға дайын екендігін мәлімдеді.&lt;ref&gt;[http://wra.ucoz.ru/news/medvedev_predlozhil_putina_na_post_prezidenta_rf/2011-09-24-335 Медведев предложил Путина на пост президента РФ — 24 Сентября 2011 — Информационно-развлекательный портал «WRA»&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;

===Инновациялық қызмет. Сколково===
[[Сурет:Medvedev in RIAN.jpeg|thumb|right|200px|2011 жылғы 23 маусымда Медведев Викимедиа [[Ортаққор|Commons]]-қа жеке фотосуретті жүктеді.]]
[[File:Campus-night.jpg|thumb|Сколково мектебіндегі кампус жобасы]]
Ресей Федерациясының Президентінің 2009 жылғы 12 қарашада жыл сайынғы жолдауында Д. А. Медведев: ''Ресейде барлық басым бағыттарды, атап айтқанда барлық салаларды қолдауға шоғырланған қуатты ғылыми-зерттеу орталығын құру туралы ұсыныстарды әзірлеуді аяқтау қажет. Бұл, егер сіз қаласаңыз, [[Силикон алқабы]] және басқа да шетелдік орталықтардың үлгісімен жүретін заманауи технологиялық орталықты құру туралы''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kremlin.ru/transcripts/5979|title=Послание президента России Федеральному собранию|date=2009-11-12|archiveurl=https://www.webcitation.org/61CSZzjuI|archivedate=2011-08-25}}&lt;/ref&gt;

Д.Медведев [[2009 жыл]]ғы 31 желтоқсанда «Ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарды дамыту және олардың нәтижелерін коммерциализациялау үшін географиялық тұрғыдан бөлек кешен құру жобасын әзірлеу жөніндегі жұмыс тобы туралы» № 889-А / қаулы шығарды.&lt;ref&gt;[http://text.document.kremlin.ru Распоряжение президента РФ от 31 декабря 2009 г. № 889-рп «О рабочей группе по разработке проекта создания территориально обособленного комплекса для развития исследований и разработок и коммерциализации их результатов»]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Май 2019 |bot=InternetArchiveBot }} (текст находится поиском «31 декабря 2009»)&lt;/ref&gt;

Жыл басында президент әкімшілігі басшысының бірінші орынбасары, модернизациялау комиссиясы төрағасының орынбасары [[Владислав Юрьевич Сурков|Владислав Сурков]] жұмыс тобының жетекшісі болып тағайындалды.

[[2010 жыл]]ғы [[18 наурыз]]да Олимпиаданың жеңімпаз студенттерімен кездесуде Д. А. Медведев Сколковода жаңа технологияларды дамыту және коммерциализациялау үшін Мәскеу басқару бизнес мектебінің негізінде Сколковода ультрадыбыстық ғылыми-технологиялық кешен құру туралы жоспарын жариялады.&lt;ref&gt;[http://www.rg.ru/printable/2010/03/19/vstrecha-olimp.html Президент учил жизни таланты]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rian918&quot;&gt;[http://www.rian.ru/science/20100318/215146918.html РИА Новости. Российская «Кремниевая долина» будет построена в Сколково — Медведев.]&lt;/ref&gt;

23 наурызда Дмитрий Медведев [[Ханты-Мансийск]]іде Президенттік модернизациялау комиссиясының отырысында «[[Ренова]]» компаниялар тобының жетекшісі [[Виктор Феликсович Вексельберг|Виктор Вексельберг]] Сколководағы ресейлік инновациялық орталықты басқаратынын мәлімдеді.&lt;ref&gt;[http://www.pcweek.ru/themes/detail_print.php?ID=122579&amp;print=Y На зависть Кампанелле]&lt;/ref&gt;

«Сколково инновациялық орталығы туралы» Ресей Федерациясының № 244-ФЗ Федералды заңына 2010 жылғы 28 қыркүйекте Президент Медведев қол қойған. Президент Медведевтің пікірінше, «Сколково» жобасы [[инновация]]ны тудыратын халықаралық зияткерлік капиталды шоғырландыру үшін қолайлы жағдай жасауға бағытталған.&lt;ref name=&quot;zakon&quot;/&gt;

Медведев қордың қамқоршылар кеңесін басқарды,&lt;ref name=&quot;zakon&quot;&gt;[http://www.rg.ru/2010/09/30/skolkovo-dok.html ФЕДЕРАЛЬНЫЙ ЗАКОН от 28.09.2010 № 244-ФЗ «ОБ ИННОВАЦИОННОМ ЦЕНТРЕ „СКОЛКОВО“» (принят ГД ФС РФ 21.09.2010)]&lt;/ref&gt; мұны Сколково идеясын Ресейде және шетелде кеңінен тарату қажеттілігімен түсіндірді: «Сколково тек жақсы бренд қана емес, сонымен бірге біздің қоғамның өмірін сақтайтын идеологияға айналуы керек». Президент жеке өзі жобаны шет елдерде насихаттап жүргенін, бұл туралы шетелдік жетекшілермен сөйлесетінін айтты.&lt;ref&gt;[http://президент.рф/news/11079 Совместное заседание Комиссии по модернизации и Попечительского совета фонда «Сколково»]&lt;/ref&gt;

Кейіннен, 2011 жылдың 18 мамырында Дмитрий Медведев Сколково Мәскеу басқару мектебінің аумағында баспасөз мәслихатын өткізді. Президент журналистермен кездесу орнын таңдауды елді модернизациялау қажеттілігімен түсіндірді: «Бірақ мен бұл туралы Сколковода сөйлескеніме өте қуаныштымын, өйткені бұл ... маңызды, маңызды мәнге ие арнайы платформа, өйткені жаңа технологиялар дамып жатқан жерде, Сколковский осында құрылды. университет, Сколково мектебі, инновациялық орталық болады ... Сколково модернизациядағы маңызды буын болады, ең бастысы, бірақ, әрине, жалғыз емес»&lt;ref&gt;[http://президент.рф/news/11259 Пресс-конференция Президента России//президент.рф, 18 мая 2011 года]&lt;/ref&gt;

===Бес күндік соғыс===
{{main|Оңтүстік Осетиядағы қарулы қақтығыс (2008)|Оңтүстік Осетиядағы қарулы қақтығыстарға халықаралық реакция (2008))}}
[[File:Medvedev interview &quot;In August of 2008&quot;.ogg|thumb|250px|Медведевтің Оңтүстік Осетияда әскери қақтығыстың басталғаны туралы естеліктері]]
[[File:Medvedev-Sarkozy.jpg|thumb|250px|Медведев пен Саркозидің Кремльдегі баспасөз конференциясы, 12 тамыз 2008 ж]]
[[File:Medvedev meets with Kokoity and Bagapsh.jpg|thumb|250px|Дмитрий Медведев Кремльде Эдуард Кокойтты және Сергей Багапшпен кездесті, 14 тамыз 2008 жыл]]
[[2008 жыл]]дың 7-8 тамызына қараған түні грузин әскерлері [[Оңтүстік Осетия]]ның астанасы Цхинвальды және оған жақын орналасқан аудандарды қарулы түрде атқылауға кірісті;&lt;ref name=&quot;VlChron&quot;&gt;[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=1011909 Пятидневная война] {{Архивировано|url=https://www.webcitation.org/66D03jHFK?url=http://www.kommersant.ru/doc/1011909|date=2012-03-16}} Хроника грузино-российского конфликта с 7 по 14 августа в журнале «[[Коммерсантъ|Власть»]] № 32(785) от 18 августа 2008 г.&lt;/ref&gt; бірнеше сағаттан кейін қала грузиндік бронды машиналар мен жаяу әскерлердің шабуылына ұшырады. Шабуыл нәтижесінде Ресейдің бітімгершілік күштерінің оннан астам әскери қызметшісі қаза тауып, ондаған адам жарақат алды.&lt;ref name=&quot;news-bbc&quot;&gt;
{{cite web
 |url           = http://news.bbc.co.uk/hi/russian/international/newsid_7548000/7548633.stm
 |title         = Красный Крест просит эвакуировать из Цхинвали раненых
 |publisher     = http://news.bbc.co.uk
 |datepublished = 2008-08-08
 |accessdate    = 2008-08-18
 |deadlink      = no
}}
&lt;/ref&gt; В результате атаки более десяти военнослужащих российских миротворческих сил было убито, несколько десятков — ранено. Официальным поводом для атаки на Цхинвал, по заявлениям грузинской стороны, послужило нарушение режима прекращения огня со стороны Южной Осетии, которая, в свою очередь, утверждает, что первой огонь открыла Грузия.&lt;ref&gt;
{{cite web
 |datepublished = 2008-08-09
 |url           = http://kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=1009540
 |title         = Первая миротворческая война
 |publisher     = [[Коммерсантъ]]
 |accessdate    = 2008-09-13
 |deadlink      = no
}}
&lt;/ref&gt; [[Цхинвал]]ға жасалған шабуылдың ресми себебі,&lt;ref name=&quot;SMIRokki&quot;&gt;[http://newsru.com/russia/11sep2008/voshli.html СМИ: российские войска вошли в Южную Осетию ещё до начала боевых действий] [[NEWSru]] 11 сентября 2008 г.&lt;/ref&gt; грузин тарапының пікірінше,&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://newsru.com/russia/15sep2008/udaleno.html С сайта «Красной звезды» удалено интервью капитана Сидристого о вторжении российских войск в ЮО до нападения Грузии] [[NEWSru.com]] 15 сентября 2008 г.&lt;/ref&gt; Оңтүстік Осетиямен атысты тоқтату бұзылған,&lt;ref name=&quot;NYTFreshev&quot;&gt;[https://www.nytimes.com/2008/09/16/world/europe/16georgia.html?_r=1&amp;ref=world&amp;oref=slogin Georgia offers fresh evidence on war’s start] [[The New York Times]] 15 сентября 2008 г.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NEWSRNYT&quot;&gt;[http://newsru.com/world/16sep2008/razveddannye.html NYT: Грузия нашла факты, что Россия «начала первой». Запад не убежден, но разбирается] [[NEWSru.com]] 16 сентября 2008 г.&lt;/ref&gt; бұл Грузия өз кезегінде бірінші болып оқ атқан деп мәлімдейді. Ресейдің бірнеше газеттеріндегі бірқатар хабарларға,&lt;ref name=&quot;spiegel&quot;&gt;[http://www.spiegel.de/international/world/0,1518,578273,00.html Did Saakashvili lie?] // [[Spiegel]], 16 сентября 2008 ([https://web.archive.org/web/20080918092725/http://www.inosmi.ru/stories/06/06/13/3482/244054.html перевод inosmi.ru])&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Le Monde&quot;&gt;Литтель Д. [https://web.archive.org/web/20081014005026/http://www.inosmi.ru/stories/06/06/13/3482/244584.html Путевые заметки из Грузии] // [[Le Monde]], 12 октября 2008 (перевод inosmi.ru)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.businessweek.com/globalbiz/blog/europeinsight/archives/2008/11/the_russia-geor.html The Russia-Georgia War revisited // Business Week, 10 ноября 2008]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.inosmi.ru/translation/245254.html |title=И снова к вопросу о войне России и Грузии // ИноСМИ, 11 ноября 2008 |accessdate=2009-03-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090823072032/http://www.inosmi.ru/translation/245254.html |archivedate=2009-08-23 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090103143908/http://www.inosmi.ru/stories/06/06/13/3482/245262.html Безрассудная Грузия] // [[ИноСМИ]], [[11 ноября]] [[2008]]&lt;/ref&gt; сондай-ақ бір айдан кейін шыққан грузиндік барлау мәлімдемесіне сәйкес, 2008 жылдың қыркүйегінде Ресейдің 58-ші армиясының жекелеген бөлімшелері 2008 жылдың 7 тамызынан бастап Оңтүстік Осетияға орналастырылды. Алайда, ресейлік мәліметтерге, сондай-ақ бірқатар Батыс ақпарат құралдары мен саясаткерлерінің хабарламаларына сәйкес, грузин тарапының Ресей әскерін мерзімінен бұрын орналастыру туралы айыптары жалған болып табылады.&lt;ref&gt;
{{cite web
 |author        = 
 |last          = 
 |first         = 
 |authorlink    = 
 |coauthors     = 
 |datepublished = 2008-08-08
 |url           = http://cominf.org/2008/08/08/print:page,1,1166477945.html
 |title         = Президент Южной Осетии Эдуард Кокойты заявил о многочисленных жертвах среди мирных жителей Цхинвала
 |work          = 
 |publisher     = [[Государственный комитет по информации и печати Республики Южная Осетия]]
 |accessdate    = 2008-08-25
 |lang          = 
 |description   = 
 |deadlink      = yes
 |archiveurl    = https://web.archive.org/web/20080814021458/http://cominf.org/2008/08/08/print:page,1,1166477945.html
 |archivedate   = 2008-08-14
}}
&lt;/ref&gt; Сол күні кешке Грузия мен Оңтүстік Осетияның жанжалға қатысушы тараптары бір-бірін атысты тоқтату ережелерін бұзды деп айыптады. 8 тамызда таңертең [[Грузия президенті]] Михаил Саакашвили теледидар арқылы жасаған мәлімдемесінде Цинагар және [[Знаурский район|Знаур аудандарының]], Дмениси, Громи және Хетагурово ауылдарының, сонымен қатар Цхинвалидің көп бөлігін Грузияның күш құрылымдары «босатылғанын» мәлімдеді; ол Ресейді Грузия территориясын бомбалады деп айыптап, оны «классикалық халықаралық агрессия» деп атады; Грузияда жалпы мобилизация жарияланды. Сол күні Оңтүстік Осетия президенті Эдуард Кокойтей Оңтүстік Осетияда бейбіт тұрғындар арасында көптеген шығындар болғанын хабарлады және Грузия президенті [[Михаил Николаевич Саакашвили|Михаил Саакашвилиді]] осетин халқының геноцидінде айыптады.

Әскери қақтығыс кезінде екі тарап бір-бірін түрлі қылмыстар жасады деп айыптады. 2008 жылы 8 тамызда Президент Медведев мәлімдеді:

{{дәйексөз|''«Бүгін түнде Оңтүстік Осетияда грузин әскерлері Ресей бітімгерлері мен бейбіт тұрғындарға қарсы агрессия жасады. &lt;...&gt; Біз отандастарымыздың жазасыз өлуіне жол бермейміз. Кінәлілер жазасын алады »&lt;ref name=rg.makarychev&gt;Макарычев М. [http://www.rg.ru/2008/12/29/2008-osetia.html Кавказский узел] // [[Российская газета]], 29 декабря 2008 г.&lt;/ref&gt;''|date=2008-27-02}}

Кейін Медведев атап өтті:

{{дәйексөз|''«Сайып келгенде, біз біраз уақыт бойына бұл әлі де болса арандатудың бір түрі болмайды деп үміттенген едік. Бірақ зымыран мылтығы шынымен жұмыс істей бастаған сәтте, танктер атыла бастады, және менің азаматтарымыздың, оның ішінде бітімгерлердің қаза тапқаны туралы хабардар болдым, бір минуттан да тартынбадым және жеңіліске және жазалау шараларына бұйрық бердім »''&lt;ref name=rg.makarychev&gt;Макарычев М. [http://www.rg.ru/2008/12/29/2008-osetia.html Кавказский узел] // [[Российская газета]], 29 декабря 2008 г.&lt;/ref&gt;.|date=2008-27-02}}

[[9 тамыз]]да Дмитрий Медведев Қорғаныс министрі [[Анатолий Эдуардович Сердюков|Анатолий Сердюков]] пен және Қарулы Күштердің Бас штабының бастығы [[Николай Егорович Макаров|Н. Макаров]] пен кездесуді бастады: ''«Біздің бітімгерлеріміз және оларға бекітілген бөлімдер қазір грузиялық тарапты бейбітшілікке шақыру үшін операция жүргізуде»''. 58-ші армия мен басқа бөлімшелер жұмыс істей бастаған ресми құжат ([[Жоғарғы қолбасшы]]ның жарлығы немесе бұйрығы) туралы ақпарат жария етілмеді. Ресей Федерациясы Қарулы Күштері Бас штабы бастығының орынбасары генерал-полковник [[Анатолий Алексеевич Ноговицын|А.Ноговицынның]] [[2008 жыл]]ғы 9 тамыздағы мәлімдемесіне сәйкес, Ресей ол кезде Грузиямен соғысқан емес: ''Цхинвалиге келген 58-ші армияның барлық бөлімшелері мұнда қамтамасыз ету үшін осында жіберілді. «Грузия армиясының бөлімдерінің өз позицияларын жауып тастауы нәтижесінде ауыр шығынға ұшыраған Ресейдің бітімгершілік батальонына көмек''&lt;ref name=&quot;Nogov&quot;&gt;[http://www.rian.ru/defense_safety/20080809/150224350.html Россия не находится в состоянии войны с Грузией — Генштаб] [[РИА «Новости»]] 9 августа 2008 г.&lt;/ref&gt;.

[[12 тамыз]]да Медведев «Грузия билігін бейбітшілікке мәжбүрлеу» операциясын аяқтау туралы шешім қабылдағанын мәлімдеді.&lt;ref&gt;[http://www.rian.ru/osetia/20080812/150302824.html Россия завершает операцию по принуждению Грузии к миру — Медведев] [[РИА «Новости»]] 18 августа 2008 г.&lt;/ref&gt; Сол күні Медведев [[Франция президенті]] [[Николя Саркози]] мен келіссөздер өткізді, Грузиядағы қарулы қақтығысты шешу жоспары (Медведев-Саркози жоспары) қабылданды,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.kremlin.ru/appears/2008/08/12/2004_type63374type63377type63380type82634_205199.shtml |title=Заявления для прессы и ответы на вопросы журналистов по итогам переговоров с президентом Франции Николя Саркози, &amp;#91;&amp;#91;12 августа&amp;#93;&amp;#93; &amp;#91;&amp;#91;2008 год&amp;#93;&amp;#93;а, Москва, Кремль (текстовая расшифровка пресс-конференции, аудиозапись, видеозапись) |accessdate=2008-08-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090124231941/http://www.kremlin.ru/appears/2008/08/12/2004_type63374type63377type63380type82634_205199.shtml |archivedate=2009-01-24 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt; Медведев грузин армиясының әрекетін грузин-оңтүстік осетин қақтығысы аймағында [[геноцид]] және [[этникалық тазарту]]&lt;ref name=&quot;kremlin.ru&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.kremlin.ru/appears/2008/08/12/2004_type63374type63377type63380type82634_205199.shtml |title=Заявления для прессы и ответы на вопросы журналистов по итогам переговоров с Президентом Франции Николя Саркози |accessdate=2008-08-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090124231941/http://www.kremlin.ru/appears/2008/08/12/2004_type63374type63377type63380type82634_205199.shtml |archivedate=2009-01-24 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt; деп сипаттады. Медведев Саакашвилидің толық атысты тоқтату туралы мәлімдемесіне қарамастан, іс жүзінде ''«Грузия тарапында атысты тоқтату болған жоқ»'' және бейбітшілік күштері оқ атуды жалғастырды деп атап өтті. Бұл әрекеттерін сипаттай отырып, ол Грузия басшылығын «қан иісі бар қоқысшылармен» салыстырды.&lt;ref name=&quot;kremlin.ru&quot; /&gt;

Ресейдің көрші мемлекет аумағындағы әскери әрекеттері батыс мемлекеттерінің көпшілігінде жағымсыз баға мен сын туғызды.

[[14 тамыз]]да (Грузиядағы белсенді соғыс қимылдары аяқталған кезде) Медведев Кремльде Абхазия Республикасының Президенті [[Сергей Васильевич Багапш|Сергей Багапш]] пен және Оңтүстік Осетия Республикасының Президенті [[Эдуард Джабеевич Кокойты|Эдуард Кокойты]] мен ресми түрде кездесті. Кездесу барысында Кокоиты мен Багапш бұған дейін Медведев пен Саркози әзірлеген грузин-оңтүстік осетин және грузин-абхаз қақтығысын реттеудің алты қағидасына қол қойды; танылмаған республикалардың президенттеріне Ресейдің Оңтүстік Осетия мен Абхазия мәртебесі туралы кез келген шешімді осы республикалардың халықтары қабылдайтынын қолдайтындығы туралы хабарланды.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.kremlin.ru/appears/2008/08/14/1535_type63374type63377type82634type205158_205303.shtml |title=Встреча с Президентом Южной Осетии Эдуардом Кокойты и Президентом Абхазии Сергеем Багапшем |accessdate=2008-08-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080818213006/http://www.kremlin.ru/appears/2008/08/14/1535_type63374type63377type82634type205158_205303.shtml |archivedate=2008-08-18 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;

2008 ж. 23-24 тамызында жүргізілген POF сауалнамасына сәйкес, елдің әртүрлі аймақтарында сауалнамаға қатысқан ресейліктердің 80% -ы «қазіргі Ресейді ұлы держава деп атауға болады»; 69% Ресейдің сыртқы саясаты «өте тиімді» деп санайды; Сауалнамаға қатысқандардың басым көпшілігі - 82% «Ресей әлемдегі ең ықпалды ел болуға ұмтылуы керек» деп мәлімдеді. ҚПФ зерттеуінің деректерін талдай отырып, ФТ 2008 жылдың 23 қыркүйегінде: ''Ресей қоғамы, көбінесе, соғысты қолдайды, қатал саясаттың негізіне айналды'' деп жазды.&lt;ref name=&quot;FTFOMEn&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20090124015615/http://www.ft.com/cms/s/0/5b791c9a-8907-11dd-a179-0000779fd18c.html?nclick_check=1 Hardline stance backed as views of US hit new low] [[Financial Times]] 23 сентября 2008 г.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FTFOMruss&quot;&gt;[http://www.inopressa.ru/ft/2008/09/23/12:16:08/antiamericanisme Россияне поддерживают жесткий курс, неприязнь к США вновь бьет рекорды] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080925222230/http://www.inopressa.ru/ft/2008/09/23/12:16:08/antiamericanisme|date=2008-09-25}} Русский перевод статьи на [[ИноСМИ.ру]]&lt;/ref&gt;

===Әлеуметтік-экономикалық саясат===
2008 жылғы мамырда Д. А. Медведев «Кәсіпкерлікке әкімшілік шектеулерді жою бойынша шұғыл шаралар туралы» қаулыға қол қойды, онда үкіметке федералды заңдардың жобаларын Мемлекеттік Думаға әзірлеу және ұсыну тапсырылды, атап айтқанда&lt;ref name=&quot;turizm0508&quot;&gt;[http://www.interfax.ru/tourism/tourisminf.asp?id=15489 Владимир Стржалковский, глава Федерального агентства по туризму: «Об эффективности обновлённого закона о туризме говорит возросшее число досудебных решений по конфликтным ситуациям»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110525094142/http://www.interfax.ru/tourism/tourisminf.asp?id=15489 |date=2011-05-25 }} // Интерфакс, 31 мая 2008&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rg.ru/2008/05/17/biznes-podderjka-dok.html Указ Президента Российской Федерации от 15 мая 2008 года № 797 «О неотложных мерах по ликвидации административных ограничений при осуществлении предпринимательской деятельности»] // Российская газета&lt;/ref&gt;:
* негізінен бизнесті бастау туралы хабарлама беру, оны жүзеге асыру үшін қажетті рұқсаттардың санын азайту, өндірушінің өнімнің сапасы туралы декларациялау (негізінен) ауыстыру;
* қызметтің жекелеген түрлерін лицензиялауды міндетті сақтандыру немесе қаржылық кепілдіктермен алмастыру.

[[2008 жыл]]ғы [[16 желтоқсан]]да Д. А. Медведев «Космотранс», «Космотранс», «Космотранс», «Космотранс», «Космотранс», «Космотранс», «ОКБ Вымпел», «Ғарыштық инфрақұрылым объектілерін пайдалану орталығы» федералды мемлекеттік унитарлық кәсіпорнын қайта құру туралы »Жарлыққа қол қойды.&lt;ref name=&quot;rkp&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20090804205242/http://www.tsenki.com/NewsDoSele.asp?NEWSID=590 О реорганизации ФГУП «ЦЭНКИ»]&lt;/ref&gt; «[[Байқоңыр (ғарыш орталығы)|Байқоңыр» ФКК]]». Қайта құру ғарыштық және жерүсті жүйелерін құрудың федералды бағдарламасын іске асыру үшін ресейлік зымыран-ғарыш саласының зияткерлік, өндірістік және қаржылық ресурстарын сақтау, дамыту және пайдалануды оңтайландыру мақсатында жүргізілді.&lt;ref name=&quot;rkp&quot; /&gt;

===Ауыл шаруашылығы===
Президент ретінде Д. Медведев В.В.Путиннің ауыл шаруашылығы саласындағы саясатын жалғастырды&lt;ref name=&quot;lf1&quot;&gt;[http://www.lefigaro.fr/matieres-premieres/2010/04/16/04012-20100416ARTFIG00408-la-russie-remporte-la-course-au-ble-devant-les-etats-unis-.php Россия обошла США по урожаю пшеницы] // Le Figaro, 19 апреля 2010, [http://www.inosmi.ru/economic/20100419/159413226.html перевод на русский]&lt;/ref&gt;

[[2009 жыл]]ғы 5 маусымда Медведев астық өндіруді басым бағыттардың бірі деп атады: «Интенсивті егіншілік әдістерін енгізумен, астық өсіру технологиясын ұстанумен және бидайдың орташа өнімділігін гектарына 24 центнерге дейін өсірумен (біз 2008 жылы қол жеткіздік), жылына 112-115 млн тонна астық шығара аламыз . Ал қосымша егіс алқаптарын енгізу арқылы - 133-136 миллион тонна»&lt;ref name=&quot;lf1&quot; /&gt;.

2010 жылдың сәуірінде Le Figaro газеті Ресейде бидай өндірісі тарихта алғаш рет АҚШ-тағы түсімнен асып түсуі мүмкін деп жазды,&lt;ref name=&quot;lf1&quot; /&gt; газеттің мәліметі бойынша бұл көрсеткіш Ресейдің жаңа агроөнеркәсіптік стратегиясының нәтижесі.&lt;ref name=&quot;lf1&quot; /&gt;

Amundi Funds Global Agriculture басқарушы директоры Николас Фрагно 2010 жылы Ресей астықты үшінші ірі экспорттаушы бола алады және осы көрсеткіш бойынша Еуропалық Одаққа жақындай алады деп болжады.&lt;ref name=&quot;lf1&quot; /&gt;

====2008 жылғы қаржы дағдарысы және Ресейдегі ішкі саяси ахуал====
{{main|Ресейдегі қаржы-экономикалық дағдарыс (2008–2010)}}
Әлемдік қаржы дағдарысы Ресей экономикасының дамуына әсер етті. Медведевтің 2008 жылғы [[31 шілде]]дегі '''қорқынышты бизнесті тоқтату''' туралы талабын кейбір бақылаушылар «тікелей қақтығыста» деп бағалады, бірнеше күн бұрын (24 шілде) премьер-министр Владимир Путиннің [[Мечель]] басшылығына айтқан қатал мәлімдемесі.

[[The Financial Times]] газетінің 2008 жылғы 18 қыркүйектегі Ресей экономикасын талдауға арналған материалында Ресейдің қор нарығының құлдырауының негізгі себептері, өтімділік дағдарысы және 2008 жылдың тамыз-қыркүйек айларындағы капиталдың кетуі елдің ішкі проблемаларына қатысты: «&lt;...&gt; ''Ресейдің қаржы секторы - ең мықты АҚШ-тағы несие дағдарысынан зардап шекті.&lt;ref name=&quot;FTRetreat&quot;&gt;[http://www.ft.com/cms/s/0/af5f1488-84e1-11dd-b148-0000779fd18c.html?nclick_check=1 Retreat from Moscow: Investors take flight as global fears stoke Russian crisis] [[Financial Times]] от 18 сентября 2008 г (дата бумажного номера газеты)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;InoReatreat&quot;&gt;[http://inosmi.ru/translation/244123.html Бегство из Москвы. Инвесторы отступают, тревога нарастает, кризис подступает ближе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922015625/http://inosmi.ru/translation/244123.html |date=2008-09-22 }} Перевод статьи на Иносми.ру&lt;/ref&gt; Мәскеу биржалары мен банктері үшін халықаралық дағдарыс қалыптасқан дағдарыстық жағдайға байланысты шиеленісе түсті, оған негізінен ішкі факторлар, яғни тамыз-грузин соғысы себеп болды »''.

2008 жылғы [[19 қыркүйек]]те [[Standard &amp; Poor's]] халықаралық рейтинг агенттігі Ресей Федерациясының тәуелсіз несиелік рейтингтерінің болжамын «Позитивтіден» «Тұрақтыға» қайта қарады; Шетел валютасындағы міндеттемелер (BBB +) және ұлттық валютадағы міндеттемелер (A-) бойынша ұзақ мерзімді несиелік рейтингтер, сондай-ақ қысқа мерзімді тәуелсіз несиелік рейтингтер (A-2) расталды.&lt;ref name=&quot;SPNeUv&quot;&gt;[http://www.finmarket.ru/z/nws/hotnews.asp?id=942635 Standard &amp; Poor’s не уверено в будущем России, понизило прогноз рейтингов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090127005439/http://www.finmarket.ru/z/nws/hotnews.asp?id=942635 |date=2009-01-27 }} Агентство Финмаркет 19 сентября 2008 г.&lt;/ref&gt;

[[1 қазан]]да Ресей премьер-министрі [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] қаржы дағдарысының кінәсін АҚШ үкіметі мен «жүйеге» жүктеді және былай деді:

{{дәйексөз|''«Бүгінгі таңда экономика және қаржы саласында болып жатқанның бәрі, АҚШ-та басталды. Көптеген экономикалар тап болған бүкіл дағдарыс және, ең өкініштісі, тиісті шешімдер қабылдай алмау - бұл енді нақты адамдардың жауапсыздығы емес, жүйенің жауапсыздығы. Көшбасшылықты талап ететін жүйе. Бірақ біз оның көшбасшылық қабілетті ғана емес, тіпті дағдарыстық құбылыстарды жеңу үшін қажетті, қажетті шешімдерді қабылдай алмайтындығын көреміз ».''&lt;ref name=&quot;PutBlame&quot;&gt;
[https://web.archive.org/web/20081007141507/http://www.government.ru/content/governmentactivity/mainnews/archive/2008/10/01/1254237.htm Председатель Правительства России В. В. Путин провел заседание Правительства Российской Федерации.] Официальный сайт Правительства РФ 1 октября 2008 г.&lt;/ref&gt;|date=2008-27-02}}

Үкіметтің сол отырысында кәсіпорындардың жалақы қорларына салық ауыртпалығын күрт арттыру туралы шешім қабылданды: 2010 жылдан бастап бірыңғай әлеуметтік салық (UST) 26% ставкамен жалақы қорының 34% құрайтын үш сақтандыру жарнасына ауыстырылуы керек.&lt;ref name=&quot;KommESN&quot;&gt;[http://kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=1034382 Налог на добавленную пенсию] «[[Коммерсантъ|Коммерсантъ»]] № 178(3995) от 2 октября 2008 г.&lt;/ref&gt; UST-ны жою туралы шешім ресейлік бизнестің жағымсыз реакциясын тудырды; 2008 жылғы 2 қазанда «Бизнес Ресей» Путинге әлемдік нарықтардағы қаржы дағдарысы аяқталғанға дейін кез-келген салықтық инновацияларға мораторий жариялау туралы ұсыныс жасады. ҚДБ стратегиялық талдау департаментінің директоры Игорь Николаев тиімді мөлшерлемені 20-22% -дан 30% -ға дейін көтеру «өте көп» деп атап өтті:&lt;ref name=&quot;ESNTitov&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20081003234257/http://www.rbcdaily.ru/2008/10/03/focus/383594 Бизнесмены вступились за ЕСН] [[РБК Daily]] 3 октября 2008 г.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090124192933/http://www.deloros.ru/press/news/9319 «Деловая Россия» предлагает объявить мораторий на любые налоговые новации] На сайте общественной организации «Деловая Россия» 2 октября 2008 г.&lt;/ref&gt; ''«Бұл өте нашар шешім, қор нарығындағы және жалпы экономикадағы мәселелер күшті ынталандырулармен толықтырылады. Біз экономикалық өсу қарқынын төмендетіп қана қоймай, келесі жылы нөлдік деңгейге көтереміз. Егер салық ауыртпалығын арттырудың ең сәтсіз сәтін таңдауға болатын болса, онда ол таңдалады»&lt;ref name=&quot;ESNNikKom&quot;&gt;[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=1034382 Налог на добавленную пенсию] [[Коммерсантъ]] № 178 (3995) от 2 октября 2008 г.&lt;/ref&gt;''.

[[2008 жыл]]ғы [[6 қазан]]да РТС индексі төмендеді: тәулігіне 19,1% - 866,39 тармаққа дейін;&lt;ref name=&quot;StockCr&quot;&gt;[http://newsru.com/finance/06oct2008/stocks.html Российский фондовый рынок вновь рухнул, побив рекорд «черного вторника».] [[NEWSru]] 6 октября 2008 г.&lt;/ref&gt; [[Лондон]]дағы сауда тоқтамады, ресейлік «көк фишкалар» 30-50% -ға арзандады)&lt;ref name=&quot;VedFisch&quot;&gt;[http://www.vedomosti.ru/newspaper/article.shtml?2008/10/07/163810 Биржи в коме] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090605220403/http://www.vedomosti.ru/newspaper/article.shtml?2008%2F10%2F07%2F163810|date=2009-06-05}} «[[Ведомости|Ведомости»]] № 189 (2211) от 7 октября 2008 г.&lt;/ref&gt;.

[[2008 жыл]]ғы 7 қазанда Д. А. Медведев үкіметтің экономикалық блогымен кездесуден кейін мемлекет Ресей банктеріне кемінде бес жыл мерзімге 950 млрд. Рубльге дейінгі реттелген несие беретіндігін жариялады. Бұл жаңалық қор нарығының уақытша өсуіне себеп болды.&lt;ref name=&quot;Subcr&quot;&gt;[http://newsru.com/finance/07oct2008/support2.html Медведев: Российским банкам предоставят кредит на 950 млрд рублей на пять лет] [[NEWSru]] 7 октября 2008 г.&lt;/ref&gt; Дүниежүзілік банктің мәліметтері бойынша Ресейдің қаржы жүйесін нығайту шаралары «өтімділіктің тапшылығы жағдайында банк жүйесін тұрақтандыруға қол жеткізуге және халық арасында дүрбелеңнің алдын алуға мүмкіндік берді: банк жүйесінен депозиттердің таза ағымы тұрақтанды, шетел валютасындағы депозиттердің өсуі басталды,&lt;ref name=&quot;NewsSack&quot;&gt;[http://newsru.com/finance/08oct2008/gotsacked.html Российские компании начинают увольнять сотрудников, чтобы смягчить последствия экономического кризиса] [[NEWSru]] 8 октября 2008 г.&lt;/ref&gt; ірі банктер арасында банкроттыққа жол берілмеді және банк секторын шоғырландыру процесі қайта басталды »&lt;ref name=&quot;doklad18&quot;&gt;[http://siteresources.worldbank.org/INTRUSSIANFEDERATION/Resources/rer18rus.pdf «Доклад об экономике России» № 18] // Всемирный банк&lt;/ref&gt;.

[[2008 жыл]]дың қазанында мұнай және газ алпауыттары ([[Лукойл]], [[Роснефть]], ТНК-ВР және [[Газпром]]) үкіметтен сыртқы қарыздар бойынша қарызды өтеу үшін қолдау сұрады.&lt;ref name=&quot;Subcr&quot; /&gt;

[[2008 жыл]]ы 8 қазанда Президент Медведев [[Эвьян-ле-Бен|Эвиандағы]] ([[Франция]]) Әлемдік саясат жөніндегі конференцияда сөйлеген сөзінде экономикалық дағдарыстың сипаты мен сабақтары туралы өз пікірін білдірді: оның пікірінше, «бірқатар елдердің экономикалық« эгоизмі »дағдарысқа әкелді.&lt;ref name=&quot;KrFive&quot;&gt;[http://kremlin.ru/appears/2008/10/08/1619_type63374type63377type82634_207422.shtml Выступление на Конференции по мировой политике] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081011044848/http://kremlin.ru/appears/2008/10/08/1619_type63374type63377type82634_207422.shtml |date=2008-10-11 }} На официальном сайте Президента Российской Федерации 8 октября 2008 г.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NewsrFive&quot;&gt;[http://newsru.com/finance/08oct2008/medvedev.html Медведев назвал 5 принципов выхода из кризиса и 5 принципов нового Договора о евробезопасности] [[NEWSru]] 8 октября 2008 г.&lt;/ref&gt; Ол 5 тармақтан тұратын бағдарламаны ұсынды, оның біріншісі: «жаңа жағдайларда ұлттық және халықаралық реттеуші институттарды жетілдіріп, жүйеге енгізу керек». Сол күні ресейлік компаниялардың шенеуніктер мен уәделерге қайшы келетініне қарамастан, қысқарта бастағандығы туралы хабарлады. сарапшылардың болжамдары, сондай-ақ [[Горький автомобиль зауыты|ГАЗ]] конвейерлерін тоқтату және [[КамАЗ]]-да жұмыс күндерінің санын қысқарту.&lt;ref name=&quot;GazKamaz&quot;&gt;[http://kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=1037547 Кризис вырулил на автозаводы // ГАЗ остановил конвейер, а КамАЗ уменьшил число рабочих дней] «Коммерсантъ» № 182 (3999) от 8 октября 2008 г.&lt;/ref&gt;

Мемлекеттік Думаның бірқатар заң жобаларын қабылдауына және В.Путиннің Даму Банкі (Внешэкономбанк),&lt;ref name=&quot;Duma&quot;&gt;[http://money.newsru.com/article/10Oct2008/gossredstva Госдума законодательно утвердила пакет мер по поддержке финансовой системы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170716143504/http://money.newsru.com/article/10Oct2008/gossredstva|date=2017-07-16}} [[NEWSru]] 10 октября 2008 г.&lt;/ref&gt; ол өзінің бақылау кеңесінің төрағасы болып, мемлекеттік қорларды (оның ішінде Ресей Ұлттық әл-ауқат қорының қаражатын) ресейлік акциялар мен облигацияларға орналастырудың операторы ретінде әрекет етеді, [[Ресейлік Newsweek]] газетінің 2008 жылғы 13 қазандағы хабарлауынша,&lt;ref name=&quot;SelectBus&quot;&gt;[http://runewsweek.ru/economics/25528/ Отборный бизнес] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081016104532/http://runewsweek.ru/economics/25528/|date=2008-10-16}} [[Русский Newsweek]] 13 октября 2008 г.&lt;/ref&gt; ВЭБ кепілдікке ресейлік кәсіпорындардың кепілдікке алынған акцияларын қайтарып алады, бұл «ұлттандыру» және мүлікті қайта бөлу қаупін тудырады.&lt;ref name=&quot;SelectBus&quot;/&gt;

[[2008 жыл]]ғы 13 қазанда Д. А. Медведев жеке тұлғалардың банктік салымдарындағы кепілдіктерді 700 мың рубльге дейін арттыратын жарлыққа қол қойды&lt;ref name=&quot;amrp&quot;&gt;[http://www.rian.ru/crisis_spravki/20090914/185012904.html Антикризисные меры правительства России 2008-09 гг. Справка] // РИА Новости, 14 сентября 2009 г.&lt;/ref&gt;.

[[2008 жыл]]дың 4 желтоқсанында премьер-министрдің «тікелей жолынан» кейін Путин [[Би-Би-Си]]ге келесі президенттік сайлау 2012 жылы өткізілетінін және оның Медведевпен ынтымақтастығы «тиімді тандем&lt;ref name=&quot;BBCTandem&quot;&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7765052.stm|title=Putin rules out early Kremlin bid|publisher=[[БиБиСи]]|datepublished=2008-12-04|accessdate=2008-12-05|description=Russian PM Vladimir Putin has ruled out an early return to the presidency|archiveurl=https://www.webcitation.org/61CSatqY1?url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7765052.stm|archivedate=2011-08-25|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;» екенін айтты; Телерадиокорпорация «тікелей желі» премьер-министр Путиннің (және президент Медведев емес) жүргізгенін «Путин президенттіктен кеткеннен бері нақты биліктен қол үзгенін» дәлелдеді. Путин мұны оның биліктегі партия төрағасы (Мемлекеттік Думадағы «[[Біртұтас Ресей]]» партиясының көпшілігіне сілтеме жасай отырып) деп түсіндірді.

[[Федералды мемлекеттік статистикалық қызмет|Росстат]]тың [[2009 жыл]]ғы қаңтарда жарияланған мәліметтеріне сәйкес, желтоқсанда халықтың нақты қолдағы табысының төмендеуі қарашамен салыстырғанда екі есе артып, 11,6% -ды құрады (өткен жылдың желтоқсан айымен салыстырғанда)&lt;ref name=&quot;BBCTandem&quot;/&gt;, нақты жалақы 4,6% -ға (+7,2) төмендеді. қарашада%), 4-тоқсандағы жұмыссыздардың орташа айлық өсу қарқыны ІІІ тоқсандағы 5,6% -бен салыстырғанда 23% құрады (2007 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vedomosti.ru/newspaper/article.shtml?2009/01/28/178956|title=Социальный кризис|publisher=[[Ведомости]]|datepublished=2008-01-28|accessdate=2009-01-29|description=Экономика закончила год с минусом: в декабре упали капинвестиции, производство, реальные доходы и зарплаты, резко сократился рост торговли, отчитался Росстат. Эти показатели могут не выйти из минуса по итогам всего 2009 года|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110813203642/http://www.vedomosti.ru/newspaper/article/178956/|archivedate=2011-08-13}}&lt;/ref&gt;

[[2009 жыл]]дың 30 желтоқсанында [[Ресей Федерациясы Үкіметінің Төрағасы|Ресейдің Премьер-Министрі]] Владимир Путин Ресейдегі экономикалық дағдарыстың белсенді кезеңі еңсерілгенін мәлімдеді.&lt;ref&gt;[http://russian.people.com.cn/31520/6856672.html В. Путин: активная фаза кризиса преодолена, возобновился экономический рост] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110519134404/http://russian.people.com.cn/31520/6856672.html |date=2011-05-19 }} // Жэньминь Жибао, 31 декабря 2009 г.&lt;/ref&gt;

[[2010 жыл]]ғы наурыздағы Дүниежүзілік банктің есебінде Ресейдің экономикалық шығындары дағдарыс басталған кезде күтілгеннен аз болғандығы айтылды.&lt;ref name=&quot;vb240310&quot;&gt;[http://top.rbc.ru/economics/24/03/2010/383833.shtml Всемирный банк поверил в Россию] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140116084312/http://top.rbc.ru/economics/24/03/2010/383833.shtml |date=2014-01-16 }} // РБК, 24 марта 2010 г.&lt;/ref&gt; Дүниежүзілік банктің мәліметі бойынша, бұл ішінара үкімет қабылдаған дағдарысқа қарсы ауқымды шаралармен байланысты болды.&lt;ref name=&quot;vb240310&quot; /&gt;

====Протекционистік шаралар====
[[Сурет:Dmitry Medvedev in Germany, July 2011-19.jpeg|thumb|right|300px|Медведев [[Германия Федералдық канцлері|Германия канцлері]] [[Ангела Меркель]] мен [[Германия]]да 2011 жылдың шілдесінде]]
[[2009 жыл]]ғы 12 қаңтарда Ресей Федерациясы Үкіметінің 2008 жылғы 5 желтоқсанда премьер-министр Владимир Путин қол қойған «Кейбір автомобильдер үшін кедендік тарифке өзгерістер енгізу туралы»&lt;ref&gt;[http://newsru.com/finance/12jan2009/poshliny.html Вступают в силу новые ставки таможенных пошлин на ввоз иномарок: они выросли в среднем на треть] NEWSru 12 января 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rg.ru/2008/12/12/tamozh-dok.html|title=Постановление Правительства Российской Федерации от 5 декабря 2008 г. № 903 г. Москва «О внесении изменений в Таможенный тариф Российской Федерации в отношении некоторых моторных транспортных средств»|publisher=[[Российская газета]]|datepublished=2008-12-12|accessdate=2009-01-12}}&lt;/ref&gt; қаулысына сәйкес жаңа әкелінгендерге [[кедендік баж салығы]] артты.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=1098046|title=Перекати-пошлины|publisher=[[Коммерсантъ]]|datepublished=2008-12-22|accessdate=2009-01-12|description=«Новые акции протеста автомобилистов прошли по всей России»|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; [[Ресей]]ге, шетелдік жүк көліктері мен автомобильдер. Үкіметтің бұл шешімі Қиыр Шығыстағы, Сібірде және басқа да облыстарда 2008 жылдың желтоқсанында, негізінен саяси ұрандармен жалғасқан 2009 жылғы қаңтардың басында жалғасқан жаппай наразылықтарды тудырды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=1101263|title=Автомобилисты спешились под знамена|publisher=[[Коммерсантъ]]|datepublished=2009-01-11|accessdate=2009-01-12|description=«К акциям протеста против повышения пошлин примкнули партии и движения»|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;

28 қаңтар 2009 ж. [[Бүкіләлемдік экономикалық форум|Давоста]] В.Путин өз сөзінде: «Сіз оқшаулану мен кеңейтілген экономикалық эгоизмге ене алмайсыз. G20 саммитінде әлемнің жетекші экономикаларының көшбасшылары әлемдік сауда мен капитал қозғалысына кедергілер жасаудан бас тартуға келісті. Ресей осы пікірлермен бөліседі. Тіпті, дағдарыс жағдайында протекционизмнің белгілі бір өсуі сөзсіз болып табылатын болса, біз оны, өкінішке орай, бүгінде көріп отырмыз, сондықтан бұл жерде бәрімізде пропорцияны білуіміз керек»&lt;ref&gt;[http://www.polit.ru/news/2009/01/29/davos.html Путин в Давосе: чрезмерное вмешательство государства не поможет в борьбе с кризисом] [[Polit.ru]] [[29 января]] 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rian.ru/mm/20090129/160467863.html Антикризисный рецепт от Владимира Путина. Выступление в Давосе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090201034320/http://www.rian.ru/mm/20090129/160467863.html|date=2009-02-01}} [[РИА «Новости»]] [[29 января]] 2009.&lt;/ref&gt;.

====Рецессия. Ішкі саясат (2009)====
Федералды мемлекеттік статистикалық қызмет 2009 жылғы қаңтарда жариялаған мәліметтерге сәйкес, 2008 жылғы желтоқсанда Ресейдегі өнеркәсіп өндірісінің төмендеуі 2007 жылғы желтоқсанмен салыстырғанда (қарашада - 8,7%), бұл соңғы онжылдықтағы өндірістің ең терең құлдырауы болды; тұтастай алғанда, 2008 жылғы 4-тоқсанда өнеркәсіп өндірісінің төмендеуі 2007 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 6,1% құрады.&lt;ref name=&quot;Plav&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ng.ru/economics/2009-01-26/4_industry.html|title=Производство попало под обвал|publisher=[[Независимая газета]]|datepublished=2009-01-26|accessdate=2009-01-28|description=Промышленность расплачивается за плавную девальвацию рубля|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; 2009 жылдың қаңтар-қазан айлары бойынша өнеркәсіп өндірісінің индексі 2008 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 86,7% құрады (Ресей [[Ресей Федерациясының Экономикалық даму министрлігі|Экономика министрлігінің]] деректері)&lt;ref name=&quot;Probilo&quot;&gt;{{cite web|url=http://kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=1108255|title=Программа «500 пунктов» выполнена|publisher=[[Коммерсантъ]]|datepublished=2009-01-24|accessdate=2009-01-24|description=Фондовый рынок упал на шесть лет назад|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. Өнеркәсіптік өндірісті тұрақтандырудың кейбір белгілері 2009 жылдың соңына қарай айтарлықтай жақсаруға себеп бермейді, инфляцияны жылдың аяғында 8,8% деңгейіне дейін төмендетуді қоспағанда (Росстат мәліметтері). 2009 жылдың он айында ЖІӨ 9,6% төмендеді.

===2008 жылғы Президенттің жолдауы. Конституцияға өзгерістер енгізу туралы заң===
Ресей Федерациясының Президентінің [[2008 жыл]]ғы [[23 қазан]]да жоспарланған Федералды жиналысқа жыл сайынғы жолдауын жариялау белгісіз мерзімге кейінге қалдырылды&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://newsru.com/russia/20oct2008/poslanie.html|title=В Послании Федеральному Собранию Медведев расскажет про финансовый кризис|publisher=[[NEWSru]]|datepublished=2008-10-20|accessdate=2008-10-23|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;; Медведев оған дағдарысқа қарсы түзетулер енгізуге ниетті екендігі туралы хабарлады. Дәл сол күні БАҚ сарапшылардың пікіріне сүйене отырып,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.svobodanews.ru/news/2008/10/23.html?id=470017|title=Сегодняшнее послание президента Медведева перенесено|publisher=[[Радио «Свобода»]]|datepublished=2008-10-23|accessdate=2008-10-23|archiveurl=https://www.webcitation.org/61CSmIUvN?url=http://www.svobodanews.ru/content/news/470017.html|archivedate=2011-08-25|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; «әлемдік қаржы дағдарысы Ресей азаматтарының өміріне әсер ете бастады» деп мәлімдеді.&lt;ref&gt;[http://newsru.com/finance/23oct2008/crisis.html Из-за кризиса россияне сократят разговоры по сотовым, потеряют в цене квартир и перестанут покупать новые авто] [[NEWSru]] 23 октября 2008 г.&lt;/ref&gt;

[[2008 жыл]]дың [[5 қараша]]сында [[Үлкен Кремль сарайы]]ның Әулие Георгий залында оқылған (барлығының бәрі Кремльдің Мәрмәр залында) Медведев Құрама Штаттарды сынға алды және Ресей Конституциясына өкілеттіктерді ұзартатын түзетулер енгізуді ұсынды («[[Ресей Конституциясына түзетулер|конституциялық түзету]]» деп аталады)&lt;ref name=&quot;FullPosl&quot;&gt;[http://kremlin.ru/appears/2008/11/05/1349_type63372type63374type63381type82634_208749.shtml Послание Федеральному Собранию Российской Федерации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090819094940/http://kremlin.ru/appears/2008/11/05/1349_type63372type63374type63381type82634_208749.shtml |date=2009-08-19 }} На официальном сайте Президента России 5 ноября 2008 г.&lt;/ref&gt;. Президент және Мемлекеттік Дума тиісінше алты және бес жылға дейін; Президенттің жаңа ұсынысы «тұрақты қолдаумен» қабылданды. Президент «саяси ахуалдың шиеленісуіне себеп болатындарға» «ескерту жасады»&lt;ref name=&quot;Predlovats&quot;&gt;[http://newsru.com/russia/05nov2008/6years.html Медведев продлевает полномочия себе и депутатам Госдумы] [[NEWSru]] 5 ноября 2008 г.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Posl&quot;&gt;[http://newsru.com/russia/05nov2008/poslanie1.html Медведев выступил с революционным Посланием: он ответил на ПРО США и увеличил срок президентства до 6 лет] 5 ноября 2008 г.&lt;/ref&gt;: «Біз әлеуметтік және этникалық араздықты қоздыруға,&lt;ref name=&quot;FullPosl&quot;/&gt; адамдарды алдап, оларды заңсыз әрекеттерге тартуға жол бермейміз». «Ведомости» газетінің аты аталмаған «президент әкімшілігіне жақын дереккөзге» сәйкес 6 қарашада «Путиннің басқару мерзімінің мерзімін 2007 жылға дейін ұзарту жоспары жасалды» және оның Кремльге ұзақ мерзімге оралуы қарастырылды;&lt;ref name=&quot;Veddosr&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.vedomosti.ru/newspaper/article.shtml?2008/11/06/167527|title=Шесть лет Путину|publisher=[[Ведомости]]|datepublished=2008-11-06|accessdate=2008-11-06|description=«Медведев объявил об увеличении сроков полномочий президента и Госдумы. Реформа была задумана ещё при президентстве Путина, говорят в Кремле, ему и послужит.»|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; ақпарат көзі сценарий бойынша «Медведев өз өкілеттілігін мерзімінен бұрын отставкаға кетуі мүмкін,&lt;ref&gt;[http://runewsweek.ru/country/25849/ Дело особой срочности] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090125182300/http://runewsweek.ru/country/25849/|date=2009-01-25}} [[Русский Newsweek]] 10 ноября 2008 г.&lt;/ref&gt; бұл Конституцияны өзгерту арқылы мүмкін» деп болжайды.&lt;ref name=&quot;Veddosr&quot;/&gt; Осындай пікірді 10 қарашада ресейлік Newsweek журналы үкіметіндегі ақпарат көздері айтты. Ресей премьер-министрінің Владимир Путиннің өкілі [[Дмитрий Сергеевич Песков|Дмитрий Песков]] «Ведомости» газетіне: «Мен Путиннің келесі жылы президенттік қызметке оралуына ешқандай себеп таппаймын, өйткені қазіргі президент 2009 жылы жалғасады» деді.&lt;ref name=&quot;Edrossmeet&quot;&gt;[http://www.edinros.ru/news.html?id=147312 Партия реализует Послание Президента]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Сентябрь 2019 |bot=InternetArchiveBot }} На официальном сайте «Единой России» 7 ноября 2008 г.&lt;/ref&gt; 7 қараша күні кешке «Единая Россия» партиясының жетекшісі, премьер-министр Владимир Путин партия басшылығымен кездесуде, оған Ресей Президенті Әкімшілігі Аппараты басшысының бірінші орынбасары [[Владислав Юрьевич Сурков|Владимир Сурков]] және Ресей Үкіметі Аппаратының басшысы Сергей Собянин қатысты:&lt;ref name=&quot;Edrossmeet&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.vesti.ru/doc.html?id=221599 Путин: «Единая Россия» должна обеспечить поддержку положений Послания президента] «[[Вести (телеканал)|Вести»]] 7 ноября 2008 г.&lt;/ref&gt; «Менің ойымша, «[[Біртұтас Ресей]]» ''Президенттің ұстанымын қолдауы керек және оның саяси ресурсы есебінен Президенттің ұсыныстарын федералды парламент арқылы, қажет болған жағдайда заң шығарушы жиналыстар арқылы өткізуді қамтамасыз етуі керек. иондық''. Ұсыныс оппозиция мен адам құқығын қорғаушылардың наразылығын тудырды&lt;ref name=&quot;ProtPopr&quot;&gt;[http://newsru.com/russia/05nov2008/srok.html Предложение Медведева увеличить президентский срок требует изменения Конституции. Правозащитники протестуют] 5 ноября 2008 г.&lt;/ref&gt;.

[[2008 жыл]]ғы 11 қарашада Президент Медведев Ресей Федерациясы Конституциясының 134-бабына және «Ресей Федерациясының Конституциясына өзгертулерді қабылдау және күшіне енгізу тәртібі туралы» Федералды заңның 3-бабына сәйкес Мемлекеттік Думаға Ресей Федерациясының Конституциясына өзгерістер енгізу туралы заң жобаларын енгізді: «Мерзімді өзгерту туралы». Ресей Федерациясы Президентінің және Мемлекеттік Думаның өкілеттіктері »және« Ресей Федерациясының Үкіметіне қатысты Мемлекеттік Думаның бақылау өкілеттіктері туралы»&lt;ref name=&quot;Vnespr&quot;&gt;[http://newsru.com/russia/11nov2008/vnios.html Процесс пошел: Медведев внёс в Госдуму законы об увеличении президентского и депутатского сроков] [[NEWSru]] 11 ноября 2008 г.&lt;/ref&gt;.
[[File:Dmitry Medvedev 20 November 2008-4.jpg|thumb|250px|2008 жылғы 20 қарашада «Біртұтас Ресей» партиясының 10-шы съезінде]]
[[2008 жыл]]ғы 13 қарашада Ресейдің кейбір бұқаралық ақпарат құралдары Мемлекеттік Думаның кейбір депутаттарының айтуынша, сол жылы 20 қарашада «Единая Россия» конгресінде Владимир Путин партияға кіріп, Мемлекеттік Думаның төрағасы бола алады; Парламенттің төменгі палатасына қайта сайлау мүмкіндігі жоққа шығарылмады&lt;ref name=&quot;NGGD&quot;&gt;[http://newsru.com/russia/13nov2008/putiner.html Чтобы спасти имидж, Путин может оставить премьерский пост и вступить в «Единую Россию»] [[NEWSru]] 13 ноября 2008 г&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vedomosti.ru/newspaper/article.shtml?2008/11/14/169012|title=На реформу дается месяц|publisher=«[[Ведомости]]»|datepublished=2008-11-14|accessdate=2008-11-14|description=«Партийное руководство рекомендовало региональным парламентариям одобрить поправки президента Дмитрия Медведева в конституцию до 23 декабря. Московские товарищи подсказывают регионалам, как составлять положительные отзывы на законопроект.»|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110813203355/http://www.vedomosti.ru/newspaper/article/169012/|archivedate=2011-08-13}}&lt;/ref&gt;.

19 қарашада Мемлекеттік Думада Конституцияға түзетулер екінші оқылымда қабылданған кезде қарсы дауыс берген РФКП фракциясымен бірге [[Ресейдің либералды-демократиялық партиясы|РЛДП]] фракциясы Мемлекеттік Думаның конституциялық заңнама жөніндегі комитетінің РЛДП конституциялық бастамаларын талқылауға ұсынудан бас тартуына байланысты қатыспады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ng.ru/politics/2008-11-20/3_discussion.html|title=Дискуссию признали вредной|publisher=«[[Независимая газета]]»|datepublished=2008-11-20|accessdate=2008-11-20|description=«Второе чтение поправок к Конституции прошло по весьма оригинальной схеме.»|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; 12 желтоқсанда Ресей Федерациясының Президенті Дмитрий Медведевтің Мемлекеттік Кремль сарайында конституцияның 15 жылдығына арналған конференцияда сөйлеген сөзінде «Түзетулерден ұят!» Деп айқай-шу естілді. Қауіпсіздік бұл адамды залдан шығарды, дегенмен президент қол тигізбеуін өтінді. «Шын мәнінде, сіз еш жерде тазалаудың қажеті жоқ, оған қалуға және тыңдауға мүмкіндік беріңіз», - деді Медведев. Ол «конституция әркімнің өз көзқарасын білдіруге құқығы бар деп қабылданды» деп қосты. «Бұл да ұстаным, оны құрметтеуге болады», - деді РФ Президенті және залда шапалақтау естілді, деп хабарлайды агенттіктер. Бұл оқиға Бірінші арна мен Бүкілресейлік мемлекеттік телерадиокомпаниясының эфирінен алынды.&lt;ref&gt;[http://lenta.ru/news/2008/12/12/pozor/ Выступление Медведева в Кремле сопроводили выкриками «Позор!»]&lt;/ref&gt;

[[2008 жыл]]ғы [[30 желтоқсан]]да өзгерістер туралы заңға Медведев қол қойып, келесі күні күшіне енді&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rg.ru/2008/12/31/konstitucia-popravki-dok.html |title=Федеральный закон Российской Федерации о поправке к Конституции Российской Федерации от 30 декабря 2008 г. № 6-ФКЗ «Об изменении срока полномочий Президента Российской Федерации и Государственной Думы» |publisher=«[[Российская газета]]» |datepublished=2008-12-31|accessdate=2009-01-14}}&lt;/ref&gt;.

Американдық ''[[Freedom House]]'' ұйымы президенттік және парламенттік өкілеттіктердің артуы Ресейді «одан да азат елге айналдырды»&lt;ref name=&quot;«Коммерсантъ»&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc-y.aspx?DocsID=1102305|title=Российские свободы понесли военные потери|publisher=«[[Коммерсантъ]]»|datepublished=2008-01-14|accessdate=2009-01-14|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;newsru.com&quot;&gt;[http://newsru.com/russia/14jan2009/fhdoklad.html Правозащитники Freedom House вновь признали Россию несвободной страной] [[NEWSru]] 14 января 2009.&lt;/ref&gt; деп сендірді.&lt;ref name=&quot;«Коммерсантъ»&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;newsru.com&quot;/&gt; Ресей Мемлекеттік Думасының Коммунистік партия фракциясының депутаты [[Валерий Фёдорович Рашкин|Валерий Рашкин]] 2008 жылғы президенттік жолдауында айтылған бастамалар (Конституцияға енгізілген өзгерістерді қоспағанда) бос декларация болып қалғанын атап өтті. 2009 жылғы 7 мамырда Ресей Федерациясының Конституциялық Сотының Төрағасы Валерий Зоркин «Коммерсант» газетіне берген сұхбатында Дмитрий Медведевтің президенттігінің бірінші жылдығына орайластырылып, Конституциялық Сотқа Негізгі Заңға ұсынылған түзетулерді қабылданар алдында олардың заңдылығын тексеру құқығы берілуі керек деп мәлімдеді (Конституциялық Сотта қазір мұндай құқық бар) жоқ):

{{quotation|—«Біздің ондай құқығымыз жоқ, сондықтан өзгерістерге байланысты барлық шығындарға саясаткерлер жауап береді, олар тіпті Конституция идеясын жоя алады. Ал Конституциялық сот өзіне бекітілген конституция аясында әрекет етуі керек. Ол оны түсіндіре алады, бірақ ол басқа конституция жасай алмайды. Менің ойымша, бүгін оған өзгертулер енгізу тетігі туралы заңға өзгеріс енгізетін кез келді ... Қоғам мен заң шығарушыны конституциялық емес норма қабылдаудан қорғау үшін жаңа түзетуді конституциялық бақылау органының көмегімен тексеру керек. Себебі ол қабылданған және бекітілген кезде оны ешкім тексере алмайды », - деп түсіндірді Зоркин|}}

&lt;ref&gt;[http://lenta.ru/news/2009/05/07/amend/ Зорькин призвал проверять поправки в Конституцию в суде]&lt;/ref&gt;. Зоркиннің ескертулеріне жауап ретінде Дмитрий Медведев келесі күні Мемлекеттік Думаға Конституциялық соттың төрағасын тағайындау тәртібін өзгертуді ұсынды. Президент парламентке ұсынған заң жобасына сәйкес, мемлекет басшысының ұсынысы бойынша Конституциялық сот төрағасы мен оның орынбасарларын Федерация кеңесі тағайындайды. Қазіргі уақытта судьялар төраға мен төрағаның орынбасарларын сайлайды.&lt;ref&gt;[http://lenta.ru/news/2009/05/08/court/ Медведев предложил отменить выборы главы Конституционного суда]&lt;/ref&gt;

===Сыртқы саясат===
{{main|Оңтүстік Осетиядағы қарулы қақтығыстың салдары (2008)|Абхазия мен Оңтүстік Осетияның тәуелсіздік жариялауына халықаралық реакция}}

===2008 жыл===
[[File:Dmitry Medvedev address on 26 August 2008 regarding Abkhazia &amp; South Ossetia.ogg|thumb|250px|Дмитрий Медведев Ресейдің Абхазия мен Оңтүстік Осетияның тәуелсіздігін мойындағанын жариялады]]
2008 жылғы 17 маусымда Дмитрий Медведев Латвия және [[Эстония]] азаматтары емес,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.fmsrm.ru/doc_186.html |title=Указ Президента Российской Федерации от 17 июня 2008 г. № 977 «О порядке въезда в Российскую Федерацию и выезда из Российской Федерации лиц без гражданства, состоявших в гражданстве СССР и проживающих в Латвийской Республике или Эстонской Республике» |accessdate=2010-04-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090302105332/http://www.fmsrm.ru/doc_186.html |archivedate=2009-03-02 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt; бұрынғы [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] азаматтары Ресей Федерациясының шекарасын кесіп өтуге арналған визасыз режим туралы Жарлыққа қол қойды. 2008 жылғы 27 маусымда визасыз режим жұмыс істей бастады.&lt;ref&gt;[http://www.rg.ru/2008/06/27/granica-latviya-anons.html На латвийско-российской границе начал действовать безвизовый режим для неграждан Латвии] // Российская газета, 27 июня 2008 .&lt;/ref&gt;

[[2008 жыл]]ғы 12 шілдеде Дмитрий Медведев Ресейдің сыртқы саясатының жаңа тұжырымдамасын бекітті

[[2008 жыл]]ғы 26 тамызда Дмитрий Медведев «[[Абхазия Республикасы]]н тану туралы» және «Оңтүстік Осетия республикасын тану туралы» жарлықтарға қол қойды, соған сәйкес Ресей Федерациясы екі республиканы «егемен және тәуелсіз мемлекет» деп таныды және олардың әрқайсысымен дипломатиялық қатынастар орнатуға міндеттеме алды. достық,&lt;ref&gt;[http://www.kremlin.ru/text/docs/2008/08/205759.shtml Указ «О признании Республики Абхазия».]{{Недоступная ссылка|date=Май 2019 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.kremlin.ru/text/docs/2008/08/205758.shtml Указ «О признании Республики Южная Осетия».]{{Недоступная ссылка|date=Май 2019 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; ынтымақтастық және өзара көмек туралы келісім жасаңыз. Ресейдің Грузия аймақтарының тәуелсіздігін мойындауы Батыс елдерінің көпшілігінің айыптауына әкелді; [[ТМД]]-ның басқа бірде-бір мемлекеті қолдаған жоқ.

Бес күннен кейін, 2008 жылдың 31 тамызында, Ресейдің Сочидегі үш телеарнасына берген сұхбатында Медведев бес «ұстанымды» жариялады, ол Ресей Федерациясының сыртқы саясатын құруға ниет білдірді.&lt;ref name=&quot;princ&quot;&gt;[http://kremlin.ru/text/appears/2008/08/205991.shtml Интервью Дмитрия Медведева телеканалам «Россия», Первому, НТВ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081018130412/http://kremlin.ru/text/appears/2008/08/205991.shtml |date=2008-10-18 }} На официальном сайте Президента России 31 августа 2008 г.&lt;/ref&gt; Ол «ұстанымдардың» біріншісі:&lt;ref name=&quot;princ&quot;/&gt; ''Ресей өркениетті халықтар арасындағы қатынастарды анықтайтын [[Халықаралық құқықтың принциптері|халықаралық]] [[Халықаралық құқық|құқықтың негізгі]] қағидаттарының басымдылығын мойындайды'' деп мәлімдеді. Бесінші «ұстаным» жарияланды: «Ресей, әлемнің басқа елдері сияқты, артықшылықтары бар аймақтарға ие&lt;ref name=&quot;princ&quot;/&gt;. мүдделері. Бұл аймақтарда бізде дәстүрлі достық, жылы қарым-қатынастар және тарихи ерекше қатынастар бар елдер бар&lt;ref name=&quot;LaRep&quot;&gt;[http://inopressa.ru/repubblica/2008/09/03/13:34:07/yalta Новая Ялта: сегодняшние правители и сферы влияния] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080905152610/http://inopressa.ru/repubblica/2008/09/03/13:34:07/yalta|date=2008-09-05}} Русский перевод статьи в [[La Repubblica]] от 3 сентября 2008 г.&lt;/ref&gt;. Біз осы аймақтарда мұқият жұмыс істейміз және осы мемлекеттермен, жақын көршілерімізбен осындай достық қарым-қатынасты дамыта береміз «. Итальяндық La Repubblica газеті 3 қыркүйектегі» Жаңа Ялта: бүгінгі билеушілер мен ықпал ету салалары «мақаласында Медведевтің соңғы» ұстанымын «былай түсіндірді. Ресейдің «орыс азшылықтары тұратын бұрынғы кеңестік аумақтардың бір бөлігін қамтыған» аймаққа деген талабы. Осы мақаладан бір күн бұрын Дмитрий Медведев Грузия Республикасының басшылығына өз көзқарасын білдірді: «Ал ше? tsya грузин органдары - АҚШ-тың өмір сүрмесе, ол «саяси мәйіті» ''Президент Михаил Саакашвили, біз үшін банкрот режимін міндетін атқарушы''&lt;ref&gt;[http://kremlin.ru/appears/2008/09/02/2155_type63379_206080.shtml Интервью итальянскому телеканалу РАИ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080903235149/http://kremlin.ru/appears/2008/09/02/2155_type63379_206080.shtml |date=2008-09-03 }} На официальном сайте Президента России 2 сентября 2008 г.&lt;/ref&gt;.

[[The Wall Street Journal]] журналында 2008 ж. 10 қыркүйектегі «Украина Ресейдің келесі нысанаға айналуы мүмкін» атты мақаласында Ресейдің зерттеу бағдарламасының директоры және American Enterprise Institute ғылыми қызметкері Леон Арон «Ресейдің Грузияға басып кіруі және елді одан әрі басып алуы»&lt;ref name=&quot;WSLDoctrine&quot;&gt;{{cite web|url=http://online.wsj.com/article/SB122100831438617621.html?mod=hps_us_at_glance_opinion|title=Russia's Next Target Could Be Ukraine|publisher=[[Wall Street Journal]]|datepublished=2008-09-10|accessdate=2008-09-10|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/61CSwaMC1?url=http://online.wsj.com/article/SB122100831438617621.html?mod=hps_us_at_glance_opinion|archivedate=2011-08-25|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.inopressa.ru/wsj/2008/09/10/13:46:42/ukraina Следующей мишенью России может стать Украина] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080912085724/http://www.inopressa.ru/wsj/2008/09/10/13:46:42/ukraina|date=2008-09-12}} вариант русского перевода на [[ИноСМИ.ру]] 10 сентября 2008 г.&lt;/ref&gt; оқшауланған жағдай емес деп санайды. дегенмен, «ұлттық және сыртқы саясаттың әртүрлі және терең алаңдаушы доктринасының алғашқы көрінісі». Сол жылдың [[1 қыркүйек|1 қыркүйегінде]] [[Newsweek]] журналында Стэнфорд университетінің Халықаралық қатынастар институтының аға қызметкері (Stanford’s Institute for International Studies) Джозеф Джофф Президент Медведевтің басқаруындағы Ресейдің жаңа сыртқы саясаты туралы:

{{дәйексөз|«Қырық жыл бұрын [[Брежневтің доктринасы]]:« Социалистік елдер социалистік болуды тоқтата алмайды »деп жариялады және бұл« Прага көктемін »басқан шабуылға сылтау болды. Біз Путиннің: «Ресейге тиесілі болған нәрсені оған тиесілі бола береміз бе?» Доктринасын аламыз ба?|date=2008-27-02}}

[[Мәскеу]] мен [[Вашингтон]]ның Грузияға қатысты жанжалына байланысты, бақылаушылардың пікірінше, «Мәскеудің сыртқы саяси қызметі [[Латын Америкасы]]на айтарлықтай ауытқып кетті». 2008 жылдың қыркүйек айының ортасында Премьер-Министрдің орынбасары [[Игорь Иванович Сечин|Игорь Сечин]] бастаған Ресей делегациясының сапары тек экономикалық ынтымақтастық мәселелерін ғана емес,&lt;ref name=&quot;KommVoyg&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=1027436&amp;NodesID=5|title=Игорь Сечин открыл союзную Америку|publisher=[[Коммерсантъ]]|datepublished=2008-09-18|accessdate=2008-09-18|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; сонымен бірге Венесуэла мен Кубамен одақтастық қатынастардың дамуы, бұл Мәскеудің көзқарасы бойынша «посткеңестік кеңістіктегі АҚШ-тың белсенді әрекетіне лайықты жауап болады». 18 қыркүйектегі «Ведомости» газеті Ресейдің пікірін келтіреді сарапшы: ''«[[Венесуэла]] мен әскери ынтымақтастықты дамыту - бұл Американың [[Грузия]]ны қолдағанына Мәскеудің жауабы»''.

[[2008 жыл]]ғы [[18 қыркүйек]]те [[АҚШ Мемлекеттік хатшысы]] [[Кондолиза Райс]] Германия-Маршалл қорының Вашингтондағы өкілдігінде АҚШ-Ресей қарым-қатынасы туралы сөз сөйледі, атап айтқанда:&lt;ref name=&quot;VedVoyg&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.vedomosti.ru/newspaper/article.shtml?2008/09/18/161558|title=Против США|publisher=[[Ведомости]]|datepublished=2008-09-18|accessdate=2008-09-18|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110813204430/http://www.vedomosti.ru/newspaper/article/161558/|archivedate=2011-08-13}}&lt;/ref&gt;

{{дәйексөз|«Ресейдің Грузияға басып кіруі ұзақ мерзімді стратегиялық мақсатқа жетпейді және қол жеткізе де алмайды. &lt;...&gt; Америка Құрама Штаттары мен Еуропа мұндай мінез-құлыққа және оны қолдайтындардың барлығына қарсы тұруы керек »&lt;ref name=&quot;Ricespen&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20080919223202/http://www.state.gov/secretary/rm/2008/09/109954.htm Secretary Rice Addresses U.S.-Russia Relations At The German Marshall Fund] Речь К.&amp;nbsp;Райс 18 сентября 2008 года на сайте Госдепа США&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RiceNEWSru&quot;&gt;[http://newsru.com/world/18sep2008/rice.html Госсекретарь Райс отчитала Россию: «анахроничная» демонстрация военной мощи не повернет вспять ход истории] [[NEWSru]] 18 сентября 2008 г.&lt;/ref&gt;.|date=2008-27-02}}

Медведевтің [[АҚШ Мемлекеттік хатшысы]]на сырттай жауап беруі, байқаушылардың пікірінше, ол келесі күні Кремльде «қоғамдық ұйымдардың өкілдерімен кездесуінде» айтқан, НАТО-ны Кавказ бен АҚШ-тағы қақтығысты қоздырды деп айыптады - ішкі істерге араласып кетті деп тезистері болды. Ресейлік істер, атап айтқанда:&lt;ref name=&quot;MedKr&quot;&gt;[http://kremlin.ru/appears/2008/09/19/1615_type63374type63376, на которой он обвинил НАТО в провоцировании конфликта на Кавказе и США — во вмешательстве во внутренние дела России, сказав, в частности:type82634_206639.shtml Встречи с представителями различных сообществ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080923022634/http://kremlin.ru/appears/2008/09/19/1615_type63374type63376type82634_206639.shtml |date=2008-09-23 }} На официальном сайте Президента России&lt;/ref&gt;

{{дәйексөз|«Кавказдағы оқиғалардан кейін үлкен еуропалық келісім жасасудың өзектілігі күн сайын арта түсуде. Мұны тіпті менімен жеке сөйлесулерде, жеке әңгімелерде ештеңе қажет емес деп айтқан адамдар да түсінеді: САКҰ бәрін қамтамасыз етеді, САКҰ бәрін шешеді. САКҰ қандай шешім қабылдады, ол нені қамтамасыз етті? Тек жанжал тудырды, бұдан басқа ештеңе жоқ. &lt;...&gt; Мен бүгін таңертең «сүйікті» Интернетті ашамын, қараңыз: американдық достарымыз біз Ресей Федерациясында мұғалімдерге, дәрігерлерге, ғалымдарға, кәсіподақ жетекшілеріне және судьяларға қолдау көрсетуді жалғастырамыз дейді. Мен үшін соңғысы ерекше болды. Бұл нені білдіреді, олар біздің судьяларды тамақтандырмақ па, олар жемқорлықты қолдай ма? Егер біз бірлескен бағдарламалар туралы айтатын болсақ, онда олар негізгі әлемдік процестерді қабылдауға жақын елдермен бірге жүзеге асырылады. Егер ол осылай жалғаса берсе, жақында олар бізді президенттерді таңдайды »&lt;ref name=&quot;MedKr&quot;/&gt;.|date=2008-27-02}}
[[Сурет:Dmitry Medvedev 8 October 2008-5.jpg|thumb|200px|[[Ресей президенті|Ресей Президенті]] Дмитрий Медведев 2008 жылдың 8 қазанында Францияның [[Эвиан-лес-Бенс]] қаласында өткен Әлемдік саясат жөніндегі конференцияда сөйлеген сөзінде.]]

[[2008 жыл]]ғы 2 қазанда [[Петербордағы Диалог]] форумы аясында Германия канцлері [[Ангела Меркель]] мен кездесу барысында ол тағы да «еуропалық қауіпсіздік туралы заңды күші бар жаңа келісім» жасауға шақырды. Әлемдік қаржы дағдарысы тақырыбына тоқтала отырып, ол «бүгінгі таңда дамыған жүйе халықаралық қаржы жүйесін теңгерімді күйде ұстау бойынша ешқандай міндеттерді орындамайды» деген пікір білдірді.&lt;ref&gt;[http://kremlin.ru/appears/2008/10/02/2156_type63377type63380_207176.shtml Совместная пресс-конференция с Федеральным канцлером Германии Ангелой Меркель по итогам российско-германских межгосударственных консультаций] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081006025901/http://kremlin.ru/appears/2008/10/02/2156_type63377type63380_207176.shtml |date=2008-10-06 }} На официальном сайте Президента РФ 2 октября 2008 г.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MedMerkPtb&quot;&gt;[http://newsru.com/russia/02oct2008/dialog.html Медведев перед Меркель раскритиковал мировой порядок: не работают системы глобальной безопасности и финансовых сдержек] [[NEWSru]] 2 октября 2008 г.&lt;/ref&gt; Медведев сонымен бірге әлемді [[Суық соғыс|қырғи қабақ соғысқа]] қайтарудың мүмкін еместігін атап өтті&lt;ref name=&quot;Medvkhol&quot;&gt;[http://newsru.com/russia/02oct2008/merkel.html Медведев и Меркель провели «петербургский диалог»: канцлер снова обвинила Россию в непропорциональных действиях на Кавказе] [[NEWSru]] 2 октября 2008 г.&lt;/ref&gt;.

[[2008 жыл]]ғы [[8 қазан]]да [[Франция]]ның [[Эвьян-ле-Бен|Эвиан]] қаласында өткен Дүниежүзілік саясат конференциясында ол АҚШ үкіметінің ғаламдық сыртқы саясатын «2001 жылдың 11 қыркүйегінен кейін» және «[[Ауғанстан]]дағы Талибан режимін құлатқаннан кейін»&lt;ref name=&quot;KrFive&quot; /&gt;, оның пікірінше, кездесті. «Біржақты әрекеттердің басталды», атап айтқанда:

{{дәйексөз|«Содан кейін, өкінішке орай, Америка Құрама Штаттарының өзінің жаһандық үстемдігін« нығайтуға »ұмтылуының салдарынан халықаралық өмірді деидеологиялық тұрғыдан шешуге және шынымен демократиялық дүниежүзілік тәртіпті орнатуға тарихи мүмкіндік жіберіліп алынды. САКҰ-ның кеңеюі ерекше құмарлықпен жүзеге асырылады. Бүгін САҚҰ мен Грузияның САҚҰ-ға кіруі белсенді талқылануда. &lt;...&gt; Альянс өзінің әскери инфрақұрылымын еліміздің шекараларына жақындастырады және Еуропада қазір батыс және оңтүстік шекараларымызда жаңа «бөлуші сызықтар» тартады. Олардың айтпағанына қарамастан, біз бұл әрекеттерді бізге қарсы бағытталған іс-әрекеттер деп санайтынымыз табиғи»&lt;ref name=&quot;InterFive&quot;&gt;[http://www.interfax.ru/politics/txt.asp?id=38002 Мир нуждается в срочном ремонте] [[Интерфакс]] 8 октября 2008 г.&lt;/ref&gt;.|date=2008-27-02}}
[[Сурет:Dmitry Medvedev in Azerbaijan 3 July 2008-2.jpg|left|250px|thumb|Дмитрий Медведев [[Әзірбайжан президенті|Әзірбайжан Президенті]] [[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]] пен. [[Баку]], 2008 жыл.]]
[[Сурет:Dmitry Medvedev in Turkmenistan 13 September 2009-1.jpg|250px|thumb|left|Жібек жолы ралли-2009 финалының салтанатты рәсімдерінде. [[Ресей президенті|Ресей Президенті]] Дмитрий Медведев, [[Түркіменстан президенті|Түркіменстан Президенті]] [[Құрбанқұлы Мәлікқұлыұлы Бердімұхамедов|Құрбанқұлы Бердімұхамедов]] (ортада) және [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президенті]] [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]].]]
[[Сурет:Dmitry Medvedev in Turkmenistan December 2009-7.jpg|250px|thumb|Дмитрий Медведев және Түркіменстан Президенті [[Құрбанқұлы Мәлікқұлыұлы Бердімұхамедов|Құрбанқұлы Бердімұхамедов]].]]

Медведевтің пікірінше, «біртұтас және қауіпсіздіктің кешенді жүйесін құруға» шақырылған жаңа Еуропалық қауіпсіздік туралы шарттың «элементтері» болды.&lt;ref name=&quot;KrFive&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;InterFive&quot;/&gt;

[[2008 жыл]]ғы 5 қарашада оқылған Федералды жиналысқа жолдаған хатында ол «нақты уақытта АҚШ әкімшілігінің Еуропадағы жаһандық зымыранға қарсы қорғаныс жүйесінің жаңа элементтеріне табанды түрде қарсы тұру үшін нақты шаралар қабылдауға ниет білдірген» нақты шараларды алғаш рет жариялады: үш зымыран полкін жоюдан бас тарту,&lt;ref name=&quot;FullPosl&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Otvetka&quot;&gt;[http://newsru.com/russia/05nov2008/pro2008.html Россия отвечает на ПРО в Европе: отказ от ликвидации трёх ракетных полков и «Искандеры» под Калининградом] [[NEWSru]] 5 ноября 2008 г.&lt;/ref&gt; [[Калининград облысы]]нда «[[Искандер (зымыран жүйесі)|Искандер]]» зымыран жүйелерін орналастыруға және американдық зымыранға қарсы қорғанысты электронды түрде тоқтатуға ниет білдірді.&lt;ref name=&quot;Natocrit&quot;&gt;[http://newsru.com/world/05nov2008/medved_reax.html В Европе обеспокоены намерением России разместить ракеты в Калининграде в ответ на ПРО США у её границ. Вашингтон «весьма огорчен»] [[NEWSru]] 5 ноября 2008 г.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Natocrit&quot;/&gt; Медведевтің мәлімдемесін АҚШ үкіметі және САҚҰ-ға мүше басқа елдер сынға алды; Польшаның премьер-министрі [[Дональд Туск]], атап айтқанда: «Мен бұл декларацияларға тым көп мән бермеймін» деді.&lt;ref&gt;[http://kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=1053113&amp;NodesID=5 Оружие массового раздражения] [[Коммерсантъ]] от 7 ноября 2008 г № 202(4019)&lt;/ref&gt; [[Еуропа одағы|Еуропалық Одақ]] пен Батыс ақпарат құралдары Мәскеудің әскери жоспарларын сынға алды,&lt;ref name=&quot;pressctrit&quot;&gt;[http://newsru.com/world/06nov2008/inopressa.html Западные СМИ: Медведев бросил вызов Обаме и российской Конституции] [[NEWSru]] 6 ноября 2008 г.&lt;/ref&gt; олардың кейбіреулері оларды Америка Құрама Штаттарының сайланған президенті Б.Обамаға қарсы сынақ ретінде қабылдады.&lt;ref name=&quot;Obamamail&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.themoscowtimes.com/article/1110/42/372422.htm|title=Medvedev Learned His PR Skills From Chavez|publisher=[[The Moscow Times]]|datepublished=2008-11-17|accessdate=2008-11-20|description=«By laying down this marker, Medvedev unintentionally made it much more difficult for Obama to back down from the missile-defense deployments»|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/61CT4psYP?url=http://www.themoscowtimes.com/opinion/article/medvedev-learned-his-pr-skills-from-chavez/372422.html|archivedate=2011-08-25|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; Медведевтің «Обаманы ашық түрде шантаждау әрекеті» туралы жазған шолушылар [[Мәскеу]]дің оған зымыранға қарсы қорғаныс жоспарларынан бас тартуға кедергі келтіретінін атап өтті.&lt;ref name=&quot;Obamamail&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iht.com/articles/2008/11/16/europe/russia.php|title=Medvedev sets bar high for better ties with U.S.|publisher=[[International Herald Tribune]]|datepublished=17 ноября 2008 (бумажная версия)|accessdate=2008-11-20|description=«But reversing the program now, after agreements had been negotiated with Poland and the Czech Republic, both NATO allies, could be seen as backing down in the face of Russian threats.»|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/61CT6jdnG?url=http://www.nytimes.com/2008/11/16/world/europe/16iht-russia.1.17858166.html|archivedate=2011-08-25|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; Осыған байланысты саясаттанушы [[Александр Матвеевич Гольц|А.Гольц]] Медведев «Обама сайланған күндері Ресейдің АҚШ-пен бұрыннан шиеленіскен қатынастарының күрделілігі мен шиеленісін барынша көбейту мақсатын көздеді» деп санайды&lt;ref name=&quot;Obamshant&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.moscowtimes.ru/article/1016/42/372282.htm|title=Medvedev's Missile Myth|publisher=[[The Moscow Times]]|datepublished=2008-11-11|accessdate=2008-11-20|description=«By convincing Medvedev to immediately go for the jugular the day Obama was elected president, the siloviki were probably hoping that by provoking the new U.S. president with the threat of Iskander missiles in Kaliningrad, this would force Obama to take a more hawkish stance toward Russia.»|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/61CT7QOMx?url=http://www.themoscowtimes.com/opinion/article/medvedevs-missile-myth/372282.html|archivedate=2011-08-25|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;, бұл Ресейдің [[силовики]] партиясы үшін пайдалы.&lt;ref name=&quot;Obamshant&quot;/&gt;

[[2008 жыл]]ғы [[13 қараша]]да [[Таллин]]де САҚҰ-ға мүше елдердің қорғаныс министрлерінің отырысында АҚШ Қорғаныс министрі [[Роберт Гейтс]] Медведевтің Ресейдің батыс шекараларына [[Польша]] мен [[Чехия]]ға АҚШ зымыранға қарсы қорғаныс элементтерін орналастырмаса, Ресейдің батыс шекараларына зымырандарды орналастырудан бас тарту туралы ұсынысын қабылдамады; Сонымен қатар&lt;ref name=&quot;MedProp&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/topNews/idUSTRE4AC1OD20081113|title=Medvedev: ready to respond if U.S. ends missile plan|publisher=[[Reuters]]|datepublished=2008-11-17|accessdate=2008-11-20|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/61CT9MiCS?url=http://www.reuters.com/article/2008/11/13/us-russia-medvedev-idUSTRE4AC1OD20081113|archivedate=2011-08-25|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;, Гейтс: «Шынын айтсам, Калининградқа зымырандар қажет болатынына сенімді емеспін. Соңында Ресей шекарасындағы жалғыз нақты перспективалық қауіп Иран болып табылады және менің ойымша, «Искандер» зымырандары сол жерден [[Иран]]ға жете алмайды. Бұл сұрақ, әрине, біздің және орыстардың арасында. Неліктен олардың Еуропа елдеріне зымырандарды ұшырамын деп қорқытқаны мен үшін жұмбақ болып тұр ». Гейтс қарсаңында Балтық жағалауы елдерінен, Украинадан және Ресейдің басқа да көршілес елдеріндегі әріптестерін Америка өз мүдделерін сақтайды деп сендірді&lt;ref name=&quot;GatesVOA&quot;&gt;{{cite web|url=http://voanews.com/english/2008-11-13-voa21.cfm?rss=topstories|title=Gates Criticizes Latest Russian Missile Threats|publisher=[[Голос Америки]]|datepublished=2008-11-13|accessdate=2008-11-14|lang=en|deadlink=404}}{{Недоступная ссылка|date=Сентябрь 2019 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090131055750/http://voanews.com/russian/2008-11-13-voa21.cfm Министр обороны США против предложения президента России] Русская версия материала Голоса Америки 13 ноября 2008 г.&lt;/ref&gt; Накануне Гейтс заверил коллег из Балтии, Украины и других стран-соседей России, что Америка твёрдо стоит на страже их интересов&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090125163335/http://voanews.com/russian/2008-11-12-voa13.cfm Роберт Гейтс выражает поддержку США бывшим республикам СССР] Служба новостей «Голоса Америки» 12 ноября 2008 г.&lt;/ref&gt;.

2008 жылғы 15 қарашада Дмитрий Медведев Вашингтонда өткен [[G20 дағдарысқа қарсы саммиті|G20 саммиті]]нде [[Үлкен жиырмалық|қаржы жүйесінің]] барлық институттарын күрделі жөндеуді ұсынды; Ресей Федерациясы президентінің пікірінше жаңа құрылым «ашық, мөлдір және біркелкі, тиімді және заңды» болуы керек;&lt;ref&gt;[http://newsru.com/world/15nov2008/g20.html Медведев на саммите G20: надо перекроить всю финансовую систему] [[NEWSru]] 15 ноября 2008 г.&lt;/ref&gt;; также сделал ряд иных предложений в своём выступлении&lt;ref&gt;[http://www.kremlin.ru/appears/2008/11/15/1421_type63374type63377_209229.shtml Выступление на рабочем заседании глав государств и правительств «Группы двадцати»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090419205020/http://www.kremlin.ru/appears/2008/11/15/1421_type63374type63377_209229.shtml |date=2009-04-19 }} На официальном сайте Президента РФ 15 ноября 2008 г.&lt;/ref&gt; сонымен қатар өз сөзінде бірқатар басқа ұсыныстар айтты. Медведевтің Вашингтонда сөйлеген сөздеріне байланысты «[[Мәскеулік Эхо]]» газетінің редакторы [[Юлия Леонидовна Латынина|Ю.Латынинаның]] 17 қарашада: ''Медведев [[Вашингтон]]да не деді? Мұны талқылау мағынасыз. Вашингтонда олар бізді G8 тобынан шығарды. Ельциннің басшылығымен «жеті» «сегізге» дейін кеңейтілді, бірақ Мечелдегі дәрігерден, Грузиядағы танктерден және жарылған орыс көпіршігінен кейін бізді «жетіліктің» кездесуіне шақырмады, бірақ «жиырмалықтың» отырысына, [[Оңтүстік Африка Республикасы|ОАР]], [[Индонезия]] және [[Сауд Арабиясы]] мен бірге шақырды. Арабстан бойынша. Бізді нашар үлгергені үшін қуып жіберді, бірақ бізді жалпы жиналысқа шақырды. Үлгерімі нашар оқудан шығарылған студенттен не күтуге болады? Ол орнынан тұрып: «Мен өзімді математикадан аламын» дейді. Ол орнынан тұрып: «Менің деканаттың жұмысын қалай өзгерту керектігі туралы ойым бар», - деді. Бұл соншалықты күлкілі, мен Медведевтің қарғысы әдейі жасалды деп күдіктенемін''&lt;ref&gt;[http://ej.ru/?a=note&amp;id=8575 Киндерсюрприз-2, или Экономика дуршлага] [[Латынина, Юлия Леонидовна|Ю. Л. Латынина]] ej.ru 17 ноября 2008.&lt;/ref&gt;.

2008 жылғы 4 желтоқсанда Хельсинкиде өткен [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ЕҚЫҰ]] Сыртқы істер министрлері кеңесінің отырысында АҚШ пен Ұлыбританияның ресми тұлғалары Медведевтің сол жылғы шілдеде қолданыстағы құрылымдардың жеткіліктілігін негіздей отырып&lt;ref&gt;[http://newsru.com/world/09jul2008/medv_itog.html Медведев подвел черту саммиту G8: все конструктивно, но ПРО США в Чехии «нас огорчает»] [[NEWSru]] 9 июля 2008.&lt;/ref&gt;, жаңа еуропалық қауіпсіздік архитектурасын құру туралы бастамасын қабылдамады.&lt;ref&gt;[http://newsru.com/world/04dec2008/eurobez.html Британия и США отказались от «медведевского» плана европейской безопасности] [[NEWSru]] 4 декабря 2008 г.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=1090256|title=Инициатива отказуема|publisher=[[Коммерсантъ]]|datepublished=2008-12-06|accessdate=2008-12-06|description=«все позиции России сформулированы настолько нечетко, что никто не понимает, чего же в итоге хотят русские. Если Москва хочет быть услышанной, надо проявлять большую прозрачность и ясность.»|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;
[[Сурет:Medvedev-obama1024.JPG|thumb|250px|Президенттер [[Барак Обама|Обама]] мен Медведев [[Мәскеу]]де [[2009 жыл]]ғы 6 шілде,]]

===2009–2010 жылдар===
[[АҚШ президенті]] [[Барак Обама]]ның 2009 жылғы 20 қаңтарда қабылдаған болжамына байланысты, ресейлік-американдық саясаттанушы [[Николай Васильевич Злобин|Николай Злобин]] Ведомостиде 2009 жылдың 28 қаңтарында: ''Обаманың сыртқы саясаты жеке психологияға, ұнататын және ұнамайтын негізге алынбайды, өйткені ол Тексан Бушпен, оның ішінде Путинмен достық қарым-қатынаста. Обама саясаттағы «ұл» қарым-қатынас стилі мен нормаларды қабылдамайды. Ол мұны эмоциялар мен «түсініктер» емес, ұтымды есептеулер негізінде жүргізеді''.

[[2009 жыл]]ы 13-14 ақпанда Римде өткен [[Үлкен жиырмалық|G7]] елдерінің қаржы министрлерінің кездесуіне байланысты&lt;ref&gt;[http://newsru.com/finance/14feb2009/g7.html G7: кризис невозможно преодолеть без открытой системы мировой торговли] [[NEWSru]] 14 февраля 2009.&lt;/ref&gt;, оған А. Кудрин шақырылды, Рейтер агенттігі Мәскеудің жетілікке қатысты бұрынғы амбициялары дағдарыс пен мұнай бағасының құлдырауына ықпал ете алмады деп хабарлайды&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/worldNews/idUSTRE51E1JL20090216?feedType=RSS&amp;feedName=worldNews|title=Crisis leaves Russian ambitions thwarted at Rome G7|publisher=[[Reuters]]|datepublished=2009-02-15|accessdate=2009-02-16|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/61CTCSK5C?url=http://www.reuters.com/article/2009/02/16/us-g7-russia-idUSTRE51E1JL20090216?feedType=RSS|archivedate=2011-08-25|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

[[2009 жыл]]дың наурыз айының басында АҚШ-тың Президенті Обама Медведевтің [[The New York Times]] газетінде жарияланған «құпия» деп жарияланған хатының айналасында Ресей мен Америка баспасөзінде интрига пайда болды,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2009/03/03/washington/03prexy.html?_r=1&amp;scp=3&amp;sq=Medvedev%20letter&amp;st=cse|title=Obama Offered Deal to Russia in Secret Letter|publisher=[[New York Times]]|datepublished=2009-03-02|accessdate=2009-03-07|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/61CTD7y1Z?url=http://www.nytimes.com/2009/03/03/washington/03prexy.html?_r=1|archivedate=2011-08-25|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; онда АҚШ-тың жаңа әкімшілігінің бас тартуы болуы мүмкін кейбір «алмасу» туралы ұсыныс болған. ракеталарға қарсы қорғаныс жүйесін Еуропада орналастыру. Сол жылы 3 наурызда Медведев өзінің АҚШ президентімен хабарлама алмасуына түсініктеме беріп: «Егер біз қандай-да бір айырбас немесе алмасу туралы сөйлесетін болсақ, мен сізге айта аламын, мәселе бұл жолмен қойылмаған, ол нәтижесіз». Осындай көзқарас білдірілді және айтылды Президент Обама. 7 наурыздағы ФТ-да Ресей жаңа АҚШ әкімшілігінің Ресейге жасаған бірқатар символдық жеңілдіктерін тізімге алып,&lt;ref name=&quot;inosmi.ru/stories/08/11/05/3535/247774.html&quot;&gt;https://web.archive.org/web/20090310010348/http://inosmi.ru/stories/08/11/05/3535/247774.html Команда Обамы стремится пересмотреть отношения с Россией («The Washington Post», США)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;inopressa.ru/article/03Mar2009/nytimes/obama.html&quot;&gt;http://inopressa.ru/article/03Mar2009/nytimes/obama.html Питер Бейкер | The New York Times Секретное письмо Обамы: американский президент предложил российскому президенту сделку&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;http://www.expert.ru/news/2009/03/03/pismo_obama&quot;&gt;https://web.archive.org/web/20090306104411/http://www.expert.ru/news/2009/03/03/pismo_obama Секретное письмо&lt;/ref&gt; оларды премьер-министр Путиннің адресаты деп санады:&lt;ref&gt;[http://newsru.com/russia/03mar2009/promedved.html Медведев: никаких «разменов» в области ПРО с США не будет, особенно по Ирану] [[NEWSru]] 3 марта 2009.&lt;/ref&gt; «Әлем Владимир Путин алдын-ала болжанбайтын және иррационалды тұлға рөлінде қалғысы келетінін немесе ол ересек адам екенін білгісі келеді. ол әлемнің үлкен мәселелерін шешуге шынымен ұмтылады»&lt;ref&gt;
{{cite web
 |url           = http://kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=1129614&amp;NodesID=5
 |title         = Неразменное письмо
 |publisher     = [[Коммерсантъ]]
 |datepublished = 2009-03-05
 |accessdate    = 2009-03-07
 |description   = Оба президента заявили, что речь в посланиях не шла о «каких-то разменах», но дали понять, что предмет для переговоров имеется
 |deadlink      = no
}}
&lt;/ref&gt;.

[[2009 жыл]]ы маусымда Дмитрий Медведев пен [[Қытай Халық Республикасының Төрағасы]] [[Ху Цзиньтао]] арасында келіссөздер өтті,&lt;ref name=&quot;sdelk&quot;&gt;[http://www.vesti.ru/doc.html?id=294361 Россия и Китай заключили «сделку века»] // Вести, 17 июня 2009 г.&lt;/ref&gt; содан кейін Медведев энергетика саласындағы Ресей-Қытай келісімшартының шамамен 100 млрд. Бұл Ресей мен Қытай арасындағы қарым-қатынастар тарихындағы ең үлкен келісім.&lt;ref name=&quot;sdelk&quot; /&gt;

2009 жылғы 6-8 шілдеде Дмитрий Медведев Мәскеуге ресми сапары кезінде [[Барак Обама]] мен келіссөздер өткізді&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090708090335/http://www.america.gov/ru/obama_moscow.html Обама в России — начало новых отношений]&lt;/ref&gt;. АҚШ әскери жүктерін Ресей аумағы арқылы Ауғанстанға транзиті туралы екіжақты келісімдерге қол қойылды, стратегиялық шабуылдаушы қаруды қысқарту жөніндегі нұсқаулықтар баяндалды.

[[Сурет:Obama and Medvedev sign Prague Treaty 2010.jpeg|thumb|300px|[[Барак Обама]] мен Дмитрий Медведев, [[Прага бекініс|Прага сарайында]] [[СНВ-III]]-ге қол қойғаннан кейін, 8 сәуір, 2010 жыл]]
2009 жылғы [[28 қараша]]да Д.Медведев, Беларусь Президенті [[Александр Григорьевич Лукашенко|А.Г.Лукашенко]] және Қазақстан Президенті Н.Ә.Назарбаев [[Минск]]іде 2010 жылдың 1 қаңтарында [[Еуразиялық экономикалық одақ аясындағы кеден одағы|Ресей, Беларусь және Қазақстанда бірыңғай кедендік кеңістік]] құру туралы келісімге қол қойды. 2010 жылдың шілдесінде Беларусь, Қазақстан және Ресейдің Кеден одағы жұмыс істей бастады. Кейбір бағалауларға сәйкес, Кеден одағын құру экономикалық дамуды ынталандырады және қатысушы елдердің ЖІӨ-ге 2015 жылға қарай қосымша 15% қамтамасыз етуі мүмкін&lt;ref&gt;[https://stud.kz/referat/show/73861 Қазақстанның дамуы және еуразиялық интеграция.]&lt;/ref&gt;.

2009 жылдың желтоқсан айының басында Дмитрий Медведев Ватиканға қысқа жұмыс сапарымен барды, сапар барысында президент [[Папалық|Рим папасы]] [[XVI Бенедикт|Бенедикт XVI]]-мен бірге аудиторияда болды. 2009 жылғы 9 желтоқсанда Ресей мен Ватикан арасында [[елшілік]] деңгейінде дипломатиялық қатынастар орнату туралы жарлыққа қол қойылды (1990 жылдың наурызынан бастап қатынастар тұрақты миссиялардың көмегімен жүзеге асырылды)&lt;ref name=&quot;RIAN2009&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.ivgorod.ru/news/3578|title=Медведев начал новый этап в отношениях РФ и Ватикана|date=2009-12-04|publisher=[[РИА Новости]]|accessdate=2014-05-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;РБК&quot;&gt;{{cite web
 |author      = 
 |authorlink  = 
 |coauthors   = 
 |date        = 
 |url         = http://top.rbc.ru/politics/22/03/2010/382909.shtml
 |title       = В Ватикане откроется посольство России
 |format      = 
 |work        = 
 |publisher   = РБК
 |accessdate  = 2013-04-02
 |lang        = ru
 |description = 
 |deadlink    = yes
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20140503072826/http://top.rbc.ru/politics/22/03/2010/382909.shtml
 |archivedate = 2014-05-03
}}&lt;/ref&gt;.

2010 жылы 8 сәуірде [[Ресей президенті]] Дмитрий Медведев пен [[АҚШ президенті]] [[Барак Обама]] [[Прага]]да 10 жылдық [[СНВ-III|стратегиялық шабуылдаушы қаруды қысқарту туралы келісімге қол қойды]]&lt;ref name=&quot;Медведев и Обама подписали новое соглашение о СНВ&quot;&gt;{{cite web|datepublished=2010-04-08|url=http://www.lenta.ru/news/2010/04/08/start3/|title=Медведев и Обама подписали новое соглашение о СНВ|accessdate=2010-04-08|lang=рус|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. Д.А.Медведев келісімге қол қою «Ресей мен АҚШ-тың қауіпсіздігін ғана емес, сонымен бірге бүкіл әлемдік қауымдастықтың қауіпсіздігін нығайтты» деді. Сондай-ақ, президенттің пікірінше, «келісім АҚШ-тың зымыранға қарсы қорғаныс жүйесінің мүмкіндіктері сандық және сапалық түрде қалыптаспаған жағдайда ғана жарамды және өміршең болады». Ресей Қарулы Күштері армиясы [[Ресей Федерациясы Қарулы Күштерінің Бас штабы|Бас штабының бастығы генерал]] Николай Макаровтың пайымдауынша, «III СНВ-те қол жеткізілген келісімдер өзара алаңдаушылықты жояды және толығымен.&lt;ref name=&quot;НАТО зовет Россию под общую крышу&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.newsru.com/world/08apr2010/snw.html|title=НАТО зовет Россию под общую крышу|accessdate=2010-04-08|lang=рус|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; Ресейдің қауіпсіздік мүдделеріне сай келеді ». Федерация Кеңесінің Халықаралық істер жөніндегі комитетінің төрағасы [[Михаил Витальевич Маргелов|Михаил Маргеловтың]] айтуынша, СНВ III Ресейге «қару-жарақтың модернизациясын баяулатпай, жеткізіліп жатқан көлік құралдарын қайта жарақтандыруда миллиардтаған доллар үнемдеуге» мүмкіндік береді.&lt;ref name=&quot;Сенатор Маргелов считает, что Договор СНВ сэкономит России миллиарды долларов&quot;&gt;{{cite web|datepublished=2010-04-08|url=http://www.newsru.com/finance/08apr2010/margelov.html|title=Сенатор Маргелов считает, что Договор СНВ сэкономит России «миллиарды долларов»|accessdate=2010-04-08|lang=рус|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;

2010 жылдың сәуірінде Д.А. Медведев Украина Президенті [[Віктор Федорович Янукович|В.Ф. Янукович]] пен келіссөздер өткізді, содан кейін [[Харьков келісімдері]]не қол қойылып, Ресейдің [[Қара теңіз флоты]]н 2017 жылдан кейін Қырымда орналастыруды жалғастыру туралы келісім жасалды.&lt;ref&gt;[http://www.rian.ru/politics/20100421/225089320.html Украина разрешила ЧФ оставаться в Крыму после 2017 года] // РИА Новости, 21 апреля 2010&lt;/ref&gt;

[[Сурет:Medvedev on the missile defense system in Europe.jpeg|left|thumb|Президенттің Еуропадағы САКҰ елдерінің зымыранға қарсы қорғаныс жүйесі төңірегінде қалыптасқан жағдай туралы мәлімдемесі]]
[[2011 жыл]]ғы 23 қарашада Дмитрий Медведев Ресей азаматтарына үндеу тастап, САКҰ-ның Еуропада зымыранға қарсы қорғаныс жүйесін орналастыруды жоспарлап отырғанына алаңдаушылық білдірді. Ол Ресей өзінің мүдделерін қорғауға дайын және жауап беруге дайын екенін айтты. Сонымен бірге Ресей Еуропа үшін «келіссөздер есігін жауып отырған жоқ» және Ресейдің ұлттық мүдделерін ескере отырып, диалогқа дайын.&lt;ref&gt;[http://www.1tv.ru/news/polit/191766 Россия примет жесткие меры в ответ на развёртывание США системы ПРО в Европе] // Первый канал, 23 ноября 2011&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://kremlin.ru/news/13637 Заявление Президента в связи с ситуацией, которая сложилась вокруг системы ПРО стран НАТО в Европе] // Kremlin.ru, 23 ноября 2011&lt;/ref&gt;

===Сталинге деген көзқарас===
Көптеген шетелдік БАҚ Медведевтің Ресейдегі сталинизмді жеңу керектігін мәлімдегеніне назар аударды&lt;ref&gt;[http://inosmi.ru/politic/20100523/160084240.html Как Медведев взялся за Сталина («SME», Словакия) Александре Гайдамацкий]&lt;/ref&gt;. Кейбір шетелдік бұқаралық ақпарат құралдары бұл «қоғам назарын басқа проблемалардан алшақтатады» деген пікірде. Басқалары президенттің әрекетін жоғары бағалайды.&lt;ref&gt;[http://www.boston.com/bostonglobe/editorial_opinion/editorials/articles/2010/05/17/medvedev_putting_stalin_in_proper_perspective/ Medvedev: Putting Stalin in proper perspective//The Boston Globe, May 17, 2010]&lt;/ref&gt;

Отандық оппозициялық БАҚ-та бақылаушылар бұл «жоғарыдағы» келісімдердің көрінісі ме,&lt;ref&gt;[http://www.ng.ru/columnist/2009-10-30/100_presidente.html Президент сказал: «Хватит!» Станислав Минин — обозреватель НГ.]&lt;/ref&gt; әлде бұл оның жеке бастамасы ма екен деп ойлайды. Саясаттанушы [[Дмитрий Борисович Орешкин|Дмитрий Орешкин]] «Сталин шынымен болған нәрсе ешқандай рөл атқармайды. Бұл қазіргі саяси күрес»&lt;ref name=autogenerated2&gt;[http://www.inosmi.ru/social/20091031/156466354.html Слова Медведева о Сталине — сигнал обществу?(«BBCRussian.com», Великобритания)]&lt;/ref&gt;. Құқық қорғаушы [[Людмила Михайловна Алексеева|Людмила Алексеева]] Медведевтің бастамасын жоғары бағалады: «Медведев өз блогында сталинизмге баға бергеніне қуаныштымын»&lt;ref name=autogenerated2 /&gt;..

Медведев сонымен қатар Ресейде Иосиф Сталин бейнеленген плакаттар болмайтынын айтты.&lt;ref name=&quot;grani.ru&quot;&gt;[http://www.grani.ru/Society/History/m.177788.html Медведев: Ренессанса сталинизма не будет.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100510003906/http://grani.ru/Society/History/m.177788.html |date=2010-05-10 }}&lt;/ref&gt; Осыдан кейін Мәскеу мэрі Сталинге арналған плакаттардан бас тартты, бірақ Санкт-Петербургте жеке [[Автобус жеңіс|автобус]] пен Сталинді [[Невский даңғылы]] жүгіріп бара жатқан Сталиннің портреті бейнеленген.&lt;ref name=&quot;grani.ru&quot;/&gt;

Медведевпен сұхбат берген журналист [[Николай Карлович Сванидзе|Сванидзе]] Медведевтің Сталин туралы пікірін ұзақ уақыт бойы халықтан жасырғанын айтады, өйткені көпшілік Сталинде [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]тың жеңімпазы ғана емес, сонымен бірге экономикалық жетістікке жеткен жақсы мемлекет қайраткерін көреді: «[[КСРО-да индустрияландыру|индустрияландыру]], қалыптасу супер державалар, өмірді болжау »және оған құрмет пен жанашырлықпен қарау&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100617032829/http://inosmi.ru/social/20100512/159877431.html Сванидзе: «В глазах большинства Сталин остается победителем»(«Der Spiegel», Германия) 'In the Eyes of the Majority, Stalin Is a Winner' 05/06/2010]&lt;/ref&gt;.

===Әскери құрылыс===
{{main|Ресей Қарулы Күштерін реформалау (2008–2020)}}
[[File:Дмитрий Медведев за пулемётом Максим.jpg|thumb|left|282px|[[Ресей президенті]] Дмитрий Медведев [[Мәскеу]]ге жақын жерде ([[Серпухов]] маңында) [[Максим пулеметі]]нен оқ атуда]]
[[Сурет:Dmitry Medvedev in Cyprus 7 October 2010-14.jpeg|thumb|right|200px|Кипрдің [[Никосия]]дағы Ресей-[[Кипр]] келіссөздерінен кейінгі баспасөз конференциясы]]
2008 жылдың қыркүйегінде үкімет үш жылдық бюджетті әскери шығындардың едәуір өсуіне байланысты түзету туралы шешім қабылдады: 2009 жылы қорғаныс шығыстарын қаржыландырудың өсуі шамамен 27% құрады.&lt;ref name=&quot;MilitRBC&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20080926102430/http://www.rbcdaily.ru/2008/09/26/focus/382227 Танки против самолётов] [[РБК Daily]] 26 сентября 2008 г.&lt;/ref&gt;

«Новая газетаның» әскери шолушысы Владимир Мухин 2008 жылдың қазан айының басында әскери шығындардың ұлғаюына қарамастан «армияны модернизациялауға арналған қаражат келесі үш жылдық бюджетке кірмейді» деп сенген.&lt;ref name=&quot;NGNoCash&quot;&gt;[http://www.ng.ru/politics/2008-10-08/3_kartblansh.html Перевооружения не будет. Военный бюджет не предусматривает модернизации армии и флота] «[[Независимая газета|НГ»]] 8 октября 2008 г.&lt;/ref&gt;

Ресей Федерациясының жаңа Қарулы Күштерін құрудың «параметрлерінің» бірі, Президент 2008 жылғы 15 қыркүйекте бекіткен тұжырымдама бойынша, 2012 жылға дейінгі кезең үшін жедел әрекет ету күштерін құру болуы керек.&lt;ref&gt;[http://newsru.com/russia/01oct2008/fastforce.html Россия вслед за НАТО тоже создает Силы быстрого реагирования] [[NEWSru]] 1 октября 2008 г.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NGreduct&quot;&gt;[http://www.ng.ru/politics/2008-10-09/2_ofitsery.html Революционные шаги Сердюкова. Офицерский корпус будет сокращен вдвое] «[[Независимая газета|НГ»]] 9 октября 2008 г.&lt;/ref&gt;

2008 жылғы 8 қыркүйекте Қорғаныс министрі А.Сердюков Ресей Федерациясының Қарулы Күштерінің саны 2012 жылға қарай 1 миллион адамға дейін - 1 миллион 134 мың 800 адамнан; Бұған дейін Қорғаныс министрлігінің орталық аппаратында,&lt;ref name=&quot;MilRed&quot;&gt;[http://newsru.com/russia/08oct2008/1mln2012.html Армию России к ][[2012 год|2012 году]]&lt;span&gt; сократят до 1 миллиона военнослужащих&lt;/span&gt; [[NEWSru]] 8 октября 2008 г.&lt;/ref&gt; оның ішінде Бас штабтың негізгі бөлімдерінде айтарлықтай қысқартулар басталды деп хабарланған болатын.&lt;ref name=&quot;StaffRed&quot;&gt;[http://newsru.com/russia/01oct2008/genshtab.html Армии России уменьшат «голову»: Генштаб сократят на 50 %] [[NEWSru]] 1 октября 2008 г.&lt;/ref&gt; Министр алдына міндет қойды: «енді Ресей Федерациясының Қарулы Күштері негізінен тұрақты дайындық бөліктерінен тұрады»&lt;ref name=&quot;NGreduct&quot;/&gt;.

2008 жылғы [[14 қазан]]да Қорғаныс министрі Анатолий Сердюков алдағы реформалар туралы егжей-тегжейлі айтты: бір уақытта кіші офицерлер санының өсуі, командалық құрамның қайта құрылуы және әскери білім беру жүйесіндегі түбегейлі өзгеріспен қатар аға және аға офицерлердің саны едәуір қысқарды. Атап айтқанда,&lt;ref name=&quot;GenerRed&quot;&gt;[http://newsru.com/russia/14oct2008/reformer.html Глава Минобороны намерен сократить 200 генералов] [[NEWSru]] 14 октября 2008 г.&lt;/ref&gt; «әскерлерді жедел басқару және бақылауды жетілдіру» үшін дәстүрлі төрт деңгейлі құрылымнан (әскери округ - [[әскер]] - дивизия - полк) үш деңгейлі құрылымға ([[әскери округ]] - жедел басқару - бригада) көшу жоспарланған.&lt;ref name=&quot;GenerRed&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NGTryokhzv&quot;&gt;[http://www.ng.ru/politics/2008-10-15/1_army.html?mthree=1 Разукрупнить и разофицерить. Таких реформ Российская армия не знала с 1990-х] «[[Независимая газета|НГ»]] 15 октября 2008 г.&lt;/ref&gt; 2012 жылға қарай генералдар санын 1100-ден 900-ге дейін қысқарту керек&lt;ref name=&quot;GenerRed&quot;/&gt;; кіші офицерлердің саны (лейтенанттар мен аға лейтенанттар) - 50 мыңнан 60 мыңға дейін. 2008 жылғы 1 қарашада Коммунистік партиядан шыққан Мемлекеттік Думаның депутаттары Медведевке қарулы күштерді реформалау тұжырымдамасын қабылдамауға шақырып,&lt;ref name=&quot;GenerRed&quot;/&gt; оны «қымбат және ойластырылған кадрлық реформа» деп атады; Мемлекеттік думаның депутаты, [[Әскерді қолдау қозғалысы|Әскерді қолдау қозғалысының жетекшісі]] [[Виктор Иванович Илюхин|Виктор Илюхин]]: «Біз сенімдіміз:&lt;ref name=&quot;KPRFProtiv&quot;&gt;[http://www.vedomosti.ru/newspaper/article.shtml?2008/11/05/167354 КПРФ ополчилась на министра] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090519045919/http://www.vedomosti.ru/newspaper/article.shtml?2008%2F11%2F05%2F167354|date=2009-05-19}} «[[Ведомости|Ведомости»]] № 209 (2231) 5 ноября 2008 г.&lt;/ref&gt; бұл қарулы күштерді жоюдың соңғы кезеңі», - деді.&lt;ref name=&quot;KPRFProtiv&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://kprf.ru/rus_soc/59588.html Депутат Госдумы Виктор Илюхин назвал реформу Вооружённых Сил провальной и предложил министру обороны А. Сердюкову уйти в отставку] Сайт КПРФ 10 сентября 2008 г.&lt;/ref&gt;

2008 жылғы [[29 қараша]]да «[[Коммерсант]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=1085793|title=Перестройку армии проведут без гласности|publisher=«[[Коммерсантъ]]»|datepublished=2008-11-29|accessdate=2008-11-29|description=«О военной реформе разболтали много лишнего»|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;» газеті сол жылдың 11 қарашасында Бас штабтың бастығы Николай Макаровтың «Ресей Федерациясының Қарулы Күштерін реформалау туралы ақпараттың жария етілуіне жол бермеу туралы» директивасына қол қойғанын хабарлады; Басылым сонымен бірге «Қорғаныс министрлігіндегі дереккөздерге» сілтеме жасап, жұмыстан босату туралы есепті [[Бас штабтың Бас дирекциясы|ББД]] бастығы, армия генералы [[Валентин Владимирович Корабельников|Валентин Корабельников]] және тағы бірнеше аға генералдар ұсынғанын куәландырады. Жұмыстан босатылғаны туралы ақпаратты сол күні Ресей қорғаныс министрлігі баспасөз қызметі мен ақпарат басқарушысы полковник Дробышевский ақпараты жоққа шығарды.&lt;ref&gt;[http://newsru.com/russia/29nov2008/lozh.html Минобороны: сообщения об отставках высших военачальников — «гнусная ложь»] [[NEWSru]] 29 ноября 2008.&lt;/ref&gt;

[[File:Медведев, Высоцкий, Сердюков.jpeg|thumb|right|300px|Дмитрий Медведев [[Ресей Федерациясының Әскери-теңіз күштері|Ресей әскери-теңіз күштерінің бас қолбасшысы]] [[Владимир Сергеевич Высоцкий|Владимир Высоцкий]] мен және қорғаныс министрі [[Анатолий Эдуардович Сердюков|Анатолий Сердюков]] пен]]
22 қаңтардағы «[[Ресей газеті]]» әскерде басталған қайта құру «кеңестік де, орыс тарихын да білмейтінін» және «біз мүлдем жаңа қарулы күштерді құрып жатырмыз» деп мәлімдеді.

2009 жылы [[17 наурыз]]да министр Сердюков президент Медведевтің қатысуымен Ресей қорғаныс министрлігінің кеңейтілген алқа мәжілісінде сөйлеген сөзінде [[2025 жыл]]ға дейінгі кезеңге Қарулы Күштердің қолбасшылық жүйесін дамыту тұжырымдамасы бекітілді;&lt;ref&gt;[http://newsru.com/russia/17mar2009/serduk.html Глава Минобороны Сердюков рассказал об армии, реформе и растущих опасностях] [[NEWSru]] 17 марта 2009.&lt;/ref&gt; Өз сөзінде Медведев «күн тәртібінде барлық жауынгерлік бөлімдер мен құрамаларды тұрақты дайындық санатына ауыстыру туралы» айтты.&lt;ref&gt;[http://newsru.com/russia/17mar2009/army.html Медведев заявил о необходимости повысить боеготовность и модернизировать российскую армию] [[NEWSru]] 17 марта 2009.&lt;/ref&gt;

===Сыбайлас жемқорлықпен күрес===
2008 жылдың мамырында Медведев сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес жөніндегі кеңесті құру туралы жарлыққа қол қойды&lt;ref&gt;[http://ria.ru/politics/20080519/107769989.html Медведев подписал указ о мерах по противодействию коррупции | РИА Новости&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;. Сол жылдың шілде айында ол сыбайлас жемқорлықтың алдын алу жөніндегі бірқатар шараларды қамтитын Сыбайлас жемқорлыққа қарсы жоспарға қол қойды. Желтоқсан айында Медведев сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңдар пакетіне қол қойды.&lt;ref&gt;[http://ria.ru/politics/20080731/115336045.html Медведев сообщил, что подписал план по противодействию коррупции | РИА Новости]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://ria.ru/spravka/20120404/615122656.html История борьбы с коррупцией в современной России | РИА Новости&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rg.ru/2008/08/05/plan-dok.html Национальный план противодействия коррупции — Российская Газета&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://ria.ru/politics/20081225/158088414.html Медведев подписал пакет антикоррупционных законов | РИА Новости]&lt;/ref&gt;

''[[Transparency International]]''&lt;ref name=&quot;TrIntern&quot;&gt;[http://rian.ru/politics/20080923/151518478.html Россия вошла в число наиболее коррумпированных стран] [[РИА «Новости»]] 23 сентября 2008 г.&lt;/ref&gt; халықаралық сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес жөніндегі халықаралық үкіметтік емес ұйымның 2008 жылғы 23 қыркүйекте жарияланған есебіне сәйкес Ресей сыбайлас жемқорлық деңгейі жоғары елдердің бірі болып табылады;&lt;ref name=&quot;TrIntern&quot;/&gt; 2008 жылы Ресей [[Сыбайлас жемқорлықты түйсіну индексі бойынша елдер тізімі|рейтинг]]те 147 орынға ие болды (сыбайлас жемқорлық деңгейі он балдық шкала бойынша бағаланды, он балл ең төменгі деңгей) - оның индексі 2,1 тармақты құрады, бұл өткен жылмен салыстырғанда 0,2 тармаққа аз. ел 143 орынға ие болды. Ресейдің жоғары лауазымды шенеуніктері 2008 жылдың қыркүйегінде елдегі сыбайлас жемқорлық деңгейіне ұқсас баға берді.&lt;ref name=&quot;MzdNar&quot;&gt;[http://newsru.com/russia/24sep2008/korrupz.html Российские правоохранители: Уровень коррупции в России зашкаливает, раскрываемость — низкая, до суда доходит лишь мелочь] [[NEWSru]] 24 сентября 2008 г.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NarKorr&quot;&gt;[http://newsru.com/russia/28sep2008/na.html «Масштабы коррупции в России достигли таких размеров, что терпеть больше нельзя», — заявил Нарышкин] [[NEWSru]] 28 сентября 2008 г&lt;/ref&gt;

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы кеңестің 2008 жылғы 30 қыркүйектегі отырысында сөйлеген сөзінде Медведев өзінің кіріспе сөзінде, атап айтқанда: ''«Біздің елімізде сыбайлас жемқорлық тек кең ауқымды емес, ауқымды сипатқа ие болды, ол біздің өмірімізді сипаттайтын таныс, күнделікті құбылыс болды»''&lt;ref&gt;[http://kremlin.ru/appears/2008/09/30/1625_type63374type63378type82634_207054.shtml Вступительное слово на заседании Совета по противодействию коррупции] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081006025818/http://kremlin.ru/appears/2008/09/30/1625_type63374type63378type82634_207054.shtml |date=2008-10-06 }} На официальном сайте Президента России 30 сентября 2008 года&lt;/ref&gt;.

[[2010 жыл]]ы Ресей индексі 2,1 балмен 180-тің 154-ші орнын алды. Transparency International Ресейдің бас директоры Елена Панфилова: «Өткен жылы Ресей бұл рейтингте 146-шы орынды иеленді. Қорытынды - бір жыл ішінде рейтингтегі көршілерден басқа - Папуа Жаңа Гвинея, Кения, Лаос және Тәжікстаннан басқа ештеңе өзгерген жоқ ». Алайда, 2011 жылы Ресей Transparency International рейтингісіндегі орнын сәл жақсартып, 182 елдің ішінен 143 орынға көтерілді&lt;ref&gt;[http://www.rian.ru/infografika/20101027/289524140.html Рейтинг восприятия коррупции в странах мира] {{V|28|1|2011}}&lt;/ref&gt;. Однако, в 2011 году Россия несколько улучшила свои позиции в рейтинге Transparency International, поднявшись на 143 место из 182 стран&lt;ref&gt;[http://ria.ru/society/20111201/503135867.html Уровень коррупции в РФ за год снизился — Transparency International | РИА Новости]&lt;/ref&gt;.

[[2011 жыл]]дың соңында [[PricewaterhouseCoopers]] халықаралық консалтингтік компаниясы Ресейде сыбайлас жемқорлықтың төмендейтіні туралы есеп жариялады. PWC баяндамасында «осы тақырып тудыратын кең қоғамдық резонанс және Ресей үкіметінің құқықтық салада қабылдаған шаралары, сонымен қатар компаниялардың ішінде сәйкестік жүйесін нығайту және қызметкерлер арасында этикалық мінез-құлықты қалыптастыру бойынша жұмыс жасау, барлығы өз жемісін береді» делінген »&lt;ref&gt;[http://www.pwc.ru/ru/forensic-services/crime-survey-2011.jhtml Россия, Всемирный обзор экономических преступлений 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111210140525/http://www.pwc.ru/ru/forensic-services/crime-survey-2011.jhtml|date=2011-12-10}} // PWC; [http://www.pwc.ru/en_RU/ru/forensic-services/assets/Economic-survey-2011-Russia-ru.pdf]{{Deadlink|date=July 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;.

[[2012 жыл]]дың көктемінде жүргізілген британдық [[Ernst &amp; Young]] аудиторлық компаниясының зерттеуіне сәйкес, 2011 жылы Ресейде сыбайлас жемқорлық тәуекелі едәуір төмендеді және көп жағдайда әлемдік деңгейден төмен болды. «Эрнст энд Янг» зерттеуіне 43 елдің 1500-ден астам топ-менеджерлері қатысты. Мәселен, егер 2011 жылы Ресейде сауалнамаға қатысқан менеджерлердің 39% -ы бизнесті қорғау немесе корпоративті пайда алу үшін қолма-қол ақшамен пара беру керектігін айтқан болса, 2012 жылы 16% болды.&lt;ref&gt;[http://www.vedomosti.ru/career/news/1794687/ey_korrupciya_v_rossii_padaet ВЕДОМОСТИ — Ernst &amp; Young отметила снижение коррупционных рисков в России]&lt;/ref&gt;

2012 жылғы наурызда Медведев Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылдың 2012-2013 жылдарға арналған ұлттық жоспарын бекітті, оған сәйкес мемлекеттік қызметшілердің шығындарын бақылау күшейтілді&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://top.rbc.ru/politics/13/03/2012/641550.shtml |title=Собственность нечестных чиновников отнимут в пользу государства:: Политика:: Top.rbc.ru |accessdate=2012-11-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120620143655/http://top.rbc.ru/politics/13/03/2012/641550.shtml |archivedate=2012-06-20 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;.

2016 жылдың қазан айында Ресей үкіметінің бірінші орынбасары [[Игорь Иванович Шувалов|Игорь Шувалов]] (2015 жылы Медведевтен 8,76 миллионға қарсы 97,2 миллион рубль тапқан) Медведевтің президенттігі кезінде ол «сыбайлас жемқорлық тақырыбын асырып, оған назар аударған» деген пікір білдірді. шамадан тыс »&lt;ref&gt;{{cite news|first=|last=|title=Шувалов: Медведев, будучи президентом, &quot;чрезмерно&quot; много внимания привлек к теме коррупции|url=http://www.newsru.com/russia/27oct2016/shuvalov.html|publisher=NEWSru.com|date=2016-10-27|accessdate=2016-10-27}}&lt;/ref&gt;.

===Афоризмдер===
Медведев өзінің формализмімен мақтанады: «[[Ақша жоқ, бірақ сіз ұстайсыз|Ақша жоқ, бірақ сен оны ұстап тұр!]]», «2007 жылы ешкім ешқашан оралмайды», «Менің айтқандарымның бәрі гранитке құйылған». Оның ең маңыздыларының бірі - Медведевтің 2008 жылғы ақпанда Красноярск экономикалық форумында президенттікке кандидат ретінде үлкен бағдарламалық баяндамамен сөйлеген сөзі - «Бостандық емес еркіндікке қарағанда жақсы»&lt;ref&gt;[https://ria.ru/politics/20120505/641550536.html РИА Новости, 5 мая 2012. «Отлитые в граните»: 10 цитат президента Медведева]&lt;/ref&gt;.

===ІІМ реформасы===
{{main|Ресей Ішкі істер министрлігінің реформасы}}&lt;br /&gt;{{main|«Полиция туралы» Федералдық заң}}
[[2008 жыл]]ғы 6 қыркүйекте «Ресей Федерациясының Ішкі істер министрлігінің кейбір мәселелері туралы» № 1316 қаулысымен ол Ұйымдасқан қылмыспен және терроризммен күрес департаментін&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=47712&amp;PSC=1&amp;PT=3&amp;Page=1 |title=Указ Президента РФ от 06.09.2008 № 1316 |accessdate=2009-05-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111101052806/http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=47712&amp;PSC=1&amp;PT=3&amp;Page=1 |archivedate=2011-11-01 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;, сондай-ақ Ұйымдасқан қылмысқа қарсы күрес департаментінің бүкіл аймақтық жүйесін таратты.

[[2011 жыл]]ғы 7 ақпанда Дмитрий Медведев «[[«Полиция туралы» Федералдық заң|Полиция туралы]]» Федералдық заңға қол қойды.&lt;ref name=&quot;PoliceLaw&quot;&gt;[http://news.kremlin.ru/media/events/files/41d353ffa2cb21213c58.pdf Федеральный закон о полиции] PDF-версия закона на [[kremlin.ru]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PoliceLawNews&quot;&gt;[http://kremlin.ru/news/10256 Дмитрий Медведев подписал Федеральный закон «О полиции»] На официальном сайте Президента РФ 7 февраля 2011 г.&lt;/ref&gt;

2011 жылғы 1 наурызда Ресей Федерациясында полиция ресми түрде тоқтатты. Қызметкерлерді қайта аттестациялау Ішкі істер министрлігінің орталық аппараты мен аумақтық органдарының басшыларынан басталды, содан кейін ішкі істер органдарының аға, орта және кіші командалық құрамы оны өткізе бастады. Аттестаттаудан өтпеген немесе оны тапсырудан бас тартқан қызметкерлер ІІМ қатарынан шығарылды.

===2012 жылғы Президент сайлауы===
{{main|Ресейдегі президент сайлауы (2012)}}
[[File:Dmitry Medvedev United Russia Congress September 2011-4.jpeg|thumb|left|Дмитрий Медведев пен Владимир Путин «Біртұтас Ресей» конгресінде, 2011 жылғы 24 қыркүйек]]
24 қыркүйек 2011 жылы «Единая Россия» партиясының съезінде Владимир Путин 2012 жылы президенттікке үміткер болатыны және Дмитрий Медведев жеңіске жетсе, үкіметті басқаратыны айтылды. Президент Медведев премьер-министр [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путиннің]] Думадағы сайлауда «[[Біртұтас Ресей]]» партиясын басқару туралы ұсынысын қабылдады және 2012 жылы Владимир Путин президенттік сайлауға түсуі керек деді.&lt;ref name=&quot;Путин подтвердил своё выдвижение на президентских выборах&quot;&gt;[http://lenta.ru/news/2011/09/24/putinprez/ Путин подтвердил своё выдвижение на президентских выборах]&lt;/ref&gt; Делегаттар тұрғанда бұл мәлімдемені қол шапалақтады.&lt;ref name=&quot;Путин уверен в победе «Единой России»&quot;&gt;{{Cite web |url=http://inotv.rt.com/2011-09-24/Putin-uveren-v-pobede-Edinoj |title=Путин уверен в победе «Единой России» |accessdate=2011-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927103852/http://inotv.rt.com/2011-09-24/Putin-uveren-v-pobede-Edinoj |archivedate=2013-09-27 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt; Медведев дереу жауап беріп, қол шапалақтау Путиннің халық арасында танымал екендігін дәлелдейді дейді.&lt;ref name=&quot;Медведев возглавит список Единой России&quot;&gt;{{Cite web |url=http://inotv.rt.com/2011-09-24/Medvedev-vozglavit-spisok-Edinoj-Rossii |title=Медведев возглавит список «Единой России» |accessdate=2011-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927103856/http://inotv.rt.com/2011-09-24/Medvedev-vozglavit-spisok-Edinoj-Rossii |archivedate=2013-09-27 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt; Медведевтің сөйлеген сөзі отырысқа он мыңға жуық қатысушыны тыңдады&lt;ref name=&quot;Медведев рекомендовал Путина в президенты&quot;&gt;{{Cite web |url=http://inotv.rt.com/2011-09-24/Medvedev-rekomendoval-Putina-v-prezidenti |title=Медведев рекомендовал Путина в президенты |accessdate=2011-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130929015541/http://inotv.rt.com/2011-09-24/Medvedev-rekomendoval-Putina-v-prezidenti |archivedate=2013-09-29 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;.

Медведевтің сайлауға қатыспау туралы шешімі кейбір ресейліктердің теріс пікірін тудырды. [[Twitter]]-де 2011 жылдың күзінен бастап #бақытсыз [[хештег]] таралды. 2012 жылғы 7 желтоқсанда ол Twitter-дің әлемдік трендтерінде екінші орынға ие болды, оған премьер-министр Дмитрий Медведевтің бес телеарна өкілдеріне берген сұхбаты себеп болды&lt;ref name=&quot;Л&quot;&gt;[http://lenta.ru/news/2012/12/07/jalky/ Хештег «#жалкий» вышел в лидеры мировых трендов Twitter]&lt;/ref&gt;.

==Үкімет төрағасы (2012–2020)==
{{main|Бірінші Медведев үкіметі}}
2012 жылғы 7 мамырда [[Ресей президенті|Ресей Федерациясының Президенті]] Владимир Путин Ресей Федерациясы Үкіметінің Төрағасы болып тағайындалуға келісім алу үшін Думаға Дмитрий Медведевтің кандидатурасын ұсынды. Келісім 8 мамырда алынды (Медведевтің кандидатурасын «Единая Россия», [[РЛДП]] және «Әділ Ресей» фракциясының 5 депутаты қолдады,&lt;ref name=autogenerated3&gt;{{Cite web |url=http://xn--d1abbgf6aiiy.xn--p1ai/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/15230 |title=Владимир Путин внёс кандидатуру Дмитрия Медведева на пост председателя Правительства |accessdate=2019-08-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130420170130/http://xn--d1abbgf6aiiy.xn--p1ai/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/15230 |archivedate=2013-04-20 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt; ал 54 спортшы мен Коммунистік партия фракциясы қарсы дауыс берді). Дмитрий Медведевтің төрағалығымен Ресей Федерациясының Үкіметі 21 мамырда құрылды.&lt;ref&gt;[http://ria.ru/politics/20120508/644171181.html Госдума поддержала назначение Медведева премьер-министром России.]&lt;/ref&gt; Үкімет құрамы Ресей Федерациясы Президентінің 2012 жылғы 21 мамырдағы № 636 Жарлығымен бекітілген.

2012 жылғы 26 мамырда Д. Медведев «Біртұтас Ресей» партиясының төрағасы болып сайланды&lt;ref name=autogenerated4&gt;[http://www.vesti.ru/doc.html?id=804994 Дмитрий Медведев избран председателем «Единой России»], 26.05.2012, Vesti.ru&lt;/ref&gt;.

{{main|Екінші Медведев үкіметі}}
2018 жылғы [[7 мамыр]]да Ресейдің қазіргі президенті Владимир Путин Ресей Федерациясы Үкіметінің төрағасы болып тағайындалуға келісім алу үшін қайтадан Дмитрий Медведевтің кандидатурасын Ресейдің Мемлекеттік Думасына ұсынды. 2018 жылғы 8 мамырда Мемлекеттік Дума келісімін берді («[[Біртұтас Ресей]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kremlin.ru/acts/news/57432|title=Президент назначил Дмитрия Медведева Председателем Правительства. Владимир Путин подписал Указ «О Председателе Правительства Российской Федерации»|date=2018-05-08|publisher=[[Kremlin.ru]]|lang=ru|accessdate=2018-05-08}}&lt;/ref&gt;» мен [[РЛДП]] 374 депутаты Медведевтің премьер-министр болып тағайындалуына дауыс берді, ал «Әділ Ресей» мен Коммунистік партияның 56 депутаты қарсы дауыс берді). Медведевтің екінші үкіметі ақыры 2018 жылы 18 мамырда құрылды&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.duma.gov.ru/news/26901/|title=Государственная Дума согласовала Дмитрия Медведева на пост Председателя Правительства РФ. Кандидатуру Дмитрия Медведева Государственной думе представил Президент РФ Владимир Путин. Депутаты по итогам пленарного заседания поддержали его большинством голосов|date=2018-05-08|publisher=Сайт «[[Государственная Дума Федерального Собрания Российской Федерации|Государственной Думы РФ]]»|lang=ru|accessdate=2018-05-08}}&lt;/ref&gt;.

2018 жылдың [[8 мамыр]]ында Медведев премьер-министр лауазымына үміткер ретінде алғашқы сөзінде зейнетақы реформасы туралы [[Ресейдегі зейнетақы реформасы туралы заң жобасы (2018 ж.)|заң]] жобасын тезірек Мемлекеттік Думаға енгізуге уәде берді. Ол мұндай заң жобасын 14 маусымда ресейліктерге ұсынды, ал екі күннен кейін оны Думаға ұсынды. Халықтың наразылығына қарамастан, заң жазда және қыркүйекте қаралды және 3 қазанда қабылданды. [[Ресейдегі зейнетақы реформасы (2019-2028 жж.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/08/05/2018/5af07c3c9a794736a9af9694|title=Госдума утвердила Медведева в должности премьера|publisher=[[РБК]]|lang=ru|date=2018-05-08|accessdate=2018-05-08}}&lt;/ref&gt;)|Реформа]] 2019 жылдың 1 қаңтарында басталды.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Утвержден состав нового правительства РФ|url=http://www.interfax.ru/russia/613286|work=Interfax.ru|date=2018-05-18|accessdate=2018-05-18|language=ru-RU}}&lt;/ref&gt;

{{main|Ресейдегі зейнетақы реформасы (2019-2028 жж.)}}
Зейнетақы туралы заң жобасымен бір уақытта, 2018 жылдың 14 маусымында премьер-министр Дмитрий Медведев ҚҚС 20% -ға дейін ұлғайтылатынын мәлімдеді. 24 шілдеде Мемлекеттік Дума ҚҚС туралы заңды қорытынды оқылымда қабылдады, содан кейін оны Федерация Кеңесі мақұлдады. ҚҚС өсіру туралы жаңа заң 2019 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енді&lt;ref&gt;[https://www.rbc.ru/economics/14/06/2018/5b2237879a79474a23f0b576 Медведев объявил о повышении НДС в России]&lt;/ref&gt;.

[[2020 жыл]]дың [[15 қаңтар]]ында Ресей Федерациясының Президенті Владимир Путиннің [[Ресей Президентінің Федералдық жиналысқа жолдауы|Федералды жиналысқа жолдауын]] жариялағаннан екі сағат өткен соң, Медведев үкіметтің толықтай биліктен кететінін жариялап&lt;ref&gt;[https://24.kz/kz/zha-aly-tar/lemde/item/367681-resej-kimeti-otstavka-a-ketti Ресей үкіметі отставкаға кетті 2020.15.01]&lt;/ref&gt;, президент осы жолдауда [[Ресей Федерациясының Конституциясы|Конституцияға]] енгізілген түбегейлі өзгерістер аясында осындай шешім қабылдады. Путин ескі құрамға жаңа үкімет тағайындалғанға дейін міндеттерді орындауды тапсырды және Дмитрий Медведевті оған арнайы құрылған Ресей Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасары қызметіне тағайындауды ұсынды.

==Ресей Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасары==
Президенттің 2020 жылғы 16 қаңтардағы [[Ресей Президентінің Жарлығы|жарлығы]] мен ол [[Ресей Федерациясының Қауіпсіздік Кеңесі|Ресей Федерациясының Қауіпсіздік кеңесі]] төрағасының орынбасары болып тағайындалды&lt;ref&gt;[https://www.trt.net.tr/kazakh/liem/2020/01/16/riesiei-ukimieti-otstavkag-a-kietti-1341540 Ресей премьер-министрі Дмитрий Медведев үкіметтің отставкаға кеткенін жариялады. TRT 2020.16.01]&lt;/ref&gt;

==Бизнес==
1993 жылы ол Финцелл негізін салушылардың бірі болды, ол көп ұзамай Ресейдің ағаш ісі алыптарының бірі - «[[Илим (компания)|Илим]] пульп кәсіпорны» [[Мемлекеттік емес акционерлік қоғам|ЖАҚ]] құрды. Жаңа серіктестікте Медведев құқықтық мәселелер жөніндегі директор болды. Сонымен бірге Медведев «Финцелл» ЖАҚ-да 50%, ал «Илим пульп» кәсіпорнында 20% иелік етеді.&lt;ref&gt;''Ольга Проскурнина, Мария Рожкова, Ирина Резник''. Самый человечный преемник // Ведомости, № 234 (2008), [[11 декабря]] 2007 г.&lt;/ref&gt;

1998 жылы ол компанияның иелігіндегі ең ірі кәсіпорындардың бірі - Братск ағаш өңдеу зауытының директорлар кеңесіне кірді.

Президент Медведев қызметінен кеткен соң, саясаттанушы [[Станислав Александрович Белковский|Белковскийдің]] пікірінше, ол «Илим пульп» кәсіпорнындағы маңызды үлесті сақтап қалды. Ол сонымен қатар компанияны [[Олег Владимирович Дерипаска|Дерипаска]]ның шабуылдарынан құтқарды, ол оны бақылауға алғысы келді, бірақ компанияның бір бөлігі (Байкал целлюлоза және қағаз фабрикасы) жоғалды. Екінші жағынан, BLPK2 бас директорының қоғаммен байланыс жөніндегі бұрынғы орынбасары Сергей Беспалов «оның айтуынша, Медведевтің Илим Пульпке үлесі жоқ» деп мәлімдеді&lt;ref name=who /&gt;.

==Ақпараттық технологиялар саласында==
[[File:Dmitry Medvedev on laptop.jpg|thumb|250px|Дмитрий Медведев, әлемдік қаржы дағдарысына арналған бейне-хабарлама кезінде, 23 қазан 2008 ж.]]
Дмитрий Медведев - ақпараттық технологиялардың үлкен жанкүйері, өз сөздерінде компьютерлер мен Интернет&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://izvestia.ru/pobeda/article3141617/|title=Дмитрий Медведев: «Нам не надо стесняться рассказывать правду о войне — ту правду, которую мы выстрадали»|date=2010-05-07|work=[[Известия]]|accessdate=2010-05-07|archiveurl=https://www.webcitation.org/61CTyNndv?url=http://izvestia.ru/news/361448|archivedate=2011-08-25|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;, [[Электронды кітап (құрылғы)|электрондық кітаптар]] туралы жиі айтады.

===Бірінші компьютер===
Медведев өміріндегі алғашқы компьютер [[Кеңестік компьютерлік жүйелер тізімі|кеңестік]] [[Компьютерлік технологияның жиынтық жүйесі|М-6000]] компьютері болды, ол әкесімен [[Санкт-Петербург мемлекеттік технологиялық институты|Технологиялық институтта]] жұмыс істеген кезде, Ленинград мемлекеттік университетінің заң факультетінде бірінші курс студенті, заңгер ретінде жұмыс істеген&lt;ref&gt;[http://www.itogi.ru/Paper2008.nsf/Article/Itogi_2008_02_17_01_1958.html № 8 (610) Простые истины] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227072655/http://www.itogi.ru/Paper2008.nsf/Article/Itogi_2008_02_17_01_1958.html |date=2008-02-27 }}&lt;/ref&gt;.

===Әлеуметтік желілер, сайттар және блог===
Дмитрий Медведев [[Twitter|Твиттер]]де, [[ВКонтакте]]де тіркелген және өзінің жеке блогы бар. Ол - Ресейдің алғашқы президенті, ол адамдармен бейне блог арқылы байланыс орната бастады, ол бастапқыда блог емес, өйткені оған [[Бейнелогтар]] немесе мәтіндік түсініктеме қалдыру мүмкін болмады. Кейінірек жеке '''blog.kremlin.ru''' сайтын құрғаннан кейін түсініктеме қосу мүмкіндігі қосылды&lt;ref&gt;[http://lenta.ru/news/2008/10/07/videoblog/ Дмитрий Медведев стал видеоблогером]&lt;/ref&gt;, бірақ блогқа жіберілмес бұрын пікірлер модерацияланады.&lt;ref&gt;[http://lenta.ru/news/2009/01/12/comments/ Медведев разрешил оставлять комментарии в своем блоге]&lt;/ref&gt;

[[Тірі Журнал]]-да «Дмитрий Медведевтің блогы» атты қоғамдастық бар, ол Президенттің ресми бейне блогындағы эфир аккаунты, ал Тірі Журнал пайдаланушылары Медведевтің видео және мәтіндік хабарламаларын талқылауға мүмкіндік алады.&lt;ref name=&quot;blogLJ&quot;&gt;[http://community.livejournal.com/blog_medvedev/profile blog_medvedev — Community Profile&lt;!-- Название сгенерировано ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://lenta.ru/news/2009/04/21/blogmedvedev/ Дмитрий Медведев завел ЖЖ]&lt;/ref&gt;

Саясаткер [[Instagram]] әлеуметтік желісінде де тіркелген, онда фотосуреттер мен бейнелерді жариялаумен қатар, басқа адамдардың посттарына да түсініктеме береді. 2017 жылдың қыркүйек айында ол жерде 2,8 миллионнан астам жазылушы болды.&lt;ref&gt;[https://meduza.io/shapito/2017/09/25/medvedevu-rasskazali-chto-u-nego-bolshe-podpischikov-v-instagrame-chem-u-navalnogo-on-obradovalsya Медведеву рассказали, что у него больше подписчиков в инстаграме, чем у Навального. Он обрадовался 😜] «Meduza», 25.09.2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://meduza.io/shapito/2017/03/10/okazyvaetsya-dmitriy-medvedev-otreagiroval-na-rassledovanie-fbk-tolko-etogo-pochti-nikto-ne-zametil Оказывается, Дмитрий Медведев отреагировал на расследование ФБК. Только этого почти никто не заметил] «Meduza», 10.03.2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rosbalt.ru/like/2017/09/26/1648722.html Медведев вышел на тропу войны с Навальным в Instagram] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170929103031/http://www.rosbalt.ru/like/2017/09/26/1648722.html |date=2017-09-29 }} «Росбалт», 26.09.2017&lt;/ref&gt;

Мемлекеттік басқару блогы мен '''government.ru/government.rf''' сайтынан басқа Медведевтің үш сайты бар: '''medvedev-da.ru, d-a-medvedev.ru''' және президенттікке үміткердің '''medvedev2008.ru''' сайты. Соңғысының домені 2005 жылы тіркелген&lt;ref&gt;[http://www.who.is/whois/medvedev2008.ru/ REGISTRY WHOIS FOR MEDVEDEV2008.RU]&lt;/ref&gt;.

===Дмитрий Медведев және еркін бағдарламалық қамтамасыз ету===
Бұрын Дмитрий Медведев [[Тегін бағдарламалық қамтамасыз ету|тегін]] OC Linux-ны ([[Linux|GNU / Linux]]) сынға алды. Алайда&lt;ref&gt;[http://www.3dnews.ru/news/pravitelstvo_rf_nemereno_borotsya_s_piratskim_softom/ Правительство РФ намерено бороться с пиратским софтом | Новости Hardware — 3DNews — Daily Digital Digest&lt;!-- Название сгенерировано ботом --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200128140130/https://3dnews.ru/news/pravitelstvo_rf_nemereno_borotsya_s_piratskim_softom/ |date=2020-01-28 }}&lt;/ref&gt;, 2007 жылдан бастап Дмитрий Медведев Ресейде бағдарламалық қамтамасыз ету проблемаларын үш жылдан кейін шешеді деп үміттеніп, Ресейдің мемлекеттік және оқу [[Тегін бағдарламалық қамтамасыздандыру|орындарында]] ақысыз бағдарламалық жасақтамаға көшуді қолдаушылардың бірі болды. Атап айтқанда, лицензиялық бағдарламалық қамтамасыз етуі қымбат [[Microsoft]] коммерциялық компаниясының қызметтерінен біртіндеп бас тартуға және [[GNU]] / Linux негізіндегі ақысыз бағдарламалық қамтамасыздандыру өнімдерін біртіндеп енгізуге байланысты&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://replay.waybackmachine.org/20090125171755/http://www.minsvyaz.ru/news/?id_news=6386|title=Новости|date=2007-09-21|work=Официальный сайт|publisher=Министерство связи и массовых коммуникаций РФ|accessdate=2011-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gzt.ru/topnews/business/136463.html?comment=399546|title=Форточка Медведева|author=Андрей Лавров, Андрей Бирюков|date=2007-09-23|publisher=GZT.RU|accessdate=2011-04-08|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110520132853/http://www.gzt.ru/topnews/business/136463.html?comment=399546|archivedate=2011-05-20}}&lt;/ref&gt;.

===Желілік қауымдастықтың өзекті мәселелеріне көзқарас===
[[Рунет]]-те Дмитрий Медведев пен Медведевтің [[Мем]] [[Превед]] мемлекетінен байланысы мем болып қалды, бұл тақырыпта [[карикатура]]лар мен «фото-моншақтар» жиі кездеседі. Интернеттегі субмәдениеттерге,&lt;ref name=&quot;medved-e1&quot;&gt;[http://www.e1.ru/news/spool/news_id-284136.html «Екатеринбург Он-Лайн», 10 декабря 2007]&lt;/ref&gt; атап айтқанда, өрескелдікке деген қарым-қатынас туралы сұрағанда, Медведев ол құбылысты жақсы білетінін және оның өмір сүруге құқығы бар деп санайтынын айтты&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20071225082159/http://www.themoscowtimes.com/stories/2007/11/02/001.html A Soft-Spoken, 'Smart-Kid' Lawyer], The Moscow Times, [[2 ноября]] [[2007]].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ref-ru}} [http://lenta.ru/news/2007/03/05/medved/ Дмитрий Медведев: учите олбанский!], Lenta.ru, [[5 марта]] [[2007]].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Ref-ru}} [http://www.polit.ru/event/2007/12/10/medvedev1.html Превед, Медвед] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110616042105/http://www.polit.ru/event/2007/12/10/medvedev1.html|date=2011-06-16}}, Polit.ru, [[18 декабря]] [[2007]].&lt;/ref&gt;.

[[29 наурыз]] 2019 жылы Дмитрий Медведев Рунеттің 25 жылдығына арналған ресейлік Mail.ru Group және Яндекс интернет-компанияларының топ-менеджерлерімен кездесу өткізді. Премьер-Министр Ресейдің цифрлық экономикасы жылына 15% өсіп келе жатқанын, бұл жалпы Ресей экономикасының өсімінен едәуір жоғары екенін айтты. Медведев мемлекет цифрлық экономикаға шамамен 2 трлн рубль инвестиция салуға ниетті екенін айтты. Сонымен бірге ол Интернет-индустрияның мемлекет үшін бірқатар сұрақтары бар екеніне назар аударды және үкіметтің араласуын «кез-келген бизнеске қатысты ең күшті қару» деп атады&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/3929785|title=Медведев встретился с руководством Mail.ru Group и «Яндекса»|date=2019-03-29|publisher=www.kommersant.ru|lang=ru|accessdate=2019-03-31}}&lt;/ref&gt;.

===Дмитрий Медведевпен VKLive===
2019 жылы 29 наурызда премьер-министр Медведев [[ВКонтакте]] әлеуметтік желісінде бірінші эфирге шықты, ол барысында қолданушылардың сұрақтарына жауап берді&lt;ref&gt;[https://vk.com/dmlive #VKLive c Дмитрием Медведевым]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.vedomosti.ru/politics/news/2019/03/23/797212-medvedev-otvetit-na-voprosi Медведев впервые в прямом эфире ответит на вопросы пользователей «В контакте»]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20190323/1552053111.html Медведев ответит на вопросы пользователей «ВКонтакте» в прямом эфире]&lt;/ref&gt;.

===СЖҚ айыптаулары және одан кейінгі наразылықтар===
{{main|Ол Димон емес}}
[[2016 жыл]]дың 15 қыркүйегінде [[Алексей Анатольевич Навальный|Алексей Навальный]] Медведевтің [[Жазғы үй|жазғы]] резиденциясы - 2008 жылдан бері қолданып келе жатқан [[Плёс (қала)|Плёс]] қаласындағы ескі [[Миловка (жылжымайтын мүлік)|Миловка]] ғимараты туралы жазылған [[Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қор|сыбайлас жемқорлыққа қарсы]] қордың тергеуін жариялады. Аэрофототүсірілім жариялаған Навальныйдың айтуынша,{{citation needed|date=June 2016}} [[Еділ]]ге жақын орналасқан кешен аумағында жеке пирстер, шаңғы базасы, үш тікұшақ, бірнеше үй, қонақ үй, жабық және ашық бассейндер мен басқа да ғимараттар орналасқан, оның жалпы ауданы 80 га құрайды. Меншік қоршаумен қоршалған, негізгі үй үйі басқа, ішкі қоршаумен қоршалған. СЖҚ жылжымайтын мүлікті және құрылыстың қалған бөлігін қалпына келтіруді 25-30 миллиард рубльге бағалады. Оның болжамына сәйкес, Дар қоры аумақты сатып алды, [[Новатэк]] акционерлері қайырымдылыққа бөлген 33 миллиард рубль сайтты сатып алуға және көркейтуге кетті. 2011 жылдан кейін кешен «Тарихи-мәдени мұраны сақтау қорына» берілді - осылайша резиденция Медведевтің меншігінде емес, бірақ ол үнемі осында тұрады. Медведевтің ерлі-зайыпты Дар-қорының аумақты иемденуінде Алексей Навальный сыбайлас жемқорлықтың белгілерін көреді. Тергеу жарияланғаннан кейін екі күн өткеннен кейін Навальный мүліктің үстіндегі әуе кеңістігі рейстер үшін жабылды деп мәлімдеді.&lt;ref&gt;[https://meduza.io/news/2016/09/15/fbk-ulichil-medvedeva-v-remonte-dachi-na-blagotvoritelnye-dengi ФБК рассказал о секретной даче Дмитрия Медведева] // ''Meduza'', 15 сентября 2016.&lt;/ref&gt;. Через два дня после публикации расследования Навальный заявил, что воздушное пространство над имением было закрыто для полётов&lt;ref&gt;[http://www.svoboda.org/a/27997293.html Навальный: над «дачей Медведева» закрыто воздушное пространство] // «Радио Свобода», 17 сентября 2016.&lt;/ref&gt;

[[2017 жыл]]ғы 2 наурызда Алексей Навальный мен оның [[сыбайлас жемқорлыққа қарсы қор]]ы «[[Ол Димон емес|Ол сен үшін димон емес]]» тергеу фильмін жариялады. Фильм Дмитрий Медведевтің болжалды меншігі туралы баяндайды. Фильм авторларының айтуынша, қайырымдылық қорлары мен заңды түрде Медведевтің сенімді адамдарында тіркелген ұйымдар (оның ішінде туыстары мен сыныптастары) олигархтардан және [[Газпромбанк]] несиелерінен сатып алынған деген болжаммен қымбат жылжымайтын мүлікке иелік етеді. Медведев Навальныйдың айыптауларын «саяси алаяқтардың жалған өнімі» деп атады.&lt;ref&gt;[http://www.rbc.ru/society/02/03/2017/58b7f3959a79474158912948 Фонд борьбы с коррупцией рассказал о «тайной недвижимости» Медведева] // РБК, 2 марта 2016&lt;/ref&gt;. Медведев назвал обвинения Навального «лживыми продуктами политических проходимцев»&lt;ref&gt;[https://ria.ru/politics/20170419/1492569984.html Медведев о нападках Навального: «лживые продукты политических проходимцев»]&lt;/ref&gt;
[[Сурет:CPRF demonstration 1 may 2017.jpg|thumb|250px|2017 жылғы 1 мамырдағы демонстрациядағы ұран.]]

22 наурызда Мемлекеттік Думаның Коммунистік партиядан шыққан депутаты [[Валерий Фёдорович Рашкин|Валерий Рашкин]] [[Ресейдің тергеу комитеті]]нің басшысына, сондай-ақ [[Ресей Федерациясының Федералды қауіпсіздік қызметі|ФҚҚ]], [[Ресей Федерациясының Ішкі істер министрлігі|ІІМ]] және [[Ресей Федерациясының прокуратурасы|Бас прокуратура]] басшыларына СЖҚ тергеуінде сипатталған Дмитрий Медведевтің сыбайлас жемқорлық әрекеті туралы деректерді тексеруді сұрап,&lt;ref&gt;[http://www.rbc.ru/politics/22/03/2017/58d228b29a7947b85300c9ef Депутат от КПРФ попросил Чайку проверить расследование ФБК о Медведеве]&lt;/ref&gt; 2017 жылдың 20 сәуірінде РФ СК Ол оған фильмде көрсетілген фактілер тергеуді бастау үшін негіз болып табылмайтынын айтты және оның үндеуі Бас прокурорға жолданды.&lt;ref&gt;{{Cite news|author=Анна Трунина|title=СКР не нашел оснований для проверки сведений из фильма ФБК о Медведеве|url=http://www.rbc.ru/politics/21/04/2017/58fa27889a7947d7b1ad18e5|work=[[РБК]]|accessdate=2017-04-21}}&lt;/ref&gt;

2017 жылғы [[26 наурыз]]да Ресейдің 100 қаласында «Ол сен үшін емес Димон» фильмінде жарияланған [[2017 жылғы 26 наурызда Ресейде сыбайлас жемқорлыққа қарсы наразылық|биліктің жоғарғы эшелондарындағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы жиналыстар өтті]]. Олар өз сөздерінде премьер-министрге тағылған айыптарға жауап беруді талап етті. «Дмитрий Медведев бұл күнді қалай өткізді?» Деген сұраққа Үкімет басшысы өзінің Инстаграмдағы блогында «Жаман емес, мен шаңғы тебдім» деп жауап берді, бұл бұқаралық ақпарат құралдарында сыни реакция тудырды.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/russian/news-39401681?ocid=socialflow_facebook Медведев рассказал, что делал в день массовых акций протеста] BBC&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rosbalt.ru/russia/2017/03/27/1602151.html Медведев рассказал, чем занимался в день массовых протестов в России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170328131748/http://www.rosbalt.ru/russia/2017/03/27/1602151.html |date=2017-03-28 }} РОСБАЛТ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://echo.msk.ru/blog/day_photo/1951606-echo/ «Неплохо, на лыжах покатался»] Эхо Москвы&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.mk.ru/politics/2017/03/27/na-lyzhakh-pokatalsya-medvedev-otvetil-na-massovye-protesty.html «На лыжах покатался»: Медведев ответил на массовые протесты] MK.RU&lt;/ref&gt;

2017 жылғы 5 сәуірде Ресей Мемлекеттік Думасы Алексей Навальныйдың Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қорының Дмитрий Медведевке арналған материалдарын тексеру туралы РКПФ ұсынысын қабылдамады&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/russian/news-39508152 «Госдума отказалась проверять расследование Навального о Медведеве»], BBC Russian, 5.04.2017&lt;/ref&gt;.

2017 жылдың 11 сәуірінде [[Әлішер Бұрханұлы Османов|Әлішер Османов]] «Ол сен үшін Димон емес» фильмінде ұсынылған «ар-намыс пен қадір-қасиетті қорлайтын» ақпаратты жариялағаны үшін Навальный мен СЖҚ-ке жала жапқаны үшін сотқа жүгінді&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120515101631/http://da-medvedev.ru/svetlana-medvedeva/biography Дмитрий Медведев — личный сайт&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;. 2017 жылдың 31 мамырында Мәскеудің Люблин аудандық соты бұл талапты қанағаттандырды және сотталушыға фильмдегі барлық бейнелер мен материалдарды алып тастауды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rbc.ru/society/31/05/2017/592e5f559a79479e9ee6768a?from=main|title=Суд обязал Навального удалить фильм о Медведеве|website=[[РБК]]|date=2017-05-31|publisher=}}&lt;/ref&gt;, сондай-ақ теріске шығаруды жариялауды бұйырды, бірақ бұл жасалмады және фильмді әлі де [[YouTube]] және басқа видео хостинг сайттарында көруге болады.

==Жеке өмірі==
===Отбасы===
[[Сурет:Dmitry Medvedev and his wife Svetlana Medvedeva.jpg|250px|thumb|Дмитрий Медведев жұбайы [[Светлана Владимировна Медведева|Светлана]] мен]]
Ол [[1993 жыл]]ы сол мектепте оқыған [[Светлана Владимировна Медведева|Светлана Линникке]] үйленді. Менің әйелім [[Санкт-Петербург мемлекеттік экономика университеті|ЛФЭИ]] бітірді, Мәскеуде жұмыс істейді және Санкт-Петербургте әлеуметтік шаралар ұйымдастырады.

Баласы Илья (1995 ж.т.)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120502020012/http://medvedev.kremlin.ru/biography Дмитрий Медведев — личный сайт]&lt;/ref&gt;, «адал кастингтен» өтіп, 2007 және 2008 жылдары өз атымен [[Ералаш]] телехикаясында шықты (№ 206 және № 219 шығарылым)&lt;ref&gt;[http://www.eralash.ru/library/2007/206 «Ералаш», выпуск № 206]&lt;/ref&gt; и 2008&lt;ref&gt;[http://www.eralash.ru/library/2008/219 «Ералаш», выпуск № 219]&lt;/ref&gt;. 2012 жылдың жазында Илья Медведев Ресейдің үш университетіне ([[Мәскеу мемлекеттік университеті|ММУ]], [[Санкт-Петербург мемлекеттік университеті|СПМУ]] және [[Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институты|ММХҚИ]]) өтініш бергені туралы хабарланды, бірақ ол оқу үшін [[Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институты|ММХҚИ]]-ны таңдады.&lt;ref&gt;[http://www.km.ru/news/prezidentskii-eralash-ili-chastnaya-zhizn-pervogo-litsa Президентский «Ералаш», или Частная жизнь первого лица], ''km.ru'', 14 октября 2011&lt;/ref&gt; Тамыздың соңында Илья Медведев [[Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институты|ММХҚИ]])-ның Халықаралық құқық факультетінде оқитын студенттер тізіміне енгізілді. Бұл тізімде Илья конкурсқа жалпы негізде түскені көрсетілген ([[Бірыңғай мемлекеттік емтихан|БМЕ]] бағалар - ағылшын тілі - 94 балл&lt;ref&gt;[http://www.vedomosti.ru/politics/news/2541621/syn_dmitriya_medvedeva_vybral_mgimo Сын Дмитрия Медведева выбрал МГИМО]&lt;/ref&gt;, әлеуметтік ғылымдар - 83 балл, орыс тілі - 87 балл, қосымша емтихан - 100 мүмкіндіктен 95 балл)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://abiturient.mgimo.ru/1kurs2012/MO-MO(Byudzhetnoe).xml.xls |title=Списки зачисленных в МГИМО по приказу с 1 сентября из числа рекомендованных приёмной комиссией лиц, прошедших по конкурсу (2012) |accessdate=2012-08-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130121135714/http://abiturient.mgimo.ru/1kurs2012/MO-MO(Byudzhetnoe).xml.xls |archivedate=2013-01-21 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;.

Тәтесі (әкесінің әпкесі) - Медведева Светлана Афанасьевна, «Халықтар достығы» орденінің иегері, КСРО-ның құрметті студенті, Ресей Федерациясының еңбек сіңірген мұғалімі, Ресей Жазушылар мен Журналистер одағының мүшесі, тоғыз өлең жинағының авторы, оның екеуі әндер (композитор Игорь Корчмарскиймен бірлесіп жазылған) ) [[Краснодар]]да тұрады.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://korvesti.ru/201102061601/Novosti/Obschestvo/Svetlana_Medvedeva_otmetila_svoy_yubiley.html |title=Светлана Медведева отметила свой юбилей |accessdate=2012-09-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130621194535/http://korvesti.ru/201102061601/Novosti/Obschestvo/Svetlana_Medvedeva_otmetila_svoy_yubiley.html |archivedate=2013-06-21 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;

Үй жануарларының ішінде Медведевтер отбасында ақшыл сұр [[Сібір мысығы|Нева Маскарадтың]] мысықтары Дорофей және төрт ит бар: жұп ағылшын сетерлері (ағасы мен әпкесі - Дэниел мен Джоли), Альдо алтын іздеуші және ортаазиялық шопан. Медведев көрмеде бірінші және екінші орындарды иеленді.&lt;ref&gt;[http://www.trud.ru/article/05-01-2000/5_kot_dorofej_vyshel_v_svet.html Газета «Труд» о коте Медведева]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.newizv.ru/lenta/86577 |title=Газета «Новые известия» о коте Медведева |accessdate=2010-07-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101121202140/http://www.newizv.ru/lenta/86577 |archivedate=2010-11-21 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.aif.ru/politic/article/16692 Журнал «Тайны звёзд» и газета «Аргументы и факты» о коте Медведева]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.kotdorofey.ucoz.ru «Персональный сайт первого кота России»]&lt;/ref&gt; и четыре собаки: пара английских сеттеров (брат и сестра — Дэниэл и Джоли), золотистый ретривер Альду и среднеазиатская овчарка. Сеттеры Медведева занимали первое и второе места на выставках&lt;ref&gt;[http://www.newsru.com/russia/02mar2009/dogsout.html Домашние питомцы Медведева поучаствовали в выставке собак]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.newsru.com/russia/04nov2008/setter.html У кота-кастрата Дорофея не получилось быть преемником Кони: Медведев предпочел выводить в свет английского сеттера ]&lt;/ref&gt;

===Жеке меншік===
Орталық сайлау комиссиясы 2007 жылғы желтоқсанда оған табыс туралы декларацияға сәйкес Медведевтің 367,8 шаршы метр пәтері бар; [[2006 жыл]]ғы кірістер 2 миллион 235 мың рубльді құрады.&lt;ref&gt;[http://www.gazeta.ru/politics/elections2008/2007/12/21_a_2456622.shtml Элина Билевская. ''Преемник богаче Путина''.] gazeta.ru 21 декабря 2007 г.&lt;/ref&gt;

«[[Новая газета]]ның» 2008 жылғы 10 қаңтардағы хабарлауынша,&lt;ref name=&quot;NGazMed&quot;&gt;[http://www.novayagazeta.ru/data/2008/01/00.html Сергей Канев. ''По следам налоговых деклараций кандидатов в президенты. Часть I. Кандидат Д. Медведев: «Золотые ключи-1», Тихвинская, д. 4.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080116080528/http://www.novayagazeta.ru/data/2008/01/00.html|date=2008-01-16}} [[Новая газета]] № 01 от 10 января 2008 г.&lt;/ref&gt; 2000 жылғы 22 тамыздан бастап Минская көшесі, 1 А, пәтер мекен-жайы бойынша «Золотые ключи-1» тұрғын үй кешеніндегі көп пәтерде 364,5 м² болатын жеке пәтерде тіркелген. 38. «Новая газетаның» хабарлауынша, 2005 жылғы үй иелерінің бірыңғай тізілімінен алынған мәліметтерге сәйкес Дмитрий Медведев Мәскеуде Тихвинская көшесі, №4 үй, пәтер мекен-жайы бойынша тағы бір пәтерге ие болды. 35; жалпы ауданы - 174 м²&lt;ref name=&quot;NGazMed&quot;/&gt;.

[[2008 жыл]]ғы 18 қыркүйектегі '''vsedoma.ru''' сайтының хабарлауынша, Медведевтер іс жүзінде бұған дейін [[Борис Николаевич Ельцин|Борис Ельцин]] мен оның жанұясымен бірге тұрған [[Горки-9]] президенттік резиденциясында тұрған.&lt;ref name=&quot;VsedomaMedv&quot;&gt;[http://realty.newsru.com/article/23sep2008/medvedev Какой недвижимостью владеет Дмитрий Медведев] [[NEWSru]] 23 сентября 2008 г.&lt;/ref&gt;{{citation needed|date=June 2008}}

2008 жылдан бастап Медведев және оның жанұясы жазғы демалыста [[Еділ]] бойындағы [[Плёс (қала)|Плёс]] қаласындағы Миловка үйін, Медведев ''[[Financial Times]]'' деп атайды.&lt;ref name=&quot;ЛП&quot;&gt;[http://www.lenpravda.ru/today/277298.html Поместье четы Медведевых в Плёсе (ФОТО)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.inopressa.ru/article/08Jul2013/ft/dacha.html Dacha моей мечты]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://flb.ru/infoprint/48862.html Тихий Плёс президента. Медведев.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://rublev-museum.livejournal.com/346931.html rublev_museum: Светлана Медведева — новая «царица» Плёса]&lt;/ref&gt;

[[2010 жыл]]ы [http://news.kremlin.ru/news/10897 Дмитрий Медведевтің табысы] 3 378 673,63 рубльді құрады. Банктік шоттар 4 961 528,98 рубльді құрайды. Жалға беру шартымен Ресейде 4700 м² жер телімі бар. Сонымен қатар, Дмитрий Медведевтің 1948 жылғы ГАЗ 20 Победа жеңіл автокөлігі бар.

Дмитрий Медведевтің әйелі мен ұлы 2010 жылы ешқандай кіріс жарияламады және банктік шоттарда ақша жоқ.{{citation needed|date=June 2010}}

[[2018 жыл]]ғы кіріс 9,917 миллион рубльді құрады&lt;ref&gt;{{Cite web|url =https://ria.ru/20190412/1552649799.html|title =Путин в 2018 году заработал более восьми миллионов рублей|publisher = РИА «Новости»|date = 2019-04-12|accessdate=2019-04-12}}&lt;/ref&gt;.

===Хобби===
[[File:Dmitry Medvedev Zenit.jpg|250 px|thumb|Дмитрий Медведев «Зенит» - «Шахтер» матчында, 2 қараша, 2011 жыл]]
[[File:Sergey Skachkov Zemlyane + Dmitriy Medvedev prezident Russia, 21.01.2012(1).jpg|250px|thumb|[[Сергей Ростиславович Скачков|Сергей Скачков]], «[[Земляне (тобы)|Земляне]]» тобы Дмитрий Медведев, Сочи, 21 қаңтар, 2012 жыл]]
БАҚ-тың хабарлауынша (2007 жылғы желтоқсанда) Дмитрий Медведев бала кезінен қатты [[Хард-рок|рокты жақсы]] көрді&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/russia/article/0,,2225307,00.html Putin’s Purple reign man] Guardian Unlimited, December 10, 2007&lt;/ref&gt;, [[жүзу]] мен және [[йога]] мен айналысқан.

Дмитрий Медведев [[Apple]] өнімдерінің белсенді қолданушысы ретінде танымал. Мәселен&lt;ref&gt;[http://www.echo.msk.ru/inopress/510709-echo.html «Серые» телефоны iPhone пользуются спросом у российской элиты]&lt;/ref&gt;, Дмитрий Медведев бұл телефон Ресейге ресми түрде жеткізілмеген және сертификатталмаған кезде де [[iPhone|Apple iPhone]]-ны пайдаланды және 2010 жылы Ресей президенті iPad-тың иесі болды, дегенмен ол кезде бұл құрылғылар Ресейде сатылмаған болатын.&lt;ref&gt;[http://www.lenta.ru/news/2010/05/18/ipad/ У Дмитрия Медведева появился iPad]&lt;/ref&gt; Сондай-ақ,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://apple-ria.ru/articles/023.php |title=MacBook президента РФ Дмитрия Медведева |accessdate=2008-12-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090328172925/http://apple-ria.ru/articles/023.php |archivedate=2009-03-28 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt; Ресей Президентінің веб-сайтында бейнелерді қарау кезінде Apple [[MacBook Pro]] ноутбуктері және [[MacBook Black]]-дің бюджеттік нұсқасы бар Президенттік мекен-жайлардың бейнелері табылды. Сонымен қатар, [[Стив Джобс]] (Apple басшысы) Дмитрий Медведевке 2010 жылдың маусымында АҚШ дүкендер сөрелерінде пайда болғанға дейін iPhone 4 сыйлады.&lt;ref&gt;[https://archive.is/20120912091951/www.rbcdaily.ru/2010/06/24/media/489226 Джобс подарил президенту России iPhone 4]&lt;/ref&gt;

Санкт-Петербургтегі «[[Зенит (футбол клубы, Санкт-Петербург)|Зенит]]&lt;ref name=&quot;dni.ru&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.dni.ru/sport/2008/5/15/142401.html |title=Как Дмитрий Медведев болел за «Зенит» |accessdate=2008-12-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080923225513/http://www.dni.ru/sport/2008/5/15/142401.html |archivedate=2008-09-23 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gazeta.spb.ru&quot;&gt;[http://www.gazeta.spb.ru/413724-0/ Дмитрий Медведев: «„Зенит“ всегда был для меня особым клубом»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200128140122/https://gazeta.spb.ru/413724-0/ |date=2020-01-28 }}&lt;/ref&gt;» кәсіби [[Футбол]] клубының жанкүйері ретінде белгілі, ол бүкіл өмірі үшін жанкүйер болды. [[Deep Purple]] тобы - Қою күлгін.&lt;ref name=&quot;dni.ru&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;gazeta.spb.ru&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://ria.ru/photolents/20090420/168686649.html|title=Deep Purple — любимая группа Дмитрия Медведева в российском клубе|publisher=РИА Новости|accessdate=2011-10-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.lifenews.ru/news/54298|title=Медведев встретился с Deep Purple|date=2011-03-23|publisher=LifeNews|accessdate=2011-10-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://lenta.ru/news/2011/03/23/deeppurple/|title=Дмитрий Медведев выпил чаю с Deep Purple|date=2011-03-23|publisher=Лента.ру|accessdate=2011-10-12}}&lt;/ref&gt;

Кейде Дмитрий Медведев [[Linkin Park]]-тің музыкасын тыңдайды: оның жанкүйері Дмитрий Анатольевич Ильяның ұлы.&lt;ref&gt;[http://lenta.ru/news/2009/12/24/linkinftw/ Сын Медведева приучил отца слушать Linkin Park] Lenta.ru&lt;/ref&gt; Сондай-ақ, олардың бірлескен музыкалық талғамдарының арасында: «[[Машина времени]]», «[[Сплин]]», «Земляне» сияқты ресейлік орындаушылар.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=8-vWxJIgm2k Дмитрий Медведев слушает Linkin Park // Источник: Youtube.com]&lt;/ref&gt;

Медведев фотографияға қызығушылық танытады. Ол бала кезінен [[Смена-8М]] камерасында суретке түсе бастады.&lt;ref name=&quot;photocameras&quot;&gt;[http://kremlin.ru/news/6824 Дмитрий Медведев: «Смысл фотографии — в особой печали о той частичке времени, которая уже никогда не вернётся»]&lt;/ref&gt; Президент ретінде ол 2010 жылдың наурыз айында Мәскеудегі Тверьский бульварында өткен «Әлем Ресейдің көзімен» атты ашық аспан астындағы фотокөрмеге қатысты.&lt;ref name=&quot;like-photo&quot;&gt;{{Cite web |url=http://mediasmi.com/2010/05/23/president-photo/ |title=Президент, по совместительству — фотограф |accessdate=2010-06-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110714070330/http://mediasmi.com/2010/05/23/president-photo/ |archivedate=2011-07-14 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt; Бүгінгі таңда Медведевтің арсеналында [[Leica]], [[Nikon]] және [[Canon]] камералары бар.&lt;ref name=&quot;photocameras&quot; /&gt;

Медведевтің өзі суретке деген құштарлығы туралы айтты:

{{дәйексөз|Әрине, мен адамдарды суретке түсіргенді ұнатамын. Бірақ адамдарды ату мен үшін оңай емес. Шынында да, менің жұмысым бір сәтте камерамен жүгіріп, біреуді суретке түсіре бастасам, таңқаларлық болып көрінеді. Адамдар мені түсінбейді деп қорқамын&lt;ref name=&quot;like-photo&quot; /&gt;|date=2010-27-02}}

Ол өзінің төртінші курсында темекіні тастады, бұған дейін ол күніне 5-7 темекі шегетін&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://top.rbc.ru/politics/07/12/2012/835556.shtml |title=Д. Медведев о следователях: Козлы они, конечно, что приходят в 7 утра:: Политика:: Top.rbc.ru&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |accessdate=2012-12-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121209085816/http://top.rbc.ru/politics/07/12/2012/835556.shtml |archivedate=2012-12-09 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;.

Медведев [[блогосфера]]да таралған Димонның үндеуіне мейіріммен қарайды және оны Интернет үшін жұмсақ деп санайды. Сондай-ақ, талғамға байланысты сыныптастар мен сыныптастар оған жүгіне алады.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://top.rbc.ru/society/26/05/2013/859202.shtml |title=Д. Медведев рассказал, для кого он — Димон:: Общество:: Top.rbc.ru&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |accessdate=2013-05-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130531103552/http://top.rbc.ru/society/26/05/2013/859202.shtml |archivedate=2013-05-31 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;

===Дін және ұлттық сұраққа қатынасы===
[[File:Dmitry Medvedev 1 October 2009-2.jpg|thumb|250px|Дмитрий Медведев, [[Курск]] [[Знаменский соборы (Курск)|Знаменский соборында]], 1 қазан 2009 ж]]
Өзінің мойындауы бойынша Дмитрий Медведев [[Орыстар|орыс]]&lt;ref name=&quot;video.obra.den.znan.&quot;&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=nmjlOyquZ_M Видеообращение к школьникам 2:05]&lt;/ref&gt;, 23 жаста, өзінің шешімі бойынша «[[Православие]] [[шомылдыру рәсімі]]н Санкт-Петербургтегі орталық соборлардың бірінде» қабылдады, содан кейін, оның пікірінше, «ол үшін тағы бір өмір басталды »&lt;ref&gt;[http://www.itogi.ru/Paper2008.nsf/Article/Itogi_2008_02_17_01_1958.html Андрей Ванденко. ''Простые истины''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227072655/http://www.itogi.ru/Paper2008.nsf/Article/Itogi_2008_02_17_01_1958.html|date=2008-02-27}} Интервью с кандидатом на пост президента России «[[Итоги (журнал)|Итоги»]] No. 8 (610) 24 февраля 2008 г.&lt;/ref&gt;.

Жұбайы Светлана Медведева - Хегумен Киприан (Ященко) басқаратын «Ресейдің жас ұрпағының рухани-адамгершілік мәдениеті» мақсатты кешенді бағдарламасының қамқоршылар кеңесінің басшысы.&lt;ref&gt;[http://portal-credo.ru/site/?act=news&amp;id=59106&amp;topic=554 Православная программа, которой руководят супруга Дмитрия Медведева и иеромонах ][[РПЦ]]&lt;span&gt; МП, может получить новое развитие, считает эксперт.&lt;/span&gt; {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071217174453/http://www.portal-credo.ru/site/?act=news&amp;id=59106&amp;topic=554|date=2007-12-17}} [[Портал-Credo.Ru]] 14 декабря 2007 г.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ogoniok.com/5028/16/ Александр Солдатов. ''Духовные внуки''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110924211210/http://www.ogoniok.com/5028/16/|date=2011-09-24}} [[Огонёк (журнал)|Огонёк]] 24—30 декабря 2007 года.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dnkrus.ru/issue.shtml/oprog/ О программе.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120527054205/http://www.dnkrus.ru/issue.shtml/oprog/ |date=2012-05-27 }} на сайте целевой комплексной программы «Духовно-нравственная культура подрастающего поколения России».&lt;/ref&gt;

2007 жылғы қарашада [[Қазан]]да болған кезде Дмитрий Медведев: «Діни білімді арттыру - мемлекеттің, діни бірлестіктердің және отандық білім беру жүйесінің міндеті»&lt;ref&gt;[http://www.newsru.com/religy/12nov2007/medvedev.html В России необходимо развивать собственную полноценную систему исламского образования, считает Дмитрий Медведев] [[NEWSru.com]] [[12 ноября]] 2007 года&lt;/ref&gt;, - деді. Онда ол «теологиялық білім беру ұйымдарына өздерінің білім беру бағдарламаларын мемлекеттік стандарттарға сәйкес аккредиттеу құқығын беру туралы ұсынысты» қолдады. Ол Мемлекеттік Думаның жаңа құрамы,&lt;ref&gt;[http://www.interfax-religion.ru/?act=news&amp;div=21358 Медведев поддерживает идею предоставления духовным учебным заведениям права выдавать дипломы гособразца.] Интерфакс.ru 12 ноября 2007 года&lt;/ref&gt; бірінші кезекте, мемлекеттік емес, оның ішінде діни, оқу орындары үшін білім беру бағдарламаларын мемлекеттік аккредиттеу туралы заң қабылдайды деп үміттенеді.&lt;ref&gt;[http://www.rian.ru/society/education/20071205/90998519.html Медведев выступает за госаккредитацию религиозных учебных заведений.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071213140623/http://www.rian.ru/society/education/20071205/90998519.html |date=2007-12-13 }} РИАН 05.12.2007.&lt;/ref&gt; Сондай-ақ, Қазанда ол мұсылман ұйымдары өкілдерінің Ресейдегі дәстүрлі діндердің жетекшілеріне федералды телеарналарда сөйлеу құқығын беру туралы ұсынысын қолдады&lt;ref&gt;[http://www.rosbalt.ru/2007/11/13/430590.html Медведев и религия.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080319023313/http://www.rosbalt.ru/2007/11/13/430590.html|date=2008-03-19}} [[Росбалт]] 13.11.2007.&lt;/ref&gt;.

Армияда діни лидерлердің болуы орынды деп санайды&lt;ref&gt;[http://www.regions.ru/news/science/2113078/ Дмитрий Медведев выступил за признание «религиозных» дипломов и за армейское духовенство] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071213093646/http://www.regions.ru/news/science/2113078/ |date=2007-12-13 }} regions.ru 05.12.2007.&lt;/ref&gt;.

Ол дін қайраткерлеріне Ресей азаматтығын берудің жеңілдетілген тетіктерін жасауды жақтайды&lt;ref&gt;[http://religion.sova-center.ru/events/13B742E/13CC9F1/A3E9074 СОВА / SOVA. Религия в светском обществе / Religion in Secular Society // Д. Медведев считает необходимым создать особый механизм предоставления российского гражданства религио…] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071213150930/http://religion.sova-center.ru/events/13B742E/13CC9F1/A3E9074 |date=2007-12-13 }}&lt;/ref&gt;.

24 тамызда, 2009 ж., [[Иволгинский дацан]]да, ол [[Тара (буддизм)|Ақ Тараның]] бейнесі - [[буддизм]]дегі [[Бодхисаттва]]аның жоғары мәртебелі нұсқасы деп жарияланды. Бастау рәсімі ешқандай рәсімсіз өтті, Дмитрий Медведев былай деді:

{{дәйексөз|Салт-дәстүрлеріңізді құрметтеңіз|date=2009-27-02}}

===Денсаулық жағдайы===
[[2018 жыл]]дың [[23 тамыз]]ында Кремльдегі ақпарат көздеріне сілтеме жасай отырып,&lt;ref&gt;[https://tjournal.ru/75413-proekt-so-ssylkoy-na-istochniki-v-kremle-soobshchil-o-propazhe-medvedeva «Проект» со ссылкой на источники в Кремле сообщил о пропаже Медведева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180904225632/https://tjournal.ru/75413-proekt-so-ssylkoy-na-istochniki-v-kremle-soobshchil-o-propazhe-medvedeva |date=2018-09-04 }}&lt;/ref&gt; Жобаның жариялануы премьер-министр Медведевтің Камчаткаға [[11 тамыз]]да жасаған соңғы сапарынан кейін қоғамдық кеңістіктен жоғалып кеткені туралы хабарлады. Премьер-министрдің барлық кездесулері соңғы сәтте тоқтатылды, бірақ алдын-ала емес. Кейін Ресей Үкіметі Төрағасының баспасөз қызметі оның спорттық жарақат алғанын және қазіргі уақытта қағазбастылықпен айналысып жатқанын хабарлады. 28 тамызда Медведев алдымен Нижний Новгород облысының губернаторы Никитинмен кездесуде көпшілік алдында көрінді. Алайда, әлеуметтік желіні қолданушылар премьер-министрдің баяу сөйлей бастағанын, дауысы өзгергенін байқады.&lt;ref&gt;[https://www.rbc.ru/society/23/08/2018/5b7ee2319a7947665b0e118b Правительство объяснило «пропажу» Медведева]&lt;/ref&gt; Сонымен қатар, үкімет басшысының оң жақ қасы сол жаққа қарағанда жоғары көтерілгені айтылды&lt;ref&gt;[https://ura.news/news/1052348825 СМИ: после травмы Медведев начал говорить странно]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bfm.ru/news/393516?from=popular_1 Странный голос Дмитрия Медведева]&lt;/ref&gt;.

== Фильмография ==
* [[Шырша (фильм)]] ''[[Камео]]''&lt;ref&gt;[http://www.imdb.com/title/tt1782568/fullcredits#cast Ёлки — в ролях] на [[IMDB]]&lt;/ref&gt;
* 2017 — «[[Ол Димон емес|Ол сен үшін Димон емес]]», СЖҚ тергеу фильмі&lt;ref&gt;[https://dimon.navalny.com/#mansurovo Он вам не Димон. Дворцы, яхты и виноградники — тайная жизнь Дмитрия Медведева]&lt;/ref&gt;

==Атақтар, марапаттар, атақтар==
===Мараптаттар===
'''Ресей Марапаттары'''
[[File:Dmitry Medvedev receives the Saint Sava award from Serbian Orthodox Church.jpg|thumb|250px|Дмитрий Медведев Сербия православ шіркеуінің жоғары наградасының - 1 дәрежелі Әулие Сава орденінің иегері болды.]]
* I дәрежелі «Отанға сіңірген еңбегі үшін» ордені (14 қыркүйек 2015 ж.) - ''мемлекетке сіңірген еңбегі, Ресей Федерациясының әлеуметтік-экономикалық дамуына қосқан үлесі үшін''&lt;ref&gt;[http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201510140046 Указ Президента Российской Федерации от 14.09.2015 № 459 «О награждении орденом „За заслуги перед Отечеством“ I степени Медведева Д. А.» ]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;орден&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.interfax.ru/russia/473442|title=Медведев награждён орденом &quot;За заслуги перед Отечеством&quot; I степени|publisher=[[Интерфакс]]|date=2015-10-14}}&lt;/ref&gt;.
* II дәрежелі «Отанға сіңірген еңбегі үшін» ордені (2005)&lt;ref&gt;[http://premier&lt;ref.gov.ru/biography/ Биография Д. А. Медведева на сайте Правительства Российской Федерации]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* «Қазанның 1000 жылдығына арналған» медалі.&lt;ref&gt;[http://gimyrf.ru/persona/medvedev_dmitrij_anatolevich/ Медведев Дмитрий Анатольевич — ГиМУ в России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150929095337/http://gimyrf.ru/persona/medvedev_dmitrij_anatolevich/ |date=2015-09-29 }}&lt;/ref&gt;
* Ресей Федерациясы Президентінің Алғыс хаты (20 мамыр 2002 ж.) -'' Ресей Федерациясы Президентінің 2002 жылғы Ресей Федерациясы Федералды Жиналысына Жолдауын дайындауға белсенді қатысқаны үшін''&lt;ref&gt;[http://www.kremlin.ru/acts/bank/18097 Распоряжение Президента Российской Федерации от 20 мая 2002 года № 222-рп «О поощрении активных участников подготовки Послания Президента Российской Федерации Федеральному Собранию Российской Федерации на 2002 год»]&lt;/ref&gt;
* Ресей Федерациясы Президентінің Алғыс хаты (8 шілде 2003 ж.) - Ресей Федерациясы Президентінің 2003 жылға арналған Федералдық жиналысқа Жолдауын дайындауға белсенді қатысқаны үшін&lt;ref&gt;[https://archive.is/20120907030517/www.pravoteka.ru/pst/850/424527.html Распоряжение Президента Российской Федерации от 8 июля 2003 года № 343-рп «О поощрении активных участников подготовки Послания Президента Российской Федерации Федеральному Собранию на 2003 год»]&lt;/ref&gt;.
* 2001 ж. Ресей Федерациясы Үкіметінің білім саласындағы сыйлығының лауреаты (2002 ж. 30 тамыз) -'' жоғары кәсіби білім беру оқу орындарына арналған «Азаматтық құқық» оқулығын жасағаны үшін''.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070729003245/http://www.government.ru/government/governmentactivity/rfgovernmentdecisions/archive/2002/09/02/imported-news6653.htm Постановление Правительства Российской Федерации от 30 августа 2002 года № 647 «О присуждении премий Правительства Российской Федерации в области образования за 2001 год»]&lt;/ref&gt;
Горчаковтың естелік медалі (Ресей СІМ, 2008 ж.)
* Крапове Берет - ішкі әскерлердің арнайы құрамын құруға қосқан үлесі үшін (жеткізу күні белгісіз)&lt;ref&gt;[http://www.mid.ru/Nsite-sv.nsf/arh/8C333072E2CCBCA1C3257488004CEE25?OpenDocument Дипломаты наградили Президента (16 июля 2008 года, «Время новостей»)]&lt;/ref&gt;
'''Шетелдік марапаттар'''
* [[Перу Күні ордені]]нің гауһарымен Ұлы Крест кавалері (2008)&lt;ref&gt;[http://www.rian.ru/world/20081124/155794510.html Президент Перу наградил Медведева Орденом Солнца]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090126231821/http://www.cronicaviva.com.pe/content/view/64274/36/ Se inicia reunión entre García y Medvédev en Palacio de Gobierno]{{ref-es}}&lt;/ref&gt;.
* Либератор орденінің үлкен тізбегі (Венесуэла, 2008)&lt;ref&gt;[http://www.interfax.ru/news.asp?id=47990 Президент Венесуэлы наградил Медведева Орденом освободителя]. [[Интерфакс]]. 27 ноября 2008 года&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.vtv.gob.ve/videos-destacadas-en-video/11924 Condecorado Presidente Medvedev con la Orden Libertador]{{Deadlink|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Сентябрь 2019 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;.
* Юбилейная [[медаль «10 лет Астане»]] ([[Казахстан]], 2008 год)&lt;ref name=&quot;web.archive.org&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20091002131157/http://www.uniformius.ru/index/kazahstan/nagradikaz/nagradigoskaz/kazmed013.htm Медеаль Казахстана «10 жыл Астана» (10 лет Астане)]&lt;/ref&gt;.
* [[File:Medal10Astana.png|50px]] «[[Астанаға 10 жыл (медаль)|Астананың 10 жылдығы» мерейтойлық медалі]] ([[Қазақстан]], 2008)&lt;ref name=&quot;web.archive.org&quot;/&gt;.
* «Атаулы атыс қаруы» ерекшелігі (10 тамыз 2010 ж., Украина)&lt;ref&gt;Указ Президента Украины № 803/2010 от 10 августа 2010 г.; см. [http://ukranews.com/publication/1857-oruzhye-ot-prezydenta-polnyy-spysok-vladelcev-ymennykh-pystoletov Оружие от президента. Полный список владельцев именных пистолетов] // Александр Хорольский, Денис Иванеско / ІнА «Українські Новини», 8 декабря 2016 г.&lt;/ref&gt;
* Құрметті «атыс қаруы» (1 қыркүйек 2011 ж., Украина)&lt;ref&gt;Указ Президента Украины № 897/2011 от 1 сентября 2011 г.; см. [http://ukranews.com/publication/1857-oruzhye-ot-prezydenta-polnyy-spysok-vladelcev-ymennykh-pystoletov Оружие от президента. Полный список владельцев именных пистолетов] // Александр Хорольский, Денис Иванеско / ІнА «Українські Новини», 8 декабря 2016 г.&lt;/ref&gt;
* Палестина жұлдызының ордені (Палестина ұлттық басқармасы, 2011)&lt;ref&gt;[http://www.b-port.com/news/item/49486.html Медведеву вручен орден «Звезда Палестины»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170715045421/http://www.b-port.com/news/item/49486.html |date=2017-07-15 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.kp.ru/daily/25622/789635/ Медведев открыл русский парк-музей на библейской земле]&lt;/ref&gt;
* Даңқ ордені (Армения, 4 қазан 2011 ж.) - Армения мен Ресей халықтары арасындағы дәстүрлі достық қатынастарды нығайтуға, Армения Республикасы мен Ресей Федерациясы арасындағы одақтас стратегиялық қатынастарды тереңдетуге және  
* кеңейтуге, сонымен қатар бейбітшілік пен халықаралық қауіпсіздікті қорғауға қосқан жеке үлесі үшін.&lt;ref&gt;[https://www.president.am/hy/decrees/item/641/ Указ Президента Республики Армения от 4 октября 2011 года «О награждении Президента Российской Федерации Д. А. Медведева орденом Славы»]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://top.rbc.ru/politics/05/10/2011/618747.shtml |title=Президент Армении наградил Д. Медведева орденом Славы |accessdate=2011-10-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111005194516/http://top.rbc.ru/politics/05/10/2011/618747.shtml |archivedate=2011-10-05 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;
* «Данакер» ордені (Қырғызстан, 12 қыркүйек 2015 ж.) - Қырғыз Республикасы мен Ресей Федерациясы арасындағы стратегиялық ынтымақтастықты дамытуға қосқан елеулі үлесі үшін, сондай-ақ екі елдің халықтары арасындағы жан-жақты байланыстарды нығайтқаны үшін.&lt;ref&gt;[http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ru-ru/68891 Указ Президента Кыргызской Республики от 12 сентября 2015 года УП № 182 «О награждении орденом „Данакер“ Д. А. Медведева»]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.news-asia.ru/view/politics/politics/8710 Дмитрий Медведев удостоен почётной награды «Данакер»]&lt;/ref&gt;
* «Уацамонга» ордені (Оңтүстік Осетия, 2018) - «Грузияның Оңтүстік Осетия Республикасына жасаған агрессиясын жоюдағы ерекше еңбегі», сонымен қатар «Оңтүстік Осетия Республикасының тәуелсіздігін бекітуге қосқан жеке үлесі үшін»&lt;ref&gt;[https://www.kp.ru/online/news/3215124/ Президент РФ Владимир Путин и премьер-министр Дмитрий Медведев удостоились высшей государственной награды Южной Осетии — ордена «Уацамонга»]&lt;/ref&gt;.
====Конфессиялық марапаттар====
* Қасиетті Апостол Маркының Жұлдызы (Александрия Православие шіркеуі, 2009)&lt;ref&gt;[http://www.mospat.ru/index.php?page=45242 Президент России встретился с Блаженнейшим Патриархом Александрийским]&lt;/ref&gt;.
* Бірінші дәрежелі Сент-Сава ордені (Серб православие шіркеуі, 2009)&lt;ref&gt;[http://www.regions.ru/news/2245624/ Сербская Церковь наградила Дмитрия Медведева своим высшим орденом] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110925102106/http://www.regions.ru/news/2245624/ |date=2011-09-25 }}&lt;/ref&gt;.
====Құрметті академиялық атақтар====
* Құрметті заң ғылымдарының докторы, заң факультеті, Санкт-Петербург мемлекеттік университеті.&lt;ref&gt;.[http://www.law.edu.ru/person/person.asp?persID=1120638 RELP. Дмитрий Анатольевич Медведев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513104714/http://www.law.edu.ru/person/person.asp?persID=1120638 |date=2019-05-13 }}&lt;/ref&gt;
* Өзбекстан СІМ жанындағы Әлемдік экономика және дипломатия университетінің құрметті докторы (2009 ж.) - Ресей мен Өзбекстан арасындағы қатынастарды, достық пен ынтымақтастықты дамыту мен нығайтуға қосқан үлесі үшін.
* Баку мемлекеттік университетінің құрметті докторы (Әзірбайжан, 3 қыркүйек 2010 ж.) - білім беруді дамытудағы және Ресей-Әзірбайжан қатынастарын нығайтудағы сіңірген еңбегі үшін.&lt;ref&gt;[http://www.lifenews.ru/news/36422 Медведев стал почётным доктором БГУ]&lt;/ref&gt;
* Құрметті заң ғылымдарының докторы, Корея университеті (Корея Республикасы, 2010)&lt;ref&gt;[http://www.pravo.ru/interpravo/news/view/41844/ Дмитрий Медведев стал почётным доктором юридических наук]&lt;/ref&gt;.
====Жүлде====
* 2007 жылы «Мемлекеттік қызмет» номинациясындағы Фемис сыйлығының лауреаты ''Азаматтық кодекстің төртінші бөлігін дамытуға қосқан жеке үлесі үшін және заң жобасын Мемлекеттік Думада жеке көрсеткені үшін''&lt;ref&gt;[http://www.vsluh.ru/news/politics/134533.html Дмитрий Медведев не встретится с «Фемидой» до 2 марта.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200128140123/https://vsluh.ru/news/politics/134533.html |date=2020-01-28 }}&lt;/ref&gt;.
* «Православие халықтарының бірлігі халықаралық қоры» сыйлығының лауреаты. «Православие халықтарының бірлігін нығайту жолындағы ерен еңбегі үшін». Христиандық құндылықтарды қоғам өмірінде мақұлдағаны және насихаттағаны үшін »2009 жылғы Әулие Патриарх Алексий II атындағы (2010 жылғы 21 қаңтар)&lt;ref&gt;[http://www.itar-tass.com/level2.html?NewsID=14739976 К вручению премий Фонда единства православных народов]//[[ИТАР-ТАСС]], 21.01.2010, 07.48&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.patriarchia.ru/db/text/1046209.html Святейший Патриарх Московский и всея Руси Кирилл возглавил X церемонию вручения премий Международного фонда единства православных народов]&lt;/ref&gt;.
====Басқа марапаттар====
* Ұжымдық [[Ұжымдық қауіпсіздік келісімі|қауіпсіздік туралы шарт ұйымының]] Ұжымдық қауіпсіздік кеңесінің Құрмет грамотасы (2011 жылғы 20 желтоқсан) - ''Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы аясындағы әскери-саяси ынтымақтастықты дамыту және тереңдету бойынша 
 белсенді және нәтижелі жұмысы үшін''.
* Сенаттың және Генерал Кортес Конгресінің алтын медалдері (Испания, 3 наурыз 2009 ж.).
* Мадридтің алтын кілті (Испания, 2 наурыз 2009 ж.).
* «Ғылым белгісі» медалі (2007).
====Салқындату дәрежесі====
* 2000 жылғы 17 қаңтардан бастап - Ресей Федерациясының мемлекеттік кеңесшісі, 1-сынып&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=003306 |title=Указ Президента Российской Федерации от 17 января 2000 года № 59 |accessdate=2009-01-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110603231531/http://document.kremlin.ru/doc.asp?ID=003306 |archivedate=2011-06-03 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;.
====Әскери атағы====
* Қор полковнигі&lt;ref&gt;[http://www.aif.ru/politic/dontknow/2391 …Какое у Медведева звание?] // АиФ № 30 от 22 июля 2009&lt;/ref&gt;.
====Деректер====
* 2009 жылы [[Лондон]]да өткен [[Үлкен жиырмалық|G-20]] саммиті кезінде Дмитрий Медведевтің телефонына американдық барлау телефон соғылды.&lt;ref&gt;[http://runews24.ru/politics/wiretapping-dmitry-medvedev.html Разведка США прослушивала телефон Медведева в 2009 году]&lt;/ref&gt;
* 2012 жылы қаңтарда Дмитрий Медведевтің құрметіне [[Палестина]]ның [[Иерихон]] көшелерінің біріне есім берілді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vz.ru/news/2012/1/20/555110.html|title=В честь Медведева названа улица в одном из древнейших городов мира|date=2012-01-20|publisher=Взгляд|accessdate=2012-01-20|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}

{{навигация|Портал = Ресей}}

{{s-start}}
{{s-off}}
{{s-bef|before=[[Александр Стальевич Волошин|Александр Волошин]]}}
{{s-ttl|title=Президент Әкімшілігінің Басшысы|years=2003 – 2005}}
{{s-aft|after=[[Сергей Семёнович Собянин|Сергей Собянин]]}}
{{s-new|reason=Пошта құрылды}}
{{s-ttl|title=Әкімшілік басшысы Ресей Федерациясының Президенті&lt;br /&gt;&lt;small&gt;since [[2007]] with [[Сергей Борисович Иванов|Сергей Иванов]]&lt;/small&gt;|years=2005 – 2008 }}
{{s-aft|after=[[Виктор Алексеевич Зубков|Виктор Зубков]]&lt;br /&gt;[[Игорь Иванович Шувалов|Игорь Шувалов]]}}
{{s-bef|before=[[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]}}
{{s-ttl|title=[[Ресей президенті]]|years=2008 – 2012}}
{{s-aft|after=[[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]}}
{{s-end}}

{{Ресейдің президенті}}

[[Санат:Санкт-Петербург мемлекеттік университеті түлектері]]
[[Санат:Заң ғылымдарының кандидаттары]]
[[Санат:Ресей Федерациясы Президенттері]]
[[Санат:КСРО заңгерлері]]
[[Санат:Ресей заңгерлері]]
[[Санат:1 дәрежелі Отан алдындағы қызметі үшін орденінің иегерлері]]
[[Санат:Қазанның 1000 жылдығынан естелік медалінің иегерлері]]
[[Санат:Білім беру саласындағы РФ Үкіметі сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Даңқ орденінің (Армения) иегерлері]]
[[Санат:Перу Күні орденінің Үлкен крестінің иегерлері]]
[[Санат:Азат етуші орденінің Үлкен шынжырының иегерлері]]
[[Санат:Палестина Жұлдызы орденінің иегерлері]]
[[Санат:Данакер орденінің иегерлері]]
[[Санат:Уацамонг орденінің иегерлері]]
[[Санат:Атаулы оқ ататын қару белгісінің (Украина) иегерлері]]
[[Санат:Санкт-Петербург мемлекеттік университеті оқытушылары]]
[[Санат:Ресей президенттігіне (2008) үміткерлер]]
[[Санат:Ресей Федерациясы президенті әкімшілігінің басшылары]]
[[Санат:Ресей қауіпсіздік кеңесі мүшелері]]
[[Санат:Ресей премьер-министрлері]]
[[Санат:Ресей Федерациясы үкіметі төрағаларының орынбасарлары]]
[[Санат:А. М. Горчаков медалінің иегерлері]]
[[Санат:Дмитрий Медведев]]
[[Санат:Санкт-Петербург мемлекеттік университетінің құрметті докторлары]]
[[Санат:XXI ғасыр саясаткерлері]]
[[Санат:Газпром директорлар кеңесі мүшелері]]
[[Санат:КОКП мүшелері]]
[[Санат:Біртұтас Ресей мүшелері]]
[[Санат:Баку мемлекеттік университетінің құрметті докторлары]]
[[Санат:XXI ғасырдағы Еуропа билеушілері]]
[[Санат:Қырым дағдарысы тұлғалары]]
[[Санат:Құқықтану оқулықтарының авторлары]]</text>
      <sha1>iu6ytssy8sjnmledscdmgbx1z3tioaa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ескендір Өтегенұлы Хасанғалиев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18118</id>
    <revision>
      <id>3606325</id>
      <parentid>3606085</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T15:28:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өмірбаяны */</comment>
      <origin>3606325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9713" sha1="9ihxyp93bljsm1v9q3vi9dz18ewlcyd" xml:space="preserve">{{Музыкант 
 |Есімі               = Ескендір Өтегенұлы Хасанғалиев 
 |Толық аты           = 
 |Сурет               = 
 |Туған күні          = 13.02.1940
 |Туған жері          = {{туғанжері|Қаратөбе ауданы|Қаратөбе ауданында}}, [[Батыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 |Қайтыс болған күні  = 30.04.2021
 |Қайтыс болған жері  = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]]
 |Мамандығы           = {{hlist|{{әнші|КСРО|Қазақстан}}|[[композитор]]|[[музыкант]]}}
 |Ұжымдары            =   
 |Белсенділік  жылдары=1963–2021
 |Марапаттары         =  
{{Қатар   
  |{{Отан ордені}}
  |{{Құрмет ордені}}
  |{{Астана медалі}}
}}
{{қатар
  |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}
  |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}}  
  |{{ҚР Конституциясына 20 жыл}}
}}
{{Қатар
  |{{Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл медалі}}
}}
{{Қатар
  |{{Қазақстан мемлекеттік сыйлығы}}
  |{{Қазақ КСР халық әртісі}}
}}
}} 
'''Ескендiр Өтегенұлы Хaсaнғaлиев''' ([[13 ақпан]] [[1940 жыл|1940]], [[Батыс Қазақстан облысы]], [[Қаратөбе ауданы]] – [[30 сәуір]] [[2021 жыл|2021]], [[Алматы]]&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://khabar.kz/kk/news/kogam/item/133150-orny-tolmas-kajgy-eskendir-khasangaliev-dunieden-ozdy|title = Орны толмас қайғы: Ескендір Хасанғалиев дүниеден озды |author = |date = 30 сәуір 2021 |work = |publisher = Хабар |accessdate  = 2021-05-02|lang = kk}}&lt;/ref&gt;) — кеңестік және қазақстандық [[бaритон|лирикaлық бaритон]] [[әншi]]сі, [[сазгер]], [[музыкант]], [[Қазақ КСР халық әртісі]] (1984), [[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы]]ның иегері (2006), Батыс Қазақстан облысының құрметті азаматы (2010).

== Өмірбаяны ==
* [[Байұлы]] тайпасының [[Қызылқұрт]] руынан шыққан.
* [[Құрмaнғaзы aтындaғы Қaзaқ ұлттық консервaториясы|Құрмaнғaзы aтындaғы Aлмaты мемлекеттiк консервaториясының]] вокaльды-хорлық фaкультетiн Е. Виногрaдов пен Н. Шaриповaның клaсы бойыншa курсты бітірген.
* Әл-Фaрaби aтындaғы Шымкент мәдениет институтын бiтiрдi. 
* 1970 жылдaн бaстaп, Қaзaқ рaдиосы мен теледидaрының солисi. Е. Хaсaнғaлиевтiң орындaу мәнерi жоғaрғы кәсiби деңгеймен ерекшеленедi. Ол [[Қaзaқстaн]]ның белгiлi эстрaдaлық әншiлерi орындaйтын көпшiлiкке жaқсы тaнымaл әндердiң aвторы.

== Шығaрмaшылығы ==
Хaсaнғaлиевтiң «Әдемi», «Aсыл aрмaн», «Өмiрiмнiң жaзы», «Aтaмекен» әндерi Қaзaқстaн сыртынан да белгілі болды. Хaсaнғaлиев тaнымaл сазгер еді. Оның бiрнеше ән жинaғы жaрық көрдi. Xaсaнғaлиев әндерiнiң тaқырыбы сaн aлуaн. Ол қaзaқ, орыс, тaтaр, немiс aқындaрының туғaн ел, еңбек, жaстық шaқ, мaхaббaт тaқырыбындaғы өлеңдерiне көптеген ән жaзды.{{citation needed}} Хaсaнғaлиев гaстрольдiк сaпaрмен [[Моңғолия]] (1975), [[Болгaрия]] (1982), [[Югослaвия]] (1968), [[Aлжир]] (1969), [[Сирия]] мен [[Ливaн]] (1973), [[Швеция]] және [[Финляндия]] (1970), т.б. елдерде болды.{{citation needed}}

== Марапаттары ==
Хасанғалиев марапаттары қатарында болған:
* 1970 жылы [[Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығы]];
* 1979 жылы [[Қазақ КСР еңбек сіңірген әртісі]] құрметті атағы;
* 1984 жылы [[Қазақ КСР халық әртісі]] құрметті атағы;
* 2000 жылы [[Құрмет ордені]];
* 2002 жылы [[Астана медалі]];
* 2006 жылы [[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы]];
* 2007 жылы «Платинды Тарлан» сыйлығы;
* 2011 жылы [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]];
* 2015 жылы [[Қазақстан Республикасының Конституциясына 20 жыл медалі]];
* 2015 жылы [[Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл медалі]];
* 2015 жылы [[Ақорда (резиденция)|Ақорда]] салтанат сарайында [[елбасы]] [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]тың өз қолынан ең жоғарғы мемлекеттік марапат [[Отан ордені]];
* 2016 жылы [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл медалі]];&lt;ref&gt;Қaзaқ мәдениетi. Энциклопедиялық aнықтaмaлық. Aлмaты: “Aрунa Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Қaзaқстaн Республикaсындa Кiмнiң Кiм екенi – 2011. 2 томдық aнықтaмaлық. Aлмaты, 2011. ISBN 978-601-278-473-2&lt;/ref&gt;
* 2010 жылы [[Батыс Қазақстан облысы]]ның құрметті азаматы атағы;
* 2010 жылы [[Орал педагогика иниституты]]ның құрметті профессоры;
* 2010 жылы [[Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті]]нің құрметті профессоры;
* 2015 жылы Алматы облысы, [[Үштөбе ауданы]]ның құрметті азаматы;
* 2015 жылы Алматы облысы, [[Кербұлақ ауданы]]ның құрметті азаматы.

== Отбасы ==
Хасанғалиев үйленген еді. Жары: дәрігер-фтизиатр, [[Құрмет ордені]]нің иегері [[Дарико Сопыжанқызы Хасанғалиева|Дарико Хасанғалиева]]. Оның [[Біржан Ескендірұлы Хасанғалиев|Біржан]] есімді сазгер, ҚР Еңбек сіңірген қайраткері ұлы және бірнеше қызы бар еді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{DEFAULTSORT:Хасанғалиев, Ескендір Өтегенұлы}}
[[Санат:13 ақпанда туғандар]]
[[Санат:1940 жылы туғандар]]
[[Санат:Қаратөбе ауданында туғандар]]
[[Санат:30 сәуірде қайтыс болғандар]]
[[Санат:2021 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Алматыда қайтыс болғандар]]
[[Санат:XX ғасыр әншілері]]
[[Санат:КСРО әншілері]]
[[Санат:XX ғасыр сазгерлері]]
[[Санат:Қазақстан сазгерлері]]
[[Санат:КСРО сазгерлері]]
[[Санат:Баритондар]]
[[Санат:Отан орденінің иегерлері]]
[[Санат:Құрмет орденінің (Қазақстан) иегерлері]]
[[Санат:Астана медалінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан Конституциясына 20 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан халқы ассамблеясына 20 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Астанаға 20 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Әдебиет, өнер және сәулет саласындағы Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР-інің халық әртістері]]
[[Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері]]
[[Санат:М. Сапарбаев атындағы Оңтүстік Қазақстан гуманитарлық институты түлектері]]
[[Санат:Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика университеті оқытушылары]]
[[Санат:Алматының құрметті азаматтары]]
[[Санат:Кеңсай зиратында жерленгендер]]</text>
      <sha1>9ihxyp93bljsm1v9q3vi9dz18ewlcyd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Барақ хан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20963</id>
    <revision>
      <id>3606335</id>
      <parentid>3512879</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T16:24:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шыққан тегі */</comment>
      <origin>3606335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23115" sha1="jothftaizjc2uah90r6rw4nqbwg21o3" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                    =   монарх
 | Қазақша есімі        = Барақ хан
 | Шынайы есімі         = ﺒﻪﺭﻪﻙ ﺣﺎن
 | Суреті               = Барак-Хан в битве с Куидатом.png
 | Атауы                = 
 | Сурет ені            =
 | Титулы               = [[Алтын Орда]]ның ханы
 | Лақап аты            = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                   = 
 | Басқара бастады      = [[1423]]
 | Басқаруын аяқтады    = [[1426]]
 | Басқарған кезеңі     = 
 | Ізашары              = [[Ұлық Мұхаммед хан]]
 | Ізбасары             = [[Ұлық Мұхаммед хан]]
 | Тәж кигізу жорасы    =
 | Титулы_2             = [[Алтын Орда]]ның ханы
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = [[1427]]
 | Басқаруын аяқтады_2  = [[1428]]
 | Ізашары_2            = [[Ұлық Мұхаммед хан]]
 | Ізбасары_2           = [[Ұлық Мұхаммед хан]]
 | Титулы_3             = [[Ақ Орда]]ның ханы
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = [[1410]]
 | Басқаруын аяқтады_3  = [[1428]]
 | Ізашары_3            = [[Құйыршық хан]]
 | Ізбасары_3           = Әбілқайыр хан
 | Діні                 = [[Ислам]]
 | Азаматтығы           = 
 | Туған күні         = белгісіз
 | Туған жері         = 
 | Қайтыс болған күні   = 1428
 | Қайтыс болған жері   = [[Сығанақ]]
 | Жерленді             = 
 | Династия             = [[Орда Ежен хан|Ордаежендіктер]], [[Төре]]
 | Туған кездегі есімі      = 
 | Әкесі                = [[Құйыршық хан]]
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = ұлдары: [[Жәнібек хан]], Мір-Сайид, Мір-Қасым &lt;br&gt;қызы: Саадат-бегім
 | Қызмет еткен жылдары       = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              =
}}
'''Барақ хан''' (''Мұхамммед Барақ)'' (? – [[1428 жыл]]ы қайтыс болған) — 1423–1426 және 1427–1428 жылдары [[Алтын Орда|Алтын Орданың]] ханы болды. 1410-1428 жылдар аралығында Алтын Орданың сол қанатын, Орда Ежен ұлысын басқарды. [[Алтын Орда]] тағы үшін [[Ұлық Мұхаммед хан|Ұлық Мұхаммед]], Худайдад және [[Дәулетберді хан|Дәулетберді]] хандарға қарсы күрес жүргізді. 1426-1427 жылдары [[Сырдария]] қалалары үшін [[Ұлықбек]] [[Ұлықбек|әмірге]] қарсы соғысты. Барақ 1428 жылы [[Ноғай ордасы|Ноғай Ордасының]] мырзалары [[Ғази мырза|Ғази]] мен [[Наурыз мырза|Наурызға]] қарсы шайқаста қаза тапты. Барақ қайтыс болғаннан кейін, балалары билік үшін таласқа жасы жетпей, [[Қыпшақ даласы|Шығыс Дешті Қыпшақтағы]] билік 40 жылға [[Шибанидтер әулеті|Шибанидтер әулетінен]] шыққан [[Әбілқайыр хан (Өзбек хандығы)|Әбілқайыр ханға]] көшті.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Тарихи тұлғалар. Танымдық — көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. — Алматы. “Алматыкітап баспасы”,  2009 ISBN 978-601-01-0268-2&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
=== Шыққан тегі ===
Мұхаммед Барақ хан – [[Ұрыс хан|Ұрыс ханның]] немересі, [[Қойыршақ хан|Құйыршақтың]] баласы. Шамамен 1390-1400 жылдар арасында дүниеге келді. [[Ұрыс хан|Ұрыс ханның]] тегіне қатысты бірнеше дерек бар. Кейбір деректерге қарағанда, ол [[Жошы хан|Жошының]] он үшінші ұлы [[Тоқа Темір|Тоқа Темірдің]] ұрпағы. Басқалардың айтуынша, ол Жошының тұңғыш ұлы [[Орда Ежен хан|Орда Еженнің]] ұрпағы.

=== Жастық шағы ===
Әкесі [[Құйыршық хан|Құйыршықтың]] билігі нық болмай, ол 1410 жылы [[Алтын Орда]] тағы үшін күресте өлтірілгеннен кейін, оның жақтастары баласы Барақпен бірге [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Ордаға]] қайтуға мәжбүр болды. Кезінде атасы [[Ұрыс хан]] отырған [[Алтын Орда]] тағы – Барақ үшін бүкіл өмірін арнаған мақсатқа айналады. Алайда [[Алтын Орда|Алтын орда]] әмірі [[Едіге]] тірісінде, Барақтың оған ашық түрде қарсы шығатын мүмкіндігі де жақтастары да жетпеді. Ал [[Едіге]] өмірінің соңын [[Еділ|Еділдің]] батысындағы хандармен күресте өткізіп, [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орда]] оның назарынан тыс қалды. Сондықтан 1419 жылы [[Едіге]] қайтыс болған соң ғана, Барақтың [[Алтын Орда|Алтын Ордадағы]] билік үшін күресі басталады. 

=== Алтын орда үшін күресі ===
1419 жылы [[Едіге|Едігені]] Елек өзені бойындағы шайқаста [[Тоқтамыс хан|Тоқтамыс]] ұрпақтары өлтіреді. Бұл шайқаста жеңіліс тапқаннан кейін [[Едіге әулеті|Едіге]] [[Едіге әулеті|әулеті]] әлсірейді. [[Едіге|Едігенің]] ұлдары шығысқа қашып, әкесін [[Ұлытау таулары|Ұлытаудың]] бір шыңына жерлейді. Алайда, ол жерде де маңғыт мырзалары қауіпте болды. Әулеттің жаңа басшысы Едігенің үлкен ұлы [[Мансұр мырза|Мансұр]] атанды, ол солтүстікке, Сібір астанасы [[Шыңғы-Тура|Шыңғы-Тураға]] көшуді ұйғарды. Мұнда [[Мансұр мырза|Мансұр]] Едігеге берген уәдесін орындап, [[Сибан (Шибан)|Шибан]] ұрпағы [[Мұхаммед Қажы|Мұхаммед Қажыны]] [[Сібір хандығы|Сібір хандығына]] хан етіп жариялады. 

[[Едіге]] өлімінен кейін [[Алтын Орда]] бірнеше тәуелсіз ұлыстарға ыдырай бастады. Қырым [[Тұқай-Темір әулеті|Тұқай-Темір]] [[Тұқай-Темір әулеті|әулетінен]] шыққан [[Дәулетберді хан|Дәулетбердінің]] билігіне өтті. Еділ бойында [[Ұлық Мұхаммед хан|Ұлық Мұхаммед]] патша болды. [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орда]] Барақтың қол астында еді. Осы кезде [[Алтын Орда|Алтын Орданың]] бірлігін қалпына келтіру мүмкін болмайтыны байқалды. Әр шайқастан кейін бөлінген ордалардың шекаралары айқындалып, ыдыраудың алғашқы белгілері көріне бастады. Алайда хандар мен мырзалар ортақ билік үшін күрестерін жалғастыра берді.
[[Сурет:Одоевский Чёрный Юрий Романович.png|нобай|435x435 нүкте|Барақ ханның Одоевқа шабуылы]]
1419 жылы сәуірде Барақ, [[Самарқан]] билеушісі [[Әмір Темір|Темірдің]] немересі [[Ұлықбек|Ұлықбектің]] алдына келіп, қолдауына ие болды. Ұлықбек көмектесуге келісіп, әскерлерін дайындады. 1420 жылы қыркүйекте Барақ [[Шибан әулеті|Шибан]] және [[Едіге әулеті|Едіге]] әулеттерімен одақ құрады. Келіссөздер нәтижесінде [[Мансұр мырза]] Барақты хан қылып мойындап, [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орданың]] басында Барақ – хан болып, ал [[Мансұр мырза|Мансұр]] – [[Беклер бегі|беклербек]] болып тағайындалады. [[Шибан әулеті|Шибан әулетінің]] сұлтандары [[Қажы Мұхаммед хан|Қажы Мұхаммед]] пен Жұмадық сұлтандар да Барақтың жағына өтті.

Мемлекетті нығайту үшін – сауда, ал сауда үшін қалалар қажет болды, сондықтан соғысқа бару туралы шешім қабылданды. 1422 жылы Барақ пен Мансұр батысқа жорыққа шықты. Олар үш ханды – Худайдад, [[Ұлық Мұхаммед хан|Ұлық-Мұхаммед]] және [[Дәулетберді хан|Дәулетбердіні]] жеңіп, [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орда]] мен [[Алтын Орда|Алтын Орданы]] уақытша біріктіріп, [[Сарай-Берке|Сарайды]] басып алды. Одақтасы [[Ұлықбек|Ұлықбекке]] бұл жеңіс хабарын жеткізген [[Жұмадық]] сұлтан, үлкен елшілікпен [[Самарқан|Самарқанға]] барып қайтқандығы туралы [[Мирхонд Мұхаммед ибн Хавандшах|Мирхонд ғалым]] деректер қалдырды.&lt;ref&gt;''Ахмедов Б. А.'' Улугбек и политическая жизнь Мавераннахра первой половины XV в. // Из истории эпохи Улугбека (сборник). — 2-е изд. — Ташкент: ФАН, 1965. — С. 5-66.&lt;/ref&gt; 

1423 жылы Барақ Ресейдің Одоев қаласына шабуыл жасады, бірақ қамал алатын қаруының жоқтығынан оны ала алмады.&lt;ref&gt;''Селезнёв Ю. В.'' Русско-ордынские конфликты XIII—XV веков. Справочник. — Воронежский государственный университет. Музей &quot;Куликово поле&quot;. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Квадрига, 2010. — 224 с. — (Музейная библиотека).&lt;/ref&gt; Ауылдарды тонап, тұтқындырды алып шегінді. Бірақ князь Юрий Одоевский оны қуып жетіп, тұтқындарды қайтарып алды. Бұл сәтсіз жорық Барақ билігіне нұқсан келтірді. Бірақ тарихшы Р.Ю.Почекаев ойынша бұл шайқас Ресейдің Орда істеріне аралсыуының алдын алу мақсатында жасалған, және өз мақсатына жетті деп есептейді. Себебі Ресей князьдері бұл жылдары [[Алтын Орда]] тағына мүдделес хандардың ешбірін ашығынан қолдамады.

1424 жылы Шибандық Худайдад та Одоевты ала алмай, біріккен [[Витовт]] пен [[Мәскеу князі]] [[Василий II|Василий Васильевичтен]] жеңіліп, ақыры Барақтың қолынан қаза табады.&lt;ref&gt;Парунин А.В. Политическая биография Барак-хана // Улы даланын тарихы: турiктер мен монголдар. - Астана. Евразийский национальный университет им. Л.Н. Гумилева, 2014. - С.93-101&lt;/ref&gt;

1426 жылы [[Ұлық Мұхаммед хан|Ұлық Мұхаммед]] хан Литва князі [[Витовт|Витовттың]] қолдауымен жаңа әскер жинап, Барақты [[Сарай-Берке|Сарайдан]] қуып, [[Алтын Орда|Алтын орда]] тағын қайтарып алды.

=== Сығанақ үшін күресі ===
[[Ұлық Мұхаммед хан|Ұлық Мұхаммедтің]] қолынан жеңіліске ұшыраған Барақ хан, Ақ Орданы қалпына келтіру үшін, [[Сыр бойындағы қалалар|Сыр бойындағы]] қалаларды қайтаруға тырысты. Оның ішінде [[Ұрыс хан]] кезіндегі [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орданың]] астанасы болған [[Сығанақ]] ерекше маңызды еді. Бұл қаланы [[Жошы әулеті|өз әулетінің]] мұрасы деп білген Барақ [[Темір әулеті|Темір әулетінен]] [[Сығанақ|Сығанақты]] талап етті, алайда [[Ұлықбек]] бұл талаптарды қабылдамады. Тиісінше Барақ Сығанақты қайтару мақсатында жорық бастайды.

1426 жылы Барақ хан әскері [[Сығанақ|Сығнақты]] еш қиындықсыз басып алады. Бұған жауап ретінде [[Ұлықбек]] [[Хорасан|Хорасаннан]] қосымша күштер жинап, [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Ордаға]] әскерлерін жібереді. Барақтың ескертулері мен қоқан-лоқыларына қарамастан, [[Ұлықбек]] қарсыласын жете бағаламады. [[Самарқан]] мен [[Хорасан|Хорасанның]] әскери басшылары көшпелілерді далаға шегінуге мәжбүрлеу үшін әскери күш көрсетудің өзі жеткілікті деп есептеді. Алайда, әскері көп болмаған Барақ, күтпеген жерден [[Ұлықбек|Ұлықбектің]] әскеріне қарсы шықты. Барақ хан өзіне тиімді таулы жерді пайдаланып, атты әскерінің «тұлғама» деп аталатын классикалық дала тактикасын қолданды. Шайқас кезінде өз жеңісіне сенімді [[Темір әулеті|Тимурид]] қолбасшылары күтпеген жерден тылдан шабуылға ұшырады. Көшпелі атты әскердің шабуылы [[Ұлықбек|Ұлықбектің]] сапын мүлдем бұзды. Бұған дейін табанды қарсылық көрсеткен әскер тез арада ретсіз шегінетін тобырға айналды. Алайда, жау әскерін толық қоршауға алып, жоюға Барақтың күші жетпеді. Ұлықбек толық жеңіліске жол бермей, шегінді. Осы жеңістен кейін Барақ [[Мәуереннаһр|Мавераннахр]] аумағына жыртқыш жорықтар жасап, аймаққа айтарлықтай зиян келтірді. 

Бұл оқиға [[Ұлықбек]] үшін соңғы шайқас болды. Бұдан кейін ол әскери жорықтардан бас тартып, ғылыми жұмысқа басы ауып, соның арқасында көрнекті ғалым ретінде тарихқа енді. Ал Ұлықбектің әкесі [[Шахрух]] бұл жағдайға көңілі толмай, 1427 жылы [[Герат|Гераттан]] өзінің ізбасар ұлы [[Байсұңқар|Байсұңқар мырзаны]] Бараққа қарсы жорыққа жібереді. Бұл жолы Барақтың еш мүмкіндігі болмай, Сығанақты қалдыруына тура келді. 
[[Сурет:Қазақстан және Орта Азияның картасы(1428 жылға дейінгі).png|нобай|440x440 нүкте|Барақ билігіндегі Ақ Орда]] 

=== Алтын ордаға оралуы және қазасы ===
1427 жылы Барақ [[Қыпшақ даласы|Шығыс Дешті Қыпшақ]] даласында қалған бүкіл жақтастарынан әскер жинап, [[Еділ|Еділ бойына]] оралады. Бұл кезде [[Ұлық Мұхаммед хан|Ұлық Мұхаммед]] [[Қырым хандығы|Қырымдағы]] билікті басып алған [[Даулетберді хан|Даулет-Бердімен]] соғыста еді. Барақ [[Ұлық Мұхаммед хан|Мұхаммедтен]] [[Сарай-Берке|Сарайды]] тартып алады, бірақ [[Қажы-Тархан|Қажытарханды]] ала алмады. Кейін Даулет-Берді Қырымнан шығып, Бараққа шабуыл жасап, Сарайды басып алып, өзін хан деп жариялады. Бірақ үш күннен кейін Барақ қайтып келіп, Даулет-Бердіні өлтіріп, Сарайды қайтарады. Алайда, Қырым ханымен күрес оны әлсіретіп, [[Ұлық Мұхаммед хан|Ұлық Мұхаммед]] жасаған шабуылға төтеп бере алмай, Сарайды беріп қойады.&lt;ref&gt;Парунин А.В. Политическая биография Барак-хана // Улы даланын тарихы: турiктер мен монголдар. - Астана. Евразийский национальный университет им. Л.Н. Гумилева, 2014. - С.93-101&lt;/ref&gt; 

Барақ жеңілген соң өз иелігі [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Ордаға]] шегінеді, онда [[Мансұр мырза|Мансұрды]] сатқын деп жанжалдасып, алты айдан кейін ыңғайы келгенде Мансұрды өлтіреді. Қасында болған [[Едіге|Едігенің]] басқа ұлдары [[Ғази мырза|Ғази]] мен [[Наурыз мырза|Наурыз]] дереу батысқа қарай [[Кіші Мұхаммед Хан|Кіші-Мұхаммедке]] қашады. Шамамен 1428 жылы соның әскерімен оралып, Барақты өлтіреді. Бұған себеп – ағалары [[Мансұр мырза|Мансұр би]] үшін кек қайтару, сондықтан оларды бұл ісінде Мансұрдың бұрынғы жақтастары қолдайды.&lt;ref&gt;Барак-хан // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2004. — Т. I. — &lt;nowiki&gt;ISBN 9965-9389-9-7&lt;/nowiki&gt;. &lt;small&gt;(CC BY-SA 3.0)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;

Барақ қайтыс болғаннан кейін, балалары мен туыстары [[Моғолстан|Моғолстанға]] қашып пана табады. Ал [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орда]] құлдырап, [[Қыпшақ даласы|Шығыс Дешті Қыпшақтағы]] билікті 16 жасар [[Әбілқайыр хан (Өзбек хандығы)|Әбілқайыр хан]] тартып алады. Ол құрған мемлекетті бүгін [[Әбілқайыр Ордасы|Көшпелі Өзбек хандығы]] деп те атайды.&lt;ref&gt;''Ахмедов В. А.'' Государство Кочевых Узбеков / И. П. Петрушевский. — Москва: Издательство «Наука», 1965. — 193 с&lt;/ref&gt;

== Жанұясы ==
«Муизз әл-ансаб» және «Нусрат-нама» деректері бойынша Барақ ханның үш ұлы мен [[Саадат-бегім]] атты бір қызы болған. Ұлдарының аттары: Мір-Сейід, Мір-Қасым, [[Жәнібек хан|Әбу Сейід]] – «оны Жәнібек деп те атайды».&lt;ref&gt;''Сабитов Ж. М.'' Генеалогия Джучидов в 13-18 веках // Генеалогия Торе. — Алма-Ата, 2008. — 326 с. — 1000 экз. — &lt;nowiki&gt;ISBN 9965-9416-2-9&lt;/nowiki&gt;. &lt;small&gt;Архивировано 27 января 2012 года.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; [[Еділ|Еділ өзенінің]] батысын Барақтан кейін оның еш бір ұрпағы ала алмай, [[Дешті қыпшақ|Еділдің шығысында]] ғана билік құрады. Ханның ұлы [[Жәнібек хан]] мен немере інісі [[Керей хан]] 1465 жылы [[Қазақ хандығы|Қазақ хандығының]] негізін қалады.&lt;ref&gt;Мирза Мухаммед Хайдар, «Тарих-и Рашиди», Введ., пер. с персидского А. Урунбаева, Р.П.Джалиловой, Л.М. Епифановой. Ташкент, 1996;&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Тағы қараңыз ==
{{Алтын Орда хандары}}

[[Санат:Ақ Орда хандары]]
[[Санат:Алтын Орда хандары]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>jothftaizjc2uah90r6rw4nqbwg21o3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606336</id>
      <parentid>3606335</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T16:24:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Жастық шағы */</comment>
      <origin>3606336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23114" sha1="nz4o14dx75hwh95tlpj419af57al7si" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                    =   монарх
 | Қазақша есімі        = Барақ хан
 | Шынайы есімі         = ﺒﻪﺭﻪﻙ ﺣﺎن
 | Суреті               = Барак-Хан в битве с Куидатом.png
 | Атауы                = 
 | Сурет ені            =
 | Титулы               = [[Алтын Орда]]ның ханы
 | Лақап аты            = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                   = 
 | Басқара бастады      = [[1423]]
 | Басқаруын аяқтады    = [[1426]]
 | Басқарған кезеңі     = 
 | Ізашары              = [[Ұлық Мұхаммед хан]]
 | Ізбасары             = [[Ұлық Мұхаммед хан]]
 | Тәж кигізу жорасы    =
 | Титулы_2             = [[Алтын Орда]]ның ханы
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = [[1427]]
 | Басқаруын аяқтады_2  = [[1428]]
 | Ізашары_2            = [[Ұлық Мұхаммед хан]]
 | Ізбасары_2           = [[Ұлық Мұхаммед хан]]
 | Титулы_3             = [[Ақ Орда]]ның ханы
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = [[1410]]
 | Басқаруын аяқтады_3  = [[1428]]
 | Ізашары_3            = [[Құйыршық хан]]
 | Ізбасары_3           = Әбілқайыр хан
 | Діні                 = [[Ислам]]
 | Азаматтығы           = 
 | Туған күні         = белгісіз
 | Туған жері         = 
 | Қайтыс болған күні   = 1428
 | Қайтыс болған жері   = [[Сығанақ]]
 | Жерленді             = 
 | Династия             = [[Орда Ежен хан|Ордаежендіктер]], [[Төре]]
 | Туған кездегі есімі      = 
 | Әкесі                = [[Құйыршық хан]]
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = ұлдары: [[Жәнібек хан]], Мір-Сайид, Мір-Қасым &lt;br&gt;қызы: Саадат-бегім
 | Қызмет еткен жылдары       = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              =
}}
'''Барақ хан''' (''Мұхамммед Барақ)'' (? – [[1428 жыл]]ы қайтыс болған) — 1423–1426 және 1427–1428 жылдары [[Алтын Орда|Алтын Орданың]] ханы болды. 1410-1428 жылдар аралығында Алтын Орданың сол қанатын, Орда Ежен ұлысын басқарды. [[Алтын Орда]] тағы үшін [[Ұлық Мұхаммед хан|Ұлық Мұхаммед]], Худайдад және [[Дәулетберді хан|Дәулетберді]] хандарға қарсы күрес жүргізді. 1426-1427 жылдары [[Сырдария]] қалалары үшін [[Ұлықбек]] [[Ұлықбек|әмірге]] қарсы соғысты. Барақ 1428 жылы [[Ноғай ордасы|Ноғай Ордасының]] мырзалары [[Ғази мырза|Ғази]] мен [[Наурыз мырза|Наурызға]] қарсы шайқаста қаза тапты. Барақ қайтыс болғаннан кейін, балалары билік үшін таласқа жасы жетпей, [[Қыпшақ даласы|Шығыс Дешті Қыпшақтағы]] билік 40 жылға [[Шибанидтер әулеті|Шибанидтер әулетінен]] шыққан [[Әбілқайыр хан (Өзбек хандығы)|Әбілқайыр ханға]] көшті.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Тарихи тұлғалар. Танымдық — көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. — Алматы. “Алматыкітап баспасы”,  2009 ISBN 978-601-01-0268-2&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
=== Шыққан тегі ===
Мұхаммед Барақ хан – [[Ұрыс хан|Ұрыс ханның]] немересі, [[Қойыршақ хан|Құйыршақтың]] баласы. Шамамен 1390-1400 жылдар арасында дүниеге келді. [[Ұрыс хан|Ұрыс ханның]] тегіне қатысты бірнеше дерек бар. Кейбір деректерге қарағанда, ол [[Жошы хан|Жошының]] он үшінші ұлы [[Тоқа Темір|Тоқа Темірдің]] ұрпағы. Басқалардың айтуынша, ол Жошының тұңғыш ұлы [[Орда Ежен хан|Орда Еженнің]] ұрпағы.

=== Жастық шағы ===
Әкесі [[Қойыршақ хан|Қойыршақтың]] билігі нық болмай, ол 1410 жылы [[Алтын Орда]] тағы үшін күресте өлтірілгеннен кейін, оның жақтастары баласы Барақпен бірге [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Ордаға]] қайтуға мәжбүр болды. Кезінде атасы [[Ұрыс хан]] отырған [[Алтын Орда]] тағы – Барақ үшін бүкіл өмірін арнаған мақсатқа айналады. Алайда [[Алтын Орда|Алтын орда]] әмірі [[Едіге]] тірісінде, Барақтың оған ашық түрде қарсы шығатын мүмкіндігі де жақтастары да жетпеді. Ал [[Едіге]] өмірінің соңын [[Еділ|Еділдің]] батысындағы хандармен күресте өткізіп, [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орда]] оның назарынан тыс қалды. Сондықтан 1419 жылы [[Едіге]] қайтыс болған соң ғана, Барақтың [[Алтын Орда|Алтын Ордадағы]] билік үшін күресі басталады.

=== Алтын орда үшін күресі ===
1419 жылы [[Едіге|Едігені]] Елек өзені бойындағы шайқаста [[Тоқтамыс хан|Тоқтамыс]] ұрпақтары өлтіреді. Бұл шайқаста жеңіліс тапқаннан кейін [[Едіге әулеті|Едіге]] [[Едіге әулеті|әулеті]] әлсірейді. [[Едіге|Едігенің]] ұлдары шығысқа қашып, әкесін [[Ұлытау таулары|Ұлытаудың]] бір шыңына жерлейді. Алайда, ол жерде де маңғыт мырзалары қауіпте болды. Әулеттің жаңа басшысы Едігенің үлкен ұлы [[Мансұр мырза|Мансұр]] атанды, ол солтүстікке, Сібір астанасы [[Шыңғы-Тура|Шыңғы-Тураға]] көшуді ұйғарды. Мұнда [[Мансұр мырза|Мансұр]] Едігеге берген уәдесін орындап, [[Сибан (Шибан)|Шибан]] ұрпағы [[Мұхаммед Қажы|Мұхаммед Қажыны]] [[Сібір хандығы|Сібір хандығына]] хан етіп жариялады. 

[[Едіге]] өлімінен кейін [[Алтын Орда]] бірнеше тәуелсіз ұлыстарға ыдырай бастады. Қырым [[Тұқай-Темір әулеті|Тұқай-Темір]] [[Тұқай-Темір әулеті|әулетінен]] шыққан [[Дәулетберді хан|Дәулетбердінің]] билігіне өтті. Еділ бойында [[Ұлық Мұхаммед хан|Ұлық Мұхаммед]] патша болды. [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орда]] Барақтың қол астында еді. Осы кезде [[Алтын Орда|Алтын Орданың]] бірлігін қалпына келтіру мүмкін болмайтыны байқалды. Әр шайқастан кейін бөлінген ордалардың шекаралары айқындалып, ыдыраудың алғашқы белгілері көріне бастады. Алайда хандар мен мырзалар ортақ билік үшін күрестерін жалғастыра берді.
[[Сурет:Одоевский Чёрный Юрий Романович.png|нобай|435x435 нүкте|Барақ ханның Одоевқа шабуылы]]
1419 жылы сәуірде Барақ, [[Самарқан]] билеушісі [[Әмір Темір|Темірдің]] немересі [[Ұлықбек|Ұлықбектің]] алдына келіп, қолдауына ие болды. Ұлықбек көмектесуге келісіп, әскерлерін дайындады. 1420 жылы қыркүйекте Барақ [[Шибан әулеті|Шибан]] және [[Едіге әулеті|Едіге]] әулеттерімен одақ құрады. Келіссөздер нәтижесінде [[Мансұр мырза]] Барақты хан қылып мойындап, [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орданың]] басында Барақ – хан болып, ал [[Мансұр мырза|Мансұр]] – [[Беклер бегі|беклербек]] болып тағайындалады. [[Шибан әулеті|Шибан әулетінің]] сұлтандары [[Қажы Мұхаммед хан|Қажы Мұхаммед]] пен Жұмадық сұлтандар да Барақтың жағына өтті.

Мемлекетті нығайту үшін – сауда, ал сауда үшін қалалар қажет болды, сондықтан соғысқа бару туралы шешім қабылданды. 1422 жылы Барақ пен Мансұр батысқа жорыққа шықты. Олар үш ханды – Худайдад, [[Ұлық Мұхаммед хан|Ұлық-Мұхаммед]] және [[Дәулетберді хан|Дәулетбердіні]] жеңіп, [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орда]] мен [[Алтын Орда|Алтын Орданы]] уақытша біріктіріп, [[Сарай-Берке|Сарайды]] басып алды. Одақтасы [[Ұлықбек|Ұлықбекке]] бұл жеңіс хабарын жеткізген [[Жұмадық]] сұлтан, үлкен елшілікпен [[Самарқан|Самарқанға]] барып қайтқандығы туралы [[Мирхонд Мұхаммед ибн Хавандшах|Мирхонд ғалым]] деректер қалдырды.&lt;ref&gt;''Ахмедов Б. А.'' Улугбек и политическая жизнь Мавераннахра первой половины XV в. // Из истории эпохи Улугбека (сборник). — 2-е изд. — Ташкент: ФАН, 1965. — С. 5-66.&lt;/ref&gt; 

1423 жылы Барақ Ресейдің Одоев қаласына шабуыл жасады, бірақ қамал алатын қаруының жоқтығынан оны ала алмады.&lt;ref&gt;''Селезнёв Ю. В.'' Русско-ордынские конфликты XIII—XV веков. Справочник. — Воронежский государственный университет. Музей &quot;Куликово поле&quot;. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Квадрига, 2010. — 224 с. — (Музейная библиотека).&lt;/ref&gt; Ауылдарды тонап, тұтқындырды алып шегінді. Бірақ князь Юрий Одоевский оны қуып жетіп, тұтқындарды қайтарып алды. Бұл сәтсіз жорық Барақ билігіне нұқсан келтірді. Бірақ тарихшы Р.Ю.Почекаев ойынша бұл шайқас Ресейдің Орда істеріне аралсыуының алдын алу мақсатында жасалған, және өз мақсатына жетті деп есептейді. Себебі Ресей князьдері бұл жылдары [[Алтын Орда]] тағына мүдделес хандардың ешбірін ашығынан қолдамады.

1424 жылы Шибандық Худайдад та Одоевты ала алмай, біріккен [[Витовт]] пен [[Мәскеу князі]] [[Василий II|Василий Васильевичтен]] жеңіліп, ақыры Барақтың қолынан қаза табады.&lt;ref&gt;Парунин А.В. Политическая биография Барак-хана // Улы даланын тарихы: турiктер мен монголдар. - Астана. Евразийский национальный университет им. Л.Н. Гумилева, 2014. - С.93-101&lt;/ref&gt;

1426 жылы [[Ұлық Мұхаммед хан|Ұлық Мұхаммед]] хан Литва князі [[Витовт|Витовттың]] қолдауымен жаңа әскер жинап, Барақты [[Сарай-Берке|Сарайдан]] қуып, [[Алтын Орда|Алтын орда]] тағын қайтарып алды.

=== Сығанақ үшін күресі ===
[[Ұлық Мұхаммед хан|Ұлық Мұхаммедтің]] қолынан жеңіліске ұшыраған Барақ хан, Ақ Орданы қалпына келтіру үшін, [[Сыр бойындағы қалалар|Сыр бойындағы]] қалаларды қайтаруға тырысты. Оның ішінде [[Ұрыс хан]] кезіндегі [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орданың]] астанасы болған [[Сығанақ]] ерекше маңызды еді. Бұл қаланы [[Жошы әулеті|өз әулетінің]] мұрасы деп білген Барақ [[Темір әулеті|Темір әулетінен]] [[Сығанақ|Сығанақты]] талап етті, алайда [[Ұлықбек]] бұл талаптарды қабылдамады. Тиісінше Барақ Сығанақты қайтару мақсатында жорық бастайды.

1426 жылы Барақ хан әскері [[Сығанақ|Сығнақты]] еш қиындықсыз басып алады. Бұған жауап ретінде [[Ұлықбек]] [[Хорасан|Хорасаннан]] қосымша күштер жинап, [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Ордаға]] әскерлерін жібереді. Барақтың ескертулері мен қоқан-лоқыларына қарамастан, [[Ұлықбек]] қарсыласын жете бағаламады. [[Самарқан]] мен [[Хорасан|Хорасанның]] әскери басшылары көшпелілерді далаға шегінуге мәжбүрлеу үшін әскери күш көрсетудің өзі жеткілікті деп есептеді. Алайда, әскері көп болмаған Барақ, күтпеген жерден [[Ұлықбек|Ұлықбектің]] әскеріне қарсы шықты. Барақ хан өзіне тиімді таулы жерді пайдаланып, атты әскерінің «тұлғама» деп аталатын классикалық дала тактикасын қолданды. Шайқас кезінде өз жеңісіне сенімді [[Темір әулеті|Тимурид]] қолбасшылары күтпеген жерден тылдан шабуылға ұшырады. Көшпелі атты әскердің шабуылы [[Ұлықбек|Ұлықбектің]] сапын мүлдем бұзды. Бұған дейін табанды қарсылық көрсеткен әскер тез арада ретсіз шегінетін тобырға айналды. Алайда, жау әскерін толық қоршауға алып, жоюға Барақтың күші жетпеді. Ұлықбек толық жеңіліске жол бермей, шегінді. Осы жеңістен кейін Барақ [[Мәуереннаһр|Мавераннахр]] аумағына жыртқыш жорықтар жасап, аймаққа айтарлықтай зиян келтірді. 

Бұл оқиға [[Ұлықбек]] үшін соңғы шайқас болды. Бұдан кейін ол әскери жорықтардан бас тартып, ғылыми жұмысқа басы ауып, соның арқасында көрнекті ғалым ретінде тарихқа енді. Ал Ұлықбектің әкесі [[Шахрух]] бұл жағдайға көңілі толмай, 1427 жылы [[Герат|Гераттан]] өзінің ізбасар ұлы [[Байсұңқар|Байсұңқар мырзаны]] Бараққа қарсы жорыққа жібереді. Бұл жолы Барақтың еш мүмкіндігі болмай, Сығанақты қалдыруына тура келді. 
[[Сурет:Қазақстан және Орта Азияның картасы(1428 жылға дейінгі).png|нобай|440x440 нүкте|Барақ билігіндегі Ақ Орда]] 

=== Алтын ордаға оралуы және қазасы ===
1427 жылы Барақ [[Қыпшақ даласы|Шығыс Дешті Қыпшақ]] даласында қалған бүкіл жақтастарынан әскер жинап, [[Еділ|Еділ бойына]] оралады. Бұл кезде [[Ұлық Мұхаммед хан|Ұлық Мұхаммед]] [[Қырым хандығы|Қырымдағы]] билікті басып алған [[Даулетберді хан|Даулет-Бердімен]] соғыста еді. Барақ [[Ұлық Мұхаммед хан|Мұхаммедтен]] [[Сарай-Берке|Сарайды]] тартып алады, бірақ [[Қажы-Тархан|Қажытарханды]] ала алмады. Кейін Даулет-Берді Қырымнан шығып, Бараққа шабуыл жасап, Сарайды басып алып, өзін хан деп жариялады. Бірақ үш күннен кейін Барақ қайтып келіп, Даулет-Бердіні өлтіріп, Сарайды қайтарады. Алайда, Қырым ханымен күрес оны әлсіретіп, [[Ұлық Мұхаммед хан|Ұлық Мұхаммед]] жасаған шабуылға төтеп бере алмай, Сарайды беріп қойады.&lt;ref&gt;Парунин А.В. Политическая биография Барак-хана // Улы даланын тарихы: турiктер мен монголдар. - Астана. Евразийский национальный университет им. Л.Н. Гумилева, 2014. - С.93-101&lt;/ref&gt; 

Барақ жеңілген соң өз иелігі [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Ордаға]] шегінеді, онда [[Мансұр мырза|Мансұрды]] сатқын деп жанжалдасып, алты айдан кейін ыңғайы келгенде Мансұрды өлтіреді. Қасында болған [[Едіге|Едігенің]] басқа ұлдары [[Ғази мырза|Ғази]] мен [[Наурыз мырза|Наурыз]] дереу батысқа қарай [[Кіші Мұхаммед Хан|Кіші-Мұхаммедке]] қашады. Шамамен 1428 жылы соның әскерімен оралып, Барақты өлтіреді. Бұған себеп – ағалары [[Мансұр мырза|Мансұр би]] үшін кек қайтару, сондықтан оларды бұл ісінде Мансұрдың бұрынғы жақтастары қолдайды.&lt;ref&gt;Барак-хан // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2004. — Т. I. — &lt;nowiki&gt;ISBN 9965-9389-9-7&lt;/nowiki&gt;. &lt;small&gt;(CC BY-SA 3.0)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;

Барақ қайтыс болғаннан кейін, балалары мен туыстары [[Моғолстан|Моғолстанға]] қашып пана табады. Ал [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орда]] құлдырап, [[Қыпшақ даласы|Шығыс Дешті Қыпшақтағы]] билікті 16 жасар [[Әбілқайыр хан (Өзбек хандығы)|Әбілқайыр хан]] тартып алады. Ол құрған мемлекетті бүгін [[Әбілқайыр Ордасы|Көшпелі Өзбек хандығы]] деп те атайды.&lt;ref&gt;''Ахмедов В. А.'' Государство Кочевых Узбеков / И. П. Петрушевский. — Москва: Издательство «Наука», 1965. — 193 с&lt;/ref&gt;

== Жанұясы ==
«Муизз әл-ансаб» және «Нусрат-нама» деректері бойынша Барақ ханның үш ұлы мен [[Саадат-бегім]] атты бір қызы болған. Ұлдарының аттары: Мір-Сейід, Мір-Қасым, [[Жәнібек хан|Әбу Сейід]] – «оны Жәнібек деп те атайды».&lt;ref&gt;''Сабитов Ж. М.'' Генеалогия Джучидов в 13-18 веках // Генеалогия Торе. — Алма-Ата, 2008. — 326 с. — 1000 экз. — &lt;nowiki&gt;ISBN 9965-9416-2-9&lt;/nowiki&gt;. &lt;small&gt;Архивировано 27 января 2012 года.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; [[Еділ|Еділ өзенінің]] батысын Барақтан кейін оның еш бір ұрпағы ала алмай, [[Дешті қыпшақ|Еділдің шығысында]] ғана билік құрады. Ханның ұлы [[Жәнібек хан]] мен немере інісі [[Керей хан]] 1465 жылы [[Қазақ хандығы|Қазақ хандығының]] негізін қалады.&lt;ref&gt;Мирза Мухаммед Хайдар, «Тарих-и Рашиди», Введ., пер. с персидского А. Урунбаева, Р.П.Джалиловой, Л.М. Епифановой. Ташкент, 1996;&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Тағы қараңыз ==
{{Алтын Орда хандары}}

[[Санат:Ақ Орда хандары]]
[[Санат:Алтын Орда хандары]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>nz4o14dx75hwh95tlpj419af57al7si</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606337</id>
      <parentid>3606336</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T16:25:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3606337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23114" sha1="fxg4ps0o2e60i84c6y1iytod6q87x7m" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                    =   монарх
 | Қазақша есімі        = Барақ хан
 | Шынайы есімі         = ﺒﻪﺭﻪﻙ ﺣﺎن
 | Суреті               = Барак-Хан в битве с Куидатом.png
 | Атауы                = 
 | Сурет ені            =
 | Титулы               = [[Алтын Орда]]ның ханы
 | Лақап аты            = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                   = 
 | Басқара бастады      = [[1423]]
 | Басқаруын аяқтады    = [[1426]]
 | Басқарған кезеңі     = 
 | Ізашары              = [[Ұлық Мұхаммед хан]]
 | Ізбасары             = [[Ұлық Мұхаммед хан]]
 | Тәж кигізу жорасы    =
 | Титулы_2             = [[Алтын Орда]]ның ханы
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = [[1427]]
 | Басқаруын аяқтады_2  = [[1428]]
 | Ізашары_2            = [[Ұлық Мұхаммед хан]]
 | Ізбасары_2           = [[Ұлық Мұхаммед хан]]
 | Титулы_3             = [[Ақ Орда]]ның ханы
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = [[1410]]
 | Басқаруын аяқтады_3  = [[1428]]
 | Ізашары_3            = [[Қойыршақ хан]]
 | Ізбасары_3           = Әбілқайыр хан
 | Діні                 = [[Ислам]]
 | Азаматтығы           = 
 | Туған күні         = белгісіз
 | Туған жері         = 
 | Қайтыс болған күні   = 1428
 | Қайтыс болған жері   = [[Сығанақ]]
 | Жерленді             = 
 | Династия             = [[Орда Ежен хан|Ордаежендіктер]], [[Төре]]
 | Туған кездегі есімі      = 
 | Әкесі                = [[Құйыршық хан]]
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = ұлдары: [[Жәнібек хан]], Мір-Сайид, Мір-Қасым &lt;br&gt;қызы: Саадат-бегім
 | Қызмет еткен жылдары       = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              =
}}
'''Барақ хан''' (''Мұхамммед Барақ)'' (? – [[1428 жыл]]ы қайтыс болған) — 1423–1426 және 1427–1428 жылдары [[Алтын Орда|Алтын Орданың]] ханы болды. 1410-1428 жылдар аралығында Алтын Орданың сол қанатын, Орда Ежен ұлысын басқарды. [[Алтын Орда]] тағы үшін [[Ұлық Мұхаммед хан|Ұлық Мұхаммед]], Худайдад және [[Дәулетберді хан|Дәулетберді]] хандарға қарсы күрес жүргізді. 1426-1427 жылдары [[Сырдария]] қалалары үшін [[Ұлықбек]] [[Ұлықбек|әмірге]] қарсы соғысты. Барақ 1428 жылы [[Ноғай ордасы|Ноғай Ордасының]] мырзалары [[Ғази мырза|Ғази]] мен [[Наурыз мырза|Наурызға]] қарсы шайқаста қаза тапты. Барақ қайтыс болғаннан кейін, балалары билік үшін таласқа жасы жетпей, [[Қыпшақ даласы|Шығыс Дешті Қыпшақтағы]] билік 40 жылға [[Шибанидтер әулеті|Шибанидтер әулетінен]] шыққан [[Әбілқайыр хан (Өзбек хандығы)|Әбілқайыр ханға]] көшті.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Тарихи тұлғалар. Танымдық — көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. — Алматы. “Алматыкітап баспасы”,  2009 ISBN 978-601-01-0268-2&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
=== Шыққан тегі ===
Мұхаммед Барақ хан – [[Ұрыс хан|Ұрыс ханның]] немересі, [[Қойыршақ хан|Құйыршақтың]] баласы. Шамамен 1390-1400 жылдар арасында дүниеге келді. [[Ұрыс хан|Ұрыс ханның]] тегіне қатысты бірнеше дерек бар. Кейбір деректерге қарағанда, ол [[Жошы хан|Жошының]] он үшінші ұлы [[Тоқа Темір|Тоқа Темірдің]] ұрпағы. Басқалардың айтуынша, ол Жошының тұңғыш ұлы [[Орда Ежен хан|Орда Еженнің]] ұрпағы.

=== Жастық шағы ===
Әкесі [[Қойыршақ хан|Қойыршақтың]] билігі нық болмай, ол 1410 жылы [[Алтын Орда]] тағы үшін күресте өлтірілгеннен кейін, оның жақтастары баласы Барақпен бірге [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Ордаға]] қайтуға мәжбүр болды. Кезінде атасы [[Ұрыс хан]] отырған [[Алтын Орда]] тағы – Барақ үшін бүкіл өмірін арнаған мақсатқа айналады. Алайда [[Алтын Орда|Алтын орда]] әмірі [[Едіге]] тірісінде, Барақтың оған ашық түрде қарсы шығатын мүмкіндігі де жақтастары да жетпеді. Ал [[Едіге]] өмірінің соңын [[Еділ|Еділдің]] батысындағы хандармен күресте өткізіп, [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орда]] оның назарынан тыс қалды. Сондықтан 1419 жылы [[Едіге]] қайтыс болған соң ғана, Барақтың [[Алтын Орда|Алтын Ордадағы]] билік үшін күресі басталады.

=== Алтын орда үшін күресі ===
1419 жылы [[Едіге|Едігені]] Елек өзені бойындағы шайқаста [[Тоқтамыс хан|Тоқтамыс]] ұрпақтары өлтіреді. Бұл шайқаста жеңіліс тапқаннан кейін [[Едіге әулеті|Едіге]] [[Едіге әулеті|әулеті]] әлсірейді. [[Едіге|Едігенің]] ұлдары шығысқа қашып, әкесін [[Ұлытау таулары|Ұлытаудың]] бір шыңына жерлейді. Алайда, ол жерде де маңғыт мырзалары қауіпте болды. Әулеттің жаңа басшысы Едігенің үлкен ұлы [[Мансұр мырза|Мансұр]] атанды, ол солтүстікке, Сібір астанасы [[Шыңғы-Тура|Шыңғы-Тураға]] көшуді ұйғарды. Мұнда [[Мансұр мырза|Мансұр]] Едігеге берген уәдесін орындап, [[Сибан (Шибан)|Шибан]] ұрпағы [[Мұхаммед Қажы|Мұхаммед Қажыны]] [[Сібір хандығы|Сібір хандығына]] хан етіп жариялады. 

[[Едіге]] өлімінен кейін [[Алтын Орда]] бірнеше тәуелсіз ұлыстарға ыдырай бастады. Қырым [[Тұқай-Темір әулеті|Тұқай-Темір]] [[Тұқай-Темір әулеті|әулетінен]] шыққан [[Дәулетберді хан|Дәулетбердінің]] билігіне өтті. Еділ бойында [[Ұлық Мұхаммед хан|Ұлық Мұхаммед]] патша болды. [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орда]] Барақтың қол астында еді. Осы кезде [[Алтын Орда|Алтын Орданың]] бірлігін қалпына келтіру мүмкін болмайтыны байқалды. Әр шайқастан кейін бөлінген ордалардың шекаралары айқындалып, ыдыраудың алғашқы белгілері көріне бастады. Алайда хандар мен мырзалар ортақ билік үшін күрестерін жалғастыра берді.
[[Сурет:Одоевский Чёрный Юрий Романович.png|нобай|435x435 нүкте|Барақ ханның Одоевқа шабуылы]]
1419 жылы сәуірде Барақ, [[Самарқан]] билеушісі [[Әмір Темір|Темірдің]] немересі [[Ұлықбек|Ұлықбектің]] алдына келіп, қолдауына ие болды. Ұлықбек көмектесуге келісіп, әскерлерін дайындады. 1420 жылы қыркүйекте Барақ [[Шибан әулеті|Шибан]] және [[Едіге әулеті|Едіге]] әулеттерімен одақ құрады. Келіссөздер нәтижесінде [[Мансұр мырза]] Барақты хан қылып мойындап, [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орданың]] басында Барақ – хан болып, ал [[Мансұр мырза|Мансұр]] – [[Беклер бегі|беклербек]] болып тағайындалады. [[Шибан әулеті|Шибан әулетінің]] сұлтандары [[Қажы Мұхаммед хан|Қажы Мұхаммед]] пен Жұмадық сұлтандар да Барақтың жағына өтті.

Мемлекетті нығайту үшін – сауда, ал сауда үшін қалалар қажет болды, сондықтан соғысқа бару туралы шешім қабылданды. 1422 жылы Барақ пен Мансұр батысқа жорыққа шықты. Олар үш ханды – Худайдад, [[Ұлық Мұхаммед хан|Ұлық-Мұхаммед]] және [[Дәулетберді хан|Дәулетбердіні]] жеңіп, [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орда]] мен [[Алтын Орда|Алтын Орданы]] уақытша біріктіріп, [[Сарай-Берке|Сарайды]] басып алды. Одақтасы [[Ұлықбек|Ұлықбекке]] бұл жеңіс хабарын жеткізген [[Жұмадық]] сұлтан, үлкен елшілікпен [[Самарқан|Самарқанға]] барып қайтқандығы туралы [[Мирхонд Мұхаммед ибн Хавандшах|Мирхонд ғалым]] деректер қалдырды.&lt;ref&gt;''Ахмедов Б. А.'' Улугбек и политическая жизнь Мавераннахра первой половины XV в. // Из истории эпохи Улугбека (сборник). — 2-е изд. — Ташкент: ФАН, 1965. — С. 5-66.&lt;/ref&gt; 

1423 жылы Барақ Ресейдің Одоев қаласына шабуыл жасады, бірақ қамал алатын қаруының жоқтығынан оны ала алмады.&lt;ref&gt;''Селезнёв Ю. В.'' Русско-ордынские конфликты XIII—XV веков. Справочник. — Воронежский государственный университет. Музей &quot;Куликово поле&quot;. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Квадрига, 2010. — 224 с. — (Музейная библиотека).&lt;/ref&gt; Ауылдарды тонап, тұтқындырды алып шегінді. Бірақ князь Юрий Одоевский оны қуып жетіп, тұтқындарды қайтарып алды. Бұл сәтсіз жорық Барақ билігіне нұқсан келтірді. Бірақ тарихшы Р.Ю.Почекаев ойынша бұл шайқас Ресейдің Орда істеріне аралсыуының алдын алу мақсатында жасалған, және өз мақсатына жетті деп есептейді. Себебі Ресей князьдері бұл жылдары [[Алтын Орда]] тағына мүдделес хандардың ешбірін ашығынан қолдамады.

1424 жылы Шибандық Худайдад та Одоевты ала алмай, біріккен [[Витовт]] пен [[Мәскеу князі]] [[Василий II|Василий Васильевичтен]] жеңіліп, ақыры Барақтың қолынан қаза табады.&lt;ref&gt;Парунин А.В. Политическая биография Барак-хана // Улы даланын тарихы: турiктер мен монголдар. - Астана. Евразийский национальный университет им. Л.Н. Гумилева, 2014. - С.93-101&lt;/ref&gt;

1426 жылы [[Ұлық Мұхаммед хан|Ұлық Мұхаммед]] хан Литва князі [[Витовт|Витовттың]] қолдауымен жаңа әскер жинап, Барақты [[Сарай-Берке|Сарайдан]] қуып, [[Алтын Орда|Алтын орда]] тағын қайтарып алды.

=== Сығанақ үшін күресі ===
[[Ұлық Мұхаммед хан|Ұлық Мұхаммедтің]] қолынан жеңіліске ұшыраған Барақ хан, Ақ Орданы қалпына келтіру үшін, [[Сыр бойындағы қалалар|Сыр бойындағы]] қалаларды қайтаруға тырысты. Оның ішінде [[Ұрыс хан]] кезіндегі [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орданың]] астанасы болған [[Сығанақ]] ерекше маңызды еді. Бұл қаланы [[Жошы әулеті|өз әулетінің]] мұрасы деп білген Барақ [[Темір әулеті|Темір әулетінен]] [[Сығанақ|Сығанақты]] талап етті, алайда [[Ұлықбек]] бұл талаптарды қабылдамады. Тиісінше Барақ Сығанақты қайтару мақсатында жорық бастайды.

1426 жылы Барақ хан әскері [[Сығанақ|Сығнақты]] еш қиындықсыз басып алады. Бұған жауап ретінде [[Ұлықбек]] [[Хорасан|Хорасаннан]] қосымша күштер жинап, [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Ордаға]] әскерлерін жібереді. Барақтың ескертулері мен қоқан-лоқыларына қарамастан, [[Ұлықбек]] қарсыласын жете бағаламады. [[Самарқан]] мен [[Хорасан|Хорасанның]] әскери басшылары көшпелілерді далаға шегінуге мәжбүрлеу үшін әскери күш көрсетудің өзі жеткілікті деп есептеді. Алайда, әскері көп болмаған Барақ, күтпеген жерден [[Ұлықбек|Ұлықбектің]] әскеріне қарсы шықты. Барақ хан өзіне тиімді таулы жерді пайдаланып, атты әскерінің «тұлғама» деп аталатын классикалық дала тактикасын қолданды. Шайқас кезінде өз жеңісіне сенімді [[Темір әулеті|Тимурид]] қолбасшылары күтпеген жерден тылдан шабуылға ұшырады. Көшпелі атты әскердің шабуылы [[Ұлықбек|Ұлықбектің]] сапын мүлдем бұзды. Бұған дейін табанды қарсылық көрсеткен әскер тез арада ретсіз шегінетін тобырға айналды. Алайда, жау әскерін толық қоршауға алып, жоюға Барақтың күші жетпеді. Ұлықбек толық жеңіліске жол бермей, шегінді. Осы жеңістен кейін Барақ [[Мәуереннаһр|Мавераннахр]] аумағына жыртқыш жорықтар жасап, аймаққа айтарлықтай зиян келтірді. 

Бұл оқиға [[Ұлықбек]] үшін соңғы шайқас болды. Бұдан кейін ол әскери жорықтардан бас тартып, ғылыми жұмысқа басы ауып, соның арқасында көрнекті ғалым ретінде тарихқа енді. Ал Ұлықбектің әкесі [[Шахрух]] бұл жағдайға көңілі толмай, 1427 жылы [[Герат|Гераттан]] өзінің ізбасар ұлы [[Байсұңқар|Байсұңқар мырзаны]] Бараққа қарсы жорыққа жібереді. Бұл жолы Барақтың еш мүмкіндігі болмай, Сығанақты қалдыруына тура келді. 
[[Сурет:Қазақстан және Орта Азияның картасы(1428 жылға дейінгі).png|нобай|440x440 нүкте|Барақ билігіндегі Ақ Орда]] 

=== Алтын ордаға оралуы және қазасы ===
1427 жылы Барақ [[Қыпшақ даласы|Шығыс Дешті Қыпшақ]] даласында қалған бүкіл жақтастарынан әскер жинап, [[Еділ|Еділ бойына]] оралады. Бұл кезде [[Ұлық Мұхаммед хан|Ұлық Мұхаммед]] [[Қырым хандығы|Қырымдағы]] билікті басып алған [[Даулетберді хан|Даулет-Бердімен]] соғыста еді. Барақ [[Ұлық Мұхаммед хан|Мұхаммедтен]] [[Сарай-Берке|Сарайды]] тартып алады, бірақ [[Қажы-Тархан|Қажытарханды]] ала алмады. Кейін Даулет-Берді Қырымнан шығып, Бараққа шабуыл жасап, Сарайды басып алып, өзін хан деп жариялады. Бірақ үш күннен кейін Барақ қайтып келіп, Даулет-Бердіні өлтіріп, Сарайды қайтарады. Алайда, Қырым ханымен күрес оны әлсіретіп, [[Ұлық Мұхаммед хан|Ұлық Мұхаммед]] жасаған шабуылға төтеп бере алмай, Сарайды беріп қойады.&lt;ref&gt;Парунин А.В. Политическая биография Барак-хана // Улы даланын тарихы: турiктер мен монголдар. - Астана. Евразийский национальный университет им. Л.Н. Гумилева, 2014. - С.93-101&lt;/ref&gt; 

Барақ жеңілген соң өз иелігі [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Ордаға]] шегінеді, онда [[Мансұр мырза|Мансұрды]] сатқын деп жанжалдасып, алты айдан кейін ыңғайы келгенде Мансұрды өлтіреді. Қасында болған [[Едіге|Едігенің]] басқа ұлдары [[Ғази мырза|Ғази]] мен [[Наурыз мырза|Наурыз]] дереу батысқа қарай [[Кіші Мұхаммед Хан|Кіші-Мұхаммедке]] қашады. Шамамен 1428 жылы соның әскерімен оралып, Барақты өлтіреді. Бұған себеп – ағалары [[Мансұр мырза|Мансұр би]] үшін кек қайтару, сондықтан оларды бұл ісінде Мансұрдың бұрынғы жақтастары қолдайды.&lt;ref&gt;Барак-хан // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2004. — Т. I. — &lt;nowiki&gt;ISBN 9965-9389-9-7&lt;/nowiki&gt;. &lt;small&gt;(CC BY-SA 3.0)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;

Барақ қайтыс болғаннан кейін, балалары мен туыстары [[Моғолстан|Моғолстанға]] қашып пана табады. Ал [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орда]] құлдырап, [[Қыпшақ даласы|Шығыс Дешті Қыпшақтағы]] билікті 16 жасар [[Әбілқайыр хан (Өзбек хандығы)|Әбілқайыр хан]] тартып алады. Ол құрған мемлекетті бүгін [[Әбілқайыр Ордасы|Көшпелі Өзбек хандығы]] деп те атайды.&lt;ref&gt;''Ахмедов В. А.'' Государство Кочевых Узбеков / И. П. Петрушевский. — Москва: Издательство «Наука», 1965. — 193 с&lt;/ref&gt;

== Жанұясы ==
«Муизз әл-ансаб» және «Нусрат-нама» деректері бойынша Барақ ханның үш ұлы мен [[Саадат-бегім]] атты бір қызы болған. Ұлдарының аттары: Мір-Сейід, Мір-Қасым, [[Жәнібек хан|Әбу Сейід]] – «оны Жәнібек деп те атайды».&lt;ref&gt;''Сабитов Ж. М.'' Генеалогия Джучидов в 13-18 веках // Генеалогия Торе. — Алма-Ата, 2008. — 326 с. — 1000 экз. — &lt;nowiki&gt;ISBN 9965-9416-2-9&lt;/nowiki&gt;. &lt;small&gt;Архивировано 27 января 2012 года.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; [[Еділ|Еділ өзенінің]] батысын Барақтан кейін оның еш бір ұрпағы ала алмай, [[Дешті қыпшақ|Еділдің шығысында]] ғана билік құрады. Ханның ұлы [[Жәнібек хан]] мен немере інісі [[Керей хан]] 1465 жылы [[Қазақ хандығы|Қазақ хандығының]] негізін қалады.&lt;ref&gt;Мирза Мухаммед Хайдар, «Тарих-и Рашиди», Введ., пер. с персидского А. Урунбаева, Р.П.Джалиловой, Л.М. Епифановой. Ташкент, 1996;&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Тағы қараңыз ==
{{Алтын Орда хандары}}

[[Санат:Ақ Орда хандары]]
[[Санат:Алтын Орда хандары]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>fxg4ps0o2e60i84c6y1iytod6q87x7m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606338</id>
      <parentid>3606337</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T16:26:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3606338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23093" sha1="peabehmlzxl7y50h3fb3375bxduos3w" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                    =   монарх
 | Қазақша есімі        = Барақ хан
 | Шынайы есімі         = ﺒﻪﺭﻪﻙ ﺣﺎن
 | Суреті               = Барак-Хан в битве с Куидатом.png
 | Атауы                = 
 | Сурет ені            =
 | Титулы               = [[Алтын Орда]]ның ханы
 | Лақап аты            = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                   = 
 | Басқара бастады      = [[1423]]
 | Басқаруын аяқтады    = [[1426]]
 | Басқарған кезеңі     = 
 | Ізашары              = [[Ұлық Мұхаммед хан]]
 | Ізбасары             = [[Ұлық Мұхаммед хан]]
 | Тәж кигізу жорасы    =
 | Титулы_2             = [[Алтын Орда]]ның ханы
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = [[1427]]
 | Басқаруын аяқтады_2  = [[1428]]
 | Ізашары_2            = [[Ұлық Мұхаммед хан]]
 | Ізбасары_2           = [[Ұлық Мұхаммед хан]]
 | Титулы_3             = [[Ақ Орда]]ның ханы
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = [[1410]]
 | Басқаруын аяқтады_3  = [[1428]]
 | Ізашары_3            = [[Қойыршақ хан]]
 | Ізбасары_3           = Әбілқайыр хан
 | Діні                 = [[Ислам]]
 | Азаматтығы           = 
 | Туған күні         = белгісіз
 | Туған жері         = 
 | Қайтыс болған күні   = 1428
 | Қайтыс болған жері   = [[Сығанақ]]
 | Жерленді             = 
 | Династия             = [[Тоқа Темір әулеті]], [[Төре]]
 | Туған кездегі есімі      = 
 | Әкесі                = [[Қойыршақ хан]]
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = ұлдары: [[Жәнібек хан]], Мір-Сайид, Мір-Қасым &lt;br&gt;қызы: Саадат-бегім
 | Қызмет еткен жылдары       = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              =
}}
'''Барақ хан''' (''Мұхамммед Барақ)'' (? – [[1428 жыл]]ы қайтыс болған) — 1423–1426 және 1427–1428 жылдары [[Алтын Орда|Алтын Орданың]] ханы болды. 1410-1428 жылдар аралығында Алтын Орданың сол қанатын, Орда Ежен ұлысын басқарды. [[Алтын Орда]] тағы үшін [[Ұлық Мұхаммед хан|Ұлық Мұхаммед]], Худайдад және [[Дәулетберді хан|Дәулетберді]] хандарға қарсы күрес жүргізді. 1426-1427 жылдары [[Сырдария]] қалалары үшін [[Ұлықбек]] [[Ұлықбек|әмірге]] қарсы соғысты. Барақ 1428 жылы [[Ноғай ордасы|Ноғай Ордасының]] мырзалары [[Ғази мырза|Ғази]] мен [[Наурыз мырза|Наурызға]] қарсы шайқаста қаза тапты. Барақ қайтыс болғаннан кейін, балалары билік үшін таласқа жасы жетпей, [[Қыпшақ даласы|Шығыс Дешті Қыпшақтағы]] билік 40 жылға [[Шибанидтер әулеті|Шибанидтер әулетінен]] шыққан [[Әбілқайыр хан (Өзбек хандығы)|Әбілқайыр ханға]] көшті.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Тарихи тұлғалар. Танымдық — көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. — Алматы. “Алматыкітап баспасы”,  2009 ISBN 978-601-01-0268-2&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
=== Шыққан тегі ===
Мұхаммед Барақ хан – [[Ұрыс хан|Ұрыс ханның]] немересі, [[Қойыршақ хан|Құйыршақтың]] баласы. Шамамен 1390-1400 жылдар арасында дүниеге келді. [[Ұрыс хан|Ұрыс ханның]] тегіне қатысты бірнеше дерек бар. Кейбір деректерге қарағанда, ол [[Жошы хан|Жошының]] он үшінші ұлы [[Тоқа Темір|Тоқа Темірдің]] ұрпағы. Басқалардың айтуынша, ол Жошының тұңғыш ұлы [[Орда Ежен хан|Орда Еженнің]] ұрпағы.

=== Жастық шағы ===
Әкесі [[Қойыршақ хан|Қойыршақтың]] билігі нық болмай, ол 1410 жылы [[Алтын Орда]] тағы үшін күресте өлтірілгеннен кейін, оның жақтастары баласы Барақпен бірге [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Ордаға]] қайтуға мәжбүр болды. Кезінде атасы [[Ұрыс хан]] отырған [[Алтын Орда]] тағы – Барақ үшін бүкіл өмірін арнаған мақсатқа айналады. Алайда [[Алтын Орда|Алтын орда]] әмірі [[Едіге]] тірісінде, Барақтың оған ашық түрде қарсы шығатын мүмкіндігі де жақтастары да жетпеді. Ал [[Едіге]] өмірінің соңын [[Еділ|Еділдің]] батысындағы хандармен күресте өткізіп, [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орда]] оның назарынан тыс қалды. Сондықтан 1419 жылы [[Едіге]] қайтыс болған соң ғана, Барақтың [[Алтын Орда|Алтын Ордадағы]] билік үшін күресі басталады.

=== Алтын орда үшін күресі ===
1419 жылы [[Едіге|Едігені]] Елек өзені бойындағы шайқаста [[Тоқтамыс хан|Тоқтамыс]] ұрпақтары өлтіреді. Бұл шайқаста жеңіліс тапқаннан кейін [[Едіге әулеті|Едіге]] [[Едіге әулеті|әулеті]] әлсірейді. [[Едіге|Едігенің]] ұлдары шығысқа қашып, әкесін [[Ұлытау таулары|Ұлытаудың]] бір шыңына жерлейді. Алайда, ол жерде де маңғыт мырзалары қауіпте болды. Әулеттің жаңа басшысы Едігенің үлкен ұлы [[Мансұр мырза|Мансұр]] атанды, ол солтүстікке, Сібір астанасы [[Шыңғы-Тура|Шыңғы-Тураға]] көшуді ұйғарды. Мұнда [[Мансұр мырза|Мансұр]] Едігеге берген уәдесін орындап, [[Сибан (Шибан)|Шибан]] ұрпағы [[Мұхаммед Қажы|Мұхаммед Қажыны]] [[Сібір хандығы|Сібір хандығына]] хан етіп жариялады. 

[[Едіге]] өлімінен кейін [[Алтын Орда]] бірнеше тәуелсіз ұлыстарға ыдырай бастады. Қырым [[Тұқай-Темір әулеті|Тұқай-Темір]] [[Тұқай-Темір әулеті|әулетінен]] шыққан [[Дәулетберді хан|Дәулетбердінің]] билігіне өтті. Еділ бойында [[Ұлық Мұхаммед хан|Ұлық Мұхаммед]] патша болды. [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орда]] Барақтың қол астында еді. Осы кезде [[Алтын Орда|Алтын Орданың]] бірлігін қалпына келтіру мүмкін болмайтыны байқалды. Әр шайқастан кейін бөлінген ордалардың шекаралары айқындалып, ыдыраудың алғашқы белгілері көріне бастады. Алайда хандар мен мырзалар ортақ билік үшін күрестерін жалғастыра берді.
[[Сурет:Одоевский Чёрный Юрий Романович.png|нобай|435x435 нүкте|Барақ ханның Одоевқа шабуылы]]
1419 жылы сәуірде Барақ, [[Самарқан]] билеушісі [[Әмір Темір|Темірдің]] немересі [[Ұлықбек|Ұлықбектің]] алдына келіп, қолдауына ие болды. Ұлықбек көмектесуге келісіп, әскерлерін дайындады. 1420 жылы қыркүйекте Барақ [[Шибан әулеті|Шибан]] және [[Едіге әулеті|Едіге]] әулеттерімен одақ құрады. Келіссөздер нәтижесінде [[Мансұр мырза]] Барақты хан қылып мойындап, [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орданың]] басында Барақ – хан болып, ал [[Мансұр мырза|Мансұр]] – [[Беклер бегі|беклербек]] болып тағайындалады. [[Шибан әулеті|Шибан әулетінің]] сұлтандары [[Қажы Мұхаммед хан|Қажы Мұхаммед]] пен Жұмадық сұлтандар да Барақтың жағына өтті.

Мемлекетті нығайту үшін – сауда, ал сауда үшін қалалар қажет болды, сондықтан соғысқа бару туралы шешім қабылданды. 1422 жылы Барақ пен Мансұр батысқа жорыққа шықты. Олар үш ханды – Худайдад, [[Ұлық Мұхаммед хан|Ұлық-Мұхаммед]] және [[Дәулетберді хан|Дәулетбердіні]] жеңіп, [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орда]] мен [[Алтын Орда|Алтын Орданы]] уақытша біріктіріп, [[Сарай-Берке|Сарайды]] басып алды. Одақтасы [[Ұлықбек|Ұлықбекке]] бұл жеңіс хабарын жеткізген [[Жұмадық]] сұлтан, үлкен елшілікпен [[Самарқан|Самарқанға]] барып қайтқандығы туралы [[Мирхонд Мұхаммед ибн Хавандшах|Мирхонд ғалым]] деректер қалдырды.&lt;ref&gt;''Ахмедов Б. А.'' Улугбек и политическая жизнь Мавераннахра первой половины XV в. // Из истории эпохи Улугбека (сборник). — 2-е изд. — Ташкент: ФАН, 1965. — С. 5-66.&lt;/ref&gt; 

1423 жылы Барақ Ресейдің Одоев қаласына шабуыл жасады, бірақ қамал алатын қаруының жоқтығынан оны ала алмады.&lt;ref&gt;''Селезнёв Ю. В.'' Русско-ордынские конфликты XIII—XV веков. Справочник. — Воронежский государственный университет. Музей &quot;Куликово поле&quot;. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Квадрига, 2010. — 224 с. — (Музейная библиотека).&lt;/ref&gt; Ауылдарды тонап, тұтқындырды алып шегінді. Бірақ князь Юрий Одоевский оны қуып жетіп, тұтқындарды қайтарып алды. Бұл сәтсіз жорық Барақ билігіне нұқсан келтірді. Бірақ тарихшы Р.Ю.Почекаев ойынша бұл шайқас Ресейдің Орда істеріне аралсыуының алдын алу мақсатында жасалған, және өз мақсатына жетті деп есептейді. Себебі Ресей князьдері бұл жылдары [[Алтын Орда]] тағына мүдделес хандардың ешбірін ашығынан қолдамады.

1424 жылы Шибандық Худайдад та Одоевты ала алмай, біріккен [[Витовт]] пен [[Мәскеу князі]] [[Василий II|Василий Васильевичтен]] жеңіліп, ақыры Барақтың қолынан қаза табады.&lt;ref&gt;Парунин А.В. Политическая биография Барак-хана // Улы даланын тарихы: турiктер мен монголдар. - Астана. Евразийский национальный университет им. Л.Н. Гумилева, 2014. - С.93-101&lt;/ref&gt;

1426 жылы [[Ұлық Мұхаммед хан|Ұлық Мұхаммед]] хан Литва князі [[Витовт|Витовттың]] қолдауымен жаңа әскер жинап, Барақты [[Сарай-Берке|Сарайдан]] қуып, [[Алтын Орда|Алтын орда]] тағын қайтарып алды.

=== Сығанақ үшін күресі ===
[[Ұлық Мұхаммед хан|Ұлық Мұхаммедтің]] қолынан жеңіліске ұшыраған Барақ хан, Ақ Орданы қалпына келтіру үшін, [[Сыр бойындағы қалалар|Сыр бойындағы]] қалаларды қайтаруға тырысты. Оның ішінде [[Ұрыс хан]] кезіндегі [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орданың]] астанасы болған [[Сығанақ]] ерекше маңызды еді. Бұл қаланы [[Жошы әулеті|өз әулетінің]] мұрасы деп білген Барақ [[Темір әулеті|Темір әулетінен]] [[Сығанақ|Сығанақты]] талап етті, алайда [[Ұлықбек]] бұл талаптарды қабылдамады. Тиісінше Барақ Сығанақты қайтару мақсатында жорық бастайды.

1426 жылы Барақ хан әскері [[Сығанақ|Сығнақты]] еш қиындықсыз басып алады. Бұған жауап ретінде [[Ұлықбек]] [[Хорасан|Хорасаннан]] қосымша күштер жинап, [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Ордаға]] әскерлерін жібереді. Барақтың ескертулері мен қоқан-лоқыларына қарамастан, [[Ұлықбек]] қарсыласын жете бағаламады. [[Самарқан]] мен [[Хорасан|Хорасанның]] әскери басшылары көшпелілерді далаға шегінуге мәжбүрлеу үшін әскери күш көрсетудің өзі жеткілікті деп есептеді. Алайда, әскері көп болмаған Барақ, күтпеген жерден [[Ұлықбек|Ұлықбектің]] әскеріне қарсы шықты. Барақ хан өзіне тиімді таулы жерді пайдаланып, атты әскерінің «тұлғама» деп аталатын классикалық дала тактикасын қолданды. Шайқас кезінде өз жеңісіне сенімді [[Темір әулеті|Тимурид]] қолбасшылары күтпеген жерден тылдан шабуылға ұшырады. Көшпелі атты әскердің шабуылы [[Ұлықбек|Ұлықбектің]] сапын мүлдем бұзды. Бұған дейін табанды қарсылық көрсеткен әскер тез арада ретсіз шегінетін тобырға айналды. Алайда, жау әскерін толық қоршауға алып, жоюға Барақтың күші жетпеді. Ұлықбек толық жеңіліске жол бермей, шегінді. Осы жеңістен кейін Барақ [[Мәуереннаһр|Мавераннахр]] аумағына жыртқыш жорықтар жасап, аймаққа айтарлықтай зиян келтірді. 

Бұл оқиға [[Ұлықбек]] үшін соңғы шайқас болды. Бұдан кейін ол әскери жорықтардан бас тартып, ғылыми жұмысқа басы ауып, соның арқасында көрнекті ғалым ретінде тарихқа енді. Ал Ұлықбектің әкесі [[Шахрух]] бұл жағдайға көңілі толмай, 1427 жылы [[Герат|Гераттан]] өзінің ізбасар ұлы [[Байсұңқар|Байсұңқар мырзаны]] Бараққа қарсы жорыққа жібереді. Бұл жолы Барақтың еш мүмкіндігі болмай, Сығанақты қалдыруына тура келді. 
[[Сурет:Қазақстан және Орта Азияның картасы(1428 жылға дейінгі).png|нобай|440x440 нүкте|Барақ билігіндегі Ақ Орда]] 

=== Алтын ордаға оралуы және қазасы ===
1427 жылы Барақ [[Қыпшақ даласы|Шығыс Дешті Қыпшақ]] даласында қалған бүкіл жақтастарынан әскер жинап, [[Еділ|Еділ бойына]] оралады. Бұл кезде [[Ұлық Мұхаммед хан|Ұлық Мұхаммед]] [[Қырым хандығы|Қырымдағы]] билікті басып алған [[Даулетберді хан|Даулет-Бердімен]] соғыста еді. Барақ [[Ұлық Мұхаммед хан|Мұхаммедтен]] [[Сарай-Берке|Сарайды]] тартып алады, бірақ [[Қажы-Тархан|Қажытарханды]] ала алмады. Кейін Даулет-Берді Қырымнан шығып, Бараққа шабуыл жасап, Сарайды басып алып, өзін хан деп жариялады. Бірақ үш күннен кейін Барақ қайтып келіп, Даулет-Бердіні өлтіріп, Сарайды қайтарады. Алайда, Қырым ханымен күрес оны әлсіретіп, [[Ұлық Мұхаммед хан|Ұлық Мұхаммед]] жасаған шабуылға төтеп бере алмай, Сарайды беріп қойады.&lt;ref&gt;Парунин А.В. Политическая биография Барак-хана // Улы даланын тарихы: турiктер мен монголдар. - Астана. Евразийский национальный университет им. Л.Н. Гумилева, 2014. - С.93-101&lt;/ref&gt; 

Барақ жеңілген соң өз иелігі [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Ордаға]] шегінеді, онда [[Мансұр мырза|Мансұрды]] сатқын деп жанжалдасып, алты айдан кейін ыңғайы келгенде Мансұрды өлтіреді. Қасында болған [[Едіге|Едігенің]] басқа ұлдары [[Ғази мырза|Ғази]] мен [[Наурыз мырза|Наурыз]] дереу батысқа қарай [[Кіші Мұхаммед Хан|Кіші-Мұхаммедке]] қашады. Шамамен 1428 жылы соның әскерімен оралып, Барақты өлтіреді. Бұған себеп – ағалары [[Мансұр мырза|Мансұр би]] үшін кек қайтару, сондықтан оларды бұл ісінде Мансұрдың бұрынғы жақтастары қолдайды.&lt;ref&gt;Барак-хан // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2004. — Т. I. — &lt;nowiki&gt;ISBN 9965-9389-9-7&lt;/nowiki&gt;. &lt;small&gt;(CC BY-SA 3.0)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;

Барақ қайтыс болғаннан кейін, балалары мен туыстары [[Моғолстан|Моғолстанға]] қашып пана табады. Ал [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орда]] құлдырап, [[Қыпшақ даласы|Шығыс Дешті Қыпшақтағы]] билікті 16 жасар [[Әбілқайыр хан (Өзбек хандығы)|Әбілқайыр хан]] тартып алады. Ол құрған мемлекетті бүгін [[Әбілқайыр Ордасы|Көшпелі Өзбек хандығы]] деп те атайды.&lt;ref&gt;''Ахмедов В. А.'' Государство Кочевых Узбеков / И. П. Петрушевский. — Москва: Издательство «Наука», 1965. — 193 с&lt;/ref&gt;

== Жанұясы ==
«Муизз әл-ансаб» және «Нусрат-нама» деректері бойынша Барақ ханның үш ұлы мен [[Саадат-бегім]] атты бір қызы болған. Ұлдарының аттары: Мір-Сейід, Мір-Қасым, [[Жәнібек хан|Әбу Сейід]] – «оны Жәнібек деп те атайды».&lt;ref&gt;''Сабитов Ж. М.'' Генеалогия Джучидов в 13-18 веках // Генеалогия Торе. — Алма-Ата, 2008. — 326 с. — 1000 экз. — &lt;nowiki&gt;ISBN 9965-9416-2-9&lt;/nowiki&gt;. &lt;small&gt;Архивировано 27 января 2012 года.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; [[Еділ|Еділ өзенінің]] батысын Барақтан кейін оның еш бір ұрпағы ала алмай, [[Дешті қыпшақ|Еділдің шығысында]] ғана билік құрады. Ханның ұлы [[Жәнібек хан]] мен немере інісі [[Керей хан]] 1465 жылы [[Қазақ хандығы|Қазақ хандығының]] негізін қалады.&lt;ref&gt;Мирза Мухаммед Хайдар, «Тарих-и Рашиди», Введ., пер. с персидского А. Урунбаева, Р.П.Джалиловой, Л.М. Епифановой. Ташкент, 1996;&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Тағы қараңыз ==
{{Алтын Орда хандары}}

[[Санат:Ақ Орда хандары]]
[[Санат:Алтын Орда хандары]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>peabehmlzxl7y50h3fb3375bxduos3w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жәндіктер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22830</id>
    <revision>
      <id>3606297</id>
      <parentid>3539762</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T13:43:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3606297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11427" sha1="3bye7j660vx3h260x07rnel0nmabtav" xml:space="preserve">[[Сурет:Mayfly on Wall.jpg|thumb|right|190px|]]
[[Сурет:BIEDRONA.JPG|thumb|right|190px|]]
[[Сурет:Cetonia-aurata.jpg|thumb|right|190px|]]
[[Сурет:Insects in Brockhaus 1937.jpg|thumb]]
[[Сурет:Wenceslas Hollar - Forty-one insects.jpg|thumb]]
'''Жәндіктер''', не '''бунақденелілер''' немесе '''шыбын-шіркейлер''', ескі атауы '''насекомдар'''&lt;ref&gt;{{Cite book|жыл=2011|title=Қазақ әдеби тілінің сөздігі|url=https://sozdikqor.kz/soz?id=138486&amp;a=NASEKOM|орны=Алматы|томы=11|page=752}}&lt;/ref&gt; ({{lang-la|Insecta}}) – [[буынаяқтылар]] типіне жататын [[омыртқасыз жануарлар]] классы. 

Қазба қалдықтары [[девон]] кезеңінен белгілі. Филогенетикалық шығу тегі көп аяқтыларға жақын, арғы тегі [[буылтық құрттар]] деп есептелінеді. Жер шарында кең тараған 1 млн-дай түрі анықталған (барлығы 1,5 – 2 млн. түрі болуы мүмкін). 

Жәндіктер екі класс тармағына бөлінеді: алғашқы [[қанатсыз жәндіктер]] және [[қанатты жәндіктер]]. Қазақстанда 2 класс тармағына жататын 28 отряды 550-ден астам тұқымдасы бар. Бұлардың дене тұрқы бірнеше мм-ден (ең майдасы – [[трихограмма]] – 0,2 мм) – 33 см-ге дейін болады.

Жәндіктердің ең басты ерекшелігі – денесі бас, кеуде және құрсақ бөлімдерінен тұрады. Денесін тығыз [[кутикула]] ([[эпителий]] клеткаларынан бөлінетін тығыз қабықша) жапқан. Басында екі күрделі [[фасетті көздер]]і, қарапайым майда көзшелері, екі мұртшасы болады. Ауыз құрылысы қоректену әдісіне қарай: [[инеліктер]], [[тарақан]]дар, [[дәуіт]]тер, қоңыздардың аузы кеміруге; [[көбелектер]], шыбындардың аузы сұйық қоректі соруға; өсімдіктердің шырынымен және адамның, жануарлардың қанымен қоректенетін [[маса]], [[Бит (жәндік)|бит]], [[қандала]], [[цикадалар]], т.б. аузы шаншып-соруға бейімделген. Жәндіктердің кейбір түрінде аузы болмайды ([[бөгелек]], [[біркүндіктер]]). Үш бунақты (алдыңғы, ортаңғы және артқы) кеудесінде (әр буынында жұптан) алты аяғы болады, жәндіктердің ежелгі атының '''алтыаяқтылар''' (Нexapoda) деп аталуы осыған байланысты. Аяқтары жамбасша, [[ұршықбас]], сан, [[сирақ]] және табаннан тұрады. Жәндіктердің жүруге, жүгіруге ([[тарақан]], [[қоңыздар]]да, т.б.); секіруге ([[шегіртке]], [[шекшек]], [[бүргелер]]); жүзуге ([[жүзгіш қоңыздар]], т.б.); қазуға ([[бұзаубас]], т.б.); жемін ұстауға ([[дәуіт]], т.б.); гүл тозаңын жинауға ([[бал арасы]]) бейімделген аяқтары болады. Ортаңғы және артқы буынында бір-бір жұп қанаттары бар. Тек қосқанаттыларда артқы кеуде буынындағы қанаттары – [[ызылдауық]]қа айналған. 

Жәндіктердің басым бөлігінде ұшуға екі жұп қанаттарын ([[көбелектер]], [[инеліктер]], [[торқанаттылар]], т.б.), кейбір түрі тек артқы жұбын ([[қоңыздар]], т.б.) ғана қағады. Құрсағы көп бунақты, кейбір түрінде 11 бунақты. Құрсағында аяғы болмайды, бірақ олардың қалдықтары [[Рудимент органдар|рудимент]] (жұмыртқа салатын мүшесі немесе шаншары, еркегінде – жыныс мүшесі) түрінде сақталған. Жәндіктердің бұлшық еті тек көлденең жолақты. Ет талшықтарының саны 1,5 – 2 мыңға жетеді. Бұлшық еттерінің жиырылып-жазылуы бас миымен тығыз байланысты және оларға бұлшық еттен бөлінетін жиырылғыш нәруыз – [[актомиозин]] әсер етеді. Жәндіктердің ас қорыту жүйесі алдыңғы, ортаңғы, артқы ішектен және сілекей бездерінен тұрады. Олар қорегіне қарай [[фитофаг]]тар (өсімдік қоректілер), [[жыртқыштар]], өсімдік шірнесімен қоректенетіндер, [[некрофагтар]] (өлексемен қоректенетіндер), [[сапрофагтар]] (басқа жануарлардың өлексесімен қоректенетіндер), [[қан сорғыштар]], т.б. болып бөлінеді. Жәндіктер атмосфералық ауаны – [[трахея]] (кеңірдек) жүйесімен жұтады, ал суда тіршілік ететін дернәсілдерінде екінші реттік трахея не кутикулалы [[желбезек]] дамиды. Жәндіктердің дене температурасы тұрақсыз, сондықтан олар салқынқанды жануарлар тобына жатады. 

Қан айналу жүйесі нашар дамыған. Ол жүрек пен арқа қолқасынан құралған. Бірнеше камераларға бөлінген. Осы камералар бір бағытта жиырылып қанды (гемолимфаны) артқы жағынан қолқаға қарай сырғытады. Гемолимфа қолқадан бас қуысына, одан кеуде және құрсақ бөлігіне ағып, қайтадан жүрекке құйылады. Зәр шығару жүйесі – [[мальпигий]] түтікшелері. Бұл суды және ағза қажетті еріген затты гемолимфаға өткізеді, ал сіңбей қалған заттар артқы ішекке түсіп, аналь тесігі арқылы сыртқа шығарылады. [[Жүйке жүйесі]] бас миы, жұтқыншақ асты [[ганглий]] және құрсақ жүйке тізбегінен құралған. 

Жәндіктерде сезім мүшелері жақсы дамыған. Олар әртүрлі механикалық, [[химия]]лық, [[дыбыс]]тық, [[көру]], [[есту]], терінің сезу қабілеті, т.б. көптеген тітіркенулерді қабылдай алады. Жәндіктер дара жыныстылар және [[жыныс диморфизмі]] айқын байқалады. Бұлардың [[онтогенез]]і екі кезеңнен өтеді: толық түрленіп дамитындар және шала түрленіп дамитындар. 

Жәндіктердің [[биоценоз]] тұрақтылығын сақтауда айрықша маңызы бар. Олардың ішінде көптеген ауыл шаруашығы мен орман зиянкестері де жеткілікті: Қазақстанда әртүрлі [[қоңыр көбелектер]], [[астық қоңыр көбелегі]], [[Жапырақ ширатқыш көбелектер|жапырақ ширатқыштар]], [[мүр көбелек]]тер, [[Бит (жәндік)|өсімдік биттері]], [[жапырақ жегілер]], т.б. – [[зиянкестер]]; бит, бүрге маса, [[шіркей]], [[сона]], т.б. – [[Қан сорғыштар|қан сорғыш жәндіктер]]; [[тарақан]], [[үй шыбыны]], [[цеце]] шыбыны, т.б. – аса қауіпті ауру қоздырғышын тарататын жәндіктер; [[бал арасы]], [[Жібеккөбелек|тұт жібек көбелегі]] – пайдалы жәндіктер кездеседі. Сонымен қатар, ара, көбелек, т.б. жәндіктер өсімдікті [[Тозаңдану|тозаңдандырады]]; [[құмырсқа]], [[қоңыз]] дернәсілдері [[топырақ]]ты қопсытады. Жәндіктердің сирек және жойылып бара жатқан 200-дей түрі ([[Тянь-Шань апполоны]], [[әсем барылдауық қоңыз]], [[махаон]], [[сары көбелек]]тің кейбір түрлері, т.б.) қорғауға алынып, [[Қазақстанның Қызыл кітабы]]на енгізілген. &lt;ref&gt;&quot;Қазақ Энциклопедиясы&quot;&lt;/ref&gt;

== Жәндіктердіӊ пайдасы ==

Ара шаруашылығы халық федерациясында 47 елде 4 млн. ара шаруашылығы бар екендігі белгілі болды. Есептей келгенде онда 48 млн. ара отбасы бар, онда жылында 370 000 т. бал өндіріледі. Мысалы, 1970 жылы АҚШ 108 000 т, Канада 19000 т. ал Аргентинада төрт айда ғана 10 000 т. бал өндіріпті. Бұл жәндіктердің адам баласына келтіретін пайдасының бір бөлігі.

Көптеген өсімдіктер жәндіктерсіз тіршілік ете алмайды. Себебі жәндіктер өсімдіктерді тозаңдандырады. Дәлірек айтқанда бақша дақылдарын бунақденелілердің 147 түрі, жоңышқаны - 105, алманы жәндіктердің 32 түрі тозаңдандырады. Тек бір араның 5 - 6 минутта алманың 40 шоқ гүлін тозаңдыра алады. Араның бір &quot;жұмыс күнінің&quot; ұзақтығы, 17-ден, 20 сағатқа дейін созылады, сонда бір алма ағашын 2 843 890 тер тозаңдыру жұмысын жасай алалады.

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.sciteclibrary.ru/ensiclopedy/inse/ Жәндіктер]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Жәндіктер]]
[[Санат:Бунақденелілер]]</text>
      <sha1>3bye7j660vx3h260x07rnel0nmabtav</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Латын әліпбиі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30006</id>
    <revision>
      <id>3606590</id>
      <parentid>3243362</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T08:57:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>6854</id>
      </contributor>
      <origin>3606590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29581" sha1="7cc7tvby8e9r5zp81acvv2p1zwfny2l" xml:space="preserve">[[Сурет:Latin alphabet world distribution.svg|thumb|upright=1.5|Мына сызбанұсқада латын әліпбиінің әлемде таралуы көрсетілген. Қою-жасылмен латын әліпбиі ресми (немесе де-факто ресми) жазу болатын елдер; ал ашық-жасылмен — латын әліпбиі басқа жазулармен қатар пайдаланатын елдер көрсетілген.]]
'''Латын әліпбиі''', әлемде кеңінен қолданылады&lt;ref name=&quot;source1&quot;&gt;Дирингер Д., Алфавит, М., 1963&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;source2&quot;&gt;Добиаш-Рождественская О.А., История письма в средние века, М.—Л., 1963.&lt;/ref&gt;. Б.з.б. 7 ғасырда [[Рим]]де [[грек]] және [[этруск әліпбиі]]нің тармағы ретінде пайда болып, б.з. 1 ғасырында қалыптасты. Жазу оңнан солға немесе солдан оңға қарай (''бустрофедон бойынша'') жазылып, бағыты әрдайым алмасып отырған. Б.з.б. 4 ғасырдан бастап жазу тек солдан оңға қарай жазылды, алғаш 20 [[әріп]] болды. Әліпбиге б.з.б. 230-жылдары ''G'', ''Y'' және ''Z'' әріптері енген, соңғы екеуі грек тілінен кірген сөздер үшін алынған, ал ''J'', ''U'', ''W'' әріптерінің қолданылуы қайта өркендеу дәуіріне жатады. Орта ғасырда Латын әліпбиі [[Еуропа]]ға тарады, [[Африка]], [[Америка]] және [[Азия]] халықтары пайдаланды. Латын сөздерін оқуға негізделген әріп таңбалары қалыптасты. Қазіргі латын әліпбиінде 25 әріп бар. Дауысты дыбыстар созылыңқы және қысқа айтылады, осыған байланысты сөздердің мағынасы өзгереді: līber — тәуелсіз, liber — кітап. Латын әліпбиінде алты [[монофтонг]] (''жалаң дауысты'') — ''а, е, і, о, u, у,'' сондай-ақ екі [[дифтонг]] (''қос дауысты'') — ''аu, еu'' бар. Үш диграф (қос таңбалы) -- ''ae, oe, ue'' бар. [[Дауысты дыбыстар]]дың санына, орналасу тәртібіне байланысты сөзге екпін түседі, буындар да осы негізде жабық (''дауыссызға бітсе'') және ашық (''дауыстыға немесе дифтонгқа аяқталса'') болып бөлінеді.

== Қазақша өлшемді латын әліпбиі ==
{| class='standard' style='text-align: center;'
| colspan=6 | '''Негізгі таңбалар'''

|--- class='bright'
| colspan=2 | Латынша || colspan=2 | Кирил-қазақша
|--- class='shadow'
|Басылуы || 	Жазылуы  ||Аталуы || Оқылуы 
|---
|A a || ''A a'' ||а || а
|---
| B b || ''B b'' || бы || б 
|---
| C c || ''C c''  || шы || ш 
|---
| D d || ''D d'' || ды || д
|---
| E e || ''E e''  || е || е 
|---
| F f || ''F f'' || еф || ф 
|---
| G g || ''G g'' || гі || г
|---
| H h || ''H h'' || һа || һ
|---
| I i || ''I i'' || і || і, (ы) 
|---
| J j || ''J j''  || жі || ж
|---
| K k || ''K k''  || кі || к
|---
| L l || ''L l'' || ел || л
|---
|M m || ''M m'' ||ем|| м
|---
| N n || ''N n'' || ен || н 
|---
| O o || ''O o''  || o || o 
|---
| P p || ''P p'' || пы || п
|---
| Q q || ''Q q''  || қу || қ 
|---
| R r || ''R r'' || ер || р 
|---
| S s || ''S s'' || ес || с
|---
| T t	 || ''T t'' || ті || т
|---
| U u || ''U u'' || ұ || ұ
|---
| V v|| ''V v'' || вый ||в
|---
| W w || ''W w''  || дабылу || у
|---
|X x|| ''X x'' || ғы || ғ
|---
| Y y || ''Y y''  || ай || й, (и)
|---
|Z z|| ''Z z'' || зет || з
|}


{| class='standard' style='text-align: center;'
| colspan=6 | ''' Қосымша таңбалар '''

|--- class='bright'
| Құрама || Ықшам || Аталуы  || Оқылуы
|---
| colspan=6 | ''' Қазақ дыбыстарына арналған құрамалар '''
|---
| AE || Ää || ә || ә
|---
| OE || Öö || ө || ө
|---
| UE ||Üü || ү || ү
|---
| NH || Ŋŋ || ың || ң
|---
|I` || Ĭ ĭ  || ы || ы
|---
|   ||   `  ||жуандық|| 
|---
| colspan=6 | ''' Орыс дыбыстарына арналған құрамалар '''
|---
| CC ||   ||  || щ
|---
| CH ||   ||  || ч
|---
| KH ||   ||  || х
|---
| TS ||   ||  || ц
|---
| YA ||   ||  || я
|---
| YW ||   ||  || ю
|---
| YO ||   ||  || ё
|---
| colspan=6 | ''' (2) Халықаралық қолданыстағы қосалқы құрамалар '''
|---
| GH ||   ||  || ғ
|---
| PH ||   ||  || ф
|---
| SH ||   ||  || ш

|}

Дыбыс құраудың халықаралық қосалқы баламалары gh, ph, sh халықаралық жағдайларға ғана қолданылады.

Толықтыру:

1)	Жуандық '''«`»''' белгісі '''«i»''' таңбасына қойылып, жуан [ы] дыбысын беруге арналған. ''М: ti`nh [тың], i`s [ыс], mi`s [мыс], mi`y [мый] т.б.'' «q», «x», «o», «u», «a», «i`» дыбыстары бар жуан буынды сөздерде, қазақ тілінің үндестік заңы бойынша, жуандық белгiсi '''«`»''' қойылмай жазылады, ал оқылғанда [ы] болып оқылады. ''М: qisqa [қысқа], uzin [ұзын], xilim [ғылым], alim [алым], qorim [қорым], i`risti [ырысты].  t.b.;''

2)	Бір буындағы  бір дыбыс беретін екі дауысты дыбысты диграф деп атайды. Олар: '''«ae»''' [ә] aera [әра] мыңжылдық, '''«ое»''' [ө] poena [пөна] жаза және '''«ue»''' [ү] true [трү] шындық. Егер әріптер тіркесін яғни диграфтарды бөлек оқу қажет болса, екінші әріптің үстінен қос нүкте [ ¨ ] (трема ) немесе ұзақтық  белгісі [ ‾ ] қойылады, мысалы:  poёta немесе  poēta [поета] ақын. Ал қазақ тілінде олардың арасына айыру белгісін '''«’»''' қойу арқылы бөлек оқуға болады. ''М: po’eta, po’ema, a’edon, т.б.'' Латын тіліндегі қостаңбалы (диграф) '''«ae»''', '''«oe»''', '''«ue»''' дауысты дыбыстарының дыбысталуы қазақшадағы [ә], [ө], [ү] дыбыстарының дәл өзі. Бұл дыбыстар қазақ тілінде көбінесе бірінші буында келетіндіктен, диграф арқылы бейнелеу сөздің көлеміне онша әсер ете қоймайды. ''М: oezen, koel, daerya, kuen, tuen, Aebic, Aeset т.б.;''

3)	Қазақ тілінде, тіпті [[Ахмет Байтұрсынұлы|А.Байтұрсынұлы]]ның «Төте жазу» әліпбесінде [и] дыбысы болмаған Шынтуайтында [и] дыбысы қазақтың [ і ] дыбысымен орны сәйкес келуі керек. Бұл дыбыс өзбек, ұйғыр, татар тілдерінде [и] болып келеді. Сондықтан тілімізге артық [и] дыбысы мен таңбасын қазақ тілінен шығарып тастаған жөн. 

4)	'''&quot;y&quot;'''  және '''&quot;z&quot;'''  әріптері [[грек тілі]]нен  енген сөздерде кездеседі. Бұнда біз грек тілі вариантын ескермей, [[ағылшын тілі]] вариантына жүгінгеніміз жөн. Латыншадағы '''«y»''' таңбасы қазақшадағы дауысты-дауыссыз [й] мен [и] ге бiрдей қолданылады. Қазақ тіліндегі '''«r», «w», «y», «z»''' дыбыс таңбаларының алдында табиғи түрде [і]-[ы] дыбыстары жасырын сақталған. Сондықтан бұл таңбалардың дауыссыз дыбыстармен [і]-[ы] дыбыстарынсыз  тікелей  тіркесіп  келулеріне  болады.  Алайда, 
тіліміздің  нақтылығын  арттыру  үшін, түбір  сөздердің  бірінші буынында жуан-жіңішкеліктері мен еріндік езуліктерін дәл көрсетіп жазған жөн. М: s`yliq, uw, uwis, kyw, jetisw, Jetis`w, swret, tyim, t`yim, kelw, aedeby, qi`ltyma, Atraw, qzil, qarz, traektr, t.b.

5)	 '''«і»''' таңбасы шет тілдерінен енген сөздерде, дауысты дыбыстармен тіркесіп келгенде [й] болып дыбысталады. ''М: Italia [ыталия], Russia [рұссия], Francia [франшия];''

6)	Халықаралық өлшемге келтіру үшін, жер-су аттары мен адам есімдеріндегі ғ, ш, ф дыбыстарын құрама таңбалардың қосалқы баламалары (2) арқылы таңбалауға да болады. ''М: Manghistaw, Ghalim, Qaraghandi, Shi`mkent, Pharyza, Aebish т.б.'' 

7)	Бас әріптен [[латын тілі]]нде адам есімдері (Iulia, Marcus, Caesar), географиялық атаулар (Roma, Europa, Italia), халықтардың атаулары (Latini, Romanus, Graeci )және зат есімнен жасалған сын есімдер жазылады (lingua Latina, theatrum Graecum, philosophus Romanus,  nation Polona);

8)	Бір буындағы екі дауысты дыбыс дифтонг деп аталады. Латын тілінде екі дифтонг бар. Олар: '''«au»''' [ау] және '''«eu»''' [еу]. ''М: Eu-ro-pa [еуропа] Еуропа, causa [кауза] себеп;''
9)	Латынның '''«c»''' таңбасы «[[Codex Cumanicus]]» әдебиетіндегі қолданылуы қыпшақ тіліндегі [ш] дыбысы. Соған негізделіп, [ш] фонемасын белгілеген жөн. Латын тілінде классикалық кезеңде  Сс әрпі тек қана [к] болып оқылады. Содан &quot;g&quot; әрпі келіп шыққан болатын. Сондықтан оны біздің [ғ] фонемамызға беруге болар еді. Алайда, XIII ғасырдағы «[[Кодекс куманикус]]» әдебиеттерінде ол көбінесе [ш] фонемасына қолданылған болатын. Қазіргі бірталай түркі халықтарында ол [ж] немесе [ч] фонемасына қолданылады. Сондықтан оны біздің [ш] фонемамызға берген жөн;

10)	Ал латындағы '''«х»''' таңбасының қолдануына келсек, ол латынның классикалық түрінде [кс] немесе ұяң түрде [гз] болып дыбысталады. Бізде ондай дыбыс жоқ. Бір жағынан біз кирилицаның «х» әрпіне үйреніп қалғанбыз, ал екінші жағынан [кс] және [гс] дыбысы өзіміздің [ғ] фонемамызға біршама жақын. Сосын, XIII ғасырғы «[[Кодекс куманикус]]» әдебиеттерінде ол көбінесе қыпшақ тілінің [ғ] фонемасына қолданылған болатын. Сондықтан бұл әріпті [ғ] фонемамызға қолданғанымыз жөн;

11)	Латыншадағы '''«h»''' таңбасы [[қазақ тілі]]ндегі [һ] фонемасын белгілеуге арнадым. Бұл дыбыс қазақ тілінде сирек кездесіп, жиі қолданылмағанымен, құрама дыбыстарды жасауда ол өте қажет дыбыс таңбасы болып табылады. Сондықтан кез келген жағдайда бұл дыбысты қысқартуға немесе басқа дыбысқа пайдалануға болмайды. Таза өзін сақтау сөзсіз керек. ''М: sh, gh, th, ch, ph, nh, kh, zh, xh;''

12)	Қолдан келген жағдайда [ә], [ө], [ү], [ң], [ы] дыбыстарына құрама таңбалардың ықшам түрін қолдануға да болады. ''М: Äset (Aeset), änci (aenci), ädemi (aedemi), saŋlaq (sanhlaq), taŋ (tanh), Öskemen (Oeskemen), öner (oener), Ĭdĭrĭs (I’diris), sĭmbat (si’mbat), Sĭxanaq (Si`xanaq), Ürimci (Uerimci), ülken (uelken), üstel (uestel) т.б.;''

13) Орыс тілінен енген «е» [йе] дыбыс таңбасы латыншада '''«ye»''' болып жазылады. ''М: Sansizbayev, Yelyena, Yevgyeniy, Qazanbayeva, Aytbayev, Tsaryeva, Yekatyeriyna t.b.''

'''&quot;К&quot;''' әрпі ертеде ғайып болған; кейбір қысқартуларда ғана кездеседі, мысалы &quot;K&quot; немесе KAL – Kalendae – календалар сөзінің қысқаша нұсқасы, календалар деп әр айдың алғашқы күнін атаған. Сол себепті оны өзіміздің [к] фонемамызға қолданғанымыз жөн.
  
[[Классикалық  латын тілі]] кезеңінде '''&quot;u&quot;''' және '''&quot;i&quot;''' әріптері [u], [i] дауысты  әріптерін және [v], [j] дауыссыз әріптерін белгілеу үшін қолданылған себебі '''&quot;v&quot;''', '''&quot;j&quot;''' әріптері алфавитке ХVІ ғасырда ғана енгізілген. Көп басылымдарда '''&quot;j&quot;''' әріпінің орнына '''&quot;і&quot;''' әрпі қолданылады. Сондықтан сөздіктерде iam және jam, iniectum және injectum нұсқаларын кездестіруге болады. Ал әлемдік ауқымға келсек, өте мөте ағылшын тілі факторын ескерсек, '''&quot;j&quot;''' әрпі тек [ж] фонемасын береді. ''М: Jonson  [жонсон].'' 

[[Герман тілдері]]ндегі '''&quot;w&quot;''' әрпі ХІ ғасырда енгізілген. Ол [[герман тілдері]]ндегі дауыссыз [у] фонемасын белгілеу үшін енгізілген. Сондықтан оны өзіміздегі [у] фонемасын беогілеген жөн.

Дауыссыздар [[латын тілі]]нде muta (p,b,t,d,c,g)  және liquida (l,r) болып бөлінеді.

Әрине, айта кеткім келетіні - латынның тілдік заңдылығына белгілі дәрежеде үйлескенімізбен, оған бүтіндей үйлесуіміз мүмкін емес. Сондықтан дәнін алып қауызын тастауымыз керек сиақты. 

Бірнеше тұрақты әріптер тіркесін есте сақтау қажет. Олар:

'''* ph''' [ф] болып оқылады ''philosophus [философұс] философия;''

'''* rh''' [р] болып оқылады ''rhetor [ретор] ритор;''

'''* th''' [т] болып оқылады ''theatrum [театрұм] театр ;''

'''* ch''' [х] болып оқылады ''pulcher [пұлхер] әдемі;''

'''* sch''' [сх] болып оқылады ''schola [схола] мектеп;''

'''* qu''' [құ] болып оқылады ''aqua [ақұа] су.''

Классикалық кезеңде ti барлық жерде [ти] болып оқылған. Мысалы ratio [ратио] сана,  scientia [скиентиа] білім. 
Ngu әріптер тіркесі дауысты әріптердің алдында [нгв], дауыссыз әріптердің алдында [нги] болып оқылады. Мысалы: lingua [лингұа] тіл, angulus [ангұлұс] бұрыш, longus [лонгұс] ұзын, unguis [унгүис] тырнақ.

Классикалық кезеңде S дауысты әріптердің ортасында тұрса [c] болып оқылған. Ал оның латын тілінің дамуының соңғы кезеңіндегі өзгерістерін бұл жерде ескермейміз. 

Біздің латын тіл мәдениетімен қатынасымыз да сонау ертеден-ақ басталған. Оның бір бұлжытпас айғағы - [[Кодекс Куманикус]] (лат. [[Codex Cumanicus|Codex Cumanіcus]]), «[[Қыпшақ тілі]]нің сөздігі» – қыпшақ тілінде жазылған діни мәтіндер мен сөздіктерден тұратын кітап, бұл еңбектің түпнұсқасы 1294 жылы латынның готикалық көне қарпімен жазылған. Екі бөлімнен тұрады. Ал бұның аударылмаған түп нұсқасын оқысаңыз, кәдімгі қазақша. 

XIII ғасырда жазылған «[[Кодекс куманикус]]» шығармалары латын әліпбиінде жазылған болатын:

1)	kkce ulaxim kgnde semirir. Ol xowun 
(көкше ұлағым көгенде семірір. Ол ғоуұн. p.73) 

2)	Olturganim oba yer basqanim baqir canaq 
(Олтұрғаным оба йер басқаным иақыр шанақ. Ол үзеңгі.) 

3)	(CC, 120/145) Yazda yavli/yawli toqmaq yatir. Ol kirpi-dir. 
(Йазда йаулы тоқмақ йатыр. Ол кірпідір) 

4)	(CC, 119/143) aq kmening avzu yoq. Ol yumurtqa 
(Ақ кеменің аузы йоқ. Ол йұмұртқа) 

5)	(CC,120/145) burunsiz buz teser. Ol qoy bogu. 
(Бұрұнсыз бұз тесер. Ол қой богұ) 

Қазақтың өлшемді латын әліпбиін жасауда ең алдымен осы «[[Кодекс куманикус]]»-қа көбірек мән берілді:

1)	Koekce ulaxim koegende semirir. Ol xowun;

2)	Olturxanim oba yer, basqanim baqir canaq;

3)	Yazda yawli toqmaq yatir. Ol kirpi-dir;

4)	Aq kemeninh awzi yoq. Ol yumurtqa;

5)	Burunsiz buz teser. Ol qoy boxu.

Мен бұл әліппенің атын «өлшемді» деп атаған себебім: әдетте өлшем деген сөз стандард деген сөздің қазақша баламасы болып келеді. Яғни бұл әліппе тек қана стантандардты латын әліпбесінің негізінде жасалғандықтан, «Қазақтың өлшемді (стандардты) әліппесі» деп аталды. Өркен Тоқтарұлы.

Barliq adamdar t`wmisinan azat jaene qadr-qasyeti men quqiqtari tenh bolip duenyege keledi. Adamdarxa aqil-parasat, ar-ojdan berilgen, sondiqtan olar br-brimen tuwistiq, bawirmaldiq qarim-qatinas jasawlari tyis.

[[Сурет:Keyboard-qz.png|нобай]]


'''Ықшам түрінде:'''

'''Arĭstanbaydĭŋ  muqĭcĭ'''
 
     Törtbaq, teke köz, calbar bet qaranĭ körseŋ, bul Arĭstanbaydĭŋ Muqĭcĭ eken de qoy. Muqĭc ekenin sezdirwge özi de qumar. Qĭzmet basĭndaxĭ adamdĭ körse, cĭrxalap sonĭŋ maŋĭnan cĭqpaydĭ.
– Jaqsĭ keldiŋ, cĭraxĭm, seni körwge qumar bolĭp otĭr edik, –   dep öziŋe jastĭq qoya seni maqtay söyleytini de bar.
– Keŋes ökimetiniŋ jumĭsĭna qasĭq qanĭm qalxanca dayĭnmĭn! –   dep belsendilik körsetetini de bar.
      Onda da tüsine almay tomĭrĭqtĭq isteseŋ:
Arĭstanbaydĭŋ Muqĭcĭ deytin belsendi kedeyiŋ men bolamĭn! –   dep tösin qaxĭp qoywdan da tayĭnbaydĭ. 
     Osĭnĭŋ bärin jawdĭrsa, «Muqĭc osĭ eken xoy» –   dep öziŋ de qol qoyasĭŋ.
   Men Muqĭctĭ birinci ret awĭldĭq keŋeste kezdestirdim. Awĭldĭŋ belsendilerin, komsomoldarĭn jynap alĭp kolkhozdĭŋ öndiris josparĭn istep jatqanbĭz. Ekpinimen seŋ buzxanday bolĭp birew kirip keldi.
– Älgi ökil qayda? Siz bolasĭz ba? –   dep maxan töne tüsti.
       Al jumĭsĭŋĭz...
– Jumĭsĭm: belsendi kedey edim. Osĭ eldegi «Arĭstanbaydĭŋ Muqĭcĭ» deytin men bolamĭn. Batĭraqtar körisinen kolkhozĭmĭzxa orĭn kelgen eken, soxan meni jiber desem, bastĭxĭmĭz jibermeydi. Bastĭxĭmĭz oŋbaxan neme: Äkesiniŋ äkesi Bädel qajĭxa barxan kisi. Özin tüsirtip tastamasam bolmas...
Tüsine almay qayta surap edim. Muqĭc cataqqa saldĭ.
– Sizdiŋ munĭŋĭz «törecildik», munĭŋĭz «oŋcĭl men solcĭldĭq»! Men izdenetin jerdi bilem, sizdiŋ üstiŋizden de izdene alamĭn, –   deydi Muqĭc.
      Kolkhoz öz jumĭsĭna özi ye, cetten kelgen ökil bylep-töstey berse, kolkhoz jumĭs istey ala ma. Men osĭ jaxdaydĭ aytayĭn desem, Muqĭcĭm:
Munĭŋĭz asĭra siltew! –   dep calqayaqtaydĭ. Birew qysĭnsĭz jala japsa, isiŋ aq bolsa da betiŋ bir küreŋ tartpaqcĭ xoy.
      Muqĭc ketken soŋ otĭrxan joldastardan söz tartĭp körip edim, birine-biri qarap jaltaqtastĭ.
      Nege aytpaysĭŋdar? Aytsaŋdarcĭ, –   dedi Dosan deytin batĭraq.
–   Öziŋ nege aytpaysĭŋ? –   dep, bĭlayxĭlarĭ oxan tüylikti.
      Dosan jan-jaxĭna birer qarap aldĭ da, Muqĭctĭŋ ketkenine äbden közi jetip:
– Muqĭctĭŋ osĭ erkelegeni jeter. Muqĭctĭŋ kümanĭn acw kerek! Munĭŋ kim ekenin bilesiŋder me? –   dedi.
–  Bilemiz xoy, –   dep otĭrxandar kürsindi.
      Söz aralap ketti. Jumĭs tĭxĭz. Egis bastalxalĭ jatĭr. Jospardĭ bügin qaytsek te bitirw kerek. Muqĭc jayĭndaxĭ äŋgime ekinci kezekke ĭsĭrĭlĭp qala berdi.

Beyimbet Maylĭn “Aristanbaydĭnh muqĭcĭ” cĭxarmasĭnan üzindi.


'''Құрама түрінде:'''

'''Aristanbaydinh  muqici'''
 
     Toertbaq, teke koez, calbar bet qarani koersenh, bul Aristanbaydinh Muqici eken de qoy. Muqic ekenin sezdrwge oezi de qumar. Qzmet basindaxi adamdi koerse, crxalap soninh manhinan ciqpaydi.
– Jaqsi keldinh, craxim, seni koerwge qumar bolip otr edik, –   dep oezinhe jastiq qoya seni maqtay soeyleytini de bar.
– Kenhes oekimetininh jumisina qasiq qanim qalxanca dayinmin! –   dep belsendilik koersetetini de bar.
      Onda da tuesine almay tomriqtiq istesenh:
Aristanbaydinh Muqici deytin belsendi kedeyinh men bolamin! –   dep toesin qaxip qoywdan da tayinbaydi. 
     Osininh baerin jawdrsa, «Muqic osi eken xoy» –   dep oezinh de qol qoyasinh.
   Men Muqicti brinci ret awildiq kenheste kezdestrdim. Awildinh belsendilerin, koemsomoldarin jynap alip koelkhozdinh oendris josparin istep jatqanbz. Ekpinimen senh buzxanday bolip brew krip keldi.
– Aelgi oekil qayda? Sz bolasz ba? –   dep maxan toene tuesti.
       Al jumisinhz...
– Jumisim: belsendi kedey edim. Osi eldegi «Aristanbaydinh Muqici» deytin men bolamin. Batraqtar koerisinen koelkhozimzxa orin kelgen eken, soxan meni jiber desem, bastiximz jibermeydi. Bastiximz onhbaxan neme: Aekesininh aekesi Baedel qajixa barxan kisi. Oezin tuesrtip tastamasam bolmas...
Tuesine almay qayta surap edim. Muqic cataqqa saldi.
– Szdinh muninhz «toerecildik», muninhz «onhcil men solcildiq»! Men izdenetin jerdi bilem, szdinh uestinhzden de izdene alamin, –   deydi Muqic.
      Koelkhoz oez jumisina oezi ye, cetten kelgen oekil bylep-toestey berse, koelkhoz jumis istey ala ma. Men osi jaxdaydi aytayin desem, Muqicim:
Muninhz asra siltew! –   dep calqayaqtaydi. Brew qysinsz jala japsa, isinh aq bolsa da betinh br kuerenh tartpaqci xoy.
      Muqic ketken sonh otrxan joldastardan soez tartip koerip edim, brine-bri qarap jaltaqtasti.
      Nege aytpaysinhdar? Aytsanhdarci, –   dedi Dosan deytin batraq.
–   Oezinh nege aytpaysinh? –   dep, bilayxilari oxan tueylikti.
      Dosan jan-jaxina brer qarap aldi da, Muqictinh ketkenine aebden koezi jetip:
– Muqictinh osi erkelegeni jeter. Muqictinh kuemanin acw kerek! Muninh kim ekenin bilesinhder me? –   dedi.
–  Bilemz xoy, –   dep otrxandar kuersindi.
      Soez aralap ketti. Jumis tixz. Egis bastalxali jatr. Jospardi buegin qaytsek te bitrw kerek. Muqic jayindaxi aenhgime ekinci kezekke i`srilip qala berdi.

Beyimbet Maylin “Aristanbaydinh muqici” cixarmasinan uezindi.


'''Кирилше:'''

'''Арыстанбайдың  мұқышы'''
 
     Төртбақ, теке көз, шалбар бет қараны көрсең, бұл Арыстанбайдың Мұқышы екен де қой. Мұқыш екенін сездіруге өзі де құмар. Қызмет басындағы адамды көрсе, шырғалап соның маңынан шықпайды.
– Жақсы келдің, шырағым, сені көруге құмар болып отыр едік, –   деп өзіңе жастық қоя сені мақтай сөйлейтіні де бар.
– Кеңес өкіметінің жұмысына қасық қаным қалғанша дайынмын! –   деп белсенділік көрсететіні де бар.
      Онда да түсіне алмай томырықтық істесең:
Арыстанбайдың Мұқышы дейтін белсенді кедейің мен боламын! –   деп төсін қағып қоюдан да тайынбайды. 
     Осының бәрін жаудырса, «Мұқыш осы екен ғой» –   деп өзің де қол қоясың.
   Мен Мұқышты бірінші рет ауылдық кеңесте кездестірдім. Ауылдың белсенділерін, комсомолдарын жинап алып колхоздың өндіріс жоспарын істеп жатқанбыз. Екпінімен сең бұзғандай болып біреу кіріп келді.
– Әлгі өкіл қайда? Сіз боласыз ба? –   деп маған төне түсті.
       Ал жұмысыңыз...
– Жұмысым: белсенді кедей едім. Осы елдегі «Арыстанбайдың Мұқышы» дейтін мен боламын. Батырақтар көрісінен колхозымызға орын келген екен, соған мені жібер десем, бастығымыз жібермейді. Бастығымыз оңбаған неме: Әкесінің әкесі Бәдел қажыға барған кісі. Өзін түсіртіп тастамасам болмас...
Түсіне алмай қайта сұрап едім. Мұқыш шатаққа салды.
– Сіздің мұныңыз «төрешілдік», мұныңыз «оңшыл мен солшылдық»! Мен ізденетін жерді білем, сіздің үстіңізден де іздене аламын, –   дейді Мұқыш.
      Колхоз өз жұмысына өзі ие, шеттен келген өкіл билеп-төстей берсе, колхоз жұмыс істей ала ма. Мен осы жағдайды айтайын десем, Мұқышым:
Мұныңыз асыра сілтеу! –   деп шалқаяқтайды. Біреу қисынсыз жала жапса, ісің ақ болса да бетің бір күрең тартпақшы ғой.
      Мұқыш кеткен соң отырған жолдастардан сөз тартып көріп едім, біріне-бірі қарап жалтақтасты.
      Неге айтпайсыңдар? Айтсаңдаршы, –   деді Досан дейтін батырақ.
–   Өзің неге айтпайсың? –   деп, былайғылары оған түйлікті.
      Досан жан-жағына бірер қарап алды да, Мұқыштың кеткеніне әбден көзі жетіп:
– Мұқыштың осы еркелегені жетер. Мұқыштың күманын ашу керек! Мұның кім екенін білесіңдер ме? –   деді.
–  Білеміз ғой, –   деп отырғандар күрсінді.
      Сөз аралап кетті. Жұмыс тығыз. Егіс басталғалы жатыр. Жоспарды бүгін қайтсек те бітіру керек. Мұқыш жайындағы әңгіме екінші кезекке ысырылып қала берді.


Бейімбет Майлин &quot;Арыстанбайдың мұқышы&quot; шығармасынан үзінді.

== Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

[[Санат:Латын әліпбиі]]
[[Санат:Латын тілі]]</text>
      <sha1>7cc7tvby8e9r5zp81acvv2p1zwfny2l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зеренді ауданы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33150</id>
    <revision>
      <id>3606324</id>
      <parentid>3481392</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T15:24:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3606324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16639" sha1="rq00q4iyl60ca0ebd37vvhubpz5fy8k" xml:space="preserve">{{Қазақстан ауданы
 |ауданның атауы      = Зеренді ауданы
 |елтаңба             = Зеренді ауданы таңбасы.jpg
 |ту                  = 
 |елтаңба сипаттамасы   = 
 |ту сипаттамасы        = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 52 |lat_min = 55 |lat_sec =   
  |lon_dir = E |lon_deg = 69 |lon_min = 22 |lon_sec = 
 |облысы              = Ақмола облысы
 |аудан орталығы          = [[Зеренді]]
 |ауылдық округтер саны   =21 
 |кенттік әкімдіктер саны = 1
 |қалалық әкімдіктер саны = 
 |ауылдар саны       =79 
 |қалалар саны       = 
 |әкімі              = Әсет Құрманғожин 
 |әкімдіктің мекенжайы  = Зеренді ауылы, Тәуелсіздік көшесі, №71
 |құрылған уақыты    = 1935
 |жер аумағы          = 7,8 мың
 |жер аумағы бойынша орны  = 
 |тұрғыны             = 35 078&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]&lt;/ref&gt;
 |халық саны бойынша орны  = 
 |санақ жылы          = 2023
 |тығыздығы           = 
 |тығыздығы бойынша орны   = 
 |ұлттық құрамы       = {{nobr|[[қазақтар]] (67,08%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (23,82%)}},  {{nobr|[[немістер]] (2,79%)}}, {{nobr|[[украиндар]] (2,23%)}}, {{nobr|[[татарлар]] (1,14%)}}, {{nobr|[[беларустар]] (0,85%)}}, {{nobr|[[поляктар]] (0,58%)}}, {{nobr|басқалары (1,51%)}}&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]&lt;/ref&gt;
 |телефон коды        = 
 |пошта индексі       = 021200-021231&lt;ref name=&quot;kazindex.ru&quot;&gt;[http://kazindex.ru/02/13.html Қазақстан почталық индекстері]&lt;/ref&gt;
 |сайты               = https://www.gov.kz/memleket/entities/aqmola-zerendy?lang=kk Зеренді ауданының әкімдігі
 |карта               = Zerendi District Kazakhstan.png
 |әкімшілік бірліктің картасы =  Akmola_Province_Zerendi.png
 |ортаққордағы санаты = 
}}
'''Зеренді ауданы''' – [[Ақмола облысы]]ның солтүстігіндегі әкімшілік бөлініс. [[1935 жыл|1935]] жылы құрылған. [[1997 жыл|1997]] жылы [[Көкшетау ауданы]]мен біріктірілді. Жер аумағы 7,8 мың км². Аудан орталығы – [[Зеренді]] ауылы.

== Географиялық орны, жер бедері ==
Солтүстігі мен батысында [[Солтүстік Қазақстан облысы|СҚО-ның]] [[Тайынша ауданы|Тайынша]] және [[Айыртау ауданы|Айыртау]] аудандарымен, шығысында [[Бурабай ауданы|Бурабай]], оңтүстігінде [[Сандықтау ауданы|Сандықтау]] аудандарымен шектеседі.

Зеренді ауданы [[Көкшетау қыраты]]ның солтүстігін алып жатыр. Жер бедері аласа таулы, ұсақ шоқылы, ойлы-белесті жазық. Ірі таулары: [[Зеренді таулары|Зеренді]] (587 м), Жыланды (609 м), Қараүңгір, Қаратау, Қошқарбай, Шымылдықты, Байөтер (551 м), [[Елікті (тау)|Елікті]] (502 м), Нарөлген (489 м), т.б. Кен байлықтарынан алтын, қызғылт гранит, доломит, құрылысқа жарамды тас, құм, каолин, емдік саз, т.б. кездеседі.

== Климаты ==
Климаты тым континенттік: қысы ұзақ (қар 140 – 160 күн жатады) суық, қары аз (20 см), жазы жылы әрі құрғақ. Ауаның орташа темпепатурасы қаңтарда –18°С, шілдеде 19°С. Жауын-шашынның жылдық мөлшері 350 – 400 мм. Ауданның оңтүстіктен солтүстігіне қарай [[Шағалалы (өзен)|Шағалалы]] өзен мен оның оң саласы [[Қылшақты (өзен)|Қылшықты]] өзен ағып өтеді. Оңтүстігінен  [[Есіл]]дің оң салалары – [[Жабай]], [[Аршалы (өзен, Ақмола облысы)|Аршалы]], [[Қошқарбай (өзен)|Қошқарбай]] бастау алады. Аудан аумағында көлдер көп. Ірілері: [[Зеренді (көл)|Зеренді]], Қарағайлыкөл, [[Айдабол (көл)|Айдабол]], Бірқыз, Шымылдықты, [[Құмдыкөл (көл, Зеренді ауданы)|Құмдыкөл]] (тұщы), [[Қараүңгір (көл)|Қараүңгір]], [[Жамантұз (көл, Ақмола облысы)|Жамантұз]], [[Жолдыбай (көл)|Жолдыбай]], [[Ақметжансор]].

== Топырағы, өсімдігі мен жануарлар дүниесі ==
Аудан жерінде шіріндісі мол қара және күңгірт қоңыр топырақ кең тараған, сортаңдар да кездеседі. Тың игеру жылдары ауданның көп жері жыртылған. Ауданның солтүстік бөлігін қайың, терек шоқтары өскен ормандар алып жатыр. Қыраттың биік жерлері мен шоқыларда қарағай, Зеренді өңірінде қылқан жапырақты орман, Кіші Түкті өңірінде қайыңды, теректі ормандар өседі. Орманда қарақат, таңқурай, мойыл, итмұрын, бүлдірген бар. Ашық жерлерде қараған, тобылғы, т.б. бұталар, бітік шалғындық, астық тұқымдас түрлі шөптер, қызғылт селеу, сәбізшөп, бетеге, жусан, тастақты жерлерінде қына өседі. Орманда қасқыр, бұлан, елік, қоян, түлкі, қарсақ, суыр, тиін, даласында кемірушілер кездеседі. Дала, су құстарының 200-ден аса түрі мекендейді. Ауданда Куйбышев, Самарбай, Зеренді, Кіші Түкті, т.б. орман шаруашылықтары мен олардың бөлімшелері орналасқан. Ірі елді мекендері: [[Айдабол (Ақмола облысы)|Айдабол]], [[Алексеевка (Ақмола облысы)|Алексеевка]], [[Бірлестiк (Ақмола облысы)|Бірлестік]], [[Зеренді]], Шағалалы, [[Еленовка (Ақмола облысы)|Еленовка]], [[Викторовка (Ақмола облысы)|Викторовка]], Куропаткино, [[Симферопольское]], [[Ақкөл (Зеренді ауданы)|Ақкөл]].

== Шаруашылығы ==
Зеренді ауданы экономикасының басты салалары егін және мал шаруашылығы. Ауыл шаруашылығын пайдаланылатын жері 642,4 мың га (2008), оның ішінде егістігі 233,7 мың га, тыңайған жері 112 мың га, шабындығы 3,1 мың га, жайылымы 278,2 мың га. Орман 85,9 мың га жерді қамтиды. Аудан жері арқылы Алматы – Петропавл, Қостанай – Барнауыл темір жол, Алматы – Петропавл, Атбасар – Көкшетау, Саумалкөл – Шортанды, т.б. автомобиль жолдары өтеді.&lt;ref&gt;“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9&lt;/ref&gt;

== Тұрғыны ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989&lt;ref&gt;[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы,  КСРО халық санақтары]&lt;/ref&gt; !! 1999 !! 2009&lt;ref&gt;[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national |date=2023-10-10 }}&lt;/ref&gt; !! 2021
|-
| 22957 || {{өсім}}27069 || {{өсім}}29296 || {{құлдырау}}29223 || {{өсім}}30519 || {{өсім}}50206 || {{құлдырау}}40591 || {{құлдырау}}35625
|}
Тұрғындар саны: 38682 адам ([[2019 жыл|2019]])&lt;ref&gt;[http://www.akmola.stat.kz/dinamika/dinamikadem.htm Ақмола облысының Статистика департаменті. 01.07.2019] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110528054544/http://www.akmola.stat.kz/dinamika/dinamikadem.htm |date=2011-05-28 }}&lt;/ref&gt;
* Ұлттық құрамы: {{nobr|[[қазақтар]] (67,05%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (23,71%)}}, {{nobr|[[немістер]] (2,75%)}}, {{nobr|[[украиндар]] (2,34%)}}, {{nobr|[[татарлар]] (1,17%)}}, {{nobr|басқалары (2,97%)}}&lt;ref name=&quot;пер.2010&quot;&gt;[http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2010.htm 2009 жылғы санақ бойынша Қазақстан тұрғындарының ұлттық құрамы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130212024927/http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2010.htm |date=2013-02-12 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Stat2019&quot;&gt;[http://www.stat.kz/publishing/DocLib4/2010/%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/Bull_Hsany2010.rar Қазақстан Республикасының Статистика агенттігі. Қазақстан Республикасы тұрғындарының облыстар, қалалар мен аудандар, жынысы мен жас ерекшелігі топтары, этностық бөлігі бойынша 2010 жылдың басындағы саны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117233602/http://www.stat.kz/publishing/DocLib4/2010/%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/Bull_Hsany2010.rar |date=2013-01-17 }}&lt;/ref&gt;

== Әкімшілік бөлінісі ==
Аудандағы 79 елді мекен 1 кенттік, 1 ауылдық әкімдік пен 20 ауылдық округке біріктірілген:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Халқының саны (2009, 2021)&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]&lt;/ref&gt;
|-
! Ауылдық округтері!! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен
|-
| [[Айдабол ауылдық әкімдігі]] ||1222 ||{{құлдырау}}1041 ||85,2 ||587 ||{{құлдырау}}511 ||87,1 ||635 ||{{құлдырау}}530 ||83,5
|-
| [[Ақкөл ауылдық округі (Ақмола облысы)|Ақкөл ауылдық округі]] ||2497 ||{{құлдырау}}2154 ||86,3 ||1234 ||{{құлдырау}}1095 ||88,7 ||1263 ||{{құлдырау}}1059 ||83,8
|-
| [[Алексеев кенттік әкімдігі]] ||2164 ||{{құлдырау}}2017 ||93,2 ||1051 ||{{құлдырау}}1002 ||95,3 ||1113 ||{{құлдырау}}1015 ||91,2
|-
| [[Бәйтерек ауылдық округі (Ақмола облысы)|Бәйтерек ауылдық округі]] ||1438 ||{{құлдырау}}1035 ||72 ||717 ||{{құлдырау}}525 ||73,2 ||721 ||{{құлдырау}}510 ||70,7
|-
| [[Бұлақ ауылдық округі (Ақмола облысы)|Бұлақ ауылдық округі]] ||2297 ||{{құлдырау}}2003 ||87,2 ||1132 ||{{құлдырау}}1027 ||90,7 ||1165 ||{{құлдырау}}976 ||83,8
|-
| [[Викторов ауылдық округі]] ||2084 ||{{құлдырау}}1607 ||77,1 ||1029 ||{{құлдырау}}819 ||79,6 ||1055 ||{{құлдырау}}788 ||74,7
|-
| [[Зеренді ауылдық округі]] ||7695 ||{{құлдырау}}7667 ||99,6 ||3697 ||{{өсім}}3723 ||100,7 ||3998 ||{{құлдырау}}3944 ||98,6
|-
| [[Исаковка ауылдық округі]] ||955 ||{{құлдырау}}635 ||66,5 ||493 ||{{құлдырау}}345 ||70 ||462 ||{{құлдырау}}290 ||62,8
|-
| [[Күсеп ауылдық округі]] ||2608 ||{{құлдырау}}2166 ||83,1 ||1314 ||{{құлдырау}}1127 ||85,8 ||1294 ||{{құлдырау}}1039 ||80,3
|-
| [[Қанай би ауылдық округі]] ||953 ||{{құлдырау}}703 ||73,8 ||484 ||{{құлдырау}}360 ||74,4 ||469 ||{{құлдырау}}343 ||73,1
|-
| [[Қонысбай ауылдық округі]] ||2033 ||{{өсім}}2292 ||112,7 ||1015 ||{{өсім}}1374 ||135,4 ||1018 ||{{құлдырау}}918 ||90,2
|-
| [[Қызылегіс ауылдық округі]] ||809 ||{{құлдырау}}514 ||63,5 ||399 ||{{құлдырау}}269 ||67,4 ||410 ||{{құлдырау}}245 ||59,8
|-
| [[Қызылсая ауылдық округі]] ||833 ||{{құлдырау}}496 ||59,5 ||423 ||{{құлдырау}}251 ||59,3 ||410 ||{{құлдырау}}245 ||59,8
|-
| [[Мәлік Ғабдуллин ауылдық округі]] ||1213 ||{{құлдырау}}1157 ||95,4 ||606 ||{{құлдырау}}575 ||94,9 ||607 ||{{құлдырау}}582 ||95,9
|-
| [[Ортақ ауылдық округі]] ||919 ||{{құлдырау}}772 ||84 ||471 ||{{құлдырау}}411 ||87,3 ||448 ||{{құлдырау}}361 ||80,6
|-
| [[Приречен ауылдық округі (Ақмола облысы)|Приречен ауылдық округі]] ||1063 ||{{құлдырау}}973 ||91,5 ||530 ||{{құлдырау}}483 ||91,1 ||533 ||{{құлдырау}}490 ||91,9
|-
| [[Садовый ауылдық округі (Ақмола облысы)|Садовый ауылдық округі]] ||1401 ||{{өсім}}1517 ||108,3 ||705 ||{{өсім}}748 ||106,1 ||696 ||{{өсім}}769 ||110,5
|-
| [[Сарыөзек ауылдық округі (Ақмола облысы)|Сарыөзек ауылдық округі]] ||895 ||{{құлдырау}}643 ||71,8 ||461 ||{{құлдырау}}338 ||73,3 ||434 ||{{құлдырау}}305 ||70,3
|-
| [[Сейфуллин ауылдық округі (Ақмола облысы)|Сейфуллин ауылдық округі]] ||1473 ||{{құлдырау}}1113 ||75,6 ||747 ||{{құлдырау}}591 ||79,1 ||726 ||{{құлдырау}}522 ||71,9
|-
| [[Симферополь ауылдық округі]] ||1438 ||{{құлдырау}}1182 ||82,2 ||727 ||{{құлдырау}}624 ||85,8 ||711 ||{{құлдырау}}558 ||78,5
|-
| [[Троицк ауылдық округі (Ақмола облысы)|Троицк ауылдық округі]] ||1402 ||{{құлдырау}}1005 ||71,7 ||716 ||{{құлдырау}}507 ||70,8 ||686 ||{{құлдырау}}498 ||72,6
|-
| [[Шағалалы ауылдық округi (Ақмола облысы)|Шағалалы ауылдық округi]] ||3199 ||{{құлдырау}}2933 ||91,7 ||1565 ||{{құлдырау}}1477 ||94,4 ||1634 ||{{құлдырау}}1456 ||89,1
|-
| '''ЖАЛПЫ САНЫ''' ||40591 ||{{құлдырау}}35625 ||87,8 ||20103 ||{{құлдырау}}18182 ||90,4 ||20488 ||{{құлдырау}}17443 ||85,1
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

==Сыртқы сілтеме==
[http://www.meshit-kokshe.kz/zerendi_aydani.html Зеренді ауданы]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Ақмола облысы}}
{{Зеренді ауданы елді мекендері}}

[[Санат:Зеренді ауданы]]</text>
      <sha1>rq00q4iyl60ca0ebd37vvhubpz5fy8k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алтай Абылайұлы Тілеубердин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42379</id>
    <revision>
      <id>3606599</id>
      <parentid>2480211</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T09:13:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3606599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13455" sha1="mdlb3apxig8omaoh1h4qm7d6uvjq8xz" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Алтай Абылайұлы Тілеубердин
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = 

 | Титулы               = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісінің]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 4-сайланым депутаттары|IV сайланым]] депутаты
 | Ту                   = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg
 | Ту2                  = Flag of Kazakhstan.svg
 | Басқара бастады     = 27 тамыз 2007
 | Басқаруын аяқтады   = 16 қараша 2011

| Титулы_2             = [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Премьер-министр кеңсесінің басшысы]]
| Ту_2                  = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_2                 = Emblem of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_2   = 13 желтоқсан 2000	
| Басқаруын аяқтады_2  = 10 қаңтар 2007
| Президент_2          = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Премьер_2              = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]&lt;br&gt;[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]&lt;br&gt;[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]]
| Ізашары_2            = [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]]
| Ізбасары_2          = [[Ербол Тұрмаханұлы Орынбаев|Ербол Орынбаев]]

| Басқара бастады_3    = 2 қыркүйек 1998	 
| Басқаруын аяқтады_3  = 13 қазан 1999
| Президент_3          = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Премьер_3              = [[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]]
| Ізашары_3            = [[Әлихан Мұхамедияұлы Бәйменов|Әлихан Бәйменов]]
| Ізбасары_3           = [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]]

| Титулы_4               = [[Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу, бәсекелестікті қорғау және шағын кәсіпкерлікті қолдау агенттігі|Табиғи монополияларды реттеу, бәсекелестікті қорғау және шағын кәсіпкерлікті қолдау агенттігінің]] төрағасы
| Ту_4                   = Emblem of Kazakhstan.svg
| Ту2_94               = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_4      = 13 қазан 1999 
| Басқаруын аяқтады_4    = 13 желтоқсан 2000
| Президент_4           = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Премьер_4              = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары_4              = [[Николай Владимирович Радостовец|Николай Радостовец]]
| Ізбасары_4             = [[Берік Мәжитұлы Имашев|Берік Имашев]]

| Титулы_5               = [[Қазақстан Республикасы Экономика министрлігі|Экономика министрі]]
| Ту_5                 = Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg
| Ту2_5                = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_5    = қазан 1994	
| Басқаруын аяқтады_5  = қараша 1995
| Президент_5             = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Премьер_5              = [[Әкежан Мағжанұлы Қажыгелдин|Әкежан Қажыгелдин]]
| Ізашары_5            = [[Марс Фазылұлы Үркімбаев|Марс Үркімбаев]]
| Ізбасары_5           = [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев|Өмірзақ Шөкеев]] 

 | Туған күні           = 2.10.1949
 | Туған жері           = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Ғылыми аясы          = 
 | Жұмыс істеген орны   = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = [[Нархоз университеті|Алматы халық шаруашылығы институты]]
 | Ғылыми дәрежесі      = 
 | Мамандығы            = инженер-экономист
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
 | Марапаттары          = 
}}

'''Алтай Абылайұлы Тілеубердин''' ([[2 қазан]] [[1949 жыл]], [[Алматы]]) — қазақстандық саясаткер, инженер-экономист. Бұрынғы Мәжіліс депутаты (2007–2011), Экономика министрі (1994–1995).

== Өмірбаяны ==
Алтай Тілеубердин 1949 жылы Алматыда туған.

Алматы халық шаруашылығы институтының есеп-экономикалық факультетін бітірген (1971), инженер-экономист.
КОКП мүшесі (1991 жылға дейін).

1971 жылдың тамыз айынан -  ҚазКСР Орталық [[статистика]]лық басқармасы Алматы  қалалық есептік-машина
стансасының инженері . 1971 жылдың  қараша айынан -Кеңес Әскерінің  қатарында  қызметте (Қиыр Шығыс әскери округі). 1972 жылдан -  [[ҚазКСР]] Мемжоспар комитетінде экономист, 1974 жылдан - жоспарлау мен экономикалық ынталандырудың жаңа әдістерін ендіру бөлімінде бас инженер. 1975 жылдан -  ҚазКСР Мемжоспар комитетінде
басқаруды және экономикалық басқару әдістерін жетілдіру бөлімінің бас маманы. 1978 жылдан -  ҚазКСР Мемжоспар комитетінің басқаруды және экономикалық басқару
әдістерін жетілдіру бөлімінің астыңғы бөлімнің бастығы.

[[1981]] жылдың наурыз айынан -  ҚазКСР Мемжоспар комитетінің халық шаруашылығын жоспарлаудың жиынтық бөлімінің астыңғы бөлімнің бастығы. 1981 жылдың шілде айынан -  Қазақстан Компартиясы ОК экономикалық бөлімінің
нұсқаушысы. 1986 жылдан -  Қазақстан Компартиясы
Алматы обкомының экономикалық бөлімінің меңгерушісі.

1988 жылдан -  [[Қазақстан компартиясы басқару органдарының қызметі|Қазақстан Компартиясы]] Алматы обкомының
әлеуметтік-экономикалық бөлімінің меңгерушісі. 1989 жылдан -  ҚазКСР Министрлер Кеңесі төрағасының көмекшісі. 1991 жылдың  қаңтар айынан -  ҚазКСР Министрлер Кабинеті төрағасының көмекшісі. 

1991 жылдың шілде айынан -  ҚазКСР Президенті Аппаратының және Министрлер Кабинетінің Нарықтық экономика тобының кеңес берушісі. 1991 жылдың  қазанынан -  ҚазКСР вице-президентінің кеңесшісі. 1992 жылдан -  ҚР вице-президентінің кеңесшісі. 1993 жылдан -  ҚР Президентінің кеңесшісі. 1994 жылдың
маусым айынан -  ҚР Президенті Хатшылығының меңгерушісі. 

1994 жылдың  қазан айынан -  ҚР [[экономика]] министрі. Сонымен бір уақытта 1994 жылдың желтоқсан айынан - [[Еуропа]]  қайта  Құру және даму банкінің  Қазақстаннан өкілі - басқарушысы. 1995 жылдың ақпан айынан - Халықаралық қайта Құру және даму банкі басқарушысының  ҚР бойынша орынбасары. 1995 жылдың қараша айынан - ҚР Президентінің кеңесшісі.

1998 жылдан - ҚР Премьер-министрі Кеңсесінің жетекшісі. 1999 жылдан - ҚР Табиғи монополияларды реттеу, бәсекелестікті қорғау және шағын бизнеске  қолдау керсету жөніндегі агенттігінің төрағасы.

2000 жылдан -  ҚР Премьер-министрі Кеңсесінің жетекшісі.

2007 жылдан 2011 жылға дейін - «[[Аманат (партия)|Нұр Отан]]» ХДП тізімі бойынша ҚР
Парламенті Мәжілісі 4-ші шақырылымының депутаты,
Аграрлық мәселер комитетінің мүшесі.

«[[Құрмет ордені|Құрмет]]» орденімен (1999), 6 мерейтой медальмен (1998-2008) марапатталған. ҚР Еңбек сіңірген туризм нұсқаушысы.

== Отбасы ==
Үйленген. Жұбайы - Бидасбекова Дина  Қалыққызы (1949 жылы туған). Ұлы - Арсен;  қызы - Әйгерім. Немерелері -
Сабина (2003 жылы туған), Сауат (2008 жылы туған).&lt;ref&gt;Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2&lt;/ref&gt;

Әкесі - Тілеубердин Абылай, марқұм. Анасы - Тәшенова Шәмсия Тимурқызы, марқұм.

== Басқа ==
Әскери атағы - запастағы полковник.

Діни көзқарасы - «Діндар емеспін, тағдырға сенемін, тәңіршілдікке бейіммін».

Саяси  қайраткер ретіндегі идеалы - «Барлық кумирлерім уақыт көкжиегінен ауып, ғайып болды».

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақ халқының және  Қазақстанның дербес мемлекет ретінде гулденетініңе сенемін».

Хоббиі - әрқилы бағыттағы әдебиеттерді оқу, табиғат аясында жеке, кебінесе аңшы мылтығын алып жүріп серуендеу. Инструменталдық музыка, бард әнінің классикасы (Б. Окуджава, Ю. Визбор, В. Кунин, Б. Вахнюк, Н. Матвеева, А. Якушева, Е. Клячкин, тағы басқа); [[аңшылық]], [[бильярд]], преферанс.

Сүйіп оқитын әдебиеті - «Түрлі бағыттағы - орыс және француз классикасынан жақсы детективтер мен [[поэзия]],
әсіресе күміс ғасыр авторлары».

==Cілтемелер==
[[Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы|&quot;Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы&quot;]]

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

[[Санат:Қазақстан экономика министрлері]]
[[Санат:1949 жылы туғандар]]</text>
      <sha1>mdlb3apxig8omaoh1h4qm7d6uvjq8xz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ораз-Мұхаммед сұлтан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44500</id>
    <revision>
      <id>3606288</id>
      <parentid>3472646</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T12:39:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Unknown Alash</username>
        <id>96268</id>
      </contributor>
      <origin>3606288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6858" sha1="frnryk21vi176hbfhrkx4somxk1yul9" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                    =   монарх
 | Қазақша есімі        = Ораз-Мұхаммед хан
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = Сейтек пен Ораз-Мұхаммед саятшылық кезінде.jpg
 | Атауы                = Сейтек мырза мен Ораз-Мұхаммед сұлтан саятшылық кезінде. Кунгур жылнамасы
 | Сурет ені            =
 | Титулы               = 12-[[Қасым билеушілерінің тізімі|Қасым ханы]]
 | Лақап аты            = 
 | Ту                   = 
 | Ту2                   = 
 | Басқара бастады      = [[1600 жыл|1600]]
 | Басқаруын аяқтады    = [[1610 жыл|1610]]
 | Басқарған кезеңі     = 
 | Ізашары              = [[Мұстафағали хан]]
 | Ізбасары             = [[Арслан хан]]
 | Тәж кигізу жорасы    =
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           =
 | Діні                 = [[Ислам]]
 | Азаматтығы               = 
 | Туған күні         = 1573
 | Туған жері         = 
 | Қайтыс болған күні   = 1610
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Династия             = [[Төре]]
 | Туған кездегі есімі      = 
 | Әкесі                = [[Ондан сұлтан]]
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 
 | Қызмет еткен жылдары       = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              =
}}
'''Ораз-Мұхаммед сұлтан''', кейде '''Ораз-Мұхаммед хан''' ([[орыс тілі|орыс.]] ''Ураз-Магмет царевич'', [[татар тілі|тат.]] ''Ураз-Мөхәммәт'', 1573 – 1610) — қазақ сұлтаны, [[Қасым хандығы|Қасым хандығының]] билеушісі, [[Тәуекел хан|Тәуекел ханның]] немере інісі, [[Ондан сұлтан|Ондан сұлтанның]] ұлы, [[Шығай хан|Шығай ханның]] немересі.

==Өмірбаяны==
[[Сурет:Fyodor&amp;boris.jpg|thumb|Alt=A|Орыс патшасы Борис Годунов 1600 жылы Ораз Мұхаммедті Ока өзенінің бойындағы Қасым хандығының ханы етіп тағайындады.]]
Ораз Мұхаммед орыс жылнамаларында '''''“қазақ ордасының ханзадасы”''''' деп аталады. 1588 жылы Ораз Мұхаммед хан кеңесшісі (қарашысы) '''Қыдырғали Жалайыримен''' бірге Сібір хандығының астанасы [[Искерге (Қашлық)]] жергілікті билеуші '''Сейдахметке (Сейтек, Сейдақ)''' қонаққа барып, Сейтек ханмен бірге Ертіс бойында аңшылықта жүрген кезінде ''Тобыл воеводасы Данила Чулков'' жасағының қолына түсіп, Мәскеуге жөнелтілді. Федор Иванович патша оны жылы қабылдап, қызметке тартты. Ораз Мұхаммед патша сарайындағы салтанатты қабылдауларға, орыстардың шведтерге (1590), [[Қырым хандығы]]на (1598) қарсы соғыстарына қатысты. 1594 жылдың соңында Тәуекел хан Мәскеуге аттандырған [[Құлмұхаммед]] елшілігі Ресеймен достық келісім жасау жөніндегі саяси ұсыныстармен қатар Ораз Мұхаммедті еліне қайтаруды өтінді. Тәуекел хан Ресеймен саяси келісімді бекіту мақсатымен Ораз Мұхаммедтің орнына өз балаларының біреуін аманатқа беруге міндеттенді. Бірақ бұл Тәуекелдің өліміне байланысты аяқсыз қалды. Орыс патшасы [[Борис Годунов]] 1600 жылы Ораз Мұхаммедті Ока өзенінің бойындағы Қасым (Касимово) хандығының ханы етіп тағайындады. 1605–1613 жылдары Ресейде болған бұлғақ жылдарында Ораз Мұхаммед [[Лжедмитрий ІІ]] жағына шығып, жалған патшаның сарайындағы атақты адамдардың бірі болды. Ораз Мұхаммедтің өзіне адал қызмет етпейтінін сезген Лжедмитрий ІІ оны [[Ока өзені]]нің жағасына аң аулауға ертіп барып, жалдамалыларына өлтіртті.

== Дереккөздер==
*«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том; 
*Вельяминов-Зернов В.В., Исследования о касимовских царях и царевичах, ч.2, СПб., 1864; 
*Березин И.Н., Библиотека восточных историков, т.2, ч.1, Казань, 1854; Казахско-русские отношения в XVІ – XVІІІ вв., А.-А., 1961.
*Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2.

{{wikify}}
{{stub}}

[[Санат:Ресей қазақтары]]
[[Санат:Төрелер]]
[[Санат:Қасым хандары]]</text>
      <sha1>frnryk21vi176hbfhrkx4somxk1yul9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Канн кинофестивалі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45136</id>
    <revision>
      <id>3606577</id>
      <parentid>3603684</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T07:19:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3606577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71133" sha1="dmg0yawxs45qyettw56151rk3j7m1ck" xml:space="preserve">{{Кинофестиваль
| атауы             = Канн кинофестивалі 
| лого              = Palme d'Or gold silhouette.svg
| сурет             = Patchwork-Cannes-2.jpg
| сурет_ені         = 200px
| сурет_сипаттамасы = фотоколлаж
| негізі_қаланды    = 1946 жыл
| орны              = [[Канн]], [[Франция]]
| басты_марапаты    = «[[Алтын пальма бұтағы]]»
| сайт              = https://www.festival-cannes.com
}}
'''Канн кинофестивалі''' ({{lang-fr|Festival de Cannes}})&lt;ref name=&quot;source1&quot;&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том&lt;/ref&gt; — әлемдегі ең беделді кинофестиваль болып саналады.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Adlakha |first=Peter Debruge,Owen Gleiberman,Guy Lodge,Jessica Kiang,Murtada Elfadl,Siddhant |date=2025-05-25 |title=Best of Cannes: Critics Pick 17 Must-See Movies From the 2025 Festival |url=https://variety.com/lists/best-movies-2025-cannes-film-festival/ |access-date=2025-05-25 |website=Variety |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Францияның Канн қаласында өтетін бұл шарада барлық жанрдағы жаңа туындылар, соның ішінде деректі фильмдердің де тұсаукесерлері ұсынылады. 1946 жылы негізі қаланған фестиваль жыл сайын (әдетте мамыр айында) Фестивальдер мен конгрестер сарайында ({{lang-fr|Palais des Festivals et des Congrès}}) өтеді;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://en.palaisdesfestivals.com/presentation-du-palais |title=Presentation of the Palais |work=palaisdesfestivals.com |access-date=31 May 2017 |archive-date=20 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170620190119/http://en.palaisdesfestivals.com/presentation-du-palais |url-status=live}}&lt;/ref&gt; оған қатысу тек арнайы шақыртумен ғана мүмкін. 1951 жылы фестиваль FIAPF (Халықаралық кинопродюсерлер қауымдастықтарының федерациясы) тарапынан ресми аккредитациядан өтті.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Moeran |first1=Brian |last2=Jesper |first2=Strandgaard Pedersen |date=2011 |title=Negotiating Values in the Creative Industries: Fairs, Festivals and Competitive Events |url=https://books.google.com/books?id=g6P4lZ5Mw30C&amp;q=fiapf+accreditation+1956+berlin&amp;pg=PA173 |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |page=173 |isbn=978-1-107-00450-4 |access-date=30 October 2020 |archive-date=8 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211008042957/https://books.google.com/books?id=g6P4lZ5Mw30C&amp;q=fiapf%20accreditation%201956%20berlin&amp;pg=PA173 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Канн кинофестивалі [[Венеция кинофестивалі|Венеция]] және [[Берлин кинофестивалі|Берлин]] фестивальдерімен бірге еуропалық «Үлкен үштікке», сондай-ақ [[Венеция кинофестивалі|Венеция]], [[Берлин кинофестивалі|Берлин]], [[Торонто кинофестивалі|Торонто]] және «[[Сандэнс кинофестивалі|Сандэнс]]пен» қатар халықаралық «Үлкен бестік» қатарына кіреді.&lt;ref name=&quot;dearcinema&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/berlin-rebooted-festival-shuffles-lineup-aims-recharged-market-1278615 |title=Berlin Rebooted: Festival Shuffles Lineup, Aims for Recharged Market |publisher=[[The Hollywood Reporter]] |author=Scott Roxborough |date=16 February 2020 |access-date=26 April 2020 |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308134209/https://www.hollywoodreporter.com/news/berlin-rebooted-festival-shuffles-lineup-aims-recharged-market-1278615 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.hollywoodreporter.com/news/venice-film-festival-unveils-lineup-720770 |title=Venice: David Gordon Green's 'Manglehorn,' Abel Ferrara's 'Pasolini' in Competition Lineup |work=[[The Hollywood Reporter]] |last=Anderson |first=Ariston |date=24 July 2014 |access-date=9 September 2018 |archive-date=18 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160218220740/http://www.hollywoodreporter.com/news/venice-film-festival-unveils-lineup-720770 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=https://time.com/3291348/addio-lido-last-postcards-from-the-venice-film-festival/ |title=Addio, Lido: Last Postcards from the Venice Film Festival |magazine=[[Time ]] |access-date=9 September 2018 |archive-date=20 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920162423/http://time.com/3291348/addio-lido-last-postcards-from-the-venice-film-festival/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |title=The international film festival and the making of a national cinema |first=F. |last=Chan |date=1 June 2011 |journal=Screen |volume=52 |issue=2 |pages=253–260 |doi=10.1093/screen/hjr012}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
=== Алғашқы жылдар ===
Канн кинофестивалінің тарихы 1938 жылдан бастау алады. Сол кезде Францияның ұлттық білім беру министрі Жан Зей жоғары лауазымды шенеунік әрі тарихшы Филипп Эрланже мен киножурналист Роберт Фавр Ле Бренің ұсынысы бойынша халықаралық кинематографиялық фестиваль ұйымдастыру туралы шешім қабылдады. Бұл бастаманы АҚШ пен Ұлыбритания қолдады. 1939 жылы 31 мамырда [[Биарриц]] қаласының орнына [[Канн]] таңдалып, қала әкімдігі мен Франция үкіметі «Халықаралық кинофестивальдің» ({{lang-fr|Le Festival International du Film}}) ресми құрылтай құжатына қол қойды.&lt;ref name=&quot;City&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.cannes.com/en/festival-de-cannes/history-of-the-cannes-film-festival/from-1939-to-the-present.html |title=History of the Cannes Film Festival |website=City of Cannes |access-date=15 March 2020 |archive-date=6 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191106123832/http://www.cannes.com/en/festival-de-cannes/history-of-the-cannes-film-festival/from-1939-to-the-present.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Фестивальдің құрылуына Францияның сол кездегі жалғыз халықаралық кинофестиваль — [[Венеция кинофестивалі]]не бәсекелес жасауға деген ұмтылысы себеп болды. Венециядағы шара ол уақытта [[Фашизм|фашист]]ік көзқарастарға бейімділік танытқан еді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.history.com/this-day-in-history/first-cannes-film-festival |title=First Cannes Film Festival |work=history.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227022715/http://www.history.com/this-day-in-history/first-cannes-film-festival |archive-date=27 December 2013}}&lt;/ref&gt; Мысалы, 1937 жылы [[Бенито Муссолини]] фестиваль ісіне тікелей араласып, француздық [[Пацифизм|пацифист]]ік фильм «[[Ұлы иллюзия]]ның» ({{lang-fr|La Grande Illusion}}) жеңіске жетпеуін қадағалаған болатын.&lt;ref name=&quot;Festivals&quot;&gt;{{cite book |last1=Giorgi |first1=Liana |last2=Sassatelli |first2=Monica |last3=Delanty |first3=Gerard |date=2011 |title=Festivals and the Cultural Public Sphere |url=https://books.google.com/books?id=82urAgAAQBAJ&amp;q=cannes+film+festival+Tyrone+Power+1939&amp;pg=PT187 |location=Abingdon-on-Thames |language=en |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-58730-3 |access-date=30 October 2020 |archive-date=27 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827222358/https://books.google.com/books?id=82urAgAAQBAJ&amp;q=cannes%20film%20festival%20Tyrone%20Power%201939&amp;pg=PT187 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Шешуші сәт 1938 жылы болды: [[Бенито Муссолини|Муссолини]] мен [[Адольф Гитлер]] қазылар алқасының шешімін жоққа шығарып, «Үздік фильм» үшін берілетін Муссолини кубогын ({{lang-it|Coppa Mussolini}}) Муссолинидің ұлының жетекшілігімен түсірілген «Ұшқыш Лучано Серра» ({{lang-it|Luciano Serra, pilota}}) атты италиялық соғыс фильміне берді. Ал «Үздік шетелдік фильм» үшін Муссолини кубогын — ереже бойынша деректі фильмдердің қатысуына тыйым салынғанына қарамастан — нацистік Халықты ағарту және насихат министрлігімен бірлесіп шығарылған 1936 жылғы [[1936 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Берлин Олимпиадасы]] туралы «[[Олимпия (фильм)|Олимпия]]» ({{lang-de|Olympia}}) неміс деректі фильміне табыстады.

Бұл шешімге наразы болған Франция, Ұлыбритания және АҚШ-тың қазылар алқасы мүшелері фестивальге қайтып оралмауға бекініп, одан шығып кетті.&lt;ref name=&quot;Reel&quot;&gt;{{cite book |last=Crouse |first=Richard |date=2005 |title=Reel Winners: Movie Award Trivia |url=https://books.google.com/books?id=e9zTIVIDyMMC&amp;q=cannes+film+festival+1939+hunchback&amp;pg=PA38 |location=Toronto |language=en |publisher=Dundurn Press |page=38 |isbn=978-1-55002-574-3 |access-date=30 October 2020 |archive-date=27 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827222359/https://books.google.com/books?id=e9zTIVIDyMMC&amp;q=cannes%20film%20festival%201939%20hunchback&amp;pg=PA38 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Бұл оқиға француздардың жеке фестиваль құруына түрткі болды.

Канн қаласы Лазур жағалауындағы курорттық қала ретіндегі туристік тартымдылығына байланысты, сондай-ақ қала әкімдігі муниципалитеттің қаржылық үлесін арттыруға және іс-шара үшін арнайы ғимарат салуға уәде бергендіктен таңдалды.

[[Metro-Goldwyn-Mayer]] компаниясы арнайы жалдаған мұхит лайнерімен Каннға [[Гэри Купер]], [[Кэри Грант]], [[Марлен Дитрих]], [[Тайрон Пауэр]], [[Джеймс Кэгни]] және [[Мэй Уэст]] бастаған [[Голливуд]] жұлдыздарының тұтас шоғыры келді. 31 тамызда фестивальдің салтанатты ашылу кешінде америкалық «[[Нотр-Дам бүкірі (фильм, 1939)|Нотр-Дам бүкірі]]» ({{lang-en|The Hunchback of Notre Dame}}) фильмінің жабық көрсетілімі өтті. Алайда келесі күні, 1 қыркүйекте, Германияның Польшаға басып кіруімен соғыс өрті тұтанды. Фестиваль 10 күнге кейінге шегеріліп, жағдай оңалса қайта жалғасады деп шешілді.&lt;ref name=&quot;City&quot; /&gt; Бірақ жағдай ушыға түсіп, 3 қыркүйекте Франция мен Ұлыбритания Германияға соғыс жариялады, бұл [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]тың басталуы еді. Франция үкіметі жалпы мобилизация жариялап, ресми түрде тоқтатылды.&lt;ref name=&quot;beginning&quot;&gt;{{cite web |url=http://fresques.ina.fr/festival-de-cannes-en/parcours/0001/1938-1951-the-birth-of-the-festival.html |title=1938–1951: The birth of the Festival |work=fresques.ina.fr |access-date=28 May 2017 |archive-date=7 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407174714/https://fresques.ina.fr/festival-de-cannes-en/parcours/0001/1938-1951-the-birth-of-the-festival.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Соғыстан кейін, 1946 жылы фестиваль қайта жанданды. 20 қыркүйек пен 5 қазан аралығында өткен алғашқы халықаралық кинофорумға 21 мемлекет қатысып, көрсетілімдер Канн казиносының ғимаратында ұйымдастырылды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.intercontinental-carlton-cannes.com/en/100th-anniversary/history/1946 |title=1st Cannes Film Festival |access-date=20 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020200436/http://www.intercontinental-carlton-cannes.com/en/100th-anniversary/history/1946 |archive-date=20 October 2013}}&lt;/ref&gt; 1947 жылы фестиваль «Festival du film de Cannes» деген атаумен өткенімен, ұйымдастыру жұмыстары біраз қиындықтарға тап болды. Ал 1948 және 1950 жылдары қаржы тапшылығына байланысты шара мүлдем өткізілмеді.

1949 жылы Круазет жағалауында фестиваль үшін арнайы Фестивальдер сарайы ({{lang-fr|Palais des Festivals}}) бой көтерді. Дегенмен, құрылысы толық аяқталмаған ғимараттың шатыры ашылу салтанаты кезіндегі қатты дауылға шыдас бермей, ұшып кеткен. 1951 жылы күзде өтетін Венеция кинофестивалімен бәсекелестікті болдырмау мақсатында Канн фестивалінің уақыты көктемге ауыстырылды.&lt;ref name=&quot;beginning&quot; /&gt;

=== 1950—1960 жылдар ===
1950-жылдардың басында фестиваль шоу-бизнес саласындағы атышулы оқиғалар мен танымал тұлғалардың махаббат хикаялары арқылы туристер мен баспасөздің ерекше назарын аудартты. Сонымен қатар, фестивальдің көркемдік деңгейі де қарқынды дами бастады. Фильмдерді іріктеу төңірегіндегі дау-дамайларға байланысты, ерекше туындылар мен батыл режиссерлерді марапаттау мақсатында Киносыншылар сыйлығы (Critics' Prize) тағайындалды. 1954 жылы алғаш рет Қазылар алқасының арнайы жүлдесі берілді. 1951 жылы фестивальдің бас жүлдесі болған «Гран-придің» орнына [[Алтын пальма бұтағы]] ({{lang-fr|Palme d'Or}}) енгізілді. 1957 жылы Долорес дель Рио ресми іріктеу қазылар алқасының алғашқы әйел мүшесі болды.&lt;ref name=&quot;women cannes&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.harpersbazaar.com/culture/film-tv/g9916486/women-cannes-film-festival/ |title=Honoring the Female Trailblazers of Cannes /2. Dolores del Río |work=harpersbazaar.com |date=25 May 2017 |access-date=31 May 2017 |archive-date=31 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331044209/https://www.harpersbazaar.com/culture/film-tv/g9916486/women-cannes-film-festival/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1959 жылы Кинонарық ({{lang-fr|Marché du Film}}) негізі қаланды. Бұл фестивальге коммерциялық сипат беріп, киноиндустриядағы сатып алушылар мен сатушылар арасындағы байланысты жеңілдетті. Ол кино саудасына арналған алғашқы халықаралық платформаға айналды. Соған қарамастан, 1950-жылдары «Түн мен тұман» (1956) және «Хиросима, махаббатым менің» (1959) сияқты бірқатар үздік туындылар дипломатиялық себептерге байланысты конкурстық бағдарламаға жіберілмеді. Осы жылдары қазылар алқасының үш мәрте төрағасы болған [[Жан Кокто]]: «Канн фестивалі — саясатқа орын жоқ бейтарап аймақ болуы тиіс. Бұл достардың жай ғана кездесу орнына айналуы керек», — деп атап өткен болатын.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.festival-cannes.fr/en/about/festivalHistory |title=Festival de Cannes – Festival History |work=festival-cannes.fr |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070514112740/http://www.festival-cannes.fr/en/about/festivalHistory |archive-date=14 May 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://fresques.ina.fr/festival-de-cannes-en/parcours/0002/1952-1959-celebrities-politics-and-the-film-world.html |title=1952–1959: Celebrities, politics and the film world |work=fresques.ina.fr |access-date=28 May 2017 |archive-date=16 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181116025734/https://fresques.ina.fr/festival-de-cannes-en/parcours/0002/1952-1959-celebrities-politics-and-the-film-world.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1962 жылы Франция киносыншылар одағы Канн кинофестивалінің алғашқы параллельді секциясы ретінде Халықаралық сын апталығының ({{lang-fr|Semaine de la Critique}}) негізін қалады. Секцияның басты мақсаты — коммерциялық үрдістерге бой алдырмай, әлем режиссерлерінің алғашқы және екінші туындыларын көпшілікке таныстыру болды. 1965 жылы [[Оливия де Хэвилленд]] қазылар алқасының тұңғыш әйел төрайымы болып тағайындалды, ал 1966 жылы бұл міндетті [[Софи Лорен]] атқарды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://fresques.ina.fr/festival-de-cannes-en/parcours/0003/1960-1968-the-growing-legitimacy-of-cinema-and-a-world-of-new-horizons.html |title=1960–1968: The growing legitimacy of cinema and a world of new horizons |work=fresques.ina.fr |access-date=28 May 2017 |archive-date=12 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170812100344/http://fresques.ina.fr/festival-de-cannes-en/parcours/0003/1960-1968-the-growing-legitimacy-of-cinema-and-a-world-of-new-horizons.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1968 жылғы фестиваль 19 мамырда өз жұмысын тоқтатуға мәжбүр болды. [[Карлос Саура]] мен [[Милош Форман]] сияқты режиссерлер өз фильмдерін конкурстан алып тастады. 18 мамырда режиссер [[Луи Маль]] бір топ әріптестерімен бірге Фестивальдер сарайының үлкен залын басып алып, бүкіл Франциядағы ереуілге шыққан студенттер мен жұмысшыларға қолдау көрсету мақсатында көрсетілімдерді тоқтатты.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cannes-fest.com/an1968.htm |title=1968 Cannes Festival |work=cannes-fest.com |access-date=28 May 2017 |archive-date=8 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191108225157/http://www.cannes-fest.com/an1968.htm |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Сондай-ақ, бұл наразылық [[Француз синематекасы]] президентінің қызметінен шеттетілуіне қарсылық ретінде ұйымдастырылды. Режиссерлер президенттің қайта тағайындалуына қол жеткізіп, сол жылы Кинорежиссерлер қоғамын (SRF) құрды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.quinzaine-realisateurs.com/en/the-fortnight-in-action/ |title=The Fortnight in action |work=quinzaine-realisateurs.com |access-date=28 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170515154909/http://www.quinzaine-realisateurs.com/en/the-fortnight-in-action/ |archive-date=15 May 2017 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  1969 жылы Пьер-Анри Делю бастаған SRF «Режиссерлердің екі апталығы» ({{lang-fr|Quinzaine des Réalisateurs}}) атты жаңа конкурстан тыс секцияны ашты. Бұл бағдарлама әлемнің түкпір-түкпірінен іріктелген, тәуелсіз көркемдік таңдауымен ерекшеленетін фильмдерді таныстыруды қолға алды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.quinzaine-realisateurs.com/en/home-en/ |title=Directors' Fortnight |publisher=Directors' Fortnight website |access-date=27 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170523062117/http://www.quinzaine-realisateurs.com/en/home-en/ |archive-date=23 May 2017 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== 1970—1980 жылдар ===
1970-жылдары фестивальде маңызды өзгерістер орын алды. 1972 жылы Роберт Фавр Ле Бре жаңа президент, ал Морис Бесси бас делегат болып тағайындалды. Бесси қатысатын фильмдерді іріктеу жүйесіне жаңа техникалық әдістер енгізіп, бұл процесті дипломатиялық қысымдардан босатты. «[[МЭШ (фильм)|МЭШ]]» және кейінірек «Өртті жылдар шежіресі» ({{lang-ar|Waqai' sanawat al-jamr}}) сияқты туындылар осы бетбұрыстың белгісі болды. Кей жағдайларда бұл өзгерістер [[Андрей Арсеньевич Тарковский|Андрей Тарковский]] сияқты режиссерлерге өз елдеріндегі цензура қиындықтарын жеңуге көмектесті.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://fresques.ina.fr/festival-de-cannes-en/parcours/0004/1969-1977-a-festival-that-moves-with-the-times.html |title=1969–1977: A Festival that moves with the times |work=fresques.ina.fr |access-date=30 May 2017 |archive-date=12 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170812095116/http://fresques.ina.fr/festival-de-cannes-en/parcours/0004/1969-1977-a-festival-that-moves-with-the-times.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;  Сонымен қатар, осы уақытқа дейін фестивальге қатысатын фильмдерді әр елдің өзі таңдап келсе, 1972 жылы Бесси француз фильмдерін және шетелдік фильмдерді іріктеу үшін екі бөлек комитет құрды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cannes-fest.com/an1972.htm |title=1972 – Tout le monde il est beau, tout le monde il est gentil |work=cannes-fest.com |access-date=28 May 2017 |archive-date=16 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116165103/http://www.cannes-fest.com/an1972.htm |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1978 жылы Жиль Жакоб бас делегат лауазымына келіп, кез келген секциядағы ең үздік дебюттік жұмысқа берілетін «[[Алтын камера]]» сыйлығын және конкурстан тыс санаттарға арналған «[[Ерекше көзқарас]]» секциясын енгізді. Басқа да өзгерістердің қатарында фестиваль ұзақтығының он үш күнге дейін қысқаруы болды, бұл таңдалған фильмдер санының азаюына әкелді. Сондай-ақ, Жакобқа дейін қазылар алқасы негізінен кино академиктерінен құралса, ол алқа құрамына танымал тұлғалар мен киноиндустрия кәсіби мамандарын тарта бастады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cannes-fest.com/an1978.htm |title=1978 – Cannes, Le Retour |work=Cannes-fest.com |access-date=28 May 2017 |archive-date=1 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170501054240/http://www.cannes-fest.com/an1978.htm |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1983 жылы фестиваль өткізу үшін Фестивальдер мен конгрестер сарайының ({{lang-fr|Palais des Festivals et des Congrès}}) жаңа, әлдеқайда үлкен ғимараты салынды, ал «Режиссерлердің екі апталығы» ескі ғимаратта қалды. Жаңа ғимаратқа «Бункер» деген лақап ат беріліп, ол көптеген сынға ұшырады; әсіресе, іс-шара басталғанда құрылыстың әлі толық аяқталмауы және бірнеше техникалық ақаулардың орын алуы наразылық тудырды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cannes-fest.com/an1983.htm |title=1983 – Le Festival blessé |work=Cannes-fest.com archive |access-date=28 May 2017 |archive-date=20 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180720200638/http://www.cannes-fest.com/an1983.htm |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1984 жылы Пьер Вио Роберт Фавр Ле Бренің орнына фестиваль президенті болып келді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://fresques.ina.fr/festival-de-cannes-en/parcours/0005/1978-1986-a-wind-of-change.html |title=1978–1986: A wind of change |work=fresques.ina.fr |access-date=28 May 2017 |archive-date=12 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170812095613/http://fresques.ina.fr/festival-de-cannes-en/parcours/0005/1978-1986-a-wind-of-change.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Оның басқаруы кезінде фестиваль бағдарламасына Филиппин, Қытай, Куба, Аустралия, Үндістан, Жаңа Зеландия және Аргентина сияқты көбірек елдердің фильмдері ене бастады. 1987 жылы фестиваль тарихында алғаш рет Сарайдың кіреберісіне қызыл кілем төселді. 1989 жылы өткен бірінші «Кино және бостандық» форумында көптеген елдерден келген жүздеген режиссер «әлемде әлі де бар цензураның барлық түріне қарсы» декларацияға қол қойды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.festival-cannes.com/en/69-editions/history |title=The History of the Festival / The 80s: The Modern Era |work=festival-cannes.com |access-date=31 May 2017 |archive-date=13 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200413083303/https://www.festival-cannes.com/en/69-editions/history |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 1990 — қазіргі уақыт ===
1998 жылы Жиль Жакоб ресми іріктеудің соңғы секциясы — Синефондасьонның ({{lang-fr|La Cinéfondation}}) негізін қалады. Оның мақсаты — әлемдік кинотуындылардың жасалуына қолдау көрсету және жаңа сценарий авторларының танымал тұлғалар қатарына қосылуына ықпал ету болды.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cinefondation.com/en/selectioninformation |title=Presentation |work=Cinéfondation |access-date=28 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529122754/http://www.cinefondation.com/en/selectioninformation |archive-date=29 May 2017 |url-status=usurped}}&lt;/ref&gt; 2000 жылы бұл жоба жас режиссерлердің жазу шеберлігі мен сценарийлерін жетілдіруге арналған «Резиденция» ({{lang-fr|La Résidence}}) бағдарламасымен, ал 2005 жылы жылына жиырма режиссерге өз фильмдерін қаржыландыруға көмектесетін «Ателье» ({{lang-fr|L'Atelier}}) бөлімімен толықты. 2000 жылы Жиль Жакоб Құрметті президент болып тағайындалды, ал 2002 жылы фестиваль ресми түрде «Канн кинофестивалі» ({{lang-fr|Festival de Cannes}}) атауын қабылдады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://fresques.ina.fr/festival-de-cannes-en/parcours/0006/1987-1996-the-first-palme-d-or-for-a-woman-director.html |title=1987–1996: The first Palme d'Or for a woman director |work=fresques.ina.fr |access-date=28 May 2017 |archive-date=20 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320104817/https://fresques.ina.fr/festival-de-cannes-en/parcours/0006/1987-1996-the-first-palme-d-or-for-a-woman-director.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://fresques.ina.fr/festival-de-cannes-en/parcours/0007/1997-today-the-festival-enters-a-new-century.html |title=1997-today: The Festival enters a new century |work=fresques.ina.fr |access-date=28 May 2017 |archive-date=20 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320104806/https://fresques.ina.fr/festival-de-cannes-en/parcours/0007/1997-today-the-festival-enters-a-new-century.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2000-жылдары фестиваль кино әлеміндегі технологиялық жетістіктерге, әсіресе цифрлық әдістерге көбірек көңіл бөле бастады. 2004 жылы фестивальдің реставрацияланған тарихи фильмдері мен деректі туындылары «Канн классикасы» ({{lang-fr|Cannes Classics}}) бағдарламасы аясында ұсынылды. 2007 жылы Тьерри Фремо Бас делегат болды. 

2020 жылғы 20 наурызда ұйымдастырушылар [[COVID-19 пандемиясы|COVID-19]] пандемиясына байланысты 2020 жылғы фестивальдің кейінге шегерілгенін хабарлады. Коммерциялық мақсатта бірнеше фильмдер «Ресми іріктеу» тізіміне енгізілгенімен,&lt;ref&gt;{{cite web |date=10 May 2020 |title=Cannes Will Announce Official Selection in June, but There'll Be No Physical Edition This Year |url=https://www.indiewire.com/2020/05/cannes-2020-official-selection-june-canceled-1202230377/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200604015207/https://www.indiewire.com/2020/05/cannes-2020-official-selection-june-canceled-1202230377/ |archive-date=4 June 2020 |access-date=10 May 2020 |work=IndieWire}}&lt;/ref&gt; көп ұзамай бұл жылғы шара ресми түрде тоқтатылды. Ұйымдастырушылар басқа шетелдік фестивальдер сияқты онлайн форматты қолданудан бас тартты.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Marshall |first=Alex |date=19 March 2020 |title=Cannes Film Festival Postponed Over Coronavirus Concerns |url=https://www.nytimes.com/2020/03/19/movies/cannes-film-festival-coronavirus.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200319201548/https://www.nytimes.com/2020/03/19/movies/cannes-film-festival-coronavirus.html |archive-date=19 March 2020 |access-date=29 March 2020 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Осылайша, 1968 жылдан бері алғаш рет фестиваль өткізілмеді.

2021 жылы Францияда пандемия толық бақылауға алынбағандықтан, фестиваль әдеттегі мамыр айынан екі айға кейінге шегерілді. Қызыл кілемдегі түсірілім тобы мен актерлерден басқа барлық қатысушыларға маска тағу міндеттелді. 2020 жылы қазылар алқасының төрағасы болып таңдалған [[Спайк Ли]] 2021 жылғы фестивальдің негізгі конкурсына қайтадан төрағалық етуге шақырылды.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Marshall |first=Alex |url=https://www.nytimes.com/2020/01/14/arts/spike-lee-cannes-film-festival.html |title=Spike Lee to Head Cannes Film Festival Jury |date=14 January 2020 |work=The New York Times |access-date=29 March 2020 |language=en-US |issn=0362-4331 |archive-date=20 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320104738/https://www.nytimes.com/2020/01/14/arts/spike-lee-cannes-film-festival.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2020 жылы жарық көрмеген көптеген туындыларды орналастыру үшін «Канн премьералары» секциясы құрылды. Сондай-ақ, «Климат үшін кино» атты арнайы секция ашылды, бірақ кейінгі жылдары ол бағдарламадан алынып тасталды.

2022 жылы фестиваль әкімшілігі [[Ресейдің Украинаға басып кіруі|Ресей-Украина соғысына]] қарсы шықпаған ресейлік [[Бұқаралық ақпарат құралдары|БАҚ]] өкілдеріне баспасөз аккредитациясын беруден бас тартты.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Roxborough |first=Scott |date=9 May 2022 |title=Cannes Fest Declines Accreditation for Russian Journalists From Outlets That Don't Oppose War on Ukraine |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/cannes-2022-festival-bars-russian-journalists-ukraine-war-1235143013/ |access-date=10 May 2022 |website=[[The Hollywood Reporter]] |language=en-US |archive-date=10 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220510154254/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/cannes-2022-festival-bars-russian-journalists-ukraine-war-1235143013/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Фестивальдің ашылу кешінде Украина президенті [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]] бейнебайланыс арқылы сөз сөйлеп, соғыс және ондағы киноның рөлі туралы баяндады.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Garvey |first=Marianne |title=Zelensky made a special appearance at Cannes Film Festival |url=https://www.cnn.com/2022/05/18/entertainment/cannes-volodymyr-zelensky/index.html |access-date=19 May 2022 |website=CNN |date=18 May 2022 |archive-date=19 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519151706/https://www.cnn.com/2022/05/18/entertainment/cannes-volodymyr-zelensky/index.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Режиссер Кирилл Серебренниковтың «Чайковскийдің әйелі» фильмінің ресми іріктеуге енуі Еуропалық киноакадемияның президенті [[Агнешка Холланд]] тарапынан сынға ұшырады; режиссер соғысты айыптап, Германияда қуғында өмір сүріп жатқанына қарамастан, бұл таңдау наразылық тудырды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Holdsworth |first=Nick |date=May 21, 2022 |title=European Film Academy President Agnieszka Holland Slams Cannes for Welcoming a Russian Movie |url=https://variety.com/2022/film/global/european-film-academy-agnieszka-holland-cannes-russia-1235274070/ |website=[[Variety]]}}&lt;/ref&gt; Сол жылы Ирис Кноблох фестиваль тарихындағы тұңғыш әйел президент болып сайланды.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=17 May 2022 |title=Cannes 2022: How Iris Knobloch became the festival's first woman president |url=https://www.lemonde.fr/en/culture/article/2022/05/17/cannes-2022-how-iris-knobloch-became-the-festival-s-first-woman-president_5983839_30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240518100759/https://www.lemonde.fr/en/culture/article/2022/05/17/cannes-2022-how-iris-knobloch-became-the-festival-s-first-woman-president_5983839_30.html |archive-date=18 May 2024 |access-date=18 May 2024 |work=Le Monde.fr |language=en}}&lt;/ref&gt;  Ол бұл қызметте 2014 жылдан бері басқарып келген француздық «Canal+» операторының негізін қалаушысы Пьер Лескюрдің орнына келді.&lt;ref&gt;{{cite magazine |title=Cannes Film Festival Names Pierre Lescure President |url=http://www.hollywoodreporter.com/news/cannes-film-festival-names-president-670706 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210401002427/https://www.hollywoodreporter.com/news/cannes-film-festival-names-president-670706 |archive-date=1 April 2021 |access-date=14 January 2014 |magazine=The Hollywood Reporter}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pierre Lescure elected President of the Festival de Cannes |url=http://www.festival-cannes.com/en/article/60485.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160326193148/http://www.festival-cannes.fr/en/article/60485.html |archive-date=26 March 2016 |access-date=28 March 2015 |publisher=Festival de Cannes}}&lt;/ref&gt; 

2025 жылғы фестивальде әйел режиссерлер түсірген фильмдердің үлесі рекордтық көрсеткішке — 45%-ға жетті.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Erbland |first=Kate |date=2025-05-08 |title=Did the Success of ‘The Substance’ and ‘Anatomy of a Fall’ Finally Teach Cannes a Lesson? |url=https://www.indiewire.com/features/commentary/cannes-2025-female-filmmakers-competition-1235114334/ |access-date=2025-08-12 |website=IndieWire |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ACID бағдарламасының ресми тізімі жарияланғаннан кейін бір күн өткенде, «Жаныңды уысыңа алып жүр» ({{lang-fr|Mets ton âme dans ta paume et marche}}) деректі фильмінің басты кейіпкерлерінің бірі, палестиналық фотожурналист Фатима Хассуна қаза тапты. Ол 2025 жылғы 16 сәуірде Газа секторындағы үйіне жасалған Израильдің әуе соққысынан отбасының он мүшесімен бірге мерт болды.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=17 April 2025 |title=Gaza photojournalist Fatima Hassouna killed in a strike with 10 of her relatives |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2025/04/17/gaza-photojournalist-fatima-hassouna-killed-in-a-strike-with-10-of-her-relatives_6740338_4.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250417214901/https://www.lemonde.fr/en/international/article/2025/04/17/gaza-photojournalist-fatima-hassouna-killed-in-a-strike-with-10-of-her-relatives_6740338_4.html |archive-date=17 April 2025 |access-date=18 April 2025 |work=Le Monde}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dalton |first=Ben |date=17 April 2025 |title=Cannes ACID responds to death of Fatma Hassona, subject of 2025 film selection, killed in Gaza |url=https://www.screendaily.com/news/cannes-acid-responds-to-death-of-fatma-hassona-subject-of-2025-film-selection-killed-in-gaza/5204061.article |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250417170354/https://www.screendaily.com/news/cannes-acid-responds-to-death-of-fatma-hassona-subject-of-2025-film-selection-killed-in-gaza/5204061.article |archive-date=17 April 2025 |access-date=17 April 2025 |website=[[Screen International]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;deadline&quot;&gt;{{Cite news |last=Barraclough |first=Leo |date=17 April 2025 |title=Gaza Photojournalist In Cannes Doc Killed In Israeli Strike |url=https://deadline.com/2025/04/gaza-photojournalist-cannes-doc-killed-israeli-strike-1236370699/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250418085827/https://deadline.com/2025/04/gaza-photojournalist-cannes-doc-killed-israeli-strike-1236370699/ |archive-date=18 April 2025 |access-date=18 April 2025 |work=Deadline}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 April 2025 |title=Guerre à Gaza : la photojournaliste Fatima Hassouna assassinée dans le bombardement de sa maison par Israël |url=https://www.humanite.fr/culture-et-savoir/guerre-israel-hamas/guerre-a-gaza-la-photojournaliste-fatima-hassouna-assassinee-dans-le-bombardement-de-sa-maison-par-israel |access-date=18 April 2025 |website=L'Humanité |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Nabaa |first=Clara |date=17 April 2025 |title=Photographer Fatima Hassona killed ahead of Cannes documentary debut |url=https://www.euronews.com/culture/2025/04/17/photojournalist-fatima-hassona-killed-in-gaza-day-after-documentary-selected-for-cannes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250418105456/https://www.euronews.com/culture/2025/04/17/photojournalist-fatima-hassona-killed-in-gaza-day-after-documentary-selected-for-cannes |archive-date=18 April 2025 |access-date=18 April 2025 |work=[[Euronews]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Фестиваль әкімшілігі ресми мәлімдеме жасап, көңіл айтты және [[Газадағы соғыс]] пен зорлық-зомбылықты айыптады.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-04-23 |title=Tribute to Fatma Hassona |url=https://www.festival-cannes.com/en/press/press-releases/tribute-to-fatma-hassona/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250423132942/https://www.festival-cannes.com/en/press/press-releases/tribute-to-fatma-hassona/ |archive-date=23 April 2025 |access-date=2025-04-23 |website=Festival de Cannes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=12 May 2025 |title=A Cannes, l'horreur de Gaza ne doit pas être silenciée |url=https://www.liberation.fr/idees-et-debats/tribunes/a-cannes-lhorreur-de-gaza-ne-doit-pas-etre-silenciee-20250513_RQ4G7A75Y5AEDJ2ZIMB66ZS6OQ/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250514113312/https://www.liberation.fr/idees-et-debats/tribunes/a-cannes-lhorreur-de-gaza-ne-doit-pas-etre-silenciee-20250513_RQ4G7A75Y5AEDJ2ZIMB66ZS6OQ/ |archive-date=14 May 2025 |newspaper=Liberation |language=fr}}&lt;/ref&gt; Фестивальдің ашылу күні 350-ден астам режиссер, актер және продюсер Хассунаның өлімін айыптап, Газадағы болып жатқан геноцидке қарсы хатқа қол қойды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mouriquand |first=David |date=13 May 2025 |title=More than 350 stars condemn Gaza 'genocide' in open letter in time for Cannes opening, despite Minecraft fans cheered up |url=https://www.euronews.com/culture/2025/05/13/more-than-350-stars-condemn-gaza-genocide-in-open-letter-in-time-for-cannes-opening |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250518174113/https://www.euronews.com/culture/2025/05/13/more-than-350-stars-condemn-gaza-genocide-in-open-letter-in-time-for-cannes-opening |archive-date=18 May 2025 |access-date=13 May 2025 |website=Euronews}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 May 2025 |title=Shame on You, Zombies!: Hollywood stars condemn Gaza 'genocide' and a Minecraft party on eve of Cannes Film Festival |url=https://www.france24.com/en/culture/20250512-cannes-gaza-hollywood |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250516113943/https://www.france24.com/en/culture/20250512-cannes-gaza-hollywood |archive-date=16 May 2025 |access-date=13 May 2025 |website=France 24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ritman |first=Alex |date=12 May 2025 |title=Mark Ruffalo, Guy Pearce, Melissa Barrera and Ralph Fiennes Among 350+ Figures to Sign Letter About Killing of Palestinian Protagonist of Cannes-Bound Doc: 'We Are Ashamed' of Industry 'Passivity' (EXCLUSIVE) |url=https://variety.com/2025/film/global/letter-about-killing-of-fatma-hassona-1236391687/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250514170023/https://variety.com/2025/film/global/letter-about-killing-of-fatma-hassona-1236391687/ |archive-date=14 May 2025 |access-date=12 May 2025 |website=Variety}}&lt;/ref&gt;

== Іріктеу  ==
Көрсетілімге қатысатын фильмдерді іріктеу және жеңімпаздарды анықтау процесі бірнеше кезеңнен тұрады. Канн кинофестивалінің ресми және бейресми бағдарламаларына алдын ала қойылған шарттарға сай келетін кез келген туынды үміткер бола алады. Іріктеуге ұсынылатын фильмдер Канн фестиваліне дейінгі соңғы он екі ай ішінде түсірілген болуы және бұған дейін басқа кинематографиялық форумдардың конкурстық бағдарламаларына қатыспауы тиіс. 

Фильмдердің ұзақтығына қойылатын талаптар:
* Қысқа метражды фильм — титрларымен қосқанда 15 минутқа дейін;
* Толық метражды фильм — 60 минуттан жоғары.

1970-жылдардың соңына дейін фестивальге қатысатын фильмдерді елдердің өздері ұсынатын, ал қазіргі уақытта іріктеуді фестиваль әкімшілігі дербес жүргізеді.&lt;ref name=kommers1&gt;[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=760612 «Александру Сокурову нашли пару» № 67(3643) от 20.04.2007 Андрей Ъ-Плахов.]Газета «Коммерсантъ» {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090327070816/http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=760612 |date=2009-03-27 }}&lt;/ref&gt; Арнайы комиссия конкурстық талаптарға сай келетін үміткерлердің ішінен фестивальге қатысатындарын таңдап алады.

== Бағдарламалар ==
Канн кинофестивалі бірнеше түрлі секциялардан тұрады:&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.festival-cannes.com/en/ |title=Festival de Cannes – Official Site |access-date=28 May 2017}}&lt;/ref&gt;

=== Ресми іріктеу ===
* '''Негізгі конкурс''' ({{lang-fr|Compétition}}) – Әдетте [[Алтын пальма бұтағы]] үшін бақ сынайтын 22 фильмнен тұрады. Барлық туындылар Каннның 2300-ден астам орны бар басты залы — Луи Люмьер атындағы үлкен аудиторияда (''Théâtre Lumière'') көрсетіледі.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Auditorium Louis Lumière |url=https://en.palaisdesfestivals.com/space-and-equipment/all-areas-of-le-palais/auditorium-louis-lumiere/ |access-date=2025-10-08 |website=Palais des Festivals}}&lt;/ref&gt;
* '''Ерекше көзқарас''' ({{lang-fr|Un Certain Regard}}) – Фестивальдің маңыздылығы жағынан екінші секциясы. Мұнда көбінесе дебюттік жұмыстарын ұсынған жас режиссерлер «Ерекше көзқарас» жүлдесі (''Prix un certain regard'') үшін бақ сынайды. Фильмдер Дебюсси залында (''Salle Debussy'') көрсетіледі.
* '''Конкурстан тыс бағдарлама''' ({{lang-fr|Hors Compétition}}) – Әдетте негізгі конкурсқа таңдалмаған француз, америкалық немесе азиялық блокбастерлер, сондай-ақ фестивальдің ашылу фильмі. Көрсетілімдер Луи Люмьер атындағы үлкен аудиторияда өтеді.
* '''Түнгі көрсетілімдер''' ({{lang-fr|Séances de minuit}}) – Әдетте коммерциялық әлеуеті жоғары қорқынышты фильмдер немесе комедиялар. Көрсетілімдер Луи Люмьер атындағы үлкен аудиторияда өтеді.
* '''Канн премьералары''' ({{lang-fr|Cannes Première}}) – Әдетте негізгі конкурсқа өтпей қалған фильмдер. Дебюсси залында көрсетіледі, бірақ ресми жүлделер үшін таласпайды.
* '''Арнайы көрсетілімдер''' ({{lang-fr|Séances spéciales}}) – Әртүрлі жанрдағы көркем фильмдер. Дебюсси залында немесе Бунюэль залында (''Salle Buñuel'') көрсетіледі, бірақ ресми жүлделерге қатыспайды.
* '''Синефондасьон''' ({{lang-fr|Cinéfondation}}) – Әлемдегі киномектептерден іріктелген он бес шақты қысқа және орта метражды туындылар. Ақшалай жүлделер үшін бақ сынайды. Көрсетілімдер Бунюэль залында өтеді.
* '''Қысқа метражды фильмдер конкурсы''' ({{lang-fr|Courts métrages}}) – Қысқа метражды фильмге арналған Алтын пальма бұтағы үшін таласатын он шақты туынды. Дебюсси залында көрсетіледі.
* '''Канн классикасы''' ({{lang-fr|Cannes Classics}}) – Әлемдік кино мұрасын дәріптейтін секция. Мұнда жаңартылған (реставрацияланған) классикалық фильмдер, кино туралы деректі туындылар мен белгілі тұлғаларға арналған фильмдер көрсетіледі.
* '''Жағажайдағы кино''' ({{lang-fr|Cinéma de la Plage}}) – Фестивальдің жалғыз тегін секциясы. Масе жағажайында қалың жұртшылыққа арналған классикалық фильмдер мен жаңа туындылар ұсынылады.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://variety.com/2022/film/global/cannes-film-festival-cinema-de-la-plage-1235262855/ | title=Cannes Film Festival Unveils Cinema de la Plage Lineup | date=10 May 2022 | access-date=18 April 2024}}&lt;/ref&gt;
* '''Канн иммерсивті киносы''' ({{lang-fr|Cannes Immersive}}) – 2024 жылдан бастап енгізілген секция. Мұнда виртуалды шындық (VR) өнімдері көрсетіліп, секцияның бас жүлдесі сарапқа салынады.

=== Параллельді секциялар ===
* '''Халықаралық сын апталығы''' ({{lang-fr|Semaine de la Critique}}) – 1962 жылдан бері жұмыс істейді. Негізгі мақсаты — жаңа таланттарды ашу және әлем режиссерлерінің алғашқы немесе екінші толық метражды фильмдерін таныстыру. Секция аясында толық және қысқа метражды фильмдердің шағын конкурсы мен арнайы көрсетілімдер өтеді.
* '''Режиссерлердің екі апталығы''' ({{lang-fr|Quinzaine des Réalisateurs}}) – 1969 жылдан бері өткізіліп келеді. Жаңа таланттарды іздеуге, авангардтық туындыларды немесе танымал режиссерлердің ерекше жұмыстарын көрсетуге бағытталған.
* '''ACID''' ({{lang-fr|Association du cinéma indépendant pour sa diffusion}}) – 1992 жылдан бастап тәуелсіз фильмдерді таратуға, авангардтық өндірісті қолдауға және жаңа есімдерді танытуға күш салады.
* '''Әлемнің барлық кинолары''' ({{lang-fr|Tous les Cinémas du Monde}}) – Әлемдік кинематографтың сан алуандығын паш ететін секция. Күн сайын бір ел қонаққа шақырылып, өз мәдениеті мен бірегейлігін көрсететін толық және қысқа метражды фильмдерін ұсынады.

=== Параллельді іс-шаралар ===
* '''Marché du Film''' (Кинонарық) – Әлемдегі ең ірі кино нарығы. «Think-Film Impact Production» компаниясымен бірлесе отырып, Marché du Film аясында «impACT» бағдарламасы енгізілді. Ол панельдік пікірталастар мен шеберлік сыныптары арқылы маңызды әлеуметтік тақырыптарды көтереді. Соның ішінде, киноөндірісті экологиялық тұрғыдан тұрақты ету стратегияларын талқылайтын «Киноның болашағы — жасыл» (The Future of Film is Green) сияқты жобалар бар.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Think-Film Impact Production returns to Cannes with new cutting-edge topics on film &amp; society |url=https://www.marchedufilm.com/news/think-film-impact-production-returns-to-cannes-with-new-cutting-edge-topics-on-film-society/ |website=Marché du Film |date=16 May 2023 |access-date=21 May 2025}}&lt;/ref&gt;
* '''Шеберлік сыныптары''' – Әлемге әйгілі режиссерлер мен киногерлердің көпшілік алдында өткізетін дәрістері.
* '''Құрмет көрсету''' ({{lang-fr|Hommages}}) – Халықаралық деңгейде танымал әртістердің құрметіне олардың фильмдері көрсетіліп, Фестиваль трофейі (Festival Trophee) табысталады.
* '''Продюсерлер желісі''' (Producers Network) – Халықаралық ко-продукция (бірлескен өндіріс) жасауға арналған алаң.
* '''Көрмелер''' – Жыл сайын белгілі бір суретшіге, шығармашылыққа немесе кино тақырыбына арналған көрмелер ұйымдастырылып, фестиваль бағдарламасын толықтыра түседі.

== Ресми қазылар алқасы ==
Әрбір іс-шара басталар алдында фестивальдің директорлар кеңесі Канн марапаттарын иеленетін фильмдерді таңдауға толық жауапты қазылар алқасын тағайындайды. Қазылар алқасының мүшелері халықаралық деңгейдегі өнер қайраткерлерінің арасынан олардың шығармашылық еңбегі мен кәсіби беделіне қарай таңдалады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.festival-cannes.com/en/festival/juries |title=Festival de Cannes: Juries |work=festival-cannes.com |access-date=2026-05-06}}&lt;/ref&gt; Қазылар алқасының төрағасын тағайындау күзде жасалатын бірнеше жыл сайынғы басқарушылық ұсыныстардан кейін жүзеге асады және бекіту үшін фестивальдің директорлар кеңесіне ұсынылады.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.festival-cannes.com/en/article/56994.html |title=Festival de Cannes: Juries |work=festival-cannes.com |access-date=2026-05-06}}&lt;/ref&gt;

* '''Негізгі конкурс''' — төрағадан және конкурсқа қатысатын толық метражды фильмдердің жүлделерін анықтайтын түрлі кино немесе өнер қайраткерлерінен тұратын халықаралық қазылар алқасы.
* '''Синефондасьон және қысқа метражды фильмдер''' — төрағадан және төрт кино қайраткерінен тұрады. Олар «Қысқа метражды фильмдердің Алтын пальма бұтағын», сондай-ақ «Синефондасьон» секциясының үш үздік фильмін анықтайды.
* '''Ерекше көзқарас''' — төрағадан, журналистерден, кино мамандығының студенттерінен және сала мамандарынан тұрады. Олар «Ерекше көзқарас» басты жүлдесін табычтайды және бұған қоса тағы екі фильмді ерекше атап өте алады.
* '''Алтын камера''' — төрағадан, сонымен қатар кинорежиссерлерден, техник мамандардан, француздық және халықаралық сыншылардан тұрады. Олар кез келген санаттағы ең үздік алғашқы фильмді марапаттайды.

Қазылар алқасы жеңімпаздарды анықтау үшін жыл сайын тарихи [[Вилла Домерг]] ({{lang-fr|Villa Domergue}}) ғимаратында бас қосады.&lt;ref name=&quot;cannesvilla&quot;&gt;{{cite web |title=Patrimoine: Villa Domergue |url=http://www.cannes.com/fr/cadre-de-vie/patrimoine/hotels-et-belles-demeures/villa-domergue.html |website=Site officiel de la Ville de Cannes |access-date=6 July 2017}}&lt;/ref&gt;

=== Негізгі конкурс төрағалары ===
{{Div col|4}}
* [[Жорж Юисман]] (1946-49),
* [[Андре Моруа]] (1951, 1957),
* [[Морис Женевуа]] (1952),
* [[Жан Кокто]] (1953-54),
* [[Марсель Паньоль]] (1955),
* [[Морис Леман]] (1956),
* [[Марсель Ашар]] (1958-59),
* [[Жорж Сименон]] (1960),
* [[Жан Жионо]] (1961),
* [[Тэцуро Фурукаки]] (1962),
* [[Арман Салакру]] (1963),
* [[Фриц Ланг]] (1964),
* [[Оливия де Хэвилленд]] (1965),
* [[Софи Лорен]] (1966),
* [[Алессандро Блазетти]] (1967),
* [[Андре Шамсон]] (1968),
* [[Лукино Висконти]] (1969),
* [[Мигель Анхель Астуриас]] (1970),
* [[Мишель Морган]] (1971),
* [[Джозеф Лоузи]] (1972),
* [[Ингрид Бергман]] (1973),
* [[Рене Клер]] (1974),
* [[Жанна Моро]] (1975, 1995),
* [[Теннесси Уильямс]] (1976),
* [[Роберто Росселлини]] (1977),
* [[Алан Пакула]] (1978),
* [[Франсуаза Саган]] (1979),
* [[Кирк Дуглас]] (1980),
* [[Жак Дере]] (1981),
* [[Джорджо Стрелер]] (1982),
* [[Уильям Стайрон]] (1983),
* [[Дирк Богард]] (1984),
* [[Милош Форман]] (1985),
* [[Сидни Поллак]] (1986),
* [[Ив Монтан]] (1987),
* [[Этторе Скола]] (1988),
* [[Вим Вендерс]] (1989),
* [[Бернардо Бертолуччи]] (1990),
* [[Роман Полански]] (1991),
* [[Жерар Депардьё]] (1992),
* [[Луи Маль]] (1993),
* [[Клинт Иствуд]] (1994),
* [[Фрэнсис Форд Коппола]] (1996),
* [[Изабель Аджани]] (1997),
* [[Мартин Скорсезе]] (1998),
* [[Дэвид Кроненберг]] (1999),
* [[Люк Бессон]] (2000),
* [[Лив Ульман]] (2001),
* [[Дэвид Линч]] (2002),
* [[Патрис Шеро]] (2003),
* [[Квентин Тарантино]] (2004),
* [[Эмир Кустурица]] (2005),
* [[Вонг Карвай]] (2006),
* [[Стивен Фрирз]] (2007),
* [[Шон Пенн]] (2008),
* [[Изабель Юппер]] (2009),
* [[Тим Бёртон]] (2010),
* [[Роберт Де Ниро]] (2011),
* [[Нанни Моретти]] (2012),
* [[Стивен Спилберг]] (2013),
* [[Джейн Кэмпион]] (2014),
* [[Ағайынды Коэн]] (2015),
* [[Джордж Миллер]] (2016),
* [[Педро Альмодовар]] (2017),
* [[Кейт Бланшетт]] (2018),
* [[Алехандро Гонсалес Иньярриту]] (2019),
* [[Спайк Ли]] (2021),
* [[Венсан Линдон]] (2022),
* [[Рубен Эстлунд]] (2023),
* [[Грета Гервиг]] (2024),
* [[Жюльет Бинош]] (2025),
* [[Пак Чхан Ук]] (2026).
{{Div col end}}

== Марапаттар ==
[[Сурет:Palmed'or.jpg|thumb|300px|«[[Алтын пальма бұтағы]]»]]

Канн кинофестивалінің ең беделді марапаты — үздік фильмге берілетін [[Алтын пальма бұтағы]] болып табылады.

* '''Негізгі конкурс'''
** [[Алтын пальма бұтағы]] ({{lang-fr|Palme d'Or}}) – Үздік фильм
** Қысқа метражды фильмдердің Алтын пальма бұтағы ({{lang-fr|Palme d'Or du court métrage}}) – Үздік қысқа метражды фильм
** [[Гран-при (Канн кинофестивалі)|Гран-при]] ({{lang-fr|Grand Prix}}) – Фестивальдің Үлкен жүлдесі
** [[Қазылар алқасының жүлдесі (Канн кинофестивалі)|Қазылар алқасының жүлдесі]] ({{lang-fr|Prix du Jury}})
** [[Канн кинофестивалінің үздік режиссер жүлдесі|Үздік режиссура]] ({{lang-fr|Prix de la mise en scène}})
** [[Канн кинофестивалінің үздік актер жүлдесі|Үздік актер]] ({{lang-fr|Prix d'interprétation masculine}})
** [[Канн кинофестивалінің үздік актриса жүлдесі|Үздік актриса]] ({{lang-fr|Prix d'interprétation féminine}})
** [[Канн кинофестивалінің үздік сценарий жүлдесі|Үздік сценарий]] ({{lang-fr|Prix du scénario}})

* '''Басқа секциялар'''
** [[Ерекше көзқарас]] ({{lang-fr|Prix Un Certain Regard}}) – Жас таланттар, жаңашыл және батыл туындылар
** [[Алтын камера]] ({{lang-fr|Caméra d'Or}}) – Ресми бағдарлама, «Режиссерлердің екі апталығы» немесе «Халықаралық сын апталығы» секцияларындағы дебютанттар арасындағы ең үздік алғашқы фильмге беріледі.
** Синефондасьон ({{lang-fr|Cinéfondation}}) – Студенттік фильмдерге арналған сыйлықтар


* '''Тәуелсіз ұйымдар беретін сыйлықтар'''
** [[FIPRESCI сыйлығы]] ({{lang-fr|Prix FIPRESCI}}) – Халықаралық киносыншылар федерациясы негізгі конкурс, «Ерекше көзқарас» және параллель секциялардағы фильмдерге беретін жүлде
** «Режиссерлердің екі апталығы» жүлделері ({{lang-fr|Prix de la Quinzaine des Réalisateurs}})
** CST техникалық суретші сыйлығы ({{lang-fr|Prix CST de l’Artiste Technicien}}) – Техникалық маманға CST тарапынан беріледі
** «Халықаралық сын апталығы» жүлделері ({{lang-fr|Prix de la Semaine de la Critique}})
** Экуменикалық қазылар алқасының жүлдесі ({{lang-fr|Prix du Jury Œcuménique}})
** Франсуа Шале сыйлығы ({{lang-fr|Prix François Chalais}})
** Алтын көз ({{lang-fr|L'Œil d'or}}) – Үздік деректі фильм
** Trophée Chopard – Шопар трофейі
** Пальмдог ({{lang-fr|Palm Dog}}) – Үздік ит рөлі үшін&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/8064150.stm |title=Pixar pooch picks Up Cannes prize |work=BBC News |date=22 May 2009 |access-date=27 May 2009}}&lt;/ref&gt;
** Квир-пальма ({{lang-fr|Queer Palm}}) – ЛГБТ тақырыбына арналған үздік фильмдер&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ontopmag.com/article/5703/Transgender_Activist_Pascale_Ourbih_On_Cannes_Gay_Prize_Jury |title=Transgender activist Pascale Ourbih on Cannes gay prize jury |publisher=On Top Magazine |date=10 May 2010 |access-date=28 May 2017}}&lt;/ref&gt;
** Cannes Soundtrack Award – Үздік саундтрек сыйлығы
** Пьер Анженье атындағы операторлық өнер сыйлығы ({{lang-fr|Pierre Angénieux Excellens in Cinematography}})
** «Қозғалыстағы әйелдер» ({{lang-fr|Women in Motion}}) – 2015 жылдан бері [[Kering]] компаниясымен киноиндустриядағы әйелдер мәселесіне назар аудартқандарға беріледі.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Spencer |first=Mimosa |date=7 May 2019 |title=Kering, Cannes Film Festival Renew Women in Motion Program |url=https://wwd.com/fashion-news/fashion-scoops/kering-renews-partnership-cannes-film-festival-women-in-motion-1203125118/ |website=WWD}}&lt;/ref&gt;
** Mercedes-Benz сыйлығы (1993 жылдан 1999 жылға дейін берілді).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Cannes Film Festival Mercedes-Benz Award |url=https://www.kinoafisha.info/en/awards/cannes/nominations/mercedes-benz-award/mercedes-benz-award/ |access-date=23 March 2025}}&lt;/ref&gt;

== Қазақстан Канн кинофестивалінде ==
Қазақстан кинематографистері Канн кинофестиваліне Тәуелсіздік алған жылдардан бастап белсенді қатысып келеді. Қазақстандық туындылар фестивальдің негізгі конкурсында да, «Ерекше көзқарас» және «Синефондасьон» сияқты беделді бағдарламаларында да бірнеше мәрте жеңіске жеткен.

* 1998 жыл — [[Дәрежан Қаражанұлы Өмірбаев|Дәрежан Өмірбаев]]: Оның «Киллер» фильмі фестивальдің маңыздылығы жағынан екінші бағдарламасы саналатын «[[Ерекше көзқарас]]» секциясында Бас жүлдені иеленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/10310/year/1998.html |title=Festival de Cannes: Killer |accessdate=4 October 2009|work=festival-cannes.com}}&lt;/ref&gt;
* 2008 жыл — [[Сергей Владимирович Дворцевой|Сергей Дворцевой]]: Режиссердің «[[Тюльпан (фильм)|Тюльпан]]» фильмі «Ерекше көзқарас» бағдарламасында тағы да Бас жүлдеге ие болды. Сонымен қатар, бұл туынды Францияның жастар сыйлығымен және білім министрлігінің арнайы жүлдесімен марапатталды.
* 2018 жыл — [[Самал Ілиясқызы Есләмова|Самал Еслямова]]: Режиссер С. Дворцевойдың «[[Айка (фильм)|Айка]]» фильміндегі басты рөлі үшін фестивальдің ең жоғары марапаттарының бірі — «Үздік актриса» жүлдесін жеңіп алды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.themoscowtimes.com/2018/05/22/samal-yeslyamova-wins-best-actress-at-cannes-film-festival-a61530 |title=Little-Known Kazakh Actress Wins Over Cannes Film Festival |first=Andrei |last= Muchnik |date=22 May 2018 |access-date=22 May 2018 |work=The Moscow Times}}&lt;/ref&gt; Ол бұл марапатты иеленген Орталық Азия мен ТМД елдері арасындағы алғашқы актриса болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Commonscat-inline|Cannes Film Festival}}
* [http://www.festival-cannes.fr  Канн кинофестивалі ресми сайты]{{ref-fr}}{{ref-en}}
* [http://www.ina-festivaldecannes.com Канн кинофестивалінің бейнемұрағаты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070514033222/http://www.ina-festivaldecannes.com/ |date=2007-05-14 }}{{ref-fr}}{{ref-en}}

{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Канн кинофестивалі]]</text>
      <sha1>dmg0yawxs45qyettw56151rk3j7m1ck</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жақан Төлеубаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45439</id>
    <revision>
      <id>3606581</id>
      <parentid>2351658</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T07:48:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3606581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="800" sha1="f5hsqcsqbshfcs3g05ckv81553plrpm" xml:space="preserve">'''Төлеубаев Жақан'''&lt;ref name=&quot;source1&quot;&gt;Қазақ Энциклопедиясы&lt;/ref&gt; (1898 – 1978, [[Сабынды ауданы|Қорғалжын ауданы]] Қоржынкөл ауылы) – [[еңбек ардагері]], [[қойшы]]. [[Социалистік Еңбек Ері]] (1948). 9 жасынан мал баққан. 1929 ж. алғашқылардың бірі болып ұжымшарға кірген. Қорғалжын ауданы Артық кеңшарында іріқара баққан, қойшы, жылқышы, жылқы фермасының меңгерушісі болып жұмыс жасаған (1930 – 55).

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]


{{stub}}</text>
      <sha1>f5hsqcsqbshfcs3g05ckv81553plrpm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606582</id>
      <parentid>3606581</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T07:48:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қорғалжын ауданында туғандар|Қорғалжын ауданында туғандар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3606582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="870" sha1="cpta2csze7muf7bxcqcevlzl1s1tg23" xml:space="preserve">'''Төлеубаев Жақан'''&lt;ref name=&quot;source1&quot;&gt;Қазақ Энциклопедиясы&lt;/ref&gt; (1898 – 1978, [[Сабынды ауданы|Қорғалжын ауданы]] Қоржынкөл ауылы) – [[еңбек ардагері]], [[қойшы]]. [[Социалистік Еңбек Ері]] (1948). 9 жасынан мал баққан. 1929 ж. алғашқылардың бірі болып ұжымшарға кірген. Қорғалжын ауданы Артық кеңшарында іріқара баққан, қойшы, жылқышы, жылқы фермасының меңгерушісі болып жұмыс жасаған (1930 – 55).

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]
[[Санат:Қорғалжын ауданында туғандар]]


{{stub}}</text>
      <sha1>cpta2csze7muf7bxcqcevlzl1s1tg23</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зайыр Ғахипұлы Уәлиев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53826</id>
    <revision>
      <id>3606298</id>
      <parentid>3050040</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T14:04:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3606298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2107" sha1="7zimmki9orm7gradhp11hsfzm79dot7" xml:space="preserve">'''Уәлиев Зайыр Ғахипұлы''' (23.4.1967 ж.т., [[Алматы]] қ.) – [[техника ғылымының докторы]] ([[2005]]), профессор (2008).
== Білімі ==
*1992 жылы  әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық мемлекеттік университеті, механика және қолданбалы математика факультеті бітірген.
*1996 жылы әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық мемлекеттік университетінің аспирантурасы бітірген.
*2004 жылы әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық мемлекеттік университетінің докторантурасы бітірген.
== Қызметі ==
*1992 – 1994 ж.  ҚР ҰҒА  машиналардың динамикасы зертханасының инженері.
*1996 -  2001 ж.  әл-Фараби атындағы ҚҰМУ «Механика» кафедрасының инженері, аға оқытушы.
*2004 -  2016 ж.  Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің аға оқытушы, доцент, профессор, институт директорының ғылым және халықаралық байланыс қызметі бойынша орынбасары.&lt;ref&gt;https://www.kaznpu.kz/kz/2787/personal/&lt;/ref&gt;
==Зерттеулері==
*1996 ж. кандидаттық диссертация қорғады.
*2005 ж. техника ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алу үшін диссертация қорғады.
*2009- ҚР ЖАК  шешім арнайы «Механика» профессор ғылыми атағы берілді.

== Сілтемелер ==
*[http://kaznpu.kz/kz/ ҚазҰПУ]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
== Дереккөздер==
&lt;references/&gt;

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]


{{stub}}</text>
      <sha1>7zimmki9orm7gradhp11hsfzm79dot7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сефевид әулеті</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59804</id>
    <revision>
      <id>3606549</id>
      <parentid>3432311</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T06:22:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RichardSchultz7456</username>
        <id>163687</id>
      </contributor>
      <comment>орт-&gt; ордасы</comment>
      <origin>3606549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5529" sha1="3odmqovjppcob2y37c6rfohe4brn2dc" xml:space="preserve">[[Сурет:Safavid Flag.svg|thumb|right|200px|Сефевид әулетінің туы, 1576 - 1666 жж арасы]]
'''Сефевид Әулеті''' — [[Иран]]дағы қызылбастар мемлекетін билеушілер (1502–1736). Сефеви Әулеті мемлекетін 16 ғасырдың басында Иран мен [[Әзірбайжан]]ның түркі тілді тайпалары [[Ақ-Қоюнлу]] мемлекеті мен оның одақтастарын жеңгеннен кейін құрды.

Мемлекет атауы оның тұңғыш билеушісі шах Исмаил І-нің мұсылман дінінің сопылық бағытын ұстанған Ардабели шейхы Сефи әд-Дин ұрпақтарының бірі болғандығымен байланысты. Алайда Сефеви Әулеті билеушілерінің негізгі күші түркі тілдес тайпалар шииттердің 12 имамының құрметіне бастарына 12 қызыл жолақты шалма орағандықтан, бұл мемлекет тарихи шығармаларда көбінесе қызылбастар мемлекеті деп аталды.

Сефеви Әулеті мемлекетінің құрамына [[Иран]], [[Әзірбайжан]], [[Армения]]ның бір бөлігі, қазіргі [[Ауғанстан]] жерінің дені, кей кездерде Ирак жерлері енді. Сефеви Әулетінің белгілі өкілдері — Исмаил І, Тахмасп І (1524–1576), Аббас І (1587–1629).

Сефеви Әулеті мемлекетінің ордасы алғашында [[Тебриз]] (1555 жылға дейін), 1555–1597 (1598) жылдары Казвини, 1597–1598 жылдан [[Исфаһан]] болды.
[[File:Portrait of Shah Ismail I. Inscribed &quot;Ismael Sophy Rex Pers&quot;. Painted by Cristofano dell'Altissimo, dated 1552-1568.jpg|thumb|200px|right|Шах Исмаил I]]
Исмаил шах құзырындағылардың көпшілігі сүннит болғандығына қарамастан, мемлекеттік дін ретінде исламның шиит тармағына жататын [[Сефевид ағымы]]н ұстанды. 
[[Сурет:Qezelbash.JPG|thumb|left|200px|Қасиетті қызыл қалпақ киген Қызылбас (Сефевид) сарбазының киімі (Саадабад (Sa'dabad) сарайы, [[Тегеран]])]]
Сефеви Әулеті көп жылдар бойы Осман сұлтандығы мен Орта Азия хандарына қарсы соғыс жүргізді. Тахмасп І-ден кейін басталған өзара тартыстар іс жүзінде мемлекеттің әлсіреуіне әкеліп соқты. Осман сұлтандығы Сефеви Әулеті мемлекетінің солт.-батыс аймақтарын, ал өзбек хандары Хорасанды жаулап алды, Аббас шах тұсында Сефеви Әулеті мемлекеті түрлі реформалар (салық, әкімшілік, әскери, т.б.) жүргізудің нәтижесінде нығайып, экономикасы біршама көтерілді. Аббас түріктер мен өзбектерге қарсы соғыста бірнеше рет жеңіске жетіп, Әзірбайжанды, [[Хорасан]]ды, уақытша [[Ирак]]ты қайтарып алды. Сефеви Әулеті Ресей және басқа да елдермен дипломатиялық, сауда қатынастарын жүргізді.

XVIII ғасырдың басында тақ таласы мен халық наразылығы Сефеви Әулетінің саяси жағдайын әлсіретті. Көтеріліске шыққан ауған тайпалары 1722 жылы Исфаһанды жаулап алып, Осман сұлтандығы Сыртқы Кавказ және Иранда өз үстемдігін орнатты. Тахмасп шах ІІ (1722–1732) Сефеви Әулеті мемлекетінің Каспий маңындағы аймақтарын Ресейге беруге мәжбүр болды. Қалыптасқан ахуалды сәтті пайдаланған Сефеви Әулетінің қолбасшысы Нәдір шах Афшар Сефеви Әулетін биліктен кетіріп, өзінің жеке билігін орнатты.

[[Орта ғасырлар|Орта ғасыр]]лық тарихи шығармаларда Сефеви Әулеті мемлекетінің 16–17 ғасырларда Қазақ хандығымен қарым-қатынасы жайлы деректер бар. [[Қазақ]]тың батырлар жырында да қызылбастармен болған соғыстар жиі айтылады.

== Дереккөздер==

&lt;references/&gt;

{{wikify}}

[[Санат:Иран тарихы]]
[[Санат:Армения тарихы]]
[[Санат:Тәжікстан тарихы]]
[[Санат:Ауғанстан тарихы]]
[[Санат:Әзербайжан тарихы]]
[[Санат:Ислам тарихы]]
[[Санат:Сефевид әулеті]]


{{stub}}</text>
      <sha1>3odmqovjppcob2y37c6rfohe4brn2dc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жәмила (хикаят)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96181</id>
    <revision>
      <id>3606296</id>
      <parentid>3596236</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T13:37:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3606296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5446" sha1="jirgbatvounnmadqe2znotoi4xcbrxa" xml:space="preserve">{{Әдеби шығарма|Атауы=Жәмила|Шынайы атауы={{Lang-ky|Жамийла}}|Авторы=[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов|Шыңғыс Айтматов]]|Сурет=KG Ag Dzhamila a.jpg|Ені=150px|Жанр=хикаят|Түпнұсқа тілі=қырғыз тілі|Жариялануы=[[1958 жыл]]}}

'''Жәмила''' ({{Lang-ky|Жамийла}}) — [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов|Шыңғыс Айтматов]]тың 1958 жылы жарық көрген хикаят. Шығарма жазушыға әлемдік деңгейде танымалдық әкелген туынды болды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kaz.zakon.kz/madeniet-shou-biznes/5066020-shy-ys-aytmatovty-zh-bayy-d-nieden-ozdy.html|title=Шыңғыс Айтматовтың жұбайы дүниеден озды|author=|date=2021-04-20|work=|publisher=zakon.kz|accessdate=2026-04-30|lang=kk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://massaget.kz/debiet/shyingyis-aytmatov-90-jyil-kollektsiyalyik-tiyin-54751/|title=Шыңғыс Айтматов — 90 жыл: Коллекциялық тиын шығарылды|author=Тұрсынбек Раушанұлы|date=2018-10-30|work=|publisher=massaget.kz|accessdate=2026-04-30|lang=kk}}&lt;/ref&gt;

== Сюжеті ==
Жәмила шығармасында оқиға баяндаушысы суретші Сейіт, басты кейіпкердің күйеуінің інісі болып табылады. Оқиға Ұлы Отан соғысы кезінде қырғыз аулында өтеді. Жәмила мен 15 жастағы Сейіт патриархалдық отбасында өмір сүреді. Жәмиланың күйеуі Садық, ауылдың басқа ер-азаматтары сияқты, майданға кеткен. Соғыста жараланып, ауылға Данияр қайтып келеді. Колхозда жұмыс күші жетіспегендіктен, оны Жәмила мен Сейітке бірге астық тасуға көмектесуге жібереді. Басында Жәмила тұйық мінезді Даниярды келеке қылады, бірақ уақыт өте келе екеуі бір-біріне ғашық болады.

Жәмила хикаятында біраз уақыттан кейін ғашықтар бірге ауылдан кетіп қалады. Сейіт олардың кетіп бара жатқанын кездейсоқ көріп қалып, өзінің де Жәмиланы жақсы көргенін түсініп, балалық шағымен қоштасып жылайды. Ауыл адамдары мен майданнан оралған Садық Жәмиланың бұл әрекетін айыптайды, бірақ Сейіт оның таңдауын қабылдайды. Кейін өзі де туған ауылын тастап, суретші болуға кетеді. Дипломдық жұмысы ретінде ол Жәмила мен Данияр бейнеленген картинаны салады. Хикаят дәл осы картинаны еске алумен басталып, сонымен аяқталады.

== Пікірлер ==
Француз жазушысы [[Луи Арагон]] Жәмила хикаятын әлемдегі ең әдемі махаббат хикаясы деп атаған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://rus.azattyk.org/a/2549975.html|title=Луи Арагон: Повесть «Жамиля» лучшая сага о любви всех времен и народов|date=2008-12-23|accessdate=2020-11-01|website=[[Радио «Азаттык» (Кыргызстан)|Радио «Азаттык»]]|archivedate=2020-11-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201110131605/https://rus.azattyk.org/a/2549975.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Erich Follath and Christian Neef, «[http://www.spiegel.de/international/world/0,1518,druck-720631,00.html Kyrgyzstan Has Become an Ungovernable Country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120217231656/http://www.spiegel.de/international/world/0,1518,druck-720631,00.html |date=2012-02-17 }}», ''[[Der Spiegel|SPIEGEL ONLINE International]]'', 8 October 2010.&lt;/ref&gt;

Осмонакун Ибраимовның пікірінше, музыка бұл хикаят үшін де, Шыңғыс Айтматов шығармашылығы үшін де аса маңызды рөл атқарады. Оның ойынша, музыка — шығарманың негізгі мағыналық өзегін құрайтын басты элемент.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Осмонакун Ибраимов|url=https://rus.azattyk.org/a/28843526.html|title=«Джамиля» - рождение любви из музыки|date=2017-11-09|accessdate=2020-11-01|website=[[Радио «Азаттык» (Кыргызстан)|Радио «Азаттык»]]|archivedate=2021-03-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210301210439/https://rus.azattyk.org/a/28843526.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Шыңғыс Айтматов романдары]]
[[Санат:Романтикалық шығармалар]]
[[Санат:Қырғызстан әдебиеті]]
[[Санат:Қырғыз әдебиеті]]</text>
      <sha1>jirgbatvounnmadqe2znotoi4xcbrxa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жезқазған облыстық филармониясы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98421</id>
    <revision>
      <id>3606503</id>
      <parentid>2150369</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T23:02:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3606503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1403" sha1="15h6m4bqe1xqodr8vu0t8o80hiz86ms" xml:space="preserve">'''Жезқазған облыстық филармониясы''', Тайжан Қалмағанбетов атындағы Жезқазған облыстық (бұрынғы) мемлекеттік филармониясы - концерттік ұйым. 1984 ж. С.Елеусізов пен А.Молдағайыновтың ұйымдастыруымен ашылды. Филармония құрамында қазақ, орыс, шет ел музыкасын насихаттайтын &quot;Байқоңыр&quot;, &quot;Жезкиік&quot; эстрадалық жастар ансамблі, &quot;Қайырлы кеш&quot;, вокалдық-аспаптық ансамблі, балаларға арналған қуыршақ бригадасы, ішекті аспаптар квартеті мен баяншылар триосы жұмыс істеді. Көркемдік жетекшісі Б.Қазығұлов (1984 жылдан) болды. Филармония ұжымы республиканың көптеген қалаларында өнер көрсетті.&lt;ref&gt;Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965260958&lt;/ref&gt;

==Дереккөздер==
&lt;references/&gt;
{{Stub: Қазақ мәдениеті}}
{{wikify}}

[[Санат:Жезқазған]]
[[Санат:Қазақстан мәдениеті]]</text>
      <sha1>15h6m4bqe1xqodr8vu0t8o80hiz86ms</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қалибек Қуанышбаев атындағы Қазақ ұлттық музыкалық драма театры</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100316</id>
    <revision>
      <id>3606580</id>
      <parentid>3606256</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T07:31:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rasulbek Adil</username>
        <id>176232</id>
      </contributor>
      <origin>3606580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40327" sha1="c27col72loyxc3vs72zvmbb9z9s0mrb" xml:space="preserve">{{Театр
 |атауы	     = Қалибек Қуанышбаев атындағы Қазақ ұлттық музыкалық драма театры
 |сурет           = Қ.Қуанышбаев атындағы қазақ мемлекеттік академиялық музыкалық драма театры.jpg
 |сурет ені    = 
 |сурет тақырыбы  = 
 |театр типі            = 
 |Негізделгені               = [[1991 жыл]]
 |Негізін қалаған            = [[жақып Омаров]]
 |Жабылды                =
 |Театр труппасы         = 
 |Жанр                 = музыкалық драма
 |Наградалар               = 
 |Орналасуы        = {{KAZ}} &lt;br /&gt; [[Астана]]     
 |Мекен-жайы                =Астана қаласы, Қ.Қуанышбаев көшесі, 8/1 
 |Сыйымдылығы           = 
 |Статус                = Ұлттық
 |Ведомство             = 
 |Директоры              = Ербол Хабылбеков
 |Көркемдік жетекшісі = Гүлсина Миргалиева 
 |Бас режиссёрі      =
 |Бас дирижёрі       =Ерлан Бейсембаев 
 |Бас балетмейстері  =Салтанат Сұңғат 
 |Бас хормейстері    =Амантай Жұмашев 
 |Бас суретші      =Ерлан Тұяқов
 |Сайты                  = 	kaztheatre.kz
 |Викиқор             = 
|сайты=https://kaztheatre.kz/}}

'''Қалибек Қуанышбаев атындағы Қазақ ұлттық музыкалық драма театры''' – [[Нұр-Сұлтан|Астана]]дағы қазақ музыкалық драма театры. Қ. Қуанышбаев көшесі, 8/1 мекен-жайында орналасқан. 

== Театр тарихы ==
* Қалибек Қуанышбаев атындағы Қазақ ұлттық музыкалық драма театры '''1991 жылы 15 қарашада Ғ. Мүсіреповтің «Ақан Сері - Ақтоқты»''' трагедиясымен ашылды. Алғашқы қойылымды театрдың '''негізін қалаушы дарынды режиссер Жақып Омаров''' сахналады. 
* 1993 жылы театрға КСРО халық артисі, КСРО мемлекеттік сыйлығының иегері  [[Қалыбек Қуанышбаев]]тың  есімі берілді.
* Театр өзінің алғашқы жүлдесін 1996 жылы Уфа қаласында Түркітілдес мемлекеттер арасында өткен Халықаралық «Туғанлық» театр фестивалінде алды.Онда Ш. Хұсайыновтың «Алдар Көсе» музыкалық комедиясы лауреат атанды.
* Бүгінде ұлттың рухани қажеттілігін өтеп отырған киелі шаңыраққа дарынды өнер қайраткерлері: 1991-1996 жылдары Жақып Омаров, 1996-1998 жылдары Қадыр Жетпісбаев, 1999-2009 жылдары Халық Қаһарманы Әзірбайжан Мамбетов жетекшілік еткен. Осындай үлкен режиссерлердің бастамасымен негізі қаланған театр тек өз жерімізде ғана емес, алыс-жақын шетелдерді де бағындыра бастады. 1999 жылы Каир қаласында өткен дүниежүзілік театрлар фестиваліне қатысса, 2000 жылы Германия Федеративтік Республикасының үлкен бес қаласына гастрольдік сапарға шықты. 2001 жылы Ресей Федерациясының Омбы қаласында Астана қаласы театрының онкүндігін өткізді. 2002 жылы Астана қаласының Мәскеуде өткен өнер күндерінің аясында Ғ. Мүсіреповтің «Қозы Көрпеш-Баян сұлу» спектаклімен «Моссовет» театр сахнасында өнер көрсетті. 
* [[2011 жыл|2011]] жылы 14 желтоқсанда Театр ұжымына «Мемлекеттік академиялық театр» мәртебесі берілді.&lt;ref&gt;Қазақстанның мәдени ошақтары. Культурные центры Казахстана: Фотоальбом. – Алматы:«АСА» Баспа үйі» ЖШС, 2012. – 288 б. (қазақ, орыс, тілдерінде) ISBN 978-601-80325-0-9&lt;/ref&gt;
* 2020 елорданың асқақ сәулетіне сән берер жаңа театр ғимараты бой көтерді.
* 2021 жылы театр қабырғасынан тұңғыш рет '''«QALLEKI театр-лабораториясы»''' құрылды. Лабораторияның мақсаты – шығармашыл жандар үшін байланыс ортасын құру және өнерге өзгеше көзқарас жасап, тың дүниелерді сахналау. 
* 2024 жылы Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың жарлығымен Қаллеки театрына '''«Ұлттық» мәртебесі''' берілді. 

== Театр актерлері ==
[[Рымкеш Омарханова]], [[Шәміл Сыздықұлы Жүніс|Шәміл Жүнісов]], Болат Ыбыраев, Түймехан Атымтаева, [[Гүлжан Жарылқасымқызы Әспетова|Гүлжан Әспетова]], [[Тілектес Уахитұлы Мейрамов|Тілектес Мейрамов]], [[Жұмагүл Өмірзаққызы Мейрамова|Жұмагүл Мейрамова]], Бақыт Исабекова, Бақыт Жұмағұлова, Зибагүл Карина, [[Ақыш Қоңыртайұлы Омар|Ақыш Омар]], Лейло Бекназар-Ханинга, [[Жанат Аңсабайқызы Чайкина|Жанат Чайкина]], [[Майра Смахқызы Омар|Майра Омар]], [[Кеңес Нұрланов]], Гүлбаршын Қылышбай, Айман Аймағамбет, [[Нұрзада Тұрсымбекқызы Тәшімова|Нұрзада Тәшімова]], [[Алтынай Бауыржанқызы Нөгербек|Алтынай Нөгербек]], [[Қуандық Қыстықбаев]], Мейрам Қайсанов, Боранбай Молдабаев, Күлия Қожахметова, [[Ерлан Малаев]], Жанқалдыбек Төленбаев, [[Нұркен Әшімханұлы Өтеуілов|Нұркен Өтеуіл]], [[Айнұр Болатқызы Бермұхамбетова|Айнұр Бермұхамбетова]], [[Сырым Әбдіқадырұлы Қашқабаев|Сырым Әбдіқадырұлы]], [[Әбунасыр Пернеханұлы Серіков|Әбунасыр Серіков]], Асхат Сұлтан, Аманжол Молдахмет, Бақытгүл Батырханова, Ержан Нұрымбет, Қасымхан Бұғыбай, Асылбек Қапаев, Жәнібек Мұсаев, Ботагөз Мақсұтова, Самат Байыров, Дастан Әлімов, Айшолпан Ибраева, Айман Карпсейітова, Жанар Қасымова, Сая Тоқманғалиева, Жанат Оспанов, Шах-Мұрат Ордабаев, Олжас Жақыпбек, Жасұлан Ерболат, Алтынгүл Серкебаева, Айнұр Жетпісбаева, Гаухар Жүсіпова, Нұрсұлтан Есен, Ақмарал Танабаева, Ерғұлан Жанпейісов, Инабат Әбенова, Қобыланды Болат, Айкөркем Тұранова, Бәзіл Сұлтанғазы, Ақжан Құрмашева, Әнуар Бектас, Динара Егеубаева, Сағыныш Нұрхайдарова т.б.

== Театр репертуары ==
* Театр репертуары көнеден келе жатқан классикалық өнер туындыларын заманға сай жаңартып, ұлттық және әлемдік драматургиямен толықтырылып келеді.
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;7&quot; |'''1991'''
|Театрдың «Елім-ай»  әншілер ансамблі құрылды. Ансамбльдің көркемдік жетекшісі болып Мұса  Мағзұмтегі тағайындалды. Ансамбльдің «Ән домбыра – сән домбыра» атты халық  композиторларының әндері мен күйлері негізінде жасалған концерттік  бағдарламасы және ұлттық дәстүрге арналған «Атадәстүр» театрландырылған  музыкалық композициясы көрермендер назарына ұсынылды.
|-
|«Саржайлау» ұлт  аспаптар оркестрі және вокалдық хор ұжымы құрылды. Оркестр құрамында  домбырашылар тобы, сырнайшылар тобы жұмыс істеді. Оркестрдің бас дирижері  болып Алпысбай Тұяқбайұлы, театрдың бас хормейстрі Амантай Жұмашев, бас  суретшісі Дәулет Доспаев, суретшісі болып Мұрат Мақсұтұлы бекітілді. Қараша  айында театр ұжымы екі сағаттық концерттік бағдарлама әзірлеп, С. Сейфуллин  атындағы институтта, училище, техникумдарда және басқа оқу орындарында өнер көрсетті.  
|-
|Театр ұжымына қала  орталығындағы алаңға жақын орналасқан қалалық партия комитетінің ғимараты  біржола берілді. Оның балконмен қоса есептегенде 192 орындық көрермен залы, 1  грим бөлмесі, 1 реквизит бөлемсі, 8 артистер бөлмесі, бірнеше кабинет және  асханасы театрдың игілігіне айналды.
|-
|15 қарашада  Целиноград облыстық қазақ музыкалық драма театрының '''тұңғыш премьерасы''' '''Ғ. Мүсіреповтің  «Ақан Сері - Ақтоқты»''' спектаклі қойылды. Театрға берілген облыстық атқару  комитетінің ғимаратында күрделі жөндеу жұмыстары жүріп жатқандықтан спектакль  «Тың игерушілер» сарайында (бүгінде Конгресс холл) болды. '''Қоюшы режиссері – Ж. Омарұлы.'''  Суретшісі – М. Мақсұтов. басты рөлдерде –  Қ. Кемалов (Ақан сері), Г. Рәшқалива (Ақтоқты), Ш. Жүнісов (Хазірет Науан),  Б. Ыбыраев (Жалмұқан).
|-
|З. Жақыпов,  Ж. Сәрсенов '''«Бажалар мен балдыздар»''' спектаклі  қойылды. Қоюшы режиссері – Ж. Омарұлы. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|С. Жүнісовтің «'''Қысылғаннан қыз болдық»''' музыкалық  комедиясы дүниеге келді. Қоюшы режиссері – Ж. Омарұлы. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Ш. Бошбековтің '''«Темір қатын»''' пьесасы сахналанды.  Аударған Ж. Омарұлы, реж. Т. Тұңғышбаев, қоюшы суретшісі Е. Қамкенов. 
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |'''1992'''
|8 наурызда '''«Арман қыздар»''' концерттік  бағдарламасы;
|-
|22 наурызда '''«Наурызым – әнім, наурызым - сәнім»'''  концерттік бағдарламасы жұртшылықты қуантты.
|-
|Ұлттық аспаптар  оркестрі көрермен назарына '''«Есілім -  еркем»''' атты бағдарлама ұсынды. 
|-
|С. Жүнісовтің '''«Жаралы гүлдер»''' драмасы Жеңіс күніне  арнап қойылды. Қоюшы режиссері – Ж. Омарұлы. Қоюшы суретшісі – Д. Доспаев. 
|-
|'''«Ой, тоба-ай!..»''' атты сатирикалық концерттік бағдарлама театр маусымының сәтті туындысы  болды.
|-
|Шілде, қыркүйек  айларында театр ұжымы Ақтөбеде болып, Тама Есет батырдың 325 жылдығына орай  ас беру салтанатына қатысып, өнер көрсетті.
|-
|Театр өкілдері 28  қыркүйек – 4 қазан аралығында Алматыда болған Дүниежүзі қазақтарының І  Құрылтайына қатысты.
|-
|Қараша айында '''«Ақан сері - Ақтоқты»''' спектаклінің  жаңаша қойылымын әзірлеп, Алматыда өткен Ғ. Мүсіреповтің 90 жылдық мерейтойына  арналған Республика театрларының фествиаләне қатысты.
|-
| rowspan=&quot;6&quot; | '''1993'''
|М.Шаханов '''«Танакөз»''' Режиссері – Қ. Қасымов.  Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Қ. Ысқақов,  Ш. Құсайынов '''«Шырғалаң»'''. Қоюшы  режиссері – Ж. Омарұлы. Қоюшы суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Қ. Мұхаметжанов '''«Біз періштеміз бе?»'''
|-
|'''«Аққу-дастан»''' концерттік  бағдарлама
|-
|С. Балғабаев '''«Жиһанкез Тити»'''
|-
|Ә. Тауасаров '''«Махаббат аралы»''' Қоюшы режиссері –  Қ. Жетпісбаев. Қоюшы суретшісі – Д. Доспаев. 
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''1994'''
|О. Бодықов «'''Айналдым, Ақмаңдайлым»''' - концерттік  бағдарлама. Қоюшы режиссері – Ж. Омарұлы. Қоюшы суретшісі – Д.Доспаев. 
|-
|Д.Исабеков '''«Ескі үйдегі екі кездесу»'''
|-
|О. Бөкей '''«Құлыным менің».''' Қоюшы режиссері –  Т.Тұңғышбаев, қоюшы суретшісі   М.Мақсұтов.
|-
|С. Балғабаев '''«Ең әдемі келіншек»''' Қоюшы режиссері –  Қ.Қасымов. Қоюшы суретшісі – Д. Доспаев.
|-
| rowspan=&quot;6&quot; | '''1995'''
|'''«Желсіз түнде жарық ай»''' концерттік бағдарлама
|-
|Ш. Құсайынов '''«Алдар Көсе»''' Қоюшы режиссері –  Ж. Омарұлы. Қоюшы суретшісі – М. Мақсұтов. 
|-
|'''«Саржайлау»''' концерттік  бағдарлама
|-
|«Елім-ай» концерттік бағдарлама
|-
|Ш. Айтматовтың '''«Ана – Жер Ана»'''  пьесасы қойылды. Аударған – Қ. Мұхаметжанов. қоюшы режиссері – Ж.Омарұлы.  Қоюшы суретшісі – Дәулет Доспаев. Композиторы – Ғазиза Жұбанова. Басты  рөлдерде – Р.Омарханова (Толғанай), Т. Атымтаева (Жер Ана), Ш. Жүнісов  (Сыбанқұл), Г. Қылышбаева (Әлиман)
|-
|Театрдың камералық оркестрі құрылды. Оркестрдің көркемдік жетекшісі әрі  дирижері болып Талғат Әбдірайымов, инспекторы болып Марат Ізбасов бекітілді.  Құрамына Ақмола музыкалық училищесінің түлектері қабылданды. 
|-
|'''1996'''
|А. Жұмашев '''«Ән домбыра, сән  домбыра»''' концерттік бағдарлама. Қоюшы режиссері – Ж. Омарұлы, суретшісі  –Д. Доспаев
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''1997'''
|М. Әуезов '''«Қанды азу»'''  («Көксерек» повесінің желісімен). Инсценировкасын жазған Байғали Есенәлиев.  Қоюшы режиссері – Болат Ұзақов. Суретшісі – Мұрат Мақсұтұлы. 
|-
|М. Байжиев '''«Құдалар»''' Қоюшы  режиссері – Қ. Қасымов. Суретшісі – Д. Доспаев. 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''1998'''
|А. Сейдімбеков '''«Қош бол, ардағым»'''  Қоюшы режиссері – Б. Ұзақов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Қ.Жетпісбаев '''«Қалыңдық пен күйеу»'''  Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''1999'''
|Ғ. Мүсірепов '''«Қыз Жібек»''' Қоюшы  режиссері – Ә. Мәмбетов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|М. Әуезов  '''«Қара Қыпшақ Қобыланды»''' Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов. Суретшісі –  Д. Доспаев.
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''2000'''
|Ғ. Мүсірепов '''«Қозы Көрпеш – Баян  Сұлу'''». Қоюшы режиссері – Ә.Мәмбетов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|М. Әуезов  '''«Қарагөз»''' Қоюшы режиссері – Ә. Мәмбетов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Т. Ахтанов '''«Жоғалған дос»''' Қоюшы  режиссері – Б. Ұзақов, суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Ф.Эрве '''«Түлкі бикеш»''' Қоюшы  режиссері – Ә. Мәмбетов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Б. Ұзақов '''«Үміт»''' Қоюшы  режиссері – Б. Ұзақов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|С. Тұрғынбекұлы '''«Мұқағали»'''  Қоюшы режиссері – Б. Ұзақов. Қоюшы суретшісі – М. Икласова.
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''2001'''
|В. Дельмар '''«Баянсыз бақ»''' Қоюшы  режиссері – Ә. Мәмбетов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Ф. Буляков '''«Күйеуге шыққан  кемпірлер»''' Қоюшы режиссері – Б. Ұзақов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Ә. Сарай '''«Баулан Шолақ»''' Қоюшы  режиссері – Н. Жұманиязов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
| 
|Ж.Мольер '''«Скапеннің айласы»'''  Қоюшы режиссері – Н. Жұманиязов. Суретшісі – Д.Доспаев.
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''2002'''
|Ж.Файзи '''«Башмағым»''' Қоюшы  режиссері – Р.Машурова. Суретшісі – Д.Доспаев.
|-
|Д.Исабеков '''«Алтын тордағы тоты»'''  Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов. Суретшісі – Д.Доспаев.
|-
|Т.Әбдіков '''«Біз үшеу едік»'''  Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов. Суретшісі – Д.Доспаев.
|-
|Қ.Байсейітов, Қ.Шаңғытбаев '''«Беу,  қыздар-ай»''' Қоюшы режиссері – Ә.Мәмбетов. Суретшісі – Д.Доспаев.
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''2003'''
|Ш.Айтматов '''«Ғасырдан да ұзақ күн»'''  Қоюшы режиссері – Ә.Мәмбетов. Суретшісі – Д.Доспаев.
|-
|Ж.Тәшенов, И.Саввин '''«Әй, Нұртаза,  Нұртаза!..»''' Қоюшы режиссері  -  С.Срайылов. Суретшімі – М.Икласова.
|-
|С.Тұрғынбекұлы '''«Мұқағали»'''  Режиссері – Б.Ұзақов.
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''2004'''
|М.Әуезов '''«Еңлік - Кебек»'''  Режиссері – Б.Ұзақов. Суретшісі –  Д.Доспаев.
|-
|М.Хасенов '''«Пай-пай,  жас жұбайлар-ай!..»''' Режиссері -   Н.Жұманиязов. Суретшісі – Д.Доспаев.
|-
|І.Жансүгіров, С.Назарбекұлы, Б.Әлдібеков '''«Махамбет»'''

Режиссері - Н.Жұманиязов. Суретшісі – Д.Доспаев.
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''2005'''
|С.Ахмад '''«Келіндер  көтерілісі»''' Қоюшы режиссері – С.Срайылов. Суретшісі – Ш.Елембаева. 
|-
|Ш.Айтматов '''«Ана  – Жер-Ана»''' Режиссері - Ә.Мәмбетов. Суретшісі – Д.Доспаев. 

|-
|Г.Ғаджибеков  '''«Аршын мал алан»''' Қоюшы суретшісі – М.Қарымсақов.
|-
|Ж.Әлмешұлы '''«Бейтерек  басындағы кездесу»''' режиссері – О.Ақжарқын-Сәрсенбек, Суретшісі –  Д.Доспаев.
|-
|Е.Аманшаев '''«Үзілген  бесік жыры»''' Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов. Суретшісі – С.Балтаев
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''2006'''
|У.Шекспир '''«Ромео  мен Джульетта»''' Реж. Н.Жұманиязов 

|-
|Ғ.Ғаппаров, Ғ.Ғаппарова '''«Қуыршақ немесе қызғаншақ қыздардың кеші»''' режиссері –  О.Ақжарқын-Сәрсенбек, суретшісі – Е.Тұяқов.
|-
|С.Аксаков '''«Алқызыл  гүл»''' Реж. Н.Жұманиязов Суретшісі – Ш.Елембаева. 
|-
|А.Чехов '''«Ваня  ағай»''' Қоюшы режиссері – Б.Құрманғожаев. Суретшісі – Д.Доспаев.
|-
|Дж.Патрик '''«Қымбатты  Памелла»''' Реж. Ю.И.Ханинга-Бекназар. Суретшісі – Д.Доспаев.
|-
|М.Шаханов '''«Желтоқсан  рухы»''' Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов. Қоюшы суретшісі – Д.Доспаев.
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''2007'''
|Т.Ахтанов '''«Күшік  күйеу»''' Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов. Суретшісі – Д.Доспаев.
|-
|Ш.Айтматов «'''Ақ  кеме'''» Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов. Қоюшы суретшісі – Б.Бурбаев
|-
|Б.Ұзақов '''«Жандауа»'''  Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов.Суретшісі – Ш.Елембаева.
|-
|М.Ақынжанов '''«Алтын  сақа»''' Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов.Суретшісі – Ш.Елембаева.
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''2008'''
|Ә.Нұрпейісов '''«Қан  мен тер»''' Режиссері - Ә.Мәмбетов Суретшісі –  Д.Доспаев. 

|-
|О.Бөкей «'''Құлыным  менің»''' Режиссері – Б.Құрманғожаев  Суретшісі – Д.Доспаев. 

|-
|Ш.Мұртаза '''«Алжир  азасы»''' режиссері – О.Ақжарқын-Сәрсенбек, Суретшісі –  Д.Доспаев.
|-
|'''«Алдардың айласы»''' ертегі, режиссері – Б.Ұзақов, Қоюшы суретшісі – Б.Бурбаев
|-
|'''«Құпиясөз»''' ертегі, , режиссері  – С.Срайылов, суретшісі – Б.Бурбаев
|-
|Э.Хушвақтов '''«Қызыл  алма»''' Режиссері – В.Омаров
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''2009'''
|Е.Жуасбек '''«Үйлену»'''  Режиссері – Н.Жұманиязов, суретшісі – Б.Бурбаев
|-
|А.Цагарели '''«Гамарджоба»'''  Режиссері   - Е.Тәпенов
|-
|М.Әуезов '''«Абай»'''  Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков. Қоюшы суретші – Д.Доспаев
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |'''2010'''
|Қ.Жүнісов '''«Махаббат  мелодрамасы»''' Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов. Суретшісі – Б.Бурбаев. 
|-
|Т.Джюдженоглу '''«Көшкін»'''  Режиссері - Ә.Оразбеков.  Қоюшы суретші  – Д.Доспаев
|-
|А.Дударев «Кеш» Режиссері - Б.Ұзақов. Қоюшы суретші – Д.Доспаев 

|-
|И.Штраус '''«Жұбайлар  жұмбағы»''' Режиссері - Н.Жұманиязов. 

Қоюшы суретші – Д.Доспаев
|-
|Е.Жуасбек '''«Сен  үшін»''' Режиссері - Н.Жұманиязов. Қобшы суретші – Б.Бурбаев
|-
|Д.Рамазан '''«Кенесары  - Күнімжан»''' Режиссері - Б.Ұзақов. Қоюшы  суретші – Д.Доспаев
|-
|М.Әуезов '''«Айман-Шолпан»'''  Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков. Қоюшы суретші –  Қ.Мақсұтов
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''2011'''
|Е.Жуасбек '''«Антивирус»'''  Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов. Суретшісі – Б.Бурбаев.
|-
|Ж.М.Шевре '''«Ізгілік  формуласы»''' Режиссері - Ә.Оразбеков.  Қоюшы суретші – Д.Доспаев
|-
|М.Фриш '''«Дон  Жуанның думаны»''' Қоюшы режиссері – А.Әшімов.
|-
|Е.Жуасбек '''«Терең  тамырлар»''' Режиссері - Н.Жұманиязов. Қоюшы  суретші – Д.Доспаев
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''2012'''
|У.Шекспир '''«Гамлет»'''  Режиссері - Б.Ұзақов. Қоюшы суретші –  Д.Доспаев
|-
|Ғ.Мүсірепов «'''Ақан  сері - Ақтоқты»''' Режиссер - Н.Жұманиязов. Суретшісі – Б.Бурбаев.
|-
|Ф.Оңғарсынова «'''Күйші  Дина'''» Режиссері - Н.Жұманиязов. Қоюшы  суретші – Д.Доспаев
|-
|Қ.Байсейітов, Қ.Шаңғытбаев '''«Беу, қыздар-ай»''' Режиссері -  Ә.Оразбеков. Суретшісі – Б.Бурбаев.
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |'''2013'''
|Ш.Мұртаза '''«Бір  кем дүние»''' Режиссері - Б.Ұзақов. Суретшісі  М.Қарымсақов.
|-
|Д.Рамазан «'''Абылай  ханның арманы»'''  Режиссері -  Б.Ұзақов. Қоюшы суретші – Ш.Елембаева.
|-
|Ғ.Мүсірепов '''«Қыз  Жібек»''' Қоюшы режиссері – С.Қамиев. 
|-
|А.Вальехо '''«Күн  сәулесі түспеген»''' Режиссері – Н.Жұманиязов.
|-
|Ә.Тарази '''«Үкілі  Жұлдыз»''' режиссері – Ә.Оразбеков.
|-
|Б.Ұзақов '''«Үміт»'''  Қоюшы режиссері – А.Қапаев.
|-
|Ғ.Мүсірепов '''«Қозы  Көрпеш – Баян Сұлу»''' Қоюшы режиссері – С.Қамиев.
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''2014'''
|Ж.Ануй «'''Жалын  жұтқан Жанна д’Арк»''' Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков.
|-
|Р.Отарбаев '''«Көлеңкесіз  жолаушы»''' Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов.
|-
|С.Балғабаев '''«Ең  жақсы еркек»''' Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов
|-
|М.Байжиев '''«Тіл табысқандар»'''  Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов
|-
|Қ.Жүнісов '''«Сәкен-Сұңқар»'''  Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков.
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''2015'''
|С.Мұқанов, Ш.Уәлиханов '''«Шоқан»''' Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов.
|-
|В.Ежов «'''Тыраулап  ұшқан тырналар»''' Қоюшы режиссері – Т.Теменов
|-
|М.Машаду '''«Бразилия  байлығы»''' Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков.
|-
|М.Байжиев '''«Жекпе-жек»'''  Қоюшы режиссері – С.Қамиев.
|-
|М.Әуезов, Қ.Ысқақ '''«Қараш-Қараш»'''  Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков.
|-
|Ә.Файзоллаұлы '''«Алтын  адам»''' ертегі, Қоюшы режиссері – Ә.Баймаханова
|-
| rowspan=&quot;9&quot; |'''2016'''
|Ж.Ерғалиев '''«Есігімді  қаққан кім?..»''' Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов.
|-
|О.Жанайдаров '''«Жұт»'''  Қоюшы режиссері – Айрат Абушахманов
|-
|А.Чехов '''«Шие»'''  Қоюшы режиссері – С.Потапов
|-
|Ш.Айтматов '''«Аққудың  көз жасы...»''' Қоюшы режиссері - Т.Теменов
|-
|Р.Мұқанова '''«Сарра»'''  Қоюшы режиссері – Г.Мерғалиева
|-
|А.Айларов '''«Сүрінген  сүрбойдақ»''' Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков.
|-
|Е.Шварц «Күлшеқыз» ертегі, Қоюшы режиссері – Ж.Жұманбай
|-
|'''«Ер Төстік»''' халық  ертегісі, қоюшы режиссері – Б.Ұзақов
|-
|Р.Отарбаев '''«Әміре»'''  Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов.
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''2017'''
|М.Әуезов '''«Қорғансыздың  күні»''' Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков.
|-
|Ш.Айтматов '''«Қызыл  орамалды шынарым»''' Қоюшы режиссері - Т.Теменов
|-
|Ұ.Есдәулет '''«Зере»'''  Қоюшы режиссері – Н.Жақыпбай
|-
|А.Салбан '''«Ойыншықтар  оянғанда»''' ертегі, қоюшы режиссері – Ф.Молдағали
|-
|С.Тұрғынбекұлы '''«Шәмші»'''  Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''2018'''
|У.Шекспир '''«Отелло»'''  Қоюшы режиссері - Т.Теменов
|-
|К.Кизи '''«7+1»'''  Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков.
|-
|Р.Куни '''«Туған  күн»'''  Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''2019'''
|Н.Гәнжәуи '''«Ләйлі-Мәжнүн»'''  Қоюшы режиссері – Б.Абдураззаков
|-
|И.Кальман '''«Кабаре  жұлдызы»''' Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов.
|-
|Ф.Болонья '''«Байланыс  аясы...»''' Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков.
|-
|А.Вампилов '''«Ақ  жауын»''' Қоюшы режиссері - Т.Теменов
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''2020'''
|Ф.Оңғарсынова '''«Сенің  махаббатың»''' Қоюшы режиссері - Н.Жұманиязов, Б.Ұзақов
|-
|М.Әуезов '''«Абай»'''  Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков. ''жаңартылды''
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |'''2021'''
|Т.Әсемқұлов '''«Құнанбай»'''  Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов
|-
|Р.Мұқанова '''«Бопай  ханым»''' Қоюшы режиссері – Ж.Жұманбай
|-
|Qalleki театр лабораториясы. О.Бөкей '''«Ұйқым келмейді»''' Қоюшы режиссері –  Б.Сұлтанғазы
|-
|И.Штраус '''«Жұбайлар  жұмбағы»''' Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов ''жаңартылды''
|-
|М.Әуезов '''«Айман-Шолпан»'''  Қоюшы режиссері – О.Жақыпбек, Ш.Мұстафина  ''жаңартылды''
|-
|Х.Алтай, Х.Оралтай '''«Алтайдан  ауған ел»''' Қоюшы режиссері – Ф.Молдағали
|-
|А.Менчелл '''«Күзгі  іңір»''' Қоюшы режиссері – Ұ.Қарыпбаев
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''2022'''
|М.Сервантес '''«Дон  Кихот»''' Қоюшы режиссері – Ә.Өмірбекұлы
|-
|Ғ.Мүсірепов '''«Қозы  Көрпеш – Баян Сұлу»''' Қоюшы режиссері – Г.Балпейісова 
|-
|Э.Шмитт '''«Хат»''' Қоюшы режиссер – Р.Махатаев
|-
|Г.Пьянова '''«01»''' Қоюшы режиссер – Г.Пьянова
|-
|Қ.Жетпісбаев '''«Бала мерген»''' ертегі, режиссер –  Н.Вахитов 

|-
| rowspan=&quot;6&quot; |   

'''2023'''
|Е.Жуасбек '''«Үйлену»''' музыкалық комедия, Қоюшы  режиссері – Н.Жұманиязов
|-
|С.Балғабаев '''«Қыз жиырмаға толғанда»''' мелодрама.  Қоюшы режиссері – Д.Серғазин
|-
|'''«Кешкі 7»''' спектакль-концерт. Қоюшы режиссері – Б.Сұлтанғазы.
|-
|Д.Рамазан '''«Жошы хан»''' тарихи драма, Қоюшы  режиссер – Б.Ұзақов
|-
|Ж.Шайхисламұлы, Ғ.Мүсірепов '''«Қыз Жібек»''' драмалық  опера, Қоюшы режиссер – Ә.Өмірбекұлы
|-
|Қ.Жиенбай '''«Патша көңілім, не дейсің?!.»''' комедия.  Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''2024'''
|Э.Фелиппо '''«Әйел құпиясы»''' лирикалық драма. Қоюшы  режиссері – Б.Ұзақов
|-
|Qalleki театр лабораториясы. Г.Бюхнер '''«Войцек» ''' Қоюшы режиссері – Ұ.Қабыл
|-
|М.Әуезов '''«Қарагөз»''' трагедия. Қоюшы режиссері –  Г.Миргалиева
|-
|П.Бомарше '''«Фигароның үйленуі»''' музыкалық комедия.  Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов
|-
|Т.Әбдік '''«Парасат майданы»''' психологиялық драма.  Қоюшы режиссері – Г.Миргалиева
|-
|'''«Ертегі түннің әуені»''' классикалық ертегілер жиынтығы. Қоюшы режиссері –  О.Дәлелхан.
|-
|'''2025'''
|Ж.Әлікен '''&quot;Махаббатым сен...&quot;''' драма. Қоюшы режиссері - Б.Сұлтанғазы
|}
*

== Театр жетістіктері ==
* [[1999 жыл|1999]] жылы [[Каир]] қаласында өткен дүниежүзілік Театрлар фестивалі;
* [[2010 жыл|2010]] жылы қаңтар айында [[Иран|Иран Республикасы]], [[Тегеран]] қаласында Мәдениет Институтының ұйымдастыруымен өткен Фаджр атындағы Халықаралық театр фестиваліне [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|Мұхтар Әуезов]]тің «Қарагөз» (Спектакльдің қоюшы режиссері Халық Қаһарманы [[Әзірбайжан Мәдиұлы Мәмбетов|Әзірбайжан Мәмбетов]]) шығармасымен үздік деп танылды;
* [[2014 жыл|2014]] жылы V Орталық Азия мемлекеттерінің Халықаралық театр фестиваліне Ж. Ануйдың «Жалын жұтқан Жанна ДꞌАрк» драмасымен қатысып Гран-приді иеленді. Сондай-ақ, актриса А. Бермұхамбетова «Ең үздік әйел бейнесі» номинациясына ие болды. Қоюшы режиссері ҚР еңбек сіңірген қайраткері – Ә.Оразбек;
* [[2015 жыл|2015]] жылы [[Өскемен]] қаласында өткен XXIII Республикалық театрлар фестиваліне В. Ежовтың «Бұлбұлдар түні» пьесасының негізінде сахналанған «Тыраулап ұшқан тырналар» атты лирикалық драмамен қатысып, «Үздік режиссерлік шешім» номинациясына ие болды. Қойылым режиссері, Қазақстанның Халық артисі – Т. Теменов;

== Театрдың гастрольдік сапары ==
* 1999 жылы Каир қаласында өткен дүниежүзілік Театрлар фестиваліне қатысты.
* [[2000 жыл|2000]] жылы [[Германия|Германия Федеративтік Республикасы]]ның үлкен бес қаласына гастрольдік сапарымен барды.
* [[2001 жыл|2001]] жылы [[Ресей|Ресей Федерациясы]]ның [[Омбы]] қаласында Астана қаласы театрының онкүндігін өткізді.
* [[2002 жыл|2002]] жылы Астана қаласының Мәскеуде өткен өнер күндерінің аясында Ғ. Мүсіреповтің «Қозы Көрпеш-Баян сұлу» спектаклімен «Моссовет» театр сахнасында өнер көрсетті. 

== Галерея ==
&lt;gallery&gt;
Сурет:Абай спектаклі.jpg|&quot;Абай&quot; спектаклі, режиссер: Ә. Оразбеков
Сурет:Бопай ханым.jpg|&quot;Бопай ханым&quot;, реж:Ж. Жұманбай
Сурет:Ғасырдан да ұзақ күн.jpg|&quot;Ғасырдан да ұзақ күн&quot; реж: Ә. Мәмбетов
Сурет:М.Әуезов &quot;Абай&quot;.jpg|Аға Абай - Т.Мейрамов, Абай - Н. Өтеуіл
Сурет:Отелло.jpg|У. Шекспир &quot;Отелло&quot;
Сурет:Дж.Патрик &quot;Қымбатты Памелла&quot;.jpg|Дж.Патрик &quot;Қымбатты Памелла&quot;
Сурет:&quot;Ғасырдан да ұзақ күн&quot; драма.jpg|Едіге - Б. Ыбыраев
Сурет:&quot;Алтайдан ауған ел&quot;.jpg|Х. Алтай, Х. Оралтай &quot;Алтайдан ауған ел&quot; реж. Ф. Молдағали
Сурет:&quot;Жошы хан&quot; спектаклі.jpg|Д. Рамазан &quot;Жошы хан&quot;, реж: Б. Ұзақов
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}{{ӘДЕПКІСҰРЫПТАУ:Қалибек Қуанышбаев атындағы Қазақ ұлттық музыкалық драма театры}}
[[Санат:Қазақстан театрлары]]
[[Санат:Астана театрлары]]</text>
      <sha1>c27col72loyxc3vs72zvmbb9z9s0mrb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606610</id>
      <parentid>3606580</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T10:02:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rasulbek Adil</username>
        <id>176232</id>
      </contributor>
      <origin>3606610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40342" sha1="dfl5051g2s0c7j6r999sn1df5oc76qr" xml:space="preserve">{{Театр
 |атауы	     = Қалибек Қуанышбаев атындағы Қазақ ұлттық музыкалық драма театры
 |сурет           = Қ.Қуанышбаев атындағы қазақ мемлекеттік академиялық музыкалық драма театры.jpg
 |сурет ені    = 
 |сурет тақырыбы  = 
 |театр типі            = 
 |Негізделгені               = [[1991 жыл]]
 |Негізін қалаған            = [[жақып Омаров]]
 |Жабылды                =
 |Театр труппасы         = 
 |Жанр                 = музыкалық драма
 |Наградалар               = 
 |Орналасуы        = {{KAZ}} &lt;br /&gt; [[Астана]]     
 |Мекен-жайы                =Астана қаласы, Қ.Қуанышбаев көшесі, 8/1 
 |Сыйымдылығы           = 
 |Статус                = Ұлттық
 |Ведомство             = 
 |Директоры              = Ербол Хабылбеков
 |Көркемдік жетекшісі = Гүлсина Миргалиева 
 |Бас режиссёрі      =
 |Бас дирижёрі       =Ерлан Бейсембаев 
 |Бас балетмейстері  =Салтанат Сұңғат 
 |Бас хормейстері    =Амантай Жұмашев 
 |Бас суретші      =Ерлан Тұяқов
 |Сайты                  = 	kaztheatre.kz
 |Викиқор             = 
|сайты=https://kaztheatre.kz/}}

'''Қалибек Қуанышбаев атындағы Қазақ ұлттық музыкалық драма театры''' – [[Нұр-Сұлтан|Астана]]дағы қазақ музыкалық драма театры. Қ. Қуанышбаев көшесі, 8/1 мекен-жайында орналасқан. 

== Театр тарихы ==
* Қалибек Қуанышбаев атындағы Қазақ ұлттық музыкалық драма театры '''1991 жылы 15 қарашада Ғ. Мүсіреповтің «Ақан Сері - Ақтоқты»''' трагедиясымен ашылды. Алғашқы қойылымды театрдың '''негізін қалаушы дарынды режиссер Жақып Омаров''' сахналады. 
* 1993 жылы театрға КСРО халық артисі, КСРО мемлекеттік сыйлығының иегері  [[Қалыбек Қуанышбаев]]тың  есімі берілді.
* Театр өзінің алғашқы жүлдесін 1996 жылы Уфа қаласында Түркітілдес мемлекеттер арасында өткен Халықаралық «Туғанлық» театр фестивалінде алды.Онда Ш. Хұсайыновтың «Алдар Көсе» музыкалық комедиясы лауреат атанды.
* Бүгінде ұлттың рухани қажеттілігін өтеп отырған киелі шаңыраққа дарынды өнер қайраткерлері: 1991-1996 жылдары Жақып Омаров, 1996-1998 жылдары Қадыр Жетпісбаев, 1999-2009 жылдары Халық Қаһарманы Әзірбайжан Мамбетов жетекшілік еткен. Осындай үлкен режиссерлердің бастамасымен негізі қаланған театр тек өз жерімізде ғана емес, алыс-жақын шетелдерді де бағындыра бастады. 1999 жылы Каир қаласында өткен дүниежүзілік театрлар фестиваліне қатысса, 2000 жылы Германия Федеративтік Республикасының үлкен бес қаласына гастрольдік сапарға шықты. 2001 жылы Ресей Федерациясының Омбы қаласында Астана қаласы театрының онкүндігін өткізді. 2002 жылы Астана қаласының Мәскеуде өткен өнер күндерінің аясында Ғ. Мүсіреповтің «Қозы Көрпеш-Баян сұлу» спектаклімен «Моссовет» театр сахнасында өнер көрсетті. 
* [[2011 жыл|2011]] жылы 14 желтоқсанда Театр ұжымына «Мемлекеттік академиялық театр» мәртебесі берілді.&lt;ref&gt;Қазақстанның мәдени ошақтары. Культурные центры Казахстана: Фотоальбом. – Алматы:«АСА» Баспа үйі» ЖШС, 2012. – 288 б. (қазақ, орыс, тілдерінде) ISBN 978-601-80325-0-9&lt;/ref&gt;
* 2020 елорданың асқақ сәулетіне сән берер жаңа театр ғимараты бой көтерді.
* 2021 жылы театр қабырғасынан тұңғыш рет '''«QALLEKI театр-лабораториясы»''' құрылды. Лабораторияның мақсаты – шығармашыл жандар үшін байланыс ортасын құру және өнерге өзгеше көзқарас жасап, тың дүниелерді сахналау. 
* 2024 жылы Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың жарлығымен Қаллеки театрына '''«Ұлттық» мәртебесі''' берілді. 

== Театр актерлері ==
[[Рымкеш Омарханова]], [[Шәміл Сыздықұлы Жүніс|Шәміл Жүнісов]], Болат Ыбыраев, Түймехан Атымтаева, [[Гүлжан Жарылқасымқызы Әспетова|Гүлжан Әспетова]], [[Тілектес Уахитұлы Мейрамов|Тілектес Мейрамов]], [[Жұмагүл Өмірзаққызы Мейрамова|Жұмагүл Мейрамова]], Бақыт Исабекова, Бақыт Жұмағұлова, Зибагүл Карина, [[Ақыш Қоңыртайұлы Омар|Ақыш Омар]], Лейло Бекназар-Ханинга, [[Жанат Аңсабайқызы Чайкина|Жанат Чайкина]], [[Майра Смахқызы Омар|Майра Омар]], [[Кеңес Нұрланов]], Гүлбаршын Қылышбай, Айман Аймағамбет, [[Нұрзада Тұрсымбекқызы Тәшімова|Нұрзада Тәшімова]], [[Алтынай Бауыржанқызы Нөгербек|Алтынай Нөгербек]], [[Қуандық Қыстықбаев]], Мейрам Қайсанов, Боранбай Молдабаев, Күлия Қожахметова, [[Ерлан Малаев]], Жанқалдыбек Төленбаев, [[Нұркен Әшімханұлы Өтеуілов|Нұркен Өтеуіл]], [[Айнұр Болатқызы Бермұхамбетова|Айнұр Бермұхамбетова]], [[Сырым Әбдіқадырұлы Қашқабаев|Сырым Әбдіқадырұлы]], [[Әбунасыр Пернеханұлы Серіков|Әбунасыр Серіков]], Асхат Сұлтан, Аманжол Молдахмет, Бақытгүл Батырханова, Ержан Нұрымбет, Қасымхан Бұғыбай, Асылбек Қапаев, Жәнібек Мұсаев, Ботагөз Мақсұтова, Самат Байыров, Дастан Әлімов, Айшолпан Ибраева, Айман Карпсейітова, Жанар Қасымова, Сая Тоқманғалиева, Жанат Оспанов, Шах-Мұрат Ордабаев, Олжас Жақыпбек, Жасұлан Ерболат, Алтынгүл Серкебаева, Айнұр Жетпісбаева, Гаухар Жүсіпова, Нұрсұлтан Есен, Ақмарал Танабаева, Ерғұлан Жанпейісов, Инабат Әбенова, Қобыланды Болат, Айкөркем Тұранова, Бәзіл Сұлтанғазы, Ақжан Құрмашева, Әнуар Бектас, Динара Егеубаева, Сағыныш Нұрхайдарова т.б.

== Театр репертуары ==
* Театр репертуары көнеден келе жатқан классикалық өнер туындыларын заманға сай жаңартып, ұлттық және әлемдік драматургиямен толықтырылып келеді.
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;7&quot; |'''1991'''
|Театрдың «Елім-ай»  әншілер ансамблі құрылды. Ансамбльдің көркемдік жетекшісі болып Мұса  Мағзұмтегі тағайындалды. Ансамбльдің «Ән домбыра – сән домбыра» атты халық  композиторларының әндері мен күйлері негізінде жасалған концерттік  бағдарламасы және ұлттық дәстүрге арналған «Атадәстүр» театрландырылған  музыкалық композициясы көрермендер назарына ұсынылды.
|-
|«Саржайлау» ұлт  аспаптар оркестрі және вокалдық хор ұжымы құрылды. Оркестр құрамында  домбырашылар тобы, сырнайшылар тобы жұмыс істеді. Оркестрдің бас дирижері  болып Алпысбай Тұяқбайұлы, театрдың бас хормейстрі Амантай Жұмашев, бас  суретшісі Дәулет Доспаев, суретшісі болып Мұрат Мақсұтұлы бекітілді. Қараша  айында театр ұжымы екі сағаттық концерттік бағдарлама әзірлеп, С. Сейфуллин  атындағы институтта, училище, техникумдарда және басқа оқу орындарында өнер көрсетті.  
|-
|Театр ұжымына қала  орталығындағы алаңға жақын орналасқан қалалық партия комитетінің ғимараты  біржола берілді. Оның балконмен қоса есептегенде 192 орындық көрермен залы, 1  грим бөлмесі, 1 реквизит бөлемсі, 8 артистер бөлмесі, бірнеше кабинет және  асханасы театрдың игілігіне айналды.
|-
|15 қарашада  Целиноград облыстық қазақ музыкалық драма театрының '''тұңғыш премьерасы''' '''Ғ. Мүсіреповтің  «Ақан Сері - Ақтоқты»''' спектаклі қойылды. Театрға берілген облыстық атқару  комитетінің ғимаратында күрделі жөндеу жұмыстары жүріп жатқандықтан спектакль  «Тың игерушілер» сарайында (бүгінде Конгресс холл) болды. '''Қоюшы режиссері – Ж. Омарұлы.'''  Суретшісі – М. Мақсұтов. басты рөлдерде –  Қ. Кемалов (Ақан сері), Г. Рәшқалива (Ақтоқты), Ш. Жүнісов (Хазірет Науан),  Б. Ыбыраев (Жалмұқан).
|-
|З. Жақыпов,  Ж. Сәрсенов '''«Бажалар мен балдыздар»''' спектаклі  қойылды. Қоюшы режиссері – Ж. Омарұлы. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|С. Жүнісовтің «'''Қысылғаннан қыз болдық»''' музыкалық  комедиясы дүниеге келді. Қоюшы режиссері – Ж. Омарұлы. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Ш. Бошбековтің '''«Темір қатын»''' пьесасы сахналанды.  Аударған Ж. Омарұлы, реж. Т. Тұңғышбаев, қоюшы суретшісі Е. Қамкенов. 
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |'''1992'''
|8 наурызда '''«Арман қыздар»''' концерттік  бағдарламасы;
|-
|22 наурызда '''«Наурызым – әнім, наурызым - сәнім»'''  концерттік бағдарламасы жұртшылықты қуантты.
|-
|Ұлттық аспаптар  оркестрі көрермен назарына '''«Есілім -  еркем»''' атты бағдарлама ұсынды. 
|-
|С. Жүнісовтің '''«Жаралы гүлдер»''' драмасы Жеңіс күніне  арнап қойылды. Қоюшы режиссері – Ж. Омарұлы. Қоюшы суретшісі – Д. Доспаев. 
|-
|'''«Ой, тоба-ай!..»''' атты сатирикалық концерттік бағдарлама театр маусымының сәтті туындысы  болды.
|-
|Шілде, қыркүйек  айларында театр ұжымы Ақтөбеде болып, Тама Есет батырдың 325 жылдығына орай  ас беру салтанатына қатысып, өнер көрсетті.
|-
|Театр өкілдері 28  қыркүйек – 4 қазан аралығында Алматыда болған Дүниежүзі қазақтарының І  Құрылтайына қатысты.
|-
|Қараша айында '''«Ақан сері - Ақтоқты»''' спектаклінің  жаңаша қойылымын әзірлеп, Алматыда өткен Ғ. Мүсіреповтің 90 жылдық мерейтойына  арналған Республика театрларының фествиаләне қатысты.
|-
| rowspan=&quot;6&quot; | '''1993'''
|М.Шаханов '''«Танакөз»''' Режиссері – Қ. Қасымов.  Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Қ. Ысқақов,  Ш. Құсайынов '''«Шырғалаң»'''. Қоюшы  режиссері – Ж. Омарұлы. Қоюшы суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Қ. Мұхаметжанов '''«Біз періштеміз бе?»'''
|-
|'''«Аққу-дастан»''' концерттік  бағдарлама
|-
|С. Балғабаев '''«Жиһанкез Тити»'''
|-
|Ә. Тауасаров '''«Махаббат аралы»''' Қоюшы режиссері –  Қ. Жетпісбаев. Қоюшы суретшісі – Д. Доспаев. 
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''1994'''
|О. Бодықов «'''Айналдым, Ақмаңдайлым»''' - концерттік  бағдарлама. Қоюшы режиссері – Ж. Омарұлы. Қоюшы суретшісі – Д.Доспаев. 
|-
|Д.Исабеков '''«Ескі үйдегі екі кездесу»'''
|-
|О. Бөкей '''«Құлыным менің».''' Қоюшы режиссері –  Т.Тұңғышбаев, қоюшы суретшісі   М.Мақсұтов.
|-
|С. Балғабаев '''«Ең әдемі келіншек»''' Қоюшы режиссері –  Қ.Қасымов. Қоюшы суретшісі – Д. Доспаев.
|-
| rowspan=&quot;6&quot; | '''1995'''
|'''«Желсіз түнде жарық ай»''' концерттік бағдарлама
|-
|Ш. Құсайынов '''«Алдар Көсе»''' Қоюшы режиссері –  Ж. Омарұлы. Қоюшы суретшісі – М. Мақсұтов. 
|-
|'''«Саржайлау»''' концерттік  бағдарлама
|-
|«Елім-ай» концерттік бағдарлама
|-
|Ш. Айтматовтың '''«Ана – Жер Ана»'''  пьесасы қойылды. Аударған – Қ. Мұхаметжанов. қоюшы режиссері – Ж.Омарұлы.  Қоюшы суретшісі – Дәулет Доспаев. Композиторы – Ғазиза Жұбанова. Басты  рөлдерде – Р.Омарханова (Толғанай), Т. Атымтаева (Жер Ана), Ш. Жүнісов  (Сыбанқұл), Г. Қылышбаева (Әлиман)
|-
|Театрдың камералық оркестрі құрылды. Оркестрдің көркемдік жетекшісі әрі  дирижері болып Талғат Әбдірайымов, инспекторы болып Марат Ізбасов бекітілді.  Құрамына Ақмола музыкалық училищесінің түлектері қабылданды. 
|-
|'''1996'''
|А. Жұмашев '''«Ән домбыра, сән  домбыра»''' концерттік бағдарлама. Қоюшы режиссері – Ж. Омарұлы, суретшісі  –Д. Доспаев
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''1997'''
|М. Әуезов '''«Қанды азу»'''  («Көксерек» повесінің желісімен). Инсценировкасын жазған Байғали Есенәлиев.  Қоюшы режиссері – Болат Ұзақов. Суретшісі – Мұрат Мақсұтұлы. 
|-
|М. Байжиев '''«Құдалар»''' Қоюшы  режиссері – Қ. Қасымов. Суретшісі – Д. Доспаев. 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''1998'''
|А. Сейдімбеков '''«Қош бол, ардағым»'''  Қоюшы режиссері – Б. Ұзақов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Қ.Жетпісбаев '''«Қалыңдық пен күйеу»'''  Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''1999'''
|Ғ. Мүсірепов '''«Қыз Жібек»''' Қоюшы  режиссері – Ә. Мәмбетов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|М. Әуезов  '''«Қара Қыпшақ Қобыланды»''' Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов. Суретшісі –  Д. Доспаев.
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''2000'''
|Ғ. Мүсірепов '''«Қозы Көрпеш – Баян  Сұлу'''». Қоюшы режиссері – Ә.Мәмбетов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|М. Әуезов  '''«Қарагөз»''' Қоюшы режиссері – Ә. Мәмбетов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Т. Ахтанов '''«Жоғалған дос»''' Қоюшы  режиссері – Б. Ұзақов, суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Ф.Эрве '''«Түлкі бикеш»''' Қоюшы  режиссері – Ә. Мәмбетов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Б. Ұзақов '''«Үміт»''' Қоюшы  режиссері – Б. Ұзақов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|С. Тұрғынбекұлы '''«Мұқағали»'''  Қоюшы режиссері – Б. Ұзақов. Қоюшы суретшісі – М. Икласова.
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''2001'''
|В. Дельмар '''«Баянсыз бақ»''' Қоюшы  режиссері – Ә. Мәмбетов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Ф. Буляков '''«Күйеуге шыққан  кемпірлер»''' Қоюшы режиссері – Б. Ұзақов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Ә. Сарай '''«Баулан Шолақ»''' Қоюшы  режиссері – Н. Жұманиязов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
| 
|Ж. Мольер '''«Скапеннің айласы»'''  Қоюшы режиссері – Н. Жұманиязов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''2002'''
|Ж.Файзи '''«Башмағым»''' Қоюшы  режиссері – Р. Машурова. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Д. Исабеков '''«Алтын тордағы тоты»'''  Қоюшы режиссері – Н. Жұманиязов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Т.Әбдіков '''«Біз үшеу едік»'''  Қоюшы режиссері – Б. Ұзақов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Қ. Байсейітов, Қ.Шаңғытбаев '''«Беу,  қыздар-ай»''' Қоюшы режиссері – Ә. Мәмбетов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''2003'''
|Ш. Айтматов '''«Ғасырдан да ұзақ күн»'''  Қоюшы режиссері – Ә. Мәмбетов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Ж.Тәшенов, И.Саввин '''«Әй, Нұртаза,  Нұртаза!..»''' Қоюшы режиссері  -  С.Срайылов. Суретшімі – М.Икласова.
|-
|С.Тұрғынбекұлы '''«Мұқағали»'''  Режиссері – Б.Ұзақов.
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''2004'''
|М.Әуезов '''«Еңлік - Кебек»'''  Режиссері – Б.Ұзақов. Суретшісі –  Д.Доспаев.
|-
|М.Хасенов '''«Пай-пай,  жас жұбайлар-ай!..»''' Режиссері -   Н.Жұманиязов. Суретшісі – Д.Доспаев.
|-
|І.Жансүгіров, С.Назарбекұлы, Б.Әлдібеков '''«Махамбет»'''

Режиссері - Н.Жұманиязов. Суретшісі – Д.Доспаев.
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''2005'''
|С.Ахмад '''«Келіндер  көтерілісі»''' Қоюшы режиссері – С.Срайылов. Суретшісі – Ш.Елембаева. 
|-
|Ш.Айтматов '''«Ана  – Жер-Ана»''' Режиссері - Ә.Мәмбетов. Суретшісі – Д.Доспаев. 

|-
|Г.Ғаджибеков  '''«Аршын мал алан»''' Қоюшы суретшісі – М.Қарымсақов.
|-
|Ж.Әлмешұлы '''«Бейтерек  басындағы кездесу»''' режиссері – О.Ақжарқын-Сәрсенбек, Суретшісі –  Д.Доспаев.
|-
|Е.Аманшаев '''«Үзілген  бесік жыры»''' Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов. Суретшісі – С.Балтаев
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''2006'''
|У.Шекспир '''«Ромео  мен Джульетта»''' Реж. Н.Жұманиязов 

|-
|Ғ.Ғаппаров, Ғ.Ғаппарова '''«Қуыршақ немесе қызғаншақ қыздардың кеші»''' режиссері –  О.Ақжарқын-Сәрсенбек, суретшісі – Е.Тұяқов.
|-
|С.Аксаков '''«Алқызыл  гүл»''' Реж. Н.Жұманиязов Суретшісі – Ш.Елембаева. 
|-
|А.Чехов '''«Ваня  ағай»''' Қоюшы режиссері – Б.Құрманғожаев. Суретшісі – Д.Доспаев.
|-
|Дж.Патрик '''«Қымбатты  Памелла»''' Реж. Ю.И.Ханинга-Бекназар. Суретшісі – Д.Доспаев.
|-
|М.Шаханов '''«Желтоқсан  рухы»''' Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов. Қоюшы суретшісі – Д.Доспаев.
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''2007'''
|Т.Ахтанов '''«Күшік  күйеу»''' Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов. Суретшісі – Д.Доспаев.
|-
|Ш.Айтматов «'''Ақ  кеме'''» Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов. Қоюшы суретшісі – Б.Бурбаев
|-
|Б.Ұзақов '''«Жандауа»'''  Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов.Суретшісі – Ш.Елембаева.
|-
|М.Ақынжанов '''«Алтын  сақа»''' Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов.Суретшісі – Ш.Елембаева.
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''2008'''
|Ә.Нұрпейісов '''«Қан  мен тер»''' Режиссері - Ә.Мәмбетов Суретшісі –  Д.Доспаев. 

|-
|О.Бөкей «'''Құлыным  менің»''' Режиссері – Б.Құрманғожаев  Суретшісі – Д.Доспаев. 

|-
|Ш.Мұртаза '''«Алжир  азасы»''' режиссері – О.Ақжарқын-Сәрсенбек, Суретшісі –  Д.Доспаев.
|-
|'''«Алдардың айласы»''' ертегі, режиссері – Б.Ұзақов, Қоюшы суретшісі – Б.Бурбаев
|-
|'''«Құпиясөз»''' ертегі, , режиссері  – С.Срайылов, суретшісі – Б.Бурбаев
|-
|Э.Хушвақтов '''«Қызыл  алма»''' Режиссері – В.Омаров
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''2009'''
|Е.Жуасбек '''«Үйлену»'''  Режиссері – Н.Жұманиязов, суретшісі – Б.Бурбаев
|-
|А.Цагарели '''«Гамарджоба»'''  Режиссері   - Е.Тәпенов
|-
|М.Әуезов '''«Абай»'''  Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков. Қоюшы суретші – Д.Доспаев
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |'''2010'''
|Қ.Жүнісов '''«Махаббат  мелодрамасы»''' Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов. Суретшісі – Б.Бурбаев. 
|-
|Т.Джюдженоглу '''«Көшкін»'''  Режиссері - Ә.Оразбеков.  Қоюшы суретші  – Д.Доспаев
|-
|А.Дударев «Кеш» Режиссері - Б.Ұзақов. Қоюшы суретші – Д.Доспаев 

|-
|И.Штраус '''«Жұбайлар  жұмбағы»''' Режиссері - Н.Жұманиязов. 

Қоюшы суретші – Д.Доспаев
|-
|Е.Жуасбек '''«Сен  үшін»''' Режиссері - Н.Жұманиязов. Қобшы суретші – Б.Бурбаев
|-
|Д.Рамазан '''«Кенесары  - Күнімжан»''' Режиссері - Б.Ұзақов. Қоюшы  суретші – Д.Доспаев
|-
|М.Әуезов '''«Айман-Шолпан»'''  Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков. Қоюшы суретші –  Қ.Мақсұтов
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''2011'''
|Е.Жуасбек '''«Антивирус»'''  Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов. Суретшісі – Б.Бурбаев.
|-
|Ж.М.Шевре '''«Ізгілік  формуласы»''' Режиссері - Ә.Оразбеков.  Қоюшы суретші – Д.Доспаев
|-
|М.Фриш '''«Дон  Жуанның думаны»''' Қоюшы режиссері – А.Әшімов.
|-
|Е.Жуасбек '''«Терең  тамырлар»''' Режиссері - Н.Жұманиязов. Қоюшы  суретші – Д.Доспаев
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''2012'''
|У.Шекспир '''«Гамлет»'''  Режиссері - Б.Ұзақов. Қоюшы суретші –  Д.Доспаев
|-
|Ғ.Мүсірепов «'''Ақан  сері - Ақтоқты»''' Режиссер - Н.Жұманиязов. Суретшісі – Б.Бурбаев.
|-
|Ф.Оңғарсынова «'''Күйші  Дина'''» Режиссері - Н.Жұманиязов. Қоюшы  суретші – Д.Доспаев
|-
|Қ.Байсейітов, Қ.Шаңғытбаев '''«Беу, қыздар-ай»''' Режиссері -  Ә.Оразбеков. Суретшісі – Б.Бурбаев.
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |'''2013'''
|Ш.Мұртаза '''«Бір  кем дүние»''' Режиссері - Б.Ұзақов. Суретшісі  М.Қарымсақов.
|-
|Д.Рамазан «'''Абылай  ханның арманы»'''  Режиссері -  Б.Ұзақов. Қоюшы суретші – Ш.Елембаева.
|-
|Ғ.Мүсірепов '''«Қыз  Жібек»''' Қоюшы режиссері – С.Қамиев. 
|-
|А.Вальехо '''«Күн  сәулесі түспеген»''' Режиссері – Н.Жұманиязов.
|-
|Ә.Тарази '''«Үкілі  Жұлдыз»''' режиссері – Ә.Оразбеков.
|-
|Б.Ұзақов '''«Үміт»'''  Қоюшы режиссері – А.Қапаев.
|-
|Ғ.Мүсірепов '''«Қозы  Көрпеш – Баян Сұлу»''' Қоюшы режиссері – С.Қамиев.
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''2014'''
|Ж.Ануй «'''Жалын  жұтқан Жанна д’Арк»''' Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков.
|-
|Р.Отарбаев '''«Көлеңкесіз  жолаушы»''' Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов.
|-
|С.Балғабаев '''«Ең  жақсы еркек»''' Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов
|-
|М.Байжиев '''«Тіл табысқандар»'''  Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов
|-
|Қ.Жүнісов '''«Сәкен-Сұңқар»'''  Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков.
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''2015'''
|С.Мұқанов, Ш.Уәлиханов '''«Шоқан»''' Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов.
|-
|В.Ежов «'''Тыраулап  ұшқан тырналар»''' Қоюшы режиссері – Т.Теменов
|-
|М.Машаду '''«Бразилия  байлығы»''' Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков.
|-
|М.Байжиев '''«Жекпе-жек»'''  Қоюшы режиссері – С.Қамиев.
|-
|М.Әуезов, Қ.Ысқақ '''«Қараш-Қараш»'''  Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков.
|-
|Ә.Файзоллаұлы '''«Алтын  адам»''' ертегі, Қоюшы режиссері – Ә.Баймаханова
|-
| rowspan=&quot;9&quot; |'''2016'''
|Ж.Ерғалиев '''«Есігімді  қаққан кім?..»''' Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов.
|-
|О.Жанайдаров '''«Жұт»'''  Қоюшы режиссері – Айрат Абушахманов
|-
|А.Чехов '''«Шие»'''  Қоюшы режиссері – С.Потапов
|-
|Ш.Айтматов '''«Аққудың  көз жасы...»''' Қоюшы режиссері - Т.Теменов
|-
|Р.Мұқанова '''«Сарра»'''  Қоюшы режиссері – Г.Мерғалиева
|-
|А.Айларов '''«Сүрінген  сүрбойдақ»''' Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков.
|-
|Е.Шварц «Күлшеқыз» ертегі, Қоюшы режиссері – Ж.Жұманбай
|-
|'''«Ер Төстік»''' халық  ертегісі, қоюшы режиссері – Б.Ұзақов
|-
|Р.Отарбаев '''«Әміре»'''  Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов.
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''2017'''
|М.Әуезов '''«Қорғансыздың  күні»''' Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков.
|-
|Ш.Айтматов '''«Қызыл  орамалды шынарым»''' Қоюшы режиссері - Т.Теменов
|-
|Ұ.Есдәулет '''«Зере»'''  Қоюшы режиссері – Н.Жақыпбай
|-
|А.Салбан '''«Ойыншықтар  оянғанда»''' ертегі, қоюшы режиссері – Ф.Молдағали
|-
|С.Тұрғынбекұлы '''«Шәмші»'''  Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''2018'''
|У.Шекспир '''«Отелло»'''  Қоюшы режиссері - Т.Теменов
|-
|К.Кизи '''«7+1»'''  Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков.
|-
|Р.Куни '''«Туған  күн»'''  Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''2019'''
|Н.Гәнжәуи '''«Ләйлі-Мәжнүн»'''  Қоюшы режиссері – Б.Абдураззаков
|-
|И.Кальман '''«Кабаре  жұлдызы»''' Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов.
|-
|Ф.Болонья '''«Байланыс  аясы...»''' Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков.
|-
|А.Вампилов '''«Ақ  жауын»''' Қоюшы режиссері - Т.Теменов
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''2020'''
|Ф.Оңғарсынова '''«Сенің  махаббатың»''' Қоюшы режиссері - Н.Жұманиязов, Б.Ұзақов
|-
|М.Әуезов '''«Абай»'''  Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков. ''жаңартылды''
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |'''2021'''
|Т.Әсемқұлов '''«Құнанбай»'''  Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов
|-
|Р.Мұқанова '''«Бопай  ханым»''' Қоюшы режиссері – Ж.Жұманбай
|-
|Qalleki театр лабораториясы. О.Бөкей '''«Ұйқым келмейді»''' Қоюшы режиссері –  Б.Сұлтанғазы
|-
|И.Штраус '''«Жұбайлар  жұмбағы»''' Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов ''жаңартылды''
|-
|М.Әуезов '''«Айман-Шолпан»'''  Қоюшы режиссері – О.Жақыпбек, Ш.Мұстафина  ''жаңартылды''
|-
|Х.Алтай, Х.Оралтай '''«Алтайдан  ауған ел»''' Қоюшы режиссері – Ф.Молдағали
|-
|А.Менчелл '''«Күзгі  іңір»''' Қоюшы режиссері – Ұ.Қарыпбаев
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''2022'''
|М.Сервантес '''«Дон  Кихот»''' Қоюшы режиссері – Ә.Өмірбекұлы
|-
|Ғ.Мүсірепов '''«Қозы  Көрпеш – Баян Сұлу»''' Қоюшы режиссері – Г.Балпейісова 
|-
|Э.Шмитт '''«Хат»''' Қоюшы режиссер – Р.Махатаев
|-
|Г.Пьянова '''«01»''' Қоюшы режиссер – Г.Пьянова
|-
|Қ.Жетпісбаев '''«Бала мерген»''' ертегі, режиссер –  Н.Вахитов 

|-
| rowspan=&quot;6&quot; |   

'''2023'''
|Е.Жуасбек '''«Үйлену»''' музыкалық комедия, Қоюшы  режиссері – Н.Жұманиязов
|-
|С.Балғабаев '''«Қыз жиырмаға толғанда»''' мелодрама.  Қоюшы режиссері – Д.Серғазин
|-
|'''«Кешкі 7»''' спектакль-концерт. Қоюшы режиссері – Б.Сұлтанғазы.
|-
|Д.Рамазан '''«Жошы хан»''' тарихи драма, Қоюшы  режиссер – Б.Ұзақов
|-
|Ж.Шайхисламұлы, Ғ.Мүсірепов '''«Қыз Жібек»''' драмалық  опера, Қоюшы режиссер – Ә.Өмірбекұлы
|-
|Қ.Жиенбай '''«Патша көңілім, не дейсің?!.»''' комедия.  Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''2024'''
|Э.Фелиппо '''«Әйел құпиясы»''' лирикалық драма. Қоюшы  режиссері – Б.Ұзақов
|-
|Qalleki театр лабораториясы. Г.Бюхнер '''«Войцек» ''' Қоюшы режиссері – Ұ.Қабыл
|-
|М.Әуезов '''«Қарагөз»''' трагедия. Қоюшы режиссері –  Г.Миргалиева
|-
|П.Бомарше '''«Фигароның үйленуі»''' музыкалық комедия.  Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов
|-
|Т.Әбдік '''«Парасат майданы»''' психологиялық драма.  Қоюшы режиссері – Г.Миргалиева
|-
|'''«Ертегі түннің әуені»''' классикалық ертегілер жиынтығы. Қоюшы режиссері –  О.Дәлелхан.
|-
|'''2025'''
|Ж.Әлікен '''&quot;Махаббатым сен...&quot;''' драма. Қоюшы режиссері - Б.Сұлтанғазы
|}
*

== Театр жетістіктері ==
* [[1999 жыл|1999]] жылы [[Каир]] қаласында өткен дүниежүзілік Театрлар фестивалі;
* [[2010 жыл|2010]] жылы қаңтар айында [[Иран|Иран Республикасы]], [[Тегеран]] қаласында Мәдениет Институтының ұйымдастыруымен өткен Фаджр атындағы Халықаралық театр фестиваліне [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|Мұхтар Әуезов]]тің «Қарагөз» (Спектакльдің қоюшы режиссері Халық Қаһарманы [[Әзірбайжан Мәдиұлы Мәмбетов|Әзірбайжан Мәмбетов]]) шығармасымен үздік деп танылды;
* [[2014 жыл|2014]] жылы V Орталық Азия мемлекеттерінің Халықаралық театр фестиваліне Ж. Ануйдың «Жалын жұтқан Жанна ДꞌАрк» драмасымен қатысып Гран-приді иеленді. Сондай-ақ, актриса А. Бермұхамбетова «Ең үздік әйел бейнесі» номинациясына ие болды. Қоюшы режиссері ҚР еңбек сіңірген қайраткері – Ә.Оразбек;
* [[2015 жыл|2015]] жылы [[Өскемен]] қаласында өткен XXIII Республикалық театрлар фестиваліне В. Ежовтың «Бұлбұлдар түні» пьесасының негізінде сахналанған «Тыраулап ұшқан тырналар» атты лирикалық драмамен қатысып, «Үздік режиссерлік шешім» номинациясына ие болды. Қойылым режиссері, Қазақстанның Халық артисі – Т. Теменов;

== Театрдың гастрольдік сапары ==
* 1999 жылы Каир қаласында өткен дүниежүзілік Театрлар фестиваліне қатысты.
* [[2000 жыл|2000]] жылы [[Германия|Германия Федеративтік Республикасы]]ның үлкен бес қаласына гастрольдік сапарымен барды.
* [[2001 жыл|2001]] жылы [[Ресей|Ресей Федерациясы]]ның [[Омбы]] қаласында Астана қаласы театрының онкүндігін өткізді.
* [[2002 жыл|2002]] жылы Астана қаласының Мәскеуде өткен өнер күндерінің аясында Ғ. Мүсіреповтің «Қозы Көрпеш-Баян сұлу» спектаклімен «Моссовет» театр сахнасында өнер көрсетті. 

== Галерея ==
&lt;gallery&gt;
Сурет:Абай спектаклі.jpg|&quot;Абай&quot; спектаклі, режиссер: Ә. Оразбеков
Сурет:Бопай ханым.jpg|&quot;Бопай ханым&quot;, реж:Ж. Жұманбай
Сурет:Ғасырдан да ұзақ күн.jpg|&quot;Ғасырдан да ұзақ күн&quot; реж: Ә. Мәмбетов
Сурет:М.Әуезов &quot;Абай&quot;.jpg|Аға Абай - Т.Мейрамов, Абай - Н. Өтеуіл
Сурет:Отелло.jpg|У. Шекспир &quot;Отелло&quot;
Сурет:Дж.Патрик &quot;Қымбатты Памелла&quot;.jpg|Дж.Патрик &quot;Қымбатты Памелла&quot;
Сурет:&quot;Ғасырдан да ұзақ күн&quot; драма.jpg|Едіге - Б. Ыбыраев
Сурет:&quot;Алтайдан ауған ел&quot;.jpg|Х. Алтай, Х. Оралтай &quot;Алтайдан ауған ел&quot; реж. Ф. Молдағали
Сурет:&quot;Жошы хан&quot; спектаклі.jpg|Д. Рамазан &quot;Жошы хан&quot;, реж: Б. Ұзақов
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}{{ӘДЕПКІСҰРЫПТАУ:Қалибек Қуанышбаев атындағы Қазақ ұлттық музыкалық драма театры}}
[[Санат:Қазақстан театрлары]]
[[Санат:Астана театрлары]]</text>
      <sha1>dfl5051g2s0c7j6r999sn1df5oc76qr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606611</id>
      <parentid>3606610</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T10:03:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rasulbek Adil</username>
        <id>176232</id>
      </contributor>
      <origin>3606611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40361" sha1="geuk33jvmi9geqj6uykwl7342hx4rc1" xml:space="preserve">{{Театр
 |атауы	     = Қалибек Қуанышбаев атындағы Қазақ ұлттық музыкалық драма театры
 |сурет           = Қ.Қуанышбаев атындағы қазақ мемлекеттік академиялық музыкалық драма театры.jpg
 |сурет ені    = 
 |сурет тақырыбы  = 
 |театр типі            = 
 |Негізделгені               = [[1991 жыл]]
 |Негізін қалаған            = [[жақып Омаров]]
 |Жабылды                =
 |Театр труппасы         = 
 |Жанр                 = музыкалық драма
 |Наградалар               = 
 |Орналасуы        = {{KAZ}} &lt;br /&gt; [[Астана]]     
 |Мекен-жайы                =Астана қаласы, Қ.Қуанышбаев көшесі, 8/1 
 |Сыйымдылығы           = 
 |Статус                = Ұлттық
 |Ведомство             = 
 |Директоры              = Ербол Хабылбеков
 |Көркемдік жетекшісі = Гүлсина Миргалиева 
 |Бас режиссёрі      =
 |Бас дирижёрі       =Ерлан Бейсембаев 
 |Бас балетмейстері  =Салтанат Сұңғат 
 |Бас хормейстері    =Амантай Жұмашев 
 |Бас суретші      =Ерлан Тұяқов
 |Сайты                  = 	kaztheatre.kz
 |Викиқор             = 
|сайты=https://kaztheatre.kz/}}

'''Қалибек Қуанышбаев атындағы Қазақ ұлттық музыкалық драма театры''' – [[Нұр-Сұлтан|Астана]]дағы қазақ музыкалық драма театры. Қ. Қуанышбаев көшесі, 8/1 мекен-жайында орналасқан. 

== Театр тарихы ==
* Қалибек Қуанышбаев атындағы Қазақ ұлттық музыкалық драма театры '''1991 жылы 15 қарашада Ғ. Мүсіреповтің «Ақан Сері - Ақтоқты»''' трагедиясымен ашылды. Алғашқы қойылымды театрдың '''негізін қалаушы дарынды режиссер Жақып Омаров''' сахналады. 
* 1993 жылы театрға КСРО халық артисі, КСРО мемлекеттік сыйлығының иегері  [[Қалыбек Қуанышбаев]]тың  есімі берілді.
* Театр өзінің алғашқы жүлдесін 1996 жылы Уфа қаласында Түркітілдес мемлекеттер арасында өткен Халықаралық «Туғанлық» театр фестивалінде алды.Онда Ш. Хұсайыновтың «Алдар Көсе» музыкалық комедиясы лауреат атанды.
* Бүгінде ұлттың рухани қажеттілігін өтеп отырған киелі шаңыраққа дарынды өнер қайраткерлері: 1991-1996 жылдары Жақып Омаров, 1996-1998 жылдары Қадыр Жетпісбаев, 1999-2009 жылдары Халық Қаһарманы Әзірбайжан Мамбетов жетекшілік еткен. Осындай үлкен режиссерлердің бастамасымен негізі қаланған театр тек өз жерімізде ғана емес, алыс-жақын шетелдерді де бағындыра бастады. 1999 жылы Каир қаласында өткен дүниежүзілік театрлар фестиваліне қатысса, 2000 жылы Германия Федеративтік Республикасының үлкен бес қаласына гастрольдік сапарға шықты. 2001 жылы Ресей Федерациясының Омбы қаласында Астана қаласы театрының онкүндігін өткізді. 2002 жылы Астана қаласының Мәскеуде өткен өнер күндерінің аясында Ғ. Мүсіреповтің «Қозы Көрпеш-Баян сұлу» спектаклімен «Моссовет» театр сахнасында өнер көрсетті. 
* [[2011 жыл|2011]] жылы 14 желтоқсанда Театр ұжымына «Мемлекеттік академиялық театр» мәртебесі берілді.&lt;ref&gt;Қазақстанның мәдени ошақтары. Культурные центры Казахстана: Фотоальбом. – Алматы:«АСА» Баспа үйі» ЖШС, 2012. – 288 б. (қазақ, орыс, тілдерінде) ISBN 978-601-80325-0-9&lt;/ref&gt;
* 2020 елорданың асқақ сәулетіне сән берер жаңа театр ғимараты бой көтерді.
* 2021 жылы театр қабырғасынан тұңғыш рет '''«QALLEKI театр-лабораториясы»''' құрылды. Лабораторияның мақсаты – шығармашыл жандар үшін байланыс ортасын құру және өнерге өзгеше көзқарас жасап, тың дүниелерді сахналау. 
* 2024 жылы Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың жарлығымен Қаллеки театрына '''«Ұлттық» мәртебесі''' берілді. 

== Театр актерлері ==
[[Рымкеш Омарханова]], [[Шәміл Сыздықұлы Жүніс|Шәміл Жүнісов]], Болат Ыбыраев, Түймехан Атымтаева, [[Гүлжан Жарылқасымқызы Әспетова|Гүлжан Әспетова]], [[Тілектес Уахитұлы Мейрамов|Тілектес Мейрамов]], [[Жұмагүл Өмірзаққызы Мейрамова|Жұмагүл Мейрамова]], Бақыт Исабекова, Бақыт Жұмағұлова, Зибагүл Карина, [[Ақыш Қоңыртайұлы Омар|Ақыш Омар]], Лейло Бекназар-Ханинга, [[Жанат Аңсабайқызы Чайкина|Жанат Чайкина]], [[Майра Смахқызы Омар|Майра Омар]], [[Кеңес Нұрланов]], Гүлбаршын Қылышбай, Айман Аймағамбет, [[Нұрзада Тұрсымбекқызы Тәшімова|Нұрзада Тәшімова]], [[Алтынай Бауыржанқызы Нөгербек|Алтынай Нөгербек]], [[Қуандық Қыстықбаев]], Мейрам Қайсанов, Боранбай Молдабаев, Күлия Қожахметова, [[Ерлан Малаев]], Жанқалдыбек Төленбаев, [[Нұркен Әшімханұлы Өтеуілов|Нұркен Өтеуіл]], [[Айнұр Болатқызы Бермұхамбетова|Айнұр Бермұхамбетова]], [[Сырым Әбдіқадырұлы Қашқабаев|Сырым Әбдіқадырұлы]], [[Әбунасыр Пернеханұлы Серіков|Әбунасыр Серіков]], Асхат Сұлтан, Аманжол Молдахмет, Бақытгүл Батырханова, Ержан Нұрымбет, Қасымхан Бұғыбай, Асылбек Қапаев, Жәнібек Мұсаев, Ботагөз Мақсұтова, Самат Байыров, Дастан Әлімов, Айшолпан Ибраева, Айман Карпсейітова, Жанар Қасымова, Сая Тоқманғалиева, Жанат Оспанов, Шах-Мұрат Ордабаев, Олжас Жақыпбек, Жасұлан Ерболат, Алтынгүл Серкебаева, Айнұр Жетпісбаева, Гаухар Жүсіпова, Нұрсұлтан Есен, Ақмарал Танабаева, Ерғұлан Жанпейісов, Инабат Әбенова, Қобыланды Болат, Айкөркем Тұранова, Бәзіл Сұлтанғазы, Ақжан Құрмашева, Әнуар Бектас, Динара Егеубаева, Сағыныш Нұрхайдарова т.б.

== Театр репертуары ==
* Театр репертуары көнеден келе жатқан классикалық өнер туындыларын заманға сай жаңартып, ұлттық және әлемдік драматургиямен толықтырылып келеді.
{| class=&quot;wikitable&quot;
| rowspan=&quot;7&quot; |'''1991'''
|Театрдың «Елім-ай»  әншілер ансамблі құрылды. Ансамбльдің көркемдік жетекшісі болып Мұса  Мағзұмтегі тағайындалды. Ансамбльдің «Ән домбыра – сән домбыра» атты халық  композиторларының әндері мен күйлері негізінде жасалған концерттік  бағдарламасы және ұлттық дәстүрге арналған «Атадәстүр» театрландырылған  музыкалық композициясы көрермендер назарына ұсынылды.
|-
|«Саржайлау» ұлт  аспаптар оркестрі және вокалдық хор ұжымы құрылды. Оркестр құрамында  домбырашылар тобы, сырнайшылар тобы жұмыс істеді. Оркестрдің бас дирижері  болып Алпысбай Тұяқбайұлы, театрдың бас хормейстрі Амантай Жұмашев, бас  суретшісі Дәулет Доспаев, суретшісі болып Мұрат Мақсұтұлы бекітілді. Қараша  айында театр ұжымы екі сағаттық концерттік бағдарлама әзірлеп, С. Сейфуллин  атындағы институтта, училище, техникумдарда және басқа оқу орындарында өнер көрсетті.  
|-
|Театр ұжымына қала  орталығындағы алаңға жақын орналасқан қалалық партия комитетінің ғимараты  біржола берілді. Оның балконмен қоса есептегенде 192 орындық көрермен залы, 1  грим бөлмесі, 1 реквизит бөлемсі, 8 артистер бөлмесі, бірнеше кабинет және  асханасы театрдың игілігіне айналды.
|-
|15 қарашада  Целиноград облыстық қазақ музыкалық драма театрының '''тұңғыш премьерасы''' '''Ғ. Мүсіреповтің  «Ақан Сері - Ақтоқты»''' спектаклі қойылды. Театрға берілген облыстық атқару  комитетінің ғимаратында күрделі жөндеу жұмыстары жүріп жатқандықтан спектакль  «Тың игерушілер» сарайында (бүгінде Конгресс холл) болды. '''Қоюшы режиссері – Ж. Омарұлы.'''  Суретшісі – М. Мақсұтов. басты рөлдерде –  Қ. Кемалов (Ақан сері), Г. Рәшқалива (Ақтоқты), Ш. Жүнісов (Хазірет Науан),  Б. Ыбыраев (Жалмұқан).
|-
|З. Жақыпов,  Ж. Сәрсенов '''«Бажалар мен балдыздар»''' спектаклі  қойылды. Қоюшы режиссері – Ж. Омарұлы. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|С. Жүнісовтің «'''Қысылғаннан қыз болдық»''' музыкалық  комедиясы дүниеге келді. Қоюшы режиссері – Ж. Омарұлы. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Ш. Бошбековтің '''«Темір қатын»''' пьесасы сахналанды.  Аударған Ж. Омарұлы, реж. Т. Тұңғышбаев, қоюшы суретшісі Е. Қамкенов. 
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |'''1992'''
|8 наурызда '''«Арман қыздар»''' концерттік  бағдарламасы;
|-
|22 наурызда '''«Наурызым – әнім, наурызым - сәнім»'''  концерттік бағдарламасы жұртшылықты қуантты.
|-
|Ұлттық аспаптар  оркестрі көрермен назарына '''«Есілім -  еркем»''' атты бағдарлама ұсынды. 
|-
|С. Жүнісовтің '''«Жаралы гүлдер»''' драмасы Жеңіс күніне  арнап қойылды. Қоюшы режиссері – Ж. Омарұлы. Қоюшы суретшісі – Д. Доспаев. 
|-
|'''«Ой, тоба-ай!..»''' атты сатирикалық концерттік бағдарлама театр маусымының сәтті туындысы  болды.
|-
|Шілде, қыркүйек  айларында театр ұжымы Ақтөбеде болып, Тама Есет батырдың 325 жылдығына орай  ас беру салтанатына қатысып, өнер көрсетті.
|-
|Театр өкілдері 28  қыркүйек – 4 қазан аралығында Алматыда болған Дүниежүзі қазақтарының І  Құрылтайына қатысты.
|-
|Қараша айында '''«Ақан сері - Ақтоқты»''' спектаклінің  жаңаша қойылымын әзірлеп, Алматыда өткен Ғ. Мүсіреповтің 90 жылдық мерейтойына  арналған Республика театрларының фествиаләне қатысты.
|-
| rowspan=&quot;6&quot; | '''1993'''
|М.Шаханов '''«Танакөз»''' Режиссері – Қ. Қасымов.  Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Қ. Ысқақов,  Ш. Құсайынов '''«Шырғалаң»'''. Қоюшы  режиссері – Ж. Омарұлы. Қоюшы суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Қ. Мұхаметжанов '''«Біз періштеміз бе?»'''
|-
|'''«Аққу-дастан»''' концерттік  бағдарлама
|-
|С. Балғабаев '''«Жиһанкез Тити»'''
|-
|Ә. Тауасаров '''«Махаббат аралы»''' Қоюшы режиссері –  Қ. Жетпісбаев. Қоюшы суретшісі – Д. Доспаев. 
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''1994'''
|О. Бодықов «'''Айналдым, Ақмаңдайлым»''' - концерттік  бағдарлама. Қоюшы режиссері – Ж. Омарұлы. Қоюшы суретшісі – Д.Доспаев. 
|-
|Д.Исабеков '''«Ескі үйдегі екі кездесу»'''
|-
|О. Бөкей '''«Құлыным менің».''' Қоюшы режиссері –  Т.Тұңғышбаев, қоюшы суретшісі   М.Мақсұтов.
|-
|С. Балғабаев '''«Ең әдемі келіншек»''' Қоюшы режиссері –  Қ.Қасымов. Қоюшы суретшісі – Д. Доспаев.
|-
| rowspan=&quot;6&quot; | '''1995'''
|'''«Желсіз түнде жарық ай»''' концерттік бағдарлама
|-
|Ш. Құсайынов '''«Алдар Көсе»''' Қоюшы режиссері –  Ж. Омарұлы. Қоюшы суретшісі – М. Мақсұтов. 
|-
|'''«Саржайлау»''' концерттік  бағдарлама
|-
|«Елім-ай» концерттік бағдарлама
|-
|Ш. Айтматовтың '''«Ана – Жер Ана»'''  пьесасы қойылды. Аударған – Қ. Мұхаметжанов. қоюшы режиссері – Ж.Омарұлы.  Қоюшы суретшісі – Дәулет Доспаев. Композиторы – Ғазиза Жұбанова. Басты  рөлдерде – Р.Омарханова (Толғанай), Т. Атымтаева (Жер Ана), Ш. Жүнісов  (Сыбанқұл), Г. Қылышбаева (Әлиман)
|-
|Театрдың камералық оркестрі құрылды. Оркестрдің көркемдік жетекшісі әрі  дирижері болып Талғат Әбдірайымов, инспекторы болып Марат Ізбасов бекітілді.  Құрамына Ақмола музыкалық училищесінің түлектері қабылданды. 
|-
|'''1996'''
|А. Жұмашев '''«Ән домбыра, сән  домбыра»''' концерттік бағдарлама. Қоюшы режиссері – Ж. Омарұлы, суретшісі  –Д. Доспаев
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''1997'''
|М. Әуезов '''«Қанды азу»'''  («Көксерек» повесінің желісімен). Инсценировкасын жазған Байғали Есенәлиев.  Қоюшы режиссері – Болат Ұзақов. Суретшісі – Мұрат Мақсұтұлы. 
|-
|М. Байжиев '''«Құдалар»''' Қоюшы  режиссері – Қ. Қасымов. Суретшісі – Д. Доспаев. 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''1998'''
|А. Сейдімбеков '''«Қош бол, ардағым»'''  Қоюшы режиссері – Б. Ұзақов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Қ.Жетпісбаев '''«Қалыңдық пен күйеу»'''  Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''1999'''
|Ғ. Мүсірепов '''«Қыз Жібек»''' Қоюшы  режиссері – Ә. Мәмбетов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|М. Әуезов  '''«Қара Қыпшақ Қобыланды»''' Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов. Суретшісі –  Д. Доспаев.
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''2000'''
|Ғ. Мүсірепов '''«Қозы Көрпеш – Баян  Сұлу'''». Қоюшы режиссері – Ә.Мәмбетов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|М. Әуезов  '''«Қарагөз»''' Қоюшы режиссері – Ә. Мәмбетов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Т. Ахтанов '''«Жоғалған дос»''' Қоюшы  режиссері – Б. Ұзақов, суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Ф.Эрве '''«Түлкі бикеш»''' Қоюшы  режиссері – Ә. Мәмбетов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Б. Ұзақов '''«Үміт»''' Қоюшы  режиссері – Б. Ұзақов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|С. Тұрғынбекұлы '''«Мұқағали»'''  Қоюшы режиссері – Б. Ұзақов. Қоюшы суретшісі – М. Икласова.
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''2001'''
|В. Дельмар '''«Баянсыз бақ»''' Қоюшы  режиссері – Ә. Мәмбетов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Ф. Буляков '''«Күйеуге шыққан  кемпірлер»''' Қоюшы режиссері – Б. Ұзақов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Ә. Сарай '''«Баулан Шолақ»''' Қоюшы  режиссері – Н. Жұманиязов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
| 
|Ж. Мольер '''«Скапеннің айласы»'''  Қоюшы режиссері – Н. Жұманиязов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''2002'''
|Ж. Файзи '''«Башмағым»''' Қоюшы  режиссері – Р. Машурова. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Д. Исабеков '''«Алтын тордағы тоты»'''  Қоюшы режиссері – Н. Жұманиязов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Т. Әбдіков '''«Біз үшеу едік»'''  Қоюшы режиссері – Б. Ұзақов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Қ. Байсейітов, Қ.Шаңғытбаев '''«Беу,  қыздар-ай»''' Қоюшы режиссері – Ә. Мәмбетов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''2003'''
|Ш. Айтматов '''«Ғасырдан да ұзақ күн»'''  Қоюшы режиссері – Ә. Мәмбетов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|Ж. Тәшенов, И. Саввин '''«Әй, Нұртаза,  Нұртаза!..»''' Қоюшы режиссері  -  С. Срайылов. Суретшімі – М. Икласова.
|-
|С. Тұрғынбекұлы '''«Мұқағали»'''  Режиссері – Б. Ұзақов.
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''2004'''
|М. Әуезов '''«Еңлік - Кебек»'''  Режиссері – Б. Ұзақов. Суретшісі –  Д. Доспаев.
|-
|М. Хасенов '''«Пай-пай,  жас жұбайлар-ай!..»''' Режиссері -   Н. Жұманиязов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
|І. Жансүгіров, С. Назарбекұлы, Б. Әлдібеков '''«Махамбет»'''

Режиссері - Н. Жұманиязов. Суретшісі – Д. Доспаев.
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''2005'''
|С.Ахмад '''«Келіндер  көтерілісі»''' Қоюшы режиссері – С.Срайылов. Суретшісі – Ш.Елембаева. 
|-
|Ш.Айтматов '''«Ана  – Жер-Ана»''' Режиссері - Ә.Мәмбетов. Суретшісі – Д.Доспаев. 

|-
|Г.Ғаджибеков  '''«Аршын мал алан»''' Қоюшы суретшісі – М.Қарымсақов.
|-
|Ж.Әлмешұлы '''«Бейтерек  басындағы кездесу»''' режиссері – О.Ақжарқын-Сәрсенбек, Суретшісі –  Д.Доспаев.
|-
|Е.Аманшаев '''«Үзілген  бесік жыры»''' Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов. Суретшісі – С.Балтаев
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''2006'''
|У.Шекспир '''«Ромео  мен Джульетта»''' Реж. Н.Жұманиязов 

|-
|Ғ.Ғаппаров, Ғ.Ғаппарова '''«Қуыршақ немесе қызғаншақ қыздардың кеші»''' режиссері –  О.Ақжарқын-Сәрсенбек, суретшісі – Е.Тұяқов.
|-
|С.Аксаков '''«Алқызыл  гүл»''' Реж. Н.Жұманиязов Суретшісі – Ш.Елембаева. 
|-
|А.Чехов '''«Ваня  ағай»''' Қоюшы режиссері – Б.Құрманғожаев. Суретшісі – Д.Доспаев.
|-
|Дж.Патрик '''«Қымбатты  Памелла»''' Реж. Ю.И.Ханинга-Бекназар. Суретшісі – Д.Доспаев.
|-
|М.Шаханов '''«Желтоқсан  рухы»''' Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов. Қоюшы суретшісі – Д.Доспаев.
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''2007'''
|Т.Ахтанов '''«Күшік  күйеу»''' Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов. Суретшісі – Д.Доспаев.
|-
|Ш.Айтматов «'''Ақ  кеме'''» Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов. Қоюшы суретшісі – Б.Бурбаев
|-
|Б.Ұзақов '''«Жандауа»'''  Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов.Суретшісі – Ш.Елембаева.
|-
|М.Ақынжанов '''«Алтын  сақа»''' Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов.Суретшісі – Ш.Елембаева.
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''2008'''
|Ә.Нұрпейісов '''«Қан  мен тер»''' Режиссері - Ә.Мәмбетов Суретшісі –  Д.Доспаев. 

|-
|О.Бөкей «'''Құлыным  менің»''' Режиссері – Б.Құрманғожаев  Суретшісі – Д.Доспаев. 

|-
|Ш.Мұртаза '''«Алжир  азасы»''' режиссері – О.Ақжарқын-Сәрсенбек, Суретшісі –  Д.Доспаев.
|-
|'''«Алдардың айласы»''' ертегі, режиссері – Б.Ұзақов, Қоюшы суретшісі – Б.Бурбаев
|-
|'''«Құпиясөз»''' ертегі, , режиссері  – С.Срайылов, суретшісі – Б.Бурбаев
|-
|Э.Хушвақтов '''«Қызыл  алма»''' Режиссері – В.Омаров
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''2009'''
|Е.Жуасбек '''«Үйлену»'''  Режиссері – Н.Жұманиязов, суретшісі – Б.Бурбаев
|-
|А.Цагарели '''«Гамарджоба»'''  Режиссері   - Е.Тәпенов
|-
|М.Әуезов '''«Абай»'''  Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков. Қоюшы суретші – Д.Доспаев
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |'''2010'''
|Қ.Жүнісов '''«Махаббат  мелодрамасы»''' Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов. Суретшісі – Б.Бурбаев. 
|-
|Т.Джюдженоглу '''«Көшкін»'''  Режиссері - Ә.Оразбеков.  Қоюшы суретші  – Д.Доспаев
|-
|А.Дударев «Кеш» Режиссері - Б.Ұзақов. Қоюшы суретші – Д.Доспаев 

|-
|И.Штраус '''«Жұбайлар  жұмбағы»''' Режиссері - Н.Жұманиязов. 

Қоюшы суретші – Д.Доспаев
|-
|Е.Жуасбек '''«Сен  үшін»''' Режиссері - Н.Жұманиязов. Қобшы суретші – Б.Бурбаев
|-
|Д.Рамазан '''«Кенесары  - Күнімжан»''' Режиссері - Б.Ұзақов. Қоюшы  суретші – Д.Доспаев
|-
|М.Әуезов '''«Айман-Шолпан»'''  Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков. Қоюшы суретші –  Қ.Мақсұтов
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''2011'''
|Е.Жуасбек '''«Антивирус»'''  Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов. Суретшісі – Б.Бурбаев.
|-
|Ж.М.Шевре '''«Ізгілік  формуласы»''' Режиссері - Ә.Оразбеков.  Қоюшы суретші – Д.Доспаев
|-
|М.Фриш '''«Дон  Жуанның думаны»''' Қоюшы режиссері – А.Әшімов.
|-
|Е.Жуасбек '''«Терең  тамырлар»''' Режиссері - Н.Жұманиязов. Қоюшы  суретші – Д.Доспаев
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''2012'''
|У.Шекспир '''«Гамлет»'''  Режиссері - Б.Ұзақов. Қоюшы суретші –  Д.Доспаев
|-
|Ғ.Мүсірепов «'''Ақан  сері - Ақтоқты»''' Режиссер - Н.Жұманиязов. Суретшісі – Б.Бурбаев.
|-
|Ф.Оңғарсынова «'''Күйші  Дина'''» Режиссері - Н.Жұманиязов. Қоюшы  суретші – Д.Доспаев
|-
|Қ.Байсейітов, Қ.Шаңғытбаев '''«Беу, қыздар-ай»''' Режиссері -  Ә.Оразбеков. Суретшісі – Б.Бурбаев.
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |'''2013'''
|Ш.Мұртаза '''«Бір  кем дүние»''' Режиссері - Б.Ұзақов. Суретшісі  М.Қарымсақов.
|-
|Д.Рамазан «'''Абылай  ханның арманы»'''  Режиссері -  Б.Ұзақов. Қоюшы суретші – Ш.Елембаева.
|-
|Ғ.Мүсірепов '''«Қыз  Жібек»''' Қоюшы режиссері – С.Қамиев. 
|-
|А.Вальехо '''«Күн  сәулесі түспеген»''' Режиссері – Н.Жұманиязов.
|-
|Ә.Тарази '''«Үкілі  Жұлдыз»''' режиссері – Ә.Оразбеков.
|-
|Б.Ұзақов '''«Үміт»'''  Қоюшы режиссері – А.Қапаев.
|-
|Ғ.Мүсірепов '''«Қозы  Көрпеш – Баян Сұлу»''' Қоюшы режиссері – С.Қамиев.
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''2014'''
|Ж.Ануй «'''Жалын  жұтқан Жанна д’Арк»''' Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков.
|-
|Р.Отарбаев '''«Көлеңкесіз  жолаушы»''' Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов.
|-
|С.Балғабаев '''«Ең  жақсы еркек»''' Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов
|-
|М.Байжиев '''«Тіл табысқандар»'''  Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов
|-
|Қ.Жүнісов '''«Сәкен-Сұңқар»'''  Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков.
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''2015'''
|С.Мұқанов, Ш.Уәлиханов '''«Шоқан»''' Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов.
|-
|В.Ежов «'''Тыраулап  ұшқан тырналар»''' Қоюшы режиссері – Т.Теменов
|-
|М.Машаду '''«Бразилия  байлығы»''' Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков.
|-
|М.Байжиев '''«Жекпе-жек»'''  Қоюшы режиссері – С.Қамиев.
|-
|М.Әуезов, Қ.Ысқақ '''«Қараш-Қараш»'''  Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков.
|-
|Ә.Файзоллаұлы '''«Алтын  адам»''' ертегі, Қоюшы режиссері – Ә.Баймаханова
|-
| rowspan=&quot;9&quot; |'''2016'''
|Ж.Ерғалиев '''«Есігімді  қаққан кім?..»''' Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов.
|-
|О.Жанайдаров '''«Жұт»'''  Қоюшы режиссері – Айрат Абушахманов
|-
|А.Чехов '''«Шие»'''  Қоюшы режиссері – С.Потапов
|-
|Ш.Айтматов '''«Аққудың  көз жасы...»''' Қоюшы режиссері - Т.Теменов
|-
|Р.Мұқанова '''«Сарра»'''  Қоюшы режиссері – Г.Мерғалиева
|-
|А.Айларов '''«Сүрінген  сүрбойдақ»''' Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков.
|-
|Е.Шварц «Күлшеқыз» ертегі, Қоюшы режиссері – Ж.Жұманбай
|-
|'''«Ер Төстік»''' халық  ертегісі, қоюшы режиссері – Б.Ұзақов
|-
|Р.Отарбаев '''«Әміре»'''  Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов.
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''2017'''
|М.Әуезов '''«Қорғансыздың  күні»''' Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков.
|-
|Ш.Айтматов '''«Қызыл  орамалды шынарым»''' Қоюшы режиссері - Т.Теменов
|-
|Ұ.Есдәулет '''«Зере»'''  Қоюшы режиссері – Н.Жақыпбай
|-
|А.Салбан '''«Ойыншықтар  оянғанда»''' ертегі, қоюшы режиссері – Ф.Молдағали
|-
|С.Тұрғынбекұлы '''«Шәмші»'''  Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''2018'''
|У.Шекспир '''«Отелло»'''  Қоюшы режиссері - Т.Теменов
|-
|К.Кизи '''«7+1»'''  Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков.
|-
|Р.Куни '''«Туған  күн»'''  Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''2019'''
|Н.Гәнжәуи '''«Ләйлі-Мәжнүн»'''  Қоюшы режиссері – Б.Абдураззаков
|-
|И.Кальман '''«Кабаре  жұлдызы»''' Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов.
|-
|Ф.Болонья '''«Байланыс  аясы...»''' Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков.
|-
|А.Вампилов '''«Ақ  жауын»''' Қоюшы режиссері - Т.Теменов
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''2020'''
|Ф.Оңғарсынова '''«Сенің  махаббатың»''' Қоюшы режиссері - Н.Жұманиязов, Б.Ұзақов
|-
|М.Әуезов '''«Абай»'''  Қоюшы режиссері – Ә.Оразбеков. ''жаңартылды''
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |'''2021'''
|Т.Әсемқұлов '''«Құнанбай»'''  Қоюшы режиссері – Б.Ұзақов
|-
|Р.Мұқанова '''«Бопай  ханым»''' Қоюшы режиссері – Ж.Жұманбай
|-
|Qalleki театр лабораториясы. О.Бөкей '''«Ұйқым келмейді»''' Қоюшы режиссері –  Б.Сұлтанғазы
|-
|И.Штраус '''«Жұбайлар  жұмбағы»''' Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов ''жаңартылды''
|-
|М.Әуезов '''«Айман-Шолпан»'''  Қоюшы режиссері – О.Жақыпбек, Ш.Мұстафина  ''жаңартылды''
|-
|Х.Алтай, Х.Оралтай '''«Алтайдан  ауған ел»''' Қоюшы режиссері – Ф.Молдағали
|-
|А.Менчелл '''«Күзгі  іңір»''' Қоюшы режиссері – Ұ.Қарыпбаев
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''2022'''
|М.Сервантес '''«Дон  Кихот»''' Қоюшы режиссері – Ә.Өмірбекұлы
|-
|Ғ.Мүсірепов '''«Қозы  Көрпеш – Баян Сұлу»''' Қоюшы режиссері – Г.Балпейісова 
|-
|Э.Шмитт '''«Хат»''' Қоюшы режиссер – Р.Махатаев
|-
|Г.Пьянова '''«01»''' Қоюшы режиссер – Г.Пьянова
|-
|Қ.Жетпісбаев '''«Бала мерген»''' ертегі, режиссер –  Н.Вахитов 

|-
| rowspan=&quot;6&quot; |   

'''2023'''
|Е.Жуасбек '''«Үйлену»''' музыкалық комедия, Қоюшы  режиссері – Н.Жұманиязов
|-
|С.Балғабаев '''«Қыз жиырмаға толғанда»''' мелодрама.  Қоюшы режиссері – Д.Серғазин
|-
|'''«Кешкі 7»''' спектакль-концерт. Қоюшы режиссері – Б.Сұлтанғазы.
|-
|Д.Рамазан '''«Жошы хан»''' тарихи драма, Қоюшы  режиссер – Б.Ұзақов
|-
|Ж.Шайхисламұлы, Ғ.Мүсірепов '''«Қыз Жібек»''' драмалық  опера, Қоюшы режиссер – Ә.Өмірбекұлы
|-
|Қ.Жиенбай '''«Патша көңілім, не дейсің?!.»''' комедия.  Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''2024'''
|Э.Фелиппо '''«Әйел құпиясы»''' лирикалық драма. Қоюшы  режиссері – Б.Ұзақов
|-
|Qalleki театр лабораториясы. Г.Бюхнер '''«Войцек» ''' Қоюшы режиссері – Ұ.Қабыл
|-
|М.Әуезов '''«Қарагөз»''' трагедия. Қоюшы режиссері –  Г.Миргалиева
|-
|П.Бомарше '''«Фигароның үйленуі»''' музыкалық комедия.  Қоюшы режиссері – Н.Жұманиязов
|-
|Т.Әбдік '''«Парасат майданы»''' психологиялық драма.  Қоюшы режиссері – Г.Миргалиева
|-
|'''«Ертегі түннің әуені»''' классикалық ертегілер жиынтығы. Қоюшы режиссері –  О.Дәлелхан.
|-
|'''2025'''
|Ж.Әлікен '''&quot;Махаббатым сен...&quot;''' драма. Қоюшы режиссері - Б.Сұлтанғазы
|}
*

== Театр жетістіктері ==
* [[1999 жыл|1999]] жылы [[Каир]] қаласында өткен дүниежүзілік Театрлар фестивалі;
* [[2010 жыл|2010]] жылы қаңтар айында [[Иран|Иран Республикасы]], [[Тегеран]] қаласында Мәдениет Институтының ұйымдастыруымен өткен Фаджр атындағы Халықаралық театр фестиваліне [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|Мұхтар Әуезов]]тің «Қарагөз» (Спектакльдің қоюшы режиссері Халық Қаһарманы [[Әзірбайжан Мәдиұлы Мәмбетов|Әзірбайжан Мәмбетов]]) шығармасымен үздік деп танылды;
* [[2014 жыл|2014]] жылы V Орталық Азия мемлекеттерінің Халықаралық театр фестиваліне Ж. Ануйдың «Жалын жұтқан Жанна ДꞌАрк» драмасымен қатысып Гран-приді иеленді. Сондай-ақ, актриса А. Бермұхамбетова «Ең үздік әйел бейнесі» номинациясына ие болды. Қоюшы режиссері ҚР еңбек сіңірген қайраткері – Ә.Оразбек;
* [[2015 жыл|2015]] жылы [[Өскемен]] қаласында өткен XXIII Республикалық театрлар фестиваліне В. Ежовтың «Бұлбұлдар түні» пьесасының негізінде сахналанған «Тыраулап ұшқан тырналар» атты лирикалық драмамен қатысып, «Үздік режиссерлік шешім» номинациясына ие болды. Қойылым режиссері, Қазақстанның Халық артисі – Т. Теменов;

== Театрдың гастрольдік сапары ==
* 1999 жылы Каир қаласында өткен дүниежүзілік Театрлар фестиваліне қатысты.
* [[2000 жыл|2000]] жылы [[Германия|Германия Федеративтік Республикасы]]ның үлкен бес қаласына гастрольдік сапарымен барды.
* [[2001 жыл|2001]] жылы [[Ресей|Ресей Федерациясы]]ның [[Омбы]] қаласында Астана қаласы театрының онкүндігін өткізді.
* [[2002 жыл|2002]] жылы Астана қаласының Мәскеуде өткен өнер күндерінің аясында Ғ. Мүсіреповтің «Қозы Көрпеш-Баян сұлу» спектаклімен «Моссовет» театр сахнасында өнер көрсетті. 

== Галерея ==
&lt;gallery&gt;
Сурет:Абай спектаклі.jpg|&quot;Абай&quot; спектаклі, режиссер: Ә. Оразбеков
Сурет:Бопай ханым.jpg|&quot;Бопай ханым&quot;, реж:Ж. Жұманбай
Сурет:Ғасырдан да ұзақ күн.jpg|&quot;Ғасырдан да ұзақ күн&quot; реж: Ә. Мәмбетов
Сурет:М.Әуезов &quot;Абай&quot;.jpg|Аға Абай - Т.Мейрамов, Абай - Н. Өтеуіл
Сурет:Отелло.jpg|У. Шекспир &quot;Отелло&quot;
Сурет:Дж.Патрик &quot;Қымбатты Памелла&quot;.jpg|Дж.Патрик &quot;Қымбатты Памелла&quot;
Сурет:&quot;Ғасырдан да ұзақ күн&quot; драма.jpg|Едіге - Б. Ыбыраев
Сурет:&quot;Алтайдан ауған ел&quot;.jpg|Х. Алтай, Х. Оралтай &quot;Алтайдан ауған ел&quot; реж. Ф. Молдағали
Сурет:&quot;Жошы хан&quot; спектаклі.jpg|Д. Рамазан &quot;Жошы хан&quot;, реж: Б. Ұзақов
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}{{ӘДЕПКІСҰРЫПТАУ:Қалибек Қуанышбаев атындағы Қазақ ұлттық музыкалық драма театры}}
[[Санат:Қазақстан театрлары]]
[[Санат:Астана театрлары]]</text>
      <sha1>geuk33jvmi9geqj6uykwl7342hx4rc1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ерсайын Қайырғазыұлы Нағаспаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103266</id>
    <revision>
      <id>3606570</id>
      <parentid>3504799</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T06:58:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3606570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12303" sha1="2thtvjuwbk9wpsaxrtf8agnouaqjr9d" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  =
 | Қазақша есімі        = Ерсайын Қайырғазыұлы Нағаспаев
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = Ersaiyn Nağaspaev in July 2025.jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = Нағаспаев, 2025 жыл
 | Титулы               = [[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және құрылыс министрі]]
 | Ту                   = Эмблема МПС РК.png
 | Ту2                  = Emblem of Kazakhstan latin.svg
 | Басқара бастады      = 28 ақпан 2025 жылдан бастап
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Президент            = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Премьер              = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]
 | Ізашары              = [[Қанат Бисимбайұлы Шарлапаев|Қанат Шарлапаев]]
 | Ізбасары             = 
 | Титулы_2             = [[Астана әкімі]]нің орынбасары
 | Ту_2                 = Flag of Astana, Kazakhstan.svg
 | Ту2_2                = Emblem of Astana.svg
 | Басқара бастады_2    = қаңтар 2013
 | Басқаруын аяқтады_2  = қараша 2014
 | тақырыпша2_2         = Әкімі
 | мәтін2_2             = [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]&lt;br&gt;[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]]
 | Титулы_3             = [[Шахтинск]] әкімі
 | Ту_3                 = Шахтинск.png
 | Ту2_3                = Coat of Arms of Karagandy Province.svg
 | Басқара бастады_3    = қаңтар 2011
 | Басқаруын аяқтады_3  = қаңтар 2013
 | Премьер_3            = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | тақырыпша2_3         = 
 | мәтін2_3             = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | тақырыпша2_4         = 
 | мәтін2_4             = 
 | Титулы_5             = 
 | Ту_5                 = 
 | Ту2_5                = 
 | Басқара бастады_5    = 
 | Басқаруын аяқтады_5  = 
 | тақырыпша2_5         = 
 | мәтін2_5             = 
 | Туған күні         = 28.07.1980
 | Туған жері         = {{туғанжері|Қарағанды|Қарағандыда}}, [[Қарағанды облысы]], [[Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 2&lt;ref name=&quot;zakonkz&quot;&gt;{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31325999 |title=Нагаспаев Ерсайын Каиргазиевич (персональная справка) |language=ru |work=online.zakon.kz|accessdate=2025-02-28}}&lt;/ref&gt;
 | Азаматтығы           = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] (2001)
 | Мамандығы            = халықаралық экономикалық қатынастар (2001)
 | Ғылыми дәрежесі      = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = {{URL|https://www.gov.kz/memleket/entities/mps?lang=kk}}
 | Commons              = 
 | Атағы                = 
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Марапаттары          = 
}}
'''Ерсайын Қайырғазыұлы Нағаспаев'''&lt;ref name=&quot;kursivmin&quot; /&gt; ([[28 шілде]] [[1980 жыл]], [[Қарағанды]]) — қазақстандық экономист және саясаткер, 2025 жылғы ақпаннан бергі [[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Қазақстан Өнеркәсіп және құрылыс министрі]].&lt;ref name=&quot;zakonkz&quot; /&gt;

Халықаралық экономикалық қатынастарды оқыған Нағаспаев бұрын [[Астана әкімі]]нің орынбасары (2013–2014), [[Шахтинск]] әкімі (2011–2013) лауазымдарына ие болған.

== Мансабы ==
Еңбек жолын Нағаспаев 2001 жылы [[Теміртау]] әкімі аппаратының бас маманы ретінде бастады.&lt;ref name=&quot;zakonkz&quot; /&gt;

2002 жылдан 2003 жылға дейін ол [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрлігі]] [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Инвестиция комитеті|Инвестиция комитеті]]нің [[атташе]]сі, министрліктің атташесі болды.

2003–2006 жылдары ол [[Қазақстанның Ресейдегі Елшілігі|Ресейдегі елшілік]]тің атташесі, кейін үшінші хатшысы еді.

2006 жылдан бастап Нағаспаев [[Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникациялар министрлігі|Көлік және коммуникациялар министрлігі]]ндегі жұмысын бастады: 2007 жылға дейін ол министрліктің көлік саясаты және халықаралық ынтымақтастық департаментіндегі бөлім басшысы, департамент директорының орынбасары болды.

2007 және 2009 жылдар аралығында ол «Ақтау теңіз халықаралық сауда айласы» республикалық мемлекеттік кәсіпорны аппараты басшысының орынбасары, аппаратының басшысы еді. Сол жылы ол, оған қоса, [[Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникациялар министрлігі|Көлік және коммуникациялар министрлігі]] әкімшілік жұмыс және мемлекеттік жұмыс және мемлекеттік сатыпалым департаменті директорының орынбасары бола тұрды.&lt;ref name=&quot;zakonkz&quot; /&gt;

Нағаспаев 2009 жылғы сәуірден қарашаға дейін [[Қазақстан премьер-министрі]] орынбасарының кеңесшісі еді. Сол жылғы желтоқсаннан 2010 жылғы желтоқсанға дейін ол [[Қарағанды]] қаласы [[Қазыбек би ауданы (Қарағанды)|Қазыбек би ауданы]] әкімінің орынбасары қызметін атқарды.

2010 жылғы желтоқсаннан 2011 жылғы қаңтарға дейін ол [[Қарағанды облысы]] әкімінің кеңесшісі бола тұрды. Бұдан кейін, 2013 жылғы қаңтарға дейін ол [[Шахтинск]] қаласының әкімі болды.

2013 жылғы қаңтардан 2014 жылғы қарашаға дейін&lt;ref name=&quot;zakonkz&quot; /&gt; Нағаспаев [[Астана әкімі]]нің экономика және қаржы жөніндегі орынбасары&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.orda.kz/ersajyn-nagaspaev-onerkasip-zhane-kurylys-ministri-lauazymyna-tagajyndaldy-131062/ |title=Ерсайын Нағаспаев өнеркәсіп және құрылыс министрі лауазымына тағайындалды |language=kk |work=kaz.orda.kz |last=Алдаяр |first=Аиша |date=2025-02-28 |accessdate=2025-02-28}}&lt;/ref&gt; еді. Дәл осы жылдары әкімдік [[Астана LRT|Астана жеңіл метрополитені]] құрылысына шетелдік консультант іздеп жатыр еді де, метрополитен құрылысы кейін даулы болып, Нағаспаевтың есімі сот ісінде аталған.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://orda.kz/lrt-kuriroval-v-sude-figuriroval-ersajyn-nagaspaev-vozglavil-minprom-398675/ |title=ЛРТ курировал, в суде фигурировал: Ерсайын Нагаспаев возглавил Минпром |language=ru |work=orda.kz |last=Прилепская |first=Анастасия |date=2025-02-28 |accessdate=2025-02-28}}&lt;/ref&gt;

2014 жылғы желтоқсанда ол «Астана» әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясы» акционерлік қоғамы басқармасының төрағасы болды. Бұл лауазымға ол 2016 жылға дейін ие болды. Бұдан кейін, 2020 жылға дейін ол «Новострой Астана» ЖШС стратегиялық даму бойынша директорының орынбасары еді.

2021 жылғы сәуірде Нағаспаев [[Қазақстан темір жолы]]нда жұмыс істейтін болды: 2022 жылғы қаңтарға дейін ол «ҚТЖ» ҰҚ» АО қамтамасыздандыру жөніндегі атқарушы директоры болса, кейін 2025 жылғы 28 ақпанға дейін ол «ҚТЖ» ҰҚ» АО жаңа жобалар жөніндегі атқарушы директор міндетін атқарушысы еді.&lt;ref name=&quot;zakonkz&quot; /&gt;

2025 жылғы 28 ақпанда [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] жарлығы арқылы Нағаспаевты [[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Қазақстан Өнеркәсіп және құрылыс министрі]] етіп тағайындады.&lt;ref name=&quot;kursivmin&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2025-02-28/mtzh-ersaiyn-nagaspaev/ |title=ҚТЖ-ның топ-менеджері Өнеркәсіп және құрылыс министрі болып тағайындалды |language=kk |work=kz.kursiv.media |last=Бакелекова |first=Үмітжан |date=2025-02-28 |accessdate=2025-02-28}}&lt;/ref&gt;

== Өз өмірі ==
Нағаспаев үйленген, екі баласы бар.&lt;ref name=&quot;zakonkz&quot; /&gt; Ұлты — қазақ.&lt;ref&gt;{{кітап|тақырыбы=Қазақстан Республикасында кімнің кім екені – 2011. 2 томдық анықтамалық |орны=Алматы |жыл=2011 |isbn=978-601-278-473-2}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

{{DEFAULTSORT:Нағаспаев, Ерсайын Қайырғазыұлы}}
[[Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстан экономистері]]
[[Санат:Қазақстан саясаткерлері]]
[[Санат:Қазақстан индустрия министрлері]]</text>
      <sha1>2thtvjuwbk9wpsaxrtf8agnouaqjr9d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2019 жыл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128166</id>
    <revision>
      <id>3606571</id>
      <parentid>3534121</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T06:58:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3606571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14421" sha1="b824pn4qyevwrgm03et3edcolth08nq" xml:space="preserve">{{alsonumber|2019}}
{{Жыл үшін навигация|2019}}
{{Ғасыр үшін навигация|21}}
{{Басқа күнтізбелер|2019}}
{{Жыл туралы|2019}}

== Оқиғалар ==

=== Қаңтар ===

* [[1 қаңтар|1 Қантар]]

* АҚШ-тың [[ЮНЕСКО]] ұйымынан шығу туралы шешімі күшіне енді.
* Бір жынысты неке тіркеуге шектеулер қоятын занды алып тастау туралы [[Австрия]] Конституциялық сотының шешімі өз күшін жояды.
* NASA [[New Horizons]] планетааралық зонды Койпер 2014 MU69 (Ультима Туле) нысанының жанынан сәтті ұшып өтті.
* [[Бразилия]] президенті болып [[Жаир Болсонару]] тағайындалды.
* Швейцария президенті болып [[Ули Маурер]] тағайындалды.
* [[Катар]] мемлекеті [[ОПЕК]] ұйымындағы мүшелігін тоқтатты.

* [[3 Қантар]] — адам тарихында бірінші рет Қытай «[[Чанъэ-4]]» пилотсыз бекетің айдың келесі бетіне жұмсақ түрде отырғызу әрекетін өткізді.
* [[4 Қантар]]-[[6 Қантар]]

* Орыс православие шіркеуінің Константинополь патриархатымен евхаристикалық байланысының үзілуі (2018).

* [[5 Қантар]] — [[1 Ақпан]] — [[Біріккен Араб Әмірлігі|Біріккен Араб Әмірлігінде]] 17-ші [[Футболдан Азия Кубогы 2019|Футболдан Азия Кубогы]] өтті. Катар футбол құрамасы жеңіске жетті.
* [[6 Қантар]] — [[Малайзия]] патшасы Мухаммад V хан тағынан бас тартты. Үкіметті басқару қызметің уақытша Перак штатының султаны Назрин Муизуддин Шах қолға алды.

=== Ақпан ===

=== Наурыз ===

=== Сәуір ===

=== Мамыр ===

=== Маусым ===

=== Шілде ===

=== Тамыз ===

=== Қыркүйек ===

=== Қазан ===

=== Қараша ===

=== Желтоқсан ===

=== Нақты күндері жоқ ===

=== Қазақстанда ===

* [[қаңтар]] - Қазақстанның Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев алғаш рет &quot;[[Жусан операциясы|Жусан]]&quot; гуманитарлық операциясы туралы айтып берді, оның барысында [[Сирия|Сириядан]] бірнеше жүз қазақстандық қайтарылды.
* [[13 қаңтар|13 Қаңтар]] - [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысында]] &quot;[[Охотзоопромның]]&quot; екі инспекторы [[Ақбөкен|ақбөкендерді]] атуға күдікті браконьерлердің көлігін тоқтатты. Бұзушылар инспекторларға қарсылық көрсетіп қана қоймай, оларды аяусыз ұрып-соғып, [[GPS]] құрылғысы мен көлік кілттерін алып өлуге қалдырды.
* [[4 ақпан|4 Ақпан]] - [[Астана|Елордада]] жер үйдегі өрт кезінде бес апалы - сіңлілі қайтыс болды: 2006 және 2009 жылы туған екі мектеп оқушысы, сондай-ақ 2014, 2016 және 2018 жылы туған қыздар. Қайғылы оқиға кезінде қыздардың ата-аналары жұмыста болды. Кейінірек өрттің себебі мұржаны кесу кезінде өрт қауіпсіздігі ережелерін бұзу екені анықталды.
* [[21 ақпан|21 Ақпан]] - [[Астана|Астанада]] бес апалы-сіңлілі қайтыс болғаннан кейін және қоғамның одан кейінгі реакциясынан кейін [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаевтың]] басшылығымен үкіметті отставкаға жіберді. Мемлекет басшысы Үкімет өз міндетін орындай алмады деп есептеді.
* [[1 наурыз]] - [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]] Мемлекеттік хатшы болып тағайындалды.
* [[19 наурыз]] - Қазақстан Республикасының [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|тұңғыш Президенті]] 30 жыл басқарғаннан кейін отставкаға кетті.
* [[20 наурыз]] - Президенттің өкілеттігі, Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес,Қазақстан Парламенті палаталарының бірлескен отырысында ант қабылдаған ел Парламенті Сенатының Төрағасы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевқа]] өтеді.
* [[20 наурыз]] - [[Астана]] [[Астана|Нұр-сұлтан]] деп өзгертілді.
* [[29 мамыр]] - [[Халықаралық ақпараттық технологиялар университеті|ХАТУ]] ректоры [[Шыныбеков Дамир Абдухалиұлы]] бөтеннің мүлкін аса ірі мөлшерде иемденді немесе ысырап етті деген күдікпен қамауға алынды.
* [[9 маусым]] - Қазақстан Президентінің кезектен тыс сайлауы өтті. Жеңісті 70,96% дауыс жинаған [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] жеңіп алды. Онымен бірге Мемлекет басшысының креслосы үшін [[Жамбыл Аужанұлы Ахметбеков|Жамбыл Ахметбеков]] (1,82%), [[Дания Еспаева]] (5,05%), [[Әміржан Сағидрахманұлы Қосанов|Әміржан Қосанов]] (16,23%), [[Төлеутай Рахымбеков]] (3,04%), [[Амангелді Таспихов]] (1,98%) және [[Сәдібек Түгел]] (0,92%) күресті. Сайлаушылардың қатысуы 77,4% құрады.
* [[24 маусым]] - [[Арыс]] маңындағы әскери бөлімнің оқ-дәрі қоймасында жарылыс болды. Қаланы дереу эвакуациялау басталды. Ресми мәліметтер бойынша, ТЖ аймағынан 2815 адам шығарылды, 39 мың адам өз бетінше кетті. Мектептер, балабақшалар және басқа да әлеуметтік мекемелер автобустармен және ілеспе көліктермен жаппай экспортталды, нәтижесінде 200-ге жуық бала ата-аналарымен байланысын үзді.
* [[1 шілде]] - Несиелерді есептен шығаруға шамамен 105 млрд теңге бағытталды.
* [[20 тамыз]] 
** [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев|Бердібек Сапарбаев]] Премьер-Министрдің орынбасары болып тағайындалды.
** Біржан Нұрымбетов - жаңа Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі болып тағайындалды.
* [[23 тамыз]] - Атыраудағы драма театрында өрт шықты. Оған электр панелін жаңартпауы себеп болды.
* [[31 тамыз]] - Шолпан Кәрінова Білім және ғылым вице-министрі болып тағайындалды.
* [[2 қыркүйек]] - [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]] Сенат төрайымы болып қайта сайланды.
* [[10 қыркүйек]] - Алматыдағы көшелердің біріне Қазақстанның халық жазушысы, мемлекет және қоғам қайраткері [[Әбіш Кекілбайұлы|Әбіш Кекілбаевтың]] есімі берілді.
* [[18 қыркүйек]] 
** [[Тимур Асқарұлы Құлыбаев|Тимур Құлыбаев]] Қазақстан Ұлттық Олимпиада комитетінің президенті болып қайта сайланды.
** Ақерке Ахметова - жаңа әділет вице-министрі болып тағайындалды.
** [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]] жаңа Мемлекеттік хатшы болып тағайындалды. Ол бұған дейін Президент Әкімшілігінің Басшысы қызметін атқарған.
** [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] - Президент әкімшілігінің жаңа басшысы болып тағайындалды. Ол бұған дейін Қарағанды ​​облысының әкімі болған
** [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] жаңа вице-премьер-министр болып тағайындалды.
** [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі болып тағайындалды. Ол бұған дейін Сыртқы істер министрі қызметін атқарған.
** [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] Сыртқы істер министрі болып тағайындалды.  
* [[26 қыркүйек]] - [[Атакент|Атакентте]] [[Олжас Омарұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]] атындағы аллея ашылды.
* [[1 қазан]] - [[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]] Сенат Кеңесі төрағасының орынбасары болып тағайындалды.
* [[6 қазан]] - [[Геннадий Геннадьевич Головкин|Геннадий Головкин]] мен Сергей Деревянченко арасындағы бокс кездесуінде қазақстандық спортшы жеңіске жетті. Головкин жекпе-жек үшін 15 миллион доллар, ал украиналық спортшы шамамен 5 миллион доллар алды.
* [[7 қазан]] 
** Асқар Жакенов Премьер-Министр Кеңсесі басшысының орынбасары болып тағайындалды.
** Ғабит Байжанов Ұлттық қауіпсіздік комитеті төрағасының орынбасары және Сыртқы барлау қызметінің директоры болып тағайындалды.
* [[10 қазан]] - [[Қуандық Уәлиханұлы Бишімбаев|Қуандық Бишімбаев]] босатылды. Оған дейін 2018 жылдың наурызында ұлттық экономика экс-министрі пара алғаны үшін 10 жылға бас бостандығынан айырылды.
* [[28 қазан]] - [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] (ҰҚК) [[Қызылорда облысы|Қызылорда облысында]] қылмыстық топтың 240 килограмм [[Уран (химиялық элемент)|уран]] концентратын сатуына жол бермеді.
* [[30 қазан]] - [[Израиль]] Қазақстандағы елшілігінің жұмысын тоқтатты, бірақ 1 қарашада қайта жалғастырды.
* [[13 желтоқсан]] - [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет]] қала әкімінің бұрынғы орынбасары және «[[Астана LRT]]» басшысы ұйымдастырған LRT құрылысы кезінде миллиардтаған теңге жымқыру болғанын хабарлады. Сол кезде құрылыс шығындары 24 миллиард теңгеге дейін көтерілген болатын.
* [[18 желтоқсан]] -
** [[Мәдина Ерасылқызы Әбілқасымова|Мәдина Әбілқасымова]] Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің басшысы болып тағайындалды.
** [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев|Нұрлан Ноғаев]] энергетика министрі болды.
** Атырау облысының жаңа әкімі болып [[Махамбет Жолдасқалиұлы Досмұхамбетов|Махамбет Досмұхамбетов]] тағайындалды.

== Туғандар ==
''Тағы қара: [[:Санат:2019 жылы туғандар]]''

== Қайтыс болғандар ==
''Тағы қара: [[:Санат:2019 жылы қайтыс болғандар]]''

== Тағы қараңыз ==
{{commonscat|2019}}
{{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}}

== Түсініктемелер ==
&lt;references/&gt;

{{Year-stub}}
{{Жыл күнтізбесі|2019}}

[[Санат:2019 жыл|*]]</text>
      <sha1>b824pn4qyevwrgm03et3edcolth08nq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Йовери Кагута Мусевени</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143892</id>
    <revision>
      <id>3606507</id>
      <parentid>3317213</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T00:43:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3606507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51176" sha1="iasxaqjit89otrotwqgnpb0301q9ox9" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = мемлекет басшысы
 | Қазақша есімі        = Йовери Кагута Мусевени
 | Шынайы есімі         = {{lang-en|Yoweri Kaguta Museven}}&lt;/br&gt;{{lang-sw|Yoweri Kaguta Museveni}}
 | Суреті               = Yoweri Museveni September 2015.jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                =Президент Йовери Мусевени. 2015 жыл.
 | Титулы               = [[Уганда]]ның 9-шы Президенті
 | Ту                   = Flag of the President of Uganda.svg
 | Ту2                  = Coat of arms of Uganda.svg
 | Реті                 = 9
 | Басқара бастады      = [[29 қаңтар]] [[1986 жыл]]
 | Басқаруын аяқтады    = 
 | Ізашары              = [[Тито Окелло]]
 | Ізбасары             = 
 | Президент            = 
 | Премьер              =Самсон Киссекка&lt;/br&gt;Джордж Космас Адьебо&lt;/br&gt;Кинту Мусоке&lt;/br&gt;[[Аполо Робин Нсибамби]]&lt;/br&gt;Амама Мбабази&lt;/br&gt;[[Рукахана Ругунда]]&lt;br /&gt;[[Робина Наббанья]]
 |Вице-президент            = Самсон Киссекка&lt;/br&gt;Спесиоз Казиб&lt;/br&gt;Гилберт Букеня
 | Титулы_2             = Достастықтың төрағасы
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = [[23 қараша]] [[2007 жыл]]
 | Басқаруын аяқтады_2  = [[27 қараша]] [[2009 жыл]]
 | Ізашары_2            = Лоренс Гонзи
 | Ізбасары_2           = [[Патрик Огастус Мервин Маннинг|Патрик Маннинг]]
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Туған күні         =15.09.1944
 | Туған жері         =[[Уганда (протекторат)|Уганда]] Нтунгамо Мбарра ауылы&lt;ref&gt;{{cite web|author=State House UgandaVerified account |url=https://twitter.com/StateHouseUg/status/894228350235021312 |title=State House Uganda on Twitter: &quot;.@KagutaMuseveni accompanied by .@JanetMuseveni commemorates 70th baptism anniversary at St Luke Kinoni COU.&quot; |publisher=Twitter.com |date= |accessdate=2018-04-04}}&lt;/ref&gt;
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =Амос Кагута
 | Анасы                =Эстери Кокундека&lt;ref&gt;[http://www.nndb.com/people/161/000092882/ Yoweri Museveni]&lt;/ref&gt;
 | Жұбайы               = Муузи Кайнерюгаба&lt;ref&gt;[http://www.irinnews.org/report.aspx?reportid=58146 UGANDA: Profile of Yoweri Kaguta Museveni]&lt;/ref&gt;
 | Балалары             = Джанет Мусевени, Катаха
 | Партиясы             = [[Ұлттық қарсылық қозғалысы]]
 | Білімі               = [[Дар-эс-Салама Университеті]]
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = [https://yowerikmuseveni.com]
 | Commons              = Йовери Кагута Мусевени
 | Марапаттары          =[[Сурет:Ord.GoodHope-ribbon.gif|50px|Жақсы үміт ордені]] [[Сурет:Order of the Golden Heart of Kenya.svg|50px|Алтын жүрек ордені]] [[Сурет:Ribbon Order Playa Giron.jpg|50px|«Плайя-Хирон» ұлттық ордені]]
}}
'''Йовери Кагута Мусевени''' ({{audio-nohelp|Yoweri Museveni.ogg|pronunciation}}; {{lang-en|Yoweri Kaguta Museveni}} {{lang-sw|Yoweri Kaguta Museveni}}; [[15 қыркүйек]]те [[1944 жыл]]ы, [[Уганда]]-ның Мбарра аймағында туған), Уганда президенті ([[1986 жыл]]дан бастап). &lt;ref&gt; &quot;Britannica настольная энциклопедия&quot;ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)&lt;/ref&gt;. Университеттің студенті болып жүргенде африкандық азаттық қозғалыспен байланысты топты басқарған. 
[[1971 жыл]]ы билік басына И.Амин келгенде, қуғындалған. Ұлт-азаттық фронттың негізін қалайды, бұл [[1979 жыл]]ы Аминді құлатуға көмектеседі. [[1986 жыл]]ы президент М.Оботенің орнына отырады, [[1996 жыл]]ғы президент сайлауында жеңіске жетеді. Көп партиялы демократияны жоққа шығарды, бірақ еркін баспасөз бен жеке кәсіпкерлікке рұқсат берді. Тұрақтылық пен экономикалық даму қызметін осы президенттің дәуіріне таңады, әйтсе де басқа африкандық мемлекеттердегі көтерілістерді қолдауы бұл пайымдауға күмән келтіреді. Мусевени [[Батыстық өркениет|Батыстың африкалық]] көшбасшылардың жаңа ұрпағының бөлігі ретінде атап өтілді.

==Ерте өмірі және білімі==
Мусевени 1944 жылы 15 қыркүйекте Уганда протекторатының Нтугамо қаласында, ата-анасы Мзи Амос Кагута (1916-2013), мал басы және Эстери Кокундека Нганзи (1918-2001) үй шаруасындағы дүниеге келді.

Мусевени әкесінің атын Мзи Амос Кагута атымен алады. Кагута сонымен қатар Угандада Салим Салих және әпкесі Вайолет Каджубири ретінде белгілі Мұсевенидің ағасы Калеб Аканванахоның әкесі.

Мусевени Кемат мектебінде, Мбарара орта мектебінде және Нтаре мектебінде оқыды. 1967 жылы [[Танзания]]дағы [[Дар-Эс-Салам Университеті]]не барды. Онда ол экономика мен саясаттануды зерттеп, радикалды пан-африкалық саясатқа араласып, марксист болған. Университетте ол Университет студенттерінің африкалық революциялық фронтының белсенділері тобын құрды және студенттік делегацияны Португалия [[Мозамбик]]тегі [[ФРЕЛИМО]] аумағына жіберді, онда ол партизан тренингтерін алды. Сол жақтағы Уолтер Роднидің оқуы бойынша, Мусевени [[Франц Фанон]]ның революциялық зорлық-зомбылыққа қатысты идеясын отарлаушы Африкаға қолдану туралы диссертациясын жазды.

==Мансап==
===1966-1980: Ұлттық құтқару фроны және Аминнің құлдырауы===
Әминға қарсы қуғын күштері [[1972 жыл]]дың қыркүйегінде [[Танзания]]дан [[Уганда]]ға басып кіріп, үлкен шығынға ұшырап, тозған. Қазан айында Танзания мен Уганда Могадишу келісіміне қол қойды, олар Угандадағы агрессияға қарсы Танзаний топырағын пайдалануды бас тартты. Мусевени негізгі оппозициядан кетіп,&lt;ref name=&quot;Conciliation&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.c-r.org/sites/default/files/Accord%2011_16Chronology_2002_ENG.pdf | title=Chronology | publisher=Conciliation Resources | date=2013-06-05 | page=87 | accessdate=2014-11-11}}&lt;/ref&gt; 1973 жылы Ұлттық құтқару фронын құрды. Сол жылдың тамыз айында ол Жанет Катахаға үйленді.&lt;ref&gt;{{Cite news | url=http://allafrica.com/stories/201005240504.html | title=Janet Museveni Opens Up On Love, Family And Politics | last=Butagira | first=Tabu | date=22 May 2010 | access-date=28 February 2016 | via=allafrica}}&lt;/ref&gt;

===ІІ және Ұлттық қарсылық армиясын бағындырыңыз===
1979 жылы Уганда-Танзания соғысында Иди Аминнің құлатылуы және 1980 жылы билікке Уганданың бұрынғы президенті Милтон Оботты қайтарған дау туған сайлаудан кейін Мусевени Угандаға өз жақтастарымен Бентауда басым болған оңтүстіктегі ауылдық жерлерде күш жинау үшін оралды және оңтүстік-батыста танымал қарсылас армияны құруға арналған. Содан кейін олар екінші оботациялық режимге (II) және оның қарулы күштеріне, Уганда ұлттық азаттық армиясына (БҰҰДБ) қарсы көтерілісті жоспарлады. [[1981 жыл]]дың 6 ақпанында орталық Мубенде ауданында армияға қарсы шабуылдан басталды. Кейінірек PRA бұрынғы президент Юсуфу Люледің соғыс тобымен, Уганда еркіндігімен күресушілерімен, саяси қанатымен Ұлттық қарсылық армиясын (ҰҚА) құру үшін біріктірілді, Ұлттық қарсылық қозғалысы (NRM). Уганда Ұлттық құтқару фронтының (ҰБТ) және бұрынғы Уганда ұлттық армиясының (УҰА) тағы екі бүлікші тобы Оботаның күшімен айналысады. ФУНА Батыс Нілдің кішігірім аймағында Амин жақтаушыларының қалдықтарынан құрылды.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.c-r.org/accord/uganda/accord11/theconflict.shtml | title=Peace and conflict in northern Uganda 2002–06 (2010) | work=Conciliation Resources}}&lt;/ref&gt;

ҰАҚ / ҰТМ кейінгі үкімет үшін «он-тармақ бағдарламасы» әзірледі: демократия; қауіпсіздік; ұлттық бірлікті нығайту; ұлттық тәуелсіздікті қорғау; тәуелсіз, интеграцияланған және өзін-өзі қолдайтын экономиканы құру; әлеуметтік қызметтерді жетілдіру; сыбайлас жемқорлықты жою және билікті дұрыс пайдаланбау; теңсіздікті қалпына келтіру; басқа африкалық елдермен ынтымақтастық; [[Аралас экономика]].&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.c-r.org/accord/uganda/accord11/profiles.shtml | title=Profiles of the parties to the conflict (2002) | work=Conciliation Resources}}&lt;/ref&gt;

[[Орталық барлау басқармасы|Орталық барлау агенттігінің]] «Әлемдік ақпарат» [[Уганда]]да 100 мыңға жуық азаматтық өлімге жауапты болды.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ug.html | title=CIA Factbook – Uganda | publisher=Cia.gov | accessdate=16 сәуір 2014}}&lt;/ref&gt;

===1985 Найроби Келісім===
[[1985 жыл]]ғы [[27 шілде]]де Уганда Халықтық Конгресі үкіметіндегі мудалаализм өзінің бұрынғы әскері қолбасшысы, генерал-лейтенант [[Тито Окелло]], Ахолиге қарсы әскери төңкерісті табысты жүргізді. Мусевени және ҰАҚ / ҰТМ төрт жыл бойы соғысқан революцияны БҰҰ-ның «ұрлап алғанын» ашуландырды, олар II бөлімде [[Адам құқықтары]]н бұзудың жалпы бұзылуынан көрінді.

Алайда, осы ескертпелерге қарамастан, NRM / NRA президенті Даниэль Арап Мой басқарған Кения делегациясы төрағалық еткен бейбіт келіссөздерге келісті. 26 тамыздан 17 желтоқсанға дейін жалғасқан келіссөздер әйгілі болды, нәтижесінде атыс тоқтатылды. [[Найроби]]де қол қойылған түпкілікті келісім, атысты тоқтату, [[Кампала]] демилитаризациялау, НРА мен үкімет күштерінің интеграциясы, сондай-ақ ҰҚШ басшылығын Әскери Кеңестің құрамына енуді талап етті. Бұл жағдай ешқашан орындалмады.{{citation needed|date=January 2017}}

===Кампала үшін басу===
Бейжің келіссөздеріне қатысқан кезде Мусевени Заирдегі генерал [[Мобуту Сесе Секо]]ны Заир күштерін Океллоның әскери хунтасын қолдауға қатыстыруға шақырды. Алайда, 1986 жылдың 20 қаңтарында, Әминге адал бірнеше жүз әскер Зайыран әскері арқылы Уганданың аумағында жүрді. Күштер Заирдегі құпия жаттығуларға және он күн бұрын Океллоның апелляциясына араласты.

[[22 қаңтар]]да [[Кампала]]дағы үкімет әскерлері оңтүстіктен және оңтүстік-батыста бүлікшілердің жеріне жеткенде, олардың лауазымынан босатыла бастады.

Мусевени 29 қаңтарда президент ретінде ант берді. «Бұл қорғаныштың өзгеруі емес, бұл түбегейлі өзгеріс», - деді Мусевени Британияның бас төрешісі Питер Аллен өткізген салтанатты рәсімнен кейін. Уганда парламентінің сыртында мыңдаған адамдарға сөйлеген жаңа президент демократияға оралуға уәде берді: «Африканың халқы, Уганда халқының демократиялық үкіметке құқығы бар, бұл кез-келген режимнің пайдасы емес. үкіметтік емес, жұртшылық болу керек».&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.irinnews.org/Report/58146/UGANDA-Profile-of-Yoweri-Kaguta-Museveni |title=UGANDA: Profile of Yoweri Kaguta Museveni | work=IRIN | date=15 February 2006 | accessdate=17 наурыз 2012}}&lt;/ref&gt;

===Президент: 1986-қазіргі===
===1986-1996 жж. - Мусевени билікте===
===Саяси және экономикалық жаңару===
[[File:ReaganMuseveni.jpg|thumb|1987 жылы қазан айында [[Ақ үй]]де президент [[Рональд Рейган]] мен кездесті]]
[[Уганда]] [[Халықаралық валюта қоры|ХВҚ]]-ның экономикалық қайта қалпына келтіру бағдарламасына [[1987 жыл]]ы қатыса бастады. Оның мақсаты өсу, инвестициялар, жұмыспен қамту және экспортты ынталандыру мақсатында ынталандыруды қалпына келтіру; экспортты жылжытуға ерекше назар аудара отырып, сауданы дамыту және әртараптандыру; бюрократиялық шектеулерді алып тастау және жеке сектор арқылы орнықты экономикалық өсу мен дамуды күшейту мақсатында ауруханадағы мемлекеттік кәсіпорындардан бас тарту; және сауда-саттықты барлық деңгейлерде ырықтандыру.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://members.aol.com/apuuli/sapuga.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20000529093127/http://members.aol.com/apuuli/sapuga.htm |dead-url=yes |archive-date=29 May 2000 |title=Structural Adjustment in Uganda |publisher=Members.aol.com |accessdate=16 April 2014 |df= }}&lt;/ref&gt;

ҰАҚ адам құқықтарын қорғау мен құрметтеуді қалпына келтіруге уәде берген билікке келді. Мусевени сөзінде өзінің ант айтылғандай Шынында да, бұл, ҰАҚ он балдық бағдарламасының бөлігі болды:&lt;ref&gt;{{Cite news | url=https://www.nytimes.com/1986/01/30/world/rebel-sworn-in-as-uganda-president.html | title=REBEL SWORN IN AS UGANDA PRESIDENT | last=Times | first=Sheila Rule, Special To The New York | date=30 January 1986 | newspaper=The New York Times | issn=0362-4331 | access-date=28 February 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.monitor.co.ug/SpecialReports/-/688342/851112/-/ff1ofj/-/index.html | title=MUSEVENI 24 YEARS LATER: Ours is not a mere change of guard; it is a fundamental change | website=www.monitor.co.ug | access-date=28 ақпан 2016}}&lt;/ref&gt;

{{дәйексөз|Біздің бағдарламамыздағы екінші мәселе - адамның және мүліктің қауіпсіздігі. Угандадағы әрбір адам өзінің қалаған жерінде өмір сүру үшін [абсолюттік] қауіпсіздікке ие болуы керек. Кез келген жеке тұлға, халқымыздың қауіпсіздігін қауіп төндіретін кез-келген топтық рақым жоқ сындырды тиіс. Уганда халқы тек қана табиғи бақытсыздықтардан өлуі керек, бірақ біздің жердің ұзындығы мен ені бойынша жүретін жалғыз адамдардан емес,.|автор=Йовери Кагута Мусевени|publisher=«Коммерсантъ» |url=|date=2019-02-23}}

Мусевени енді [[Кампала]]дағы жаңа үкімет басқарса да, УРМ өзінің Уганданың аумағында толығымен әсер ете алмай, өзін-өзі ұстаудың бірнеше түрімен күресуге мәжбүр болды. Мусевени төрағалығының басынан бастап, Мұстафаның оңтүстік және оңтүстік-батысында [[Банту тілдері|Банту]] сөйлейтін күшті қолдау көрсетті. Мусевени сол кездегі солтүстіктегі шығысындағы Карамоджонгт, солтүстік-шығысында аз халықтың жартылай [[Көшпенді халықтар|көшпелілер]] тобы ешқашан елеулі саяси дауысқа ие болмай, жаңа үкіметке үлесті ұсына отырып, біріктіруге үлгерді. Алайда, солтүстік аймақ Судан шекарасы бойында, әлдеқайда қиын болды. Батыс Нілдің Каква және Лугбара елді мекендерінде (бұрын Аминді қолдаған), БҰҰ-ның және ФУНА бүлікшілер тобы бірнеше жылдар бойы әскери әрекеттер мен дипломатияның өңірді тыныштандырғанша күрескен. БҰҰ қоржынының басшысы Моисей Әли премьер-министрдің екінші орынбасары болып табылады. Елдің солтүстік бөлігіндегі адамдар оңтүстіктегі адам басқаратын үкіметтің көтерілуін үлкен үреймен қарады. Төңкеріс жасайтын топтар Ланго, Ачоли және Тесо арасында пайда болды, бірақ олар Судан шекарасы қауіпсіз айлақ беретін алыс солтүстіктен басқа, ҰТМ күштерінің күшімен басым болды. Ачолидің бүлікші Уганда Халықтық Демократиялық Армиясы (УХДА) Ахолиландтағы НРА оккупациясын жоққа шығара алмады, бұл Қасиетті Рух Қозғалысының (ҚРҚ) үмітсіз шиазмасына әкелді. УХДА мен ХСМ-дің зақымдануы, ақырында, Ахлидің өздерін айналдыратын Лорд қарсылас армиясы деп аталатын топқа көтерілісті қалдырды.&lt;ref&gt;{{Cite book | url=https://books.google.com/books?id=-kmTe1XVcW4C&amp;pg=PA415#v=onepage&amp;q&amp;f=false | title=Handbook of Ethnic Conflict: International Perspectives | last=Landis | first=Dan | last2=Albert | first2=Rosita D. | date=2012-02-14 | publisher=Springer Science &amp; Business Media | isbn=9781461404484 | language=en}}&lt;/ref&gt;

ҰАҚ кейіннен бейбіт азаматтардың құқықтарын құрметтеу үшін беделге ие болды, бірақ Мұсаеви кейінірек балалық жауынгерлерді пайдаланғаны үшін сынға ұшырады. ҰАҚ ішіндегі тәртіпсіз пәндер тез арада әділеттілікке қол жеткізді. «Мусевенидің ерлері алғаш рет келгенде, олар жақсы жұмыс істеді, біз оларды қарсы алдық, - дейді бір ауыл тұрғыны, - бірақ олар адамдарды тұтқындап, өлтірді.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.c-r.org/accord/uganda/accord11/profiles.shtml | title=Profiles of the parties to the conflict (2002) | work=Conciliation Resources}}&lt;/ref&gt;

[[Орталық барлау басқармасы|Орталық барлау жөніндегі агенттіктің]] «Әлемдік факт» кітабы [[Уганда]]дағы 100 мыңға жуық азаматтық өлімге Обоэт режимінің жауапты екенін растайды.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ug.html | title=CIA Factbook – Uganda | publisher=Cia.gov | accessdate=16 April 2014}}&lt;/ref&gt;

===1985 Найроби Келісімі===
[[File:Kaguta2.jpg|thumb|[[Вашингтон]] да, Мусевени Колумбия округі, маусым 2003 жылы]]
[[File:BushMuseveniEntebbe2003.jpg|thumb|Уганда президенті Йоуери Мусевени және [[АҚШ президенті]] Джордж Буш, Энтеббе, шілде 2003.]]]]
[[1985 жыл]]ғы [[27 шілде]]де Уганда Халықтық Конгресі үкіметіндегі мудалаализм өзінің бұрынғы әскері қолбасшысы, генерал-лейтенант [[Тито Окелло]], Ачолиге қарсы әскери төңкерісті табысты жүргізді. Мусевени және ҰАҚ/ҰТМ төрт жыл бойы соғысқан революцияны БҰҰ-ның «ұрлап алғанын» ашуландырды, олар II бөлімде адам құқықтарын бұзудың жалпы бұзылуынан көрінді.&lt;ref&gt;Uganda, 1979–85: Leadership in Transition, Jimmy K. Tindigarukayo, The Journal of Modern African Studies, Vol. 26, No. 4. (Dec., 1988), pp. 619. [https://www.jstor.org/stable/161322 (JSTOR)]&lt;/ref&gt;

Алайда, осы ескертпелерге қарамастан, NRM / NRA президенті [[Даниэль Арап Мой]] басқарған Кения делегациясы төрағалық еткен бейбіт келіссөздерге келісті. 26 тамыздан 17 желтоқсанға дейін жалғасқан келіссөздер әйгілі болды, нәтижесінде атыс тоқтатылды. [[Найроби]]де қол қойылған түпкілікті келісім, атысты тоқтату, Кампалуды демилитаризациялау, НРА мен үкімет күштерінің интеграциясы, сондай-ақ ҰҚШ басшылығын Әскери Кеңестің құрамына енуді талап етті. Бұл жағдай ешқашан орындалмады.{{citation needed|date=January 2017}}

====Кампала үшін басу====
Бейжің келіссөздеріне қатысқан кезде Мусевени Заирдегі генерал [[Мобути Сесе Секо]]ны Заир күштерін Океллоның әскери хунтасын қолдауға қатыстыруға шақырды. Алайда, 1986 жылдың 20 қаңтарында, Әминаға адал бірнеше жүз әскер Зайыран әскері арқылы Уганданың аумағында жүрді. Күштер Заирдегі құпия жаттығуларға және он күн бұрын Океллоның апелляциясына араласты.

[[22 қаңтар]]да [[Кампала]]дағы үкімет әскерлері оңтүстіктен және оңтүстік-батыста бүлікшілердің жеріне жеткенде, олардың лауазымынан босатыла бастады.

Мусевени 29 қаңтарда президент ретінде ант берді. «Бұл қорғаныштың өзгеруі емес, бұл түбегейлі өзгеріс», - деді Мусевени Британияның бас төрешісі Питер Аллен өткізген салтанатты рәсімнен кейін. Уганда парламентінің сыртында мыңдаған адамдарға сөйлеген жаңа президент демократияға оралуға уәде берді: «Африканың халқы, Уганда халқының демократиялық үкіметке құқығы бар, бұл кез-келген режимнің пайдасы емес. үкіметтік емес, жұртшылық болу керек».&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.irinnews.org/Report/58146/UGANDA-Profile-of-Yoweri-Kaguta-Museveni |title=UGANDA: Profile of Yoweri Kaguta Museveni | work=IRIN | date=15 ақпан 2006 | accessdate=17 March 2012}}&lt;/ref&gt;

====1986-1996 жж. - Мусевени билікте====
====Саяси және экономикалық жаңару====
[[Уганда]] [[Халықаралық валюта қоры|ХВҚ]]-ның экономикалық қайта қалпына келтіру бағдарламасына [[1987 жыл]]ы қатыса бастады. Оның мақсаты өсу, инвестициялар, жұмыспен қамту және экспортты ынталандыру мақсатында ынталандыруды қалпына келтіру; экспортты жылжытуға ерекше назар аудара отырып, сауданы дамыту және әртараптандыру; бюрократиялық шектеулерді алып тастау және жеке сектор арқылы орнықты экономикалық өсу мен дамуды күшейту мақсатында ауруханадағы мемлекеттік кәсіпорындардан бас тарту; және сауда-саттықты барлық деңгейлерде ырықтандыру.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://members.aol.com/apuuli/sapuga.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20000529093127/http://members.aol.com/apuuli/sapuga.htm |dead-url=yes |archive-date=29 May 2000 |title=Structural Adjustment in Uganda |publisher=Members.aol.com |accessdate=16 сәуір 2014 |df= }}&lt;/ref&gt;

====Ішкі қауіпсіздік және адам құқықтары====
ҰАҚ адам құқықтарын қорғау мен құрметтеуді қалпына келтіруге уәде берген билікке келді. Шынында да, бұл ҰАҚ он тармақ бағдарламасының бір бөлігі болды, өйткені Мусевени өз сөзінде:&lt;ref&gt;{{Cite news | url=https://www.nytimes.com/1986/01/30/world/rebel-sworn-in-as-uganda-president.html | title=REBEL SWORN IN AS UGANDA PRESIDENT | last=Times | first=Sheila Rule, Special To The New York | date=30 January 1986 | newspaper=The New York Times | issn=0362-4331 | access-date=28 February 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.monitor.co.ug/SpecialReports/-/688342/851112/-/ff1ofj/-/index.html | title=MUSEVENI 24 YEARS LATER: Ours is not a mere change of guard; it is a fundamental change | website=www.monitor.co.ug | access-date=28 ақпан 2016}}&lt;/ref&gt;

{{дәйексөз|Біздің бағдарламамыздағы екінші мәселе - адамның және мүліктің қауіпсіздігі. Угандадағы әрбір адам өзінің қалаған жерінде өмір сүру үшін [абсолюттік] қауіпсіздікке ие болуы керек. Кез-келген адам, кез-келген адам өз қауіпсіздігіне қатер төндіретін кез келген топ қайырымдылықсыз бұзылады. Уганда халқы біздің жеріміздегі ұзындық пен кеңістікті жалғастыратын жалғыз адамдардан емес, біздің бақылауымыздан тыс табиғи себептерден ғана өлуі керек..|автор=Йовери Кагута Мусевени|publisher=«Коммерсантъ» |url=|date=2019-02-23}}

Мусевени енді Кампаладағы жаңа үкімет басқарса да, УРМ өзінің Уганданың аумағында толығымен әсер ете алмай, өзін-өзі ұстаудың бірнеше түрімен күресуге мәжбүр болды. Мусевени төрағалығының басынан бастап, Мұстафаның оңтүстік және оңтүстік-батысында [[Банту тілдері|Банту]] сөйлейтін күшті қолдау көрсетті. Мусевени сол кездегі солтүстіктегі шығысындағы Қараможонгты, солтүстік-шығыс бөлігіндегі топты ешқашан елеулі саяси дауысқа ие болмай, жаңа үкіметке үлесті ұсына отырып, біріктіруге үлгерді. Алайда, солтүстік аймақ Судан шекарасы бойында, әлдеқайда қиын болды. Батыс Нілдің Каква және Лугбара елді мекендерінде (бұрын Аминді қолдаған), БҰҰ-ның және ФУНА бүлікшілер тобы бірнеше жылдар бойы әскери әрекеттер мен дипломатияның өңірді тыныштандырғанша күрескен. БҰҰ қоржынының басшысы Моисей Әли премьер-министрдің екінші орынбасары болып табылады. Елдің солтүстік бөлігіндегі адамдар оңтүстіктегі адам басқаратын үкіметтің көтерілуін үлкен үреймен қарады. Төңкеріс жасайтын топтар Ланго, Ачоли және Тесо арасында пайда болды, бірақ олар Судан шекарасы қауіпсіз айлақ беретін алыс солтүстіктен басқа, ҰТМ күштерінің күшімен басым болды. Ачолидің бүлікші Уганда Халықтық Демократиялық Армиясы (УХДА) Ахолиландтағы НРА оккупациясын жоққа шығара алмады, бұл Қасиетті Рух Қозғалысының (ҚРҚ) үмітсіз шиазмасына әкелді. УХДА мен ХСМ-дің зақымдануы, ақырында, Ахлидің өздерін айналдыратын Лорд қарсылас армиясы деп аталатын топқа көтерілісті қалдырды.&lt;ref&gt;{{Cite book | url=https://books.google.com/books?id=-kmTe1XVcW4C&amp;pg=PA415#v=onepage&amp;q&amp;f=false | title=Handbook of Ethnic Conflict: International Perspectives | last=Landis | first=Dan | last2=Albert | first2=Rosita D. | date=2012-02-14 | publisher=Springer Science &amp; Business Media | isbn=9781461404484 | language=en}}&lt;/ref&gt;

ҰТМ кейіннен бейбіт азаматтардың құқықтарын құрметтеу үшін беделге ие болды, бірақ Мусеви кейінірек балалық жауынгерлерді пайдаланғаны үшін сынға ұшырады. ҰТМ ішіндегі тәртіпсіз пәндер тез арада әділеттілікке қол жеткізді. «Мусевенидің ерлері алғаш рет келгенде, олар жақсы жұмыс істеді, біз оларды қарсы алдық, - дейді бір ауыл тұрғыны, - бірақ олар адамдарды тұтқындап, өлтірді.&lt;ref&gt;[http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_30-5-2002_pg3_4 &quot;Africa’s child soldiers&quot;] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20121022145738/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_30-5-2002_pg3_4 |date=22 October 2012 }}, ''Daily Times'', 30 May 2002&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.teachkidspeace.org/doc315.php &quot;Uganda: A Killer Before She Was Nine&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060910160452/http://www.teachkidspeace.org/doc315.php |date=2006-09-10 }}, ''Sunday Times'', 15 December 2002&lt;/ref&gt;

[[1989 жыл]]дың наурызында [[Amnesty International]] Угандада адам құқықтары туралы баяндаманы жариялады, [[Уганда]]да 1986-1989 жылдардағы Адам құқықтары туралы жазбаны жариялады. Ол ҰАҚ әскерлері тарапынан жасалған адам құқықтарын бұзудың жалпы санын көрсетті. [[1988 жыл]]дың қазан-желтоқсан айларында соғыс қарқынды фазаларының бірінде ҰАҚ [[Гулу]] қаласындағы және оның айналасындағы шамамен 100 мың адамды мәжбүрлеп тазалады. Сарбаздар жүздеген сот шешімін жасады, себебі олар адамдарды күштеп қоныстандырып, үйлерін және қоймаларын өртеп жіберді. Дегенмен, баяндаманың соңында:

{{дәйексөз|ҰАҚ үкіметінің адам құқықтарының орындалуына қатысты кез-келген бағалаулар, сөзсіз, төрт жылдың биліктен кейінгі алғашқы айларға қарағанда тиімді болмауы мүмкін. Дегенмен, кейбір сыншылар мен сыртқы байқаушылардың айтуынша, Уганда адам құқықтарының бұзылуына қарсы тұра алмайды, ол қандай да бір мағынада жаман үкіметтің қолынан зардап шегеді.|publisher=«Коммерсантъ» |url=|date=2019-02-23}}

===Бірінші кезең (1996-2001)===
====Жаңа демократиялық мандат====
===Сайлау===
[[File:Chuck Hagel welcomes Yoweri Museveni.jpg|thumb|Мусевени АҚШ Қорғаныс министрі [[Чак Хэйгел]]ді 2013 жылы кездесті]]
Мусевени үкіметі жанындағы алғашқы сайлау [[1996 жыл]]ғы [[9 мамыр]]да өткізілді. Мусевени «Партияаралық күштер коалициясына» үміткер ретінде сайланған Демократиялық партияның Пол Ссемогерерді және кандидаты Кибирги Майяжаны жеңді. Дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың 72,6 пайызы қатысқан дауыстардың 75,5 пайызымен Мусевени жеңіп алды.&lt;ref name=&quot;Elections in Uganda&quot;&gt;{{cite web | url=http://africanelections.tripod.com/ug.html | title=Elections in Uganda | website=africanelections.tripod.com | access-date=28 ақпан 2016}}&lt;/ref&gt; Халықаралық және жергілікті байқаушылар дауыс беруді жарамды деп санағанымен, жоғалтқан үміткерлер нәтижені қабылдамады. Мусевени 12 мамыр 1996 жылғы екінші рет президент ретінде ант болды.&lt;ref&gt;{{Cite book | url=https://books.google.com/books?id=9v1MnKYHSLoC | title=Elections in Africa:A Data Handbook: A Data Handbook | last=Nohlen | first=Dieter | last2=Thibaut | first2=Bernard | last3=Krennerich | first3=Michael | date=22 July 1999 | publisher=OUP Oxford | isbn=9780198296454 | language=en}}&lt;/ref&gt;

[[1997 жыл]]ы ол тегін бастауыш білім беруді енгізді.

Екінші сайлау 2001 жылы өткізілді. Президенттік Мусевени 69 пайыз дауыс алды, оның қарсыласы Кизза Бесидже жеңді. Бесиги президенттің жақын досы болды және оның бұғы соғысының дәрігері болды. Алайда, олар Бесидже президенттікке тұруға шешім қабылдаған кезде, 2001-ші сайлаудан аз уақыт бұрын болған еді.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.bbc.com/news/world-africa-12431180 | title=Uganda's Kizza Besigye – veteran opposition leader profiled – BBC News | website=BBC News | language=en-GB | access-date=28 ақпан 2016}}&lt;/ref&gt; 2001 жылғы сайлау науқандары президенті Мусевениге қарсыластарын «алты фут қояды» деп қауіптенеді.&lt;ref&gt;{{Cite news | url=http://www.csmonitor.com/World/Africa/2015/0714/In-Uganda-Museveni-finds-biggest-election-obstacle-in-former-friends | title=In Uganda, Museveni finds biggest election obstacle in former friends | last=Lawrence | first=J. P. | newspaper=Christian Science Monitor | issn=0882-7729 | access-date=28 February 2016}}&lt;/ref&gt;

Сайлау Угандадағы Жоғарғы сотта Бесигидің өтініші бойынша аяқталды. Сот сайлау еркін және әділ емес деп шешті, бірақ нәтижені 3-2 көпшілік шешімімен жоюға келіспеді. Сот бұл сайлауды бұзудың көптеген жағдайлары болғанымен,&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.monitor.co.ug/Elections/-/2787154/861074/-/item/1/-/6ngvmz/-/index.html | title=2001 ELECTIONS: Supreme Court Judges ruling – Uganda Elections 2016 – Page 2 | website=www.monitor.co.ug | access-date=28 February 2016}}&lt;/ref&gt; олар нәтижеге елеулі әсер етпеді. Бас төреші Бенджамин Одоки мен Сот Альфрерд Карокора және Джозеф Муленга респонденттердің пайдасына шешім қабылдады, ал Адриат Ауртур Хаггей Одер және Джон Цекоко Бесигиге пайдасына шешім қабылдады.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.monitor.co.ug/Elections/-/2787154/861074/-/item/2/-/6ngvlz/-/index.html | title=2001 ELECTIONS: Supreme Court Judges ruling – Uganda Elections 2016 – Page 3 | website=www.monitor.co.ug | access-date=28 February 2016}}&lt;/ref&gt;

==Екінші кезең (2001-2006)==
===2001 жылғы сайлау===

[[File:Narendra Modi and Yoweri Museveni 2015.jpg|thumb|Мусевени және Үндістан премьер-министрі [[Нарендра Моди]] 2015 жыл]]
[[2001 жыл]]ы Мусевени президенттік сайлауда басым көпшілігімен жеңіске жетті, оның бұрынғы досы және жеке дәрігері [[Кизза Бесидже]] жалғыз шынайы үміткер ретінде. Популисттік жарнамалық трассада, пентагенариан Мусевени сайлау үшін өз номинациясын ұсыну үшін бодабода мотоциклдік таксиге барды. Бодабода Шығыс Африкадағы қалалар мен ауылдардың айналасындағы жолаушыларды тасымалдаудың арзан және қауіпті (Батыс стандарттарына сай) әдісі.

[[2001 жыл]]ы өткізілген президенттік сайлау науқаны кезінде көптеген қайғыға ұшырап, қайғы-қасірет болды, ал Мусевени жеңіске жеткеннен кейін зорлық-зомбылық оқиғалары болды. Бесигй сайлау нәтижелерін Уганда Жоғарғы сотына шағымданды. Бес судьялардың екеуі сайлауда осындай заңсыздықтар болғанын және нәтиже қабылданбауы керек деген қорытындыға келді. Басқа үш судьяның пікірінше, заңсыздықтар сайлаудың нәтижесіне елеулі әсер етпеді, бірақ «сайлау учаскелерінің көпшілігінде алдауды жасағаны туралы дәлелдер бар» және елдің кейбір облыстарында « еркін және әділ сайлау принципі бұзылған болатын»&lt;ref&gt;[http://hrw.org/reports/2004/uganda0404/5.htm &quot;State of Pain:Torture in Uganda&quot;] – Part III, Human Rights Watch&lt;/ref&gt;.

===Джон Гарангтың өлімі===
2005 жылы 30 шілдеде Судан вице-президенті [[Джон Гаранг]] Угандадағы келіссөздерден Суданға қайтып келе жатқан Уганда президентінің тікұшағы апатқа ұшырап, қаза тапты. Гаранг қайтыс болғанға дейін үш апта ғана Суданның вице-президенті болған.

Апаттың себебі туралы кең таралған болжамдар Мусевениді 10 тамызда Гарангтың өлімі туралы «қастандық теорияларын» жариялаған БАҚ-тарды жабу қаупін тудырды. Мусевени мәлімдемесінде бұл алыпсатарлық ұлттық қауіпсіздікке қауіп төндіреді деп мәлімдеді. «Мен енді лашын сияқты газетке шыдамаймын. Аймақтық қауіпсіздікпен ойнайтын кез келген газетке мен шыдамаймын, оны жабамын». Келесі күні танымал KFM радиостанциясы Гарангтың өліміне қатысты пікірталас жүргізгені үшін лицензиясын алып тастады.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4140446.stm &quot;Museveni warns press over Garang&quot;], BBC News, 10 August 2005&lt;/ref&gt; Радио жүргізушісі Эндрю Мвенда ақыры өзінің KFM ток-шоуында айтқан пікірлеріне байланысты бүлік шығарғаны үшін қамауға алынды.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4165344.stm &quot;Banned Ugandan radio back on air&quot;], BBC News, 19 August 2005&lt;/ref&gt;

===2006 жылғы ақпандағы сайлау===
{{main|Уганда президент сайлауы (2006)}}
2005 жылғы 17 қарашада Мусевени 2006 жылғы ақпандағы сайлауда NRM президенттігіне кандидат болып сайланды. Оның үшінші мерзімге үміткер болуы сынға ұшырады, өйткені ол 2001 жылы соңғы рет сайлауға қатысамын деп уәде берді.

14 қарашада оппозицияның негізгі жетекшісі Кизза Бесигиенің қамауға алынуы - мемлекетке опасыздық жасады, сатқындықты жасырды және зорлады деген айыппен Кампала мен басқа қалаларда шерулер мен тәртіпсіздіктер тудырды. Мусевенидің үшінші мерзімге үміткерлігі, Бесигиді қамауға алу және Бесигидің ісін қарау кезінде Жоғарғы Сотты қоршауға алу (баспасөзде «Қара Мамбастың қалалық соққы отряды» деп аталатын ауыр қаруланған әскери барлау тобы) Швецияны басқарды. , Нидерланды және Біріккен Корольдік елдің демократиялық дамуына алаңдаушылық білдіргендіктен Мусевени үкіметіне экономикалық қолдау көрсетуден бас тартты.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Netherlands has cut its budget support to Uganda this year by 27% or (six million Euros) over concerns about the political transition and budgetary indiscipline, an embassy statement has said |url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1112021/netherlands-cuts-aid-uganda |website=www.newvision.co.ug |archive-url=https://web.archive.org/web/20190121010811/https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1112021/netherlands-cuts-aid-uganda |archive-date=21 January 2019}}&lt;/ref&gt; 2006 жылдың 2 қаңтарында Бесиги Жоғарғы сот оны дереу босату туралы бұйрық бергеннен кейін босатылды.&lt;ref&gt;[http://www.newvision.co.ug/D/8/12/466145 &quot;Col Besigye Case Opens&quot;] {{webarchive | url=https://web.archive.org/web/20151018002856/http://www.newvision.co.ug/D/8/12/466145 | date=18 October 2015}}, ''New Vision'', 16 November 2005&lt;/ref&gt;

2006 жылғы 23 ақпандағы сайлау Уганданың 25 жылдағы алғашқы көппартиялы сайлауы болды және оның демократиялық беделінің сынағы ретінде қарастырылды. Мусевени бұрынғы сайлауға қарағанда нашар жұмыс істегенімен, Бесигидің 37 пайызына қарсы 59 пайыз дауыс жинап, тағы бес жылға сайланды. Бесиги алаяқтық жасады деп айыптап, нәтижені қабылдамады. Еуропалық Одақ және тәуелсіз Уганда сайлау бақылаушылары 2006 жылғы сайлауды әділ және еркін бәсекелестік деп бағалады. Кейін Уганданың Жоғарғы соты сайлау қорқыту, зорлық-зомбылық,&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Have Ugandan elections been free and fair in last 30 years?|url=https://pesacheck.org/is-it-true-that-uganda-has-not-held-a-fair-and-transparent-election-in-over-30-years-5d8548d42059|url-status=live|website=Pesacheck}}&lt;/ref&gt; сайлаушыларды сайлау құқығынан айыру және басқа да заң бұзушылықтармен өтті деп шешті; дегенмен, Сот сайлау нәтижелерін қолдау үшін 4-3 дауыс берді.

==Құрмет және марапаттар==
===Құрметті дәрежелер===
* [[Сурет:Ord.GoodHope-ribbon.gif|80px]] Жақсы үміт ордені
* [[Сурет:Order of the Golden Heart of Kenya.svg|80px]] Алтын жүрек ордені
* [[Сурет:Ribbon Order Playa Giron.jpg|80px]] «Плайя-Хирон» ұлттық ордені

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|4}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары]]
[[Санат:Уганда президенттері]]</text>
      <sha1>iasxaqjit89otrotwqgnpb0301q9ox9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Земфира</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189164</id>
    <revision>
      <id>3606317</id>
      <parentid>3346267</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T15:12:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3606317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3891" sha1="h08ecv27fuugu0q0d9zd7qr8un0ycw4" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Есімі                = Земфира
 |Атауы                = 
 |Сурет                = Zemfira March 2009.jpg
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = 
 |Фон                  = 
 |Туылған кездегі есімі = 
 |Толық аты            = Земфира Тәлгать кызы Рамазанова
 |Туылған күні         = 26.08.1976
 |Туылған жері         = Уфа
 |Қайтыс болған күні   = 
 |Қайтыс болған жері   = 
 |Белсенділік жылдары  = 1998 — осы уақытқа шейін
 |Мемлекет             = {{RUS}}
 |Мамандықтары         = {{әнші|Ресей}}, [[музыкант]], [[композитор]]
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = клавишті, [[гитара]]&lt;ref&gt;{{Мақала|авторы=Александр Алексеев.|тақырыбы=Земфира: Я давно не стояла на сцене|сілтеме=http://www.rg.ru/2010/09/03/zemfira.html|басылым=[[Российская газета]]|жыл=2010|томы=198|нөмірі=5277|беттері=}}&lt;/ref&gt;
 |Жанры             = [[Орыс рокы]], [[поп-рок]]&lt;ref&gt;{{cite web
 | author        = 
 | datepublished = 
 | publisher     = Allmusic
 | url           = http://allmusic.com/artist/p821112
 | title         = Zemfira
 | accessdate    = 21-03-2012
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кітап|тақырыбы=Русский рок. Малая энциклопедия|сілтеме=http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_rus_rock/261/ЗЕМФИРА|басылым=Леан-Антао|жыл=2001|isbn=5-85929-068-3}}&lt;/ref&gt;
 |Лақап аттары         = 
 |Ұжымдары             = Zемфира
 |Қызметтес болған     = [[Илья Игоревич Лагутенко|Илья Лагутенко]], [[Сергей Владимирович Шнуров|Сергей Шнуров]], «[[Браво]]», [[Игорь Вдовин]], [[Патти Смит]], [[Queen]]
 |Лейблдері            = [[REAL Records]]
 |Марапаттары          = 
 |Сайты                = [http://www.zemfira.ru/ zemfira.ru]
}}
'''Земфира Талғатқызы Рамазанова''' ({{lang-tt|Земфира Тәлгать кызы Рамазанова}}, 26 тамыз 1976, [[Үфі]]) — ресей әншісі, ақын, композитор. 13-жылды профессионалдың карьерасында 5 альбом шығарды. 

Земфира [[Үфі]] қаласында [[татарлар|татар]] отбасында туды. Әкесі – Талғат Талхаұлы Рамазанов, тарих мұғалімі. Анасы – Флорида Хакимқызы, дәрігер. Бес жасынан музыкалық мектебінде, фортепияно классынан оқуын бастады.

== Дискографиясы: ==
* ''Земфира (1999)''
* ''Прости меня моя любовь (2000)''
* ''Четырнадцать недель тишины (2002)''
* ''Вендетта (2005)''
* ''Спасибо (2007)''
* ''Z-Sides (2010)''
* ''Жить в твоей голове (2013)''
* ''Бордерлайн (2021)''

== Сыртқы сілтемелер ==
{{commonscat|Zemfira}}
* [http://www.zemfira.ru/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080315233557/http://zemfira.ru/ |date=2008-03-15 }}
* [http://www.lastfm.com.tr/music/Zемфира/ Last.fm беті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120308081650/http://www.lastfm.com.tr/music/Z%D0%B5%D0%BC%D1%84%D0%B8%D1%80%D0%B0 |date=2012-03-08 }}
* [http://xn--80ajfftz0a.mp3hq.org/ Скачать песни Земфиры]

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;</text>
      <sha1>h08ecv27fuugu0q0d9zd7qr8un0ycw4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Қатысушы атын өзгерту</title>
    <ns>4</ns>
    <id>195954</id>
    <revision>
      <id>3606618</id>
      <parentid>2985569</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T10:33:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rasulbek Adil</username>
        <id>176232</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3606618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11390" sha1="cme7ul7xzxnpqpptep2qvi6h0k9iz7t" xml:space="preserve">== Қатысушы атын өзгерту: Rasulbek Adil Kinetix ==
Менің уикипедиядағы және басқа да жобалардағы қатысушы есімімді өзгертуіңізді сұраймын, себебі: Менің атым ұзын және түсініксіз.

== Қатысушы атын өзгерту: Xxxalibekacion → Älibek Aytjan ==
Тіркелгенде әшейін жаза салғам ғой. Өзгертіп қойыңызшы, өтініш. --[[Қатысушы:Xxxalibekacion|Xxxalibekacion]] ([[Қатысушы талқылауы:Xxxalibekacion|талқылауы]]) 15:53, 2020 ж. қарашаның 2 (+06)

== Қатысушы атын өзгерту: Aydos Zhenisov -&gt; Aydos Zhengissov ==
Өтініш, менің қатысушы атымды өзгертіңізші.

== Username rename request: White Cat -&gt; とある白い猫 ==

I'd like to rename my accounts per SUL. Thanks --&lt;small&gt; [[User:White Cat|Cat]]&lt;/small&gt; &lt;sup&gt;[[User talk:White Cat|chi?]]&lt;/sup&gt; 03:19, 2012 ж. ақпанның 19 (ALMT)
:Done [[Қатысушы:GaiJin|GaiJin]] ([[Қатысушы_талқылауы:GaiJin|Хабарласу]]) 17:53, 2012 ж. ақпанның 19 (ALMT)

== Username rename request: Soccerman -&gt; House M.D.==
Переименуйте пожалуйста. --[[User:Soccerman |Soccerman ]] 13:06, 6 мая 2012 (UTC)
:Done [[Қатысушы:GaiJin|GaiJin]] ([[Қатысушы_талқылауы:GaiJin|Хабарласу]]) 12:02, 2013 ж. ақпанның 24 (ALMT)

== Қатысушы атын өзгерту: Ablay Tastankul -&gt; Абылай ==
Өтініш, менің қатысушы атымды өзгертіңізші. --[[Қатысушы:Ablay Tastankul|Ablay Tastankul]] ([[Қатысушы талқылауы:Ablay Tastankul|талқ]]) 22:27, 2013 ж. қазанның 26 (ALMT)
:Сәлем! Өтініш әлі көкейкесті ме? --[[Қатысушы:Qarakesek|Qarakesek]] ([[Қатысушы талқылауы:Qarakesek|талқылауы]]) 13:09, 2014 ж. тамыздың 18 (ALMT)
::Әрине))) --[[Қатысушы:Ablay Tastankul|Абылай]] ([[Қатысушы талқылауы:Ablay Tastankul|талқылауы]]) 21:48, 2014 ж. тамыздың 18 (ALMT)

== Қатысушы атын өзгерту: لطرش احمد الهاشمي -&gt; لطرش أحمد الهاشمي ==
I want the same name in all Wikimedia projects--[[Қатысушы:لطرش احمد الهاشمي|لطرش احمد الهاشمي]] ([[Қатысушы талқылауы:لطرش احمد الهاشمي|талқ]]) 19:19, 2013 ж. желтоқсанның 13 (ALMT)
[[Санат:Уикипедия:Уикипедия басқарылуы]]

== Қатысушы атын өзгерту: Amankel'dy → Мұхамеджан Амангелді==
&lt;s&gt;Менің уикипедиядағы және басқа да жобалардағы қатысушы есімімді өзгертулеріңізді сұраймын --&lt;font color=&quot;#009900&quot;&gt;[[Қатысушы:Amankel'dy|&lt;span style=&quot;font-family:Georgia;&quot;&gt;&lt;i&gt;Мұхамеджан А.А.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;/font&gt; [[Қатысушы талқылауы:Amankel'dy|&lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;&lt;font color=&quot;#0000FF&quot;&gt;(талқылау)&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] 14:16, 2014 ж. тамыздың 14 (ALMT)&lt;/s&gt;

== Қатысушы атын өзгерту: Габдулгани НИШ ХБН → Gans NIS==
Менің уикипедиядағы және басқа да жобалардағы қатысушы есімімді өзгертулеріңізді сұраймын, себебі:
# Алғашқы атым өте ұзын болып көрінеді өзіме
# Кеййбір ноутбук пен телефондарда кириллица болмайды.[[User talk:Габдулгани НИШ ХБН|&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 3px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;AR Cena&quot; color=&quot;black&quot;&gt;&lt;b&gt;FaбдyлFани&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] 23:47, 2014 ж. тамыздың 19 (ALMT)
:Егерт атыңның бүкіл жерде, яғни барлық фобаларда өзгергенің қаласаң мына жерде ұсыныс бер → [[:meta:Steward requests/Username changes]]. Бұл жерде {{u|Qarakesek}} мырза тек Қазақша Уикипедиядағы есіміңді өзгертеді.--&lt;font color=&quot;#009900&quot;&gt;[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|&lt;span style=&quot;font-family:Georgia;&quot;&gt;&lt;i&gt;Мұхамеджан А.А.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;/font&gt; [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|&lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;&lt;font color=&quot;#0000FF&quot;&gt;(талқылау)&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] 08:04, 2014 ж. тамыздың 20 (ALMT)

==Қатысушы атын өзгерту: Еркін Мадина → YM NIS ==
Менің уикипедиядағы және басқа да жобалардағы қатысушы есімімді өзгертулеріңізді сұраймын, себебі:
Менің атым ұзын және кейбір смартфондарда қазақ тілі пернетақтасы болмайды.
[[User talk:Еркін Мадина|&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 3px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;AR Cena&quot; color=&quot;black&quot;&gt;&lt;b&gt;Еркін Мадина&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] 16:12, 2014 ж. қыркүйектің 26 (ALMT)
:Орындалды. --[[Қатысушы:Qarakesek|Qarakesek]] ([[Қатысушы талқылауы:Qarakesek|талқылауы]]) 00:06, 2014 ж. қазанның 5 (ALMT)
::Егер атыңның бүкіл жерде, яғни барлық жобаларда өзгергенің қаласаң мына жерде ұсыныс бер → [[:meta:Steward requests/Username changes]]. Бұл жерде {{u|Qarakesek}} мырза тек Қазақша Уикипедиядағы есіміңді өзгертеді.--&lt;font color=&quot;#009900&quot;&gt;[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|&lt;span style=&quot;font-family:Georgia;&quot;&gt;&lt;i&gt;Мұхамеджан А.А.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;/font&gt; [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|&lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;&lt;font color=&quot;#0000FF&quot;&gt;(талқылау)&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] 20:37, 2014 ж. қыркүйектің 26 (ALMT)
:::Қатысушы есімі әлі өзгертілмепті қараңыз: https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=Қатысушы:YM_NIS&amp;action=edit --''&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 02:59, 2014 ж. қазанның 7 (ALMT)

== Қатысушы атын өзгерту: Aida Birjanobna → Aida NIS==
Менің уикипедиядағы және басқа да жобалардағы қатысушы есімімді өзгертулеріңізді сұраймын, себебі:
# Алғашқы атым  өте ұзын болып көрінеді өзіме
[[User talk:Aida Birjanobna|&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 3px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;AR Cena&quot; color=&quot;black&quot;&gt;&lt;b&gt;Aida Birjanobna&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] 15:41, қарашаның 15 (ALMT)
:Егер атыңның бүкіл жерде, яғни барлық фобаларда өзгергенің қаласаң мына жерде ұсыныс бер → [[:meta:Steward requests/Username changes]]. Бұл жерде {{u|Qarakesek}} мырза тек Қазақша Уикипедиядағы есіміңді өзгертеді.--&lt;font color=&quot;#009900&quot;&gt;[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|&lt;span style=&quot;font-family:Georgia;&quot;&gt;&lt;i&gt;Мұхамеджан А.А.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;/font&gt; [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|&lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;&lt;font color=&quot;#0000FF&quot;&gt;(талқылау)&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] 20:37, 2014 ж. қыркүйектің 26 (ALMT)

== Қатысушы атын өзгерту: Tmrtlght → Talghatuly==
Менің уикипедиядағы және басқа да жобалардағы қатысушы есімімді өзгертулеріңізді сұраймын, себебі:
Менің лақабым түсініксіз және ыңғайсыз
--[[Қатысушы:Tmrtlght|Талғатұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Tmrtlght|талқылауы]]) 23:53, 2014 ж. желтоқсанның 11 (ALMT)
:[[:m:Steward_requests/Username_changes#Tmrtlght@global|Орындалды!]] --''&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:14, 2014 ж. желтоқсанның 12 (ALMT)

==  Қатысушы атын өзгерту: Madina tuyak → Madison ==
Менің уикипедиядағы және басқа да жобалардағы қатысушы есімімді өзгертулеріңізді сұраймын, себебі: Менің атым ұзын. Madina tuyak, 1:51,  шілденің 30, 2015.
:{{@|Madina tuyak}} өкінішке орай [https://tools.wmflabs.org/quentinv57-tools/tools/sulinfo.php?username=Madison бұл атпен бұрыннан басқа қатысушы тіркелген] екен. Басқа есім таңдауыңызды сұранамын. --[[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов 09:34, 2015 ж. шілденің 30 (ALMT)]]
::Сонымен қатар 2014 жылдың 15 қыркүйегінен бастап, өтінішті [[:meta:Steward_requests/Username_changes|Steward-қа өтінімдер/Қатысушы есімін өзгертулер]] бетінде сұраныс қалдыра алатындығыңызды ескертемін. Қазіргі уақытша жергілікті бітікшілер қатысушы есімін өзгертіге құқылы емес. --[[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов 09:42, 2015 ж. шілденің 30 (ALMT)]]

== Қатысушы атын өзгерту: СКК Мұражайы → Rbmuseum==
Уикипедиядағы және басқа да жобалардағы қатысушы есімімді өзгертулеріңізді сұраймын
--[[Қатысушы:СКК Мұражайы]] ([[Қатысушы талқылауы:СКК Мұражайы|талқылауы]]) 12:37, 2016 ж. шілденің 12 (ALMT)
:{{u|СКК Мұражайы}}, 2014 жылдың 15 қыркүйегінен бастап, [[:meta:Steward_requests/Username_changes|Steward-қа өтінімдер/Қатысушы есімін өзгертулер]] бетінде сұраныс қалдыра алатындығыңызды ескертемін. Қазіргі уақытша жергілікті бітікшілер қатысушы есімін өзгертуге құқылы емес.

== Қатысушы атын өзгерту: Жүкен Аслан → Aslan1416 ==
Өтініш, менің қатысушы атымды өзгертіңізші. [[Қатысушы:Жүкен Аслан]] ([[Қатысушы талқылауы:Жүкен Аслан|талқылауы]])</text>
      <sha1>cme7ul7xzxnpqpptep2qvi6h0k9iz7t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606619</id>
      <parentid>3606618</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T10:33:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rasulbek Adil</username>
        <id>176232</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қатысушы атын өзгерту: Rasulbek Adil → Kinetix */</comment>
      <origin>3606619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11394" sha1="8xblv6qnx91ch7o0a8lnws83f1lvcm0" xml:space="preserve">== Қатысушы атын өзгерту: Rasulbek Adil → Kinetix ==
Менің уикипедиядағы және басқа да жобалардағы қатысушы есімімді өзгертуіңізді сұраймын, себебі: Менің атым ұзын және түсініксіз.

== Қатысушы атын өзгерту: Xxxalibekacion → Älibek Aytjan ==
Тіркелгенде әшейін жаза салғам ғой. Өзгертіп қойыңызшы, өтініш. --[[Қатысушы:Xxxalibekacion|Xxxalibekacion]] ([[Қатысушы талқылауы:Xxxalibekacion|талқылауы]]) 15:53, 2020 ж. қарашаның 2 (+06)

== Қатысушы атын өзгерту: Aydos Zhenisov -&gt; Aydos Zhengissov ==
Өтініш, менің қатысушы атымды өзгертіңізші.

== Username rename request: White Cat -&gt; とある白い猫 ==

I'd like to rename my accounts per SUL. Thanks --&lt;small&gt; [[User:White Cat|Cat]]&lt;/small&gt; &lt;sup&gt;[[User talk:White Cat|chi?]]&lt;/sup&gt; 03:19, 2012 ж. ақпанның 19 (ALMT)
:Done [[Қатысушы:GaiJin|GaiJin]] ([[Қатысушы_талқылауы:GaiJin|Хабарласу]]) 17:53, 2012 ж. ақпанның 19 (ALMT)

== Username rename request: Soccerman -&gt; House M.D.==
Переименуйте пожалуйста. --[[User:Soccerman |Soccerman ]] 13:06, 6 мая 2012 (UTC)
:Done [[Қатысушы:GaiJin|GaiJin]] ([[Қатысушы_талқылауы:GaiJin|Хабарласу]]) 12:02, 2013 ж. ақпанның 24 (ALMT)

== Қатысушы атын өзгерту: Ablay Tastankul -&gt; Абылай ==
Өтініш, менің қатысушы атымды өзгертіңізші. --[[Қатысушы:Ablay Tastankul|Ablay Tastankul]] ([[Қатысушы талқылауы:Ablay Tastankul|талқ]]) 22:27, 2013 ж. қазанның 26 (ALMT)
:Сәлем! Өтініш әлі көкейкесті ме? --[[Қатысушы:Qarakesek|Qarakesek]] ([[Қатысушы талқылауы:Qarakesek|талқылауы]]) 13:09, 2014 ж. тамыздың 18 (ALMT)
::Әрине))) --[[Қатысушы:Ablay Tastankul|Абылай]] ([[Қатысушы талқылауы:Ablay Tastankul|талқылауы]]) 21:48, 2014 ж. тамыздың 18 (ALMT)

== Қатысушы атын өзгерту: لطرش احمد الهاشمي -&gt; لطرش أحمد الهاشمي ==
I want the same name in all Wikimedia projects--[[Қатысушы:لطرش احمد الهاشمي|لطرش احمد الهاشمي]] ([[Қатысушы талқылауы:لطرش احمد الهاشمي|талқ]]) 19:19, 2013 ж. желтоқсанның 13 (ALMT)
[[Санат:Уикипедия:Уикипедия басқарылуы]]

== Қатысушы атын өзгерту: Amankel'dy → Мұхамеджан Амангелді==
&lt;s&gt;Менің уикипедиядағы және басқа да жобалардағы қатысушы есімімді өзгертулеріңізді сұраймын --&lt;font color=&quot;#009900&quot;&gt;[[Қатысушы:Amankel'dy|&lt;span style=&quot;font-family:Georgia;&quot;&gt;&lt;i&gt;Мұхамеджан А.А.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;/font&gt; [[Қатысушы талқылауы:Amankel'dy|&lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;&lt;font color=&quot;#0000FF&quot;&gt;(талқылау)&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] 14:16, 2014 ж. тамыздың 14 (ALMT)&lt;/s&gt;

== Қатысушы атын өзгерту: Габдулгани НИШ ХБН → Gans NIS==
Менің уикипедиядағы және басқа да жобалардағы қатысушы есімімді өзгертулеріңізді сұраймын, себебі:
# Алғашқы атым өте ұзын болып көрінеді өзіме
# Кеййбір ноутбук пен телефондарда кириллица болмайды.[[User talk:Габдулгани НИШ ХБН|&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 3px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;AR Cena&quot; color=&quot;black&quot;&gt;&lt;b&gt;FaбдyлFани&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] 23:47, 2014 ж. тамыздың 19 (ALMT)
:Егерт атыңның бүкіл жерде, яғни барлық фобаларда өзгергенің қаласаң мына жерде ұсыныс бер → [[:meta:Steward requests/Username changes]]. Бұл жерде {{u|Qarakesek}} мырза тек Қазақша Уикипедиядағы есіміңді өзгертеді.--&lt;font color=&quot;#009900&quot;&gt;[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|&lt;span style=&quot;font-family:Georgia;&quot;&gt;&lt;i&gt;Мұхамеджан А.А.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;/font&gt; [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|&lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;&lt;font color=&quot;#0000FF&quot;&gt;(талқылау)&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] 08:04, 2014 ж. тамыздың 20 (ALMT)

==Қатысушы атын өзгерту: Еркін Мадина → YM NIS ==
Менің уикипедиядағы және басқа да жобалардағы қатысушы есімімді өзгертулеріңізді сұраймын, себебі:
Менің атым ұзын және кейбір смартфондарда қазақ тілі пернетақтасы болмайды.
[[User talk:Еркін Мадина|&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 3px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;AR Cena&quot; color=&quot;black&quot;&gt;&lt;b&gt;Еркін Мадина&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] 16:12, 2014 ж. қыркүйектің 26 (ALMT)
:Орындалды. --[[Қатысушы:Qarakesek|Qarakesek]] ([[Қатысушы талқылауы:Qarakesek|талқылауы]]) 00:06, 2014 ж. қазанның 5 (ALMT)
::Егер атыңның бүкіл жерде, яғни барлық жобаларда өзгергенің қаласаң мына жерде ұсыныс бер → [[:meta:Steward requests/Username changes]]. Бұл жерде {{u|Qarakesek}} мырза тек Қазақша Уикипедиядағы есіміңді өзгертеді.--&lt;font color=&quot;#009900&quot;&gt;[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|&lt;span style=&quot;font-family:Georgia;&quot;&gt;&lt;i&gt;Мұхамеджан А.А.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;/font&gt; [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|&lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;&lt;font color=&quot;#0000FF&quot;&gt;(талқылау)&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] 20:37, 2014 ж. қыркүйектің 26 (ALMT)
:::Қатысушы есімі әлі өзгертілмепті қараңыз: https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=Қатысушы:YM_NIS&amp;action=edit --''&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 02:59, 2014 ж. қазанның 7 (ALMT)

== Қатысушы атын өзгерту: Aida Birjanobna → Aida NIS==
Менің уикипедиядағы және басқа да жобалардағы қатысушы есімімді өзгертулеріңізді сұраймын, себебі:
# Алғашқы атым  өте ұзын болып көрінеді өзіме
[[User talk:Aida Birjanobna|&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 3px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;AR Cena&quot; color=&quot;black&quot;&gt;&lt;b&gt;Aida Birjanobna&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] 15:41, қарашаның 15 (ALMT)
:Егер атыңның бүкіл жерде, яғни барлық фобаларда өзгергенің қаласаң мына жерде ұсыныс бер → [[:meta:Steward requests/Username changes]]. Бұл жерде {{u|Qarakesek}} мырза тек Қазақша Уикипедиядағы есіміңді өзгертеді.--&lt;font color=&quot;#009900&quot;&gt;[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|&lt;span style=&quot;font-family:Georgia;&quot;&gt;&lt;i&gt;Мұхамеджан А.А.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;/font&gt; [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|&lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;&lt;font color=&quot;#0000FF&quot;&gt;(талқылау)&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]] 20:37, 2014 ж. қыркүйектің 26 (ALMT)

== Қатысушы атын өзгерту: Tmrtlght → Talghatuly==
Менің уикипедиядағы және басқа да жобалардағы қатысушы есімімді өзгертулеріңізді сұраймын, себебі:
Менің лақабым түсініксіз және ыңғайсыз
--[[Қатысушы:Tmrtlght|Талғатұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Tmrtlght|талқылауы]]) 23:53, 2014 ж. желтоқсанның 11 (ALMT)
:[[:m:Steward_requests/Username_changes#Tmrtlght@global|Орындалды!]] --''&lt;span style=&quot;text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;&quot;&gt;[[Қатысушы:Arystanbek |А&lt;font color=&quot;#DA500B&quot;&gt;rys&lt;/font&gt;тan&lt;font color=&quot;#10AD00&quot;&gt;bek&lt;/font&gt;]]&lt;/span&gt;'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:14, 2014 ж. желтоқсанның 12 (ALMT)

==  Қатысушы атын өзгерту: Madina tuyak → Madison ==
Менің уикипедиядағы және басқа да жобалардағы қатысушы есімімді өзгертулеріңізді сұраймын, себебі: Менің атым ұзын. Madina tuyak, 1:51,  шілденің 30, 2015.
:{{@|Madina tuyak}} өкінішке орай [https://tools.wmflabs.org/quentinv57-tools/tools/sulinfo.php?username=Madison бұл атпен бұрыннан басқа қатысушы тіркелген] екен. Басқа есім таңдауыңызды сұранамын. --[[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов 09:34, 2015 ж. шілденің 30 (ALMT)]]
::Сонымен қатар 2014 жылдың 15 қыркүйегінен бастап, өтінішті [[:meta:Steward_requests/Username_changes|Steward-қа өтінімдер/Қатысушы есімін өзгертулер]] бетінде сұраныс қалдыра алатындығыңызды ескертемін. Қазіргі уақытша жергілікті бітікшілер қатысушы есімін өзгертіге құқылы емес. --[[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов 09:42, 2015 ж. шілденің 30 (ALMT)]]

== Қатысушы атын өзгерту: СКК Мұражайы → Rbmuseum==
Уикипедиядағы және басқа да жобалардағы қатысушы есімімді өзгертулеріңізді сұраймын
--[[Қатысушы:СКК Мұражайы]] ([[Қатысушы талқылауы:СКК Мұражайы|талқылауы]]) 12:37, 2016 ж. шілденің 12 (ALMT)
:{{u|СКК Мұражайы}}, 2014 жылдың 15 қыркүйегінен бастап, [[:meta:Steward_requests/Username_changes|Steward-қа өтінімдер/Қатысушы есімін өзгертулер]] бетінде сұраныс қалдыра алатындығыңызды ескертемін. Қазіргі уақытша жергілікті бітікшілер қатысушы есімін өзгертуге құқылы емес.

== Қатысушы атын өзгерту: Жүкен Аслан → Aslan1416 ==
Өтініш, менің қатысушы атымды өзгертіңізші. [[Қатысушы:Жүкен Аслан]] ([[Қатысушы талқылауы:Жүкен Аслан|талқылауы]])</text>
      <sha1>8xblv6qnx91ch7o0a8lnws83f1lvcm0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ираклион</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197750</id>
    <revision>
      <id>3606495</id>
      <parentid>2940268</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T21:55:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3606495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6793" sha1="2z3bs4239r09z9bnim375s9s9clroi9" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Ираклион
 |шынайы атауы            = Ηράκλειο 
 |сурет                  = Heraklion Montage L.png
 |жағдайы                 = Әкімшілік орталық
 |ел                      = Грекия
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = |lat_deg = 35|lat_min = 20|lat_sec = 
  |lon_dir = |lon_deg = 25|lon_min = 08|lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 300
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Грекия әкімшілік бөлінуі{{!}}Периферия
 |аймағы                   = Крит
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                   = Ираклион (ном)
 |кестедегі аудан         = Ираклион (ном) {{!}}Ираклион
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 5 аудан
 |басшының түрi           = димарх
 |басшысы                   = Янис Куракис (Γιάννης Κουράκης)
 |құрылған уақыты         = 824
 |алғашқы дерек           = 1 ғасыр
 |бұрынғы атаулары        = Хандак, Мегало Кастро, Кандия, Хандакас, Гераклея
 |статус алуы               = 
 |жер аумағы                  = 20
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = грек
  |тұрғыны                = 173 450 &lt;ref&gt;[http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_01_F_EN.pdf Population Census of Greece 2011] {{ref-en}}&lt;/ref&gt;
  |санақ жылы             = 2011
  |тығыздығы              = 8 673
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = [[гректер]]
  |конфессионалдық құрамы = [[православие|православтар]]
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = 2810
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 70x xx, 71x xx, 720 xx
 |автомобиль коды         = HK, HP
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   =
 |ортаққордағы санаты     = Herakleion
 |сайты                   = http://www.heraklion-city.gr/
 |сайт тілі               = el
 |сайт тілі 2            = en
}}
'''Ира́клион''' ('''Гера́клион''') ({{lang-el|Ηράκλειο}}) — [[Грекия]]дағы қала, [[Крит]] аралының әкімшілік орталығы. Грекиядағы үлкен қалалар арасында төртінші орын алады. Көне грек мифологиясының кейіпкері [[Геракл]]дың құрметіне аталған.

Қаланың негізі шағын айлақтың орнында қаланған. [[824 жыл]]ы араб әскері қаланы басып алып, 140 жыл бойы иеліктерінді болады.  Сол кезде қала атауы Хандак болған. Қаланы қорғау үшін арабтар мықты қабырғалар салып, оны орлармен қоршады ('''«хандак»''' араб тілінен аударғанда '''«ор»''' деген мағына береді).  

[[Осман империясы]]ның құрамында болған уақытта қала атауын Хандакас болады. 19 ғасырдың басында Хандакас өзінің тарихи  ''Гераклея'' атын иемденеді, кейін ''Ираклион''. Халық тұрғындарын көтерілісшілерге көмектескені үшін қырғынға ([[1828 жыл]]ы және [[1897 жыл]]ы)  ұшырайды.

== Бауырлас қалалар ==
* {{flagicon|Greece}} [[Ретимно]], [[Грекия]]
* {{flagicon|Greece}} [[Агиос-Николаос]], [[Грекия]]
* {{flagicon|Greece}} [[Ханья]], [[Грекия]]
* {{flagicon|Greece}} [[Афина]], [[Грекия]]
* {{flagicon|Greece}} [[Пирей (қала)|Пирей]], [[Грекия]]
* {{flagicon|Egypt}} [[Александрия]], [[Мысыр]]
* {{flagicon|Egypt}} [[Порт-Суэц]], [[Мысыр]]
* {{flagicon|Somalia}} [[Могадишо]], [[Сомали]]
* {{flagicon|Russia}} [[Сочи]], [[Ресей]]
* {{flagicon|Russia}} [[Новороссийск]], [[Ресей]]
* {{flagicon|Russia}} [[Мәскеу]], [[Ресей]]
* {{flagicon|Russia}} [[Санкт-Петербург]], [[Ресей]]
* {{flagicon|Russia}} [[Владивосток]], [[Ресей]]
* {{flagicon|Russia}} [[Пермь]], [[Ресей]]
* {{flagicon|Russia}} [[Челябі]], [[Ресей]]
* {{flagicon|USA}} [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]]
* {{flagicon|USA}} [[Лос-Анджелес]], [[АҚШ]]
* {{flagicon|UAE}} [[Дубай]], [[БАӘ]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{commonscat-inline|Herakleion}}
*[http://www.heraklion.gr/ Ираклион әкімшілігі]
*[http://history.heraklion.gr/index.php?lang=442 Ираклион тарихы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120222175353/http://history.heraklion.gr/index.php?lang=442 |date=2012-02-22 }}
*[http://www.visitgreece.gr/en/main_cities/heraklion Heraklion] Грекия ұлттық туристік ұйымының ресми сайты
* [http://www.cretetravel.com/Features/1_day_in_Heraklion/1_day_in_Heraklion.htm Ираклион назар аударарлықтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060303012319/http://www.cretetravel.com/Features/1_day_in_Heraklion/1_day_in_Heraklion.htm |date=2006-03-03 }} {{ref-en}}
* [http://www.interkriti.org/iraklion/map/ Ираклион картасы]

[[Санат:Грекия қалалары]]</text>
      <sha1>2z3bs4239r09z9bnim375s9s9clroi9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Aurelmark</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204673</id>
    <revision>
      <id>3606303</id>
      <parentid>958285</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T14:30:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J ansari</username>
        <id>73009</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>J ansari [[Қатысушы талқылауы:E3.akpinar]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Aurelmark]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/E3.akpinar|E3.akpinar]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Aurelmark|Aurelmark]]&quot;</comment>
      <origin>958285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="152" sha1="ak1xre0c0i76k332wmjt60tx6p6p10e" xml:space="preserve">{{Welcome|--[[Қатысушы:BolatbekBot|BBot]] ([[Қатысушы талқылауы:BolatbekBot|talk]]) 01:47, 2012 ж. шілденің 9 (ALMT)}}</text>
      <sha1>ak1xre0c0i76k332wmjt60tx6p6p10e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нандльштадт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205117</id>
    <revision>
      <id>3606602</id>
      <parentid>3430730</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T09:51:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gliwi</username>
        <id>67438</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:DEU Nandlstadt COA.png]] → [[File:DEU Nandlstadt COA.svg]] PNG → SVG</comment>
      <origin>3606602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4679" sha1="hxg989tnkqm3h6pj48xuhy9naqr9np4" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Нандльштадт 
 |шынайы атауы            = Nandlstadt 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Nandlstadt COA.svg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=48 |lat_min=32 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=48 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Бавария 
 |кестедегі аймақ         = Бавария 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Фрайзинг 
 |кестедегі аудан         = Фрайзинг (аудан){{!}}Фрайзинг 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Якоб Хартль 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 34,31 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 465 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 4977 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 08756 
 |пошта индексі           = 85405 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = FS 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 09 1 78 144 
 |ортаққордағы санаты     = Nandlstadt 
 |сайты                   = http://www.markt-nandlstadt.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Нандльштадт''' ({{lang-de|Nandlstadt}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Бавария]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Жоғарғы Бавария (округ)|Жоғарғы Бавария]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Фрайзинг (аудан)|Фрайзинг]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 4977 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&amp;sequenz=tabelleErgebnis&amp;selectionname=12411-009r&amp;sachmerkmal=QUASTI&amp;sachschluessel=SQUART04&amp;startjahr=2010&amp;endjahr=2010 Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende)]&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 34,31 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''09 1 78 144''. Муниципалитеттің басшысы — Якоб Хартль.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.markt-nandlstadt.de/ Ресми сайты]

{{Германия:Фрайзинг ауданы:Қалалар}}
{{Bavaria-geo-stub}}

[[Санат:Бавария елді мекендері]]</text>
      <sha1>hxg989tnkqm3h6pj48xuhy9naqr9np4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Грюнвальд (Бавария)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210740</id>
    <revision>
      <id>3606420</id>
      <parentid>3436083</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T18:04:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HerrAdams</username>
        <id>58140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Schloss-Grünwald-1700.jpg]] → [[File:Wening M251b Grünwald, Schloss.jpg]] bessere Auflösung</comment>
      <origin>3606420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5149" sha1="t0sqn2nj4e2gr27g3azabr9073ijhjh" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Грюнвальд (Бавария) 
 |шынайы атауы            = Grünwald 
 |сурет                   = Wening M251b Grünwald, Schloss.jpg 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = DEU Grünwald COA.svg
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=48 |lat_min=2 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=31 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Бавария 
 |кестедегі аймақ         = Бавария 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Мюнхен 
 |кестедегі аудан         = Мюнхен (аудан){{!}}Мюнхен 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 6 ішкі аудан 
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Ян Нойзидль 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 7,63 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 538-623 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 11057 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 089 
 |пошта индексі           = 82031, 82064 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = M 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 09 1 84 122 
 |ортаққордағы санаты     = Grünwald 
 |сайты                   = http://www.gemeinde-gruenwald.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Грюнвальд (Бавария)''' ({{lang-de|Grünwald}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Бавария]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Жоғарғы Бавария (округ)|Жоғарғы Бавария]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Мюнхен (аудан)|Мюнхен]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 11057 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&amp;sequenz=tabelleErgebnis&amp;selectionname=12411-009r&amp;sachmerkmal=QUASTI&amp;sachschluessel=SQUART04&amp;startjahr=2010&amp;endjahr=2010 Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210428054219/https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&amp;sequenz=tabelleErgebnis&amp;selectionname=12411-009r&amp;sachmerkmal=QUASTI&amp;sachschluessel=SQUART04&amp;startjahr=2010&amp;endjahr=2010 |date=2021-04-28 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 7,63 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''09 1 84 122''. Муниципалитеттің басшысы — Ян Нойзидль.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 6 қалалық ауданға бөлінеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.gemeinde-gruenwald.de/ Ресми сайты]

{{Германия:Мюнхен ауданы:Қалалар}}
{{Bavaria-geo-stub}}

[[Санат:Бавария елді мекендері]]</text>
      <sha1>t0sqn2nj4e2gr27g3azabr9073ijhjh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Каль-на-Майне</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210838</id>
    <revision>
      <id>3606532</id>
      <parentid>3425948</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T04:26:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3606532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5152" sha1="cwg2eplfdopg7jldgc5ozg8howobnqk" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Каль-на-Майне 
 |шынайы атауы            = Kahl am Main 
 |сурет                   = [[Сурет:Kahler Mainufer.JPG|330px]] 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen Kahl.svg
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=4 |lat_sec=5 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=0 |lon_sec=24 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Бавария 
 |кестедегі аймақ         = Бавария 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Ашаффенбург 
 |кестедегі аудан         = Ашаффенбург (аудан){{!}}Ашаффенбург 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Юрген Зайц 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 10,63 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 110 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 7309 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 06188 
 |пошта индексі           = 63796 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = AB 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 09 6 71 134 
 |ортаққордағы санаты     = Kahl am Main 
 |сайты                   = http://www.kahl-main.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Каль-на-Майне''' ({{lang-de|Kahl am Main}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Бавария]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Төменгі Франкония (округ)|Төменгі Франкония]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Ашаффенбург (аудан)|Ашаффенбург]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 7309 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&amp;sequenz=tabelleErgebnis&amp;selectionname=12411-009r&amp;sachmerkmal=QUASTI&amp;sachschluessel=SQUART04&amp;startjahr=2010&amp;endjahr=2010 Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210428054219/https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&amp;sequenz=tabelleErgebnis&amp;selectionname=12411-009r&amp;sachmerkmal=QUASTI&amp;sachschluessel=SQUART04&amp;startjahr=2010&amp;endjahr=2010 |date=2021-04-28 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 10,63 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''09 6 71 134''. Муниципалитеттің басшысы — Юрген Зайц.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.kahl-main.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071016051545/http://www.kahl-main.de/ |date=2007-10-16 }}

{{Бавария аудандары}}
{{Германия:Ашаффенбург ауданы:Қалалар}}
{{Bavaria-geo-stub}}

[[Санат:Бавария елді мекендері]]</text>
      <sha1>cwg2eplfdopg7jldgc5ozg8howobnqk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Карбах (Төменгі Франкония)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210846</id>
    <revision>
      <id>3606585</id>
      <parentid>3425951</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T08:54:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3606585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5163" sha1="jlqrg20ypw7c9lgws0lr25ayupmzox4" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = муниципалитет 
 |қазақша атауы           = Карбах (Төменгі Франкония) 
 |шынайы атауы            = Karbach 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Германия 
 |елтаңба                 = Wappen Karbach.png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=49 |lat_min=52 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=38 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Германия жерлері{{!}}Жер 
 |аймағы                  = Бавария 
 |кестедегі аймақ         = Бавария 
 |аудан түрі              = Германия ауданы{{!}}Ауданы 
 |ауданы                  = Майн-Шпессарт 
 |кестедегі аудан         = Майн-Шпессарт (аудан){{!}}Майн-Шпессарт 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           =  
 |басшының түрi           = 
 |басшысы                  = Курт Кнайп 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 24,15 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 204 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1393 
  |санақ жылы             = 2010 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 09391 
 |пошта индексі           = 97842 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = MSP 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды 
 |сандық идентификаторы   = 09 6 77 146 
 |ортаққордағы санаты     = Karbach 
 |сайты                   = http://www.karbach.de/ 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Карбах (Төменгі Франкония)''' ({{lang-de|Karbach}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Бавария]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Төменгі Франкония (округ)|Төменгі Франкония]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Майн-Шпессарт (аудан)|Майн-Шпессарт]] ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1393 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).&lt;ref&gt;[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&amp;sequenz=tabelleErgebnis&amp;selectionname=12411-009r&amp;sachmerkmal=QUASTI&amp;sachschluessel=SQUART04&amp;startjahr=2010&amp;endjahr=2010 Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210428054219/https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&amp;sequenz=tabelleErgebnis&amp;selectionname=12411-009r&amp;sachmerkmal=QUASTI&amp;sachschluessel=SQUART04&amp;startjahr=2010&amp;endjahr=2010 |date=2021-04-28 }}&lt;/ref&gt; Алып жатқан жер аумағы 24,15 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''09 6 77 146''. Муниципалитеттің басшысы — Курт Кнайп.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.karbach.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080530013632/http://www.karbach.de/ |date=2008-05-30 }}

{{Бавария аудандары}}
{{Германия:Майн-Шпессарт ауданы:Қалалар}}
{{Bavaria-geo-stub}}

[[Санат:Бавария елді мекендері]]</text>
      <sha1>jlqrg20ypw7c9lgws0lr25ayupmzox4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кабрас</title>
    <ns>0</ns>
    <id>231773</id>
    <revision>
      <id>3606514</id>
      <parentid>1835005</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T02:00:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3606514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4015" sha1="3wsm29wzzqucel9r14096n4w4kyygdi" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = коммуна 
 |қазақша атауы           = Кабрас 
 |шынайы атауы            = Cabras 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Италия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=39 |lat_min=56 |lat_sec=00 
  |lon_dir=E |lon_deg=8 |lon_min=32 |lon_sec=00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы 
 |аймағы                  = Сардиния 
 |кестедегі аймақ         = Сардиния 
 |аудан түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы 
 |ауданы                  = Ористано (провинция){{!}}Ористано 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                  =  
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 102,18 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    =  
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 8889 
  |санақ жылы             = 2004 
  |тығыздығы              = 86,16 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = cabraresi 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = (+39) 0783 
 |пошта индексі           = 9072 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = ISTAT коды
 |сандық идентификаторы   = 95018 
 |ортаққордағы санаты     = Cabras 
 |сайты                   = http://web.tiscali.it/comune-cabras 
 |сайт тілі               = it 
}} 
'''Кабрас''' ({{lang-it|Cabras}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Сардиния]] әкімшілік аймағына қарасты [[Ористано (провинция)|Ористано]] провинциясында орналасқан.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 8889 адамды құрайды&amp;nbsp;(2004). Халық тығыздығы 86,16 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 102,18 км² шамасында. Пошта индексі — 9072.

Елді мекеннің қамқоршысы — Киелі Мария.&amp;nbsp;Жыл сайынғы мерекесі — 24 мамыр.

== Демографиясы ==


== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://web.tiscali.it/comune-cabras Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206212044/http://web.tiscali.it/comune-cabras/ |date=2012-02-06 }} {{ref-it}}
* [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}]

{{Ористано провинциясы}}
{{italy-geo-stub}}

[[Санат:Сардиния елді мекендері]]</text>
      <sha1>3wsm29wzzqucel9r14096n4w4kyygdi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кастель-Фоконьяно</title>
    <ns>0</ns>
    <id>232514</id>
    <revision>
      <id>3606649</id>
      <parentid>1835997</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T11:41:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3606649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4114" sha1="e7hq23ixpz2jpds0okhwzgzxm2yb4ax" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = коммуна 
 |қазақша атауы           = Кастель-Фоконьяно 
 |шынайы атауы            = Castel Focognano 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Италия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=43 |lat_min=39 |lat_sec=14 
  |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=50 |lon_sec=14 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы 
 |аймағы                  = Тоскана 
 |кестедегі аймақ         = Тоскана 
 |аудан түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы 
 |ауданы                  = Ареццо (провинция){{!}}Ареццо 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                  = Mario Ferrini 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 57 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 310 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 3320 
  |санақ жылы             = 2008 
  |тығыздығы              = 59 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            =  
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = (+39) 575 
 |пошта индексі           = 52016 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = ISTAT коды
 |сандық идентификаторы   = 51008 
 |ортаққордағы санаты     = Castel Focognano 
 |сайты                   = http://www.comune.castel-focognano.ar.it 
 |сайт тілі               = it 
}} 
'''Кастель-Фоконьяно''' ({{lang-it|Castel Focognano}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Тоскана]] әкімшілік аймағына қарасты [[Ареццо (провинция)|Ареццо]] провинциясында орналасқан.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3320 адамды құрайды&amp;nbsp;(2008). Халық тығыздығы 59 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 57 км² шамасында. Пошта индексі — 52016.

Елді мекеннің қамқоршысы — Мартин Турский.&amp;nbsp;

== Демографиясы ==

== Коммуна әкімшілігі ==
* Телефоны: 0575 51541
* Электронды поштасы:  castelfocognano@casentino.toscana.it
== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.comune.castel-focognano.ar.it Ресми сайты]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-it}}
* [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}]

{{Ареццо провинциясы}}
{{italy-geo-stub}}

[[Санат:Тоскана елді мекендері]]</text>
      <sha1>e7hq23ixpz2jpds0okhwzgzxm2yb4ax</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Каполивери</title>
    <ns>0</ns>
    <id>232573</id>
    <revision>
      <id>3606584</id>
      <parentid>1836113</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T08:14:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3606584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4036" sha1="3d7jphr9a8ap6dk8eu63wfuw3uy1h3l" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = коммуна 
 |қазақша атауы           = Каполивери 
 |шынайы атауы            = Capoliveri 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Италия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=42 |lat_min=45 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=23 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы 
 |аймағы                  = Тоскана 
 |кестедегі аймақ         = Тоскана 
 |аудан түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы 
 |ауданы                  = Ливорно (провинция){{!}}Ливорно 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                  = Paolo Ballerini 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 38 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 167 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 3627 
  |санақ жылы             = 2008 
  |тығыздығы              = 95 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            =  
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = (+39) 565 
 |пошта индексі           = 57031 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = ISTAT коды
 |сандық идентификаторы   = 49004 
 |ортаққордағы санаты     = Capoliveri 
 |сайты                   = http://www.elba-capoliveri.net 
 |сайт тілі               = it 
}} 
'''Каполивери''' ({{lang-it|Capoliveri}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Тоскана]] әкімшілік аймағына қарасты [[Ливорно (провинция)|Ливорно]] провинциясында орналасқан.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3627 адамды құрайды&amp;nbsp;(2008). Халық тығыздығы 95 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 38 км² шамасында. Пошта индексі — 57031.

Елді мекеннің қамқоршысы — святой Рох.&amp;nbsp;

== Демографиясы ==

== Коммуна әкімшілігі ==
* Телефоны: 565 967 611
* Электронды поштасы: comune@capoliveri.net
== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.elba-capoliveri.net Ресми сайты]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-it}}
* [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}]

{{Ливорно провинциясы}}
{{italy-geo-stub}}

[[Санат:Тоскана елді мекендері]]</text>
      <sha1>3d7jphr9a8ap6dk8eu63wfuw3uy1h3l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Йопполо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>233024</id>
    <revision>
      <id>3606508</id>
      <parentid>1836453</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T00:55:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3606508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3853" sha1="ez8k7ik9d8nsl1r99p4dk9l7lp9zloi" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = коммуна 
 |қазақша атауы           = Йопполо 
 |шынайы атауы            = Joppolo 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Италия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=38 |lat_min=35 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=15 |lon_min=54 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы 
 |аймағы                  = Калабрия 
 |кестедегі аймақ         = Калабрия 
 |аудан түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы 
 |ауданы                  = Вибо-Валентия (провинция){{!}}Вибо-Валентия 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                  =  
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 15 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    =  
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 2268 
  |санақ жылы             =  
  |тығыздығы              = 151 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = joppolesi 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = (+39) 0963 
 |пошта индексі           = 89863 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = ISTAT коды
 |сандық идентификаторы   = 0102018 
 |ортаққордағы санаты     = Joppolo 
 |сайты                   = http://web.tiscali.it/joppolo.vv 
 |сайт тілі               = it 
}} 
'''Йопполо''' ({{lang-it|Joppolo}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Калабрия]] әкімшілік аймағына қарасты [[Вибо-Валентия (провинция)|Вибо-Валентия]] провинциясында орналасқан.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2268 адамды құрайды. Халық тығыздығы 151 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 15 км² шамасында. Пошта индексі — 89863.


== Демографиясы ==


== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://web.tiscali.it/joppolo.vv Ресми сайты]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-it}}
* [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}]

{{Вибо-Валентия провинциясы}}
{{italy-geo-stub}}

[[Санат:Калабрия елді мекендері]]</text>
      <sha1>ez8k7ik9d8nsl1r99p4dk9l7lp9zloi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кальтенберг (Жоғарғы Аустрия)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>234218</id>
    <revision>
      <id>3606535</id>
      <parentid>1837424</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T04:44:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3606535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4728" sha1="lzwedhrqlejlcbdvnmhkzazc0uf6gaw" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = коммуна 
 |қазақша атауы           = Кальтенберг (Жоғарғы Аустрия) 
 |шынайы атауы            = Kaltenberg (Oberösterreich) 
 |сурет                   = [[Сурет:Wallfahrtskirche Kaltenberg.jpg|330px]] 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Аустрия 
 |елтаңба                 = Wappen at kaltenberg.png 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=48 |lat_min=27 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=14 |lon_min=46 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Аустрия әкімшілік бөлінісі{{!}}Федералды жері 
 |аймағы                  = Жоғарғы Аустрия 
 |кестедегі аймақ         = Жоғарғы Аустрия 
 |аудан түрі              = Аустрия округтерінің тізімі{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Фрайштадт (округ){{!}}Фрайштадт 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Бургомистрі
 |басшысы                  = Херберт Вурц ([[Аустрия ұлттық партиясы|АҰП]]) 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 17.1 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 842 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = неміс тілі{{!}}немісше
  |тұрғыны                = 643 
  |санақ жылы             = 2005
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = (+43) 7956 
 |пошта индексі           = 4273 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = FR 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды
 |сандық идентификаторы   = 4 06 06 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = http://www.riskommunal.at/kaltenberg 
 |сайт тілі               = de 
}} 
'''Кальтенберг (Жоғарғы Аустрия)''' ({{lang-de|Kaltenberg (Oberösterreich)}}) — [[Аустрия]]дағы коммуна. [[Жоғарғы Аустрия]] [[Аустрия әкімшілік бөлінісі|федералды жеріне]] қарасты [[Фрайштадт (округ)|Фрайштадт]] округінің құрамына енеді.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 643 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 17.1 км² шамасында. Елді мекеннің [[Автомобиль нөмірлері|автомобиль коды]] — FR, [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми идентификациялық коды]] — ''4 06 06''.

[[2003]] жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Херберт Вурц ([[Аустрия ұлттық партиясы|АҰП]]) саналады.

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.riskommunal.at/kaltenberg Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417223323/http://www.riskommunal.at/kaltenberg/ |date=2009-04-17 }}

{{Аустрия:Фрайштадт округі:Қалалар}}
{{austria-geo-stub}}

[[Санат:Жоғарғы Аустрия елді мекендері]]</text>
      <sha1>lzwedhrqlejlcbdvnmhkzazc0uf6gaw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кастель-Барония</title>
    <ns>0</ns>
    <id>234418</id>
    <revision>
      <id>3606643</id>
      <parentid>1837589</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T11:36:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3606643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4258" sha1="i4k0x24zsto6ph9v3w6zzao4p9jla4n" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = коммуна 
 |қазақша атауы           = Кастель-Барония 
 |шынайы атауы            = Castel Baronia 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Италия 
 |елтаңба                 =  
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=41 |lat_min=2 |lat_sec=54 
  |lon_dir=E |lon_deg=15 |lon_min=11 |lon_sec=23 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы 
 |аймағы                  = Кампания (Италия){{!}}Кампания 
 |кестедегі аймақ         = Кампания (Италия){{!}}Кампания 
 |аудан түрі              = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы 
 |ауданы                  = Авеллино (провинция){{!}}Авеллино 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                  = Carmine Famiglietti 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 15 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 639 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 1174 
  |санақ жылы             = 2008 
  |тығыздығы              = 77 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            =  
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = (+39) 827 
 |пошта индексі           = 83040 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = ISTAT коды
 |сандық идентификаторы   = 64022 
 |ортаққордағы санаты     = Castel Baronia 
 |сайты                   = http://www.comunecastelbaronia.it 
 |сайт тілі               = it 
}} 
'''Кастель-Барония''' ({{lang-it|Castel Baronia}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Кампания (Италия){{!}}Кампания]] әкімшілік аймағына қарасты [[Авеллино (провинция)|Авеллино]] провинциясында орналасқан.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1174 адамды құрайды&amp;nbsp;(2008). Халық тығыздығы 77 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 15 км² шамасында. Пошта индексі — 83040.

Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Madonna delle Fratte.&amp;nbsp;

== Демографиясы ==

== Коммуна әкімшілігі ==
* Телефоны: 82 792 008
* Электронды поштасы: info@comunedicastelbaronia.it
== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.comunecastelbaronia.it Ресми сайты]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-it}}
* [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}]

{{Авеллино провинциясы}}
{{italy-geo-stub}}

[[Санат:Кампания (Италия){{!}}Кампания елді мекендері]]</text>
      <sha1>i4k0x24zsto6ph9v3w6zzao4p9jla4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Грайфензее (Цюрих)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302504</id>
    <revision>
      <id>3606606</id>
      <parentid>3540608</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T09:57:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-wuppertaler</username>
        <id>152929</id>
      </contributor>
      <comment>changed one image for a better one</comment>
      <origin>3606606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4102" sha1="ftevrxgqll0isoaom75yjurvfw8ea48" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = коммуна 
 |қазақша атауы           = Грайфензее (Цюрих) 
 |шынайы атауы            = Greifensee ZH 
 |сурет                   = CH Greifensee ZH, Städtlistrasse 011.jpg
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Швейцария 
 |елтаңба                 = CHE Greifensee COA.svg
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=47 |lat_min=21 |lat_sec=58 
  |lon_dir=E |lon_deg=8 |lon_min=40 |lon_sec=43 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Швейцария әкімшілік бөлінісі{{!}}Кантоны 
 |аймағы                  = Цюрих 
 |кестедегі аймақ         = Цюрих (кантон){{!}}Цюрих  
 |аудан түрі              = Швейцария округтерінің тізімі{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Устер 
 |кестедегі аудан         = Устер (округ){{!}}Устер 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Бургомистрі
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 2.30 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 439 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = неміс тілі
  |тұрғыны                = 4816 
  |санақ жылы             = 2007 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 8606 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = ZH 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды
 |сандық идентификаторы   = 194 
 |ортаққордағы санаты     = Greifensee ZH 
 |сайты                   = http://www.greifensee.ch 
 |сайт тілі               = 
}} 
[[Сурет:Karte Gemeinde Greifensee 2007.png|250px|thumb|Картада орналасуы]]
'''Грайфензее (Цюрих)''' ({{lang-de|Greifensee ZH}}) — [[Швейцария]]ның [[Цюрих (кантон)|Цюрих]] кантонында орналасқан коммуна. [[Устер (округ)|Устер]] округінің құрамына кіреді.

[[2007 жыл]]ғы  мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 4816 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 2.30 км² шамасында. [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|Ресми идентификациялық коды]] — ''194'', [[пошта индексі]] — 8606.

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.greifensee.ch Ресми сайты]

{{Switzerland-geo-stub}}
{{Швейцария:Устер округі:Қалалар}} 

[[Санат:Цюрих елді мекендері]]</text>
      <sha1>ftevrxgqll0isoaom75yjurvfw8ea48</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шонгау (Люцерн)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303106</id>
    <revision>
      <id>3606494</id>
      <parentid>2770538</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T21:28:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SpinnerLaserzthe2nd</username>
        <id>101961</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:CHE Schongau COA.png]] → [[File:CHE Schongau COA.svg]]</comment>
      <origin>3606494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4071" sha1="1sf1f28xfb1i3hjfh3g5d5119qlxwe9" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = коммуна 
 |қазақша атауы           = Шонгау (Люцерн) 
 |шынайы атауы            = Schongau LU 
 |сурет                   =  
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Швейцария 
 |елтаңба                 = CHE Schongau COA.svg 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=47 |lat_min=16 |lat_sec=2 
  |lon_dir=E |lon_deg=8 |lon_min=15 |lon_sec=29 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Швейцария әкімшілік бөлінісі{{!}}Кантоны 
 |аймағы                  = Люцерн 
 |кестедегі аймақ         = Люцерн (кантон){{!}}Люцерн  
 |аудан түрі              = Швейцария округтерінің тізімі{{!}}Округі 
 |ауданы                  = Хохдорф 
 |кестедегі аудан         = Хохдорф (округ){{!}}Хохдорф 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Бургомистрі
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 12.46 
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 639 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = неміс тілі
  |тұрғыны                = 811 
  |санақ жылы             = 2006 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 6288 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = LU 
 |идентификатор түрі      = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды
 |сандық идентификаторы   = 1041 
 |ортаққордағы санаты     = Schongau 
 |сайты                   = http://www.schongau.ch 
 |сайт тілі               = 
}} 
[[Сурет:Karte Gemeinde Schongau 2007.png|250px|thumb|Картада орналасуы]]
'''Шонгау (Люцерн)''' ({{lang-de|Schongau LU}}) — [[Швейцария]]ның [[Люцерн (кантон)|Люцерн]] кантонында орналасқан коммуна. [[Хохдорф (округ)|Хохдорф]] округінің құрамына кіреді.

[[2006 жыл]]ғы  мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 811 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 12.46 км² шамасында. [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|Ресми идентификациялық коды]] — ''1041'', [[пошта индексі]] — 6288.

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.schongau.ch Ресми сайты]

{{Switzerland-geo-stub}}
{{Швейцария:Хохдорф округі:Қалалар}} 

[[Санат:Люцерн елді мекендері]]</text>
      <sha1>1sf1f28xfb1i3hjfh3g5d5119qlxwe9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ле-Кенуа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>432596</id>
    <revision>
      <id>3606565</id>
      <parentid>3559343</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T06:39:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JackyM59</username>
        <id>173801</id>
      </contributor>
      <comment>Photograph updated</comment>
      <origin>3606565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6139" sha1="3x886k4x290aslbu2ijnh7pebf3ac44" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]]
 |қазақша атауы           = Ле-Кенуа
 |шынайы атауы            = Le Quesnoy
 |сурет                   =Hôtel de ville du Quesnoy.jpg 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Франция
 |елтаңба                 = Blason ville fr Le Quesnoy (Nord).svg
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir= |lat_deg=50.2497222222 |lat_min= |lat_sec=
  |lon_dir= |lon_deg=3.63833333333 |lon_min= |lon_sec=
  |CoordAddon             = type:city(5008)_region:FR
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 270
 |аймақ картасының өлшемi = 270
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Франция аймақтары{{!}}Аймағы
 |аймағы                  = Нор-Па-де-Кале
 |кестедегі аймақ         = Нор-Па-де-Кале
 |аудан түрі              = Франция департаменттері{{!}}Департаменті
 |ауданы                  = Нор
 |кестедегі аудан         = Нор (департамент){{!}}Нор
 |қауым түрі              = Франция округтері{{!}}Округі
 |қауым                   = Авен-сюр-Ельп (округ){{!}}Авен-сюр-Ельп
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = &lt;!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:&lt;br /&gt; [[Кенуа-Ест (кантон)|Кенуа-Ест]], [[Кенуа-Уест (кантон)|Кенуа-Уест]] --&gt;
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                 = Мари-Софи Лесне ([[2020]]-[[2026]])
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 14,23
 |биiктiктiң түрi         = Биіктігі
 |орталығының биiктігі    = 82—138
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 4,878
  |санақ жылы             = 2023
  |тығыздығы              = 342,8
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 59530
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = INSEE коды
 |сандық идентификаторы   = 59481
 |ортаққордағы санаты     = Le Quesnoy
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Ле-Кенуа''' ({{lang-fr|Le Quesnoy}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Нор-Па-де-Кале]] аймағына қарасты [[Нор (департамент)|Нор]] департаментінде орналасқан. [[Авен-сюр-Ельп (округ)|Авен-сюр-Ельп]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 14,23 км² шамасында.

Коммунаның [[INSEE коды]] — ''59481'', [[пошта индексі]] — ''59530''.

== Демографиясы ==
[[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 5008 адамды құрады&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}&lt;/ref&gt;. Халық тығыздығы — 351,93 адам/км².

{{Демография/FRA/Le Quesnoy}}

Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&amp;ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}&lt;/ref&gt;:
{{ЖЖ-Кесте
 | макс=219 | барлығы=5098
 | е0=193 | ә0=129
 | е5=108 | ә5=144
 | е10=143 | ә10=111
 | е15=160 | ә15=185
 | е20=192 | ә20=194
 | е25=144 | ә25=165
 | е30=189 | ә30=147
 | е35=118 | ә35=150
 | е40=143 | ә40=150
 | е45=147 | ә45=186
 | е50=150 | ә50=121
 | е55=130 | ә55=134
 | е60=126 | ә60=89
 | е65=92 | ә65=136
 | е70=96 | ә70=187
 | е75=101 | ә75=219
 | е80=33 | ә80=150
 | е85=54 | ә85=182
}}

== Тағы қараңыз ==
* [[Нор департаментінің коммуналары]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{commonscat|Le Quesnoy|Ле-Кенуа}}

* [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=59481-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121018065934/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=59481-COM |date=2012-10-18 }}
* [http://www.mapquest.com/?q=50.2497222222,3.63833333333&amp;zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы]

{{France-geo-stub}}
{{Нор департаментінің коммуналары}}

[[Санат:Нор департаментінің коммуналары]]</text>
      <sha1>3x886k4x290aslbu2ijnh7pebf3ac44</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606568</id>
      <parentid>3606565</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T06:55:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3606568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6140" sha1="44eaj83pkttxycjv63vnisbsdn604zv" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]]
 |қазақша атауы           = Ле-Кенуа
 |шынайы атауы            = Le Quesnoy
 |сурет                   = Hôtel de ville du Quesnoy.jpg 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Франция
 |елтаңба                 = Blason ville fr Le Quesnoy (Nord).svg
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir= |lat_deg=50.2497222222 |lat_min= |lat_sec=
  |lon_dir= |lon_deg=3.63833333333 |lon_min= |lon_sec=
  |CoordAddon             = type:city(5008)_region:FR
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 270
 |аймақ картасының өлшемi = 270
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Франция аймақтары{{!}}Аймағы
 |аймағы                  = Нор-Па-де-Кале
 |кестедегі аймақ         = Нор-Па-де-Кале
 |аудан түрі              = Франция департаменттері{{!}}Департаменті
 |ауданы                  = Нор
 |кестедегі аудан         = Нор (департамент){{!}}Нор
 |қауым түрі              = Франция округтері{{!}}Округі
 |қауым                   = Авен-сюр-Ельп (округ){{!}}Авен-сюр-Ельп
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = &lt;!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:&lt;br /&gt; [[Кенуа-Ест (кантон)|Кенуа-Ест]], [[Кенуа-Уест (кантон)|Кенуа-Уест]] --&gt;
 |басшының түрi           = Мэр{{!}}Мэрі
 |басшысы                 = Мари-Софи Лесне ([[2020]]-[[2026]])
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 14,23
 |биiктiктiң түрi         = Биіктігі
 |орталығының биiктігі    = 82—138
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 4,878
  |санақ жылы             = 2023
  |тығыздығы              = 342,8
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +1
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 59530
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = INSEE коды
 |сандық идентификаторы   = 59481
 |ортаққордағы санаты     = Le Quesnoy
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}
'''Ле-Кенуа''' ({{lang-fr|Le Quesnoy}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Нор-Па-де-Кале]] аймағына қарасты [[Нор (департамент)|Нор]] департаментінде орналасқан. [[Авен-сюр-Ельп (округ)|Авен-сюр-Ельп]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 14,23 км² шамасында.

Коммунаның [[INSEE коды]] — ''59481'', [[пошта индексі]] — ''59530''.

== Демографиясы ==
[[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 5008 адамды құрады&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}&lt;/ref&gt;. Халық тығыздығы — 351,93 адам/км².

{{Демография/FRA/Le Quesnoy}}

Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&amp;ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}&lt;/ref&gt;:
{{ЖЖ-Кесте
 | макс=219 | барлығы=5098
 | е0=193 | ә0=129
 | е5=108 | ә5=144
 | е10=143 | ә10=111
 | е15=160 | ә15=185
 | е20=192 | ә20=194
 | е25=144 | ә25=165
 | е30=189 | ә30=147
 | е35=118 | ә35=150
 | е40=143 | ә40=150
 | е45=147 | ә45=186
 | е50=150 | ә50=121
 | е55=130 | ә55=134
 | е60=126 | ә60=89
 | е65=92 | ә65=136
 | е70=96 | ә70=187
 | е75=101 | ә75=219
 | е80=33 | ә80=150
 | е85=54 | ә85=182
}}

== Тағы қараңыз ==
* [[Нор департаментінің коммуналары]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{commonscat|Le Quesnoy|Ле-Кенуа}}

* [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=59481-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121018065934/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=59481-COM |date=2012-10-18 }}
* [http://www.mapquest.com/?q=50.2497222222,3.63833333333&amp;zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы]

{{France-geo-stub}}
{{Нор департаментінің коммуналары}}

[[Санат:Нор департаментінің коммуналары]]</text>
      <sha1>44eaj83pkttxycjv63vnisbsdn604zv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:Esetok</title>
    <ns>2</ns>
    <id>437855</id>
    <revision>
      <id>3606657</id>
      <parentid>2811295</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T11:52:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurbek2007</username>
        <id>178902</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Ақтөбе|Ақтөбе]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3606657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="406" sha1="cxqf2fluesl4taht5170yspwvwmcoc3" xml:space="preserve">&lt;div class=&quot;usermessage&quot;&gt;&lt;big&gt;'''«Азат энциклопедия» шынымен де «азат» болып қалуы үшін еңбектенейік.'''&lt;/big&gt;&lt;/div&gt; 
{{User:Box/Статистика:Өңдеме саны|4113}}
{{User:Box/User Wikipedian for|жыл=2012|ай=11|күн=1}}

[[Санат:Ақтөбе]]

[[en:User:Esetok]]
[[ru:Участник:Esetok]]
[[ar:مستخدم:Esetok]]</text>
      <sha1>cxqf2fluesl4taht5170yspwvwmcoc3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жыл күндерінің тізімі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>486932</id>
    <revision>
      <id>3606287</id>
      <parentid>3089227</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T12:36:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3606287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2551" sha1="eg8tb3ii1dyjcmh5fqlyoi2aoa22v2t" xml:space="preserve">Жыл күндерінің тізімі.
{{ISOCALENDAR}}
{{months}}
{| align=&quot;center&quot;
{{Calendar}}
|}

==Сыртқы сілтемелер және қайнарлар==
* [[ҚазАқпарат|ҚазAқпарат]] күнтізбесі: [http://inform.kz/kaz/searchtag/1003 АТАУЛЫ КҮНДЕР, ОҚИҒАЛАР, ЕСІМДЕР] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130225091909/http://inform.kz/kaz/searchtag/1003 |date=2013-02-25 }}
* [https://web.archive.org/web/20121113135527/http://crufc.wordpress.com/aviation-history-by-day/ Aviation History by Day]
* [http://www.thefreedictionary.com/_/archive.htm Daily Content Archive]
* [http://www.malc.eu/history/year.index.html World History Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903184525/http://www.malc.eu/history/year.index.html |date=2014-09-03 }} 
* History Channel (US): [http://www.history.com/tdih.do This Day in History]
* History Channel (UK): [http://www.thehistorychannel.co.uk/this-day-in-history.html This Day in History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110308220208/http://www.thehistorychannel.co.uk/this-day-in-history.html |date=2011-03-08 }}
* [http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/index.html ''The New York Times'': On This Day]
* [http://www.on-this-day.com/ On-This-Day.com]
* The Internet Movie Database: [http://www.imdb.com/OnThisDay This Day in Movie History]
* Associated Press: [http://story.news.yahoo.com/news?tmpl=story&amp;u=/ap/history Today In History]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [[BBC]]: [http://news.bbc.co.uk/onthisday/ On This Day]
* [http://www.history.navy.mil/wars/dates.htm Dates in American Naval History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060613075404/http://history.navy.mil/wars/dates.htm |date=2006-06-13 }}
* [http://www.today.wmit.net.au Today in Australian History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180913160209/http://www.today.wmit.net.au/ |date=2018-09-13 }}
* [http://www.nzhistory.net.nz/timeline Today in New Zealand History]
* [http://www.smithsonianmag.com/history-archaeology/today Smithsonian magazine's Today in History]
* [http://www.iranianshistoryonthisday.com Iranians' History on This Day]
* Library of Congress American Memory's [http://memory.loc.gov/ammem/today/today.html Today in History]

&lt;div class=&quot;plainlinks selfreference&quot;&gt;&lt;/div&gt;

[[Санат:Дереккөз материал тізімдері]]
[[Санат:Хронологиялық тізімдер]]
[[Санат:Тізімдер]]</text>
      <sha1>eg8tb3ii1dyjcmh5fqlyoi2aoa22v2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі</title>
    <ns>4</ns>
    <id>491233</id>
    <revision>
      <id>3606594</id>
      <parentid>3606239</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T09:00:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3606594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17098" sha1="8vpwu5s3ol1qiesvpuw4l5t47ejw1cn" xml:space="preserve">{{ambox
 |type       = notice
 |text       = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. &lt;br /&gt;

&lt;small&gt;Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&amp;uselang=kk X!'s Tools]-тан  алынған.&lt;/small&gt;
}}
{{StatInfo}}
== Шартты белгілер ==
[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген;
[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген;
[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Админ әрекеттері
|-
| Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары ||
|-
| Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары ||
|-
| Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері
|-
| Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары  ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері 
|-
| [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы
|-
|}

== Тізім ==
&lt;!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --&gt;
{|class=&quot;wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader&quot; style=&quot;text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff&quot;
|-
!&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;#&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;Админ аты&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]&lt;/div&gt;||&lt;div style=&quot;background-color:#ffffff&quot;&gt;[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]
|-
|align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35196]||623||26||18||263||28||3||34059||8||0||168||0||0||0||0
|-
|align=center|2||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28569]||275||6||9||1307||42||7||26221||22||7||300||21||7||328||17
|-
|align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0
|-
|align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0
|-
|align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0
|-
|align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0
|-
|align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0
|-
|align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0
|-
|align=center|9||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|10||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 2553]||267||7||6||318||8||14||1922||0||4||7||0||0||0||0
|-
|align=center|11||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0
|-
|align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0
|-
|align=center|13||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1276]||70||0||3||6||2||1||1171||0||0||7||16||0||0||0
|-
|align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1168]||37||0||0||11||17||0||1092||0||0||11||0||0||0||0
|-
|align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0
|-
|align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1
|-
|align=center|17||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 828]||116||89||10||13||13||2||559||0||0||22||3||0||1||0
|-
|align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0
|-
|align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0
|-
|align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0
|-
|align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 444]||1||0||0||16||3||2||402||1||0||13||6||0||0||0
|-
|align=center|22||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 361]||15||0||7||22||4||1||297||0||0||15||0||0||0||0
|-
|align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0
|-
|align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0
|-
|align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|26||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 72]||0||0||0||3||0||0||62||5||0||2||0||0||0||0
|-
|align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0
|}
&lt;!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --&gt;
{{clear}}


== Администраторлардың_нақты_белсенділіктері ==
Белсенділіктердің түспен белгіленуі:

* &lt;span style=&quot;background-color:#00ff33&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180])
* &lt;span style=&quot;background-color:#00ccff&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180])
* &lt;span style=&quot;background-color:#ff3300&quot;&gt;[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]&lt;/span&gt; — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360&lt;])


{{Wikistats}}

[[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]]</text>
      <sha1>8vpwu5s3ol1qiesvpuw4l5t47ejw1cn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Белсенді қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>492279</id>
    <revision>
      <id>3606275</id>
      <parentid>3605927</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T12:01:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>36112</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Рейтингті жаңарту</comment>
      <origin>3606275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18213" sha1="l50by7qd2dp5ftxcv8s2ejth1v9vcwj" xml:space="preserve">{{/begin|200}}
|-
| 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:3450}}]] || {{Permissions|1nter pares}}
|-
| 2 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:1786}}]] || {{Permissions|Sagzhan}}
|-
| 3 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1577}}]] || {{Permissions|Мағыпар}}
|-
| 4 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:1249}}]] || {{Permissions|Nurken}}
|-
| 5 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:530}}]] || {{Permissions|Kasymov}}
|-
| 6 || [[User:TalgatSnow|TalgatSnow]] || [[Special:Contributions/TalgatSnow|{{formatnum:248}}]] || {{Permissions|TalgatSnow}}
|-
| 7 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Casserium}}
|-
| 8 || [[User:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] || [[Special:Contributions/Rasulbek Adil|{{formatnum:240}}]] || {{Permissions|Rasulbek Adil}}
|-
| 9 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:222}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}}
|-
| 10 || [[User:Almatrkh|Almatrkh]] || [[Special:Contributions/Almatrkh|{{formatnum:185}}]] || {{Permissions|Almatrkh}}
|-
| 11 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:181}}]] || {{Permissions|Орел Карл}}
|-
| 12 || [[User:Ashina|Ashina]] || [[Special:Contributions/Ashina|{{formatnum:167}}]] || {{Permissions|Ashina}}
|-
| 13 || [[User:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] || [[Special:Contributions/Tuttiorchestra687|{{formatnum:153}}]] || {{Permissions|Tuttiorchestra687}}
|-
| 14 || [[User:Салиха|Салиха]] || [[Special:Contributions/Салиха|{{formatnum:144}}]] || {{Permissions|Салиха}}
|-
| 15 || [[User:Madeniet Baskarmasy|Madeniet Baskarmasy]] || [[Special:Contributions/Madeniet Baskarmasy|{{formatnum:123}}]] || {{Permissions|Madeniet Baskarmasy}}
|-
| 16 || [[User:Nurkhan|Nurkhan]] || [[Special:Contributions/Nurkhan|{{formatnum:118}}]] || {{Permissions|Nurkhan}}
|-
| 17 || [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] || [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|{{formatnum:117}}]] || {{Permissions|MuratbekErkebulan}}
|-
| 18 || [[User:Jumadulla1997|Jumadulla1997]] || [[Special:Contributions/Jumadulla1997|{{formatnum:106}}]] || {{Permissions|Jumadulla1997}}
|-
| 19 || [[User:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] || [[Special:Contributions/Vyacheslav Nasretdinov|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|Vyacheslav Nasretdinov}}
|-
| 20 || [[User:Гулмира Исатай|Гулмира Исатай]] || [[Special:Contributions/Гулмира Исатай|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|Гулмира Исатай}}
|-
| 21 || [[User:Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] || [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|{{formatnum:100}}]] || {{Permissions|Нұрсүлу Нұрым}}
|-
| 22 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:100}}]] || {{Permissions|ShadZ01}}
|-
| 23 || [[User:Әйгерім Дәуітбекқызы|Әйгерім Дәуітбекқызы]] || [[Special:Contributions/Әйгерім Дәуітбекқызы|{{formatnum:100}}]] || {{Permissions|Әйгерім Дәуітбекқызы}}
|-
| 24 || [[User:Janugyl|Janugyl]] || [[Special:Contributions/Janugyl|{{formatnum:100}}]] || {{Permissions|Janugyl}}
|-
| 25 || [[User:Сауле Жантелиева|Сауле Жантелиева]] || [[Special:Contributions/Сауле Жантелиева|{{formatnum:98}}]] || {{Permissions|Сауле Жантелиева}}
|-
| 26 || [[User:Aldogarov|Aldogarov]] || [[Special:Contributions/Aldogarov|{{formatnum:94}}]] || {{Permissions|Aldogarov}}
|-
| 27 || [[User:Айжан Жарылқасынқызы|Айжан Жарылқасынқызы]] || [[Special:Contributions/Айжан Жарылқасынқызы|{{formatnum:78}}]] || {{Permissions|Айжан Жарылқасынқызы}}
|-
| 28 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:78}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}}
|-
| 29 || [[User:Таттибаева Гулжас|Таттибаева Гулжас]] || [[Special:Contributions/Таттибаева Гулжас|{{formatnum:74}}]] || {{Permissions|Таттибаева Гулжас}}
|-
| 30 || [[User:Тохтарқызы|Тохтарқызы]] || [[Special:Contributions/Тохтарқызы|{{formatnum:71}}]] || {{Permissions|Тохтарқызы}}
|-
| 31 || [[User:Nurdaulet12|Nurdaulet12]] || [[Special:Contributions/Nurdaulet12|{{formatnum:70}}]] || {{Permissions|Nurdaulet12}}
|-
| 32 || [[User:Ержан Айдынбаев|Ержан Айдынбаев]] || [[Special:Contributions/Ержан Айдынбаев|{{formatnum:70}}]] || {{Permissions|Ержан Айдынбаев}}
|-
| 33 || [[User:Мүсірманқұлқызы Қаракөз|Мүсірманқұлқызы Қаракөз]] || [[Special:Contributions/Мүсірманқұлқызы Қаракөз|{{formatnum:70}}]] || {{Permissions|Мүсірманқұлқызы Қаракөз}}
|-
| 34 || [[User:Еркежан Сейтқазы|Еркежан Сейтқазы]] || [[Special:Contributions/Еркежан Сейтқазы|{{formatnum:69}}]] || {{Permissions|Еркежан Сейтқазы}}
|-
| 35 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:69}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 36 || [[User:Төлеген Мереке|Төлеген Мереке]] || [[Special:Contributions/Төлеген Мереке|{{formatnum:69}}]] || {{Permissions|Төлеген Мереке}}
|-
| 37 || [[User:Толғанай Нұрахан|Толғанай Нұрахан]] || [[Special:Contributions/Толғанай Нұрахан|{{formatnum:68}}]] || {{Permissions|Толғанай Нұрахан}}
|-
| 38 || [[User:Айдос Қаракөз|Айдос Қаракөз]] || [[Special:Contributions/Айдос Қаракөз|{{formatnum:67}}]] || {{Permissions|Айдос Қаракөз}}
|-
| 39 || [[User:Нурулла Жанар|Нурулла Жанар]] || [[Special:Contributions/Нурулла Жанар|{{formatnum:61}}]] || {{Permissions|Нурулла Жанар}}
|-
| 40 || [[User:С.Жания|С.Жания]] || [[Special:Contributions/С.Жания|{{formatnum:61}}]] || {{Permissions|С.Жания}}
|-
| 41 || [[User:Оразбаева Жанна|Оразбаева Жанна]] || [[Special:Contributions/Оразбаева Жанна|{{formatnum:60}}]] || {{Permissions|Оразбаева Жанна}}
|-
| 42 || [[User:Тоғжан Урумова|Тоғжан Урумова]] || [[Special:Contributions/Тоғжан Урумова|{{formatnum:57}}]] || {{Permissions|Тоғжан Урумова}}
|-
| 43 || [[User:Aralim|Aralim]] || [[Special:Contributions/Aralim|{{formatnum:57}}]] || {{Permissions|Aralim}}
|-
| 44 || [[User:Арнұр Б|Арнұр Б]] || [[Special:Contributions/Арнұр Б|{{formatnum:57}}]] || {{Permissions|Арнұр Б}}
|-
| 45 || [[User:Tecumseh*1301|Tecumseh*1301]] || [[Special:Contributions/Tecumseh*1301|{{formatnum:56}}]] || {{Permissions|Tecumseh*1301}}
|-
| 46 || [[User:Тұрысбек Жанеля 7д|Тұрысбек Жанеля 7д]] || [[Special:Contributions/Тұрысбек Жанеля 7д|{{formatnum:54}}]] || {{Permissions|Тұрысбек Жанеля 7д}}
|-
| 47 || [[User:Абилмансур706|Абилмансур706]] || [[Special:Contributions/Абилмансур706|{{formatnum:52}}]] || {{Permissions|Абилмансур706}}
|-
| 48 || [[User:Kuralbayev Almas|Kuralbayev Almas]] || [[Special:Contributions/Kuralbayev Almas|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Kuralbayev Almas}}
|-
| 49 || [[User:Baobaba1984|Baobaba1984]] || [[Special:Contributions/Baobaba1984|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Baobaba1984}}
|-
| 50 || [[User:Джунусбеков Марат|Джунусбеков Марат]] || [[Special:Contributions/Джунусбеков Марат|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Джунусбеков Марат}}
|-
| 51 || [[User:Әмина Н|Әмина Н]] || [[Special:Contributions/Әмина Н|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Әмина Н}}
|-
| 52 || [[User:Wikuiser|Wikuiser]] || [[Special:Contributions/Wikuiser|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|Wikuiser}}
|-
| 53 || [[User:Тарлан1488|Тарлан1488]] || [[Special:Contributions/Тарлан1488|{{formatnum:48}}]] || {{Permissions|Тарлан1488}}
|-
| 54 || [[User:Шерзод Раманкулов|Шерзод Раманкулов]] || [[Special:Contributions/Шерзод Раманкулов|{{formatnum:47}}]] || {{Permissions|Шерзод Раманкулов}}
|-
| 55 || [[User:Gulnazira.koshanova|Gulnazira.koshanova]] || [[Special:Contributions/Gulnazira.koshanova|{{formatnum:45}}]] || {{Permissions|Gulnazira.koshanova}}
|-
| 56 || [[User:QazPaluan|QazPaluan]] || [[Special:Contributions/QazPaluan|{{formatnum:44}}]] || {{Permissions|QazPaluan}}
|-
| 57 || [[User:Хулкар Абдимоминова|Хулкар Абдимоминова]] || [[Special:Contributions/Хулкар Абдимоминова|{{formatnum:43}}]] || {{Permissions|Хулкар Абдимоминова}}
|-
| 58 || [[User:Нұрмахан Айзере|Нұрмахан Айзере]] || [[Special:Contributions/Нұрмахан Айзере|{{formatnum:41}}]] || {{Permissions|Нұрмахан Айзере}}
|-
| 59 || [[User:Ayazhan10|Ayazhan10]] || [[Special:Contributions/Ayazhan10|{{formatnum:39}}]] || {{Permissions|Ayazhan10}}
|-
| 60 || [[User:Carlos186|Carlos186]] || [[Special:Contributions/Carlos186|{{formatnum:39}}]] || {{Permissions|Carlos186}}
|-
| 61 || [[User:Нұржігіт Айару|Нұржігіт Айару]] || [[Special:Contributions/Нұржігіт Айару|{{formatnum:39}}]] || {{Permissions|Нұржігіт Айару}}
|-
| 62 || [[User:Нұрахын Али|Нұрахын Али]] || [[Special:Contributions/Нұрахын Али|{{formatnum:38}}]] || {{Permissions|Нұрахын Али}}
|-
| 63 || [[User:Мақан Айша Бауыржанқызы|Мақан Айша Бауыржанқызы]] || [[Special:Contributions/Мақан Айша Бауыржанқызы|{{formatnum:38}}]] || {{Permissions|Мақан Айша Бауыржанқызы}}
|-
| 64 || [[User:Эльмира Ералиева|Эльмира Ералиева]] || [[Special:Contributions/Эльмира Ералиева|{{formatnum:36}}]] || {{Permissions|Эльмира Ералиева}}
|-
| 65 || [[User:Kas77777|Kas77777]] || [[Special:Contributions/Kas77777|{{formatnum:36}}]] || {{Permissions|Kas77777}}
|-
| 66 || [[User:Шерова Ринат Амангелдиевна|Шерова Ринат Амангелдиевна]] || [[Special:Contributions/Шерова Ринат Амангелдиевна|{{formatnum:34}}]] || {{Permissions|Шерова Ринат Амангелдиевна}}
|-
| 67 || [[User:Ольга Муравьева|Ольга Муравьева]] || [[Special:Contributions/Ольга Муравьева|{{formatnum:34}}]] || {{Permissions|Ольга Муравьева}}
|-
| 68 || [[User:Meyirim|Meyirim]] || [[Special:Contributions/Meyirim|{{formatnum:31}}]] || {{Permissions|Meyirim}}
|-
| 69 || [[User:Madi Dos|Madi Dos]] || [[Special:Contributions/Madi Dos|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|Madi Dos}}
|-
| 70 || [[User:ТыныштықбайНурали|ТыныштықбайНурали]] || [[Special:Contributions/ТыныштықбайНурали|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|ТыныштықбайНурали}}
|-
| 71 || [[User:Баура Илесбекқызы|Баура Илесбекқызы]] || [[Special:Contributions/Баура Илесбекқызы|{{formatnum:28}}]] || {{Permissions|Баура Илесбекқызы}}
|-
| 72 || [[User:Абдулла Айзере|Абдулла Айзере]] || [[Special:Contributions/Абдулла Айзере|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Абдулла Айзере}}
|-
| 73 || [[User:Aidana001|Aidana001]] || [[Special:Contributions/Aidana001|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Aidana001}}
|-
| 74 || [[User:Beket0vv|Beket0vv]] || [[Special:Contributions/Beket0vv|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Beket0vv}}
|-
| 75 || [[User:Baratrass|Baratrass]] || [[Special:Contributions/Baratrass|{{formatnum:23}}]] || {{Permissions|Baratrass}}
|-
| 76 || [[User:Unknown Alash|Unknown Alash]] || [[Special:Contributions/Unknown Alash|{{formatnum:23}}]] || {{Permissions|Unknown Alash}}
|-
| 77 || [[User:Айдана Жаппарқызы|Айдана Жаппарқызы]] || [[Special:Contributions/Айдана Жаппарқызы|{{formatnum:23}}]] || {{Permissions|Айдана Жаппарқызы}}
|-
| 78 || [[User:Жұмәділ Қаракөз|Жұмәділ Қаракөз]] || [[Special:Contributions/Жұмәділ Қаракөз|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Жұмәділ Қаракөз}}
|-
| 79 || [[User:Бекасыл Бейбітұлы|Бекасыл Бейбітұлы]] || [[Special:Contributions/Бекасыл Бейбітұлы|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|Бекасыл Бейбітұлы}}
|-
| 80 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}}
|-
| 81 || [[User:Мурат Аруна|Мурат Аруна]] || [[Special:Contributions/Мурат Аруна|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Мурат Аруна}}
|-
| 82 || [[User:Z.Aldyar|Z.Aldyar]] || [[Special:Contributions/Z.Aldyar|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Z.Aldyar}}
|-
| 83 || [[User:Kudaibergen Yerassyl|Kudaibergen Yerassyl]] || [[Special:Contributions/Kudaibergen Yerassyl|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Kudaibergen Yerassyl}}
|-
| 84 || [[User:Ілиясұлы осман|Ілиясұлы осман]] || [[Special:Contributions/Ілиясұлы осман|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Ілиясұлы осман}}
|-
| 85 || [[User:NomadAlshyn|NomadAlshyn]] || [[Special:Contributions/NomadAlshyn|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|NomadAlshyn}}
|-
| 86 || [[User:Жұмахан Сұлтан|Жұмахан Сұлтан]] || [[Special:Contributions/Жұмахан Сұлтан|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|Жұмахан Сұлтан}}
|-
| 87 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Kaiyr}}
|-
| 88 || [[User:Смағзам Жансұлу|Смағзам Жансұлу]] || [[Special:Contributions/Смағзам Жансұлу|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Смағзам Жансұлу}}
|-
| 89 || [[User:Байгалиева Жадыра|Байгалиева Жадыра]] || [[Special:Contributions/Байгалиева Жадыра|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Байгалиева Жадыра}}
|-
| 90 || [[User:Gaukhar1980|Gaukhar1980]] || [[Special:Contributions/Gaukhar1980|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Gaukhar1980}}
|-
| 91 || [[User:Бауыржан Ерасыл|Бауыржан Ерасыл]] || [[Special:Contributions/Бауыржан Ерасыл|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Бауыржан Ерасыл}}
|-
| 92 || [[User:Naemabd|Naemabd]] || [[Special:Contributions/Naemabd|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Naemabd}}
|-
| 93 || [[User:Beksultan228|Beksultan228]] || [[Special:Contributions/Beksultan228|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Beksultan228}}
|-
| 94 || [[User:Дауткулова Ақмарал|Дауткулова Ақмарал]] || [[Special:Contributions/Дауткулова Ақмарал|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Дауткулова Ақмарал}}
|-
| 95 || [[User:Жанна Ж|Жанна Ж]] || [[Special:Contributions/Жанна Ж|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Жанна Ж}}
|-
| 96 || [[User:Гульнар Рысбекқызы|Гульнар Рысбекқызы]] || [[Special:Contributions/Гульнар Рысбекқызы|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Гульнар Рысбекқызы}}
|-
| 97 || [[User:Дамир Исиргепов|Дамир Исиргепов]] || [[Special:Contributions/Дамир Исиргепов|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Дамир Исиргепов}}
|-
| 98 || [[User:Aisha707|Aisha707]] || [[Special:Contributions/Aisha707|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Aisha707}}
|-
| 99 || [[User:Meru3em|Meru3em]] || [[Special:Contributions/Meru3em|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Meru3em}}
|-
| 100 || [[User:Kshetunsky|Kshetunsky]] || [[Special:Contributions/Kshetunsky|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Kshetunsky}}
|-
| 101 || [[User:Топчикмед|Топчикмед]] || [[Special:Contributions/Топчикмед|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Топчикмед}}
|-
| 102 || [[User:TrueNomadEditor|TrueNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TrueNomadEditor|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|TrueNomadEditor}}
|-
| 103 || [[User:Muqtarkyzy Ayaru|Muqtarkyzy Ayaru]] || [[Special:Contributions/Muqtarkyzy Ayaru|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Muqtarkyzy Ayaru}}
|-
| 104 || [[User:~2026-27217-62|~2026-27217-62]] || [[Special:Contributions/~2026-27217-62|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|~2026-27217-62}}
|-
| 105 || [[User:19642206g|19642206g]] || [[Special:Contributions/19642206g|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|19642206g}}
|-
| 106 || [[User:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] || [[Special:Contributions/Daniyal.aidarov5|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Daniyal.aidarov5}}
|-
| 107 || [[User:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] || [[Special:Contributions/On The Hidden Mountain|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|On The Hidden Mountain}}
|-
| 108 || [[User:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] || [[Special:Contributions/Alphy Haydar|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Alphy Haydar}}
|-
| 109 || [[User:Айша Искакова|Айша Искакова]] || [[Special:Contributions/Айша Искакова|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Айша Искакова}}
{{/end}}</text>
      <sha1>l50by7qd2dp5ftxcv8s2ejth1v9vcwj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Исаак Бабель</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512814</id>
    <revision>
      <id>3606500</id>
      <parentid>3422944</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T22:37:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3606500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3191" sha1="6tdisg014098atgsppbedb4a750u8dg" xml:space="preserve">{{Жазушы
 |Есімі               = Исаак Бабель
 |Шынайы есімі        = Исаак Маньевич Бобель
 |Суреті              = Isaac Babel.jpg
 |Ені                 = 220px
 |Суреттің аты        = 
 |туған кездегі есімі  = 
 |Лақап аты           = 
 |Туған күні        = 12.07.1894 
 |Туған жері        = [[Одесса]], [[Ресей Империясы]]
 |Қайтыс болған күні  = 27.01.1940
 |Қайтыс болған жері  = [[Мәскеу]], [[КСРО]]
 |Азаматтығы          = {{URS}}
 |Ұлты                = еврей
 |Мансабы             = журналист
 |Шығармашылық жылдары   = 1921—1939
 |Бағыты              = әңгімелер, очерктер, пьесалар
 |Жанры               = 
 |Шығармалардың тілі  = [[орыс тілі]]
 |Дебюті              = 
 |Марапаттары         = 
 |Сыйлықтары          = 
 |Қолтаңбасы          = Unterschrift Isaak Emmanuilowitsch Babel sowjetischer Journalist und Schriftsteller.png  
 |Сайты               = http://lib.ru/PROZA/BABEL/
 |Commons             =Isaac Babel
}}
'''Исаак Бабель''' (12.07.1894 (30.6), Одесса - 27.01.1940, Мәскеу) - орыс, кеңес жазушысы.

Одесса қаласында еврей саудегердің отбасында үшінші баласы болып туған&lt;ref name=&quot;хро&quot;&gt;[http://www.pseudology.org/babel/BobelBabelBio.htm Хронология жизни Бабеля]&lt;/ref&gt;. Бірінші әңгімелері - «Элья Исаакович и Маргарита Прокофьевна» және «Мама, Римма и Алла»  - 1916 ж. &quot;Летопись&quot; журналында басылған&lt;ref&gt;[http://www.levlivshits.org/index.php/works/vopreki-vremeni/statyi-o-babele-menu/230-biogr-babel-nachalo.html Лев Лившиц «К творческой биографии Исаака Бабеля»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140202204724/http://www.levlivshits.org/index.php/works/vopreki-vremeni/statyi-o-babele-menu/230-biogr-babel-nachalo.html |date=2014-02-02 }}&lt;/ref&gt;. 1924 ж. бірнеше әңгімелері жарияланады. Кейін бұлардан  &quot;Атты армия&quot;, &quot;Одесса әңгімелері&quot; циклін құрады. Мұның біріншісінде  Бабель атты армияның жауынгерлері мен командирлерін , соңғысында еврей кедейлерін революцияға дейінгі өмірін суреттейді. Бабель шығармаларына лирика мен тәлкек тән. Бабель - &quot;Құлдырау&quot; (1928), &quot;Мария&quot; (1935) пьесаларының, (Кезбе жұлдыз&quot; (1926) киносценарийлерінің авторы&lt;ref&gt;Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 2 том&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>6tdisg014098atgsppbedb4a750u8dg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Massaget.kz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>518899</id>
    <revision>
      <id>3606524</id>
      <parentid>3175291</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T04:21:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ Жойылсын деп белгіледі ([[УП:БЕЛГІ|белгілегіш]])</comment>
      <origin>3606524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5248" sha1="oxx9ox09h7gk5c3jqosiy3gsd84a6jo" xml:space="preserve">{{жедел жойылсын|Жарнама спам}}
{{Сайт
 |атауы             = Massaget.kz жастар порталы
 |логотипі              =
 |URL            = {{URL|http://massaget.kz}}
 |скриншоты       = 
 |түрі                  = танымдық, жастар порталы
 |қызметі         = &lt;!-- қандай өнім шығарады--&gt;
 |ұраны                = Өз қолтаңбаңды қалдыр
 |тіркелу    = міндетті
 |орналасуы         = {{KAZ}} [[Алматы]]
 |кірушілер саны   = 50000
 |тілдері        = [[қазақ тілі|қазақша]] 
 |ашылды        = [[16 желтоқсан]] [[2011 жыл]]
 |түрі           =   танымдық, жастар порталы
 |қазіргі статусы = белсенді
 |басты адамдары      = контент менеджерлер, блогерлер
 |саласы              = [[Интернет]]
 |өнімі            = Қазақша контент
 |қызметкерлер саны    = 11
 |басшы компания = 
[http://massaget.kz/ Massaget.kz]
}}
'''Massaget.kz''' – Қазақстандағы ақпараттық-сараптамалық, танымдық портал.  

== Тарихы ==
[[2011 жыл|2011 жылдың]] [[16 желтоқсан|16 желтоқсанында]] ашылған. Белгілі медиаменеджер, қоғам қайраткері [[Батыр Кәкімжанұлы Қазыбаев|Батыр Қазыбаев]] негізін қалаған. Alash Media Group медиахолдингі құрамындағы интернет-басылым. 
 
Сайт қазақ тілінде ақпарат таратады. Бастапқыда интернетте танымдық бағыттағы контент арқылы қазақтілді аудиторияны қалыптастыру, дүниетаным шеңберін кеңейтуге септігін тигізу мақсатында құрылған. Еліміздегі алғашқы ойын-сауық порталы болды.
 
«Қазақ тіліндегі үздік сайт» (Award),  «Интернет-дода» конкурсы (2013 ж), «Халық сүйіктісі» (2014 ж), «Жастар әлемі» интернет байқауы (2016 ж), «Үркер: Қазнеттегі медиасерпіліс» (2017 ж) марапаттарын иеленген. 
 
Massaget.kz еліміздегі ең үздік сайттардың қатарына енеді. Порталда интернеттің басқа көздерінен табыла қоймайтын эксклюзивті материалдар жарияланады. 2022 жылдан бастап ақпараттық бағытқа бет бұрды. Қазақстан мен әлемдегі басты және соңғы жаңалықтар сәт санап жарияланады. Қазіргі таңда еліміздің барлық аймағынан өз тілшілері бар. 
 
Оқырмандар саны бойынша Massaget.kz порталы Liveinternet жүйесінде үздік үштікте. Ал қазақтілді ақпараттық сайттар арасында рейтинг көшін бастап тұр. Техникалық тұрғыдан толық қамтамасыз етілген. Сайттың iOS және Android-те мобильді қосымшасы бар.
 
Massaget.kz сайтында оқырмандар блог жазып жариялай алады. Қазнетте қазір блог жазу мүмкіндігі бар жалғыз платформа. Бүгінге дейін 30 мыңнан асық блог жазылған.  

Сайттың әлеуметтік желілерде ресми парақшалары бар. 

== Веб-сайт ==
* [https://massaget.kz// Massaget.kz]
== Меншік иесі ==
* [[Alash Media Group]]
== Негізін қалаған ==
* [[Батыр Кәкімжанұлы Қазыбаев|Батыр Қазыбаев]]
== Сайт бағыты ==
* Ақпараттық-танымдық портал
== Құрылған уақыты ==
* [[2011 жыл]], [[16 желтоқсан]]
== Бас кеңсесі ==
* [[Қазақстан]], [[Алматы]]

== Сілтемелер ==
* [https://massaget.kz/ Ресми сайт]
* [https://www.youtube.com/channel/UC1yjwVdVHef5VoCxWC6Disw Сайттың YouTube әлеуметтік желісіндегі ресми парақшасы]
* [https://www.instagram.com/massaget.kz/ Сайттың Instagram әлеуметтік желісіндегі ресми парақшасы]
* [https://www.facebook.c»om/massaget.kaz/ Сайттың Facebook әлеуметтік желісіндегі ресми парақшасы]{{Deadlink|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://www.tiktok.com/@massaget.kz  Сайттың TikTok әлеуметтік желісіндегі ресми парақшасы]

[[Санат:Қазақстан сайттары]]
[[Санат:Қазақ тілді сайттар]]</text>
      <sha1>oxx9ox09h7gk5c3jqosiy3gsd84a6jo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калькутта</title>
    <ns>0</ns>
    <id>527874</id>
    <revision>
      <id>3606534</id>
      <parentid>3538099</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T04:39:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3606534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7792" sha1="ibw33y0qmu5nascr03iy276ls2erm3d" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Калькутта
 |шынайы атауы            = {{lang-bn|&lt;big&gt;কলকাতা&lt;/big&gt;}}, {{lang-en|Kolkata}}&lt;br /&gt;[[Сурет:Kolkata Imgs.jpg|300px]]
 |сурет                  = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Үндістан
 |елтаңба                 = Flag of India 1906 (Calcutta Flag).svg
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
 |lat_deg =22 |lat_min =34 |lat_sec =22 
  |lon_deg =88 |lon_min =21 |lon_sec =50 
  |CoordAddon             = type:city(4631819)_region:IN
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 250
 |аймақ картасының өлшемi = 250
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                   = Батыс Бенгалия
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                   = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           =  мэр
 |басшысы                   = [[Бикаш Ранджан Бхаттачарья]]
 |құрылған уақыты         = 
 |алғашқы дерек           =  1690
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы               = 
 |жер аумағы                  =  185
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    =  9
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                =  4 486 679
  |санақ жылы             =  2011
  |тығыздығы              =  27 462
  |шоғырлануы             =  14 112 536
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           =  +5:30
 |DST                     = 
 |телефон коды            =  +91 33
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        =  700001 - 700157
 |автомобиль коды         =  WB-01, WB-02, WB-03, WB-04
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     =  Kolkata
 |сайты                   =  http://www.kolkatamycity.com/
 |сайт тілі               =  en
}}
'''Калькутта''' (2001 жылдан бастап ресми атауы — '''Колката''') ({{lang-bn|কলকাতা}}, {{lang-en|Kolkata}}; {{lang-hi|कोलकता}}) — Үндістанның шығысында, Ганга өзенінің сағасында орналасқан ірі қала. Батыс Бенгалия штатының астанасы, Үндістандағы аумағынан екінші болып саналатын ([[Мумбаи]]дан кейін), ал тұрғын санынан төртінші ([[Мумбаи]], [[Дели]] және [[Бангалор]]дан кейін) болып саналатын қала. 

[[2011 жыл]]дың мәліметі бойынша, халық саны 4 486 679 тұрғын&lt;ref&gt;[http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/prov_data_products_wb.html Area, Population, Decennial Growth Rate and Density for 2001 and 2011 at a glance for West Bengal and the Districts]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;, шоғырлануы — 14 112 536&lt;ref name=&quot;население&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above|publisher=Provisional Population Totals, Census of India 2011|lang=en|accessdate=2012-09-03}}&lt;/ref&gt; (3-е место среди городских агломераций Индии)&lt;ref&gt;[http://pibmumbai.gov.in/scripts/detail.asp?releaseId=E2011IS3 INDIA STATS : Million plus cities in India as per Census 2011]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

[[1911 жыл]]ға дейін Британдық Үндістан кезінде Калькутта астана болған. Қазіргі заманда қала - ірі білім, ғылыми, мәдениет және саяси орталығы.
&lt;gallery&gt;
Saltlake stadium kolkata.jpg
Dakshineswar Kali Temple, Dakshineswar, West Bengal, India (2007).jpg
Victoria Memorial Kolkata panorama.jpg
National Library, Calcutta 2007.jpg
&lt;/gallery&gt;

==Халқы==

2011 жылғы санақ бойынша қала шекарасында 4 486 679 адам тіркелген. 10 жыл ішінде қала халқының саны 1,88%-ға кеміген. Калькуттадағы 1000 ер адамға шаққанда 899 әйел адам сәйкес келеді. 2011 жылы қала агломерациясында 14 112 536 адам болған.

Халықтың басым бөлігін бенгалдықтар құрайды. Олардан бөлек қытайлықтар, тамилдер, непалдықтар, ассамдықтар, гректер, армяндар, парсылар, тибеттіктер және тағы басқа этникалықтар топтарды кездестіруге болады. XX ғасыр кезінде армяндардың, гректердің, еврейлердің саны біршама төмендеді.


== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.ess.co.at/GAIA/CASES/IND/CAL/CALmain.html Not the City of Joy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190107040134/http://www.ess.co.at/GAIA/CASES/IND/CAL/CALmain.html%20 |date=2019-01-07 }}
* [http://www.calcuttaweb.com Calcuttaweb.com] — Lots of information about Calcutta
* [http://www.calcuttaweb.com/history.shtml History of Calcutta on calcuttaweb.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070510193408/http://www.calcuttaweb.com/history.shtml |date=2007-05-10 }}
* [http://www.bengalweb.com/hist/histframe.html History of West Bengal and Calcutta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120114081811/http://www.bengalweb.com/hist/histframe.html |date=2012-01-14 }} — Bengalweb.com’s effort to compile historical information with photographs
* [http://oldsite.library.upenn.edu/etext/sasia/calcutta1947/ A fantastic collection- Calcutta 1945: An American Military Photograph Album] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512083108/http://oldsite.library.upenn.edu/etext/sasia/calcutta1947/ |date=2008-05-12 }}
* [http://www.flickr.com/groups/kolkata/ more Calcutta photos]
* [http://www.india-picture.net/calcutta Calcutta photos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060406043938/http://www.india-picture.net/calcutta |date=2006-04-06 }}
* [http://cityofpalaces.tripod.com Calcutta: City of Palaces] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200823202233/http://cityofpalaces.tripod.com/ |date=2020-08-23 }}
* [http://www.mohunbaganclub.com National Club of India, Situated at Kolkata] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210430192856/http://www.mohunbaganclub.com/ |date=2021-04-30 }}
* [http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/from_our_own_correspondent/881148.stm BBC story about Calcutta’s revival]

[[Санат:Үндістан қалалары]]</text>
      <sha1>ibw33y0qmu5nascr03iy276ls2erm3d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айнтрахт (футбол клубы, Брауншвейг)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>531033</id>
    <revision>
      <id>3606299</id>
      <parentid>3470963</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T14:11:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>71333</id>
      </contributor>
      <origin>3606299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9272" sha1="1t1ool5wwn70hmreje8sj5o0oxi80pv" xml:space="preserve">{{Футбол клубы
 |атауы           = {{Flagicon|Германия}} Айнтрахт (Брауншвейг)
 |ағымдағы маусым   = 
 |логотипі        = Eintracht Braunschweig logo.svg
 |толық атауы     = 
 |лақап аты       = 
 |құрылған        = 1895
 |таратылды       = 
 |стадионы        = [[Айнтрахт (стадион)]]
 |сыйымдылығы     = 24 406
 |иесі            = 
 |президенті      = Nicole Kumpis
 |директоры       = 
 |бас директоры   = 
 |жаттықтырушы    = {{Flagicon|Германия}} Daniel Scherning
 |капитаны        = {{Flagicon|Босния және Герцеговина}} [[Эрмин Бичакчич]]
 |рейтингі        = 
 |бюджеті         = 
 |жарыс           = Германия 2-лигасы 
 |маусым          = 2025/26
 |орын            = 15-ші
 |сайты           = 
| pattern_la1      = _braun2425h
| pattern_b1       = _braun2425h
| pattern_ra1      = _braun2425h
| pattern_sh1      = _braun2324h
| pattern_so1      = 
| leftarm1         = FFDD00
| body1            = FFDD00
| rightarm1        = FFDD00
| shorts1          = 0044FF
| socks1           = FFDD00
| pattern_la2      = _braun2425a
| pattern_b2       = _braun2425a
| pattern_ra2      = _braun2425a
| pattern_sh2      = 
| pattern_so2      = 
| leftarm2         = 0044FF
| body2            = 0044FF
| rightarm2        = 0044FF
| shorts2          = FFDD00
| socks2           = 0044FF
|pattern_la3        = 
|pattern_b3         = 
|pattern_ra3        = 
|pattern_sh3        = 
|pattern_so3        = 
|leftarm3           = 
|body3              = 
|rightarm3          = 
|shorts3            = 
|socks3             = 
}}
'''«Айнтрахт» Брауншвейг''' ([[Неміс тілі|нем]]. ''Braunschweiger Turn- und Sportverein Eintracht von 1895 (BTSV)'') - Германия футбол клубы. 1895 жылы 15 желтоқсанда негізі салынды. 1963 және 1985 жылдар арасында бірінші Бундеслигада ойнаған. 1967 жылы Германия чемпионы атанды.
[[Сурет:Btsv eintracht.png|нобай|Айнтрахт ]]

== Тарихы ==
[[Сурет:European Cup 1967-68 - Juventus v Eintracht Braunschweig.jpg|thumb|left|[[Турин]] қаласында [[Ювентус]] клубына қарсы 1967–68 жылғы Еуропалық кубоктың ширек финалынан сурет.]]
Айнтрахт Брауншвейг клубы 1895 жылы футбол және [[Крикет|крикет]] клубы ретінде FuCC Eintracht 1895 атауымен құрылған. 1906 жылы атауы FC Eintracht von 1895 болып өзгертілді, ал 1920 жылы SV Eintracht деп аталды&lt;ref name=&quot;chronik&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.eintracht.com/aktuelles/chronik/ | title = Chronik | publisher = eintracht.com | language = de | access-date = 12 May 2025 | archive-date = 16 June 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170616043240/http://www.eintracht.com/aktuelles/chronik/ | url-status = live }}&lt;/ref&gt;.

Клубтың тарихы бай және ол Солтүстік Германиядағы жанкүйерлердің сүйікті командаларының біріне тез айналды. 1900 жылы Айнтрахт Брауншвейг Германия футбол қауымдастығының (DFB) құрылтай мүшелерінің бірі болды&lt;ref name=&quot;chronik&quot; /&gt;. Ерте кезеңде табысқа жетіп, жоғары лигада ойнады, 1908 және 1913 жылдары Солтүстік Германия чемпионатын жеңіп алды және 1914 жылға дейін Германия ұлттық құрамасына үш ойыншы берген. Үшінші рейх кезеңінде клуб «Гаулига Нидерзахсен» лигасында ойнап, ұлттық чемпионаттың финалдық кезеңіне екі рет шықты. «Прерау қырғыны» туралы кітапқа сәйкес, жаппай адам өлтіруші Карол Пазур 1940 жылы Айнтрахт Брауншвейг сапында ойнаған&lt;ref&gt;Krvavá noc na Švédských šancích nedaleko Přerova 18. a 19. června 1945 = Die blutige Nacht des 18. und 19. Juni 1945 auf den Schwedenschanzen unweit der Stadt Přerov. Přerov 2018. ISBN 978-80-907231-1-5. (pp.81)&lt;/ref&gt;. 1942–43 маусымында Айнтрахт Брауншвейг ұлттық чемпионаттың плей-офф кезеңіне басты фавориттердің бірі ретінде шықты&lt;ref&gt;{{cite book | first = Stefan | last = Peters | title = Eintracht Braunschweig. Die Chronik | year = 1998 | language = de | publisher = Agon-Sportverlag  | page = 43}}&lt;/ref&gt;. Бапкер Георг «Шорш» Кнёпфле басқарған команда жаңа құрылған «Гаулига Зюдханновер-Брауншвейг» лигасында 18 ойынның 17-сінде жеңіске жетіп, біреуінде тең ойнап, 146 гол соғып, чемпион атанды. Бірінші кезеңде [[Виктория Гамбург]] клубын 5:1 есебімен айқын жеңгеннен кейін, жеребе оларға чемпионаттың тағы бір фавориті — Хельмут Шён баптаған [[Дрезднер (футбол клубы)|Дрезднер]] клубын шығарды. [[Дрезден]] қаласында өткен ойында Дрезднер 4:0 есебімен жеңіп, маусымды жеңіліссіз өткізіп, Германия чемпионы атанды&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.rsssf.org/miscellaneous/unbeaten.html | title = Unbeaten during a League Season | publisher = Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation | access-date = 12 May 2025 | archive-date = 16 December 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151216212124/http://www.rsssf.com/miscellaneous/unbeaten.html | url-status = live }}&lt;/ref&gt;.

Тарихында 4 рет еврокубоктарда бақ сынасқан. 1967/68 жылғы маусымда &quot;Айнтрахт&quot; Чемпиондар кубогында 1/4 финалына дейін жетіп, &quot;[[Ювентус|Ювентус&quot;]] футбол клубынан жеңіліс тапты. 1977/78 жылғы маусымда &quot;Айнтрахт&quot;  УЕФА Кубогының бірінші раундынан &quot;[[Динамо (футбол клубы, Киев)|Динамо Киев]]&quot; футбол клубын ығыстырып жібереді. Бірақ үшінші раундта болашақта УЕФА Кубогының чемпионы атанған голландиялық &quot;[[ПСВ Эйндховен|ПСВ]]&quot; футбол клубынан жеңіліс табады.

1993 пен 2011 жылдар арасында клуб 18 маусымның 15-ін Германияның үшінші лигасында өткізіп, тек үшеуін ғана екінші лигада өткізген.

==Стадион==
[[Сурет:BS Eintracht Stadion.JPG|thumb|right|200px|[[Айнтрахт (стадион)|Айнтрахт стадионы]]]]
{{main|Айнтрахт (стадион)}}

Айнтрахт Брауншвейг клубы өз ойындарын 1923 жылы салынған [[Брауншвейг]] қаласындағы [[Айнтрахт (стадион)|Айнтрахт стадионында]] өткізеді. Қазіргі уақытта стадион шамамен 25 000 адамды қабылдай алады, ал 1960-жылдары мұнда 38 000 көрерменге дейін жиналған&lt;ref name=&quot;Stadion&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.eintracht.com/stadion/geschichte/ | title = Stadion: Geschichte | language = de | access-date = 12 May 2025 | archive-date = 15 October 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131015123510/http://www.eintracht.com/stadion/geschichte/ | url-status = live }}&lt;/ref&gt;. Айнтрахт стадионы салынғанға дейін клуб өз алаңындағы ойындарын 3 000 адамдық «Хельмштедтер штрассе» спорт алаңында өткізген&lt;ref name=&quot;Stadion&quot; /&gt;.

== Жетістіктері ==

* '''ГФР чемпионы''' : 1966/67
* Интертото кубогы (7): 1968, 1970, 1971, 1972, 1975, 1978, 1979.

== Белгілі ойыншылар ==

*[[Пауль Брайтнер]]
* Хорст Вольтер
* Рональд Ворм
* Деннис Крюппке
*[[Игорь Иванович Беланов|Игорь Беланов]]
* Серж Бранко
* Александр Голбан
* Виктор Пасулько
* Сергей Фокин

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Германия футбол клубтары]]
[[Санат:1895 жылы құрылған футбол клубтары]]</text>
      <sha1>1t1ool5wwn70hmreje8sj5o0oxi80pv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айнтрахт (футбол клубы, Майндағы Франкфурт)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>531386</id>
    <revision>
      <id>3606450</id>
      <parentid>3575875</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T19:05:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Lemmy-</username>
        <id>46674</id>
      </contributor>
      <origin>3606450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5875" sha1="rt6q3a5hl8zoixit58k1wwn9in9bicv" xml:space="preserve">{{Футбол клубы
|атауы = {{ту|Германия}} Айнтрахт Франкфурт
|логотипі = Eintracht_Frankfurt.png
|толық атауы = Eintracht Frankfurt e.V.
|лақап аты = Бүркіттер (нем. Die Adler)
 |құрылған         = [[8 наурыз]] [[1899 жыл]]ы
 |стадионы         = Дойче Банк Парк
 |сыйымдылығы     = 59500
 |президент = {{flagicon|Germany}} Матиас Бек
 |жаттықтырушы          = {{flagicon|Spain}} Альберт Риера 
 |капитаны         = {{flagicon|Germany}} Робин Кох
 |рейтингі         =  '''[[УЕФА]]''' рейтингінде '''28-ші орын'''
 |жарыс = [[Футболдан Германия чемпионаты|Примера]]
 |маусым = 2025/26
 |орын = 8
| pattern_la1        = _frankfurt2526h
| pattern_b1         = _frankfurt2526h
| pattern_ra1        = _frankfurt2526h
| pattern_sh1        = _frankfurt2526h
| pattern_so1        = _frankfurt2526hl
| leftarm1           = 000000
| body1              = 000000
| rightarm1          = 000000
| shorts1            = 000000
| socks1             = 000000
| pattern_la2        = _frankfurt2526a
| pattern_b2         = _frankfurt2526a
| pattern_ra2        = _frankfurt2526a
| pattern_sh2        = _frankfurt2526a
| pattern_so2        = _adidasblack2l
| leftarm2           = 
| body2              = 
| rightarm2          = 
| shorts2            = 
| socks2             = 
| pattern_la3        = _frankfurt2526t
| pattern_b3         = _frankfurt2526t
| pattern_ra3        = _frankfurt2526t
| pattern_sh3        = _frankfurt2526t
| pattern_so3        = _adidaswhitel
| leftarm3           = 7c85a4
| body3              = 7c85a4
| rightarm3          = 7c85a4
| shorts3            = 7c85a4
| socks3             = 7c85a4
}}
'''«Айнтрахт»''' Франкфурт ({{lang-de|Eintracht Frankfurt e.V.}}) — неміс футбол клубы. Майндағы Франкфуртта орналасқан. Бундеслигада өнер көрсетеді.

== Тарихы ==
[[1899 жыл]]ы [[8 наурыз]]да Франкфурт-на-Майне жерінде  Frankfurter Fußball-Club Victoria von [[1899 жыл|1899]] және Frankfurter Fußball-Club Kickers von [[1899]] футбол клубтары құрылды. [[1911 жыл|1911]]  Kickers және Victoria командаларының қосылуының нәтижесінде Frankfurter Fußballverein (Kickers-Victoria) von 1899 футбол клубы құрылды.

Бірінші Дүниежүзілік соғыс кезінде клуб өзінің жұмысын уақытша тоқтатты. Соғыстан келгеннен соң Kickers-Victoria футболшылары клубты жаңартып, Frankfurter Turngemeinde клубымен қосылудың нәтижесінде -  Turn- und Sportgemeinde Eintracht Frankfurt von 1861 клубы құрылады. Бірақ ол көпке созылмайды.

Екінші Дүниежүзілік соғыстан кейін қайта жандандырылған SG Eintracht 1946 клубы Гессен Кубогын  жеңеді. Ал [[1959 жыл]]ы &quot;Айнтрахт&quot; өз тарихында алғашқы және соңғы рет Германия чемпионы атанады.

[[1960 жыл]]ы &quot;Айнтрахт&quot; клубы Чемпиондар Кубогының финалисті атанған Германиядағы алғашқы клуб болды. Финалда мадридтік [[Реал]]ға 3-7 есебімен жеңіліс табады.

[[1968 жыл]]ы клуб өз атауын өзгертіп, '''Eintracht Frankfurt e.V.''' атанады.

[[1974 жыл|1974]] және [[1975 жыл]]дары &quot;Айнтрахт&quot; клубы екі рет [[Германия]] Кубогының иегері атанады.

[[1978 жыл]]ы Фридель Рауш жетекшілігімен УЕФА Кубогының жеңіп алады. [[1981 жыл|1981]] және [[1988 жыл|1988¤жылдары]] клуб ГФР Кубогын екі мәрте жеңеді.

[[1994 жыл]]дан бастап клубтың жағдайы нашарлап, тіпті екінші дивизионға түсіп қалады. [[2004 жыл]]ы клубты  Фридхельм Функель басқарады да бір жыл ішінде клубты бірінші Бундеслигаға қайтарады.

== Жетістіктері ==

=== Ұлттық ===
* [[Футболдан Германия чемпионаты|Германия Чемпионаты]] 
** Жеңімпаз: [[1959]]
** Финалист: [[1932]]
* Германия Кубогы 
** Жеңімпаз: [[1974]], [[1975]], [[1981]], [[1988]], [[2018]]
** Финалист: [[1964]], [[2006]], [[2017]], [[2023]]

=== Халықаралық ===
* [[УЕФА Еуропа Лигасы|УЕФА Кубогы / УЕФА Еуропа Лигасы]] 
** Жеңімпаз: [[УЕФА кубогы 1979/80|1980]], [[УЕФА Еуропа лигасы 2021/22|2022]]
* [[Интертото Кубогы]] 
** Жеңімпаз: [[1967]]
* [[УЕФА Чемпиондар Лигасы|Еуропа Чемпиондар Кубогы]]
** Финалист: [[Еуропа чемпиондары кубогы 1959/60|1960]]

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.eintracht.de/ Клубтың ресми сайты] {{ref-de}}
* [http://www.sge4ever.de/ Клуб жанкүйерлерінің сайты] {{ref-de}}

[[Санат:Германия футбол клубтары]]
[[Санат:1899 жылы құрылған футбол клубтары]]
[[Санат:Интертото кубогының жеңімпаз клубтары]]</text>
      <sha1>rt6q3a5hl8zoixit58k1wwn9in9bicv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Уикидеңгей</title>
    <ns>4</ns>
    <id>537752</id>
    <revision>
      <id>3606536</id>
      <parentid>3606130</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T05:00:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3606536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60649" sha1="pj41jtceiz5p49tfrr2ili6gqfxbiwl" xml:space="preserve">'''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]&lt;/span&gt;)

== Деңгей сипаттамасы ==
[[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]]
[[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме)

[[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме)

[[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме)

[[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме)

[[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}}  — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме)

[[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме)

[[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме)

[[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар  (100 000+ өңдеме)

== Рейтинг ==
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
&lt;center&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!№
!Қатысушы аты
!Өңдеме саны
!Мақала тексеруі
!Тіркелген уақыты
![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]]
|-
|1
|{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}}
| data-sort-value=&quot;120022&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022]
| data-sort-value=&quot;109&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109]
|2012-12-28
|{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}}
|-
|2
|{{Қатысушы-түж6|Kasymov}}
| data-sort-value=&quot;95748&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 95 748]
| data-sort-value=&quot;1092&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1092]
|2011-10-03
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|3
|{{Қатысушы-түж6|Салиха}}
| data-sort-value=&quot;86399&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 399]
| data-sort-value=&quot;170&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170]
|2012-07-28
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|4
|{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}}
| data-sort-value=&quot;84036&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 036]
| data-sort-value=&quot;194&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194]
|2017-08-21
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|5
|{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}}
| data-sort-value=&quot;82061&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 82 061]
| data-sort-value=&quot;7&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7]
|2020-06-29
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|6
|{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}}
| data-sort-value=&quot;55535&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 535]
| data-sort-value=&quot;64&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64]
|2012-03-14
|{{stars|*|*|*|*|*|*|*}}
|-
|7
|{{Қатысушы-түж6|Casserium}}
| data-sort-value=&quot;48401&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 48 401]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2017-06-26
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|8
|{{Қатысушы-түж6|Sibom}}
| data-sort-value=&quot;41112&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2010-01-17
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|9
|{{Қатысушы-түж6|Ulan}}
| data-sort-value=&quot;30436&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2007-12-01
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|10
|{{Қатысушы-түж6|1nter pares}}
| data-sort-value=&quot;25921&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 25 921]
| data-sort-value=&quot;46&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 46]
|2023-12-17
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|11
|{{Қатысушы-түж6|AlefZet}}
| data-sort-value=&quot;25095&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2006-05-18
|{{stars|-|*|*|*|*|*|*}}
|-
|12
|{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}}
| data-sort-value=&quot;24505&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505]
| data-sort-value=&quot;979&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979]
|2013-10-20
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|13
|{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}}
| data-sort-value=&quot;21868&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|14
|{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}}
| data-sort-value=&quot;21458&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 21 458]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2018-10-22
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|15
|{{Қатысушы-түж6|Nurken}}
| data-sort-value=&quot;18839&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 18 839]
| data-sort-value=&quot;35&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 35]
|2021-07-07
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|16
|{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}}
| data-sort-value=&quot;17510&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 17 510]
| data-sort-value=&quot;105&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 105]
|2014-01-01
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|17
|{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}}
| data-sort-value=&quot;16955&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 16 955]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2009-06-18
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|18
|{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}}
| data-sort-value=&quot;16069&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 069]
| data-sort-value=&quot;173&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173]
|2010-05-14
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|19
|{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}}
| data-sort-value=&quot;14709&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709]
| data-sort-value=&quot;73&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73]
|2013-06-16
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|20
|{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}}
| data-sort-value=&quot;13737&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 737]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2014-09-25
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|21
|{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}}
| data-sort-value=&quot;12577&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|22
|{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}}
| data-sort-value=&quot;11661&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-01-10
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|23
|{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}}
| data-sort-value=&quot;11199&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 199]
| data-sort-value=&quot;56&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 56]
|2009-09-23
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|24
|{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}}
| data-sort-value=&quot;10031&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 031]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2012-02-12
|{{stars|-|-|*|*|*|*|*}}
|-
|25
|{{Қатысушы-түж6|Тұран}}
| data-sort-value=&quot;8361&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8361]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2022-06-01
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|26
|{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}}
| data-sort-value=&quot;8336&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8336]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2012-11-25
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|27
|{{Қатысушы-түж6|Kas77777}}
| data-sort-value=&quot;8223&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8223]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-07-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|28
|{{Қатысушы-түж6|Daniyar}}
| data-sort-value=&quot;8001&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|29
|{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}}
| data-sort-value=&quot;7909&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 7909]
| data-sort-value=&quot;5&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5]
|2020-01-06
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|30
|{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}}
| data-sort-value=&quot;7873&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 7873]
| data-sort-value=&quot;42&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42]
|2022-05-13
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|31
|{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}}
| data-sort-value=&quot;7842&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|32
|{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}}
| data-sort-value=&quot;7596&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|33
|{{Қатысушы-түж6|Ashina}}
| data-sort-value=&quot;7440&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7440]
| data-sort-value=&quot;15&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15]
|2011-03-07
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|34
|{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}}
| data-sort-value=&quot;7231&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7231]
| data-sort-value=&quot;22&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22]
|2023-11-13
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|35
|{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}}
| data-sort-value=&quot;7012&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012]
| data-sort-value=&quot;12&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12]
|2010-04-22
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|36
|{{Қатысушы-түж6|SSE}}
| data-sort-value=&quot;6974&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|37
|{{Қатысушы-түж6|GaiJin}}
| data-sort-value=&quot;6703&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6703]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|—
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|38
|{{Қатысушы-түж6|Bekus}}
| data-sort-value=&quot;6528&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-03-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|39
|{{Қатысушы-түж6|Alamgir}}
| data-sort-value=&quot;6196&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2007-09-16
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|40
|{{Қатысушы-түж6|Аскаров}}
| data-sort-value=&quot;6193&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|41
|{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}}
| data-sort-value=&quot;6142&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-12-31
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|42
|{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}}
| data-sort-value=&quot;6101&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|43
|{{Қатысушы-түж6|Aghia7}}
| data-sort-value=&quot;6046&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|44
|{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}}
| data-sort-value=&quot;5455&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-09
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|45
|{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}}
| data-sort-value=&quot;5200&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-12-18
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|46
|{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}}
| data-sort-value=&quot;5000&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2021-05-11
|{{stars|-|-|-|*|*|*|*}}
|-
|47
|{{Қатысушы-түж6|Nick jan}}
| data-sort-value=&quot;4652&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-16
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|48
|{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}}
| data-sort-value=&quot;4522&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2015-03-06
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|49
|{{Қатысушы-түж6|Coffee86}}
| data-sort-value=&quot;4323&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4323]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-25
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|50
|{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}}
| data-sort-value=&quot;4213&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4213]
| data-sort-value=&quot;20&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 20]
|2012-09-21
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|51
|{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}}
| data-sort-value=&quot;3759&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2020-09-28
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|52
|{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}}
| data-sort-value=&quot;3683&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-09-07
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|53
|{{Қатысушы-түж6|Majilis}}
| data-sort-value=&quot;3630&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-05-15
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|54
|{{Қатысушы-түж6|Esetok}}
| data-sort-value=&quot;3578&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-11-01
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|55
|{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}}
| data-sort-value=&quot;3545&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-10-22
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|56
|{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}}
| data-sort-value=&quot;3516&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|57
|{{Қатысушы-түж6|Makenzis}}
| data-sort-value=&quot;3398&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3398]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-11-08
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|58
|{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}}
| data-sort-value=&quot;3396&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3396]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2022-11-22
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|59
|{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}}
| data-sort-value=&quot;3310&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|60
|{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}}
| data-sort-value=&quot;3273&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-18
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|61
|{{Қатысушы-түж6|Hardworking}}
| data-sort-value=&quot;3272&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|62
|{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}}
| data-sort-value=&quot;3227&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|63
|{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}}
| data-sort-value=&quot;3168&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|64
|{{Қатысушы-түж6|Qanattan}}
| data-sort-value=&quot;3117&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3117]
| data-sort-value=&quot;5&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5]
|2024-02-23
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|65
|{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}}
| data-sort-value=&quot;3041&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-14
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|66
|{{Қатысушы-түж6|Meruyert}}
| data-sort-value=&quot;2952&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-30
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|67
|{{Қатысушы-түж6|Абылай}}
| data-sort-value=&quot;2950&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-02-15
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|68
|{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}}
| data-sort-value=&quot;2932&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 2932]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2016-03-26
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|69
|{{Қатысушы-түж6|Dauren}}
| data-sort-value=&quot;2871&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|70
|{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}}
| data-sort-value=&quot;2822&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2015-12-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|71
|{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}}
| data-sort-value=&quot;2710&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2710]
| data-sort-value=&quot;11&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11]
|2024-10-23
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|72
|{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}}
| data-sort-value=&quot;2700&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-01
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|73
|{{Қатысушы-түж6|Merey}}
| data-sort-value=&quot;2684&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|74
|{{Қатысушы-түж6|Магпар}}
| data-sort-value=&quot;2680&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-12-11
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|75
|{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}}
| data-sort-value=&quot;2532&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-07
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|76
|{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}}
| data-sort-value=&quot;2530&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|*|*|*}}
|-
|77
|{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}}
| data-sort-value=&quot;2475&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2016-10-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|78
|{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}}
| data-sort-value=&quot;2471&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|79
|{{Қатысушы-түж6|G55}}
| data-sort-value=&quot;2468&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|80
|{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}}
| data-sort-value=&quot;2447&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2447]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|81
|{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}}
| data-sort-value=&quot;2445&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|82
|{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}}
| data-sort-value=&quot;2424&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|83
|{{Қатысушы-түж6|Рахман999}}
| data-sort-value=&quot;2304&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2022-10-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|84
|{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}}
| data-sort-value=&quot;2277&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2277]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2026-01-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|85
|{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}}
| data-sort-value=&quot;2247&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2014-02-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|86
|{{Қатысушы-түж6|Drift}}
| data-sort-value=&quot;2233&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-01-07
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|87
|{{Қатысушы-түж6|Egorkz}}
| data-sort-value=&quot;2232&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|88
|{{Қатысушы-түж6|Mira01}}
| data-sort-value=&quot;2229&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-30
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|89
|{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}}
| data-sort-value=&quot;2215&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|90
|{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}}
| data-sort-value=&quot;2208&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-07
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|91
|{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}}
| data-sort-value=&quot;2175&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-07-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|92
|{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}}
| data-sort-value=&quot;2036&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2010-04-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|93
|{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}}
| data-sort-value=&quot;2004&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 2004]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-03-26
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|94
|{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}}
| data-sort-value=&quot;1938&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938]
| data-sort-value=&quot;4&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4]
|2019-11-22
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|95
|{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}}
| data-sort-value=&quot;1857&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|96
|{{Қатысушы-түж6|Daneker}}
| data-sort-value=&quot;1857&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-08
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|97
|{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}}
| data-sort-value=&quot;1834&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 1834]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2025-08-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|98
|{{Қатысушы-түж6|Esen48}}
| data-sort-value=&quot;1808&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-04-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|99
|{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}}
| data-sort-value=&quot;1800&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-12-25
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|100
|{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}}
| data-sort-value=&quot;1795&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795]
| data-sort-value=&quot;101&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101]
|2015-11-17
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|101
|{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}}
| data-sort-value=&quot;1710&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-01-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|102
|{{Қатысушы-түж6|Nelli}}
| data-sort-value=&quot;1666&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|103
|{{Қатысушы-түж6|Araichik}}
| data-sort-value=&quot;1622&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-14
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|104
|{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}}
| data-sort-value=&quot;1613&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2019-08-27
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|105
|{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}}
| data-sort-value=&quot;1600&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1600]
| data-sort-value=&quot;6&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6]
|2018-05-19
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|106
|{{Қатысушы-түж6|2rk}}
| data-sort-value=&quot;1552&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|107
|{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}}
| data-sort-value=&quot;1530&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1530]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2022-04-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|108
|{{Қатысушы-түж6|Gliwi}}
| data-sort-value=&quot;1510&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1510]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-05-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|109
|{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}}
| data-sort-value=&quot;1496&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-04-26
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|110
|{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}}
| data-sort-value=&quot;1490&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|111
|{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}}
| data-sort-value=&quot;1480&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-19
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|112
|{{Қатысушы-түж6|DinDK}}
| data-sort-value=&quot;1383&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|113
|{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}}
| data-sort-value=&quot;1371&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-04
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|114
|{{Қатысушы-түж6|Tulya}}
| data-sort-value=&quot;1344&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|115
|{{Қатысушы-түж6|Ayauly}}
| data-sort-value=&quot;1337&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|116
|{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}}
| data-sort-value=&quot;1314&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-09-06
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|117
|{{Қатысушы-түж6|Tarih}}
| data-sort-value=&quot;1304&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-14
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|118
|{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}}
| data-sort-value=&quot;1283&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-05-10
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|119
|{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}}
| data-sort-value=&quot;1278&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2020-04-17
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|120
|{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}}
| data-sort-value=&quot;1277&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277]
| data-sort-value=&quot;65&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65]
|2016-06-23
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|121
|{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}}
| data-sort-value=&quot;1248&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-10-04
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|122
|{{Қатысушы-түж6|Шілде}}
| data-sort-value=&quot;1223&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-01-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|123
|{{Қатысушы-түж6|IL68}}
| data-sort-value=&quot;1215&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1215]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:IL68|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2017-05-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|124
|{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}}
| data-sort-value=&quot;1178&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|125
|{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}}
| data-sort-value=&quot;1156&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2021-01-13
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|126
|{{Қатысушы-түж6|Aimanber}}
| data-sort-value=&quot;1150&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-05
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|127
|{{Қатысушы-түж6|Ziv}}
| data-sort-value=&quot;1140&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1140]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-12-09
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|128
|{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}}
| data-sort-value=&quot;1136&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|129
|{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}}
| data-sort-value=&quot;1126&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2015-11-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|130
|{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}}
| data-sort-value=&quot;1119&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|131
|{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}}
| data-sort-value=&quot;1102&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1102]
| data-sort-value=&quot;16&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16]
|2024-02-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|132
|{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}}
| data-sort-value=&quot;1096&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-11
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|133
|{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}}
| data-sort-value=&quot;1083&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-28
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|134
|{{Қатысушы-түж6|Kafarik}}
| data-sort-value=&quot;1075&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-12-24
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|135
|{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}}
| data-sort-value=&quot;1054&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-05-02
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|136
|{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}}
| data-sort-value=&quot;1049&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-18
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|137
|{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}}
| data-sort-value=&quot;1048&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1048]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2025-10-29
|{{stars|-|-|-|-|-|*|*}}
|-
|138
|{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}}
| data-sort-value=&quot;993&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|139
|{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}}
| data-sort-value=&quot;987&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|140
|{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}}
| data-sort-value=&quot;976&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-11-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|141
|{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}}
| data-sort-value=&quot;973&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|142
|{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}}
| data-sort-value=&quot;964&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|143
|{{Қатысушы-түж6|Aselhan}}
| data-sort-value=&quot;948&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2011-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|144
|{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}}
| data-sort-value=&quot;931&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931]
| data-sort-value=&quot;9&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9]
|2024-09-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|145
|{{Қатысушы-түж6|Adiladil}}
| data-sort-value=&quot;906&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-09
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|146
|{{Қатысушы-түж6|NErnur98}}
| data-sort-value=&quot;880&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-19
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|147
|{{Қатысушы-түж6|Касымхан}}
| data-sort-value=&quot;866&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|148
|{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}}
| data-sort-value=&quot;865&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-09-18
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|149
|{{Қатысушы-түж6|Mukhin}}
| data-sort-value=&quot;850&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|150
|{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}}
| data-sort-value=&quot;830&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|151
|{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}}
| data-sort-value=&quot;820&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|152
|{{Қатысушы-түж6|Dambler}}
| data-sort-value=&quot;819&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|153
|{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}}
| data-sort-value=&quot;813&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|154
|{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}}
| data-sort-value=&quot;801&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-11-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|155
|{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}}
| data-sort-value=&quot;794&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-02-14
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|156
|{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}}
| data-sort-value=&quot;790&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-09-18
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|157
|{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}}
| data-sort-value=&quot;789&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|158
|{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}}
| data-sort-value=&quot;787&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|159
|{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}}
| data-sort-value=&quot;785&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-12-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|160
|{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}}
| data-sort-value=&quot;780&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2015-01-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|161
|{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}}
| data-sort-value=&quot;777&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2022-02-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|162
|{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}}
| data-sort-value=&quot;763&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-01-22
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|163
|{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}}
| data-sort-value=&quot;743&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2022-02-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|164
|{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}}
| data-sort-value=&quot;739&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|165
|{{Қатысушы-түж6|Mariko}}
| data-sort-value=&quot;734&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-06-26
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|166
|{{Қатысушы-түж6|Rake}}
| data-sort-value=&quot;726&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-02
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|167
|{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}}
| data-sort-value=&quot;723&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 723]
| data-sort-value=&quot;3&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3]
|2008-07-14
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|168
|{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}}
| data-sort-value=&quot;723&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|169
|{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}}
| data-sort-value=&quot;722&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2015-04-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|170
|{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}}
| data-sort-value=&quot;720&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-05-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|171
|{{Қатысушы-түж6|Alfiya}}
| data-sort-value=&quot;719&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|172
|{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}}
| data-sort-value=&quot;697&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 697]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-02-03
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|173
|{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}}
| data-sort-value=&quot;695&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|174
|{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}}
| data-sort-value=&quot;693&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693]
| data-sort-value=&quot;7&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7]
|2023-01-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|175
|{{Қатысушы-түж6|Cekli829}}
| data-sort-value=&quot;690&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|176
|{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}}
| data-sort-value=&quot;684&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|177
|{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}}
| data-sort-value=&quot;676&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|178
|{{Қатысушы-түж6|Saken kun}}
| data-sort-value=&quot;673&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-01-31
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|179
|{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}}
| data-sort-value=&quot;672&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 672]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-05-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|180
|{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}}
| data-sort-value=&quot;671&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2018-08-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|181
|{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}}
| data-sort-value=&quot;666&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 666]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-07-06
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|182
|{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}}
| data-sort-value=&quot;664&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 664]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2008-08-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|183
|{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}}
| data-sort-value=&quot;658&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-03-04
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|184
|{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}}
| data-sort-value=&quot;656&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-10-23
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|185
|{{Қатысушы-түж6|Баха}}
| data-sort-value=&quot;654&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|186
|{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}}
| data-sort-value=&quot;651&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-03-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|187
|{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}}
| data-sort-value=&quot;645&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-02-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|188
|{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}}
| data-sort-value=&quot;642&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|189
|{{Қатысушы-түж6|IArhunI}}
| data-sort-value=&quot;640&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 640]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-12-15
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|190
|{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}}
| data-sort-value=&quot;639&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-08-03
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|191
|{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}}
| data-sort-value=&quot;622&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2021-04-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|192
|{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}}
| data-sort-value=&quot;620&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2017-09-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|193
|{{Қатысушы-түж6|Aseke16}}
| data-sort-value=&quot;617&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 617]
| data-sort-value=&quot;1&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1]
|2014-01-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|194
|{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}}
| data-sort-value=&quot;615&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 615]
| data-sort-value=&quot;19&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19]
|2022-01-16
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|195
|{{Қатысушы-түж6|Makhanov}}
| data-sort-value=&quot;613&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|196
|{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}}
| data-sort-value=&quot;601&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-01-27
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|197
|{{Қатысушы-түж6|Inkar}}
| data-sort-value=&quot;600&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-04-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|198
|{{Қатысушы-түж6|Mma}}
| data-sort-value=&quot;599&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|199
|{{Қатысушы-түж6|Юкке}}
| data-sort-value=&quot;599&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-29
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|200
|{{Қатысушы-түж6|Mary}}
| data-sort-value=&quot;597&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|201
|{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}}
| data-sort-value=&quot;587&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-03-31
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|202
|{{Қатысушы-түж6|Аскар}}
| data-sort-value=&quot;584&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2008-03-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|203
|{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}}
| data-sort-value=&quot;575&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-08-17
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|204
|{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-04-20
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|205
|{{Қатысушы-түж6|Badyroff}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|206
|{{Қатысушы-түж6|Нурия}}
| data-sort-value=&quot;569&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|207
|{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}}
| data-sort-value=&quot;565&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-04-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|208
|{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}}
| data-sort-value=&quot;562&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|209
|{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}}
| data-sort-value=&quot;558&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 558]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2025-10-24
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|210
|{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}}
| data-sort-value=&quot;555&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2022-08-21
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|211
|{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}}
| data-sort-value=&quot;555&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|212
|{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}}
| data-sort-value=&quot;547&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2014-10-17
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|213
|{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}}
| data-sort-value=&quot;541&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-11-19
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|214
|{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}}
| data-sort-value=&quot;534&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|215
|{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}}
| data-sort-value=&quot;533&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2012-06-11
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|216
|{{Қатысушы-түж6|Olkikz}}
| data-sort-value=&quot;529&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-07-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|217
|{{Қатысушы-түж6|Fornax}}
| data-sort-value=&quot;528&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2024-03-08
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|218
|{{Қатысушы-түж6|Dzhos}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|219
|{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527]
| data-sort-value=&quot;10&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10]
|2014-11-10
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|220
|{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}
| data-sort-value=&quot;527&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2013-09-21
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|221
|{{Қатысушы-түж6|Arachn0}}
| data-sort-value=&quot;523&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-02-05
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|222
|{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}}
| data-sort-value=&quot;522&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2011-06-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|223
|{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2016-12-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|224
|{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}}
| data-sort-value=&quot;520&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520]
| data-sort-value=&quot;8&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8]
|2014-12-27
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|225
|{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}}
| data-sort-value=&quot;518&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518]
| data-sort-value=&quot;2&quot; |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&amp;contribs=user&amp;target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&amp;namespace=0&amp;tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2]
|2018-05-12
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|226
|{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}}
| data-sort-value=&quot;518&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 518]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-04-01
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|227
|{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}}
| data-sort-value=&quot;514&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 514]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2018-01-07
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|228
|{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}}
| data-sort-value=&quot;514&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2017-10-13
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|229
|{{Қатысушы-түж6|Albergenius}}
| data-sort-value=&quot;510&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2009-03-30
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|-
|230
|{{Қатысушы-түж6|Friction27}}
| data-sort-value=&quot;506&quot; |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506]
| data-sort-value=&quot;0&quot; |0
|2020-08-16
|{{stars|-|-|-|-|-|-|*}}
|}
&lt;/center&gt;
&lt;!-- BOT:END --&gt;

{{Wikistats}}


[[Санат:Уикипедия:Анықтама]]
[[Санат:Уикипедия:Қауым]]</text>
      <sha1>pj41jtceiz5p49tfrr2ili6gqfxbiwl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Ақ Орда хандары</title>
    <ns>10</ns>
    <id>547588</id>
    <revision>
      <id>3606392</id>
      <parentid>3571348</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:14:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3606392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1581" sha1="tb87nvr7fzosze4h4r8iz5ldf9yzpxp" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
|аты = Ақ Орда хандары
|state = &lt;includeonly&gt;{{{state|autocollapse}}}&lt;/includeonly&gt;
|сурет = 
|тақырып = [[Ақ Орда (мемлекет)|Алтын Орданың Сол Қанатының]] хандары
|үсті = 
|titlestyle        = background:#C6C9FF
|groupstyle = background:#C6C9FF
|abovestyle = background:#C6C9FF
|oddstyle = 
|бөлім1 = 
|тізім1 = {{nobr|[[Орда Ежен хан]] •}} {{nobr|[[Күнқыран хан]] •}} {{nobr|[[Құтұқу]] •}} {{nobr|[[Қоныша хан]] •}} {{nobr|[[Көбелек хан]] •}} {{nobr|[[Баян хан]] •}} {{nobr|[[Маңғытай]] •}} {{nobr|[[Құштай]] •}} {{nobr|[[Сасы Бұқа хан]] •}} {{nobr|[[Қалақ]] •}} {{nobr|[[Қият Исатай]] •}} {{nobr|[[Ерзен хан]] •}} {{nobr|[[Қият Жыр Құтлы]] •}} {{nobr|[[Шымтай хан]] •}} {{nobr|[[Қият Теңіз Бұқа]] •}} {{nobr|[[Қара Ноғай]] •}} {{nobr|[[Тоғлық Темір хан]] •}} {{nobr|[[Мүбәрәк Қожа хан]] •}} {{nobr|[[Құтлық Қожа]] •}} {{nobr|[[Ұрыс хан]] •}} {{nobr|[[Тоқтақия хан]] •}} {{nobr|[[Темірмәлік хан]] •}} {{nobr|[[Тоқтамыс хан]] •}} {{nobr|[[Қойыршақ хан]] •}} {{nobr|[[Барақ хан]] •}}
|бөлім2 = 
|тізім2 = 
|бөлім3 =
|тізім3 =    
|асты = 
}}
&lt;noinclude&gt;[[Санат:Навигациялық үлгілер:Монархтар]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tb87nvr7fzosze4h4r8iz5ldf9yzpxp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606395</id>
      <parentid>3606392</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:16:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3606395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1575" sha1="0lodl1evapkrwah9kcj69us5eu3g928" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
|аты = Ақ Орда хандары
|state = &lt;includeonly&gt;{{{state|autocollapse}}}&lt;/includeonly&gt;
|сурет = 
|тақырып = [[Ақ Орда (мемлекет)|Алтын Орда Сол Қанатының]] хандары
|үсті = 
|titlestyle        = background:#C6C9FF
|groupstyle = background:#C6C9FF
|abovestyle = background:#C6C9FF
|oddstyle = 
|бөлім1 = 
|тізім1 = {{nobr|[[Орда Ежен хан]] •}} {{nobr|[[Күнқыран хан]] •}} {{nobr|[[Құтұқу]] •}} {{nobr|[[Қоныша хан]] •}} {{nobr|[[Көбелек хан]] •}} {{nobr|[[Баян хан]] •}} {{nobr|[[Маңғытай]] •}} {{nobr|[[Құштай]] •}} {{nobr|[[Сасы Бұқа хан]] •}} {{nobr|[[Қалақ]] •}} {{nobr|[[Қият Исатай]] •}} {{nobr|[[Ерзен хан]] •}} {{nobr|[[Қият Жыр Құтлы]] •}} {{nobr|[[Шымтай хан]] •}} {{nobr|[[Қият Теңіз Бұқа]] •}} {{nobr|[[Қара Ноғай]] •}} {{nobr|[[Тоғлық Темір хан]] •}} {{nobr|[[Мүбәрәк Қожа хан]] •}} {{nobr|[[Құтлық Қожа]] •}} {{nobr|[[Ұрыс хан]] •}} {{nobr|[[Тоқтақия хан]] •}} {{nobr|[[Темірмәлік хан]] •}} {{nobr|[[Тоқтамыс хан]] •}} {{nobr|[[Қойыршақ хан]] •}} {{nobr|[[Барақ хан]] •}}
|бөлім2 = 
|тізім2 = 
|бөлім3 =
|тізім3 =    
|асты = 
}}
&lt;noinclude&gt;[[Санат:Навигациялық үлгілер:Монархтар]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0lodl1evapkrwah9kcj69us5eu3g928</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Танашұлы Уәлитхан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>549513</id>
    <redirect title="Уәлитхан Танашев" />
    <revision>
      <id>3606620</id>
      <parentid>2356750</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T10:39:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>5055</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Шынжырлы айдатуды түзетті → [[Уәлитхан Танашев]]</comment>
      <origin>3606620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="ovjzerd57x4zt2t5oy7dhm0p5hfixrd" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Уәлитхан Танашев]]</text>
      <sha1>ovjzerd57x4zt2t5oy7dhm0p5hfixrd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Жаңалықтар/Техникалық</title>
    <ns>4</ns>
    <id>554792</id>
    <revision>
      <id>3606474</id>
      <parentid>3603454</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T20:21:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>28897</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tech News: 2026-21 */ жаңа бөлім</comment>
      <origin>3606474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107680" sha1="32numz3au3a155yozwcpx4w0sfehxz6" xml:space="preserve">{{Мұрағат|2014 жылғы техникалық жаңалықтар|2015 жылғы техникалық жаңалықтар|2016 жылғы техникалық жаңалықтар|2017 жылғы техникалық жаңалықтар|2018 жылғы техникалық жаңалықтар|2019 жылғы техникалық жаңалықтар|2020 жылғы техникалық жаңалықтар|2021 жылғы техникалық жаңалықтар|2022 жылғы техникалық жаңалықтар|2023 жылғы техникалық жаңалықтар|2024 жылғы техникалық жаңалықтар|2025 жылғы техникалық жаңалықтар|2026 жылғы техникалық жаңалықтар}}

{{Жинақталған мазмұн|20|400}}

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-03&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''Updates for editors'''
* As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596]
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support &quot;map&quot; as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:32, 2026 ж. қаңтардың 13 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29907192 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-04&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] 
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114]

'''Updates for technical contributors'''
* As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: &lt;code dir=ltr&gt;https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/&lt;/code&gt;) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]!
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:29, 2026 ж. қаңтардың 20 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29943403 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-05&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February.
* All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project.
* Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the &quot;prevent this user from editing their own talk page&quot; is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385]

'''Updates for technical contributors'''
* A new AbuseFilter variable, &lt;code&gt;account_type&lt;/code&gt;, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the &lt;code&gt;createaccount&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;autocreateaccount&lt;/code&gt; actions. As part of this change, the variable &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; has been renamed to &lt;code&gt;account_name&lt;/code&gt;, and &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049]
* Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;upload.wikimedia.org/…&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 02:16, 2026 ж. қаңтардың 27 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29969530 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-06&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The &quot;{{int:pageinfo-toolboxlink}}&quot; feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669]

'''Updates for technical contributors'''
* There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389]
* The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]]

'''Weekly highlight'''
* Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 22:43, 2026 ж. ақпанның 2 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30000986 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-07&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors.
* A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] 
* When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458]
* The automatic &quot;magic links&quot; for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;{{#isbn}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604]
* Two new wikis have been created: 
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|&lt;code&gt;w:kaj:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|&lt;code&gt;w:ppl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. 

'''Updates for technical contributors'''
* A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 04:29, 2026 ж. ақпанның 10 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30026671 тізімін пайдаланып User:Quiddity (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-08&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237]

'''Updates for editors'''
* The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval]
* The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias.
* Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;#siteNotice { display: none; }&lt;/code&gt; to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the &quot;view new changes since…&quot; button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339]

'''Updates for technical contributors'''
* New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:16, 2026 ж. ақпанның 17 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30086330 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-09&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html]
'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764]
* Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new &quot;Edit full page&quot; button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112]
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered &quot;beta&quot; on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:skin-theme-description&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag&lt;/code&gt; to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta.
* The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], &lt;code dir=ltr&gt;ext.globalwatchlist.rebuild&lt;/code&gt;, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:03, 2026 ж. ақпанның 24 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30119102 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-10&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki.

'''Updates for editors'''
* [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&amp;filter=&amp;optional=1&amp;action=translate help to localize] this and related features.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912]
* Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807]
* Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no &lt;code dir=ltr&gt;uselang=&lt;/code&gt; URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111]
* The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily.
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust &amp; Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807]

'''Updates for technical contributors'''
* To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696]
* The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views.
* The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users.
* [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 22:51, 2026 ж. наурыздың 2 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30137798 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-11&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.
* Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]).

'''Updates for editors'''
* Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118]
* Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793]

'''Updates for technical contributors'''
* API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests].
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:52, 2026 ж. наурыздың 9 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30213008 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-12&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055]
* On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016]
* Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]].
* Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263]
'''Updates for technical contributors'''
* A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874]
* Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror&lt;/code&gt; or &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.lib&lt;/code&gt; modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.switch&lt;/code&gt; hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720]
* The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:35, 2026 ж. наурыздың 17 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30260505 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-13&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|&quot;Log in with passkey&quot; button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step.
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647]
* The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823]
* Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia.

'''Updates for technical contributors'''
* Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&amp;oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127]

* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]]

'''In depth'''
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:50, 2026 ж. наурыздың 23 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30268305 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]].

'''Updates for editors'''
* The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]].
* The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap &quot;Edit&quot;. This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:25, 2026 ж. наурыздың 31 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30329462 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''

* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]].
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304]
* All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]].
* The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;format=php&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538]
* The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example &quot;WP&quot; for the &quot;Project&quot; (&quot;Wikipedia&quot;) namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:18, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30362761 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature.
'''Updates for editors'''
* On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294]
* The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=query&amp;meta=notifications&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991]
* Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20:18, 2026 ж. сәуірдің 13 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30380527 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-17&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest &quot;Liquid Glass&quot; visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias.
* An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]].
* On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857]

'''Updates for technical contributors'''
* As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The &lt;code&gt;mirrors.wikimedia.org&lt;/code&gt; service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707]
* The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; directly, please update them to use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;file&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;filerevision&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741]
* Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&amp;title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]].
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19:59, 2026 ж. сәуірдің 20 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30432763 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-18&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484]
* All Wikipedia users with new accounts and those who activated the &quot;automatically enable most beta features&quot; option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676]

'''Updates for technical contributors'''
* As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23:05, 2026 ж. сәуірдің 27 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30458046 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-19&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available.
'''Updates for editors'''
* The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]].
* The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909]
* From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the &quot;Translate to English&quot; dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] 
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as &quot;changes 3&quot; instead of &quot;3 changes&quot; in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091]
'''Updates for technical contributors'''
* The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:42, 2026 ж. мамырдың 5 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30498077 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-20&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward.

'''Updates for editors'''
* The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks.
* The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mediawiki.ui.input&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 00:20, 2026 ж. мамырдың 12 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30524429 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-21&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]].

'''Updates for editors'''
* An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions.
* To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the &quot;Tools &gt; Action&quot; menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008]
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]]

'''In depth'''

* On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]].
* The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for &quot;Who Wrote That&quot; and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 01:21, 2026 ж. мамырдың 19 (+05)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30539262 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;</text>
      <sha1>32numz3au3a155yozwcpx4w0sfehxz6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Капитан Марвел (DC Comics)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>557320</id>
    <revision>
      <id>3606583</id>
      <parentid>3590080</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T08:10:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3606583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47771" sha1="9cyyme393ab1h1h0oidj70dz0gmyxxz" xml:space="preserve">[[Сурет:WhizComicsNo02.jpg|thumb|right|200px]]
'''Капитан Марвел''' ({{lang-en|Captain Marvel}}) немесе '''Шазам''' ([[Ағылшын тілі|ағ]]. [[DC Comics|Shazam]]) атымен әйгілі – ойдан шығарылған суперқаһарман, комикстердің кейіпкері, басында [[Fawcett Comics]] деген баспадан жарияланып, қазір [[DC Comics]] баспасы басып шығарады. 1939 жылы Чарльз Кларенс Бек атты суретші мен жазушы Билл Паркердің ойлап тапқан кейіпкері; ол алғашқы рет Whiz Comics #2 (1940 ж. ақпан) журналында басылып шықты. Капитан Марвел – Билли Бэтсон радиода  репортер болып істейтін қиялды жасөспірімнің альтер-эгосы. Оны Шазам атты мейірімді сиқыршы суперқаһарман болу үшін таңдады. Әрдайым Билли сиқыршының атын айтқанда, оған сиқырлы жай түсіп, жасөспірімнен алты [[миф]]&lt;nowiki/&gt;ологиялық кейіпкердің  қабілеттерімен ержеткен суперқаһарманға  аударады.&lt;ref name=&quot;dc-ency&quot;&gt;&lt;cite id=&quot;CITEREFBeatty2008&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot;&gt;''Beatty Scott.'' &lt;/span&gt;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;  Оның отбасы мүшелері, әлемге «Марвел отбасы» ретінде танымал,оның ішінде Мэри Марвел мен Капитан –Марвел және кейбір достары Биллидің күшін алып өздері «Марвел» ретінде танылады.

Капитан Марвел туралы хикаяларында ол «әлемдегі ең мықты» болып жарияланды, сонымен қатар оған «Big  Red Cheese» («Үлкен қызыл ірімшік») деген жалған атты суперзұлым Доктор Сиван қойған: содан соң бұл эпитетті Капитан Марвелдің қастерлеушілер қабылдады. Комикстарды сату бойынша Капитан Марвел 1940 жылдардың ең әйгілі суперқаһарман болып танылды. Осының себебі 1940 жылдары  Captain Marvel Adventures ([[Қазақ тілі|қаз]]. Капитан Марвелдің хикаялары) комикстердің сериясы [[Супермен]] мен басқа суперқаһармандардың комикстеріне қарай сатылған даналардың мөлшері үлкенірек болғандықтан.&lt;ref name=&quot;TiptonMoviePoopShoot&quot;&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;''Tipton, Scott''&amp;#x20;[http://www.moviepoopshoot.com/comics101/6.html The World's Mightiest Mortal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050614004150/http://www.moviepoopshoot.com/comics101/6.html |date=2005-06-14 }}.&amp;#x20;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ComicSuccessMuseum&quot;&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;[http://comicbookads.leafpublishing.com/hall-of-covers/cover-display2-page2.htm Comic Book Success Stories].&amp;#x20;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; Капитан Марвел хикаяларын киноға түсірілген тұңғыш суперқаһарман болды: 1941 жылы Republic Pictures студиясы «Капитан Марвелдің хикаялары» атты телехикаясын шығарды.

1953 жылы Fawcett Comics осы кейіпкер туралы басылымды тоқтатты – бір жағынан оның себебі DC Comics екеуінің аралығында кейіпкердің костюмы авторлық құқықтың бұзылуы туралы таласып жүрген. [[DC Comics]] Капитан Марвелдің кейіпкері Суперменнің бейнесінің ерекшеліктерді заңсыз алғанын жариялады. 1972 ж. DC Марвел отбасының кейіпкерлеріне лицензияны алып өз комикстердің әлеміне қайтарды; алайда, кейіпкерлердің толық құқықтарын 1991 ж. сатып алған. Сол кезден бастап DC Капитан Марвел мен Марвел Отбасын DC әлеміне енгізіп, бірнеше рет кейіпкердің әйгілілігін қайтадан әуелгі деңгейіне келтіруге тырысты. Осыған қарамастан Капитан Марвел жас ұрпақтың арасында аты ойлағандай шыққан жоқ, дегенмен 1970 жылдары [[CBS]] арнасында қаһарман туралы Shazam! атты телехикаясы үш маусыммен көрсетілді.

Fawcett пен DC [[Marvel Comics|Капитан Марвел]]&lt;nowiki/&gt;дің хикаяларын басылымның аралығында [[Marvel Comics]] өзінің Капитан Марвелін сауда таңбасын тіркеп қойғандықтан, DC Comics Капитан Марвел мен Марвел Отбасыны осы атымен комикстер нарығында қолдануға құқығы болмады. 1972 жылдан бастап оның орнына DC Shazam! сауда таңбасын осы кейіпкердің комикстердің атауын ретінде пайдаланған. Сондықтан Капитан Марвелді жиі қате «Shazam» деп атайды. 2011 ж. DC студиясының барлық комикстердің жаңадан басылғанынан кейін, Капитан Маврел кейіпкері бір жола «Шазам» деп аталды.
&lt;ref&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;''Rogers, Vaneta.''&amp;#x20;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;

== Басылымдардың тарихы ==

=== Зерттеме мен шабыттың көзі ===
[[File:CaptMarvelAdventures6.jpg|thumb|link=Special:FilePath/CaptMarvelAdventures6.jpg]][[National Comics]] баспасының жаңа суперқаһармандардың ([[Бэтмен]] мен [[Супермен]]) табысқа жеткенінен кейін, Fawcett Publications компаниясы 1939 ж. өзінің комикспен айналысатын  бөлімін ашты. Fawcett  Билл Паркер комикстердің сценарийшісін жұмысқа алып, оған Flash Comics атты сериясына бірнеше кейіпкер – қаһармандарды ойлап табуға тапсырыс берді. Жеңілмейтін Тырнақұтан, Жойқын Тыңшы ([[Ағылшын тілі|ағ]]. [[Spy Smasher]]), Алтын оқ, Лэнс О’Кейси, Скип Смит пен Дэн Дейраның хикаялардан басқа, Паркер алты суперқаһарманнан тұратын топтың хикаясын жазған. Әрбір суперқаһарманда берілген мифологиялық кейіпкерден ерекше күш – қуаты болған. Fawcett Comics компанияның атқарушы директоры Ральф Дайг алты кейіпкерді  осы алты күш-қуатымен бір кейіпкерге біріктіруге шешім қабылдады. Паркер осы ұсынысты қабылдап, кейіпкерге «Капитан Гром» есімін берді.&lt;ref name=&quot;JohnnyShazam&quot;&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;''Hembeck, Fred''&amp;#x20;[http://www.proudrobot.com/hembeck/shazam2.html Johnny Thunder and Shazam!]&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; Компанияда істейтін суретші Чарльз Кларенс Бек әрленімді жасап, Паркердің хикаясын безендірген. Бұл комикстің ерекшелігі – мультипликация стилі. «1939 жылы мен және Билл Паркер Fawcett тұңғыш комикспен жұмыс істегенде, суперқаһармандардың комикстері қаншама нашар жазғанымен безендіргенін екеуіміз де байқадық » - деп Бек берген сұхбатында атап өткен. «Біз өзіміздің оқырмандарға нағыз комиксті беруді шештік: комик-стрип стилінде бейнеленген және негізінде pulp-журналдардың мезі қылған формулары мен ескі ауыз әдебиеттің әңгімелері және классикалық  мифтерді алып көркем хикаяны жаздық».&lt;ref&gt;[http://cartoonician.com/an-interview-with-c-c-beck/ &quot;An Interview with C.C. Beck, &quot; ''Hogan’s Alley'' #3, 1995]&lt;/ref&gt;

1939 ж. күз мезгілінде Flash Comics № 1 пен Thrill Comics № 1 баспалардан жарнама болу мақсатымен басылған серияның алғашқы шығуының тиражы аз болған. Басылым шыққан соң Fawcett тез арада «Капитан Гром», «Flash Comics» және «Thrill Comics» [[атаулар]]&lt;nowiki/&gt;ын пайдалануға болмайтынын білді. Сондықтан осы серияның атауы Whiz Comics  өзгертіліп, Fawcett суретшісі Пит Костанца Капитан Гром есімі «Таңғажайып Капитан» ([[Ағылшын тілі|ағ]]. Captain Marvelous ) есіміне ауыстыруға ұсынды, бірақ та редакторлар осы есімді «Ғажап Капитан» ([[Ағылшын тілі|ағ]]. Captain Marvel) атауына дейін қысқартты.  Сөздік көпіршіктер өзгеріліп, хикая мен кейіпкердің аты «Капитан Марвелға» ауыстырып, Whiz Comics № 2 хикаясы (1940 ж, ақпан айымен белгіленіп) 1939 жылдың аяғында жарыққа шыққан.

Капитан Марвелдің шабыт көздері әр түрлі адамдар болған. Оның сыртқы түрі [[Фред МакМюррей]]&lt;nowiki/&gt;ден, сол кезде әлемге әйгілі американдық актер&lt;ref name=&quot;FC1&quot;&gt;&lt;cite id=&quot;CITEREFBeck2001&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot;&gt;''Beck C. C.'' [http://www.marvelfamily.com/faq/mfinspiration.aspx Fawcett Companion: The Best of FCA (Fawcett Collectors of America)].&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;, алынған, алайда оны [[Кэри Грант]] пен [[Джек Оуки]]&lt;nowiki/&gt;мен салыстырған.&lt;ref name=&quot;MarFam&quot;&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;[http://www.marvelfamily.com/faq/mfinspiration.aspx Marvel Family Inspiration].&amp;#x20; &lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; Fawcett Publications қалаушысына Уиллфорд Фосеттке «Билли Бэтсон» лақапты беріп, осы лақапты Марвел кейіпкері алды.&lt;ref name=&quot;LN&quot;&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;[http://loknar54.com/JLA-CaptainMarvel.html Captain Marvel Earth's Mightiest Mortal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190327073940/http://loknar54.com/JLA-CaptainMarvel.html |date=2019-03-27 }}.&amp;#x20;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; Fawcett тұңғыш комикстары Whiz Comicsпен шабыттандырып [[Captain Billy’s Whiz Bang]] атауымен басылды.&lt;ref name=&quot;MF2&quot;&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;[http://www.marvelfamily.com/FunFacts/funfact.aspx?FFID=8 Shazam Fun Facts].&amp;#x20;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; Fawcett Суперменді әйгілі қылған кейбіреу элементтерін ( алып күш пен шапшандық, ғылыми-фантастикалық әңгімелер, репортердің альтер-эгосы ) алып Капитан Марвелға еңгізді. Fawcett маркетингтің директоры Кент Фосетт өз жұмыскерлеріне : «Маған екінші Суперменді жасап беріңдер, алайда оның альтер-эгосы ер кісі болмай, 10 немесе 12 жастағы ұл бала болсың» айтып берген.&lt;ref name=&quot;likeSupes&quot;&gt;&lt;cite contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot;&gt;Fawcett Companion.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

Нәтижесінде, Капитан Марвелдің альтер-эгосы 12 жастағы Билли Бэтсон атты ұл болды. Whiz Comics  түпнұсқалық хикаясында баспанасыз газет қызметкері Билли бейтаныс жұмбақ кісімен құпиялы метроның туннеліне кірген. Жүргізушісіз оғаш көлік екеуін жеті адамдың қанқұйлы жау (Мақтаныш, Қызғаныш, Сараңдық, Өшпенділік, Өзімшілдік, Жалқаулық және Әділетсіздік) мүсіндерінің қасынан Шазам сиқыршының үңгіріне апарады. Сиқыршы Биллиге ересек суперқаһарман болуына күш беріп, оның өмірін көрсетіп, Шазамның басына құлап кетеді.Осыған қарамастан, сиқыршының  аруағы мұржасыз темір пеш жаққанда, Биллиге кеңестер беретінін айтты. Капитан Мавер болу үшін Билли сиқыршының атын айтуға тиіс. Сиқыршының аты алты аңызға айналған адамдың дайын болған адамға өз күштерін беруге келіскен [[Шартты белгі|акроним]]&lt;nowiki/&gt;ы: [[Сүлеймен пайғамбар|Соломон]]&lt;nowiki/&gt;ның (Solomon) даналығы, [[Геракл]]&lt;nowiki/&gt;дің (Hercules)  күш-қайраты, [[Атлас]]&lt;nowiki/&gt;тың (Atlas) табандылығы,  [[Зевс]]&lt;nowiki/&gt;тің (Zeus) қуаты, [[Ахиллес]]&lt;nowiki/&gt;тің (Achilles) батылдығы және [[Меркурий]]&lt;nowiki/&gt;дің (Mercury)  жылдамдығы. Шазам сөзі сиқырлы жай шығарып, Билли Капитан Марвелға айналдырады; сөзді қайталап айтуы сиқыр жай қарама-қарсы әрекетті жасап, Капитан Марвелден Биллиге қайта айналдырады.

=== The New 52-нің қайта басылуы ===
2011 ж. DC Comics өз комикстерін қайта басып, жаңа New 52 серияны құрастырды. Қайта басылған сериялардың бірі - Justice League - 2012 ж, наурыз айында  № 7 басылымда Shazam! кейіпкердің  хикаясын айтып берген.&lt;ref&gt;[http://www.newsarama.com/comics/first-look-curse-of-shazam-preview-120127.html Newsarama.com : Exclusive 1st Look: Johns &amp; Frank CURSE OF SHAZAM Images] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120518070039/http://www.newsarama.com/comics/first-look-curse-of-shazam-preview-120127.html |date=2012-05-18 }}&lt;/ref&gt; [[Джефф Джонсон]] жазған және [[Гэри Фрэнк]] сурет салған басылысы Билли Бэтсон мен басқа кейіпкерлерді жаңа DC әлеміне әкелді.&lt;ref name=&quot;CVShaz&quot;&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;''Guerrero, Tony''&amp;#x20;[http://www.comicvine.com/news/captain-marvel-joins-dcs-the-new-52/143722/ Captain Marvel Joins DC's 'The New 52'].&amp;#x20;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; Редизайнның ойы бойынша, Капитан Марвел Фрэнктің ойлап тапқан жаңа костюм және капюшоны бар плащты киетін болады.&lt;ref&gt;[http://www.newsarama.com/comics/gary-frank-curse-of-shazam-111017.html Newsarama.com : GARY FRANK (&amp; Geoff Johns) Try to Lift the CURSE OF SHAZAM!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121119040827/http://www.newsarama.com/comics/gary-frank-curse-of-shazam-111017.html |date=2012-11-19 }}&lt;/ref&gt; Джонс ескерткендей: кейіпкердің осы әлемдегі орнында «алдыңғы басылымдарға қарағанда одан да көп сиқыры мен қиялы болады».&lt;ref&gt;[http://www.nypost.com/p/news/international/shazam_electrifies_again_puMbHg6BYwirdrl3U9BYwL DC Comics to relaunch Shazam on March 21 — NYPOST.com]&lt;/ref&gt; Кейіпкердің атауы осы кезде «Шазам» атына ресми түрде өзгертілді.&lt;ref&gt;[http://www.newsarama.com/comics/geoff-johns-curse-of-shazam-120126.html Newsarama.com : Exclusive: GEOFF JOHNS Hopes Lightning Strikes SHAZAM!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130407034640/http://www.newsarama.com/comics/geoff-johns-curse-of-shazam-120126.html |date=2013-04-07 }}&lt;/ref&gt;

Бұл жаңа серияда Билли Бэтсон [[Филадельфия]]&lt;nowiki/&gt;да тұратын шадыр мінезімен 15 жастағы жасөспірім ретінде көрсетілген. Хикаяның басталған сәтінде ол бірнеше асырап алған отбасылармен тұрып, жаңа асырап алған отбасына барып өз тағдыры туралы ештеңе білмейді.&lt;ref&gt;''Justice League'' Том 2 № 7 (март 2012 года)&lt;/ref&gt; Жаңа отбасына көшіп келген соң оның ата-анасы мен бауырлары, оның ішінде Мэри Бэтсонның және Фредди Фриманның өзгерген кейіпкерлері, оны өз өмірлеріне қосуға тырысты. 
&lt;ref&gt;''Justice League''Том 2 № 8 (сәуір 2012 года)&lt;/ref&gt;

Ежелгі сиқыр жауынгер Қара Адамның аңызға тым әуестенген Доктор Шивана оның қабірін тауып ашқан кезінде кекшіл және қаңышер жауынгерді босатады.&lt;ref&gt;''Justice League'' Том 2 № 9 (май 2012 года)&lt;/ref&gt; Осы оқиға Сиқыршының (бұл комиксте атаусыз және еуропалық адамның орнына австралиялық абориген ретінде көрсетілген) назарын өзіне аударады. Мәңгілік Құз атты бекіністің сиқырын бақылаған жаратылыстардың соңғы қалған Сиқыршы болады; басқаларды Қара Адам қырып салған.&lt;ref name=&quot;JL0&quot;&gt;''Justice League'' Том 2 № 0 (қыркүйек 2012 года)&lt;/ref&gt; Сиқыршы адамдарды бірінен соң бірі сиқырымен ұрлап алып, олардың оның сиқырлы күштерінің мұрагер болу мүмкіншіліктерін бақылад&lt;ref&gt;''Justice League'' Том 2 № 2, 7 (май 2012 года)&lt;/ref&gt;, алайда әр адамның жаны бүтіндей таза болмағандықтан, олардан бас тартады.&lt;ref name=&quot;JL0&quot;/&gt;

Сиқыршы Биллині соңғы үміткер ретінде Мәңгілік Құзына шақырған кезінде оның қаншалықты жаман екенін көріп, одан да бас тартады. Бірақта Билли бұл әлемде мүлде жақсы адам болмайтынын сендіріп, Сиқыршы осындай адамды таппай қалатынын айтты.&lt;ref name=&quot;JL0&quot; /&gt; Биллимен келісіп те, өзі жақын арада ажалы келетінін біліп, Билли жақсы адам болуына потенциалы бар екенін көрді. Ол өз күш-қуатын Биллиге беріп, «Шазам» сөзін тек «жақсы ниетпен» айтуды өтінеді, өйткені жай сөздің ешқандай күші жоқ.&lt;ref name=&quot;JL0&quot; /&gt; Биллисөзін айтқан соң жай ұрып, оны Шазам алып күші мен ұшу қабілеті бар қаһарманға айналдырады. Шазамды қайтадан жерге қайтарып, Сиқыршы жым-жылас болады. Билли өз құпиясын Фреддиге айтып, екеуі қаланың тұрғындарына ақшалай көмектесу жоспарын ойлаып табады.&lt;ref name=&quot;JL0&quot;/&gt;

== Басқа басылымдар ==
Капитан Марвелдің немесе Шазамның «альтернативтік» бейнелерінің бірталайы 1970 ж. DC басылымдарында жарық көрген.

=== Капитан Гром (Captain Thunder ) 1974 ===
Суперменде #276 (маусым 1974), «Супермен» «Капитан Гром» басқа жерден және басқа уақыттан келген суперқаһарманмен өзара келісе алмады. Арнайы дуаның арқасында Гром өзінің Құбыжықтың Жамандық Лигасынан қас дұшпанынан алданып болғаны, нәтижесінде Гром мен Суперменнің арасында шайқасына апарды. Капитан Гром капитан Марвелдің түпнұсқалық лақаптан алынған есімі. Оның костюмінде Капитан Марведің стилі көрініп тұр және оның альтер –«Вилли Фосетт» Fawcett Comics Капитан Марвелдің түпнұсқалық хикаяларына сілтеме ретінде байқауға болады. Оның сиқырлы сөзі «Гром!» (түпнұсқалық &quot;Thunder!&quot;) 7 күш-қабілетінің акронимы. Айналдыру кезінде оның Т – Торандо (Tornado) күші, қоянның (Hare) жылдамдығы, Юнкастың (Uncas) батылдығы, табиғаттың (Nature) даналығы, алмаздың (Diamond) беріктігі, қыранның (Eagle) ұшуы, қошқардың (Ram)  табандылығы қабілеттері пайда болады. Ол дуаға қарсы өз даналығын пайдаланған кезінде Супермен Капитан Громға көмектескен.

Суперменнің #276 шыққан басылымның кезінде DC &quot;Shazam!&quot; комикстерді басып шығарды, алайда оның әлемін  басқа өз басылымдарының әлемнен 2 жыл бойы бөлек ұстаған. Әйтеуір екі жылдан соң шың Капитан Марвел Суперменмен Американың әділет Лига#137 кездескен, алайда Шазам! #15 1974 Қараша/Желтоқсан ол Лекс Лютормен кездесті.

=== Капитан Гром (Captain Thunder ) 1982 ===
1983 ж. Рой Томас, Дон Ньютон мен Джерри Ордвей Капитан Марвелді жаңартуға ұсыныс жасады.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;Thomas, Roy; Jerry Ordway (шілде 2001).&lt;/ref&gt; Осы кейіпкердің нұсқасында ол басты DC әлемінің Жер-1 тұрғыны болып, Билли Бэтсонның афроамерикандық Вилли Фосетт (1974 ж, сияқты) атты нұсқасы болуға тиіс. Ол &quot;Шазам!&quot; сиқырлы сөзді атап, Жер- 1 ұлы азаматы Капитан Громға айналады.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; Алайда осы альтернативтік бейнесі ешқашан пайдаланбаған.

=== Капитан Гром  (2011): ''Flashpoint'' ===
2011 ж, Flashpoint атты комикстердің сериясы шығады. Оның оқиғалары Флэш жасаған альтернативтік уақытта өтеді. Флэш тарихты қалпына келтіру үшін осы әлемнің барлық қаһармандарға көмек көрсетті. Осы қаһармандардың бірі Капитан Гром; оның бір альтер-эго орнына 6 альтер-эгосы бар. Сонымен қатар айырмашылықтардың бірі Капитан Гром бетінде тыртықтарында. Осы тыртықтар оның альтернативтік Ғажап Әйелдің (бұл уақытта қаскүнем) кейіпкерімен соғысында  пайда болды.

Алты бала - (барлығын бірге алғанда  &quot;S. H. A. Z. A. M.&quot; атымен әйгілі) – әрқайсысы shazam биліктің алтының бір бөлігіне ие болып, біріктіріп Капитан Громға айналуға үшін сиқырлы сөзді айтуға тиіс. Алты баланың ішінде азиялық ұл бала Юджин Чой, Соломонның даналығымен, латиноамерикандық толық ұл бала Педро Пенья, Геркулестің күшімен, Мэри Бэтсон, Атластың табандылығымен, Фредди Фримэн, Зевстің қуатымен, Билли Бэтсон, Ахиллдің батылдығымен және Дарла Дадди атты афроамерикандық қыз бала, Меркурийдің жылдамдығымен. Сонымен қатар жайдың сиқыры көмегімен жолбарыс – жануар Педро күш-қуаты көбірек өзінің нұсқасына айналуға қабілеті бар.&lt;ref&gt;''Flashpoint'' #1 (мамыр 2011)&lt;/ref&gt;

Кейінірек алты бала Флэш пен оның одақтастарына Аквамэннің атлант әскерінің мен Ғажап Әйелдің шабандоз әйелдердің арасындағы болған соғысты тоқтатуға көмектесу үшін капитан Громға айналды. Гром аз уақытты Ғажап Әйелмен бірдей соғысып тұрған, әзірше Арбаушы (The Enchantress) сатқын Флэштің көмектесушінің арқасында қайта алты балаға айналған. Капитан Громға қайта айналуға алдында, шабандоз әйелдердің бірі Биллиді өлтірді.
&lt;ref&gt;''Flashpoint'' #4 (тамыз 2011)&lt;/ref&gt;

Осы мини- серия біткен соң Flashpoint   комикстен үш жаңа бала Юджин, Педро мен Дарла DC басты әлемінде Билли, Мэри және Фреддидің асырап алған ағалы-қарындастары ретінде &quot;Шазам!&quot; сақтық еліктеу арқылы пайда болған.

=== ''Elseworld's Finest'' ===
Elseworld's Finest: Supergirl &amp; Batgirl (1998) кітабының алтернативтік Elseworlds әлемінде Капитан Марвелді афро-американдық жарғақ бас түрінде бейнелеген.

== Күш-қуаты мен қабілеттері ==
Билли Бэтсон сиқырлы &quot;Шазам!&quot; сөзін айтып, Капитан Марвелға айналып, оның мынадай күштері бар:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;

|'''S''' 
|Соломонның даналығын білдіреді
([[Ағылшын тілі|ағ]]. Solomon) &lt;br&gt;
|Капитан Марвел болған кезде Билли қипапсыз университеттердің біліміне, соның ішінде шет тілдер мен ғылымдарды біліміне ие. Ол [[эйдетикалық ес]]&lt;nowiki/&gt;і мен алғыр ақылының арқасында иеролифтерді оқып түсінеді, естігенін есте сақтайды және өте үлкен математикалық теңдеулерді шешіп отырады. Сонымен қатар ол қарапайым адамдардың әлемінде таңғажайып оқиғаларды түсінуге қабілеті бар.[[Сүлеймен пайғамбар|Соломон]]&lt;nowiki/&gt;ның даналығы оған керек жағдайда өз кеңесін  береді. Алғашқы хикаяларда Соломонның күші адамдарды бағындырып әкету қабілетін берген. (Соломон  осы тізімде грек-рим мифологиясына жатпайтын жалғыз кейіпкер.)&lt;br&gt;
|-
|'''H''' 
|Гераклдың күшін білдіреді ([[Ағылшын тілі|ағ]]. Hercules)&lt;br&gt;
|Гераклдің күші Капитанға алып күш беріп, оны DC ең мықты кейіпкерлердің біріне аударады. Ол болтты оңай майыстырады, қабырғаны тесіп шығады және үлкен объектілерді (оның ішінде Оңтүстік Америка сияқты бүтін континенттер) көтере алады. Комикстерде оның күші [[Супермен]]&lt;nowiki/&gt;нің күшімен қатарлас дамыды.&lt;ref name=&quot;HE&quot;&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;''Cimino, John''&amp;#x20;[http://hero-envy.blogspot.com/2011/05/superman-vs-captain-marvel.html SUPERMAN VS CAPTAIN MARVEL The Definitive Write Up on the Greatest Rivalry in Comics].&amp;#x20;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;
|-
|'''A''' 
|Атластың табандылығын білдіреді ([[Ағылшын тілі|ағ]]. Atlas)&lt;br&gt;
|[[Атлас]]&lt;nowiki/&gt;тың табандылығын пайдаланып Капитан Марвел төтенше шабуылдың түрлеріне қарсы тұрып, жарақатты шипалану қабілеті бар. Осыған қосымша ол тамақсыз, ауасыз әрі ұйқысыз өмір сүре алады да, ғарышта көмексіз аман қалуға алғырлығы бар. Дағдарысқа дейін Атластың табандылығы оған мығымдылықты беретінін есептеленген&lt;br&gt;
|-
|'''Z''' 
|Зевстің қуатын білдіреді ([[Ағылшын тілі|ағ]]. Zeus)&lt;br&gt;
|[[Зевс]]&lt;nowiki/&gt;тің қуаты сиқырлы жайды оқтайды, кейін осы жай Капитан Марвелге айналдырады. Сонымен қатар барлық бұлшық еттің күші мен моральдық қабілеттерін нығайтып, сиқырлы дуаларға және шабуылдарға қарсылықты береді. Марвел сиқырлы жайды қару ретінде пайдаланып, өз мақсатына немесе қарсыласқа жай бастарына түседі. Сиқырлы жайдың бірнеше қолдануының  түрлері бар: ол Марвелдің жарақаттарын емдей алады, сиқырлы дуаларды оқтайды және тағы да басқа қабілеттері бар. Мысалы, Биллиді уландырса, Капитан Марвелге айналуы оны сақтап қалады.&lt;ref&gt;''Captain Marvel Adventures'' #8&lt;/ref&gt; Дағдарысқа дейінгі бірнеше хикаяларда осы күш-қуаты оған мығымдылықты беретінін мәлімдеген.&lt;ref name=&quot;CMA 144&quot;&gt;''Captain Marvel Adventures'' #144&lt;/ref&gt; Сонымен қатар, ол жайды басқа Марвел отбасының мүшелерін Капитан Марвелға айналдыруға үшін пайдалана алады. Бұл жай  басқа өлшемдердің арада Мәңгілік Құзына апарады.&lt;br&gt;
|-
|'''A''' 
|Ахиллестің батылдығын білдіреді ([[Ағылшын тілі|ағ]]. Achilles)&lt;br&gt;
|Бұл аспект Капитанға [[Ахиллес]]&lt;nowiki/&gt;тің батылдығын беріп, оны ер жүректі қаһарманға аударады. Бір хикаяда Ахиллестің батылдығы Капитан Марвелге ержүректілік дағдысын беретіні айтылған.&lt;ref name=&quot;CMA 144&quot; /&gt; Trials of Shazam!  мини-сериясында бұл аспект кейіпкерге шексіз мығымдылық қабілетін бергенін көрсеткен. Сонымен қатар осы аспекті Марвелге психологиялық шабуылдарына қарсы қорғауды береді.&lt;br&gt;
|-
|'''M''' 
|Меркурийдің жылдамдығын білдіреді
([[Ағылшын тілі|ағ]]. Mercury) &lt;br&gt;
|[[Меркурий]]&lt;nowiki/&gt;дің жылдамдыығын пайдаланып, Капитан Марвел адамның күші жетпейтін жылдамдығымен жүгіре алады әрі ұшады, алайда тым ескі комикстерде ол үлкен қашықтыққа секіре алған. Сонымен қатар, Марвелге Мәңгілік Құзына ұшып келу қабілетін береді, өйткені ол орасан шапшаңдығымен жылжи алады.&lt;br&gt;
|}

== Комикстерден басқа медиа таралуы ==

=== Фильм ===
* Adventures of Captain Marvel, 1941 жылы. Капитан Марвелдің рөлін ойнаған Том Тайлер. Билли Батсон рөлі Фрэнг Коглан-кіші ойнаған.
* The Good Humor Man, 1950 жылы.  Бас кейіпкерді ойнаған Джек Карсон фильм бойынша балмұздақ сатушысы болып, округтың басқа балаларымен қатар дөрекі Капитан Марвелдің  клубына мүшесі ретінде кіреді.&lt;ref&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;[http://www.glasshousepresents.com/crimson_cape_review.htm Trying to Fly Without a Crimson Cape: The Beginning of the End] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101217080149/http://glasshousepresents.com/Crimson_Cape_Review.htm |date=2010-12-17 }}.&amp;#x20;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; Сонымен қатар Fawcett сол жылы фильммен байланысты one-shot комиксті шығарды.&lt;ref&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;[http://www.comics.org/series/29645/ ''Captain Marvel and the Good Humor Man''].&amp;#x20;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;
* 21 ғасырдың басында Капитан Марвел туралы фильмі [[New Line Cinema]] кинокомпанияның дайындалу барысында болған. 2008 ж. тамызында фильм туралы соңғы жаналықтар бойынша [[Los Angeles Times]] бағанасының авторы Джефф Бучер өз сөзінің басында фильм орнына телехикая түсіруге туралы қазір пікірталас өтіп жатқанын айтты.&lt;ref&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;''Boucher, Geoff''&amp;#x20;[http://latimesblogs.latimes.com/herocomplex/2010/08/captain-marvel-dc-shazam.html Captain Marvel Takes Flight But Will He Ever Reach the Big Screen].&amp;#x20;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;
* Капитан Марвел Warner Bros. студиясының екі толық метражды мультфильмінде пайда болды: бірінші рет [[Justice League: The New Frontier]]  мультфильмде кішкентай камео-рөлі болып, кейін [[Superman/Batman: Public Enemies]] мультфильмде бірінше ретіне қарағанда маңызды кейіпкер ретінде көрсетілген.
* DC Showcase Original Shorts Collection қысқа метражды фильмдер сериясын шығару кезінде Капитан Марвел Superman/Shazam!: The Return of Black Adam атты фильмінде пайда болған. Осы фильмде Капитан Марвелді ойнаған Джерри О’Коннел, ал Билли Бэтсонды Зак Каллисон дыбыстаған.&lt;ref&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;[http://www.comicscontinuum.com/stories/1007/10/ DC Showcase Animated Shorts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121015002525/http://www.comicscontinuum.com/stories/1007/10/ |date=2012-10-15 }}.&amp;#x20;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;''Collura, Scott''&amp;#x20;[http://bluray.ign.com/articles/110/1108411p1.html SDCC 10: DC Shorts Showcase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140105080744/http://www.ign.com/articles/2010/07/25/sdcc-10-dc-shorts-showcase |date=2014-01-05 }}.&amp;#x20;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;''Harvey, James''&amp;#x20;[http://www.worldsfinestonline.com/news.php/news.php?action=fullnews&amp;id=884 Main Cast, Crew Details for ''Superman/Shazam: The Return of Black Adam''].&amp;#x20;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; 
* 2019 ж. Шазам туралы фильмнің шығуы жоспарланған. Осы фильмде Капитан Марвелдің  болжалды оның дұшпаны Қара Адам болар. Қара Адамды Дуэйн Джонсон ойнаған актер өз Twitter бетшесінде жазып қалдырған. Бұл фильм DC киноәлемінде 8 фильм болып танылады.

=== Теледидар ===
* Алғашқы рет теледидарда Капитан Марвел 1974 жылы Shazam! Телехикаясында пайда болған.
* 1978 жылы [[Hanna-Barbera Productions]] Legends of the Superheroes мультсериалының продюсері болып, Капитан Марвелді бірнеше рет қысқа эпизодтарда көрсеткен.
* Кейінірек 1981-1982 жылдардың арасында [[NBC]] хабарындаThe Kid Super Power Hour with Shazam бөлігін ретінде Shazam! анимациялық топтамасы көрсетілді.
* The Animated Series мультсериалының бір эпизодында Капитан Марвелдің кішкентай дыбыссыз камео – рөлі болған.
* Бірінші рет 2005 жылы DC анимациялық әлемінде ресми түрінде Капитан Марвел J[[ustice League Unlimited]] мультсериалында &quot;Clash&quot; атты эпизодта пайда болған.
* Содан соң 2011 жылы  [[Batman: The Brave and the Bold]] мультсериалында Капитан Марвелді көрсеткен. Осы мультсериалда [[Джефф Беннет]] тағы да Капитан Марвелді дыбыстандырып, Билли Бэтсонді [[Тара Стронг]] дыбыстандырды.
* [[Young Justice]] атты мультсериалының тұрақты кейіпкері болды да, осы мультсериалында оны [[Роб Лоу]], содан соң Чад Лов дыбыстандырған, ал Билли Бэтсонды Роберт Окоа дыбыстандырған.&lt;ref&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;[http://spinoff.comicbookresources.com/2010/07/22/cci-shazam-rob-lowe-to-voice-captain-marvel-in-young-justice/ CCI: Shazam!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100724020355/http://spinoff.comicbookresources.com/2010/07/22/cci-shazam-rob-lowe-to-voice-captain-marvel-in-young-justice/ |date=2010-07-24 }}&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;

=== Ойындар ===
* Тұңғыш рет Капитан Марвел [[Mortal Kombat vs. DC Universe]] деген ойында пайда болған. Осы ойында оның қимылын Стефан Скалабрино ойнап, дауысын дыбыстаған – Кевин Делейни
* Batman: The Brave and the Bold  ойынында Капитан Марвел кейіпкер ретінде кішкентай рөл атқарып, бас кейіпкерге көмектесуге келеді. Осы ойында оны [[Джефф Беннет]] дыбыстаған.
* Ол [[DC Universe Online]] ойынында кейіпкерлердің бірі, алайда оны кейіпкер ретінде таңдауға болмайды.
* •	Әйгілі  [[Lego Batman 2: DC Super Heroes]]  ойын пародиясының [[тиелі контентінде]] Капитан Марвел ойнауға болатын кейіпкерлердің бірі болып, оны Тревис Уиллинхейм дыбыстады.&lt;ref&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;[http://www.comicbookmovie.com/video_games/news/?a=60211 VIDEO GAMES: LEGO Batman 2 - 5 Heroes Character Pack Pre-Order Bonus].&amp;#x20;&lt;small&gt;Тексерілген 29 сәуір 2013.&lt;/small&gt;&amp;#x20;&lt;small&gt;.&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;
* Жаңа Шазам атымен Капитан Марвел [[Injustice: Gods Among Us]] [[файтинг]]&lt;nowiki/&gt;те ойнауға болатын кейіпкер ретінде пайда болады. Басында ол қаһармандардың арасында Суперменнің одақтасы болып, оның Құрылысын қолдады. Алайда Супермен Готэм мен Метрополисті жою ойы пайда болғанда, Шазам оны жарақаттады. Сол себептен Супермен оны ойында өлтірді.&lt;ref&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;[http://www.eventhubs.com/news/2013/feb/05/shazam-character-art-found-injustice-gods-among-us-website/ Shazam character art found on the Injustice: Gods Among Us website, Ed Boon confirms DLC characters on Twitter].&amp;#x20;&lt;small&gt;Тексерілген 29 сәуір 2013.&lt;/small&gt;&amp;#x20;&lt;small&gt;.&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;
* Сонымен қатар Капитан Марвел Шазам атымен [[Infinite Crisis]] MOBA-ойынында ойнауға келетін кейіпкер ретінде пайда болды

== Сын ==
Капитан Марвел [[Wizard]] журналы жасаған барлық ұрпақтардың арасында танымал ең ұлы комикстердің кейіпкерлерінің тізімінде 55-орнына ие болды.&lt;ref&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;[http://herochat.com/forum/index.php?topic=170859.0 Wizard's Top 200 Characters] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110608020121/http://herochat.com/forum/index.php?topic=170859.0 |date=2011-06-08 }}.&amp;#x20;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; Ал  [[IGN]] сайты Капитан Марвелді барлық ұрпақтардың арасында танымал ең ұлы комикстердің кейіпкерлерінің тізімінде 50-орынға қойды&lt;ref&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;[http://www.ign.com/top/comic-book-heroes/50 Captain Marvel is number 50] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121111080007/http://www.ign.com/top/comic-book-heroes/50 |date=2012-11-11 }}.&amp;#x20;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;&quot;&gt;
&lt;references&gt;&lt;/references&gt;
&lt;/div&gt;

== Әдебиет ==
* [[:ru:C. C. Beck|Beck, C.C.]]&lt;span&gt;,&lt;/span&gt;&amp;#x20;[[:ru:Bill Parker|Bill Parker]]&amp;nbsp;&lt;span&gt;(w).&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span&gt;&quot;Capt. &lt;/span&gt;&lt;span&gt;Marvel&quot;&lt;/span&gt; ''Whiz Comics''&amp;nbsp;&lt;span&gt;2&lt;/span&gt; &lt;span&gt;(February 1940, reprinted March 2000),&lt;/span&gt; &lt;span&gt;Fawcett Publications (reprint by DC Comics)&lt;/span&gt;
* &lt;span&gt;Beck, C.C.,&lt;/span&gt; [[:ru:Denny O'Neil|Denny O'Neil]]&amp;nbsp;&lt;span&gt;(w).&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span&gt;&quot;In the Beginning&quot;&lt;/span&gt; ''Shazam!''&amp;nbsp;&lt;span&gt;1&lt;/span&gt; &lt;span&gt;(February 1973),&lt;/span&gt; &lt;span&gt;National Periodical Publications&lt;/span&gt;
* &lt;cite id=&quot;CITEREFOrdway1994&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot;&gt;''Ordway Jerry.'' &lt;/span&gt;&lt;/cite&gt;&lt;cite id=&quot;CITEREFOrdway1994&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot;&gt;The Power of Shazam!.&amp;nbsp;— New York: DC Comics, 1994.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/cite&gt;&lt;cite id=&quot;CITEREFOrdway1994&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot;&gt;— [[:ru:Special:BookSources/1563891530|ISBN 1-56389-153-0]].&lt;/span&gt;&lt;/cite&gt;&lt;cite id=&quot;CITEREFOrdway1994&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&lt;/cite&gt;
* [[:ru:Roy Thomas|Thomas, Roy]]&lt;span&gt;,&lt;/span&gt; [[:ru:Tom Mandrake|Tom Mandrake]]&amp;nbsp;&lt;span&gt;(w).&lt;/span&gt;&amp;nbsp;''Shazam! The New Beginning''&amp;nbsp;&lt;span&gt;1–4&lt;/span&gt; &lt;span&gt;(January–сәуір 1987),&lt;/span&gt; &lt;span&gt;DC Comics&lt;/span&gt;

== Сілтемелер ==
* [http://www.marvelfamily.com/ The Marvel Family Web]
* [http://www.toonopedia.com/capmarv1.htm Captain Marvel] at [[:ru:Don Markstein's Toonopedia|Don Markstein's Toonopedia]]
* [http://www.captainmarvelculture.com/ Captain Marvel Culture] A history of the many Captain Marvels
* [http://www.dcindexes.com/indexes/indexes.php?character=271 Earth-S Captain Marvel Index]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (недоступная ссылка&amp;nbsp;с 11-05-2013 (995&amp;nbsp;дней))
* [http://www.dcindexes.com/indexes/indexes.php?character=1151 Earth-S Marvel Family Index] {{Webarchive|url=https://archive.is/20121209230134/http://www.dcindexes.com/indexes/indexes.php?character=1151 |date=2012-12-09 }} (недоступная ссылка&amp;nbsp;с 11-05-2013 (995&amp;nbsp;дней))
* [http://www.dcindexes.com/indexes/indexes.php?character=682 Post-Crisis Captain Marvel Index]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (недоступная ссылка&amp;nbsp;с 11-05-2013 (995&amp;nbsp;дней))
* [http://superman.nu/wiki/index.php/Captain_Thunder Supermanica website entry on Captain Thunder]
* [https://web.archive.org/web/20021201201316/http://members.tripod.com/originalvigilante/captainthunder.htm Comic Book Profile: Captain Thunder]


[[Санат:DC Comics]]
[[Санат:DC Comics кейіпкерлері]]
[[Санат:DC Comics суперқаһармандары]]
[[Санат:Комикс кейіпкерлері]]
[[Санат:1939 жылы пайда болған комикс кейіпкерлері]]</text>
      <sha1>9cyyme393ab1h1h0oidj70dz0gmyxxz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иван Андрианов Фёдорович</title>
    <ns>0</ns>
    <id>621394</id>
    <revision>
      <id>3606401</id>
      <parentid>3581816</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:26:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3606401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5181" sha1="bfdwpyjpdh2k4k11fe0fagusypq85oi" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2019}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;{{Әскери қайраткер|толық есімі=Андрианов Иван Федорович|туған күні=01.01.1927|туған жері=Ново-Михайловск ауылы,Боровский ауданы,Калужск облысы|мемлекет={{RUS}}|қызмет еткен жылдары=|атағы=пионер-батыр|шайқасы=[[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан Соғысы]]|марапаттары={{Қызыл жұлдыз ордені}}}} 
'''Иван Андрианов'''(1 қаңтар 1927 жылы, Ново-Михайловск ауылы,Боровский ауданы,Калужск облысы) — пионер-батыр, [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан Соғысының]] ардагері, 14-жасында туған ауылын неміс әскерлерінің шапқыншылығынан құтқарып,жау тылына жол ашты,[[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл Әскерд]]&lt;nowiki/&gt;і мезетте ескерткені үшін елге үлкен қызмет көрсетті,И.Андрианов арқасында 133-ші атқыштар дивизиясының 33-ші әскер қантөгіссіз қалды да,Калуж облысы азат етілді.&lt;ref&gt;https://polkua.com/vanya-andrianov-pioner-geroj/&lt;/ref&gt; 
 
== Өмірбаяны == 
4-ші сыныпқа дейін Андрианов Иван Ново-Михайловск ауылында оқу алған.Содан Ермолин қаласының жалпы білім беретін мектебінде оқыған.&lt;ref&gt;http://safe-rgs.ru/2667-pionery-geroi-vanya-andrianov.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200216184850/http://safe-rgs.ru/2667-pionery-geroi-vanya-andrianov.html |date=2020-02-16 }}&lt;/ref&gt;1941 жылы 28 желтоқсан күні 14 жасты Ваня ,Боровск жеріндегі сарайда жасырылған неміс әскерлерін көргеннен кейін,әрең дегенде Кеңес батырларын ескертіп, туған ауылын құтқара алды. 
 
=== Қызмет жолы === 
1946 ж, В.И.Молотов атындағы Пермь қаласындағы әскери-теңіз авиация-техникалық жоғары білім училищесін бітірген 
 
1954 жылға дейін Крым қаласындағы Черноморс флотында қызмет атқарды 
 
1954-1999 жж, Мәскеу машина жасайтын зауытында инженер сынаушы ретінде жұмыс істеді.
 
=== Соғыстан кейін === 
Боров ауданының мектеперінде ғылыми-тәжірибелік конференцияларда жастарға азамат-патриоттық баяндамалар қояды. Қазіргі кезде Ново-Михайловск ауылында өз жары мен қызымен 
&lt;br /&gt; 
 
== Марапаттары == 
«Қызыл Жұлдыз» ордені № 27617 
 
М.Г.Ерефемов «Қазан төңкерісі» орденімен марапаттады 
 
«Ұлы Отан соғысы 1941-1945жж» ордені&lt;ref&gt;https://sites.google.com/site/aprelkraj/voennye-stranicy-istorii/1941-1945/pioner-geroj-vana-andrianov{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 
 
«1941-1945 ж Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін» (1946 ж.) медалі 
 
«Кеңес әскері мен флоына XXX жыл» медалі 
 
«ССРО Қарулы күштерінің 50 жылдығы» мерейтойлық медалі 
 
«Еңбек ардагері» медалі 
 
«Калуж облысына 65 жыл» медалі&lt;ref&gt;http://safe-rgs.ru/2667-pionery-geroi-vanya-andrianov.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200216184850/http://safe-rgs.ru/2667-pionery-geroi-vanya-andrianov.html |date=2020-02-16 }}&lt;/ref&gt; 
 
== Ваня Андрианов атына арналып жазылған дереккөздер == 
 
=== Кітапнама === 
&quot;Андрианов Иван Фёдорович&quot;Балабаново рейсмилік қала сайты 
 
&quot;Год за годом&quot; Гусев А. 
 
&quot;Пионер герой-Ваня Андрианов&quot; Замахина Е. 
 
&quot;Жизнь прожить как поле перейти&quot; Захарова О.П. 
 
=== Әдеби шығармалар === 
Е.В.Трутневаның &quot;Ваня Андрианов&quot; атты өлеңі 
 
Ю.Н.Нечаеваның &quot;Ваня Андрианов &quot; атыы кітабы 
 
=== Бейнематериал === 
&quot;Забытые пионеры-герои. Часть 1 &quot; 
 
&quot;Судьба пионера-героя &quot; &lt;ref&gt;http://deti-geroi.ru/alfavit-andri.php?page=andrianov-ivan&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==</text>
      <sha1>bfdwpyjpdh2k4k11fe0fagusypq85oi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калифорниялық қоян</title>
    <ns>0</ns>
    <id>635352</id>
    <revision>
      <id>3606586</id>
      <parentid>3571409</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T08:55:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ayazhan10</username>
        <id>180289</id>
      </contributor>
      <origin>3606586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4637" sha1="qei6w9n6nqn2x76cmu8zd7bqls8hpk3" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Taxobox
| name =  Калифорниялық қоян
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = 
| image = American Rabbit.jpg
| image_width = 240px
| regnum = [[Жануар]]лар
| phylum = [[Хордалылар]]
| classis = [[Сүтқоректілер]]
| ordo = [[Қоянтәрізділер]]
| familia = [[Қоян]]
| latin = Sylvilagus bachmani
| range_map = Brush Rabbit area.png
| range_map_caption = 
| wikispecies = Sylvilagus bachmani
| commons = Category:Sylvilagus bachmani
}}
'''Калифорниялық қоян''' &lt;ref name=&quot;IUCN&quot;&gt;Sylvilagus bachmani in der Roten Liste gefährdeter Arten der IUCN 2011. Eingestellt von: Mexican Association for Conservation and Study of Lagomorphs (AMCELA), F.J. Romero Malpica, H. Rangel Cordero und D.F. Williams, 2008.&lt;/ref&gt; ({{lang-lat|Sylvilagus bachmani}}) — [[Солтүстік Америка]]ның [[Тынық мұхит]] жағалауы бойында мекендейтін қоян тұқымдас сүтқоректілер. Латын атауы американдық натуралист [[Джон Бахман]]ның (1790–1874) құрметіне берілген.

== Сипаты ==
Калифорниялық қоянның ұзындығы 50 см дейін және салмағы 4 кг жетеді. Құйрық, құлақ және аяқтары салыстырмалы түрде қысқа.
* ересек қоянның орташа салмағы — 4–5 кг;
* дене ұзындығы — шамамен 45–50 см;
* жүні қалың әрі тығыз;
* көздері көбінесе қызыл немесе қызғылт түсті;
* құлақтары қысқа, тік болып келеді.&lt;ref&gt;{{кітап|авторы= |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=American Rabbit Breeders Association |шынайы атауы=California Rabbit Breed Standard |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Bloomington |орны=|баспасы= |жыл=2021|томы= |беттері=45-47|барлық беті=|сериясы= |isbn= |тиражы=  }}&lt;/ref&gt; 

== Таралуы ==
Түрдің таралу аймағы [[Колумбия]]дан оңтүстікке қарай американдық тынық мұхиты жағалауының бойымен [[Орегон]] және [[Калифорния]] арқылы Калифорния түбегіне дейін созылып жатыр. Ареалдың шығыс шекарасы [[Сьерра-Невада]]ға  дейін жетеді.&lt;ref name=&quot;Chapman &amp; Flux&quot;&gt;Joseph A. Chapman, John E. C. Flux (Hrsg.): [http://data.iucn.org/dbtw-wpd/edocs/1990-010.pdf Rabbits, Hares and Pikas. Status Survey and Conservation Action Plan.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090114060252/http://data.iucn.org/dbtw-wpd/edocs/1990-010.pdf |date=2009-01-14 }} International Union for Conservation of Nature and Natural Resources (IUCN), Gland 1990; S. 99. ISBN 2-8317-0019-1.&lt;/ref&gt;

== Тамақтану ==
Калифорния қояндары көбінесе шөп және өсімдіктердің басқа да жасыл бөліктерімен, сондай-ақ жидектермен қоректенеді. Азық-түлік іздеуде олар шағын бұталар мен ағаштарға шығуға қабілетті.&lt;ref name=&quot;Chapman 1974&quot;&gt;Joseph A. Chapman: Sylvilagus bachmani. In: Mammalian Species. 34, 1974, S. 1-4 [http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-034-01-0001.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304054810/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-034-01-0001.pdf |date=2016-03-04 }}&lt;/ref&gt;

== Көбеюі ==
Көбею кезеңі жыл мезгілінің ерте немесе кеш ауысуына байланысты. Солтүстік Орегонда ол әдетте ақпанда басталады және тамыз айында аяқталады, Калифорнияда ол желтоқсан-мамыр немесе маусым аралығында жалғасады. Жүктілік кезеңі 27–32 күнге созылады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қояндар]]
[[Санат:Сүтқоректілер]]
[[Санат:Солтүстік Америка сүтқоректілері]]
{{Мәліметті жаңалау керек}}</text>
      <sha1>qei6w9n6nqn2x76cmu8zd7bqls8hpk3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:ПозКарта Мали</title>
    <ns>10</ns>
    <id>635918</id>
    <revision>
      <id>3606419</id>
      <parentid>3601198</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T18:01:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Milenioscuro</username>
        <id>18230</id>
      </contributor>
      <comment>better map</comment>
      <origin>3606419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="344" sha1="pzdnnohxlzydb2s71nh2iu2vpvbweaz" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1}}}
|name = Мали
|top    = 25.5
|bottom = 9.7
|left   = -12.6
|right  = 4.8
| image  = {{#switch: {{{2|}}}
|physical=Mali relief location map.jpg
|#default=Mali adm location map.svg
}}
}}&lt;noinclude&gt;{{ПозКарта/Инфо|Мали}}
[[Санат:Үлгілер:Позициялық карталар:Мали]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pzdnnohxlzydb2s71nh2iu2vpvbweaz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақстан тарихы порталы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>638007</id>
    <revision>
      <id>3606518</id>
      <parentid>3586621</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T04:19:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ Жарнама деп белгіледі ([[УП:БЕЛГІ|белгілегіш]])</comment>
      <origin>3606518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4623" sha1="8wv1ohmxgd106raskgqq0bt2vqa1ah5" xml:space="preserve">{{Жарнама}}
{{Компания
| company_name     =Қазақстан тарихы порталы

|логотипі   = 
 |түрі                  = Мемлекеттік интернет-ресурс
 |биржадағы листингі     = 
 |қызметі         = Қазақстанның өткен тарихы туралы нақты және толық ақпаратты беру
 |ұраны                = 
 |құрылды             = [[25 қыркүйек]] 2013 жыл
 |жабылды           = 
 |жабылуының себебі  = 
 |ізбасары             = 
 |бұрынғы атауы     = 
 |құрушы           = Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Орталық коммуникациялар қызметі және Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігі
 |орналасуы         = [[Астана]], [[Қазақстан]]
 |басты адамдары      = Ержан Нүсіпбеков, Диас Есдаулетов, Надежда Шаяхметова, Олжас Беркінбаев, Алтынбек Құмырзақұлы
 |саласы              = Интернет-жоба, Ақпараттық технологиялар, Медиа
 |өнімі            = 
 |айналым               = 
 |операциялық кіріс  = 
 |таза табысы       = 
 |қызметкерлер саны    = 7 адам
 |басшы компания = «[[Qazcontent]]» АҚ
 |бағынышты компания    = 
 |сайты                 = https://e-history.kz/kz
}}

'''«Қазақстан тарихы» интернет-жобасы''' (''e-history.kz'') – Қазақстан тарихына арналған онлайн интернет жоба. Портал 2013 жылы іске қосылды. Жобаның иесі және үйлестірушісі Қазконтент компаниясы және Мәдениет және ақпарат министрлігі.  

Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникациялар министрлігі және Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Орталық коммуникациялар қызметінің қолдауымен «[[Qazcontent|Қазконтент]]» Акционерлік қоғамы тарапынан әзірленді.&lt;ref&gt;[https://e-history.kz/kz//contents/view/5083/ Қазақстан тарихы порталы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200512225134/https://e-history.kz/kz//contents/view/5083 |date=2020-05-12 }}&lt;/ref&gt;  

== Тарихы ==
«Қазақстан тарихы» порталы сол уақыттағы ҚР Мемлекеттік хатшысы М.М. Тәжиннің төрағалығымен 2013 жылдың 5 шілдесінде өткен мекемеаралық жұмыс тобының (МАЖЕТ) кеңейтілген отырысында қабылданған шешім негізінде құрылып, 2013 жылдың 25 қыркүйегінде Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Орталық коммуникациялар қызметі базасында «Қазақстан тарихы» Интернет-жобасының тұсаукесер рәсімі өтті.&lt;ref&gt;[https://e-history.kz/kz/publications/view/presskonferentsiya_posvyashchennaya_vebportalu_istoriya_kazahstana__197/ «Қазақстан тарихы» порталына арналған баспасөз мәслихаты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200412112140/https://e-history.kz/kz/publications/view/presskonferentsiya_posvyashchennaya_vebportalu_istoriya_kazahstana__197 |date=2020-04-12 }}&lt;/ref&gt;

=== Құрылымы ===
«Қазақстан тарихы»  – Қазақстан Республикасының азаматтарына (Мектеп оқушылар, студенттер, ғылыми қызметкерлер, әр түрлі жастағы оқырман қауым) ақпараттық қолдау көрсетіп, Қазақстан тарихын интернет әлемінде жүйелі түрде насихаттау. Порталда Қазақстан тарихының бес кезеңінің үлкен электронды қоры жинақталған. 

== Дереккөздер ==

[[Санат:Қазақстан сайттары]]</text>
      <sha1>8wv1ohmxgd106raskgqq0bt2vqa1ah5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Канада елтаңбасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>646560</id>
    <revision>
      <id>3606566</id>
      <parentid>3093417</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T06:43:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3606566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18734" sha1="51ktz4uy871h2nqdyyjml3fxans4uq3" xml:space="preserve">{{Елтаңба
 |атауы          = Канада елтаңбасы
 |сурет       = Coat of arms of Canada.svg
 |сурет өлшемі = 245px
 |бекітілді         = [[21 қараша]] [[1921]]
 |иелік етуші   = [[Канада]]
 |қалқанұстаушылар      = Ағылшын арыстаны және шотландтық жалғыз мүйіз
 |ұран              = «Теңізден теңізге дейін» ({{lang-la|«A mari usque ad mare»}})
}}

'''Канада елтаңбасы''' ({{lang-en|Arms of Canada}}, {{lang-fr|Armoiries du Canada}}), сондай-ақ '''Канада Патшалық Елтаңбасы''' деп те аталады ({{lang-en|Royal Coat of Arms of Canada}}, {{lang-fr|Armoiries Royales du Canada}})&lt;ref&gt;{{cite journal | url=http://publications.gc.ca/gazette/archives/p1/2007/2007-03-17/pdf/g1-14111.pdf| title=The Canadian Heraldic Authority – Approvals | author=Cook, Sheila-Marie | journal=Canada Gazette |date=March 2007 | volume=141 | issue=11 | pages=586| accessdate=24 February 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=DCHSymb&gt;{{Cite journal| last=Department of Canadian Heritage| author-link=Department of Canadian Heritage| title=Canada: Symbols of Canada| place=Ottawa| publisher=Queen's Printer for Canada| year=2016| url=http://canada.pch.gc.ca/eng/1444070816842| accessdate=3 September 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20160624170537/http://canada.pch.gc.ca/eng/1444070816842| archive-date=24 June 2016| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=MPCC&gt;{{cite web| url=http://www.mpcc-cppm.gc.ca/300/3000/2001/menu-eng.aspx| last=Military Police Complaints Commission| title=The Commission &gt; Publications &gt; Outlook With Vision: Annual Report 2001| publisher=Queen's Printer for Canada| accessdate=28 June 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|   url=http://www.bankofcanada.ca/currencymuseum/eng/learning/coins_mapleleaf.php| last=Bank of Canada| title=Currency Museum &gt; Learning Centre| publisher=Queen's Printer for Canada| accessdate=28 June 2009}} {{Dead link|date=April 2012|bot=H3llBot}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal| last=Reynolds| first=Ken| title=Pro Valore: Canada's Victoria Cross| place=Ottawa| publisher=Queen's Printer for Canada| page=40| edition=2| url=http://www.cmp-cpm.forces.gc.ca/dhh-dhp/pub/boo-bro/vc-cv/doc/vc-cv-eng.pdf| accessdate=31 July 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.forces.gc.ca/site/feature-vedette/2008/05/16-eng.asp |last=Department of National Defence |authorlink=Department of National Defence (Canada) |title=Features &gt; 2008 &gt; Modern Canadian Victoria Cross unveiled at Rideau Hall |publisher=Queen's Printer for Canada |accessdate=4 August 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091202062236/http://www.forces.gc.ca/site/feature-vedette/2008/05/16-eng.asp |archivedate=2 December 2009 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book| last=Bousfield| first=Arthur| author2=Toffoli, Gary| title=Fifty Years the Queen| publisher=Dundurn Press| year=2002| location=Toronto| page=35| url=https://books.google.com/books?id=w8l5reK7NjoC&amp;printsec=frontcover&amp;q=| isbn=1-55002-360-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book| last=Citizenship and Immigration Canada| author-link=Citizenship and Immigration Canada| title=Discover Canada| place=Ottawa| publisher=Queen's Printer for Canada| year=2009| pages=38, 61| url=http://www.cic.gc.ca/english/pdf/pub/discover.pdf| isbn=978-1-100-12739-2| accessdate=3 December 2009| ref=CITEREF_Citizenship_and_Immigration_Canada_2009| archiveurl=https://web.archive.org/web/20091122160954/http://www.cic.gc.ca/english/pdf/pub/discover.pdf| archivedate=22 November 2009| url-status=live}}&lt;/ref&gt; немесе ресми түрде '''Оның Ұлылығы Канаданың Оң Жағындағы Патшайым Елтаңбасы''' ({{lang-en|Arms of Her Majesty The Queen in Right of Canada }}, {{lang-fr|Armoiries de Sa Majesté la reine du Canada}})&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://archive.gg.ca/heraldry/pub-reg/project-pic.asp?lang=e&amp;ProjectID=461&amp;ProjectElementID=1555| title=The Public Register of Arms, Flags and Badges of Canada, Vol. IV, p. 457| publisher=The Canadian Heraldic Authority| accessdate=1 December 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.tbs-sct.gc.ca/hgw-cgf/oversight-surveillance/communications/fip-pcim/index-eng.asp#toc3 | title=Federal Identity Program | publisher=Queen's Printer for Canada | accessdate=4 October 2016 | last=Treasury Board of Canada Secretariat | authorlink=Treasury Board Secretariat}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.heraldry.ca/misc/coatArmsCanada.htm| title=The Coat of Arms of Canada – A Short History| publisher=Royal Heraldry Society of Canada| accessdate=28 June 2009| archive-url=https://web.archive.org/web/20120119015712/http://www.heraldry.ca/misc/coatArmsCanada.htm| archive-date=19 January 2012| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Tidridge71&gt;{{cite book| last=Tidridge| first=Nathan| title=Canada's Constitutional Monarchy: An Introduction to Our Form of Government| publisher=Dundurn Press| location=Toronto| page=71| year=2011| isbn=9781459700840| url=https://books.google.com/books?id=JvGsvHsAtDgC&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false}}&lt;/ref&gt; — [[Канада]]ның ресми мемлекеттік рәміздерінің бірі. 1921 жылдан бері Канадалық монархтың және Канаданың ресми елтаңбасы. Ол [[Ұлыбритания елтаңбасы|Ұлыбритания патшалық елтаңбасына]] өте ұқсас. Жалғыз айырмашылығы, британ нұсқасынан пайда болған элементтерді алмастырған немесе қосылған француз және канадалық элементтер.

Алғаш рет 1868 жылы Канадалық конфедерацияның елтаңбасы ретінде құрылды және төрт провинцияның елтаңбаларынан тұрды. Канада аумағының кеңеюімен және провинциялардың санының көбеюімен елтаңба күрделене түсті және 1905 жылға қарай ол 9 бөліктен тұрды, бұл оны тым күрделі етті. 1915 жылы мүлдем жаңа елтаңбаны жасау басталды, оны 1921 жылы 15 қарашада [[V Георг]] бекітті. 1957 жылы елтаңба аздап өзгертілді, ал 1994 жылы кішігірім түзетулерден кейін елтаңба қазіргі келбетіне ие болды.

== Елтаңба эволюциясы ==
&lt;gallery widths=&quot;95px&quot; heights=&quot;120px&quot;&gt;
Arms of Canada 1868.svg|1868, негізін қалаушы төрт провинцияның елтаңбаларынан құралған елтаңба
Arms of Canada 1870.svg|1870, [[Манитоба]]ның қосылуы
Arms of Canada 1873.svg|1873, [[Британдық Колумбия]] мен [[Ханзада Эдуард Аралы]]ның қосылуы
Arms of Canada 1907.svg|1907, [[Саскачеван]] мен [[Альберта]]ның қосылуы
File:Coat of arms of Canada (1921).jpg|1921
Royal Coat of Arms of Canada (1921–1957).svg|1923
Royal Coat of Arms of Canada (1957–1994).svg|1957
Royal Coat of Arms of Canada.svg|1994
&lt;/gallery&gt;

=== Елтаңбаның қазіргі нұсқасының эволюциясы ===
{| border=&quot;0&quot; class=&quot;center&quot;
|-
|width=&quot;33%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Сурет:Royal Coat of Arms of Canada (1921–1957).svg|150px]]
|width=&quot;33%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Сурет:Royal Coat of Arms of Canada (1957–1994).svg|150px]]
|width=&quot;33%&quot; align=&quot;center&quot;|[[Сурет:Royal Coat of Arms of Canada.svg|150px]]
|-
|width=&quot;33%&quot; align=&quot;center&quot;|1921
|width=&quot;33%&quot; align=&quot;center&quot;|1957
|width=&quot;33%&quot; align=&quot;center&quot;|1994
|}

== Символизм ==
{| class=&quot;wikitable noresize&quot;
|-
! Элемент
! Сипаттама
! Сурет
|-
! Тәж
| Елтаңбада  Канада монархтарының таққа отыру кезінде қолданылған Әулие Эувард тәжі бейнеленген. Бұл элемент Канаданың басқару жүйесі — [[Парламенттік монархия|конституциялық монархия]] екенін және тәуелсіз патша немесе патшайым басқаратынын көрсетеді. Бұл тәж стилін [[II Елизавета]] қалаған және 1957 жылы жаңартылған.
| [[Сурет:Crown of Saint Edward (Heraldry).svg|center|130x130px]]
|-
! Дулыға үсті әшекей және бурелет
| Дулыға үсті әшекей Ұлыбритания патшалық елтаңбасына негізделген, үйеңкі жапырағының қосылуымен ерекшеленеді, және Канаданың егемендігін білдіреді.&lt;ref name=ggflag&gt;{{cite web|url=http://archive.gg.ca/heraldry/emb/index_e.asp|title=Symbols of the Governor General|publisher=Rideau Hall|accessdate=21 November 2008}}&lt;/ref&gt; Ол Генерал-губернатордың туында да орналасқан, генерал-губернатор Егеменнің өкілі екенін бейнелейді. Дулыға үсті әшекей қызыл және ақ жібектен жасалған [[бурелет]] үстінде тұрған, оң алақанында үйеңкі жапырағын ұстаған алтын тәжді арыстаннан құралған. 
| [[File:Badge of the Governor-General of Canada.svg|center|130x130px]]
|-
! Дулыға
| Елтаңбада патшалық дулыға бейнеленген. Бұл алтын торлы, ақ-қызыл шапан жабылған, үйеңкі жапырағы бедерленген дулыға.
| [[File:Canadian Helm.svg.png|center|130x130px]]
|-
|-
! Қалқан
| [[Қалқан (геральдика)|Қалқан]] бес бөлімге бөлінген. Көрерменнің жоғарғы сол жағында орналасқан бірінші бөлімде үш алтын арыстан бар, I Ричард патшаның басқаруы кезінде олар Англияның символы болған.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.heraldica.org/topics/britain/royalarm.htm |title=Royal Arms of Britain |publisher=Heraldica.org |accessdate=21 November 2008| archiveurl= https://web.archive.org/web/20081206035142/http://www.heraldica.org/topics/britain/royalarm.htm| archivedate= 6 December 2008| url-status= live}}&lt;/ref&gt; Екінші бөлімде қызыл арыстан орналасқан, [[Шотландия]]ның символы ретінде қолданылады. Үшінші бөлімде Ирландия елтаңбасы орналасқан, ал ол елтаңбаның ішінде [[арфа]] бейнеленген. Төртінші бөлімде Канададағы Гаспе түбегінде [[Жак Картье]] көтерген Францияның ескі туы орналасқан.

Ең астында орналасқан бесінші бөлімде [[үйеңкі]] жапырақтарының бұтағы орналасқан. Үйеңкі жапырағы [[XIX ғасыр]]дан бастап елмен байланыстырылатын канадалық символ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pch.gc.ca/progs/cpsc-ccsp/sc-cs/symboles-histoire-symbols-stories/symbole_canada_symbols-eng.pdf|title=Symbols of Canada|year=2008|publisher=Canadian Heritage|accessdate=20 November 2008|page=9}}&lt;/ref&gt; Олар 1834 жылы символ ретінде қолданылуға ұсынылды, 1868 жылы [[Квебек]] пен [[Онтарио]] елтаңбаларына орналастырылды, [[Канада туы]] 1965 жылы жарияланғаннан бастап ол ресми түрде ұлттық эмблема атанды.&lt;ref name=symbols&gt;{{cite web|url=http://www.pch.gc.ca/PROGS/CPSC-CCSP/sc-cs/df7_e.cfm |title=Ceremonial and Canadian Symbols Promotion – You were asking |publisher=Canadian Heritage |date=24 September 2007 |accessdate=21 November 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080924102524/http://www.pch.gc.ca/progs/cpsc-ccsp/sc-cs/df7_e.cfm|archivedate=24 September 2008}}&lt;/ref&gt; 
| [[File:Arms of Canada (shield).svg|center|130x130px]]
|-
! Таспа
| Таспада латын тілінде ''desiderantes meliorem patriam'' («Отанды көркейтуге ұмтылу») деген жазу орналасқан. Бұл ұран жоғарғы азаматтық марапат — Канада Орденінің ұраны болып табылады. Бұл элемент 1987 жылы премьер-министрдің кеңесімен патшайым қосқан болатын&lt;ref&gt;{{cite web| author        =| authorlink        =| datepublished        =1995-12-05| url        =http://www2.parl.gc.ca/HousePublications/Publication.aspx?Language=E&amp;Mode=1&amp;Parl=35&amp;Ses=1&amp;DocId=2332530| title        =House of Commons Debates| format        =| work        =| publisher        =Parliament of Canada| accessdate        =2009-07-20| lang        =en| description        =| archiveurl        =https://www.webcitation.org/6547rV6m0?url=http://www.parl.gc.ca/HousePublications/Publication.aspx?DocId=2332530| archivedate        =2012-01-30}}&lt;/ref&gt; және 1994 жылы ол елтаңбаның жаңа дизайнының элементі ретінде ресми түрде бекітілді.
| [[File:Order of Canada circlet (heraldry).svg|center|130x130px]]
|-
! Ұран
| Латын тіліндегі Канаданың [[ұран]]ы — ''A Mari Usque Ad Mare'' (Теңізден теңізге дейін). Бұл сөйлемді 1921 жылы елтаңбалардың дизайны өзгергенде Джозеф Поуп ұсынған болатын.

2006 жылдың наурыз айында Канаданың [[Канада провинциялары мен территориялары|үш территорияларының]] премьер-министрлері Канада жерінің географиясын жақсырақ көрсету үшін бұл ұранды өзгертуге ұсыныс жасады.&lt;ref name=star1&gt;{{cite news|url=https://www.thestar.com/News/Ideas/article/271165 |title=  Time to herald our northern coast?|date=28 October 2007 |author=Andrew Chung|accessdate=21 November 2008 | location=Toronto | work=The Star| archiveurl= https://web.archive.org/web/20081013082850/http://www.thestar.com/News/Ideas/article/271165| archivedate= 13 October 2008| url-status= live}}&lt;/ref&gt; Себебі, Канаданың [[Солтүстік Мұзды мұхит|Солтүстік Мұзды]], [[Атлант мұхиты|Атлант]] және [[Тынық мұхиты|Тынық]] мұхиттарында жағалау сызығы бар. Жаңа ұран үшін екі сөйлем: ''A mari ad mare ad mare'' (Теңізден теңізге және теңізге дейін)  және ''A mari usque ad maria'' (Теңізден басқа теңіздерге дейін).&lt;ref&gt;{{cite news |last=Deveau |first=Scott |url=https://www.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20060309.wmotto0309/BNStory/National/home |title=From sea to sea to sea |publisher=Theglobeandmail.com |date=3 September 2006 |accessdate=21 November 2008 |url-status=dead |archiveurl=https://www.webcitation.org/6547u6u8q?url=http://www.theglobeandmail.com/subscribe.jsp?art=815507 |archivedate=30 January 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author=CBC News |url=http://www.cbc.ca/canada/story/2006/03/10/northern-motto060310.html |title='To sea' or not 'to sea': that is the question |publisher=Cbc.ca |date= 10 March 2006|accessdate=21 November 2008}}&lt;/ref&gt;
| [[File:Canadian Motto.svg.png|center|130x130px]]
|-
! Қалқанұстаушылар
| Қалқанды ағылшын арыстаны мен шотланд жалғыз мүйізі [[Қалқанұстаушы|ұстап]] тұр, олар сондай-ақ [[Ұлыбритания елтаңбасы]]н ұстап тұр. Көрерменнің сол жағында күміс найзаны ұстап тұрған ағылшын арыстаны [[Ұлыбритания туы|Патшалық Одақ Туын]] ұстап тұр. Шотландтық жалғыз мүйіздің алтын мүйізі, алтын жалы, алтын тұяғы бар, ал мойынында кресттер бейнеленген алтын тәж бар. Ол ескі Франция Патшалық Туы ілініп тұрған найза ұстап тұр. Британдық нұсқадан айырмашылығы, арыстан тәж кимеген және көрерменге қарамаған.
| [[File:CcoasupportersB.svg|center|130x130px]]
|-
! Негіз
| Бүкіл елтаңба негізін қалаушы-халықтардың гүлді эмблемаларынан тұратын негізде орналасқан. Тюдорлар Раушаны [[Англия]] мен [[Уэльс]]тің гүлді символы болып табылады, [[:en:Thistle|Thistle]] және [[:en:Shamrock|Shamrock]] гүлдері [[Шотландия]] мен [[Ирландия]]ның гүлді символы болып табылады.&lt;ref name=dictornament1&gt;{{cite book|last=Lewis|first=Philippa|author2=Darley, Gillian|title=Dictionary of Ornament|publisher=Pantheon|year=1986|isbn=978-0394509310|url-access=registration|url=https://archive.org/details/dictionaryoforna00phil}}&lt;/ref&gt;
| [[File:Canadian Compartment.svg.png|center|130x130px]]
|}

== Тағы қараңыз ==
* [[Канада туы]]
* [[Ұлыбритания елтаңбасы]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Commons|Category:Royal coat of arms of Canada}}
*[https://reg.gg.ca/heraldry/pub-reg/project.asp?lang=e&amp;ProjectID=461 Registration of the Arms and Supporters of Her Majesty The Queen in Right of Canada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201116014207/https://reg.gg.ca/heraldry/pub-reg/project.asp?lang=e&amp;ProjectID=461 |date=2020-11-16 }}
*[https://www.heraldry.ca/content/arms_badges_royal_arms.php Arms &amp; Badges - Royal Arms of Canada, A Brief History]

{{Канада тақырыптарда}}

[[Санат:Канада мемлекеттік рәміздері]]
[[Санат:Мемлекеттік елтаңбалар]]</text>
      <sha1>51ktz4uy871h2nqdyyjml3fxans4uq3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Nurken</title>
    <ns>3</ns>
    <id>664709</id>
    <revision>
      <id>3606614</id>
      <parentid>3594869</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T10:20:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rasulbek Adil</username>
        <id>176232</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дауыс беру */ жаңа бөлім</comment>
      <origin>3606614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20912" sha1="se8o6qhnmfg9qzhozosfpklkjsinxdn" xml:space="preserve">{{Мұрағат|шілде 2021 – шілде 2022|шілде 2022 – шілде 2023|шілде 2023 – шілде 2024|шілде 2024 – шілде 2025}}

== Жойылған мақала турасында ==

Ассалам уалейкүм! Мына үш мақала энциклапедиядан алынып жойылды: [[Коммунистік партияның манифесті]], [[Коммунистік партияның манифесі]], [[Коммунистік Партияның Манифесті]]. Неге бәрін бірден жойған? Олардың біреуін қалдыру керек еді ғой... [[Қатысушы:Ергали Койбагаров|Ергали Койбагаров]] ([[Қатысушы талқылауы:Ергали Койбагаров|талқылау]]) 14:45, 2025 ж. тамыздың 4 (+05)

:Біреуін қайтарып, сәйкес Уикидерек элементімен байланыстырдым. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:40, 2025 ж. тамыздың 16 (+05)

== Update request ==

Hello, Nurken. 

Can you rename [[Эндрю, Йорк герцогі]] into the Kazakh version of [[Эндрю Маунтбэттен Виндзор]] (Andrew Mountbatten Windsor) (without the hyphen)? 

After all his titles, honours and styles were stripped of him on 30 October 2025, he became plain (Mr.) Andrew Mountbatten Windsor (with no hyphen). 

Here is the official statement from Buckingham Palace: 

https://www.royal.uk/news-and-activity/2025-10-30/a-statement-from-buckingham-palace 

Yours sincerely, [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 10:41, 2025 ж. қарашаның 2 (+05)

:Sure! [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 11:29, 2025 ж. қарашаның 2 (+05)
:I have found that the accepted Russian spelling is МаунтбЕттен, so this is what we use. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 11:32, 2025 ж. қарашаның 2 (+05)
::Thank you very much for the update. [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 11:43, 2025 ж. қарашаның 2 (+05)

== Оңтүстік Қазақстан жастары Уикипедия бағдарламасы ==

Қайырлы күн! [[Уикипедия:Форум/Ұсыныстар#Оңтүстік_Қазақстан_жастары_Уикипедия_бағдарламасы|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 14:29, 2025 ж. қарашаның 14 (+05)

== Invitation for a session &quot;Tools and features for Users with Extended Rights&quot; ==

Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you.

The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session.

The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''.

If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub)
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Жылжыту ==

Кеш жарық! Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары мақала атауын өзгертіпсіз, соған ұқсас мақалалардың ескі атауларын сілтенген мақалаларға бот арқылы алмастырып шығу керек. [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:00, 2025 ж. қарашаның 23 (+05)

:Боттарды жақсы білетін бір қатысушыдан сұрау керек сияқты [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 23:35, 2025 ж. қарашаның 23 (+05)

== Администраторды сайлау ==

Қайырлы түн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:37, 2026 ж. қаңтардың 1 (+05)

== Translation request ==

Hello, Nurken. 

Can you translate and upload the articles [[:ru:Базардюзю]] and [[:ru:Флегрейские поля]] in Kazakh Wikipedia? 

Yours sincerely, [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 14:56, 2026 ж. наурыздың 7 (+05)

:Hi. Really sorry that I couldn't do it. Should've written you a reply. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:42, 2026 ж. наурыздың 21 (+05)
::Hello, Nurken. 
::I withdraw the request, because both articles have been created.
::Yours sincerely, [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 12:34, 2026 ж. наурыздың 21 (+05)

== Мақаланы жоюу ==

@[[Қатысушы:Nurken|Nurken]] мырза неге менің мақаламды жойдыңыз [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:06, 2026 ж. наурыздың 12 (+05)

:Кеш жарық. Мақала Уикипедияның энциклопедиялығына келмей қалды және мақала бұрыс стильде жазылған болды. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 23:44, 2026 ж. наурыздың 14 (+05)
:@[[Қатысушы:Nurken|Nurken]] Алдағы уақытта мақаланы энициклопедиялық мазмұндарға сай қылып жазармын. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:03, 2026 ж. наурыздың 15 (+05)

== конкурсқа қатысу ==

Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026 конкурсына мақаланы қалай еңгізеді?  [[Қатысушы:Zhanash|Zhanash]] ([[Қатысушы талқылауы:Zhanash|талқылау]]) 23:53, 2026 ж. наурыздың 17 (+05)

:Кеш жауабым үшін кешіріңіз. Мақала жазып, кестеге басқа қатысушыдай қосамыз. Бұрыннан жоқ мақала болса дұрыс. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:40, 2026 ж. наурыздың 21 (+05)

== Запрос на перевод ==
Доброго дня!

Могли бы вы добавить в Казахскую википедию перевод этой статьи — [[ru:Кыстыбый]]? Буду весьма признателен. --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 22:44, 2026 ж. наурыздың 22 (+05)

== -ші, -шы  ==

-ші, -шы дұрыс емес деп сізге кім айтты? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 15:41, 2026 ж. сәуірдің 1 (+05)

:Еліміздің білім беру жүйесі айтты. [https://itest.kz/kz/ent/qazaq-tili/morfologiya/lecture/san-esim-turleri-san-esimning-turlenui-sojlemdegi-qyzmeti ҰБТ сайтынан]:
:Реттік сан есімдер араб цифрымен берілсе, -ыншы, -інші, -ншы, -нші жұрнағының орнына [[дефис]] қойылады: 11-сынып, 2-қатар, 16-орын, 51-тапсырма, 7-бөлме, т.б., ал рим цифрымен берілсе, дефис қойылмайды. Мысалы, ХІ сынып, ХХІ ғасыр, ІV том, т.б.
:[[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 22:55, 2026 ж. сәуірдің 1 (+05)
::Иә, мектеп бағдарламасы мен кейбір оқулықтарда араб цифрынан кейін дефис қою арқылы жұрнақты алмастыруға болатыны айтылған. Алайда, Уикипедия — энциклопедиялық ресурс болғандықтан, мұнда мәтіннің оқылуына жеңілдік пен унификация қажет.
::Ресми басылымдарда, ғылыми еңбектерде реттік сан есімнің соңғы буынын тіркеп жазу — қалыптасқан норма. [https://egemen.kz/article/401810-oskar-2026-aldyn-ala-short-paraq-dgariyalandy?ysclid=mnguyxyd6c338107644], [https://kaz.orda.kz/bygin-oskar-syjlygynyn-98-shi-marapattau-rasimi-otedi-138193/?ysclid=mnguw9h0n7889023712]  Тіл білімінде тарихи қалыптасқан нормалар мен беделді дереккөздер (энциклопедиялар, академиялық еңбектер) жазу немесе айтылу ережелерінен басым түседі. Мысалы, Зигмунд Фрейд есімінің түпнұсқа транскрипциясы — Фройд, бірақ энциклопедияларда Фрейд болып бекіп кеткендіктен, оны өзгерту қабылданбаған. Сол сияқты, еуропалық монархтардың есімдерін тарихи дәстүрге қарсы шығып, Людовикті — Луи, ал Генрихты — Анри деп өзгерту ғылыми тұрғыдан қате болып саналады. [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 07:39, 2026 ж. сәуірдің 2 (+05)
:::Интернеттегі БАҚ үнемі қателесіп тұрады, оларға сенім жоқ. Білім беру жүйесі орфографияны қалай жаз деді, солай жазамыз. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 22:39, 2026 ж. сәуірдің 3 (+05)
::::Біріншіден, Білім беру министрлігі қазақ тілін реттеуші орган болып табылмайды. Оның өз жауапкершілік аймағынан, яғни білім беру жүйесінен тыс жерде қалай жазу керектігін көрсетуге құқығы да, өкілеттігі де жоқ. Ол мектеп оқушылары мен студенттерден белгілі бір нормада жазуды талап етуге құқылы, бірақ бізден емес.
::::Екіншіден, қазақша Уикипедия Қазақстан Республикасының меншігі емес және мемлекеттік ұйым болып табылмайды. Сондықтан біз мемлекеттік органдардың шешімдеріне бағынбаймыз.
::::Үшіншіден, ең бастысы — бұл Уикипедияның ішкі ережелері. Олар қалғанның бәрінен жоғары тұрады. «-ші, -шы» жұрнақтары грамматикалық тұрғыдан дұрыс емес деп айтатын ереже табиғатта жоқ. Ал қабылданған нормалар мен дереккөздер бар. [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 09:24, 2026 ж. сәуірдің 4 (+05)
:::::Мемлекеттік органдар да үнемі қателесіп отырады, ережелер мен атауларды жиі өзгертеді, мысалы: «процент — пайыз — процент». Біз әр кез сайын оларға бейімделуге міндетті емеспіз, біздің өз ережелеріміз бар. [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 09:31, 2026 ж. сәуірдің 4 (+05)
::::::Бұл жайлы форумға жазып көрейік. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 19:07, 2026 ж. сәуірдің 8 (+05)

== Объединить ==

Добрый день Нуркен! Могли бы вы объединить эти страницы:

1) “Prosecutor General of Kazakhstan” с «Генеральный прокурор Казахстана»

2) “Aqorda Chief of Staff” с «Руководитель Администрации президента Казахстана»

3) “Ermek Sağımbaev” с «Сагимбаев, Ермек Алдабергенович» [[Қатысушы:Айдос Сақбергенұлы|Айдос Сақбергенұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Айдос Сақбергенұлы|талқылау]]) 17:57, 2026 ж. сәуірдің 5 (+05)

:Готово [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 23:23, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05)
::❤️ [[Қатысушы:Айдос Сақбергенұлы|Айдос Сақбергенұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Айдос Сақбергенұлы|талқылау]]) 06:51, 2026 ж. сәуірдің 7 (+05)

== Объединение  ==

Здравствуйте! Объедините пожалуйста страницы:

1) «Aqorda Press Secretary» с «Пресс-секретарь президента Казахстана»

2) «Aibek Smadiarov» с «Смадияров, Айбек Серикбаевич»

3) «Aslambek Merğaliev» с «Мергалиев, Асламбек Амангельдинович»

4) «Ministry of Culture and Information (Kazakhstan)» с «Министерство культуры и информации Казахстана»

5) «Арыстанкулова, Гульсара Мереевна» с «Gulsara Arystanqulova» [[Қатысушы:Айдос Сақбергенұлы|Айдос Сақбергенұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Айдос Сақбергенұлы|талқылау]]) 11:14, 2026 ж. сәуірдің 23 (+05)

:Дайын. Қиын емес нәрсе, негізі. Уикидерек арқылы байланыстырылады. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 02:22, 2026 ж. сәуірдің 24 (+05)
::Рақмет!❤️ [[Қатысушы:Айдос Сақбергенұлы|Айдос Сақбергенұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Айдос Сақбергенұлы|талқылау]]) 08:11, 2026 ж. сәуірдің 24 (+05)

== АҚШ телевидение актерлері ==

АҚШ телевидение актерлері - Санат:АҚШ телевизия актерлері қолмен ауыстырып шығу керек. Мақала сияқты санатты сілтеу салуға болмайды. Мақаланың ішіне кіріп, үлгіні түзету керек [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:52, 2026 ж. сәуірдің 27 (+05)

:+ бот бар ма? Осындай жартылай автоматты заттарды сонымен көмегімен жасаған дұрыс. Сонда жуықтағы өзгерістерге көрінбейді [[Қатысушы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%&quot;&gt;Kasymov&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;  &lt;big&gt;[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|&lt;span style=&quot;color:#FF4500; font-family:Hobo Std;&quot;&gt;Т&lt;/span&gt;]]&lt;/big&gt;&lt;/sup&gt; 22:59, 2026 ж. сәуірдің 27 (+05)
::Бот басқаруды білмеймін, білсем қолданатын едім [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 02:56, 2026 ж. сәуірдің 28 (+05)
:Осымен айналысып жатқан едім, ойым бөлініп қалды. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 02:55, 2026 ж. сәуірдің 28 (+05)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:06, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) &lt;/div&gt;
&lt;!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --&gt;

== Дауыс беру ==

@[[Қатысушы:Nurken|Nurken]] қайырлы күн! CEE Meeting 2026 бетте өз дауысымды қалдыруға бола ма? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 15:20, 2026 ж. мамырдың 19 (+05)</text>
      <sha1>se8o6qhnmfg9qzhozosfpklkjsinxdn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>BilimLand</title>
    <ns>0</ns>
    <id>667727</id>
    <revision>
      <id>3606530</id>
      <parentid>3353656</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T04:25:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ Жойылсын деп белгіледі ([[УП:БЕЛГІ|белгілегіш]])</comment>
      <origin>3606530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7240" sha1="tcxywawdntscsjh5kg905vi5e4s1m1b" xml:space="preserve">{{жедел жойылсын|Жарнама спам}}
{{Сайт
 |атауы          = BilimLand
 |логотипі       = Bilimland Logo.png
 |ені            = 150px
 |URL            = [https://bilimland.com bilimland.com]
 |скриншоты      = 
 |скриншот ені   = 
 |тақырыбы       = 
 |коммерциялық   = Иә
 |түрі           = білім беру платформасы
 |ұраны          = 
 |тіркелу        = Міндетті
 |тілдері        = қазақ, орыс, ағылшын
 |кірішулер саны    = 6 млн.
 |орналасқан жері   = 
 |иесі           = [[Bilim Media Group]]
 |авторы         = [[Рауан Кенжеханұлы]]
 |ашылды         = 2011
 |жабылды        = 
 |қазіргі статусы   = жұмыс істейді және даму үстінде
 |айналымы       = 
 |таза табысы    = 
 |телефоны       = 
}}
'''BilimLand''' — көптілді білім беру онлайн-платформасы. Платформаны [[2011 жыл]]ы [[Bilim Media Group]] компаниясы құрды. Қызмет [[Қазақстан]] (bilimland.kz), [[Ресей]] (bilimland.ru), [[Өзбекстан]] (bilimland.uz) және [[АҚШ]] (bilimland.com) елдерінде жұмыс істейді. Bilimland мектеп пәндерін оқытуға арналған бірнеше онлайн-платформаларды қамтиды. Бұл басқа онлайн платформалар үшін туыстас жобасы, мысалы: www.twig-bilim.kz, www.itest.kz, www.imektep.kz, www.onlinemektep.kz. Бас директоры - [[Рауан Кенжеханұлы]], атқарушы директоры - Санжар Кенжеханұлы.

== Тарихы ==
Жоба [[2011 жыл]]ы &quot;[[Болашақ стипендиясы|Болашақ]]&quot; білім беру бағдарламасының түлектерімен құрылған. Бірінші жоба қазақ тілінде оқытатын бастауыш мектеп үшін imektep.kz онлайн-платформасы болды. Жоба американдық [[BrainPop]] жобасына ұқсас жасалған.

[[2013 жыл]]ы жоба технологияларды сатып алу және онлайн-платформаны коммерцияландыру үшін Технологиялық даму жөніндегі Ұлттық агенттіктің (ТДҰА) грантынан қолдау тапты.

[[2014 жыл]]ы сервис білім беру қызметтері нарығына алғашқы сатылыммен шықты. Сервис [[Назарбаев Зияткерлік мектептері]] дербес білім беру ұйымының мектептерінде тексерістен өтті. Сервисті Қазақстанның 700-ден астам мектебі белсенді түрде пайдаланды. [[2016 жыл]]ы жоба Қазақстан Республикасының Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Н.Назарбаевқа]] ұсынылды.

[[2020 жыл]]дың наурыз айында [[COVID-19 пандемиясы|коронавирус пандемиясына]] байланысты Bilim Media Group пен Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі [https://bilimland.kz/kk bilimland.kz] платформасына тегін кіру мүмкіндігін жариялады.&lt;ref&gt;[http://edunews.kz/lentnews/1093-azastanda-bilimland-platformasyny-cifrly-blm-beru-resurstary-tegn-olzhetmd-boldy.html Қазақстанда BilimLand платформасының цифрлық білім беру ресурстары тегін қолжетімді болды]&lt;/ref&gt;

=== Сараптама ===
2013-2016 жылдар аралығында Оқу материалдары ҚР БҒМ &quot;Оқулық&quot; орталығының, [[Ыбырай Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы|Ы.Алтынсарин атындағы ұлттық білім академиясының]], ҚР БҒМ Ұлттық тестілеу орталығының, Өрлеу БАҰО, сондай-ақ [[Ресей ғылымдар академиясы|Ресей Федерациясы Ғылым Академиясының]] сараптамасынан өтті.

=== Монетизация ===
Платформа білім беру ұйымдарымен және жеке пайдаланушылармен жазылу бойынша жұмыс істейді. Оқыту контенті [[Қазақ тілі|қазақ]], [[Орыс тілі|орыс]] және [[Ағылшын тілі|ағылшын]] тілдерінде қолжетімді. Онлайн-платформа Қазақстанның 7000-нан астам мектебінде қолданылады.&lt;ref&gt;[https://bilim-all.kz/article/10541-BILIMLANDKZ-Mugalim-paraqshasy-turaly BILIMLAND.KZ: Мұғалім парақшасы туралы]&lt;/ref&gt;

=== Пандемия ===
[[Қазақстандағы COVID-19 пандемиясы|Короновирус пандемиясының]] басталуымен және Қазақстанда төтенше жағдайдың енгізілуімен барлық білім беру ұйымдары қашықтықтан оқыту нысанына көшуге мәжбүр болды. 23 наурыздан бастап жоба негізінде Bilimland.kz &quot;[[Balapan (телеарна)|Балапан]]&quot; (қазақ тілінде) және &quot;[[EL ARNA (телеарна)|Ел арна]]&quot; (орыс тілінде) телеарналарында трансляциялауға арналған бейнесабақтарды жазумен OnlineMektep жобасы басталды. Бейнесабақтар 6 сәуір мен 22 мамыр аралығында көрсетілді. Жоба аясында 42 мектеп пәні бойынша 3 мыңнан астам бейнесабақтар, 20 мыңға жуық жаттығулар мен тапсырмалар жасалды. 

Жоба Bilim Media Group бастамасымен жүзеге асырылды. Білім және ғылым министрлігі ұйымдастырушылық және әдістемелік қолдау көрсетті. Жобаға барлығы 160 мұғалім, 40 әдіскер және компанияның 100-ден астам қызметкері қатысты. Төртінші тоқсан кезінде қашықтықтан оқытуға еліміздің 77% оқушысы көшті - бұл 3 млн 400 мың.

Bilim Media Group компаниясы жобаны өз есебінен жүзеге асырды. Қыркүйек айында қызмет белсенді DDoS шабуылдарына ұшырады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстандағы білім беру сайттары]]</text>
      <sha1>tcxywawdntscsjh5kg905vi5e4s1m1b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Күнделік.кз</title>
    <ns>0</ns>
    <id>667783</id>
    <revision>
      <id>3606531</id>
      <parentid>3602120</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T04:25:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ Жойылсын деп белгіледі ([[УП:БЕЛГІ|белгілегіш]])</comment>
      <origin>3606531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7586" sha1="7ibqwagb80ttrxjvlz1ktixwahbqo2j" xml:space="preserve">{{жедел жойылсын|Жарнама спам}}
{{Сайт
 |атауы           = Күнделік
 |логотипі        = Күнделік.png
 |ені             = 
 |URL             = {{URL|https://portal.kundelik.kz/v2 kundelik.kz}}
 |скриншоты       = 
 |скриншот ені    = 
 |тақырыбы        = 
 |коммерциялық    = Иә
 |түрі            = Цифрлы білім беру платформасы, Электронды күнделік және журнал
 |ұраны           = 
 |тіркелу         = Тегін, әкімшінің растауымен
 |тілдері         = қазақша, орысша
 |кірішулер саны  = 500 млн
 |орналасқан жері = 
 |иесі            = 
 |авторы          = 
 |ашылды          = 2016 жыл
 |жабылды         = 
 |қазіргі статусы = 
 |айналымы        = 
 |таза табысы     = 
 |телефоны        = 
}}
'''Kundelik.kz''' — [[Қазақстан]] бойынша бірыңғай білім беру интернет-порталы. Kundelik.kz жүйесі мемлекеттік-жекешелік әріптестік негізінде енгізілді және жеке инвесторлардың қаражаты есебінен қаржыландырылады. Бүгінгі таңда жүйеде 6500-ден астам мектеп тіркелген.

Ай сайын порталға 4 500 000-нан астам адам кіреді, парақшаларды қарау саны 350 миллионнан асады (2023 жылдың ақпан айындағы Яндекс.Метрика мәліметтері бойынша).&lt;ref&gt;[https://kundelik.kz/forpartners Kundelik.kz сайтының статискасы]&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
2016 жылы &quot;Дневник.ру&quot; жобасының жетекшісі Гавриил Левидің айтуынша, Қазақстан аумағында &quot;Күнделік.кз&quot; білім беру платформасы енгізілді. Бүгінгі таңда жобаның ресми сайтындағы мәліметтерге сәйкес, осы платформамен 6 мыңға жуық мектеп және 4 миллионға жуық қолданушы жұмыс істейді.

&quot;Күнделік&quot;-ті техникалық тұрғыдан әзірлеген [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Білім және ғылым министрлігі]] емес. Жоба мемлекеттік-жекеменшік әріптестік аясында пайда болған. &quot;Күнделік&quot; жобасының бас директоры Мұхтар Ілиясовтың айтуынша, инвесторлар жаңа жүйені жасап бергені үшін мемлекеттен мүлде ақша алмаған. Жоба өзін 11 жылда ақтап алады дейді. Министрліктің бұл жобаны мақұлдап, жаппай енгізуінің бір ғана мақсаты: мұғалімдерді қағаз толтырудан арылтып, Қазақстанда сандық білім беру жүйесін қалыптастыру.

Қазақстандағы ұстаздардың пікірінше, &quot;Күнделік.кз&quot; – Ресейдегі осындай &quot;Дневник.ру&quot; жобасының айна қатесіз көшірмесі. Мұхтар Ілиясов экслюзивті сұхбат бере отырып, &quot;Күнделік&quot; компаниясының бір бөлігі ресейліктерге тиесілі екенін растады.&lt;ref name=&quot;inform&quot;&gt;[https://informburo.kz/kaz/zhalaash-suretter-kndelkte-aydan-zhr-kndelk-kz-t-yzytary-men-shyzhytary.html &quot;Күнделік&quot;-тің көп біле бермейтін тарихы]&lt;/ref&gt;
 
&quot;Әрине, әуел бастан қазақстандық компаниямыз деп айтып отырмын. Бірақ, біздің компанияның 45 пайызы Ресейдің &quot;Дневник.ру&quot; компаниясына тиесілі. Яғни, жобаның &quot;жүрегін&quot;, негізін әзірлеген адамдар – ресейліктер. Ал, әдістеме, үш тілдегі жұмысын, академиялық бағалау жүйесін, сабақтардың санын енгізген біз. Ресейде бұл жобаны 150 адам жасап отыр, оның ішінде оншақты адамды бізге көмектесуге берген. Ал, Қазақстан тарапынан бұл жобада он екі адам – есепші, заңгерлер мен операторлар жұмыс істеп отырмыз&quot;

== Пайдалану ==
&quot;Күнделік&quot; жүйесіне тіркелу өтінішін тек мектеп бере алады. Мектеп әкімшілігі сыныптағы оқушылардың санын, аты-жөндерін және ата-аналардың аты-жөні мен өзге де мәліметтерді ұсынуы керек.

Мектеп оқушылары туралы бүкіл мәліметті ұсынғаннан кейін &quot;Күнделік&quot; авторлары оны бес күн ішінде тексереді де, өтінішті расымен мектеп беріп отырғанына көз жеткізгеннен кейін, мәліметтерді растап, өтініш жіберген мектепке жүйе әкімшісіне арналған логин мен құпия сөз жібереді.

Жүйенің әкімшісін мектеп тағайындайды. Бұл жұмыс жүктелген әкімші ұйымның жеке парақшасын толтырып, оқушылардың тізімін, мұғалім мен ата-ананың мәліметтерін жүйеге енгізеді. Бүкіл мәлімет базаға енген соң, сабақ кестесі және тағы басқа академиялық мәліметтер толтырылады. Содан кейін әкімші әр сыныптың жетекшісіне әр оқушы мен ата-ананың құпия сөзін таратады. Сынып жетекшісі өз кезегінде әрбір оқушыға және оның ата-анасына жеке логині мен құпия сөзін береді.

Оқушы, ата-ана, мұғалім логин мен құпия сөз алған соң, сайттағы &quot;Кіру&quot; батырмасын басып, платформаға кіреді. Мұғалім оқушыға баға қойып, үй тапсырмасын жазады. Ата-ана баласының бағаларын қарап, сабақ кестесімен және үй тапсырмасымен таныса алады. Ал оқушы өзінің бағаларын, өзі оқитын сыныптың үй тапсырмасы мен сабақ кестесін ғана көруге мүмкіндігі бар.&lt;ref name=&quot;inform&quot;/&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://kundelik.kz/features#/teachers Күнделік мүмкіндіктері]

[[Санат:Қазақстандағы білім беру сайттары]]</text>
      <sha1>7ibqwagb80ttrxjvlz1ktixwahbqo2j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Онлайн Мектеп</title>
    <ns>0</ns>
    <id>668079</id>
    <revision>
      <id>3606533</id>
      <parentid>3586927</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T04:27:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ Жойылсын деп белгіледі ([[УП:БЕЛГІ|белгілегіш]])</comment>
      <origin>3606533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6859" sha1="8na05b8y8h633mnpn354hct9fg5kykd" xml:space="preserve">{{жедел жойылсын|Жарнама спам}}
{{Сайт
 |атауы          = Онлайн Мектеп
 |логотипі       = Онлайн Мектеп.png
 |ені            = 200px
 |URL            = [https://onlinemektep.org/login onlinemektep.org]
 |скриншоты      = 
 |скриншот ені   = 
 |тақырыбы       = 
 |коммерциялық   = Иә
 |түрі           = білім беру платформасы
 |ұраны          = 
 |тіркелу        = Міндетті
 |тілдері        = қазақ, орыс, ағылшын
 |кірішулер саны    = 3 млн.
 |орналасқан жері   = 
 |иесі           = [[Bilim Media Group]]
 |авторы         = 
 |ашылды         = 2020
 |жабылды        = 
 |қазіргі статусы   = жұмыс істейді және даму үстінде
 |айналымы       = 
 |таза табысы    = 
 |телефоны       = +7 (707) 944 95 95
}}
'''Онлайн Мектеп''' — Қазақстандағы мектеп оқушыларына (1–11 сынып) арналған цифрлық білім беру платформасы. Ол Қазақстан Республикасының мемлекеттік жалпы білім беретін мектептерінің үлгілік оқу бағдарламасына (МЖМБС/ГОСО) сәйкес әзірленген интерактивті видеоуроктар, тапсырмалар және тесттерді қамтиды. Платформа қашықтықтан оқытуды ұйымдастыруға, дәстүрлі сабақты толықтыруға және оқушылардың өз бетінше білім алуына арналған.&lt;ref&gt;https://onlinemektep.info/{{Deadlink|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

«Онлайн Мектеп» (OnlineMektep) — '''BilimLand''' (Bilim Group) компаниясының негізгі өнімдерінің бірі. Платформада:

* 40 000-нан астам интерактивті сабақ және 140 000-нан астам интерактивті тапсырма;
* 42 пән бойынша материалдар (1–11 сынып);
* Қазақ және орыс тілдерінде қолжетімді;
* Видеоуроктар, виртуалды лабораториялар, геймификация элементтері бар тапсырмалар, онлайн-тесттер;
* Мұғалімдер үшін: үй тапсырмасын беру, оқушылардың үлгерімін мониторингілеу, кері байланыс;
* Оқушылар үшін: өз бетінше оқу немесе мұғаліммен бірге жұмыс істеу мүмкіндігі;
* Интернетсіз режимде жұмыс істеу мүмкіндігі (кейбір функциялар).

Платформа мектеп бағдарламасының толық көлемін (жылдық жүктеме) қамтиды және Назарбаев Зияткерлік мектептерінің (НИШ) білім беру бағдарламаларымен бірлесіп әзірленген.

== Тарихы ==
2011 жыл — Bilim Media Group (қазір Bilim Group) BilimLand платформасын іске қосты. Алғашқы жобалардың бірі — қазақ тілді бастауыш сыныптарға арналған iMektep.kz.

2020 жыл — COVID-19 пандемиясы кезінде OnlineMektep толыққанды платформасы іске қосылды. Ол қашықтықтан оқытуды ұйымдастырудың негізгі құралдарының біріне айналды. Орта және жоғары сыныптарға арналған видеоуроктар телеарналарда («Балапан», «Ел арна») көрсетілді.

Қазіргі уақытта платформа Қазақстанның 7000-нан астам мектебінде қолданылады. BilimLand компаниясы бірнеше байланысты өнімдерді (iTest, Twig Bilim, BilimClass т.б.) біріктіреді.

Онлайн платформа еліміздің жалпы білім беретін мектептерінің оқушылары үшін 2020 жылдың 1 қыркүйегінен бастап іске қосылды. Қазіргі уақытта Online Mektep-ке қосылған мектептер саны – 3 910, белсенді оқушылар саны – 238 754, күн сайын 2 875 697 белсенді пайдаланушы, 1 қыркүйектен бастап сайт барлығы 51 779 298 рет қаралды.&lt;ref&gt;https://cep.nis.edu.kz/online-mektep/?lang=kaz&lt;/ref&gt; 

Платформа Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігінің үлгілік оқу бағдарламаларына сәйкес жұмыс істейді. Мемлекеттік мектептер үшін арнайы шарттар бойынша қолжетімді (логиндер мен парольдер мектеп әкімшілігіне жіберіледі).

Жеке тұлғалар мен мектептер платформаны сатып алу немесе жазылу арқылы пайдалана алады. Мобильді қосымшалар Google Play және App Store-да қолжетімді.&lt;ref&gt;{{мақала | авторы  = Зекенова Ажар Жарылқасыновна| тақырыбы = Онлайн оқытуды оңтайландыру ойлары. | шынайы атауы = | сілтеме = | тілі = | жауапты = | баспа авторы = | басылым =Торайғыров университетінің 60 жылдығына арналған «ХII Торайғыров оқулары» халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференциясының материалдары| түрі = ғылыми мақала | орны = | баспасы = Торайғыров университеті| жыл = 2020| томы  = | нөмірі = | беттері = 216-222| isbn  = 978-604-345-104-6| issn = }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* https://www.gov.kz/uploads/2020/8/27/7ad4c898c2a613915032556bf1f150e3_original.11539510.pdf

[[Санат:Қазақстандағы білім беру сайттары]]
[[Санат:Қазақ тілді сайттар]]
[[Санат:Орыс тілді сайттар]]
[[Санат:Ағылшын тілді сайттар]]</text>
      <sha1>8na05b8y8h633mnpn354hct9fg5kykd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aviata</title>
    <ns>0</ns>
    <id>674429</id>
    <revision>
      <id>3606519</id>
      <parentid>3360848</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T04:19:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ Жарнама деп белгіледі ([[УП:БЕЛГІ|белгілегіш]])</comment>
      <origin>3606519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7453" sha1="n3hk1e10f264jftmjb891c4w5h0ynnw" xml:space="preserve">{{Жарнама}}
{{Компания
 |атауы = Aviata
 |логотипі = Aviata logo.png
 |түрі = [[Жеке компания]]
 |биржадағы листингі = 
 |қызметі = 
 |ұраны = 
 |құрылды = 2013
 |жабылды = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары = 
 |бұрынғы атауы = 
 |құрушы = 
 |орналасуы = {{байрақ|Қазақстан}}, [[Алматы]]
 |басты адамдары = 
 |саласы = [[Ақпараттық технологиялар]], [[Туризм]], [[E-commerce]]
 |өнімі = [[авиабилеттер]], [[Темір жол|Т/Ж]] билеттері
 |айналым = 
 |операциялық кіріс = 
 |таза табысы = 
 |қызметкерлер саны = 
 |басшы компания = [[Freedom Holding]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://informburo.kz/stati/prodazha-cesnabanka-i-pokupka-doli-v-gres-2-krupneyshie-publichnye-sdelki-2019-goda-v-kazahstane.html |title=Продажа Цеснабанка и покупка доли в ГРЭС-2. Крупнейшие публичные сделки 2019 года в Казахстане |publisher=Informburo.kz |lang=ru}}&lt;/ref&gt;
 |бағынышты компания = 
 |сайты = aviata.kz
}}
'''Aviata''' — саяхатты ұйымдастыру үшін онлайн-сервистерді ұсынатын [[қазақстан]]дық туристік [[Ақпарат технологиясы|АТ]]-компания. Компания пайдаланушыларға авиабилеттерді, теміржол билеттерін және басқа да туристік қызметтерді онлайн брондауға және сатып алуға мүмкіндік береді. Бұл қызмет сайттың, сондай-ақ [[iOS]] және [[Android]] үшін мобильді қосымшалардың көмегімен қол жетімді. Компанияның бас кеңсесі [[Алматы]] қаласында орналасқан.

== Қызметі ==
Aviata әуе және темір жол билеттерін сатып алу сервисін 2013 жылы &quot;Шах Тревел&quot; туристік компаниясы және &quot;Глатис&quot; веб-әзірлеу студиясы жасаған. 2016 жылы компания ҚР авиабилеттерді онлайн-сату агенттік нарығының 30% жуығын иеленді. 2019 жылы компания айналымы $111,3 млн құрады&lt;ref&gt;[https://forbes.kz/leader/30_krupneyshih_torgovyih_internet-ploschadok_-_2020_1604068634/ Forbes: 30 крупнейших торговых интернет-площадок — 2020]&lt;/ref&gt;.

2019 жылғы мамырда Авиата online-travel пен meta іздеу жүйесін біріктірді, яғни билетті сатып алу кезінде борттан орын таңдау функциясы, операторды тартпай бірнеше минут ішінде билетті автоматты түрде қайтару мүмкіндігі қолжетімді болды. 2019 жылдың тамыз айында қосымшаларда бонустық бағдарлама іске қосылды&lt;ref&gt;[https://forbes.kz/ranking/object/934 aviata.kz — Forbes Казахстан&lt;!-- Тақырып ботпен қойылған --&gt;]&lt;/ref&gt;.

== Меншік иелері және басшылық ==
Aviata 2013 жылы &quot;Шах Тревел&quot; және &quot;Глатис&quot; компанияларымен құрылған (компанияның негізін қалаушылардың бірі - Әділ Хаштамов). 2018 жылдың ақпан айында компанияның 53%-ын Chocofamily сатып алды.&lt;ref&gt;[https://kursiv.kz/news/kompanii/2019-11/kholding-chocofamily-poluchil-polnyy-kontrol-nad-aviata-i-chocotravel Холдинг Chocofamily получил полный контроль над Aviata и Chocotravel&lt;!-- Тақырып ботпен қойылған --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201222192200/https://kursiv.kz/news/kompanii/2019-11/kholding-chocofamily-poluchil-polnyy-kontrol-nad-aviata-i-chocotravel |date=2020-12-22 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://tengrinews.kz/travel/servisyi-chocotravel-i-aviata-obyedinilis-338766/ Сервисы Chocotravel и Aviata объединились - Tengrinews.kz&lt;!-- Тақырып ботпен қойылған --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://informburo.kz/novosti/chocotravel-i-aviata-obyavili-ob-obedinenii-kompaniy.html Chocotravel и Aviata объявили об объединении компаний - Informburo.kz]&lt;/ref&gt;

2019 жылдың қараша айынан бастап Aviata толығымен Chocofamily бақылауында.&lt;ref&gt;[https://kapital.kz/business/82802/tskhotsofamily-stal-yedinstvennym-vladel-tsem-aviata-kz.html У Aviata.kz теперь единственный владелец— Kapital.kz&lt;!-- Тақырып ботпен қойылған --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://vlast.kz/biznes/27408-biznes-zavtrak-vlasti-aleksej-li.html Алексей Ли об объединении Aviata с Chocotravel, IPO, репутации и неудачных стартапах&lt;!-- Тақырып ботпен қойылған --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://lsm.kz/chocofamily-poglotil-servis-aviata-kz Chocofamily поглотила сервис Aviata | LS&lt;!-- Тақырып ботпен қойылған --&gt;]&lt;/ref&gt;

== Марапаттар ==
* 2014 жылы Aviata Ұлттық интернет-премиясының қорытындысы бойынша &quot;Жыл компаниясы&quot; премиясына ие болды Award.kz&lt;ref&gt;[https://profit.kz/news/21963/Award-kz-2014-itogi-Video/ Award.kz 2014 — итоги. Видео]&lt;/ref&gt;.
* 2015 жылдан бастап компания Forbes журналының нұсқасы бойынша Қазақстанның ең ірі интернет-компанияларының тізіміне кіреді&lt;ref&gt;[https://forbes.kz//process/internet/50_krupneyshih_internet-kompaniy_1/ Ренкинг &quot;50 крупнейших интернет-компаний Казахстана&quot; — Forbes Kazakhstan]&lt;/ref&gt;.
* 2019 жылы Aviata қосымшалары &quot;Топ-30 Қазақстанның мобильді қосымшалары&quot; рейтингісінде 6 мен 7 орынға ие болды&lt;ref&gt;[https://forbes.kz/leader/top-30_mobilnyih_prilojeniy_kazahstana_2019_1569571617/ Forbes: Топ-30 мобильных приложений Казахстана]&lt;/ref&gt;.
* 2020 жылы Forbes &quot;30 ірі сауда интернет-алаңы&quot; рейтингінде компания 3-орынды иеленді.

== Сілтеме ==
* [http://www.aviata.kz Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220609095707/https://aviata.kz/ |date=2022-06-09 }}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Алфавит бойынша сайттар]]
[[Санат:Қазақстан сайттары]]
[[Санат:Авиациялық сайттар]]
[[Санат:Қазнет]]
[[Санат:Іздеу жүйелері]]
[[Санат:2013 жылы пайда болған сайттар]]
[[Санат:Туристік компаниялар]]
[[Санат:Электрондық коммерция]]</text>
      <sha1>n3hk1e10f264jftmjb891c4w5h0ynnw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tengrinews.kz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>674982</id>
    <revision>
      <id>3606526</id>
      <parentid>3488094</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T04:21:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ Жойылсын деп белгіледі ([[УП:БЕЛГІ|белгілегіш]])</comment>
      <origin>3606526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4317" sha1="plihsxu1r31b9c55bn23m5b98a0miui" xml:space="preserve">{{жедел жойылсын|Жарнама спам}}
{{Газет
 |атауы = Tengrinews.kz
 |шынайы атауы = 
 |сурет = Tengrinews-logo.png 
 |сурет атауы = 
 |түрі = электрондық мерзімді басылым 
 |форматы = 
 |құрылғаны = 15 қараша 2010
 |басылымның аяқталуы  = 
 |бағасы = 
 |иелері = «Алаш Медиа Групп» ЖШС
 |баспашы = «Effective Media Liaison» ЖШС
 |редакторы = 
 |бас редакторы = Айсұлтан Құлшыманов
 |штаты = 
 |саяси = 
 |тілі = қазақша, орысша, ағылшынша
 |мерзімділік = 
 |көлемі = 
 |тиражы = 
 |бас кеңсесі = [[Алматы]], [[Қазақстан]]
 |ISSN = 
 |веб-сайты = {{URL|tengrinews.kz}}
}}
'''Tengrinews.kz''' — қазақстандық интернет-басылым және ақпараттық портал. Негізін Батыр Қазыбаев 2010 жылы 15 қарашада Алматы қаласында қалаған.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/sayt-Tengrinewskz-podvel-itogi-pyatiletney-rabotyi-284119/ Сайт Tengrinews.kz подвел итоги пятилетней работы]&lt;/ref&gt; Қазақстандағы ең ірі ақпараттық портал.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://forbes.kz/ranking/object/732 tengrinews.kz - Крупнейший информационный портал Казахстана.]&lt;/ref&gt; Ол Alash Media Group медиахолдингінің құрамына кіреді.&lt;ref&gt;[https://regnum.ru/article/2280402 Кому на самом деле принадлежат СМИ Казахстана]&lt;/ref&gt;

Ол 2011, 2012 және 2013 жылдардағы Гран-при иегері және Award.kz ұлттық интернет сыйлығының «10 жылдықтың үздік сайты» номинациясының жеңімпазы. Forbes.kz нұсқасы бойынша Қазақстандағы ең табысты интернет-компаниялар арасында 49-орында тұр.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Сайттың «Жеңімпаздар» бөлімін Қазақстан Қорғаныс министрлігі «Интернет-басылымдағы үздік жарияланым» номинациясы бойынша марапаттады.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

2020 жылдың ақпан айында Tengrinews.kz дизайнын жаңартты. 2021 жылғы сайттың күнделікті аудиториясы 500 000 адамды құрайды. Brand Analytics мәліметтері бойынша 2021 жылы Tengrinews.kz әлеуметтік желілердегі дәйексөздер бойынша Қазақстанда бесінші орынды иеленді.&lt;ref&gt;[https://adindex.ru/specprojects/asia/news/292060.phtml Brand Analytics: какие СМИ Казахстана самые цитируемые]&lt;/ref&gt;

2024 жылы YouTube-тегі Tengrinews.kz арнасы Қуандық Бишімбаевқа қатысты сот отырысынан тікелей трансляция жасап келеді. Бұл процесс Қазақстанда және көршілес елдерде үлкен резонанс тудырды.

LiveInternet деректері бойынша 2024 жылдың көктеміндегі жағдай бойынша Tengrinews.kz қазақстандық сайттар рейтингінде бірінші орында, сонымен қатар барлық елдер арасында үздік 60 сайттың қатарына кіреді.&lt;ref&gt;[https://www.liveinternet.ru/rating/ru/#period=month;geo=kz; LiveInternet: Рейтинг сайтов]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтеме ==
* [https://tengrinews.kz/ Ресми сайты]

[[Санат:Қазақстан бұқаралық ақпарат құралдары]]
[[Санат:Алфавит бойынша сайттар]]
[[Санат:Қазақстан сайттары]]
[[Санат:Қазақ тілді сайттар]]
[[Санат:Орыс тілді сайттар]]</text>
      <sha1>plihsxu1r31b9c55bn23m5b98a0miui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Өңдеме саны бойынша қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675070</id>
    <revision>
      <id>3606572</id>
      <parentid>3606187</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T07:01:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3606572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16818" sha1="bo4q4t6lows1cfktmadu33zxz8mdghg" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ӨСҚ}}&lt;center&gt;Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген.
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-
|1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||88022||2860||393||23673||189||54||4350||1453
|-
|2||4||{{u|Kasymov}}||95748||76159||11007||226||3373||234||110||5800||739
|-
|3||2||{{u|Салиха}}||86399||80817||1349||2243||909||49||0||957||135
|-
|4||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84036||68775||1239||147||11309||15||0||1696||24
|-
|5||3||{{u|Мағыпар}}||82073||77154||754||588||37||361||0||2882||44
|-
|6||8||{{u|Arystanbek}}||55535||30549||3588||368||5769||944||2238||4775||5184
|-
|7||6||{{u|Casserium}}||48401||39700||1757||102||628||17||9||4468||38
|-
|8||7||{{u|Sibom}}||41112||38492||884||90||357||62||0||786||381
|-
|9||10||{{u|Ulan}}||30436||23966||391||78||4579||14||0||199||209
|-
|10||9||{{u|1nter pares}}||25927||24107||201||7||517||68||0||1362||133
|-
|11||20||{{u|AlefZet}}||25095||8819||3472||136||398||8||2176||838||844
|-
|12||12||{{u|GanS NIS}}||24505||18591||437||61||1022||42||3||3184||980
|-
|13||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13876||4120||204||768||812||373||1111||1007
|-
|14||11||{{u|Орел Карл}}||21458||20199||749||39||120||4||0||121||11
|-
|15||19||{{u|Nurken}}||18839||9628||1296||39||6888||81||2||417||48
|-
|16||13||{{u|Sagzhan}}||17510||16321||355||43||181||10||0||308||86
|-
|17||17||{{u|Kaiyr}}||16955||11995||218||7||132||162||8||2485||355
|-
|18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16069||14053||411||16||1017||73||1||539||300
|-
|19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4599||4648||149||152||586||364||1907||630
|-
|20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13737||12968||207||1||183||2||0||224||42
|-
|21||18||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9854||1161||115||24||1||0||752||183
|-
|22||24||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1621||225||189||1681||0||344||14
|-
|23||27||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11199||6772||505||0||102||512||0||615||55
|-
|24||22||{{u|Nurkhan}}||10031||7873||1218||37||4||0||4||333||36
|-
|25||28||{{u|Тұран}}||8361||6513||414||55||255||120||0||383||32
|-
|26||32||{{u|AlibekKS}}||8336||5762||73||3||1033||42||2||898||170
|-
|27||21||{{u|Kas77777}}||8223||8129||0||9||0||1||0||35||1
|-
|28||48||{{u|Daniyar}}||8001||3610||482||327||177||626||0||1642||348
|-
|29||35||{{u|Nurtenge}}||7909||5402||967||137||627||58||23||529||191
|-
|30||34||{{u|TheNomadEditor}}||7876||5548||27||4||1795||195||0||158||48
|-
|31||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7308||0||118||0||0||0||35||1
|-
|32||25||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6912||0||0||0||0||0||2||0
|-
|33||30||{{u|Ashina}}||7440||5941||189||80||63||88||3||384||320
|-
|34||36||{{u|TalgatSnow}}||7231||5128||457||126||755||0||64||92||66
|-
|35||26||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1
|-
|36||29||{{u|SSE}}||6974||6254||254||109||0||1||0||126||23
|-
|37||45||{{u|GaiJin}}||6703||3842||510||20||361||9||94||369||444
|-
|38||46||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311
|-
|39||44||{{u|Alamgir}}||6196||3874||95||15||681||2||0||47||24
|-
|40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24
|-
|41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7
|-
|42||37||{{u|Zhaksilik}}||6101||5044||20||26||9||26||0||362||59
|-
|43||33||{{u|Aghia7}}||6046||5584||6||1||0||0||0||147||10
|-
|44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4749||0||0||27||27||0||11||10
|-
|45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||86||39||219||2||241||308
|-
|46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18
|-
|47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4358||0||68||0||82||0||62||40
|-
|48||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2770||2||0||215||0||0||1535||26
|-
|49||47||{{u|Coffee86}}||4323||3800||4||0||11||7||0||398||5
|-
|50||63||{{u|Madi Dos}}||4219||2930||188||63||34||25||0||595||102
|-
|51||50||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3392||51||0||0||27||0||223||21
|-
|52||49||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0
|-
|53||60||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0
|-
|54||57||{{u|Esetok}}||3578||3078||395||2||161||205||8||285||138
|-
|55||51||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0
|-
|56||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2
|-
|57||52||{{u|Makenzis}}||3398||3341||5||0||0||0||0||46||5
|-
|58||59||{{u|Нурасылл}}||3396||2999||193||0||18||0||0||50||8
|-
|59||61||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62
|-
|60||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0
|-
|61||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0
|-
|62||62||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1
|-
|63||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3225||0||16||0||0||0||5||3
|-
|64||58||{{u|Qanattan}}||3117||3043||0||0||0||0||0||2||0
|-
|65||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2835||0||0||0||0||0||0||0
|-
|66||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1
|-
|67||99||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144
|-
|68||73||{{u|ShadZ01}}||2932||2342||322||63||105||0||0||4||0
|-
|69||68||{{u|Dauren}}||2871||2464||0||14||0||0||0||68||6
|-
|70||71||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0
|-
|71||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0
|-
|72||88||{{u|MuratbekErkebulan}}||2710||1767||290||0||80||48||0||393||4
|-
|73||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11
|-
|74||78||{{u|Merey}}||2684||2202||0||239||0||0||0||0||2
|-
|75||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30
|-
|76||69||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4
|-
|77||74||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5
|-
|78||72||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0
|-
|79||75||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4
|-
|80||76||{{u|G55}}||2468||2299||0||50||0||0||0||0||2
|-
|81||89||{{u|Balaburgem}}||2447||1731||11||29||31||59||0||182||48
|-
|82||70||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2
|-
|83||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1324||0||78||0||0||0||13||2
|-
|84||83||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35
|-
|85||84||{{u|Rasulbek Adil}}||2277||1882||126||0||13||1||0||171||35
|-
|86||134||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||885||48||1||228||7||0||728||75
|-
|87||98||{{u|Drift}}||2233||1502||22||2||710||1||0||4||2
|-
|88||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2
|-
|89||85||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22
|-
|90||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0
|-
|91||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4
|-
|92||117||{{u|Әлинұр}}||2175||1102||132||43||47||101||0||580||48
|-
|93||90||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5
|-
|94||82||{{u|Unknown Alash}}||2004||1943||1||0||0||0||0||0||0
|-
|95||86||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0
|-
|96||92||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1
|-
|97||101||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||257||0||0||0||1||2
|-
|98||94||{{u|RaiymbekZh}}||1835||1547||6||0||13||0||0||72||72
|-
|99||131||{{u|Esen48}}||1808||895||0||33||0||0||0||744||1
|-
|100||87||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0
|-
|101||95||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||38||29
|-
|102||91||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24
|-
|103||96||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0
|-
|104||100||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1
|-
|105||93||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0
|-
|106||106||{{u|ДолбоЯщер}}||1600||1339||1||0||102||1||0||5||0
|-
|107||103||{{u|2rk}}||1552||1366||0||99||0||1||0||8||0
|-
|108||105||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1530||1342||0||0||7||0||0||120||8
|-
|109||97||{{u|Gliwi}}||1510||1504||3||0||0||0||0||0||0
|-
|110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26
|-
|111||118||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22
|-
|112||133||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||886||0||91||0||0||0||39||0
|-
|113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0
|-
|114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0
|-
|115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0
|-
|116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1
|-
|117||102||{{u|Nkiukr}}||1314||1405||44||0||40||4||0||1||0
|-
|118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0
|-
|119||114||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1
|-
|120||137||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0
|-
|121||143||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14
|-
|122||113||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1200||0||1||0||0||0||11||2
|-
|123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0
|-
|124||126||{{u|IL68}}||1215||946||62||0||31||0||0||134||1
|-
|125||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1
|-
|126||224||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0
|-
|127||125||{{u|Aimanber}}||1150||1002||0||61||0||0||0||0||0
|-
|128||119||{{u|Ziv}}||1140||1069||58||0||0||2||0||9||2
|-
|129||121||{{u|Bailarbekov}}||1136||1049||0||0||0||0||0||3||1
|-
|130||204||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10
|-
|131||120||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2
|-
|132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1102||925||2||0||0||80||0||35||3
|-
|133||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0
|-
|134||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2
|-
|135||194||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4
|-
|136||161||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2
|-
|137||136||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0
|-
|138||122||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0
|-
|139||144||{{u|Wikuiser}}||1048||752||142||0||62||0||43||18||4
|-
|140||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0
|-
|141||132||{{u|А.С.Кизиров}}||987||891||17||1||8||23||0||109||11
|-
|142||142||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3
|-
|143||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0
|-
|144||220||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504
|-
|145||165||{{u|Aselhan}}||948||627||12||0||9||23||0||82||11
|-
|146||139||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3
|-
|147||141||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1
|-
|148||147||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5
|-
|149||160||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5
|-
|150||135||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0
|-
|151||138||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0
|-
|152||140||{{u|Stella~kkwiki}}||830||772||0||0||0||0||0||0||0
|-
|153||189||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1
|-
|154||213||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10
|-
|155||149||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0
|-
|156||229||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2
|-
|157||176||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17
|-
|158||151||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1
|-
|159||150||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0
|-
|160||146||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0
|-
|161||231||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0
|-
|162||153||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6
|-
|163||170||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0
|-
|164||159||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0
|-
|165||148||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||4||0
|-
|166||164||{{u|Panicgirl}}||739||636||0||17||0||0||0||10||1
|-
|167||152||{{u|Mariko}}||734||689||0||0||0||0||0||0||0
|-
|168||155||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3
|-
|169||145||{{u|Mheidegger}}||723||748||7||2||0||0||0||6||3
|-
|170||162||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0
|-
|171||174||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2
|-
|172||222||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1
|-
|173||157||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2
|-
|174||154||{{u|Εὐθυμένης}}||697||679||13||0||0||0||0||5||0
|-
|175||163||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0
|-
|176||209||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24
|-
|177||197||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36
|-
|178||168||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0
|-
|179||228||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2
|-
|180||202||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0
|-
|181||156||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||672||665||0||1||0||0||0||5||0
|-
|182||167||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0
|-
|183||158||{{u|Epoxa-HH}}||666||654||0||0||5||0||0||10||1
|-
|184||166||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||664||625||15||0||0||0||0||2||0
|-
|185||219||{{u|Syrlybek}}||658||390||5||53||4||9||0||68||17
|-
|186||192||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0
|-
|187||190||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0
|-
|188||173||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21
|-
|189||175||{{u|Амзе Магжан}}||645||571||0||0||0||0||0||47||0
|-
|190||169||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0
|-
|191||177||{{u|IArhunI}}||640||569||7||9||0||0||0||26||11
|-
|192||216||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2
|-
|193||214||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13
|-
|194||226||{{u|Zhandos02}}||620||265||3||4||11||0||0||247||0
|-
|195||195||{{u|Aseke16}}||617||525||25||0||7||1||0||17||12
|-
|196||179||{{u|Bauyr03}}||615||555||0||0||0||0||0||37||0
|-
|197||186||{{u|Makhanov}}||613||541||0||0||0||0||0||0||1
|-
|198||172||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0
|-
|199||178||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3
|-
|200||182||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0
|-
|201||171||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3
|-
|202||180||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0
|-
|203||230||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0
|-
|204||184||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0
|-
|205||227||{{u|Eldar zh96}}||575||246||132||6||2||80||0||23||6
|-
|206||188||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0
|-
|207||199||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0
|-
|208||193||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0
|-
|209||206||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0
|-
|210||203||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1
|-
|211||181||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||558||546||0||0||0||0||0||0||0
|-
|212||205||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||468||0||0||5||0||0||33||2
|-
|213||198||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0
|-
|214||187||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0
|-
|215||191||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0
|-
|216||200||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0
|-
|217||221||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0
|-
|218||208||{{u|Olkikz}}||529||447||0||14||0||0||0||0||0
|-
|219||196||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0
|-
|220||183||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0
|-
|221||217||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||391||0||0||0||3||0||44||1
|-
|222||218||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||391||0||36||0||0||0||1||1
|-
|223||185||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0
|-
|224||207||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0
|-
|225||212||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||428||0||0||44||0||0||0||0
|-
|226||223||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12
|-
|227||201||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0
|-
|228||225||{{u|Murat Karibay}}||518||270||183||0||0||0||27||7||8
|-
|229||215||{{u|Chingiz Nazbiev}}||514||420||29||0||54||12||0||0||0
|-
|230||211||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0
|-
|231||210||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0
|-
|232||232||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]]</text>
      <sha1>bo4q4t6lows1cfktmadu33zxz8mdghg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Өңдеме саны бойынша боттар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675089</id>
    <revision>
      <id>3606628</id>
      <parentid>3606264</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T11:00:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3606628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11172" sha1="7fnda0i55s81st6dpvwhvlwyf8putig" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ӨСБ}}&lt;center&gt;Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген.
{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-
|1||1||{{u|BolatbekBot}}||515631||380108||110090||1||5897||3||1||19437||23
|-
|2||2||{{u|EmausBot}}||145870||131246||957||0||13593||6||0||46||22
|-
|3||3||{{u|ArystanbekBot}}||131993||127423||619||15||62||17||10||2859||963
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|4||4||{{u|Legobot}}||119564||112798||457||0||6067||15||0||85||142
|-
|5||120||{{u|New user message}}||113362||1||0||0||0||0||0||113361||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|6||5||{{u|MerlIwBot}}||105852||88196||6297||0||10800||24||0||36||497
|-
|7||6||{{u|InternetArchiveBot}}||87462||87462||0||0||0||0||0||0||0
|-
|8||7||{{u|GaiJinBot}}||79322||79307||7||0||0||0||0||3||5
|-
|9||8||{{u|BekusBot}}||50460||50167||232||3||53||0||0||4||1
|-
|10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43053||41963||1||0||1089||0||0||0||0
|-
|11||10||{{u|Xqbot}}||26600||22826||42||0||3648||2||0||60||22
|-
|12||11||{{u|Luckas-bot}}||22676||17397||3||0||5264||1||0||8||3
|-
|13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18278||8490||13||0||9719||0||0||56||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|14||12||{{u|ZéroBot}}||17395||14827||0||0||2561||0||0||7||0
|-
|15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14498||13525||427||1||0||83||0||384||41
|-
|16||14||{{u|Kasymbot}}||13735||13238||240||4||8||22||0||169||42
|-
|17||15||{{u|SieBot}}||13062||12830||0||0||214||0||0||18||0
|-
|18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134
|-
|19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1
|-
|20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9374||8087||0||0||1283||0||0||2||2
|-
|21||16||{{u|Kia content bot}}||9120||9120||0||0||0||0||0||0||0
|-
|22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126
|-
|23||24||{{u|Nurtenge}}||7934||5402||967||137||627||40||23||529||191
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|24||22||{{u|Addbot}}||7608||6153||1043||1||295||18||0||5||90
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|25||38||{{u|ArthurBot}}||7544||2786||26||0||4714||6||0||12||0
|-
|26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0
|-
|27||26||{{u|Vagobot}}||7329||4672||63||0||2585||0||0||3||6
|-
|28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4
|-
|29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5303||5303||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0
|-
|32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0
|-
|33||29||{{u|MelancholieBot}}||4425||4208||2||0||210||0||0||5||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|34||34||{{u|TjBot}}||4252||3316||0||0||935||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|35||31||{{u|Dexbot}}||3738||3677||0||0||51||0||0||10||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0
|-
|37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0
|-
|38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0
|-
|39||35||{{u|NurbekBot}}||3254||3251||0||0||0||0||0||2||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|40||55||{{u|MastiBot}}||3201||1172||31||0||1990||0||0||2||6
|-
|41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0
|-
|42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0
|-
|46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2
|-
|47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2
|-
|48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2061||2036||0||0||5||0||0||20||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1968||1944||0||0||22||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1704||1702||0||0||0||0||0||2||0
|-
|54||50||{{u|Aitan bot}}||1554||1535||0||0||0||0||0||19||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1
|-
|56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|57||53||{{u|YiFeiBot}}||1362||1194||69||0||84||9||0||0||3
|-
|58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0
|-
|59||54||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1
|-
|60||81||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945
|-
|61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0
|-
|62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3
|-
|64||65||{{u|JhsBot}}||1136||845||2||0||277||0||0||12||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11
|-
|66||58||{{u|TuranBot}}||1121||1046||28||2||4||6||0||29||6
|-
|67||59||{{u|PipepBot}}||1048||1033||0||0||1||0||0||13||1
|-
|68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1
|-
|69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|71||68||{{u|Amirobot}}||806||739||0||0||66||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0
|-
|73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0
|-
|75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0
|-
|76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0
|-
|79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0
|-
|83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0
|-
|84||83||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0
|-
|85||79||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2
|-
|86||82||{{u|Memty Bot}}||305||206||0||0||87||0||0||3||9
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|87||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|88||80||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0
|-
|89||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||147||2||0||2||0||0||108||14
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|90||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0
|-
|91||84||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|92||85||{{u|Chobot}}||219||176||0||0||41||0||0||2||0
|-
|93||86||{{u|Kasymovbot}}||173||169||2||0||0||1||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|94||87||{{u|KiranBOT}}||160||158||0||0||0||0||0||2||0
|-
|95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152
|-
|96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0
|-
|101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2
|-
|102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0
|-
|106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1
|-
|107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0
|-
|108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0
|-
|110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0
|-
|112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0
|-
|125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0
|-
|127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0
|-
|128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0
|-
|131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0
|-
|132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0
|-
|134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0
|-
|135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ccf&quot;
|136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]]</text>
      <sha1>7fnda0i55s81st6dpvwhvlwyf8putig</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Бет бастауы бойынша қатысушылар</title>
    <ns>4</ns>
    <id>675116</id>
    <revision>
      <id>3606292</id>
      <parentid>3605957</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T13:07:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3606292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103418" sha1="ikikusribhlh1wlizvnq18svu6a7nr5" xml:space="preserve">{{shortcut|УП:ББҚ}}&lt;center&gt;{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия)
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|BolatbekBot}}||107916||25625||5||36754||4335||0||11||0||0
|-
|1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8216||1156||3||152||7079||144||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Kia content bot}}||7809||950||164||0||0||0||0||0||0
|-
|2||{{u|Салиха}}||7336||84||695||187||814||2150||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|NurbekBot}}||3134||114||2||0||0||0||0||0||0
|-
|3||{{u|Мағыпар}}||2532||42||0||55||33||546||1||0||0
|-
|4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2262||102||13||198||86||0||57||0||4
|-
|5||{{u|SSE}}||2187||97||3||165||0||107||0||0||0
|-
|6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0
|-
|7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0
|-
|8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10
|-
|9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0
|-
|10||{{u|Yerzhankyzy}}||1393||35||2||0||0||0||0||0||0
|-
|11||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0
|-
|12||{{u|Alamgir}}||1358||106||4||2||410||8||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Aitan bot}}||1343||157||5||0||0||0||0||0||0
|-
|13||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0
|-
|14||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||149||160||18||78
|-
|15||{{u|Орел Карл}}||1287||308||1||303||80||24||0||0||0
|-
|16||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0
|-
|17||{{u|Gulzat246}}||1275||97||5||0||0||16||0||0||0
|-
|18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0
|-
|19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0
|-
|20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0
|-
|21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52
|-
|22||{{u|Ulan}}||1073||629||59||108||3227||77||0||0||17
|-
|23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0
|-
|24||{{u|AlefZet}}||994||462||57||1270||261||100||1||49||25
|-
|25||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0
|-
|26||{{u|Aghia7}}||957||115||0||0||0||1||0||0||0
|-
|27||{{u|Nurkhan}}||954||101||14||343||4||25||0||1||0
|-
|28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0
|-
|29||{{u|G55}}||918||42||0||0||0||50||0||0||0
|-
|30||{{u|82.200.154.115}}||877||41||7||16||4||0||0||0||0
|-
|31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0
|-
|32||{{u|Kaiyr}}||866||307||43||20||71||7||25||3||3
|-
|33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0
|-
|34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0
|-
|35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0
|-
|36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||478||174||223||346||0||3
|-
|37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0
|-
|38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0
|-
|39||{{u|Merey}}||737||51||0||0||0||237||0||0||0
|-
|40||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0
|-
|41||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0
|-
|42||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0
|-
|43||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0
|-
|44||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||546||1631||168||18||7588||188||0||1||11
|-
|45||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0
|-
|46||{{u|1nter pares}}||531||305||0||8||359||3||0||0||4
|-
|47||{{u|Casserium}}||530||185||72||75||331||48||0||7||0
|-
|48||{{u|Dauren}}||529||35||1||0||0||14||0||0||0
|-
|49||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0
|-
|50||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0
|-
|51||{{u|GulzhanOmarova}}||509||10||8||0||0||1||0||0||0
|-
|52||{{u|Nurken}}||501||470||3||630||4685||30||0||1||4
|-
|53||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0
|-
|54||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0
|-
|55||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||251||0||0||0
|-
|56||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0
|-
|57||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|58||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0
|-
|59||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0
|-
|60||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0
|-
|61||{{u|Sagzhan}}||434||79||1||16||134||30||0||0||0
|-
|62||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0
|-
|63||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||34||3||0||0||90||0||0||0
|-
|64||{{u|TheNomadEditor}}||404||37||0||0||1530||2||0||0||0
|-
|65||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0
|-
|66||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0
|-
|67||{{u|Ashina}}||380||178||3||56||22||42||31||0||21
|-
|68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0
|-
|69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0
|-
|70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|71||{{u|Амзе Магжан}}||361||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0
|-
|73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0
|-
|74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0
|-
|75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0
|-
|76||{{u|Erboldilyara}}||338||150||1||0||179||0||0||0||0
|-
|77||{{u|Makhanov}}||336||31||0||0||0||0||0||0||0
|-
|78||{{u|TalgatSnow}}||324||142||3||103||371||67||0||15||0
|-
|79||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0
|-
|80||{{u|Olkikz}}||306||20||1||0||0||14||0||0||0
|-
|81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0
|-
|83||{{u|Alphy Haydar}}||302||200||4||7||17||1||0||0||0
|-
|84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0
|-
|85||{{u|AnelK NIS}}||280||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0
|-
|87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|88||{{u|Esetok}}||271||500||32||72||128||2||33||2||4
|-
|89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0
|-
|90||{{u|Shynbolat}}||264||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0
|-
|92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0
|-
|93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0
|-
|94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0
|-
|95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0
|-
|96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0
|-
|97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||319||4||873||101||121||176||24||49
|-
|98||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|99||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0
|-
|100||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0
|-
|103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0
|-
|104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0
|-
|105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|106||{{u|KoishymanovaG}}||217||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|107||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|108||{{u|Shymnis 7b dayana}}||212||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|109||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|110||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0
|-
|111||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0
|-
|112||{{u|Aimanber}}||203||6||0||0||0||57||0||0||0
|-
|113||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0
|-
|114||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|115||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|116||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0
|-
|117||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0
|-
|118||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0
|-
|119||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||16||3||1||49
|-
|120||{{u|Coffee86}}||188||65||2||0||5||0||0||0||0
|-
|121||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0
|-
|122||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0
|-
|123||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|124||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|125||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|126||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||71||0||0||21
|-
|127||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0
|-
|128||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|129||{{u|ShadZ01}}||172||22||0||33||81||47||0||0||0
|-
|130||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0
|-
|131||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0
|-
|132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0
|-
|134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0
|-
|135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|136||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||158||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|137||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0
|-
|139||{{u|Daniyar}}||154||224||5||141||114||270||123||0||6
|-
|140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0
|-
|141||{{u|Ali.otkelbayev}}||153||6||2||0||0||2||0||0||0
|-
|142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|144||{{u|Arystanbek}}||147||243||7||555||261||206||110||363||308
|-
|145||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|146||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|147||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0
|-
|148||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|149||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0
|-
|150||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|151||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||21||0||0||0
|-
|152||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|153||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||141||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0
|-
|157||{{u|Lord kainon}}||138||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|158||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0
|-
|159||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0
|-
|160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0
|-
|164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0
|-
|166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0
|-
|167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|168||{{u|Shynassylov}}||129||7||1||0||0||0||0||0||0
|-
|169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0
|-
|172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0
|-
|173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|177||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||190||59||1||5||2
|-
|178||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0
|-
|179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0
|-
|180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0
|-
|182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0
|-
|183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0
|-
|184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0
|-
|185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0
|-
|187||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|188||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0
|-
|189||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|190||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0
|-
|191||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|192||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0
|-
|193||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|194||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0
|-
|195||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1
|-
|196||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|197||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|198||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8
|-
|200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0
|-
|205||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2
|-
|206||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|207||{{u|IL68}}||101||10||0||48||29||0||0||0||0
|-
|208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|209||{{u|Aizhok}}||100||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|210||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|213||{{u|NIS Semey Moldir}}||99||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|214||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0
|-
|215||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0
|-
|216||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|217||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0
|-
|218||{{u|NIS Zhuldyz}}||97||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|219||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|220||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|221||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|222||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0
|-
|225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0
|-
|226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|227||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0
|-
|228||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|229||{{u|Epoxa-HH}}||92||9||1||0||5||0||0||0||0
|-
|230||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|231||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0
|-
|233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0
|-
|234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|235||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0
|-
|236||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|237||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0
|-
|238||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|239||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|240||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||11||0||0||0||36||0||0||0
|-
|241||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|242||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0
|-
|243||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|244||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|245||{{u|Аягөз Загиева}}||87||13||0||0||0||0||0||0||0
|-
|246||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7
|-
|247||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|248||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|249||{{u|TemirlanSarsen}}||85||1||0||2||26||52||0||0||0
|-
|250||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0
|-
|251||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|252||{{u|Zamantay}}||84||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|253||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|254||{{u|Aliba}}||83||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|255||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|256||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||83||5||0||0||0||2||0||0||0
|-
|257||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0
|-
|258||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0
|-
|259||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0
|-
|260||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|261||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|262||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||82||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|263||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|264||{{u|Ainur}}||81||5||2||0||0||13||0||0||0
|-
|265||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|266||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|267||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2
|-
|268||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0
|-
|269||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|270||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|271||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|272||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0
|-
|273||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|274||{{u|Madi Dos}}||78||21||0||51||22||40||1||0||3
|-
|275||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|276||{{u|Aru Omarali}}||77||6||0||0||0||40||0||0||0
|-
|277||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|278||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|279||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0
|-
|280||{{u|Amiyeva}}||75||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|281||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|282||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|283||{{u|Kasymov}}||74||666||7||2972||522||92||0||38||4
|-
|284||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|285||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|286||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|287||{{u|MuratbekErkebulan}}||73||20||0||54||75||0||11||0||0
|-
|288||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3
|-
|289||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|290||{{u|Xialuahan}}||73||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|291||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|292||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|293||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|294||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|295||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0
|-
|296||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|297||{{u|А.С.Кизиров}}||68||28||0||0||1||1||9||0||0
|-
|298||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0
|-
|299||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0
|-
|300||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0
|-
|301||{{u|Aset Bukerov}}||66||9||1||0||0||0||0||0||0
|-
|302||{{u|RaiymbekZh}}||66||38||5||1||5||0||0||0||1
|-
|303||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|304||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|305||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|306||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|307||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2
|-
|308||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|309||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0
|-
|310||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|311||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|312||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|313||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|314||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0
|-
|315||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|316||{{u|AlibekKS}}||62||209||12||7||350||3||4||0||3
|-
|317||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|318||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|319||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|320||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|321||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0
|-
|322||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|323||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2
|-
|324||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|325||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|326||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|327||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|328||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|329||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|330||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0
|-
|331||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|332||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0
|-
|333||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|334||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||9||0||0||0
|-
|335||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0
|-
|336||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|337||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|338||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|339||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|340||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0
|-
|341||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0
|-
|342||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|343||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|344||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|345||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0
|-
|346||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|347||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|348||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|349||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|350||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|351||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72
|-
|352||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|353||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||35||0||0||0||0||0||0||0
|-
|354||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|355||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0
|-
|356||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0
|-
|357||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0
|-
|358||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|359||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1
|-
|360||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|361||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|362||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0
|-
|363||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|364||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|365||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|366||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|367||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|368||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|369||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0
|-
|370||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|371||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|372||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|373||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0
|-
|374||{{u|Balaburgem}}||44||7||0||3||14||26||0||0||1
|-
|375||{{u|Kairatulyzharas}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|376||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|377||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|378||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|379||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|380||{{u|Tarikh Dias}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|381||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|382||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|383||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|384||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|385||{{u|АйнурНИШ}}||41||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|386||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|387||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|388||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|389||{{u|Asan00}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|390||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|391||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|392||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0
|-
|393||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|394||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0
|-
|395||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|396||{{u|Syrlybek}}||39||2||0||1||1||29||1||0||2
|-
|397||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|398||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0
|-
|399||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0
|-
|400||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|401||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|402||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0
|-
|403||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|404||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|405||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|406||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|407||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0
|-
|408||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0
|-
|409||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|410||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|411||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|412||{{u|Daniyal.aidarov5}}||36||16||2||0||4||0||0||0||0
|-
|413||{{u|Mheidegger}}||36||18||0||1||0||2||0||0||0
|-
|414||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|415||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|416||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|417||{{u|Yessentaikyzy}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|418||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|419||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|420||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0
|-
|421||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|422||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|423||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|424||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|425||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0
|-
|426||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|427||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||34||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|428||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0
|-
|429||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|430||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0
|-
|431||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0
|-
|432||{{u|Aidanka}}||32||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|433||{{u|Andir}}||32||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|434||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|435||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|436||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0
|-
|437||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|438||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|439||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|440||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0
|-
|441||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|442||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|443||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|444||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0
|-
|445||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|446||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|447||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0
|-
|448||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0
|-
|449||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|450||{{u|95.58.148.237}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|451||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|452||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|453||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|454||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||21||0||0||0||0||0||0||0
|-
|455||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|456||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|457||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0
|-
|458||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|459||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|460||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|461||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|462||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|463||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|464||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0
|-
|465||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|466||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|467||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0
|-
|468||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|469||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|470||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|471||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|472||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|473||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0
|-
|474||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|475||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|476||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|477||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|478||{{u|Rasulbek Adil}}||25||4||0||121||5||0||1||0||0
|-
|479||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0
|-
|480||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|481||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|482||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||0||0||1
|-
|483||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|484||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|485||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0
|-
|486||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|487||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|488||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0
|-
|489||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|490||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|491||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0
|-
|492||{{u|Eldar zh96}}||23||13||3||39||1||6||29||0||1
|-
|493||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|494||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|495||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|496||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|497||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|498||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0
|-
|499||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|500||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0
|-
|501||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0
|-
|502||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0
|-
|503||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0
|-
|504||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|505||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0
|-
|506||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0
|-
|507||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|508||{{u|Unknown Alash}}||22||29||0||0||0||0||0||0||0
|-
|509||{{u|С.Жания}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|510||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|511||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|512||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0
|-
|513||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|514||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|515||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|516||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|517||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|518||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|519||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0
|-
|520||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0
|-
|521||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|522||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|523||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0
|-
|524||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|525||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|526||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|527||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0
|-
|528||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0
|-
|529||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0
|-
|530||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||19||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|531||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|532||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0
|-
|533||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|534||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|535||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|536||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|537||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|538||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0
|-
|539||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|540||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0
|-
|541||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|542||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|543||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0
|-
|544||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0
|-
|545||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0
|-
|546||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|547||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|548||{{u|Бекемгүл}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|549||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|550||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|551||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|552||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0
|-
|553||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|554||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|555||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|556||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0
|-
|557||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|558||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|559||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0
|-
|560||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|561||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0
|-
|562||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|563||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|564||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|565||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|566||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|567||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|568||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|569||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0
|-
|570||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|571||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|572||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|573||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|574||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|575||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|576||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0
|-
|577||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|578||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0
|-
|579||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|580||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|581||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0
|-
|582||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|583||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0
|-
|584||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|585||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1
|-
|586||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0
|-
|587||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|588||{{u|Жанна Ж}}||15||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|589||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|590||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|591||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|592||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|593||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|594||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0
|-
|595||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0
|-
|596||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|597||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|598||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|599||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|600||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0
|-
|601||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|602||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0
|-
|603||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|604||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|605||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|606||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0
|-
|607||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|608||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|609||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|610||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|611||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|612||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0
|-
|613||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|614||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|615||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|616||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|617||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|618||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|619||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|620||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|621||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|622||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0
|-
|623||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|624||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|625||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|626||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0
|-
|627||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|628||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|629||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|630||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|631||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|632||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|633||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|634||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|635||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|636||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|637||{{u|Abatova saltanat}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|638||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0
|-
|639||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|640||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||31||0||0||0||0
|-
|641||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1
|-
|642||{{u|TrueNomadEditor}}||11||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|643||{{u|Tuttiorchestra687}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|644||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|645||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|646||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|647||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|648||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0
|-
|649||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|650||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|651||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|652||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|653||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|654||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0
|-
|655||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|656||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|657||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|658||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|659||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0
|-
|660||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|661||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|662||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|663||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|664||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0
|-
|665||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|666||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|667||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|668||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|669||{{u|Канат Алимбаев}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|670||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|671||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0
|-
|672||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|673||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|674||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|675||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|676||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0
|-
|677||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|678||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|679||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|680||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|681||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|682||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0
|-
|683||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0
|-
|684||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|685||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|686||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|687||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|688||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|689||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|690||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|691||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|692||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|693||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|694||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|695||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|696||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|697||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|698||{{u|03ainura}}||8||16||0||0||0||0||0||0||0
|-
|699||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|700||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|701||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|702||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|703||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|704||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0
|-
|705||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|706||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|707||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|708||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|709||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|710||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|711||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|712||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1
|-
|713||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|714||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|715||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|716||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|717||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0
|-
|718||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0
|-
|719||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|720||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|721||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|722||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|723||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|724||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|725||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|726||{{u|Гулжайна Усен}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|727||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|728||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|729||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|730||{{u|Михайлов Игорь}}||8||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|731||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|732||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|733||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|734||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0
|-
|735||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|736||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|737||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|738||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0
|-
|739||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|740||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0
|-
|741||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|742||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|743||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|744||{{u|92.47.205.125}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|745||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|746||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0
|-
|747||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|748||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|749||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|750||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|751||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0
|-
|752||{{u|Aldogarov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|753||{{u|AmanbekAyauly}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|754||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|755||{{u|Aseke16}}||7||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|756||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|757||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|758||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|759||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|760||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|761||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|762||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|763||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|764||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|765||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0
|-
|766||{{u|Jimmy&amp;Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0
|-
|767||{{u|KAigerim}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|768||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|769||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0
|-
|770||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|771||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|772||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|773||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|774||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|775||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|776||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||7||0||1||1||0||0||0||0||0
|-
|777||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|778||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|779||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|780||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|781||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|782||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0
|-
|783||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|784||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|785||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|786||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|787||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|788||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|789||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|790||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|791||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|792||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|793||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|794||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|795||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|796||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0
|-
|797||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0
|-
|798||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|799||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|800||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|801||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|802||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|803||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|804||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|805||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|806||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|807||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|808||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|809||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0
|-
|810||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|811||{{u|Aglamkhanm29}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|812||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|813||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|814||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|815||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|816||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|817||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|818||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|819||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|820||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|821||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|822||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0
|-
|823||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0
|-
|824||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|825||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|826||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0
|-
|827||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0
|-
|828||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|829||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|830||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0
|-
|831||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0
|-
|832||{{u|Gaukhar1980}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|833||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0
|-
|834||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0
|-
|835||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|836||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|837||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|838||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|839||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|840||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0
|-
|841||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1
|-
|842||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|843||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|844||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|845||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|846||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|847||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|848||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|849||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|850||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0
|-
|851||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|852||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|853||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|854||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0
|-
|855||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|856||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|857||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|858||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|859||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|860||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|861||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|862||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|863||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|864||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|865||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|866||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|867||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|868||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|869||{{u|Назгүл Қуантқан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|870||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|871||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|872||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|873||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|874||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|875||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|876||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|877||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|878||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|879||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|880||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|881||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|882||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|883||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|884||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|885||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0
|-
|886||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|887||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|888||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|889||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|890||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|891||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0
|-
|892||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|893||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|894||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0
|-
|895||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|896||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|897||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|898||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0
|-
|899||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|900||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|901||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|902||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|903||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|904||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|905||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|906||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0
|-
|907||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|908||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0
|-
|909||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|910||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|911||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|912||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|913||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|914||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|915||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|916||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|917||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|918||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|919||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|920||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0
|-
|921||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|922||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|923||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|924||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0
|-
|925||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|926||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|927||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|928||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|929||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|930||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0
|-
|931||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|932||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|933||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|934||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|935||{{u|Zhandos M}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|936||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|937||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|938||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|939||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|940||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|941||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|942||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|943||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|944||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|945||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0
|-
|946||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|947||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|948||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|949||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|950||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|951||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|952||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|953||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0
|-
|954||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|955||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|956||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|957||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|958||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|959||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|960||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|961||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|962||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|963||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|964||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|965||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|966||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|967||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|968||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|969||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|970||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0
|-
|971||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|972||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|973||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0
|-
|974||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|975||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|976||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|977||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|978||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|979||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|980||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|981||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|982||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0
|-
|983||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0
|-
|984||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0
|-
|985||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|986||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|987||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|988||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|989||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|990||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|991||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|992||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|993||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|994||{{u|Aq.Sholpan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|995||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|996||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|997||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|998||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|999||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1000||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1001||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1002||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1003||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1004||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1005||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1006||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1007||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0
|-
|1008||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1009||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1010||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1011||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1012||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1013||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1014||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1015||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0
|-
|1016||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1017||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1018||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1019||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1020||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1021||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1022||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0
|-
|1023||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1024||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1025||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1026||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1027||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1028||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1029||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1030||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1031||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1032||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0
|-
|1033||{{u|Semsk-Karaga}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1034||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1035||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1036||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1037||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1038||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1039||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1040||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1041||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1042||{{u|Wikuiser}}||4||11||2||47||29||0||0||23||0
|-
|1043||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1044||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1045||{{u|Zhibek2003}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1046||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1047||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1048||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1049||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1050||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1051||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1052||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0
|-
|1053||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1054||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1055||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1056||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1057||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0
|-
|1058||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1059||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1060||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1061||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1062||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1063||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1064||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1065||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1066||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1067||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1068||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1069||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1070||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1071||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1072||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1073||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1074||{{u|Хулкар Абдимоминова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1075||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1076||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1077||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1078||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1079||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1080||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1081||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0
|-
|1082||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0
|-
|1083||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1084||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1085||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1086||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1087||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1088||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1089||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1090||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0
|-
|1091||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1092||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1093||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1094||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0
|-
|1095||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1096||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1097||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1098||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1099||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1100||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1101||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1102||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1103||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1104||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1105||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1106||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1107||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1108||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1109||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1110||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1111||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1112||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1113||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1114||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1115||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1116||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1117||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0
|-
|1118||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1119||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1120||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1121||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1122||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1123||{{u|Ahan Zere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1124||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1125||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1126||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1127||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1128||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1129||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1130||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1131||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1132||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1133||{{u|AlexKoval}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1134||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1135||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1136||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1137||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0
|-
|1138||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1139||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1140||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1141||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1142||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1143||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1144||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1145||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1146||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1147||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1148||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1149||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1150||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1151||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1152||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1153||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1154||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1155||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1156||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1157||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1158||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1159||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1160||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1161||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1162||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1163||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1164||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1165||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1166||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1167||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1168||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1169||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0
|-
|1170||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1171||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0
|-
|1172||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1173||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1174||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1175||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1176||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1177||{{u|Ibrayevan}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1178||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1179||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1180||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1181||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1182||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1183||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1184||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1185||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1186||{{u|Kvazimodo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1187||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0
|-
|1188||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1189||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1190||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0
|-
|1191||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0
|-
|1192||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0
|-
|1193||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1194||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1195||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1196||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1197||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1198||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0
|-
|1199||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1200||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1201||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1202||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1203||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0
|-
|1204||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1205||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1206||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1207||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1208||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1209||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1210||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1211||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1212||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1213||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1214||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1215||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1216||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1217||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1218||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1219||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1220||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1221||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0
|-
|1222||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1223||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1224||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0
|-
|1225||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1226||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1227||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1228||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1229||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1230||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1231||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1232||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1233||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1234||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1235||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1236||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1237||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1238||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1239||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1240||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1241||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1242||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1243||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1244||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1245||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1246||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1247||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1248||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1249||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1250||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1251||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1252||{{u|Даулет1278}}||3||1||0||0||0||0||4||0||0
|-
|1253||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1254||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1255||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1256||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1257||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1258||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1259||{{u|Зиедбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1260||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1261||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1262||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1263||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1264||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1265||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1266||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1267||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0
|-
|1268||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1269||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1270||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1271||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1272||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1273||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1274||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1275||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1276||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1277||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1278||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1279||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1280||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1281||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1282||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1283||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1284||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1285||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1286||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1287||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1288||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1289||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1290||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1291||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1292||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1293||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1294||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1295||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1296||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1297||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1298||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1299||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1300||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1301||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1302||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0
|-
|1303||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1304||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1305||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1306||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1307||{{u|19642206g}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1308||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1309||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1310||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1311||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1312||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1313||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1314||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1315||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1316||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1317||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1318||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1319||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1320||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1321||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1322||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1323||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1324||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1325||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1326||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1327||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1328||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1329||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1330||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1331||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1332||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1333||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1334||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1335||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1336||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1337||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1338||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1339||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1340||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1341||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1342||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1343||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1344||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1345||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1346||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1347||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1348||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1349||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1350||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1351||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1352||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1353||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1354||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1355||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1356||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1357||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1358||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1359||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1360||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1361||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1362||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1363||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1364||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1365||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1366||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1367||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1368||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1369||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1370||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1371||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1372||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1373||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1374||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1375||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0
|-
|1376||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1377||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1378||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1379||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1380||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1381||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1382||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1383||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1384||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1385||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1386||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1387||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1388||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1389||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1390||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1391||{{u|Aidyn93}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|1392||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1393||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1394||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0
|-
|1395||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1396||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1397||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1398||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1399||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1400||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1401||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1402||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1403||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1404||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1405||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1406||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1407||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1408||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1409||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1410||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1411||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1412||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1413||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1414||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1415||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1416||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1417||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1418||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1419||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1420||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1421||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1422||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0
|-
|1423||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|1424||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1425||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1426||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1427||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1428||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1429||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1430||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1431||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1432||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1433||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1434||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1435||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0
|-
|1436||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1437||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1438||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1439||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1440||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1441||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1442||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1443||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1444||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1445||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1446||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1447||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1448||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1449||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1450||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1451||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1452||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0
|-
|1453||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1454||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1455||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1456||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1457||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1458||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1459||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1460||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1461||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1462||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1463||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1464||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1465||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1466||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1467||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1468||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1469||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1470||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1471||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1472||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1473||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1474||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1475||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1476||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1477||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1478||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1479||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0
|-
|1480||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1481||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1482||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1483||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1484||{{u|Kshetunsky}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1485||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1486||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1487||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1488||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1489||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1490||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1491||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1492||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1493||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1494||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1495||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1496||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1497||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1498||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1499||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1500||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1501||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1502||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1503||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1504||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1505||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1506||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1507||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1508||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0
|-
|1509||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1510||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1511||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1512||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1513||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1514||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1515||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1516||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1517||{{u|Omarova. ayagul}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1518||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1519||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1520||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1521||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1522||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1523||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1524||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1525||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1526||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0
|-
|1527||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1528||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1529||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1530||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1531||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1532||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1533||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1534||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1535||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1536||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0
|-
|1537||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1538||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1539||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1540||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1541||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1542||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1543||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1544||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0
|-
|1545||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0
|-
|1546||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1547||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1548||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1549||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0
|-
|1550||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1551||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1552||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0
|-
|1553||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1554||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1555||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1556||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1557||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0
|-
|1558||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1559||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1560||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0
|-
|1561||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1562||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1563||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1564||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1565||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1566||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1567||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1568||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1569||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1570||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1571||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1572||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1573||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1574||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1575||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1576||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1577||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1578||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1579||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1580||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1581||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1582||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1583||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1584||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1585||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1586||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1587||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1588||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1589||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1590||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1591||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1592||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1593||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1594||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1595||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1596||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1597||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1598||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1599||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1600||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1601||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1602||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1603||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1604||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1605||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1606||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1607||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1608||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1609||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1610||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1611||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1612||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1613||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1614||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1615||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1616||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1617||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1618||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1619||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1620||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1621||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1622||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1623||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1624||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1625||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1626||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1627||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1628||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1629||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1630||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1631||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0
|-
|1632||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1633||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1634||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1635||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1636||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1637||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1638||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1639||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1640||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1641||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1642||{{u|Иса Інжу НЗМ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1643||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1644||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1645||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1646||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1647||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1648||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1649||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1650||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1651||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1652||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1653||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1654||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1655||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1656||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1657||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1658||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1659||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1660||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1661||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1662||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1663||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1664||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1665||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1666||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1667||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1668||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1669||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1670||{{u|Сағынғали Айбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1671||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1672||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1673||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0
|-
|1674||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1675||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1676||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1677||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1678||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1679||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1680||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1681||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1682||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1683||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1684||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1685||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1686||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0
|-
|1687||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1688||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1689||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1690||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1691||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0
|-
|1692||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1693||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1694||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1695||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1696||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0
|-
|1697||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1698||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1699||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1700||{{u|Құралай Мұратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1701||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1702||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1703||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1704||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1705||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1706||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1707||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1708||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0
|-
|1709||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||218||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1
|-style=&quot;background-color:#ddf&quot;
|||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]]</text>
      <sha1>ikikusribhlh1wlizvnq18svu6a7nr5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qazcorpora</title>
    <ns>0</ns>
    <id>675945</id>
    <revision>
      <id>3606525</id>
      <parentid>3386687</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T04:21:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ Жойылсын деп белгіледі ([[УП:БЕЛГІ|белгілегіш]])</comment>
      <origin>3606525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7477" sha1="1axxk2y2fmxgag5brk6emv7094q7tg5" xml:space="preserve">{{жедел жойылсын|Жарнама спам}}
{{
Сайт|атауы=Qazcorpora.kz
|логотипі=
|URL=https://qazcorpora.kz/
|сайттың түрі=ақпараттық-анықтамалық жүйе
|тілдері=қазақ, орыс, ағылшын
|ашылған уақыты=2021
|иесі=Тіл саясаты комитеті
&lt;br&gt;&quot;Тіл-Қазына&quot; орталығында әзірленді
}}
'''Қазақ тілі публицистикалық мәтіндерінің кіші корпусы''' — қазақ тілі ұлттық корпусының публицистикалық мәтіндерінің кіші корпусы – «Ұлттық рухани жаңғыру» ұлттық жобасы шеңберінде іске асырылып жатқан жобалардың бірі.

''[[Корпус]]'' – белгілі бір тілдегі мәтіндердің электронды түрде жинақталуына негізделген ақпараттық-анықтамалық жүйе. Корпусты құрудың негізгі мақсаты – табиғи тілдік ресурстарды жинау, қалыпқа келтіріп, жүйелендіру, нәтижелерді ұтымды пайдалану үшін тұтынушыларға ұсыну.
&lt;br&gt;
''Корпус'' – бұл қазақ тілінің бір жүйеге кіріктірілген тілдік материалдарының базасы ғана емес, сондай-ақ виртуалды кеңістікте мемлекеттік тілдің қызмет етуін, семантикалық кеңістігін кеңейту, ақпараттық таралу ауқымын кеңейту, тілдік ресурстарға жаппай қол жеткізу тетігі. Цифрландырылған жүйе түріндегі қазақ тіліндегі мәтіндердің базасын көрсететін осы ақпараттық-анықтамалық ашық жүйе ұлттық тіл тіршілігінің белгілі бір кезеңінде (немесе кезеңдерінде) әдеби тіл стилінің, тілдік қолданудың барлық түрлерін жинақтайды және тұтынушыға ұсынады.

Жыл бойғы есеп бойынша талданған сөзқолданыс саны – 2347713 бірлік.

Сөз таптарына шаққандағы саны – [[зат есім]] - 4927011, [[етістік]] – 1554236, [[сан есім]] – 1744, [[сын есім]] - 289935, қалғандарын өзге сөз таптары құрайды.

Корпус көлемі: 5 304 құжат, 309 153 сөйлем, 5 141 248 сөзқолданыс.

==Іздеу жүйесі==
Іздеу жүйесі бірнеше фильтрден тұрады: 
* нақты сөз арқылы іздеу;
* морфологиялық іздеу, яғни сөздің жіктелуі бойынша іздеу;
* сөз табы бойынша іздеу;
* сөздің жіктелуі бойынша іздеу;
* сөздің соңындағы тыныс белгілері арқылы іздеу.

==Ұлттық корпустың мүмкіндіктері==
Тілді ана тілі немесе шеттілі ретінде үйрету үшін қажет (әлемде оқулықтар мен оқу бағдарламалары қазір Корпусқа бағытталған. Кез келген шетелдік, мектеп оқушысы, мұғалім, журналист, редактор және жазушы корпусты қолдана отырып, бейтаныс сөзді немесе грамматикалық форманың қолдану ерекшеліктерін тез және тиімді тексере алады);
* тілдің лексикасы мен грамматикасын, ондағы жүздеген жылдар бойы болған өзгерістерді ғылыми зерттеу үшін қажет;
* ақпаратты іздеуді оңтайландырады;
* ауқымды материалдарды талдау, өңдеуді, статистикалық мәліметтерді алуды оңайлатады;
* қажетті сөздіктерді корпус базасына негізінде құрастыруға болады;
* корпус базасы үнемі үздіксіз жетілдіріліп, толықтырылып отырады.
Мәтінге 12-20 параметрлік метабелгілер (мәтін авторы, мәтін тақырыбы, мәтін стилі, жанр, мәтін түрі, хронотоп, дереккөз, басылым мерзімі және т.б.) жасалды.

== Жоба авторлары ==
Жоба жетекшісі— филология ғылымдарының кандидаты, доцент [[Аитова Н. Н]]., техникалық сүйемелдеу бойынша жетекшісі – [[Мөлдір Бақытқызы|М. Бақытқызы]]. Жоба жұмысына филолог ғалымдар, келесі отандық жоғары оқу орындары мен ғылыми ұйымдардың сала мамандары қатысты:
* [[Ахмет Байтұрсынұлы атындағы тіл білімі институты|А. Байтұрсынов атындағы Тіл білімі институты]]; 
* [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ ұлттық университеті Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ]]; 
* [[Еуразия ұлттық университеті|Л. Н. Гумилев атындағы Еуразиялық ұлттық университеті]]; 
* [[Назарбаев Университеті]]; 
* [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]]; 
* [[Ақтөбе өңірлік университеті|Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті]]; 
* Баишев университеті; 
* «Minialgo» ЖШС; 
* «Qazkitap баспасы» ЖШС. 
Публицистикалық мәтіндер корпусына «[[Егемен Қазақстан]]», «[[Ана тілі баспасы|Ана тілі]]», «[[Қазақ әдебиеті (газет)|Қазақ әдебиеті]]», «Түркістан», «Заң» газеттерінде жарияланған мақалалардың электронды көшірмелері енгізілді.

Алдағы уақытта публицистикалық стильдің басқа да ішкі жанрларын қамту, сондай-ақ басылым кезеңдері бойынша ұлғайту және дереккөздердің атаулары бойынша кеңейту көзделуде.

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://qazcorpora.kz/assets/Instructions_kaz.pdf Қолдану бойынша нұсқаулық] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220113105019/https://qazcorpora.kz/assets/Instructions_kaz.pdf |date=2022-01-13 }}

[[Санат:IT жобалар]]
[[Санат:Қазақстан сайттары]]
[[Санат:Қазақ тілді сайттар]]</text>
      <sha1>1axxk2y2fmxgag5brk6emv7094q7tg5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Til-Qural</title>
    <ns>0</ns>
    <id>676455</id>
    <revision>
      <id>3606528</id>
      <parentid>3370473</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T04:22:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ Жойылсын деп белгіледі ([[УП:БЕЛГІ|белгілегіш]])</comment>
      <origin>3606528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4131" sha1="83lq84s3hb0kq27q1k8cvlseua168ya" xml:space="preserve">{{жедел жойылсын|Жарнама спам}}
{{Сайт|атауы=Tilqural.kz
|логотипі=
|URL=https://tilqural.kz/
|сайттың түрі=тіл үйренуге арналған онлайн сервис
|тілдері=қазақ, орыс, ағылшын
|иесі= Тіл саясаты комитеті 
&lt;br&gt;&quot;Тіл-Қазына&quot; орталығында әзірленді
|ашылған уақыты=2019
|авторы=Жоба жетекшісі: Мөлдір Бақытқызы}}

'''Тіл-Құрал (Til-Qural)''' – ойын тәсілдерін қолдана отырып, қазақ тілін үйренуге және қолдануға арналған тегін платформа. Жобаны &quot;Тіл-Қазына&quot; компаниясы әзірледі, 2019 жылы іске қосылды. Сервис тіркелгеннен кейін tilqural.kz веб-порталда, [[iOS]], [[Android]] операциялық жүйелері бар мобильді қосымшаларда қолжетімді.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = https://academy-gp.kz/?p=13029&amp;lang=ru
 |title       = TIL-QURAL
 |author      = 
 |date        = 2021-10-21
 |work        = 
 |publisher   = Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының жанындағы Құқық қорғау органдары академиясы
 |accessdate  = 2024-08-22
 |lang        = kk
}}
&lt;/ref&gt;
== Оқыту әдістемесі: ==
''Tilqural'' қазақ тілін өз бетінше үйренудің 5 деңгейінен тұрады:  
* А1-қарапайым деңгей; 
* А2-базалық деңгей; 
* В1-орта деңгей; 
* В2-ортадан жоғары деңгей; 
* С1-жоғары деңгей. 

Әр деңгейде бірнеше тақырыптық сабақтар бар. Пайдаланушы әр тақырыптық сабақты жаңа сөздерді үйренуден бастайды. Әрі қарай пайдаланушы үйренген сөздерін тыңдап, оқып, жаза алады.  Және сөйлеуді бекіту үшін жаттығуларды орындайды. Сондай-ақ әр сабақта пайдаланушы жаттығулардың көмегімен жаңа сөздерді бекітеді. Жеке кабинетте пайдаланушыға оқу барысы көрсетілген журнал қолжетімді.  

''Tilqural'' қолданушыға қызық материалдар арқылы қазақ тілін үйретеді: 
* бейнероликтер – орыс тіліндегі субтитрі бар қазақ тіліндегі фильмдер мен мультфильмдерден үзінділер;
* мәтіндер – қазақша мәтіннің дыбысталуы және мәтіннің орысша аудармасы бар қазақстандық және шетелдік шығармалардан үзінділер;
* қазақ тіліндегі фразалардың аудио дыбысталуы және орыс тіліне аудармасы бар тақырыптық фразалар (70 санат); 
* сабақтардан алынған сөздердің тақырыптық сөздігі.

Сондай-ақ пайдаланушылар қазақ тілін өз бетінше үйренуге арналған түрлі оқулықтарды [[PDF|pdf]] форматында жүктей алады. 

''Tilqural'' сервисінде өз курстарын, топтарын құруға және курсқа басқа қатысушыларды шақыруға мүмкіндік бар.

''Tilqural''-да тіл үйренудің барлық функциялары тегін.

== Тағы қараңыз: ==
* [https://play.google.com/store/apps/details?id=kz.tilqazyna.tilqural&amp;hl=en_US&amp;gl=US Android мобильді қосымшасы]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан сайттары]]</text>
      <sha1>83lq84s3hb0kq27q1k8cvlseua168ya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Termincom</title>
    <ns>0</ns>
    <id>676462</id>
    <revision>
      <id>3606527</id>
      <parentid>3051220</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T04:22:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ Жойылсын деп белгіледі ([[УП:БЕЛГІ|белгілегіш]])</comment>
      <origin>3606527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4320" sha1="duly3kjfozfqgw28awrnqe44nav6bdk" xml:space="preserve">{{жедел жойылсын|Жарнама спам}}
{{Сайт|атауы=Termincom.kz
|логотипі=
|URL=https://termincom.kz/
|сайттың түрі=ақпараттық-анықтамалық жүйе
|тілдері=қазақ, орыс
|ашылған уақыты=2016
|иесі=Тіл саясаты комитеті 
&lt;br&gt;&quot;Тіл-Қазына&quot; орталығында әзірленді
}}
'''Termincom''' — қазақ терминологиясы жайлы толық мәлімет беретін сайт. Сайт Қазақстан Республикасы Үкіметінің жанындағы терминологиялық комиссия бекіткен терминдерді пайдалану үшін, салааралық терминологиялық қорды біріздендіру және жетілдіру үшін пайдаланылады. Сайт 2016 жылы 20 қазаннан бастап іске қосылған. 

== Сайт құрылымы ==
 
# Термин;
# Алаң;
# Мақалалар;
# Кітаптар;
# Библиография;
# Тұлға&amp;Терминология;
# Мектеп терминологиясы;
# Авторизация және тіркеу жүйесі;
# Жеке кабинет және пайдаланушылар.

==Сайттың мүмкіндігі==
* қазақ немесе орыс тілінде енгізілген терминдердің автоматты түрде аудармасын көрсетеді;
* терминнің қай салаға тиесілі екендігі және қай жылы бекітілгендігі туралы ақпарат береді;
* Қазақстан Республикасы Үкіметінің жанындағы Республикалық терминологиялық комиссия мүшелері бекітуге ұсынылатын терминдерді сайттың Алаң бөлімінде талқылайды, дауыс береді, пікір қалдырады, ұсыныстарын береді;
* Алаңнан кейін Комиссия отырысында талқыланған терминдер шешім шыққаннан кейін «Termincom.kz» сайтының «Термин» бөлімінде жарияланады.

== Сайтты пайдаланушылардың мүмкіндігі ==
* Іздеген термині туралы ақпарат ала алады (қай салаға тиесілі, бекітілген не бекітілмеген термин екендігі, бекітілген жылы және т.б.);
* термин жайында ұсыныс беріп, сауал жолдай алады;
* белгілі терминолог ғалымдардың, сала мамандарының бейнедәрістерін тыңдап, мақалаларын оқи алады;
* сайттағы терминологиялық еңбектер мен сөздіктердің электронды нұсқасын оқи алады.

== Соңғы өнімді нәтиже ==
* Қазіргі уақытта сайт қорында '''379465''' термин бар, '''31611''' термин Республикалық терминология комиссиясында бекітілген. ''(Ескерту: сандық мәлімет 2022 жылғы 13 қаңтардағы күн бойынша);''
* Мектеп терминологиясы бөлімінде '''2254''' термин сынып және пән бойынша жинақталған;
* «Termincom.kz» сайтының iOS және Android жүйелеріне арналған ''мобильді қосымшасы'' бар.

== Тағы қараңыз ==
* [https://www.instagram.com/termincom.kz/ Instagram]
* [https://www.facebook.com/termincom Facebook]
* [https://www.youtube.com/channel/UC7JoLjK5dLLHjk3EB02R-bw Youtube]
* [https://t.me/termincom_bot TelegramBot]
* [https://play.google.com/store/apps/details?id=kz.termincom&amp;hl=ru&amp;gl=US Android мобильді қосымшасы]
* [https://apps.apple.com/kz/app/termincom/id1329341491 IOS мобильді қосымшасы]

[[Санат:Қазақ тілді сайттар]]
[[Санат:Қазақстан сайттары]]</text>
      <sha1>duly3kjfozfqgw28awrnqe44nav6bdk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emle.kz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>678720</id>
    <revision>
      <id>3606521</id>
      <parentid>3596678</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T04:20:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ Жойылсын деп белгіледі ([[УП:БЕЛГІ|белгілегіш]])</comment>
      <origin>3606521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5550" sha1="8vuxn2sto5b1uctscdt0rt3idjew7u3" xml:space="preserve">{{жедел жойылсын|Жарнама спам}}
{{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2022}}
{{
Сайт
|атауы=Emle
|логотипі=
|URL=https://www.emle.kz/
|сайттың түрі=ақпараттық-анықтамалық жүйе
|language=қазақша
|авторы=Тіл саясаты комитеті
&lt;br&gt;[[Тіл-Қазына]] орталығында әзірленді
}}
'''Емле.кз''' — қазақ тіліндегі сөздердің дұрыс жазу нормаларын көрсететін электронды ақпараттық-анықтамалық сайт.

== Тарихы ==
Сайт 2016 жылдың желтоқсанында ресми түрде қолданысқа берілді. Бүгінгі күнге дейін 2 мыңға жуық материал енгізілген. Оның ішінде аббревиатура бойынша – 1228, ғылыми мақалалар саны – 130, тіл нормасына байланысты материалдар – 20, пунктуация – 11, кітапхана қоры – 36,598 сұраққа жауап берілген. 2021 жылдың наурыз айында сайттың дизайны жетілдіріліп, материалдық базасы қайта толықтырылды.

== Мақсаты ==
Дұрыс жазу нормалары түгел қамтылған, қазақ тілі емлесі мен тыныс белгілері ережелерін толық қарастырған орфографиялық электронды қор арқылы жұртшылықтың жазу мәдениетін көтеру.

== Құрылымы ==
Электронды қор «Басты бет», «Әдеби тіл нормалары», «Пунктуация»,  «Аббревиатура», «Мақалалар», «Кітапхана», «Сұрақ-жауап» блоктарынан тұрады.

* «Басты бет» блогында іздеу жүйесі орналыстырған. Іздеу жүйесіне кез келген сөзді теру арқылы оның дұрыс жазылған нұсқасын әрі сол сөздің түрленген формаларын көруге болады. Егер сөзді теру барысында қате жіберген жағдайда, сайт сізге оны қызыл түс арқылы көрсетеді. Егер іздеген сөзіңіз жасыл түспен берілсе, демек ол сөз жазу нормасына дұрыс берілген деп қабылдауға болады.
* «Әдеби тіл нормалары» блогында сөз сазы, оның көркем әдебиет пен өмірдегі маңызы, ережелері мен қағидалары беріледі. Сонымен қатар ұлттық тілдің өзге де жүйелері, атап айтқанда диалекті, ауызекі тіл, жаргон т.б. орналастырылған. 
* «Пунктуация» блогында әрбір тыныс белгілері және оларды қолдану ережелері көрсетілген. Жазу барысында қандай да бір тыныс белгілерді дұрыс қолдана алмаған жағдайда, пайдаланушы сол белгіні таңдай отырып өзіне керекті көп дерек ала алады.
* «Аббревиатура» блогында қысқарған сөздер, олардың толық атаулары, қысқарылу реті, атаулар мен сөздерді қысқарту барысында басшылыққа алынатын қағидалар мен сүйенетін заңдылықтар келтірілген. Мұнда қысқарған атаулар әліпбилік ретпен орналастырылған. Саны – 1297.
* «Мақалалар» - блогында ғалымдардың осы сала негізінде жазылған ғылыми мақалалары берілген. Әрбір мақаладан кейін пікір қалдыратын орын болады. Сол арқылы оқырман автордың өзіне, мақаласына қатысты сұрақтар қойып, жауап алады.
* «Кітапхана» - бұл блокта оқырман орфография, орфоэпия, пунктуацияға қатысты жазылған оқулықтардың толық электронды нұсқасын көре алады. Сондай-ақ оқулықтың толық нұсқасын өзіне көшіріп, жүктей алады.
* «Сұрақ-жауап» - бұл блокта оқырман онлайн режим арқылы сөздердің дұрыс жазылуына, олардың бірізді қолдануына, жалпы орфографияға қатысты туындаған өзекті мәселелер бойынша сұрақ қоя алады. Әрбір қойылған сұраққа білікті мамандардың көмегімен толық жауап  беріледі.
== Сілтемелер ==
* [https://Emle.kz/ Ресми сайты]

[[Санат:Алфавит бойынша сайттар]]
[[Санат:Қазақстан сайттары]]
[[Санат:Қазақ тілді сайттар]]</text>
      <sha1>8vuxn2sto5b1uctscdt0rt3idjew7u3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кубалық қолтырауын</title>
    <ns>0</ns>
    <id>679833</id>
    <revision>
      <id>3606601</id>
      <parentid>3588948</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T09:25:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ayazhan10</username>
        <id>180289</id>
      </contributor>
      <origin>3606601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8772" sha1="djbbe3e21a0yu9rfuq1ux7swjl376cz" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2022}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
[[Сурет:Estocolm_2008_163.jpg|thumb|200px|[[кубалық қолтырауын]]]]
''' Кубалық қолтырауын ''' немесе Крокодил ромбифері — тек [[Куба]]да табылған қолтырауынның кіші орта түрі . Әдеттегі ұзындығы 2,1–2,3 м (6,9–7,5 фут) және салмағы 70-80 кг (150–180 фунт). Ірі еркектердің ұзындығы 3,5 м-ге жетеді және салмағы 215 кг-нан (474 ​​фунт) асады. Қарапайым мөлшеріне қарамастан, бұл өте агрессивті жануар және адамдарға қауіпті.

==Сыртқы түрі==
Ересек дарақ
Кубалық қолтырауынның оны басқа қолтырауындардан ерекшелейтін бірқатар ерекшеліктері бар: ашық түсті, ұзын және күшті аяқтар, үлкен таразылармен жабылған. Сары және қара дақтардан тұратын теріге тән болғандықтан, бұл түрді кейде інжу-қолтырауын деп атайды. Іші жеңіл, қара дақтары жоқ.

Тұмсығы өте қысқа және кең, көздің артында сүйек қыртысы бар. Кубалық қолтырауындардың бас сүйегінің ұзындығы 66 см және 67,7 см, плейстоценде тұратын осы түрдің өкілдеріне тиесілі. Тістерінің саны - 66-68. Артқы тістері алдыңғы жағынан кеңірек және қысқа, бұл тасбақа қабығын оңай тістеуге мүмкіндік береді.

Кубалық қолтырауын биологтарға физикалық және мінез-құлық ерекшеліктері үшін қызығушылық тудырады. Бұл қолтырауындардың ұзын және мықты аяқтары бар. Оның таңдаулы тіршілік ету ортасы [[тұщы су]] батпақтар мен өзендер сияқты орталар. Онда ересектер балықтармен, тасбақалармен және ұсақ сүтқоректілермен қоректенеді, ал жас балалары [[омыртқасыздар]] және ұсақ балықтармен қоректенеді. Жұптасу мамыр мен шілде аралығында болады. Тұтқындағы жануарларға ақыл-ойды ұсына отырып, фокустарға үйретуге болады. Олар Кариб теңізінде таралған, адамдардың аң аулауына байланысты оның ауқымы азайып, тек  Сапата батпағын және Исла-де-ла-Ювентудты ғана қамтиды. Түрлерді қалпына келтіруге көмектесетін асыл тұқымды асылдандыру жобалары жүзеге асырылуда, қазба түрлері бойынша, Багамада қазба қалдықтары табылған кезде бір уақытта оның ауқымы [[Доминикан Республикасы]] және [[Кайман аралдары]]нда едәуір көп болды.

==Өмір салты==
Кубалық қолтырауындар тұщы су қоймаларын жақсы көреді, бірақ басқа нағыз қолтырауындар сияқты олар да тұзды суда өмір сүре алады. Сонымен қатар, олар қазіргі заманғы қолтырауындар болып саналады. Кубалық қолтырауындар құрлықта көп уақыт өткізеді, көбінесе &quot;жоғары қолтырауын&quot; деп аталады (асқазан жерге тимеген кезде) және тіпті жерден секіріп, өте жоғары секіре алады. Ұзын аяқтарында олар 17 км/сағ жылдамдықпен жүре алады және аз уақыт ішінде жәбірленушіні немесе жауды қуып жетеді                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                
                                                                                                                                                                            
Кубалық қолтырауындар – бұл нағыз қолтырауындардың стандарттары бойынша да өте агрессивті жануарлар. Мүмкін, бұл тарақ тәрізді крокодилмен бірге отбасының ең агрессивті өкілі шығар. Бірге тұтқында болған кезде немесе жабайы табиғатта қиылысқан кезде [куба]лық қолтырауындар әлдеқайда үлкен өткір қанатты қолтырауындарға үстемдік етеді, олардан тамақ алады немесе тұщы су аймақтарынан шығарылады. Ұзындығы 1,83 м болатын жас кубалық қолтырауынның ұзындығы бойынша екі есе және салмағы бойынша сегіз есе болатын өткір қанатты қолтырауынды қалай қуып, ауыр жарақаттағаны сипатталған .

Алайда, агрессияның жоғары деңгейіне қарамастан, кубалық қолтырауын қазіргі қолтырауындардың ішіндегі ең &quot;ақылды&quot; түр болып табылады, ол өте күрделі ұжымдық өзара әрекеттесуге қабілетті.

== '''Популяция және көбеюі''' ==
Кубалық қолтырауыны - сирек кездесетін қолтырауын түрлерінің бірі. Қазіргі кезде оның негізгі популяциясы [[Куба|Кубадағы]] Сапата батпағы мен Ланьер батпағы аумақтарында сақталған. Ғалымдардың мәліметі бойынша табиғатта олардың саны азайып кеткен, сондықтан бұл түр Халықаралық табиатты қорғау одағының [[Қызыл кітап|Қызыл кітабына]] енгізілген. Кубалық қолтырауындарының санына батпақты аймақтардың жойылуы, заңсыз аулау және басқа қолтырауын түрлерімен будандасу өсіру орталықтары құрылған. Көбею кезеңі көбінесе [[Көктем|көктем]] мен [[Жаз|жаз]] айларында өтеді. Аналығы өсімдіктер мен топырақтан [[Ұя|ұя]] жасап, оған шамамен 30-40 жұмыртқа салады. Жұмыртқалардың инкубациялық кезеңі орта есеппен 80 күнге созылады. Балапандар жарып шыққаннан кейін аналығы оларды біраз уақыт қорғап жүреді. Кубалық қолтырауыны тез қимылдайтын әрі белсенді жыртқыш болып саналады. Олар негізінен [[Балықтар|балықтармен]], [[Тасбақалар|тасбақалармен]] және ұсақ жануарлармен қоректенеді.&lt;ref&gt;{{кітап|авторы= |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Crocodiles: Status Survey and Conservation Action Plan |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Gland |орны=|баспасы=IUCN |жыл=1998|томы= |беттері=|барлық беті=140|сериясы= |isbn= |тиражы=  }}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
&lt;references/&gt;</text>
      <sha1>djbbe3e21a0yu9rfuq1ux7swjl376cz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Футболдан қыздар арасындағы Еуропа чемпионаты (U-17)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>680246</id>
    <revision>
      <id>3606493</id>
      <parentid>3507508</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T21:25:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Manager816</username>
        <id>171548</id>
      </contributor>
      <comment>/* Жеңімпаздары және жүлдегерлері */ +2026</comment>
      <origin>3606493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5168" sha1="fruvpjddlj7074h6rn2t1fij9zmn4ek" xml:space="preserve">{{Футбол турнирінің карточкасы
|атауы      =  Футболдан қыздар арасындағы Еуропа чемпионаты (U-17)
|түпнұсқасы  = '''UEFA European Women's Under-17 Championship'''
|логотип       =  [[Сурет:UEFA U-17 Women's European Championship.svg.png]]
|мемлекет        = [[Еуропа]] ([[УЕФА]])
|командалар саны = 8 (финал)&lt;br /&gt;54 
|қаланған       = 2008
|қайта ұйымдастырылған = 
|таратылған = 
|жеңімпаз атағы =
|әрекеттегі чемпион = {{flagicon|Germany}} [[Германия]] (9 атақ)
|соңғы жеңімпаздың атағы =  
|соңғы чемпион = 
|атағы ең көп  = {{flagicon|Germany}} [[Германия]] (9 атақ) 
|телекомпаниялар  = 
|сайт          =  [http://www.uefa.com/ www.uefa.com/womenunder17/]
|ағымдағы маусым =  
}}
'''Футболдан қыздар арасындағы Еуропа чемпионаты (U-17)''' ({{lang-en|UEFA European Women's Under-17 Championship}}) — [[УЕФА]] басшылығымен өткізілетін ұлттық қыздар құрамалар арасындағы ең негізгі жарыс.

== Жеңімпаздары және жүлдегерлері ==

{| border=1 style=&quot;border-collapse:collapse; font-size:90%; text-align:center&quot; cellpadding=3 cellspacing=0 width=100 %
|- bgcolor=#C1D8FF
!rowspan=2 width=5 %|Жыл
!rowspan=2 width=10 % |Өткізілу орны
!colspan=3|Финалдық матч 
!colspan=3|Қола үшін матч
|- bgcolor=#EFEFEF
!width=15 %|Алтын
!width=8 %|Есеп
!width=15 %|Күміс
!width=15 %|Қола
!width=8 %|Есеп
!width=15 %|4-ші орын
|- align=center 
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[2008]]
|{{CHE}}
|'''{{GER}}'''
|'''3:0'''
|{{FRA}}
|{{DEN}}
|'''4-1'''
|{{ENG}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[2009]]
|{{CHE}}
|'''{{GER}}'''
|'''7:0'''
|{{ESP}}
|{{FRA}}
|'''3-1'''
|{{ITA}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[2010]]
|{{CHE}}
|'''{{ESP}}'''
|'''0:0''' &lt;br&gt; (4-1 пен.)
|{{IRL}}
|{{GER}}
|'''3-0'''
|{{NED}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[2011]]
|{{CHE}}
|'''{{ESP}}'''
|'''1:0'''
|{{FRA}}
|{{GER}}
|'''8:2'''
|{{ISL}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[2012]]
|{{CHE}}
|'''{{GER}}'''
|'''1:1''' &lt;br&gt; (4-3 пен.)
|{{FRA}}
|{{DEN}}
|'''0:0''' &lt;br&gt; (5-4 пен.)
|{{CHE}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[2013]]
|{{CHE}}
|'''{{POL}}'''
|'''1:0'''
|{{SWE}}
|{{ESP}}
|'''4:0'''
|{{BEL}}
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[2014]]
|{{ENG}}
|'''{{GER}}'''
|'''1:1''' &lt;br&gt; (3-1 пен.)
|{{ESP}}
|{{ITA}}
|'''0:0''' &lt;br&gt; (4-3 пен.)
|{{ENG}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[2015]]
|{{ISL}}
|'''{{ESP}}'''
|'''5:2''' &lt;br&gt; (6-5 пен.)
|{{CHE}}
|{{FRA}}/{{GER}}
|
|
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[2016]]
|{{BLR}}
|'''{{GER}}'''
|'''0:0''' &lt;br&gt; (3-2 пен.)
|{{ESP}}
|{{ENG}}
|'''2:1'''
|{{NOR}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[2017]]
|{{CZE}}
|'''{{GER}}'''
|'''0:0''' &lt;br&gt; (3-1 пен.)
|{{ESP}}
|{{NED}}/{{NOR}}
|
|
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[2018]]
|{{LTU}}
|'''{{ESP}}'''
|'''2:0'''
|{{GER}}
|{{FIN}}
|'''2:1'''
|{{ENG}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[2019]]
|{{BUL}}
|'''{{GER}}'''
|'''1:1''' &lt;br&gt; (3-2 пен.)
|{{NED}}
|{{ESP}}/{{POR}}
|
|
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[2020]]
|{{SWE}}
| colspan=&quot;6&quot;|'''COVID-19 пандемиясына байланысты өткізілген жоқ'''
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[2021]]
|{{FRO}}
| colspan=&quot;6&quot;|'''COVID-19 пандемиясына байланысты өткізілген жоқ'''
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[2022]]
|{{BIH}}
|'''{{GER}}'''
|'''2:2''' &lt;br&gt; (3-2 пен.)
|{{ESP}}
|{{FRA}}
|'''2:0'''
|{{NED}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[2023]]
|{{EST}}
|'''{{FRA}}'''
|'''3:2''' 
|{{ESP}}
|{{ENG}}/{{CHE}}
|
|
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[2024]]
|{{SWE}}
|'''{{ESP}}'''
|'''4:0''' 
|{{ENG}}
|{{POL}}
|'''2:2'''&lt;br&gt; (4:2 пен.)
|{{FRA}}
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[2025]]
|{{FRO}}
|'''{{NED}}'''
|'''2:1''' 
|{{NOR}}
|{{FRA}}/{{ITA}}
|
|
|- bgcolor=#D0E7FF
|[[2026]]
|{{NIR}}
|'''{{GER}}'''
|'''1:0'''
|{{FRA}}
||{{NOR}}/{{ESP}}
|
|
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[2027]]
|{{FIN}}
|
|
|
|
|
|
|}

== Жалпы медальдар саны ==

{| {{RankedMedalTable|class=wikitable sortable}}
|-
|- align=center
|'''1'''||align=left|'''{{GER}}'''
|'''9'''||'''1'''||'''3'''||'''13'''
|-
|- align=center
|'''2'''||align=&quot;left&quot;|{{ESP}}
|5||6||3||'''14'''
|-
|'''3'''||align=&quot;left&quot;|{{FRA}}
|1||4||4||'''9'''
|-
|'''4'''||align=&quot;left&quot;|{{NED}}
|1||1||1||'''3'''
|-
|'''5'''||align=left|{{POL}} 
|1||0||1||'''2'''
|-
|rowspan=2|'''6'''||align=&quot;left&quot;|{{NOR}}
|0||1||2||'''3'''
|-
|align=&quot;left&quot;|{{ENG}}
|0||1||2||'''3'''
|-
|'''7'''||align=&quot;left&quot;|{{CHE}}
|0||1||1||'''2'''
|-
|rowspan=2|'''8'''||align=&quot;left&quot;|{{IRL}}
|0||1||0||'''1'''
|-
|align=&quot;left&quot;|{{SWE}}
|0||1||0||'''1'''
|-
|rowspan=2|'''9'''||align=&quot;left&quot;|{{DEN}}
|0||0||2||'''2'''
|-
|align=&quot;left&quot;|{{ITA}}
|0||0||2||'''2'''
|-
|rowspan=2|'''10'''||align=&quot;left&quot;|{{FIN}}
|0||0||1||'''1'''
|-
|align=&quot;left&quot;|{{POR}}
|0||0||1||'''1'''
|-
|}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://www.uefa.com/womenunder17/ Еуропа чемпионатының ресми сайты]

[[Санат:Еуропа біріншіліктері]]</text>
      <sha1>fruvpjddlj7074h6rn2t1fij9zmn4ek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kolesa Group</title>
    <ns>0</ns>
    <id>680672</id>
    <revision>
      <id>3606523</id>
      <parentid>3264675</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T04:21:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ Жойылсын деп белгіледі ([[УП:БЕЛГІ|белгілегіш]])</comment>
      <origin>3606523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8305" sha1="39spnvjxujqec1r091dso3rvoq1l5xu" xml:space="preserve">{{жедел жойылсын|Жарнама спам}}
{{Компания
 |атауы             = Kolesa Group
 |логотипі          = Kolesa-group-logo.png
 |түрі              = [[Жеке компания]]
 |биржадағы листингі= 
 |қызметі           = 
 |ұраны             = 
 |құрылды           = 1996
 |жабылды           = 
 |жабылуының себебі = 
 |ізбасары          = 
 |бұрынғы атауы     = 
 |құрушы            = [[Вали Хуснутдинов]]
 |орналасуы         = {{байрақ|Қазақстан}}, [[Алматы]]
 |басты адамдары    = [[Николай Бабешкин]] (директор)&lt;br&gt;[[Михаил Ломтадзе]] (бақылау кеңесінің төрағасы)
 |саласы            = [[Ақпарат технологиясы]]
 |өнімі             = 
 |айналым           = 
 |операциялық кіріс = 
 |таза табысы       = 
 |қызметкерлер саны = 300
 |басшы компания    = 
 |бағынышты компания= «Колёса» [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік|ЖШС]]-і
 |сайты             = {{URL|https://kolesa.kz}} {{URL|https://krisha.kz}} {{URL|https://market.kz}} {{URL|https://avtoelon.uz}}
}}
'''Kolesa Group''' — қазақстандық [[Ақпарат технологиясы|АТ]]-компания&lt;ref&gt;[https://kapital.kz/business/74298/kolesa-vyhodit-na-rynok-uzbekistana.html Kolesa выходит на рынок Узбекистана ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://forbes.kz/process/internet/vladeltsyi_too_kolesa_novyiy_sayt_stanet_krupneyshim_v_kaznete Владельцы ТОО «Колёса»: Новый сайт станет крупнейшим в Казнете]&lt;/ref&gt;. Компанияның бас кеңсесі [[Алматы]] қаласында орналасқан.

== Қызметі ==
[[Сурет:Логотип Объединенной компании Колёса, Крыша, Маркет.png|нобай|ортаға|300px]]
Kolesa Group компаниясы «Колёса», «Крыша», «Маркет» сауда маркаларының иесі болып табылады және kolesa.kz, krisha.kz, market.kz, avtoelon.uz сияқты [[сайт|интернет-сайттар]]ын басқарады. Жобалардың мамандануы — [[Қазақстан]]да автомобильдерді, жылжымайтын мүлікті, тауарлар мен қызметтерді сату және сатып алу туралы жеке хабарландыруларды орналастыру және жариялау сервистері.

== Меншік иелері және басшылық ==
2020 жылдың 1 ақпанындағы жағдай бойынша компанияның иелері [[Михаил Ломтадзе]] және [[Baring Vostok Capital Partners|Baring Vostok]] қоры болып табылады.

Директоры — Николай Бабешкин, бақылау кеңесінің төрағасы — Михаил Ломтадзе.

== Тарихы ==
Компанияны Вали Хуснутдинов 1996 жылы құрған. Ол 1996 жылдан 2012 жылға дейін «Колёса» ЖШС иесі және директоры болды&lt;ref&gt;[https://kursiv.kz/news/svoy-biznes/2008-09/ya-orientirovan-na-processy-ne-na-lyudey «Я ориентирован на процессы, а не на людей»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190426100222/https://kursiv.kz/news/svoy-biznes/2008-09/ya-orientirovan-na-processy-ne-na-lyudey |date=2019-04-26 }}&lt;/ref&gt;. Компанияның негізгі қызметі «Колёса» ішінара суреттелген газет басылымын шығару болды, онда барлық тілек білдірушілер өз хабарландыруын фотосуретімен және автомобильдің техникалық сипаттамасымен орналастыра, сондай-ақ өздерінің байланыс деректерін көрсете алды.

1996 жылдың 2 тамызында Қазақстанда «Колёса» [[газет]]інің бірінші нөмірі — автомобильдерді сатып алу-сату туралы басылым&lt;ref&gt;[http://akib.yvision.kz/post/424055 18 лет — ТОО «Kolesa.kz»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150704174519/http://akib.yvision.kz/post/424055 |date=2015-07-04 }}&lt;/ref&gt;, ал 2006 жылдың 30 сәуірінде аттас сайт kolesa.kz іске қосылды. «Колёса» газеті Алматы, Астана және Қазақстанның басқа да қалаларында жарық көрген. Нөмірде автомобильдерді, мотоциклдерді, арнайы техниканы сатып алу, сату, айырбастау, қосалқы бөлшектерді сату, автосервис қызметтері туралы жеке хабарландырулар болды&lt;ref name=&quot;сілтеме1&quot;&gt;[https://kapital.kz/economic/36800/gazety-krysha-i-kolesa-byli-ubytochnymi-poslednie-polgoda.html Газеты Крыша и Колеса были убыточными последние полгода Газеты Крыша и Колеса были убыточными последние полгода]&lt;/ref&gt;.

«Крыша» газеті 1997 жылдың қыркүйегінде іске қосылып, апта сайын жарық көрді. Әрбір шығарылымда жылжымайтын мүлікті сатып алу, сату, айырбастау, маклер және басқа да ілеспе қызметтер туралы жеке хабарландырулар болды&lt;ref name=&quot;сілтеме1&quot;/&gt;.

2013 жылы компанияны [[Вячеслав Константинович Ким|Вячеслав Ким]] мен [[Михаил Ломтадзе]] сатып алды, ал 2014 жылы компанияға 15 миллион доллар инвестициялаған Baring Vostok қоры тағы бір акционер болды&lt;ref&gt;[https://forbes.kz/finances/investment/v_kryishu_i_kolesa_prishel_investor_yandeksa В «Крышу» и «Колеса» пришел инвестор Яндекса]&lt;/ref&gt;.

2014 жылы компания Market.kz жаңа онлайн-сервисті іске қосты&lt;ref&gt;[https://forbes.kz/finances/markets/kolesakz_vyishli_na_ryinok_uzbekistana/ Kolesa.kz вышли на рынок Узбекистана]&lt;/ref&gt;.

2015 жылы Kolesa Group баспа жобаларын жауып, өз күшін онлайн-жобаларды қолдауға және дамытуға бағыттады&lt;ref&gt;[https://kapital.kz/economic/34747/zakryvayutsya-gazety-kolesa-i-krysha.html Закрываются газеты Колеса и Крыша]&lt;/ref&gt;.

2018 жылы Avtoelon.uz онлайн-сервисі іске қосылып, [[Өзбекстан]] нарығына шықты&lt;ref&gt;[https://kursiv.kz/news/kompanii-i-rynki/2018-12/kolesa-group-vyshla-na-rynok-uzbekistana-s-onlayn-servisom-avtoelon?page=251 Kolesa Group вышла на рынок Узбекистана с онлайн-сервисом Avtoelon]{{Deadlink|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

2019 жылы &quot;Қазақстанның топ 30 мобильді қосымшасы&quot; рейтингінде Kolesa.kz қосымшасы 1 орын алды (қатарынан алтыншы рет), Krisha.kz — 3 орын, Market.kz — 5 орын&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://forbes.kz/leader/top-30_mobilnyih_prilojeniy_kazahstana_2019_1569571617/|title=Топ-30 мобильных приложений Казахстана|author=Анна Резник, Айгерим Солтанбаева|date=2019-09-30|publisher=forbes.kz}}&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан сайттары]]
[[Санат:Қазақстан АТ-компаниялары]]</text>
      <sha1>39spnvjxujqec1r091dso3rvoq1l5xu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Астана LRT</title>
    <ns>0</ns>
    <id>684629</id>
    <revision>
      <id>3606555</id>
      <parentid>3606257</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T06:27:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <origin>3606555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34809" sha1="7diebdkgb0rgoswknrrc1gxrhnhlx67" xml:space="preserve">{{Қоғамдық көлік|атауы=Астана жеңіл метрополитені|сайт=https://cts.gov.kz/|жүйе_ұзындығы=22, 4 км|бекет=18|иесі=«City Transportation Systems» ЖШС|орта_жылдамдық=40-50 км/сағ|жоғары_жылдамдық=80 км/сағ|сурет=File:Astana Light Metro car in July 2025 (cropped).jpg|жұмысын_бастады=16 мамыр 2026 жыл|орны=Астана|ең_аз_көлбеу_радиусы=1435 мм}}

'''Астана жеңіл метрополитені''' (Астана ЛРТ, ресми атауы — ''Астана қаласының жеңіл метрополитені'') — Қазақстанның елордасы [[Астана]] қаласындағы салынып жатқан және ішінара іске қосылған жерүсті жеңіл рельсті метро жүйесі. Бұл Қазақстандағы екінші (Алматы метрополитенінен кейін) және Орталық Азиядағы үшінші (Ташкент пен Алматыдан кейін) қалалық жоғары жылдамдықты рельсті көлік жүйесі. Жүйе толығымен жер үсті және эстакадада орналасқан, автоматтандырылған (driverless, GoA4 деңгейі).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Cчитанные дни до запуска LRT: как выглядит транспорт будущего в Астане.|url=https://informburo.kz/novosti/ccitannye-dni-do-zapuska-lrt-kak-vygliadit-transport-budushhego-v-astane-fotoreportaz-informburokz}}&lt;/ref&gt; 

2026 жылдың мамырында (16-17 мамыр) бірінші желі іске қосылды&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Уже скоро: дату запуска LRT назвали в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/uze-skoro-datu-zapuska-lrt-nazvali-v-astane}}&lt;/ref&gt;. Жүйе қаланың солтүстік-оңтүстік бағытын қамтиды: Нұрлы Жол теміржол вокзалынан халықаралық әуежайға дейін&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 
== Тарихы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!'''Жыл'''
!'''Оқиға'''
|-
|'''2005''' 
|Астана әкімдігі «Астананың жаңа транспорттық жүйесі» бағдарламасын қабылдады. Жерасты метросы мен монорельс сияқты нұсқалар қарастырылды, бірақ шығындарды оңтайландыру үшін жерүсті және эстакадалық нұсқа таңдалды.
|-
|'''2008'''
|Astana LRT компаниясы құрылады. 
|-
|'''2010'''
|Астана әкімі Иманғали Тасмағамбетов елордада LRT салу жоспарын жариялады. Жоба көлік кептелісін азайтып, ескі теміржол вокзалын жаңа әкімшілік орталықпен байланыстыруы тиіс болды. Ұзындығы 61,1 км болатын желіні төрт кезеңмен салу жоспарланды&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|title=От Тасмагамбетова до Кульгинова. Как 5 акимов пытались решить вопрос с LRT|url=https://tengrinews.kz/article/tasmagambetova-kulginova-5-akimov-pytalis-resit-vopros-lrt-1232/}}&lt;/ref&gt;.
|-
|'''2011'''
|LRT құрылысының капсуласы салтанатты түрде қойылды. Жалпы ұзындығы 41,81 км болатын үш желі жобаланды. Бірінші желі әуежайды Abu Dhabi Plaza кешенімен, кейін жаңа вокзалмен байланыстыруы тиіс еді&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2012'''
|Францияның Alstom компаниясы EXPO-2017 көрмесіне арнап 3 желі, 42 аялдама және 50-ге жуық трамвайдан тұратын жоба ұсынды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2013'''
|Президент Нұрсұлтан Назарбаев француз компаниялары ұсынған LRT жобасының қымбат екенін айтып, оның орнына BRT (жылдам автобус жүйесі) жобасын қарастыруды тапсырды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|2015
|Қытай компанияларымен (China Railway International Group және басқалары) 1,5 млрд доллар көлеміндегі несие келісімге қол қойылды. Соның 344 млн доллары құрылыс жұмыстарына жұмсалған.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Семь человек приговорены к длительным тюремным срокам по делу «Астана LRT»|url=https://www.azattyqasia.org/a/31278502.html|date=2021}}&lt;/ref&gt; Негізгі жұмыстар EXPO 2017 дейін аяқталуы тиіс болатын&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|title=[Suspended Portion] China Development Bank provides $1.6 billion loan for Phase 1 of the Astana Light Rail Construction Project (Linked to Record ID#53932, #105607, and #105665)|url=https://china.aiddata.org/projects/53930/}}&lt;/ref&gt;. 
|-
|'''2015'''
|«Астанагенплан» ұйымы LRT құрылысы 2020 жылдан кейін басталатынын мәлімдеді. Желі әуежайдан EXPO аумағы арқылы жаңа теміржол вокзалына дейін созылуы тиіс болды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2016'''
|Астана әкімі Әділбек Жақсыбеков LRT жобасының жүзеге асатынын растады. Жол жүру бағасы 200 теңге болады деп хабарланды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2017'''
|Әсет Исекешев Қытайда LRT жобасын талқылады. Компания өкілдері LRT тәулігіне 146 мың жолаушы тасымалдай алады деп мәлімдеді&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2018'''
|Жобаның жалпы құны 1,887 млрд доллар деп жарияланды. Ұзындығы 22,4 км болатын желіні қытайлық компаниялар салатын болды. Сол жылы құрылысқа 16,2 млрд теңге бөлінді. Кейін Astana Banki-де LRT-ға арналған 200 млн доллар «тұрып қалғаны» белгілі болды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2019'''
|Астана әкімі Бақыт Сұлтанов қаржыландырудың жеткіліксіздігіне байланысты құрылыс тоқтатылғанын айтты. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев жобаны сынға алып, Үкіметке мәселені түпкілікті шешуді тапсырды. Алтай Көлгіновке жобаны аяқтау үшін инвестор іздеу міндеті жүктелді&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2020'''
|«Астана LRT» компаниясы атауын City Transportation Systems (CTS) деп өзгертті&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2021–2023'''
|LRT жобасына қатысты сыбайлас жемқорлық істері бойынша сот процестері өтті. Бірқатар бұрынғы шенеуніктер мен компания басшылары жауапқа тартылды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2024–2025'''
|Құрылыс жұмыстары жалғасты. Алғашқы вагондарды дайындау және рельс төсеу жұмыстары жүргізілді. 2025 жылы халықаралық іздеуде жүрген Талғат Ардан Түркияда ұсталды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2026'''
|16-17 мамыр күндері алғашқы бағыты бойынша іске қосылып, пайдалануға берілді&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.  
|}

== Қаржыландыру ==
[[Сурет:Строительство ЛРТ Астаны.jpg|нобай|Астана қаласындағы салынып жатқан LRT көрінісі (2019 жыл)|500x500 нүкте]]Жоба негізінен Қытайдың даму банкінің (China Development Bank) кредиті есебінен қаржыландырылды. 2015 жылы 1,6 млрд АҚШ доллары көлемінде несие берілді. Қазақстан үкіметі бұл несиеге кепілдік берген. Қытай консорциумы (China Railway International Group және басқалары) жалпы мердігер ретінде тартылды. Құрылыс барысында қаражаттың бір бөлігі «Банк Астана» АҚ арқылы өткен, кейін банктің банкроттығына байланысты бірнеше миллиард теңге жоғалды (әртүрлі деректер бойынша 257 млн долларға дейін). Кейін мемлекет бұл қаражаттың бір бөлігін қайтарды.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

2015 жылы 7 мамырда China Railway International Group Co., Ltd. және Beijing State-Owned Assets Management Co., Ltd. компаниялары «Астана LRT» ЖШС-мен Астана жеңіл рельсті көлік (LRT) жүйесінің бірінші кезеңін салуға арналған EPC-келісімшартқа қол қойды. Кейін 2015 жылғы 31 тамызда Қытайдың Даму Банкі (CDB) жобаға 1,6 млрд доллар көлемінде несие беруге келісті. Несие 20 жыл мерзімге, 3 жылдық жеңілдік кезеңімен және LIBOR + 2,5% мөлшерлемесімен рәсімделді. Қазақстан үкіметі қарызға мемлекеттік кепілдік берген.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

«Астана LRT» ЖШС 2011 жылы Астана қаласының меншігіндегі арнайы жобалық компания ретінде құрылды. Сол жылы Alstom жетекшілік еткен халықаралық консорциум LRT салу келісімшартын жеңіп алып, Президент Нұрсұлтан Назарбаев 2011 жылғы 4 шілдеде іргетасын қалаған болатын. Алайда жоба қымбаттығына байланысты тоқтатылып, кейін қытайлық компаниялардың қатысуымен қайта жанданды.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Жоба ұзындығы 22,4 км болатын және әуежайдан «Нұрлы жол» теміржол вокзалына дейін созылатын 18 станциялы желіні қамтыды. Бағыт Назарбаев университетін, Abu Dhabi Plaza кешенін және Үкімет үйін байланыстыруы тиіс еді. Жобаның жалпы құны шамамен 1,8 млрд доллар деп бағаланды. Күніне орта есеппен 150 мың жолаушы тасымалдау жоспарланды.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Құрылыс 2017 жылғы 22 мамырда басталды. LRT желісін EXPO-2017 көрмесіне дейін аяқтау жоспарланғанымен, қаржылық қиындықтар мен кешігулер салдарынан жұмыс баяу жүрді. 2018 жылға қарай құрылыс тек 23%-ға орындалған. Қытай Даму Банкі бөлген қаражаттың бір бөлігі жобаға жұмсалмай, Astana Banki-дегі есепшотта сақталған. Кейін банк лицензиясынан айырылып, қаржы мәселелері туындады. Осыдан кейін CDB 2018 жылы жобаны қаржыландыруды тоқтатты.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

Жоба EXPO-2017 халықаралық көрмесіне дейін аяқталады деп жоспарланғандықтан, бастапқы межелі мерзім ретінде 2017 жылғы 9 маусым белгіленген. Қытай Даму Банкі (CDB) берген 1,6 млрд долларлық несие бойынша пайыздық мөлшерлеме LIBOR + 2,5% болған. AidData ұйымы 2015 жылғы орташа 6 айлық LIBOR көрсеткішін (0,519%) есепке алып, жалпы мөлшерлемені шамамен 3%-дан жоғары деп бағалаған.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

2019 жылы Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев жобаға байланысты сыбайлас жемқорлық фактілерін тексеруді тапсырды. Ол жобаны «экономикалық тұрғыдан түсініксіз» деп атады. Соған қарамастан, шығындардың көп болуына байланысты Қазақстан жобаны толық тоқтатпай, оны ішкі облигациялар есебінен қаржыландыруды жалғастырды.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

2020 жылғы 26 шілдеде «Астана LRT» ЖШС атауын City Transportation Systems (CTS) ЖШС деп өзгертті. Компанияның 2019 жылғы қаржылық есебінде Қытай Даму Банкінен алынған 1,6 млрд долларлық қарыздың сол жылы өтелгені көрсетілген.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Кейін жоба қайта қаралып, станциялар саны 18-ден 11-ге қысқартылды. Қытай Даму Банкінен алынған қарыздың көлемі де шамамен 344 млн долларға дейін азайтылып, қайта құрылымдалды. Алайда 2021 жылға қарай жоба әлі аяқталмаған еді, ал аяқталмай қалған бетон тіректер жергілікті тұрғындар арасында «жемқорлық ескерткіші» деп атала бастады.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

2019 жылдың жазында Қазақстан Премьер-министрінің бірінші орынбасары әрі қаржы министрі Әлихан Смайылов LRT құрылысына Қытайдың мемлекеттік даму банкінен 1,5 млрд доллар қарыз алынғанын мәлімдеді. Оның айтуынша, соның 344 млн доллары құрылыс жұмыстарына жұмсалған.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Алайда мердігерлер мәселелеріне байланысты Қытай банкі жобаны қаржыландыруды тоқтатқан. Осыған байланысты Қазақстан үкіметі құрылысты аяқтау үшін қосымша 1,2 млрд доллар бөлу мүмкіндігін қарастырған.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

2026 жылғы республикалық бюджетті ЛРТ-ға 66 млрд теңге қарастырылған&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|title=Круговорот денег: из бюджета выделят миллиарды на LRT, чтобы тут же их вернуть|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/krugovorot-deneg-byudjeta-vyidelyat-milliardyi-lrt-tut-ih-584695/}}&lt;/ref&gt;. қала әкімдігі бұл қаражат қосымша құн салығын төлеуге бағытталатынын хабарлады&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. 

== Техникалық сипаттамасы ==
Астана ЛРТ — қаланың көлік кептелісін азайтуға, экологияны жақсартуға және тұрақты дамуға бағытталған маңызды жоба. Ол Астананың халықаралық имиджін көтереді және Орталық Азиядағы алғашқы автоматтандырылған жеңіл метро жүйесі. Жобаның одан әрі кеңеюі жоспарлануда.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Жоба Қытай инвестицияларымен және қазақстандық қаражатпен жүзеге асты. Бастапқыда 1,8 млрд долларға жуық қаражат тартылған&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Итоговый счёт: сколько потратили на строительство LRT в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/itogovyi-scet-skolko-potratili-na-stroitelstvo-lrt-v-astane}}&lt;/ref&gt;. 

Астана (LRT) жолаушылар тасымалының бекітілген ережелерге сәйкес, жолаушылар жол жүру билетін сапар соңына дейін сақтауға міндетті. Жарамсыз билет пайдаланған немесе жолақысын төлеуден бас тартқан адамдар жақын станцияда түсіріледі. 7–15 жас аралығындағы балаларға билет құнына 50% жеңілдік қарастырылған. Ал 7 жасқа дейінгі бір баланы ересек адам тегін алып жүре алады. LRT арқылы көлемі 180 см-ден асатын, салмағы 60 кг-нан ауыр жүктерді және ұзындығы 190 см-ден асатын заттарды тасымалдауға болмайды&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|title=Скидки для детей и ограничения на провоз багажа: правила пользования LRT утвердили в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/skidki-dlia-detei-i-ograniceniia-na-provoz-bagaza-pravila-polzovaniia-lrt-utverdili-v-astane}}&lt;/ref&gt;. Астана қаласының мектеп оқушылары мен арнайы жеңілдіктері бар азаматтарға жол жүру тегін.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=От транспортных карт до биометрии: как оплатить поездку на LRT в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/ot-transportnyx-kart-do-biometrii-kak-oplatit-poezdku-na-lrt-v-astane}}&lt;/ref&gt; Жол жүру тарифі 200 теңге болады&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|title=Тарифы на проезд в LRT установили в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/tarify-na-proezd-v-lrt-ustanovili-v-astane}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Оператор — «City Transportation Systems» (ТОО «CTS»)&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.  

Жүйе жолаушыларға қатты ауа-райы жағдайында (суық қыс, ыстық жаз) ыңғайлы болу үшін жабық станциялармен жабдықталған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Астанадағы LRT желісінде 187 жарықдиодты бағдаршам орнатылды. Олар станцияларда, жол аралықтарында және депода орналасқан.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Зачем на линии LRT в Астане установили 187 светофоров|url=https://informburo.kz/novosti/zacem-na-linii-lrt-v-astane-ustanovili-187-svetoforov}}&lt;/ref&gt;

* '''Желі саны''': 1 (тағы 2 жобалануда).
* '''Станциялар саны''': 18.
* '''Жалпы ұзындығы''': 21,5 – 22,4 км.
* '''Жол ені''': 1435 мм (стандартты еуропалық колея).
* '''Орташа жылдамдық''': 50 км/сағ.
* '''Максималды жылдамдық''': 80 км/сағ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тестовая эксплуатация LRT в Астане: поезда разогнали до 80 км/ч|url=https://informburo.kz/novosti/testovaia-ekspluataciia-lrt-v-astane-poezda-razognali-do-80-kmc}}&lt;/ref&gt;.
* '''Пойыздар''': 19 дана «TRITON» (CRRC Tangshan, Қытай) құрамы, 4 вагоннан тұрады. Әр құрамда ~652 жолаушыға арналған орын&lt;ref&gt;{{Cite web|title=LRT в Астане вышел на новый этап испытаний|url=https://informburo.kz/novosti/lrt-v-astane-vysel-na-novyi-etap-ispytanii}}&lt;/ref&gt;.
* '''Депо''': 1 (әуежай маңында).
* '''Басқару''': Толық автоматтандырылған (driverless).

== Маршрут ==

=== Бірінші бағыт (Line 1) – Аэропорт – Нұрлы жол ===
Солтүстік-оңтүстік бағыты: Нұрлы Жол вокзалынан — қаланың жаңа орталығы (сол жағалау) арқылы — Әуежайға дейін. Негізгі станциялар (2025 жылы бекітілген атаулар):&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Әуежай (Airport)
* Атамекен
* Есіл
* Мәңгілік Ел
* Астана жұлдызы
* Нұра
* Университет
* Ұлы Дала
* Астана Арена
* Жекпе-жек сарайы
* Сығанақ
* Бәйтерек
* Министрліктер үйі
* Ұлттық мұражай
* Театр
* Мыңжылдық аллеясы
* Жібек жолы
* Нұрлы жол

Күндізгі жолаушы ағыны: шамамен 25–30 мың адам (жоспар бойынша бастапқыда 146 мыңға дейін)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== Екінші бағыт (Line 2) – Астана – Қосшы ===
Екінші бағыт Астана мен Қосшы қалаларының арасында салынатын болды. Негізгі геологиялық жұмыстар 2026 жылдың 3 мамырында басталды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Когда LRT продлят для правого берега Астаны и Косшы|url=https://informburo.kz/novosti/kogda-lrt-prodliat-dlia-pravogo-berega-astany-i-kossy}}&lt;/ref&gt; Мамыр айында алғашқы бетон бағана құйылды. Қосшыға дейін 300 баған,  538 темір-бетон эстакада бағандары, сегіз монолит баған дайындау жоспарланған&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В Астане начали строительство второй очереди LRT|url=https://informburo.kz/novosti/v-astane-nacali-stroitelstvo-vtoroi-oceredi-lrt}}&lt;/ref&gt;.

=== Үшінші бағыт (Line 3) – Сығанақ – Астана вокзалы ===

== Жемқорлық дауы ==
Астана жеңіл метрополитені (ЛРТ) жобасы Қазақстандағы ең ірі коррупциялық істердің бірі ретінде белгілі болды және «коррупция ескерткіші» деген атқа ие болды. Жобаның құрылысы барысында бюджет қаражаты мен кредит қаражатын жымқыру фактілері анықталды, бұл құрылыстың ұзаққа созылуына және қосымша шығындарға әкелді&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web|title=Коррупция на три буквы: ЛРТ в Астане — долгострой, который никогда не окупится?|url=https://orda.kz/korrupcija-na-tri-bukvy-lrt-v-astane-dolgostroj-kotoryj-nikogda-ne-okupitsja-397619/}}&lt;/ref&gt;.

2017–2019 жылдары жоба бойынша жемқорлық шу шықты. Тергеу нәтижесінде ЛРТ жобасын жүзеге асыру кезінде 5,8 млрд теңге (шамамен 11–15 млн доллар) жымқырылғаны анықталды. Айыптаулар бойынша, шенеуніктер мен компания басшылары бюджет қаражатын ұрлау үшін алдын ала сговор жасаған.

* '''Талғат Ардан''' — ТОО «Астана LRT» компаниясының бұрынғы төрағасы (2014–2017 жж.). Ол істің негізгі фигуранты болды. 2019 жылы халықаралық іздеуге салынды, 2024 жылы заочно 7–9 жылға бас бостандығынан айырылды (қызметтік өкілеттіктерін асыра пайдалану және жымқыру бабы бойынша)&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web|title=Хищения в &quot;Астана LRT&quot;: Каната Султанбекова и Талгата Ардана заочно осудили на семь лет|url=https://www.zakon.kz/pravo/6392402-khishcheniya-v-astana-LRT-kanata-sultanbekova-i-talgata-ardana-zaochno-osudili-na-sem-let.html|date=2023}}&lt;/ref&gt;. 2025 жылы Түркияда (Анталия) ұсталды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Former Head of Astana Metro Project Detained in Turkey|url=https://timesca.com/former-head-of-astana-metro-project-detained-in-turkey/}}&lt;/ref&gt;. Ол жобаның басшысы ретінде қаражаттың тиімсіз жұмсалуына және жымқыруға қатысы бар деп айыпталды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Памятник коррупции» — за что преследуют Талгата Ардана|url=https://www.inform.kz/ru/pamyatnik-korruptsii-zachto-presleduyut-talgata-ardana-5f0ff8}}&lt;/ref&gt;.
* '''Қанат Сұлтанбеков''' — Астана әкімінің бұрынғы орынбасары. Арданмен бірге істің ұйымдастырушысы деп аталды, іздеуде болды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ЛРТ как памятник коррупции: почему прокуратура не может найти виновных в хищениях|url=https://ulysmedia.kz/news/47728-lrt-kak-pamiatnik-korruptsii-pochemu-prokuratura-ne-mozhet-naiti-vinovnykh-v-khishcheniiakh/}}&lt;/ref&gt;.

2021 жылы сот 7 адамды (ортаңғы буын шенеуніктер мен қызметкерлер) 7–10 жылға соттады. Олар жоғары лауазымды адамдардың бұйрығымен әрекет еткендерін мәлімдеді және жобаның кураторларын (Иманғали Тасмағамбетов, Серіқ Ахметов, Ерболат Досаев, Бақытжан Сағынтаев, Асет Исекешев, Асқар Жұмағалиев, Болат Жәмішев, Әділбек Жақсыбеков және басқалар) сотқа шақыруды талап етті.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

Нұрали Әлиев (Нұрсұлтан Назарбаевтың немересі, Дариға Назарбаеваның ұлы) 2014–2016 жылдары Астана әкімінің орынбасары болды. Ол жобаны белсенді түрде қолдады және «Астананың жаңа транспорт жүйесі» бағдарламасын ұсынды. Қытай компанияларымен келісім-шарттарға қатысты.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«LRT Жақсыбеков пен Нұрали Әлиев тықпалаған жоба» – Сұлтанбеков|url=https://sn.kz/sn-akparat-agyny/87608-lrt-zhaksybekov-pen-nurali-liev-tykpalagan-zhoba-sultanbekov}}&lt;/ref&gt; 

== Сот процестері ==
Астана жеңіл метрополитені (LRT) жобасы бойынша коррупциялық істер бойынша бірнеше сот процесі өтті. Негізгі айыптаулар — бюджет қаражатын жымқыру (5,8 млрд теңгеден астам), қызметтік өкілеттіктерін асыра пайдалану және ұйымдасқан топ құру. Істің басты фигуранттары — Талғат Ардан және Қанат Сұлтанбеков халықаралық іздеуде болды, сондықтан оларға қатысты сот отырыстары заочно (сырттай) өтті&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web|title=Беглый экс-глава &quot;Астана LRT&quot; Талгат Ардан задержан в Турции|url=https://www.zakon.kz/sobytiia/6477158-beglyy-eksglava-astana-LRT-talgat-ardan-zaderzhan-v-turtsii.html}}&lt;/ref&gt;.

=== 2020–2021 жылдардағы негізгі сот процесі ===
2020 жылдың қазанында істің негізгі бөлігі сотқа жіберілді. 2021 жылдың мамырында (28 мамыр) Астананың мамандандырылған ауданаралық қылмыстық істер бойынша соты 7 адамға үкім шығарды:&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

* Рашид Аманжулов (бұрынғы жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары басқармасының басшысы) – 10 жылға&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;, 
* Жанат Нұрпиісов (бұрынғы мәслихат хатшысы, депутат) – 8 жылға&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;, 
* Талғат Әшім (бұрынғы «Astana Innovations» АҚ басқарма төрағасы) – 7 жылға&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;, 
* Дулат Мүсінов&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;, Тимур Қасабаев&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;, Ұлықбек Ачилов&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;, Дәурен Абдыхамитов&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; (компания қызметкерлері және мердігерлер)– 7-8 жылға, 

Оларға 7-ден 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды. Сот оларды ұйымдасқан топ құру және бюджет қаражатын жымқыруда кінәлі деп таныды. Материалдық залалды өтеу міндеттелді (солидарлы түрде 5,8 млрд теңге). Үкім әлі заңды күшіне енген жоқ деп хабарланды. Кейін үкім бұзылып, іс қайта тергеуге жіберілді.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Сотта айыпталушылар жоғары лауазымды тұлғалардың (әкімдік басшылары) бұйрығымен әрекет еткендерін айтты және жобаның жоғары кураторларын сотқа шақыруды талап етті.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== 2023 жылғы үкім (Ардан және Сұлтанбековке қатысты) ===
2023 жылдың 3 мамырында сол сот Қанат Сұлтанбеков пен Талғат Арданға сырттай үкім шығарды&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;:

* Қанат Сұлтанбеков (бұрынғы Астана әкімінің орынбасары) — 7 жыл бас бостандығынан айыру, мемлекеттік қызметте лауазымдарды өмір бойына иеленуге тыйым салу.
* Талғат Ардан (ТОО «Астана LRT» басқарма төрағасы, 2014–2017) — 7 жыл бас бостандығынан айыру, сол сияқты өмір бойына тыйым&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;.

Сұлтанбековке қатысты бір бап бойынша (валютаны қайтару) ақталды. Үкімдер орташа қауіпсіздік мекемесінде өтелуі тиіс болды.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== 2024 жылғы қосымша үкім (Арданға) ===
2024 жылдың 11 қарашасында Астананың ауданаралық қылмыстық істер соты Талғат Арданға қосымша үкім шығарды&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;:

* Қызметтік өкілеттіктерін асыра пайдалану, ауыр зардаптарға әкелген (ст. 361 ч.4 п.3 ҚК).
* Жаза: 4 жыл 8 ай.
* Алдыңғы 7 жылдық үкіммен біріктіріліп, жалпы 9 жыл бас бостандығынан айыру тағайындалды (өмір бойына мемлекеттік лауазымдарға тыйым салу сақталды).
* Материалдық залал ретінде 85 млрд теңгеден астам сома өтелуге міндеттелді.

Ардан үкімді апелляцияға берді, бірақ 2024 жылдың желтоқсанында апелляциялық сот үкімді өзгеріссіз қалдырды.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

=== 2025 жылғы оқиғалар ===
2025 жылдың мамырында Талғат Ардан Түркияның Анталия қаласында ұсталды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Задержанный 3 месяца назад экс-глава “Астана LRT“ до сих пор находится в Турции|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/zaderjannyiy-3-mesyatsa-nazad-eks-glava-astana-lrt-sih-por-579261/}}&lt;/ref&gt;. Түркия соты оны Қазақстанға депортациялау туралы шешім шығарды. Экстрадициядан кейін үкімді қайта қарау мүмкіндігі бар (апелляциялық шағым беру құқығы). Қанат Сұлтанбеков әлі іздеуде (АҚШ-та болуы мүмкін деп есептеледі).&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;

== Салдары ==

* Құрылыс 2019 жылы тоқтатылды, опорлар (бағаналар) ұзақ уақыт бойы «жемқорлық ескерткіші» ретінде тұрды.
* «Банк Астана» арқылы жоғалған қаражатты қайтару бойынша жұмыстар жүргізілді (2026 жылы бірнеше миллиард теңге қайтарылды).
* Жоба «City Transportation Systems» (CTS) деп қайта аталды.
* 2025–2026 жылдары жүйенің бірінші желісі іске қосылды. 

== Сыртқы сілтемелер ==

* Ресми сайт: cts.gov.kz

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жеңіл рельсті транспорт]]
[[Санат:Астана көлігі]]</text>
      <sha1>7diebdkgb0rgoswknrrc1gxrhnhlx67</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606557</id>
      <parentid>3606555</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T06:28:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <origin>3606557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34841" sha1="fbgcxbe890il9ifcgqbfkqrvjpnfa3c" xml:space="preserve">{{Қоғамдық көлік|атауы=Астана жеңіл метрополитені|сайт=https://cts.gov.kz/|жүйе_ұзындығы=22, 4 км|бекет=18|иесі=«City Transportation Systems» ЖШС|орта_жылдамдық=40-50 км/сағ|жоғары_жылдамдық=80 км/сағ|сурет=File:Astana Light Metro car in July 2025 (cropped).jpg|жұмысын_бастады=16 мамыр 2026 жыл|орны=Астана|ең_аз_көлбеу_радиусы=1435 мм}}

'''Астана жеңіл метрополитені''' (Астана ЛРТ, ресми атауы — ''Астана қаласының жеңіл метрополитені'') — Қазақстанның елордасы [[Астана]] қаласындағы салынып жатқан және ішінара іске қосылған жерүсті жеңіл рельсті метро жүйесі. Бұл Қазақстандағы екінші ([[Алматы метросы|Алматы метрополитенінен]] кейін) және Орталық Азиядағы үшінші (Ташкент пен Алматыдан кейін) қалалық жоғары жылдамдықты рельсті көлік жүйесі. Жүйе толығымен жер үсті және эстакадада орналасқан, автоматтандырылған (driverless, GoA4 деңгейі).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Cчитанные дни до запуска LRT: как выглядит транспорт будущего в Астане.|url=https://informburo.kz/novosti/ccitannye-dni-do-zapuska-lrt-kak-vygliadit-transport-budushhego-v-astane-fotoreportaz-informburokz}}&lt;/ref&gt; 

2026 жылдың мамырында (16-17 мамыр) бірінші желі іске қосылды&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Уже скоро: дату запуска LRT назвали в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/uze-skoro-datu-zapuska-lrt-nazvali-v-astane}}&lt;/ref&gt;. Жүйе қаланың солтүстік-оңтүстік бағытын қамтиды: Нұрлы Жол теміржол вокзалынан халықаралық әуежайға дейін&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 
== Тарихы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!'''Жыл'''
!'''Оқиға'''
|-
|'''2005''' 
|Астана әкімдігі «Астананың жаңа транспорттық жүйесі» бағдарламасын қабылдады. Жерасты метросы мен монорельс сияқты нұсқалар қарастырылды, бірақ шығындарды оңтайландыру үшін жерүсті және эстакадалық нұсқа таңдалды.
|-
|'''2008'''
|Astana LRT компаниясы құрылады. 
|-
|'''2010'''
|Астана әкімі Иманғали Тасмағамбетов елордада LRT салу жоспарын жариялады. Жоба көлік кептелісін азайтып, ескі теміржол вокзалын жаңа әкімшілік орталықпен байланыстыруы тиіс болды. Ұзындығы 61,1 км болатын желіні төрт кезеңмен салу жоспарланды&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|title=От Тасмагамбетова до Кульгинова. Как 5 акимов пытались решить вопрос с LRT|url=https://tengrinews.kz/article/tasmagambetova-kulginova-5-akimov-pytalis-resit-vopros-lrt-1232/}}&lt;/ref&gt;.
|-
|'''2011'''
|LRT құрылысының капсуласы салтанатты түрде қойылды. Жалпы ұзындығы 41,81 км болатын үш желі жобаланды. Бірінші желі әуежайды Abu Dhabi Plaza кешенімен, кейін жаңа вокзалмен байланыстыруы тиіс еді&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2012'''
|Францияның Alstom компаниясы EXPO-2017 көрмесіне арнап 3 желі, 42 аялдама және 50-ге жуық трамвайдан тұратын жоба ұсынды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2013'''
|Президент Нұрсұлтан Назарбаев француз компаниялары ұсынған LRT жобасының қымбат екенін айтып, оның орнына BRT (жылдам автобус жүйесі) жобасын қарастыруды тапсырды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|2015
|Қытай компанияларымен (China Railway International Group және басқалары) 1,5 млрд доллар көлеміндегі несие келісімге қол қойылды. Соның 344 млн доллары құрылыс жұмыстарына жұмсалған.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Семь человек приговорены к длительным тюремным срокам по делу «Астана LRT»|url=https://www.azattyqasia.org/a/31278502.html|date=2021}}&lt;/ref&gt; Негізгі жұмыстар EXPO 2017 дейін аяқталуы тиіс болатын&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|title=[Suspended Portion] China Development Bank provides $1.6 billion loan for Phase 1 of the Astana Light Rail Construction Project (Linked to Record ID#53932, #105607, and #105665)|url=https://china.aiddata.org/projects/53930/}}&lt;/ref&gt;. 
|-
|'''2015'''
|«Астанагенплан» ұйымы LRT құрылысы 2020 жылдан кейін басталатынын мәлімдеді. Желі әуежайдан EXPO аумағы арқылы жаңа теміржол вокзалына дейін созылуы тиіс болды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2016'''
|Астана әкімі Әділбек Жақсыбеков LRT жобасының жүзеге асатынын растады. Жол жүру бағасы 200 теңге болады деп хабарланды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2017'''
|Әсет Исекешев Қытайда LRT жобасын талқылады. Компания өкілдері LRT тәулігіне 146 мың жолаушы тасымалдай алады деп мәлімдеді&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2018'''
|Жобаның жалпы құны 1,887 млрд доллар деп жарияланды. Ұзындығы 22,4 км болатын желіні қытайлық компаниялар салатын болды. Сол жылы құрылысқа 16,2 млрд теңге бөлінді. Кейін Astana Banki-де LRT-ға арналған 200 млн доллар «тұрып қалғаны» белгілі болды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2019'''
|Астана әкімі Бақыт Сұлтанов қаржыландырудың жеткіліксіздігіне байланысты құрылыс тоқтатылғанын айтты. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев жобаны сынға алып, Үкіметке мәселені түпкілікті шешуді тапсырды. Алтай Көлгіновке жобаны аяқтау үшін инвестор іздеу міндеті жүктелді&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2020'''
|«Астана LRT» компаниясы атауын City Transportation Systems (CTS) деп өзгертті&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2021–2023'''
|LRT жобасына қатысты сыбайлас жемқорлық істері бойынша сот процестері өтті. Бірқатар бұрынғы шенеуніктер мен компания басшылары жауапқа тартылды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2024–2025'''
|Құрылыс жұмыстары жалғасты. Алғашқы вагондарды дайындау және рельс төсеу жұмыстары жүргізілді. 2025 жылы халықаралық іздеуде жүрген Талғат Ардан Түркияда ұсталды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2026'''
|16-17 мамыр күндері алғашқы бағыты бойынша іске қосылып, пайдалануға берілді&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.  
|}

== Қаржыландыру ==
[[Сурет:Строительство ЛРТ Астаны.jpg|нобай|Астана қаласындағы салынып жатқан LRT көрінісі (2019 жыл)|500x500 нүкте]]Жоба негізінен Қытайдың даму банкінің (China Development Bank) кредиті есебінен қаржыландырылды. 2015 жылы 1,6 млрд АҚШ доллары көлемінде несие берілді. Қазақстан үкіметі бұл несиеге кепілдік берген. Қытай консорциумы (China Railway International Group және басқалары) жалпы мердігер ретінде тартылды. Құрылыс барысында қаражаттың бір бөлігі «Банк Астана» АҚ арқылы өткен, кейін банктің банкроттығына байланысты бірнеше миллиард теңге жоғалды (әртүрлі деректер бойынша 257 млн долларға дейін). Кейін мемлекет бұл қаражаттың бір бөлігін қайтарды.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

2015 жылы 7 мамырда China Railway International Group Co., Ltd. және Beijing State-Owned Assets Management Co., Ltd. компаниялары «Астана LRT» ЖШС-мен Астана жеңіл рельсті көлік (LRT) жүйесінің бірінші кезеңін салуға арналған EPC-келісімшартқа қол қойды. Кейін 2015 жылғы 31 тамызда Қытайдың Даму Банкі (CDB) жобаға 1,6 млрд доллар көлемінде несие беруге келісті. Несие 20 жыл мерзімге, 3 жылдық жеңілдік кезеңімен және LIBOR + 2,5% мөлшерлемесімен рәсімделді. Қазақстан үкіметі қарызға мемлекеттік кепілдік берген.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

«Астана LRT» ЖШС 2011 жылы Астана қаласының меншігіндегі арнайы жобалық компания ретінде құрылды. Сол жылы Alstom жетекшілік еткен халықаралық консорциум LRT салу келісімшартын жеңіп алып, Президент Нұрсұлтан Назарбаев 2011 жылғы 4 шілдеде іргетасын қалаған болатын. Алайда жоба қымбаттығына байланысты тоқтатылып, кейін қытайлық компаниялардың қатысуымен қайта жанданды.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Жоба ұзындығы 22,4 км болатын және әуежайдан «Нұрлы жол» теміржол вокзалына дейін созылатын 18 станциялы желіні қамтыды. Бағыт Назарбаев университетін, Abu Dhabi Plaza кешенін және Үкімет үйін байланыстыруы тиіс еді. Жобаның жалпы құны шамамен 1,8 млрд доллар деп бағаланды. Күніне орта есеппен 150 мың жолаушы тасымалдау жоспарланды.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Құрылыс 2017 жылғы 22 мамырда басталды. LRT желісін EXPO-2017 көрмесіне дейін аяқтау жоспарланғанымен, қаржылық қиындықтар мен кешігулер салдарынан жұмыс баяу жүрді. 2018 жылға қарай құрылыс тек 23%-ға орындалған. Қытай Даму Банкі бөлген қаражаттың бір бөлігі жобаға жұмсалмай, Astana Banki-дегі есепшотта сақталған. Кейін банк лицензиясынан айырылып, қаржы мәселелері туындады. Осыдан кейін CDB 2018 жылы жобаны қаржыландыруды тоқтатты.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

Жоба EXPO-2017 халықаралық көрмесіне дейін аяқталады деп жоспарланғандықтан, бастапқы межелі мерзім ретінде 2017 жылғы 9 маусым белгіленген. Қытай Даму Банкі (CDB) берген 1,6 млрд долларлық несие бойынша пайыздық мөлшерлеме LIBOR + 2,5% болған. AidData ұйымы 2015 жылғы орташа 6 айлық LIBOR көрсеткішін (0,519%) есепке алып, жалпы мөлшерлемені шамамен 3%-дан жоғары деп бағалаған.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

2019 жылы Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев жобаға байланысты сыбайлас жемқорлық фактілерін тексеруді тапсырды. Ол жобаны «экономикалық тұрғыдан түсініксіз» деп атады. Соған қарамастан, шығындардың көп болуына байланысты Қазақстан жобаны толық тоқтатпай, оны ішкі облигациялар есебінен қаржыландыруды жалғастырды.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

2020 жылғы 26 шілдеде «Астана LRT» ЖШС атауын City Transportation Systems (CTS) ЖШС деп өзгертті. Компанияның 2019 жылғы қаржылық есебінде Қытай Даму Банкінен алынған 1,6 млрд долларлық қарыздың сол жылы өтелгені көрсетілген.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Кейін жоба қайта қаралып, станциялар саны 18-ден 11-ге қысқартылды. Қытай Даму Банкінен алынған қарыздың көлемі де шамамен 344 млн долларға дейін азайтылып, қайта құрылымдалды. Алайда 2021 жылға қарай жоба әлі аяқталмаған еді, ал аяқталмай қалған бетон тіректер жергілікті тұрғындар арасында «жемқорлық ескерткіші» деп атала бастады.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

2019 жылдың жазында Қазақстан Премьер-министрінің бірінші орынбасары әрі қаржы министрі Әлихан Смайылов LRT құрылысына Қытайдың мемлекеттік даму банкінен 1,5 млрд доллар қарыз алынғанын мәлімдеді. Оның айтуынша, соның 344 млн доллары құрылыс жұмыстарына жұмсалған.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Алайда мердігерлер мәселелеріне байланысты Қытай банкі жобаны қаржыландыруды тоқтатқан. Осыған байланысты Қазақстан үкіметі құрылысты аяқтау үшін қосымша 1,2 млрд доллар бөлу мүмкіндігін қарастырған.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

2026 жылғы республикалық бюджетті ЛРТ-ға 66 млрд теңге қарастырылған&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|title=Круговорот денег: из бюджета выделят миллиарды на LRT, чтобы тут же их вернуть|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/krugovorot-deneg-byudjeta-vyidelyat-milliardyi-lrt-tut-ih-584695/}}&lt;/ref&gt;. қала әкімдігі бұл қаражат қосымша құн салығын төлеуге бағытталатынын хабарлады&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. 

== Техникалық сипаттамасы ==
Астана ЛРТ — қаланың көлік кептелісін азайтуға, экологияны жақсартуға және тұрақты дамуға бағытталған маңызды жоба. Ол Астананың халықаралық имиджін көтереді және Орталық Азиядағы алғашқы автоматтандырылған жеңіл метро жүйесі. Жобаның одан әрі кеңеюі жоспарлануда.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Жоба Қытай инвестицияларымен және қазақстандық қаражатпен жүзеге асты. Бастапқыда 1,8 млрд долларға жуық қаражат тартылған&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Итоговый счёт: сколько потратили на строительство LRT в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/itogovyi-scet-skolko-potratili-na-stroitelstvo-lrt-v-astane}}&lt;/ref&gt;. 

Астана (LRT) жолаушылар тасымалының бекітілген ережелерге сәйкес, жолаушылар жол жүру билетін сапар соңына дейін сақтауға міндетті. Жарамсыз билет пайдаланған немесе жолақысын төлеуден бас тартқан адамдар жақын станцияда түсіріледі. 7–15 жас аралығындағы балаларға билет құнына 50% жеңілдік қарастырылған. Ал 7 жасқа дейінгі бір баланы ересек адам тегін алып жүре алады. LRT арқылы көлемі 180 см-ден асатын, салмағы 60 кг-нан ауыр жүктерді және ұзындығы 190 см-ден асатын заттарды тасымалдауға болмайды&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|title=Скидки для детей и ограничения на провоз багажа: правила пользования LRT утвердили в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/skidki-dlia-detei-i-ograniceniia-na-provoz-bagaza-pravila-polzovaniia-lrt-utverdili-v-astane}}&lt;/ref&gt;. Астана қаласының мектеп оқушылары мен арнайы жеңілдіктері бар азаматтарға жол жүру тегін.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=От транспортных карт до биометрии: как оплатить поездку на LRT в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/ot-transportnyx-kart-do-biometrii-kak-oplatit-poezdku-na-lrt-v-astane}}&lt;/ref&gt; Жол жүру тарифі 200 теңге болады&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|title=Тарифы на проезд в LRT установили в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/tarify-na-proezd-v-lrt-ustanovili-v-astane}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Оператор — «City Transportation Systems» (ТОО «CTS»)&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.  

Жүйе жолаушыларға қатты ауа-райы жағдайында (суық қыс, ыстық жаз) ыңғайлы болу үшін жабық станциялармен жабдықталған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Астанадағы LRT желісінде 187 жарықдиодты бағдаршам орнатылды. Олар станцияларда, жол аралықтарында және депода орналасқан.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Зачем на линии LRT в Астане установили 187 светофоров|url=https://informburo.kz/novosti/zacem-na-linii-lrt-v-astane-ustanovili-187-svetoforov}}&lt;/ref&gt;

* '''Желі саны''': 1 (тағы 2 жобалануда).
* '''Станциялар саны''': 18.
* '''Жалпы ұзындығы''': 21,5 – 22,4 км.
* '''Жол ені''': 1435 мм (стандартты еуропалық колея).
* '''Орташа жылдамдық''': 50 км/сағ.
* '''Максималды жылдамдық''': 80 км/сағ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тестовая эксплуатация LRT в Астане: поезда разогнали до 80 км/ч|url=https://informburo.kz/novosti/testovaia-ekspluataciia-lrt-v-astane-poezda-razognali-do-80-kmc}}&lt;/ref&gt;.
* '''Пойыздар''': 19 дана «TRITON» (CRRC Tangshan, Қытай) құрамы, 4 вагоннан тұрады. Әр құрамда ~652 жолаушыға арналған орын&lt;ref&gt;{{Cite web|title=LRT в Астане вышел на новый этап испытаний|url=https://informburo.kz/novosti/lrt-v-astane-vysel-na-novyi-etap-ispytanii}}&lt;/ref&gt;.
* '''Депо''': 1 (әуежай маңында).
* '''Басқару''': Толық автоматтандырылған (driverless).

== Маршрут ==

=== Бірінші бағыт (Line 1) – Аэропорт – Нұрлы жол ===
Солтүстік-оңтүстік бағыты: Нұрлы Жол вокзалынан — қаланың жаңа орталығы (сол жағалау) арқылы — Әуежайға дейін. Негізгі станциялар (2025 жылы бекітілген атаулар):&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Әуежай (Airport)
* Атамекен
* Есіл
* Мәңгілік Ел
* Астана жұлдызы
* Нұра
* Университет
* Ұлы Дала
* Астана Арена
* Жекпе-жек сарайы
* Сығанақ
* Бәйтерек
* Министрліктер үйі
* Ұлттық мұражай
* Театр
* Мыңжылдық аллеясы
* Жібек жолы
* Нұрлы жол

Күндізгі жолаушы ағыны: шамамен 25–30 мың адам (жоспар бойынша бастапқыда 146 мыңға дейін)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== Екінші бағыт (Line 2) – Астана – Қосшы ===
Екінші бағыт Астана мен Қосшы қалаларының арасында салынатын болды. Негізгі геологиялық жұмыстар 2026 жылдың 3 мамырында басталды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Когда LRT продлят для правого берега Астаны и Косшы|url=https://informburo.kz/novosti/kogda-lrt-prodliat-dlia-pravogo-berega-astany-i-kossy}}&lt;/ref&gt; Мамыр айында алғашқы бетон бағана құйылды. Қосшыға дейін 300 баған,  538 темір-бетон эстакада бағандары, сегіз монолит баған дайындау жоспарланған&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В Астане начали строительство второй очереди LRT|url=https://informburo.kz/novosti/v-astane-nacali-stroitelstvo-vtoroi-oceredi-lrt}}&lt;/ref&gt;.

=== Үшінші бағыт (Line 3) – Сығанақ – Астана вокзалы ===

== Жемқорлық дауы ==
Астана жеңіл метрополитені (ЛРТ) жобасы Қазақстандағы ең ірі коррупциялық істердің бірі ретінде белгілі болды және «коррупция ескерткіші» деген атқа ие болды. Жобаның құрылысы барысында бюджет қаражаты мен кредит қаражатын жымқыру фактілері анықталды, бұл құрылыстың ұзаққа созылуына және қосымша шығындарға әкелді&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web|title=Коррупция на три буквы: ЛРТ в Астане — долгострой, который никогда не окупится?|url=https://orda.kz/korrupcija-na-tri-bukvy-lrt-v-astane-dolgostroj-kotoryj-nikogda-ne-okupitsja-397619/}}&lt;/ref&gt;.

2017–2019 жылдары жоба бойынша жемқорлық шу шықты. Тергеу нәтижесінде ЛРТ жобасын жүзеге асыру кезінде 5,8 млрд теңге (шамамен 11–15 млн доллар) жымқырылғаны анықталды. Айыптаулар бойынша, шенеуніктер мен компания басшылары бюджет қаражатын ұрлау үшін алдын ала сговор жасаған.

* '''Талғат Ардан''' — ТОО «Астана LRT» компаниясының бұрынғы төрағасы (2014–2017 жж.). Ол істің негізгі фигуранты болды. 2019 жылы халықаралық іздеуге салынды, 2024 жылы заочно 7–9 жылға бас бостандығынан айырылды (қызметтік өкілеттіктерін асыра пайдалану және жымқыру бабы бойынша)&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web|title=Хищения в &quot;Астана LRT&quot;: Каната Султанбекова и Талгата Ардана заочно осудили на семь лет|url=https://www.zakon.kz/pravo/6392402-khishcheniya-v-astana-LRT-kanata-sultanbekova-i-talgata-ardana-zaochno-osudili-na-sem-let.html|date=2023}}&lt;/ref&gt;. 2025 жылы Түркияда (Анталия) ұсталды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Former Head of Astana Metro Project Detained in Turkey|url=https://timesca.com/former-head-of-astana-metro-project-detained-in-turkey/}}&lt;/ref&gt;. Ол жобаның басшысы ретінде қаражаттың тиімсіз жұмсалуына және жымқыруға қатысы бар деп айыпталды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Памятник коррупции» — за что преследуют Талгата Ардана|url=https://www.inform.kz/ru/pamyatnik-korruptsii-zachto-presleduyut-talgata-ardana-5f0ff8}}&lt;/ref&gt;.
* '''Қанат Сұлтанбеков''' — Астана әкімінің бұрынғы орынбасары. Арданмен бірге істің ұйымдастырушысы деп аталды, іздеуде болды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ЛРТ как памятник коррупции: почему прокуратура не может найти виновных в хищениях|url=https://ulysmedia.kz/news/47728-lrt-kak-pamiatnik-korruptsii-pochemu-prokuratura-ne-mozhet-naiti-vinovnykh-v-khishcheniiakh/}}&lt;/ref&gt;.

2021 жылы сот 7 адамды (ортаңғы буын шенеуніктер мен қызметкерлер) 7–10 жылға соттады. Олар жоғары лауазымды адамдардың бұйрығымен әрекет еткендерін мәлімдеді және жобаның кураторларын (Иманғали Тасмағамбетов, Серіқ Ахметов, Ерболат Досаев, Бақытжан Сағынтаев, Асет Исекешев, Асқар Жұмағалиев, Болат Жәмішев, Әділбек Жақсыбеков және басқалар) сотқа шақыруды талап етті.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

Нұрали Әлиев (Нұрсұлтан Назарбаевтың немересі, Дариға Назарбаеваның ұлы) 2014–2016 жылдары Астана әкімінің орынбасары болды. Ол жобаны белсенді түрде қолдады және «Астананың жаңа транспорт жүйесі» бағдарламасын ұсынды. Қытай компанияларымен келісім-шарттарға қатысты.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«LRT Жақсыбеков пен Нұрали Әлиев тықпалаған жоба» – Сұлтанбеков|url=https://sn.kz/sn-akparat-agyny/87608-lrt-zhaksybekov-pen-nurali-liev-tykpalagan-zhoba-sultanbekov}}&lt;/ref&gt; 

== Сот процестері ==
Астана жеңіл метрополитені (LRT) жобасы бойынша коррупциялық істер бойынша бірнеше сот процесі өтті. Негізгі айыптаулар — бюджет қаражатын жымқыру (5,8 млрд теңгеден астам), қызметтік өкілеттіктерін асыра пайдалану және ұйымдасқан топ құру. Істің басты фигуранттары — Талғат Ардан және Қанат Сұлтанбеков халықаралық іздеуде болды, сондықтан оларға қатысты сот отырыстары заочно (сырттай) өтті&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web|title=Беглый экс-глава &quot;Астана LRT&quot; Талгат Ардан задержан в Турции|url=https://www.zakon.kz/sobytiia/6477158-beglyy-eksglava-astana-LRT-talgat-ardan-zaderzhan-v-turtsii.html}}&lt;/ref&gt;.

=== 2020–2021 жылдардағы негізгі сот процесі ===
2020 жылдың қазанында істің негізгі бөлігі сотқа жіберілді. 2021 жылдың мамырында (28 мамыр) Астананың мамандандырылған ауданаралық қылмыстық істер бойынша соты 7 адамға үкім шығарды:&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

* Рашид Аманжулов (бұрынғы жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары басқармасының басшысы) – 10 жылға&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;, 
* Жанат Нұрпиісов (бұрынғы мәслихат хатшысы, депутат) – 8 жылға&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;, 
* Талғат Әшім (бұрынғы «Astana Innovations» АҚ басқарма төрағасы) – 7 жылға&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;, 
* Дулат Мүсінов&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;, Тимур Қасабаев&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;, Ұлықбек Ачилов&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;, Дәурен Абдыхамитов&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; (компания қызметкерлері және мердігерлер)– 7-8 жылға, 

Оларға 7-ден 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды. Сот оларды ұйымдасқан топ құру және бюджет қаражатын жымқыруда кінәлі деп таныды. Материалдық залалды өтеу міндеттелді (солидарлы түрде 5,8 млрд теңге). Үкім әлі заңды күшіне енген жоқ деп хабарланды. Кейін үкім бұзылып, іс қайта тергеуге жіберілді.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Сотта айыпталушылар жоғары лауазымды тұлғалардың (әкімдік басшылары) бұйрығымен әрекет еткендерін айтты және жобаның жоғары кураторларын сотқа шақыруды талап етті.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== 2023 жылғы үкім (Ардан және Сұлтанбековке қатысты) ===
2023 жылдың 3 мамырында сол сот Қанат Сұлтанбеков пен Талғат Арданға сырттай үкім шығарды&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;:

* Қанат Сұлтанбеков (бұрынғы Астана әкімінің орынбасары) — 7 жыл бас бостандығынан айыру, мемлекеттік қызметте лауазымдарды өмір бойына иеленуге тыйым салу.
* Талғат Ардан (ТОО «Астана LRT» басқарма төрағасы, 2014–2017) — 7 жыл бас бостандығынан айыру, сол сияқты өмір бойына тыйым&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;.

Сұлтанбековке қатысты бір бап бойынша (валютаны қайтару) ақталды. Үкімдер орташа қауіпсіздік мекемесінде өтелуі тиіс болды.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== 2024 жылғы қосымша үкім (Арданға) ===
2024 жылдың 11 қарашасында Астананың ауданаралық қылмыстық істер соты Талғат Арданға қосымша үкім шығарды&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;:

* Қызметтік өкілеттіктерін асыра пайдалану, ауыр зардаптарға әкелген (ст. 361 ч.4 п.3 ҚК).
* Жаза: 4 жыл 8 ай.
* Алдыңғы 7 жылдық үкіммен біріктіріліп, жалпы 9 жыл бас бостандығынан айыру тағайындалды (өмір бойына мемлекеттік лауазымдарға тыйым салу сақталды).
* Материалдық залал ретінде 85 млрд теңгеден астам сома өтелуге міндеттелді.

Ардан үкімді апелляцияға берді, бірақ 2024 жылдың желтоқсанында апелляциялық сот үкімді өзгеріссіз қалдырды.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

=== 2025 жылғы оқиғалар ===
2025 жылдың мамырында Талғат Ардан Түркияның Анталия қаласында ұсталды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Задержанный 3 месяца назад экс-глава “Астана LRT“ до сих пор находится в Турции|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/zaderjannyiy-3-mesyatsa-nazad-eks-glava-astana-lrt-sih-por-579261/}}&lt;/ref&gt;. Түркия соты оны Қазақстанға депортациялау туралы шешім шығарды. Экстрадициядан кейін үкімді қайта қарау мүмкіндігі бар (апелляциялық шағым беру құқығы). Қанат Сұлтанбеков әлі іздеуде (АҚШ-та болуы мүмкін деп есептеледі).&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;

== Салдары ==

* Құрылыс 2019 жылы тоқтатылды, опорлар (бағаналар) ұзақ уақыт бойы «жемқорлық ескерткіші» ретінде тұрды.
* «Банк Астана» арқылы жоғалған қаражатты қайтару бойынша жұмыстар жүргізілді (2026 жылы бірнеше миллиард теңге қайтарылды).
* Жоба «City Transportation Systems» (CTS) деп қайта аталды.
* 2025–2026 жылдары жүйенің бірінші желісі іске қосылды. 

== Сыртқы сілтемелер ==

* Ресми сайт: cts.gov.kz

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жеңіл рельсті транспорт]]
[[Санат:Астана көлігі]]</text>
      <sha1>fbgcxbe890il9ifcgqbfkqrvjpnfa3c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606559</id>
      <parentid>3606557</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T06:31:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Madi Dos [[Астана ЛРТ]] бетін [[Астана LRT]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3606557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34841" sha1="fbgcxbe890il9ifcgqbfkqrvjpnfa3c" xml:space="preserve">{{Қоғамдық көлік|атауы=Астана жеңіл метрополитені|сайт=https://cts.gov.kz/|жүйе_ұзындығы=22, 4 км|бекет=18|иесі=«City Transportation Systems» ЖШС|орта_жылдамдық=40-50 км/сағ|жоғары_жылдамдық=80 км/сағ|сурет=File:Astana Light Metro car in July 2025 (cropped).jpg|жұмысын_бастады=16 мамыр 2026 жыл|орны=Астана|ең_аз_көлбеу_радиусы=1435 мм}}

'''Астана жеңіл метрополитені''' (Астана ЛРТ, ресми атауы — ''Астана қаласының жеңіл метрополитені'') — Қазақстанның елордасы [[Астана]] қаласындағы салынып жатқан және ішінара іске қосылған жерүсті жеңіл рельсті метро жүйесі. Бұл Қазақстандағы екінші ([[Алматы метросы|Алматы метрополитенінен]] кейін) және Орталық Азиядағы үшінші (Ташкент пен Алматыдан кейін) қалалық жоғары жылдамдықты рельсті көлік жүйесі. Жүйе толығымен жер үсті және эстакадада орналасқан, автоматтандырылған (driverless, GoA4 деңгейі).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Cчитанные дни до запуска LRT: как выглядит транспорт будущего в Астане.|url=https://informburo.kz/novosti/ccitannye-dni-do-zapuska-lrt-kak-vygliadit-transport-budushhego-v-astane-fotoreportaz-informburokz}}&lt;/ref&gt; 

2026 жылдың мамырында (16-17 мамыр) бірінші желі іске қосылды&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Уже скоро: дату запуска LRT назвали в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/uze-skoro-datu-zapuska-lrt-nazvali-v-astane}}&lt;/ref&gt;. Жүйе қаланың солтүстік-оңтүстік бағытын қамтиды: Нұрлы Жол теміржол вокзалынан халықаралық әуежайға дейін&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 
== Тарихы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!'''Жыл'''
!'''Оқиға'''
|-
|'''2005''' 
|Астана әкімдігі «Астананың жаңа транспорттық жүйесі» бағдарламасын қабылдады. Жерасты метросы мен монорельс сияқты нұсқалар қарастырылды, бірақ шығындарды оңтайландыру үшін жерүсті және эстакадалық нұсқа таңдалды.
|-
|'''2008'''
|Astana LRT компаниясы құрылады. 
|-
|'''2010'''
|Астана әкімі Иманғали Тасмағамбетов елордада LRT салу жоспарын жариялады. Жоба көлік кептелісін азайтып, ескі теміржол вокзалын жаңа әкімшілік орталықпен байланыстыруы тиіс болды. Ұзындығы 61,1 км болатын желіні төрт кезеңмен салу жоспарланды&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|title=От Тасмагамбетова до Кульгинова. Как 5 акимов пытались решить вопрос с LRT|url=https://tengrinews.kz/article/tasmagambetova-kulginova-5-akimov-pytalis-resit-vopros-lrt-1232/}}&lt;/ref&gt;.
|-
|'''2011'''
|LRT құрылысының капсуласы салтанатты түрде қойылды. Жалпы ұзындығы 41,81 км болатын үш желі жобаланды. Бірінші желі әуежайды Abu Dhabi Plaza кешенімен, кейін жаңа вокзалмен байланыстыруы тиіс еді&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2012'''
|Францияның Alstom компаниясы EXPO-2017 көрмесіне арнап 3 желі, 42 аялдама және 50-ге жуық трамвайдан тұратын жоба ұсынды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2013'''
|Президент Нұрсұлтан Назарбаев француз компаниялары ұсынған LRT жобасының қымбат екенін айтып, оның орнына BRT (жылдам автобус жүйесі) жобасын қарастыруды тапсырды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|2015
|Қытай компанияларымен (China Railway International Group және басқалары) 1,5 млрд доллар көлеміндегі несие келісімге қол қойылды. Соның 344 млн доллары құрылыс жұмыстарына жұмсалған.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Семь человек приговорены к длительным тюремным срокам по делу «Астана LRT»|url=https://www.azattyqasia.org/a/31278502.html|date=2021}}&lt;/ref&gt; Негізгі жұмыстар EXPO 2017 дейін аяқталуы тиіс болатын&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|title=[Suspended Portion] China Development Bank provides $1.6 billion loan for Phase 1 of the Astana Light Rail Construction Project (Linked to Record ID#53932, #105607, and #105665)|url=https://china.aiddata.org/projects/53930/}}&lt;/ref&gt;. 
|-
|'''2015'''
|«Астанагенплан» ұйымы LRT құрылысы 2020 жылдан кейін басталатынын мәлімдеді. Желі әуежайдан EXPO аумағы арқылы жаңа теміржол вокзалына дейін созылуы тиіс болды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2016'''
|Астана әкімі Әділбек Жақсыбеков LRT жобасының жүзеге асатынын растады. Жол жүру бағасы 200 теңге болады деп хабарланды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2017'''
|Әсет Исекешев Қытайда LRT жобасын талқылады. Компания өкілдері LRT тәулігіне 146 мың жолаушы тасымалдай алады деп мәлімдеді&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2018'''
|Жобаның жалпы құны 1,887 млрд доллар деп жарияланды. Ұзындығы 22,4 км болатын желіні қытайлық компаниялар салатын болды. Сол жылы құрылысқа 16,2 млрд теңге бөлінді. Кейін Astana Banki-де LRT-ға арналған 200 млн доллар «тұрып қалғаны» белгілі болды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2019'''
|Астана әкімі Бақыт Сұлтанов қаржыландырудың жеткіліксіздігіне байланысты құрылыс тоқтатылғанын айтты. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев жобаны сынға алып, Үкіметке мәселені түпкілікті шешуді тапсырды. Алтай Көлгіновке жобаны аяқтау үшін инвестор іздеу міндеті жүктелді&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2020'''
|«Астана LRT» компаниясы атауын City Transportation Systems (CTS) деп өзгертті&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2021–2023'''
|LRT жобасына қатысты сыбайлас жемқорлық істері бойынша сот процестері өтті. Бірқатар бұрынғы шенеуніктер мен компания басшылары жауапқа тартылды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2024–2025'''
|Құрылыс жұмыстары жалғасты. Алғашқы вагондарды дайындау және рельс төсеу жұмыстары жүргізілді. 2025 жылы халықаралық іздеуде жүрген Талғат Ардан Түркияда ұсталды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2026'''
|16-17 мамыр күндері алғашқы бағыты бойынша іске қосылып, пайдалануға берілді&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.  
|}

== Қаржыландыру ==
[[Сурет:Строительство ЛРТ Астаны.jpg|нобай|Астана қаласындағы салынып жатқан LRT көрінісі (2019 жыл)|500x500 нүкте]]Жоба негізінен Қытайдың даму банкінің (China Development Bank) кредиті есебінен қаржыландырылды. 2015 жылы 1,6 млрд АҚШ доллары көлемінде несие берілді. Қазақстан үкіметі бұл несиеге кепілдік берген. Қытай консорциумы (China Railway International Group және басқалары) жалпы мердігер ретінде тартылды. Құрылыс барысында қаражаттың бір бөлігі «Банк Астана» АҚ арқылы өткен, кейін банктің банкроттығына байланысты бірнеше миллиард теңге жоғалды (әртүрлі деректер бойынша 257 млн долларға дейін). Кейін мемлекет бұл қаражаттың бір бөлігін қайтарды.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

2015 жылы 7 мамырда China Railway International Group Co., Ltd. және Beijing State-Owned Assets Management Co., Ltd. компаниялары «Астана LRT» ЖШС-мен Астана жеңіл рельсті көлік (LRT) жүйесінің бірінші кезеңін салуға арналған EPC-келісімшартқа қол қойды. Кейін 2015 жылғы 31 тамызда Қытайдың Даму Банкі (CDB) жобаға 1,6 млрд доллар көлемінде несие беруге келісті. Несие 20 жыл мерзімге, 3 жылдық жеңілдік кезеңімен және LIBOR + 2,5% мөлшерлемесімен рәсімделді. Қазақстан үкіметі қарызға мемлекеттік кепілдік берген.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

«Астана LRT» ЖШС 2011 жылы Астана қаласының меншігіндегі арнайы жобалық компания ретінде құрылды. Сол жылы Alstom жетекшілік еткен халықаралық консорциум LRT салу келісімшартын жеңіп алып, Президент Нұрсұлтан Назарбаев 2011 жылғы 4 шілдеде іргетасын қалаған болатын. Алайда жоба қымбаттығына байланысты тоқтатылып, кейін қытайлық компаниялардың қатысуымен қайта жанданды.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Жоба ұзындығы 22,4 км болатын және әуежайдан «Нұрлы жол» теміржол вокзалына дейін созылатын 18 станциялы желіні қамтыды. Бағыт Назарбаев университетін, Abu Dhabi Plaza кешенін және Үкімет үйін байланыстыруы тиіс еді. Жобаның жалпы құны шамамен 1,8 млрд доллар деп бағаланды. Күніне орта есеппен 150 мың жолаушы тасымалдау жоспарланды.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Құрылыс 2017 жылғы 22 мамырда басталды. LRT желісін EXPO-2017 көрмесіне дейін аяқтау жоспарланғанымен, қаржылық қиындықтар мен кешігулер салдарынан жұмыс баяу жүрді. 2018 жылға қарай құрылыс тек 23%-ға орындалған. Қытай Даму Банкі бөлген қаражаттың бір бөлігі жобаға жұмсалмай, Astana Banki-дегі есепшотта сақталған. Кейін банк лицензиясынан айырылып, қаржы мәселелері туындады. Осыдан кейін CDB 2018 жылы жобаны қаржыландыруды тоқтатты.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

Жоба EXPO-2017 халықаралық көрмесіне дейін аяқталады деп жоспарланғандықтан, бастапқы межелі мерзім ретінде 2017 жылғы 9 маусым белгіленген. Қытай Даму Банкі (CDB) берген 1,6 млрд долларлық несие бойынша пайыздық мөлшерлеме LIBOR + 2,5% болған. AidData ұйымы 2015 жылғы орташа 6 айлық LIBOR көрсеткішін (0,519%) есепке алып, жалпы мөлшерлемені шамамен 3%-дан жоғары деп бағалаған.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

2019 жылы Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев жобаға байланысты сыбайлас жемқорлық фактілерін тексеруді тапсырды. Ол жобаны «экономикалық тұрғыдан түсініксіз» деп атады. Соған қарамастан, шығындардың көп болуына байланысты Қазақстан жобаны толық тоқтатпай, оны ішкі облигациялар есебінен қаржыландыруды жалғастырды.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

2020 жылғы 26 шілдеде «Астана LRT» ЖШС атауын City Transportation Systems (CTS) ЖШС деп өзгертті. Компанияның 2019 жылғы қаржылық есебінде Қытай Даму Банкінен алынған 1,6 млрд долларлық қарыздың сол жылы өтелгені көрсетілген.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Кейін жоба қайта қаралып, станциялар саны 18-ден 11-ге қысқартылды. Қытай Даму Банкінен алынған қарыздың көлемі де шамамен 344 млн долларға дейін азайтылып, қайта құрылымдалды. Алайда 2021 жылға қарай жоба әлі аяқталмаған еді, ал аяқталмай қалған бетон тіректер жергілікті тұрғындар арасында «жемқорлық ескерткіші» деп атала бастады.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

2019 жылдың жазында Қазақстан Премьер-министрінің бірінші орынбасары әрі қаржы министрі Әлихан Смайылов LRT құрылысына Қытайдың мемлекеттік даму банкінен 1,5 млрд доллар қарыз алынғанын мәлімдеді. Оның айтуынша, соның 344 млн доллары құрылыс жұмыстарына жұмсалған.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Алайда мердігерлер мәселелеріне байланысты Қытай банкі жобаны қаржыландыруды тоқтатқан. Осыған байланысты Қазақстан үкіметі құрылысты аяқтау үшін қосымша 1,2 млрд доллар бөлу мүмкіндігін қарастырған.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

2026 жылғы республикалық бюджетті ЛРТ-ға 66 млрд теңге қарастырылған&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|title=Круговорот денег: из бюджета выделят миллиарды на LRT, чтобы тут же их вернуть|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/krugovorot-deneg-byudjeta-vyidelyat-milliardyi-lrt-tut-ih-584695/}}&lt;/ref&gt;. қала әкімдігі бұл қаражат қосымша құн салығын төлеуге бағытталатынын хабарлады&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. 

== Техникалық сипаттамасы ==
Астана ЛРТ — қаланың көлік кептелісін азайтуға, экологияны жақсартуға және тұрақты дамуға бағытталған маңызды жоба. Ол Астананың халықаралық имиджін көтереді және Орталық Азиядағы алғашқы автоматтандырылған жеңіл метро жүйесі. Жобаның одан әрі кеңеюі жоспарлануда.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Жоба Қытай инвестицияларымен және қазақстандық қаражатпен жүзеге асты. Бастапқыда 1,8 млрд долларға жуық қаражат тартылған&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Итоговый счёт: сколько потратили на строительство LRT в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/itogovyi-scet-skolko-potratili-na-stroitelstvo-lrt-v-astane}}&lt;/ref&gt;. 

Астана (LRT) жолаушылар тасымалының бекітілген ережелерге сәйкес, жолаушылар жол жүру билетін сапар соңына дейін сақтауға міндетті. Жарамсыз билет пайдаланған немесе жолақысын төлеуден бас тартқан адамдар жақын станцияда түсіріледі. 7–15 жас аралығындағы балаларға билет құнына 50% жеңілдік қарастырылған. Ал 7 жасқа дейінгі бір баланы ересек адам тегін алып жүре алады. LRT арқылы көлемі 180 см-ден асатын, салмағы 60 кг-нан ауыр жүктерді және ұзындығы 190 см-ден асатын заттарды тасымалдауға болмайды&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|title=Скидки для детей и ограничения на провоз багажа: правила пользования LRT утвердили в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/skidki-dlia-detei-i-ograniceniia-na-provoz-bagaza-pravila-polzovaniia-lrt-utverdili-v-astane}}&lt;/ref&gt;. Астана қаласының мектеп оқушылары мен арнайы жеңілдіктері бар азаматтарға жол жүру тегін.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=От транспортных карт до биометрии: как оплатить поездку на LRT в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/ot-transportnyx-kart-do-biometrii-kak-oplatit-poezdku-na-lrt-v-astane}}&lt;/ref&gt; Жол жүру тарифі 200 теңге болады&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|title=Тарифы на проезд в LRT установили в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/tarify-na-proezd-v-lrt-ustanovili-v-astane}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Оператор — «City Transportation Systems» (ТОО «CTS»)&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.  

Жүйе жолаушыларға қатты ауа-райы жағдайында (суық қыс, ыстық жаз) ыңғайлы болу үшін жабық станциялармен жабдықталған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Астанадағы LRT желісінде 187 жарықдиодты бағдаршам орнатылды. Олар станцияларда, жол аралықтарында және депода орналасқан.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Зачем на линии LRT в Астане установили 187 светофоров|url=https://informburo.kz/novosti/zacem-na-linii-lrt-v-astane-ustanovili-187-svetoforov}}&lt;/ref&gt;

* '''Желі саны''': 1 (тағы 2 жобалануда).
* '''Станциялар саны''': 18.
* '''Жалпы ұзындығы''': 21,5 – 22,4 км.
* '''Жол ені''': 1435 мм (стандартты еуропалық колея).
* '''Орташа жылдамдық''': 50 км/сағ.
* '''Максималды жылдамдық''': 80 км/сағ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тестовая эксплуатация LRT в Астане: поезда разогнали до 80 км/ч|url=https://informburo.kz/novosti/testovaia-ekspluataciia-lrt-v-astane-poezda-razognali-do-80-kmc}}&lt;/ref&gt;.
* '''Пойыздар''': 19 дана «TRITON» (CRRC Tangshan, Қытай) құрамы, 4 вагоннан тұрады. Әр құрамда ~652 жолаушыға арналған орын&lt;ref&gt;{{Cite web|title=LRT в Астане вышел на новый этап испытаний|url=https://informburo.kz/novosti/lrt-v-astane-vysel-na-novyi-etap-ispytanii}}&lt;/ref&gt;.
* '''Депо''': 1 (әуежай маңында).
* '''Басқару''': Толық автоматтандырылған (driverless).

== Маршрут ==

=== Бірінші бағыт (Line 1) – Аэропорт – Нұрлы жол ===
Солтүстік-оңтүстік бағыты: Нұрлы Жол вокзалынан — қаланың жаңа орталығы (сол жағалау) арқылы — Әуежайға дейін. Негізгі станциялар (2025 жылы бекітілген атаулар):&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Әуежай (Airport)
* Атамекен
* Есіл
* Мәңгілік Ел
* Астана жұлдызы
* Нұра
* Университет
* Ұлы Дала
* Астана Арена
* Жекпе-жек сарайы
* Сығанақ
* Бәйтерек
* Министрліктер үйі
* Ұлттық мұражай
* Театр
* Мыңжылдық аллеясы
* Жібек жолы
* Нұрлы жол

Күндізгі жолаушы ағыны: шамамен 25–30 мың адам (жоспар бойынша бастапқыда 146 мыңға дейін)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== Екінші бағыт (Line 2) – Астана – Қосшы ===
Екінші бағыт Астана мен Қосшы қалаларының арасында салынатын болды. Негізгі геологиялық жұмыстар 2026 жылдың 3 мамырында басталды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Когда LRT продлят для правого берега Астаны и Косшы|url=https://informburo.kz/novosti/kogda-lrt-prodliat-dlia-pravogo-berega-astany-i-kossy}}&lt;/ref&gt; Мамыр айында алғашқы бетон бағана құйылды. Қосшыға дейін 300 баған,  538 темір-бетон эстакада бағандары, сегіз монолит баған дайындау жоспарланған&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В Астане начали строительство второй очереди LRT|url=https://informburo.kz/novosti/v-astane-nacali-stroitelstvo-vtoroi-oceredi-lrt}}&lt;/ref&gt;.

=== Үшінші бағыт (Line 3) – Сығанақ – Астана вокзалы ===

== Жемқорлық дауы ==
Астана жеңіл метрополитені (ЛРТ) жобасы Қазақстандағы ең ірі коррупциялық істердің бірі ретінде белгілі болды және «коррупция ескерткіші» деген атқа ие болды. Жобаның құрылысы барысында бюджет қаражаты мен кредит қаражатын жымқыру фактілері анықталды, бұл құрылыстың ұзаққа созылуына және қосымша шығындарға әкелді&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web|title=Коррупция на три буквы: ЛРТ в Астане — долгострой, который никогда не окупится?|url=https://orda.kz/korrupcija-na-tri-bukvy-lrt-v-astane-dolgostroj-kotoryj-nikogda-ne-okupitsja-397619/}}&lt;/ref&gt;.

2017–2019 жылдары жоба бойынша жемқорлық шу шықты. Тергеу нәтижесінде ЛРТ жобасын жүзеге асыру кезінде 5,8 млрд теңге (шамамен 11–15 млн доллар) жымқырылғаны анықталды. Айыптаулар бойынша, шенеуніктер мен компания басшылары бюджет қаражатын ұрлау үшін алдын ала сговор жасаған.

* '''Талғат Ардан''' — ТОО «Астана LRT» компаниясының бұрынғы төрағасы (2014–2017 жж.). Ол істің негізгі фигуранты болды. 2019 жылы халықаралық іздеуге салынды, 2024 жылы заочно 7–9 жылға бас бостандығынан айырылды (қызметтік өкілеттіктерін асыра пайдалану және жымқыру бабы бойынша)&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web|title=Хищения в &quot;Астана LRT&quot;: Каната Султанбекова и Талгата Ардана заочно осудили на семь лет|url=https://www.zakon.kz/pravo/6392402-khishcheniya-v-astana-LRT-kanata-sultanbekova-i-talgata-ardana-zaochno-osudili-na-sem-let.html|date=2023}}&lt;/ref&gt;. 2025 жылы Түркияда (Анталия) ұсталды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Former Head of Astana Metro Project Detained in Turkey|url=https://timesca.com/former-head-of-astana-metro-project-detained-in-turkey/}}&lt;/ref&gt;. Ол жобаның басшысы ретінде қаражаттың тиімсіз жұмсалуына және жымқыруға қатысы бар деп айыпталды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Памятник коррупции» — за что преследуют Талгата Ардана|url=https://www.inform.kz/ru/pamyatnik-korruptsii-zachto-presleduyut-talgata-ardana-5f0ff8}}&lt;/ref&gt;.
* '''Қанат Сұлтанбеков''' — Астана әкімінің бұрынғы орынбасары. Арданмен бірге істің ұйымдастырушысы деп аталды, іздеуде болды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ЛРТ как памятник коррупции: почему прокуратура не может найти виновных в хищениях|url=https://ulysmedia.kz/news/47728-lrt-kak-pamiatnik-korruptsii-pochemu-prokuratura-ne-mozhet-naiti-vinovnykh-v-khishcheniiakh/}}&lt;/ref&gt;.

2021 жылы сот 7 адамды (ортаңғы буын шенеуніктер мен қызметкерлер) 7–10 жылға соттады. Олар жоғары лауазымды адамдардың бұйрығымен әрекет еткендерін мәлімдеді және жобаның кураторларын (Иманғали Тасмағамбетов, Серіқ Ахметов, Ерболат Досаев, Бақытжан Сағынтаев, Асет Исекешев, Асқар Жұмағалиев, Болат Жәмішев, Әділбек Жақсыбеков және басқалар) сотқа шақыруды талап етті.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

Нұрали Әлиев (Нұрсұлтан Назарбаевтың немересі, Дариға Назарбаеваның ұлы) 2014–2016 жылдары Астана әкімінің орынбасары болды. Ол жобаны белсенді түрде қолдады және «Астананың жаңа транспорт жүйесі» бағдарламасын ұсынды. Қытай компанияларымен келісім-шарттарға қатысты.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«LRT Жақсыбеков пен Нұрали Әлиев тықпалаған жоба» – Сұлтанбеков|url=https://sn.kz/sn-akparat-agyny/87608-lrt-zhaksybekov-pen-nurali-liev-tykpalagan-zhoba-sultanbekov}}&lt;/ref&gt; 

== Сот процестері ==
Астана жеңіл метрополитені (LRT) жобасы бойынша коррупциялық істер бойынша бірнеше сот процесі өтті. Негізгі айыптаулар — бюджет қаражатын жымқыру (5,8 млрд теңгеден астам), қызметтік өкілеттіктерін асыра пайдалану және ұйымдасқан топ құру. Істің басты фигуранттары — Талғат Ардан және Қанат Сұлтанбеков халықаралық іздеуде болды, сондықтан оларға қатысты сот отырыстары заочно (сырттай) өтті&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web|title=Беглый экс-глава &quot;Астана LRT&quot; Талгат Ардан задержан в Турции|url=https://www.zakon.kz/sobytiia/6477158-beglyy-eksglava-astana-LRT-talgat-ardan-zaderzhan-v-turtsii.html}}&lt;/ref&gt;.

=== 2020–2021 жылдардағы негізгі сот процесі ===
2020 жылдың қазанында істің негізгі бөлігі сотқа жіберілді. 2021 жылдың мамырында (28 мамыр) Астананың мамандандырылған ауданаралық қылмыстық істер бойынша соты 7 адамға үкім шығарды:&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

* Рашид Аманжулов (бұрынғы жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары басқармасының басшысы) – 10 жылға&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;, 
* Жанат Нұрпиісов (бұрынғы мәслихат хатшысы, депутат) – 8 жылға&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;, 
* Талғат Әшім (бұрынғы «Astana Innovations» АҚ басқарма төрағасы) – 7 жылға&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;, 
* Дулат Мүсінов&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;, Тимур Қасабаев&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;, Ұлықбек Ачилов&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;, Дәурен Абдыхамитов&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; (компания қызметкерлері және мердігерлер)– 7-8 жылға, 

Оларға 7-ден 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды. Сот оларды ұйымдасқан топ құру және бюджет қаражатын жымқыруда кінәлі деп таныды. Материалдық залалды өтеу міндеттелді (солидарлы түрде 5,8 млрд теңге). Үкім әлі заңды күшіне енген жоқ деп хабарланды. Кейін үкім бұзылып, іс қайта тергеуге жіберілді.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Сотта айыпталушылар жоғары лауазымды тұлғалардың (әкімдік басшылары) бұйрығымен әрекет еткендерін айтты және жобаның жоғары кураторларын сотқа шақыруды талап етті.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== 2023 жылғы үкім (Ардан және Сұлтанбековке қатысты) ===
2023 жылдың 3 мамырында сол сот Қанат Сұлтанбеков пен Талғат Арданға сырттай үкім шығарды&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;:

* Қанат Сұлтанбеков (бұрынғы Астана әкімінің орынбасары) — 7 жыл бас бостандығынан айыру, мемлекеттік қызметте лауазымдарды өмір бойына иеленуге тыйым салу.
* Талғат Ардан (ТОО «Астана LRT» басқарма төрағасы, 2014–2017) — 7 жыл бас бостандығынан айыру, сол сияқты өмір бойына тыйым&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;.

Сұлтанбековке қатысты бір бап бойынша (валютаны қайтару) ақталды. Үкімдер орташа қауіпсіздік мекемесінде өтелуі тиіс болды.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== 2024 жылғы қосымша үкім (Арданға) ===
2024 жылдың 11 қарашасында Астананың ауданаралық қылмыстық істер соты Талғат Арданға қосымша үкім шығарды&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;:

* Қызметтік өкілеттіктерін асыра пайдалану, ауыр зардаптарға әкелген (ст. 361 ч.4 п.3 ҚК).
* Жаза: 4 жыл 8 ай.
* Алдыңғы 7 жылдық үкіммен біріктіріліп, жалпы 9 жыл бас бостандығынан айыру тағайындалды (өмір бойына мемлекеттік лауазымдарға тыйым салу сақталды).
* Материалдық залал ретінде 85 млрд теңгеден астам сома өтелуге міндеттелді.

Ардан үкімді апелляцияға берді, бірақ 2024 жылдың желтоқсанында апелляциялық сот үкімді өзгеріссіз қалдырды.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

=== 2025 жылғы оқиғалар ===
2025 жылдың мамырында Талғат Ардан Түркияның Анталия қаласында ұсталды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Задержанный 3 месяца назад экс-глава “Астана LRT“ до сих пор находится в Турции|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/zaderjannyiy-3-mesyatsa-nazad-eks-glava-astana-lrt-sih-por-579261/}}&lt;/ref&gt;. Түркия соты оны Қазақстанға депортациялау туралы шешім шығарды. Экстрадициядан кейін үкімді қайта қарау мүмкіндігі бар (апелляциялық шағым беру құқығы). Қанат Сұлтанбеков әлі іздеуде (АҚШ-та болуы мүмкін деп есептеледі).&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;

== Салдары ==

* Құрылыс 2019 жылы тоқтатылды, опорлар (бағаналар) ұзақ уақыт бойы «жемқорлық ескерткіші» ретінде тұрды.
* «Банк Астана» арқылы жоғалған қаражатты қайтару бойынша жұмыстар жүргізілді (2026 жылы бірнеше миллиард теңге қайтарылды).
* Жоба «City Transportation Systems» (CTS) деп қайта аталды.
* 2025–2026 жылдары жүйенің бірінші желісі іске қосылды. 

== Сыртқы сілтемелер ==

* Ресми сайт: cts.gov.kz

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жеңіл рельсті транспорт]]
[[Санат:Астана көлігі]]</text>
      <sha1>fbgcxbe890il9ifcgqbfkqrvjpnfa3c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606561</id>
      <parentid>3606559</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T06:32:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <origin>3606561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34838" sha1="jiltvy0lcpmgys0bbjqn7j1w8ewseap" xml:space="preserve">{{Қоғамдық көлік|атауы=Астана жеңіл метрополитені|сайт=https://cts.gov.kz/|жүйе_ұзындығы=22, 4 км|бекет=18|иесі=«City Transportation Systems» ЖШС|орта_жылдамдық=40-50 км/сағ|жоғары_жылдамдық=80 км/сағ|сурет=File:Astana Light Metro car in July 2025 (cropped).jpg|жұмысын_бастады=16 мамыр 2026 жыл|орны=Астана|ең_аз_көлбеу_радиусы=1435 мм}}

'''Астана жеңіл метрополитені''' (Астана LRT, ресми атауы — ''Астана қаласының жеңіл метрополитені'') — Қазақстанның елордасы [[Астана]] қаласындағы салынып жатқан және ішінара іске қосылған жерүсті жеңіл рельсті метро жүйесі. Бұл Қазақстандағы екінші ([[Алматы метросы|Алматы метрополитенінен]] кейін) және Орталық Азиядағы үшінші (Ташкент пен Алматыдан кейін) қалалық жоғары жылдамдықты рельсті көлік жүйесі. Жүйе толығымен жер үсті және эстакадада орналасқан, автоматтандырылған (driverless, GoA4 деңгейі).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Cчитанные дни до запуска LRT: как выглядит транспорт будущего в Астане.|url=https://informburo.kz/novosti/ccitannye-dni-do-zapuska-lrt-kak-vygliadit-transport-budushhego-v-astane-fotoreportaz-informburokz}}&lt;/ref&gt; 

2026 жылдың мамырында (16-17 мамыр) бірінші желі іске қосылды&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Уже скоро: дату запуска LRT назвали в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/uze-skoro-datu-zapuska-lrt-nazvali-v-astane}}&lt;/ref&gt;. Жүйе қаланың солтүстік-оңтүстік бағытын қамтиды: Нұрлы Жол теміржол вокзалынан халықаралық әуежайға дейін&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 
== Тарихы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!'''Жыл'''
!'''Оқиға'''
|-
|'''2005''' 
|Астана әкімдігі «Астананың жаңа транспорттық жүйесі» бағдарламасын қабылдады. Жерасты метросы мен монорельс сияқты нұсқалар қарастырылды, бірақ шығындарды оңтайландыру үшін жерүсті және эстакадалық нұсқа таңдалды.
|-
|'''2008'''
|Astana LRT компаниясы құрылады. 
|-
|'''2010'''
|Астана әкімі Иманғали Тасмағамбетов елордада LRT салу жоспарын жариялады. Жоба көлік кептелісін азайтып, ескі теміржол вокзалын жаңа әкімшілік орталықпен байланыстыруы тиіс болды. Ұзындығы 61,1 км болатын желіні төрт кезеңмен салу жоспарланды&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|title=От Тасмагамбетова до Кульгинова. Как 5 акимов пытались решить вопрос с LRT|url=https://tengrinews.kz/article/tasmagambetova-kulginova-5-akimov-pytalis-resit-vopros-lrt-1232/}}&lt;/ref&gt;.
|-
|'''2011'''
|LRT құрылысының капсуласы салтанатты түрде қойылды. Жалпы ұзындығы 41,81 км болатын үш желі жобаланды. Бірінші желі әуежайды Abu Dhabi Plaza кешенімен, кейін жаңа вокзалмен байланыстыруы тиіс еді&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2012'''
|Францияның Alstom компаниясы EXPO-2017 көрмесіне арнап 3 желі, 42 аялдама және 50-ге жуық трамвайдан тұратын жоба ұсынды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2013'''
|Президент Нұрсұлтан Назарбаев француз компаниялары ұсынған LRT жобасының қымбат екенін айтып, оның орнына BRT (жылдам автобус жүйесі) жобасын қарастыруды тапсырды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|2015
|Қытай компанияларымен (China Railway International Group және басқалары) 1,5 млрд доллар көлеміндегі несие келісімге қол қойылды. Соның 344 млн доллары құрылыс жұмыстарына жұмсалған.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Семь человек приговорены к длительным тюремным срокам по делу «Астана LRT»|url=https://www.azattyqasia.org/a/31278502.html|date=2021}}&lt;/ref&gt; Негізгі жұмыстар EXPO 2017 дейін аяқталуы тиіс болатын&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|title=[Suspended Portion] China Development Bank provides $1.6 billion loan for Phase 1 of the Astana Light Rail Construction Project (Linked to Record ID#53932, #105607, and #105665)|url=https://china.aiddata.org/projects/53930/}}&lt;/ref&gt;. 
|-
|'''2015'''
|«Астанагенплан» ұйымы LRT құрылысы 2020 жылдан кейін басталатынын мәлімдеді. Желі әуежайдан EXPO аумағы арқылы жаңа теміржол вокзалына дейін созылуы тиіс болды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2016'''
|Астана әкімі Әділбек Жақсыбеков LRT жобасының жүзеге асатынын растады. Жол жүру бағасы 200 теңге болады деп хабарланды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2017'''
|Әсет Исекешев Қытайда LRT жобасын талқылады. Компания өкілдері LRT тәулігіне 146 мың жолаушы тасымалдай алады деп мәлімдеді&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2018'''
|Жобаның жалпы құны 1,887 млрд доллар деп жарияланды. Ұзындығы 22,4 км болатын желіні қытайлық компаниялар салатын болды. Сол жылы құрылысқа 16,2 млрд теңге бөлінді. Кейін Astana Banki-де LRT-ға арналған 200 млн доллар «тұрып қалғаны» белгілі болды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2019'''
|Астана әкімі Бақыт Сұлтанов қаржыландырудың жеткіліксіздігіне байланысты құрылыс тоқтатылғанын айтты. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев жобаны сынға алып, Үкіметке мәселені түпкілікті шешуді тапсырды. Алтай Көлгіновке жобаны аяқтау үшін инвестор іздеу міндеті жүктелді&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2020'''
|«Астана LRT» компаниясы атауын City Transportation Systems (CTS) деп өзгертті&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2021–2023'''
|LRT жобасына қатысты сыбайлас жемқорлық істері бойынша сот процестері өтті. Бірқатар бұрынғы шенеуніктер мен компания басшылары жауапқа тартылды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2024–2025'''
|Құрылыс жұмыстары жалғасты. Алғашқы вагондарды дайындау және рельс төсеу жұмыстары жүргізілді. 2025 жылы халықаралық іздеуде жүрген Талғат Ардан Түркияда ұсталды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2026'''
|16-17 мамыр күндері алғашқы бағыты бойынша іске қосылып, пайдалануға берілді&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.  
|}

== Қаржыландыру ==
[[Сурет:Строительство ЛРТ Астаны.jpg|нобай|Астана қаласындағы салынып жатқан LRT көрінісі (2019 жыл)|500x500 нүкте]]Жоба негізінен Қытайдың даму банкінің (China Development Bank) кредиті есебінен қаржыландырылды. 2015 жылы 1,6 млрд АҚШ доллары көлемінде несие берілді. Қазақстан үкіметі бұл несиеге кепілдік берген. Қытай консорциумы (China Railway International Group және басқалары) жалпы мердігер ретінде тартылды. Құрылыс барысында қаражаттың бір бөлігі «Банк Астана» АҚ арқылы өткен, кейін банктің банкроттығына байланысты бірнеше миллиард теңге жоғалды (әртүрлі деректер бойынша 257 млн долларға дейін). Кейін мемлекет бұл қаражаттың бір бөлігін қайтарды.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

2015 жылы 7 мамырда China Railway International Group Co., Ltd. және Beijing State-Owned Assets Management Co., Ltd. компаниялары «Астана LRT» ЖШС-мен Астана жеңіл рельсті көлік (LRT) жүйесінің бірінші кезеңін салуға арналған EPC-келісімшартқа қол қойды. Кейін 2015 жылғы 31 тамызда Қытайдың Даму Банкі (CDB) жобаға 1,6 млрд доллар көлемінде несие беруге келісті. Несие 20 жыл мерзімге, 3 жылдық жеңілдік кезеңімен және LIBOR + 2,5% мөлшерлемесімен рәсімделді. Қазақстан үкіметі қарызға мемлекеттік кепілдік берген.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

«Астана LRT» ЖШС 2011 жылы Астана қаласының меншігіндегі арнайы жобалық компания ретінде құрылды. Сол жылы Alstom жетекшілік еткен халықаралық консорциум LRT салу келісімшартын жеңіп алып, Президент Нұрсұлтан Назарбаев 2011 жылғы 4 шілдеде іргетасын қалаған болатын. Алайда жоба қымбаттығына байланысты тоқтатылып, кейін қытайлық компаниялардың қатысуымен қайта жанданды.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Жоба ұзындығы 22,4 км болатын және әуежайдан «Нұрлы жол» теміржол вокзалына дейін созылатын 18 станциялы желіні қамтыды. Бағыт Назарбаев университетін, Abu Dhabi Plaza кешенін және Үкімет үйін байланыстыруы тиіс еді. Жобаның жалпы құны шамамен 1,8 млрд доллар деп бағаланды. Күніне орта есеппен 150 мың жолаушы тасымалдау жоспарланды.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Құрылыс 2017 жылғы 22 мамырда басталды. LRT желісін EXPO-2017 көрмесіне дейін аяқтау жоспарланғанымен, қаржылық қиындықтар мен кешігулер салдарынан жұмыс баяу жүрді. 2018 жылға қарай құрылыс тек 23%-ға орындалған. Қытай Даму Банкі бөлген қаражаттың бір бөлігі жобаға жұмсалмай, Astana Banki-дегі есепшотта сақталған. Кейін банк лицензиясынан айырылып, қаржы мәселелері туындады. Осыдан кейін CDB 2018 жылы жобаны қаржыландыруды тоқтатты.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

Жоба EXPO-2017 халықаралық көрмесіне дейін аяқталады деп жоспарланғандықтан, бастапқы межелі мерзім ретінде 2017 жылғы 9 маусым белгіленген. Қытай Даму Банкі (CDB) берген 1,6 млрд долларлық несие бойынша пайыздық мөлшерлеме LIBOR + 2,5% болған. AidData ұйымы 2015 жылғы орташа 6 айлық LIBOR көрсеткішін (0,519%) есепке алып, жалпы мөлшерлемені шамамен 3%-дан жоғары деп бағалаған.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

2019 жылы Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев жобаға байланысты сыбайлас жемқорлық фактілерін тексеруді тапсырды. Ол жобаны «экономикалық тұрғыдан түсініксіз» деп атады. Соған қарамастан, шығындардың көп болуына байланысты Қазақстан жобаны толық тоқтатпай, оны ішкі облигациялар есебінен қаржыландыруды жалғастырды.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

2020 жылғы 26 шілдеде «Астана LRT» ЖШС атауын City Transportation Systems (CTS) ЖШС деп өзгертті. Компанияның 2019 жылғы қаржылық есебінде Қытай Даму Банкінен алынған 1,6 млрд долларлық қарыздың сол жылы өтелгені көрсетілген.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Кейін жоба қайта қаралып, станциялар саны 18-ден 11-ге қысқартылды. Қытай Даму Банкінен алынған қарыздың көлемі де шамамен 344 млн долларға дейін азайтылып, қайта құрылымдалды. Алайда 2021 жылға қарай жоба әлі аяқталмаған еді, ал аяқталмай қалған бетон тіректер жергілікті тұрғындар арасында «жемқорлық ескерткіші» деп атала бастады.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

2019 жылдың жазында Қазақстан Премьер-министрінің бірінші орынбасары әрі қаржы министрі Әлихан Смайылов LRT құрылысына Қытайдың мемлекеттік даму банкінен 1,5 млрд доллар қарыз алынғанын мәлімдеді. Оның айтуынша, соның 344 млн доллары құрылыс жұмыстарына жұмсалған.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Алайда мердігерлер мәселелеріне байланысты Қытай банкі жобаны қаржыландыруды тоқтатқан. Осыған байланысты Қазақстан үкіметі құрылысты аяқтау үшін қосымша 1,2 млрд доллар бөлу мүмкіндігін қарастырған.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

2026 жылғы республикалық бюджетті ЛРТ-ға 66 млрд теңге қарастырылған&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|title=Круговорот денег: из бюджета выделят миллиарды на LRT, чтобы тут же их вернуть|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/krugovorot-deneg-byudjeta-vyidelyat-milliardyi-lrt-tut-ih-584695/}}&lt;/ref&gt;. қала әкімдігі бұл қаражат қосымша құн салығын төлеуге бағытталатынын хабарлады&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. 

== Техникалық сипаттамасы ==
Астана ЛРТ — қаланың көлік кептелісін азайтуға, экологияны жақсартуға және тұрақты дамуға бағытталған маңызды жоба. Ол Астананың халықаралық имиджін көтереді және Орталық Азиядағы алғашқы автоматтандырылған жеңіл метро жүйесі. Жобаның одан әрі кеңеюі жоспарлануда.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Жоба Қытай инвестицияларымен және қазақстандық қаражатпен жүзеге асты. Бастапқыда 1,8 млрд долларға жуық қаражат тартылған&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Итоговый счёт: сколько потратили на строительство LRT в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/itogovyi-scet-skolko-potratili-na-stroitelstvo-lrt-v-astane}}&lt;/ref&gt;. 

Астана (LRT) жолаушылар тасымалының бекітілген ережелерге сәйкес, жолаушылар жол жүру билетін сапар соңына дейін сақтауға міндетті. Жарамсыз билет пайдаланған немесе жолақысын төлеуден бас тартқан адамдар жақын станцияда түсіріледі. 7–15 жас аралығындағы балаларға билет құнына 50% жеңілдік қарастырылған. Ал 7 жасқа дейінгі бір баланы ересек адам тегін алып жүре алады. LRT арқылы көлемі 180 см-ден асатын, салмағы 60 кг-нан ауыр жүктерді және ұзындығы 190 см-ден асатын заттарды тасымалдауға болмайды&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|title=Скидки для детей и ограничения на провоз багажа: правила пользования LRT утвердили в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/skidki-dlia-detei-i-ograniceniia-na-provoz-bagaza-pravila-polzovaniia-lrt-utverdili-v-astane}}&lt;/ref&gt;. Астана қаласының мектеп оқушылары мен арнайы жеңілдіктері бар азаматтарға жол жүру тегін.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=От транспортных карт до биометрии: как оплатить поездку на LRT в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/ot-transportnyx-kart-do-biometrii-kak-oplatit-poezdku-na-lrt-v-astane}}&lt;/ref&gt; Жол жүру тарифі 200 теңге болады&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|title=Тарифы на проезд в LRT установили в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/tarify-na-proezd-v-lrt-ustanovili-v-astane}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Оператор — «City Transportation Systems» (ТОО «CTS»)&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.  

Жүйе жолаушыларға қатты ауа-райы жағдайында (суық қыс, ыстық жаз) ыңғайлы болу үшін жабық станциялармен жабдықталған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Астанадағы LRT желісінде 187 жарықдиодты бағдаршам орнатылды. Олар станцияларда, жол аралықтарында және депода орналасқан.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Зачем на линии LRT в Астане установили 187 светофоров|url=https://informburo.kz/novosti/zacem-na-linii-lrt-v-astane-ustanovili-187-svetoforov}}&lt;/ref&gt;

* '''Желі саны''': 1 (тағы 2 жобалануда).
* '''Станциялар саны''': 18.
* '''Жалпы ұзындығы''': 21,5 – 22,4 км.
* '''Жол ені''': 1435 мм (стандартты еуропалық колея).
* '''Орташа жылдамдық''': 50 км/сағ.
* '''Максималды жылдамдық''': 80 км/сағ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тестовая эксплуатация LRT в Астане: поезда разогнали до 80 км/ч|url=https://informburo.kz/novosti/testovaia-ekspluataciia-lrt-v-astane-poezda-razognali-do-80-kmc}}&lt;/ref&gt;.
* '''Пойыздар''': 19 дана «TRITON» (CRRC Tangshan, Қытай) құрамы, 4 вагоннан тұрады. Әр құрамда ~652 жолаушыға арналған орын&lt;ref&gt;{{Cite web|title=LRT в Астане вышел на новый этап испытаний|url=https://informburo.kz/novosti/lrt-v-astane-vysel-na-novyi-etap-ispytanii}}&lt;/ref&gt;.
* '''Депо''': 1 (әуежай маңында).
* '''Басқару''': Толық автоматтандырылған (driverless).

== Маршрут ==

=== Бірінші бағыт (Line 1) – Аэропорт – Нұрлы жол ===
Солтүстік-оңтүстік бағыты: Нұрлы Жол вокзалынан — қаланың жаңа орталығы (сол жағалау) арқылы — Әуежайға дейін. Негізгі станциялар (2025 жылы бекітілген атаулар):&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Әуежай (Airport)
* Атамекен
* Есіл
* Мәңгілік Ел
* Астана жұлдызы
* Нұра
* Университет
* Ұлы Дала
* Астана Арена
* Жекпе-жек сарайы
* Сығанақ
* Бәйтерек
* Министрліктер үйі
* Ұлттық мұражай
* Театр
* Мыңжылдық аллеясы
* Жібек жолы
* Нұрлы жол

Күндізгі жолаушы ағыны: шамамен 25–30 мың адам (жоспар бойынша бастапқыда 146 мыңға дейін)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== Екінші бағыт (Line 2) – Астана – Қосшы ===
Екінші бағыт Астана мен Қосшы қалаларының арасында салынатын болды. Негізгі геологиялық жұмыстар 2026 жылдың 3 мамырында басталды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Когда LRT продлят для правого берега Астаны и Косшы|url=https://informburo.kz/novosti/kogda-lrt-prodliat-dlia-pravogo-berega-astany-i-kossy}}&lt;/ref&gt; Мамыр айында алғашқы бетон бағана құйылды. Қосшыға дейін 300 баған,  538 темір-бетон эстакада бағандары, сегіз монолит баған дайындау жоспарланған&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В Астане начали строительство второй очереди LRT|url=https://informburo.kz/novosti/v-astane-nacali-stroitelstvo-vtoroi-oceredi-lrt}}&lt;/ref&gt;.

=== Үшінші бағыт (Line 3) – Сығанақ – Астана вокзалы ===

== Жемқорлық дауы ==
Астана жеңіл метрополитені (ЛРТ) жобасы Қазақстандағы ең ірі коррупциялық істердің бірі ретінде белгілі болды және «коррупция ескерткіші» деген атқа ие болды. Жобаның құрылысы барысында бюджет қаражаты мен кредит қаражатын жымқыру фактілері анықталды, бұл құрылыстың ұзаққа созылуына және қосымша шығындарға әкелді&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web|title=Коррупция на три буквы: ЛРТ в Астане — долгострой, который никогда не окупится?|url=https://orda.kz/korrupcija-na-tri-bukvy-lrt-v-astane-dolgostroj-kotoryj-nikogda-ne-okupitsja-397619/}}&lt;/ref&gt;.

2017–2019 жылдары жоба бойынша жемқорлық шу шықты. Тергеу нәтижесінде ЛРТ жобасын жүзеге асыру кезінде 5,8 млрд теңге (шамамен 11–15 млн доллар) жымқырылғаны анықталды. Айыптаулар бойынша, шенеуніктер мен компания басшылары бюджет қаражатын ұрлау үшін алдын ала сговор жасаған.

* '''Талғат Ардан''' — ТОО «Астана LRT» компаниясының бұрынғы төрағасы (2014–2017 жж.). Ол істің негізгі фигуранты болды. 2019 жылы халықаралық іздеуге салынды, 2024 жылы заочно 7–9 жылға бас бостандығынан айырылды (қызметтік өкілеттіктерін асыра пайдалану және жымқыру бабы бойынша)&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web|title=Хищения в &quot;Астана LRT&quot;: Каната Султанбекова и Талгата Ардана заочно осудили на семь лет|url=https://www.zakon.kz/pravo/6392402-khishcheniya-v-astana-LRT-kanata-sultanbekova-i-talgata-ardana-zaochno-osudili-na-sem-let.html|date=2023}}&lt;/ref&gt;. 2025 жылы Түркияда (Анталия) ұсталды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Former Head of Astana Metro Project Detained in Turkey|url=https://timesca.com/former-head-of-astana-metro-project-detained-in-turkey/}}&lt;/ref&gt;. Ол жобаның басшысы ретінде қаражаттың тиімсіз жұмсалуына және жымқыруға қатысы бар деп айыпталды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Памятник коррупции» — за что преследуют Талгата Ардана|url=https://www.inform.kz/ru/pamyatnik-korruptsii-zachto-presleduyut-talgata-ardana-5f0ff8}}&lt;/ref&gt;.
* '''Қанат Сұлтанбеков''' — Астана әкімінің бұрынғы орынбасары. Арданмен бірге істің ұйымдастырушысы деп аталды, іздеуде болды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ЛРТ как памятник коррупции: почему прокуратура не может найти виновных в хищениях|url=https://ulysmedia.kz/news/47728-lrt-kak-pamiatnik-korruptsii-pochemu-prokuratura-ne-mozhet-naiti-vinovnykh-v-khishcheniiakh/}}&lt;/ref&gt;.

2021 жылы сот 7 адамды (ортаңғы буын шенеуніктер мен қызметкерлер) 7–10 жылға соттады. Олар жоғары лауазымды адамдардың бұйрығымен әрекет еткендерін мәлімдеді және жобаның кураторларын (Иманғали Тасмағамбетов, Серіқ Ахметов, Ерболат Досаев, Бақытжан Сағынтаев, Асет Исекешев, Асқар Жұмағалиев, Болат Жәмішев, Әділбек Жақсыбеков және басқалар) сотқа шақыруды талап етті.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

Нұрали Әлиев (Нұрсұлтан Назарбаевтың немересі, Дариға Назарбаеваның ұлы) 2014–2016 жылдары Астана әкімінің орынбасары болды. Ол жобаны белсенді түрде қолдады және «Астананың жаңа транспорт жүйесі» бағдарламасын ұсынды. Қытай компанияларымен келісім-шарттарға қатысты.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«LRT Жақсыбеков пен Нұрали Әлиев тықпалаған жоба» – Сұлтанбеков|url=https://sn.kz/sn-akparat-agyny/87608-lrt-zhaksybekov-pen-nurali-liev-tykpalagan-zhoba-sultanbekov}}&lt;/ref&gt; 

== Сот процестері ==
Астана жеңіл метрополитені (LRT) жобасы бойынша коррупциялық істер бойынша бірнеше сот процесі өтті. Негізгі айыптаулар — бюджет қаражатын жымқыру (5,8 млрд теңгеден астам), қызметтік өкілеттіктерін асыра пайдалану және ұйымдасқан топ құру. Істің басты фигуранттары — Талғат Ардан және Қанат Сұлтанбеков халықаралық іздеуде болды, сондықтан оларға қатысты сот отырыстары заочно (сырттай) өтті&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web|title=Беглый экс-глава &quot;Астана LRT&quot; Талгат Ардан задержан в Турции|url=https://www.zakon.kz/sobytiia/6477158-beglyy-eksglava-astana-LRT-talgat-ardan-zaderzhan-v-turtsii.html}}&lt;/ref&gt;.

=== 2020–2021 жылдардағы негізгі сот процесі ===
2020 жылдың қазанында істің негізгі бөлігі сотқа жіберілді. 2021 жылдың мамырында (28 мамыр) Астананың мамандандырылған ауданаралық қылмыстық істер бойынша соты 7 адамға үкім шығарды:&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

* Рашид Аманжулов (бұрынғы жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары басқармасының басшысы) – 10 жылға&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;, 
* Жанат Нұрпиісов (бұрынғы мәслихат хатшысы, депутат) – 8 жылға&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;, 
* Талғат Әшім (бұрынғы «Astana Innovations» АҚ басқарма төрағасы) – 7 жылға&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;, 
* Дулат Мүсінов&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;, Тимур Қасабаев&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;, Ұлықбек Ачилов&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;, Дәурен Абдыхамитов&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; (компания қызметкерлері және мердігерлер)– 7-8 жылға, 

Оларға 7-ден 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды. Сот оларды ұйымдасқан топ құру және бюджет қаражатын жымқыруда кінәлі деп таныды. Материалдық залалды өтеу міндеттелді (солидарлы түрде 5,8 млрд теңге). Үкім әлі заңды күшіне енген жоқ деп хабарланды. Кейін үкім бұзылып, іс қайта тергеуге жіберілді.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Сотта айыпталушылар жоғары лауазымды тұлғалардың (әкімдік басшылары) бұйрығымен әрекет еткендерін айтты және жобаның жоғары кураторларын сотқа шақыруды талап етті.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== 2023 жылғы үкім (Ардан және Сұлтанбековке қатысты) ===
2023 жылдың 3 мамырында сол сот Қанат Сұлтанбеков пен Талғат Арданға сырттай үкім шығарды&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;:

* Қанат Сұлтанбеков (бұрынғы Астана әкімінің орынбасары) — 7 жыл бас бостандығынан айыру, мемлекеттік қызметте лауазымдарды өмір бойына иеленуге тыйым салу.
* Талғат Ардан (ТОО «Астана LRT» басқарма төрағасы, 2014–2017) — 7 жыл бас бостандығынан айыру, сол сияқты өмір бойына тыйым&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;.

Сұлтанбековке қатысты бір бап бойынша (валютаны қайтару) ақталды. Үкімдер орташа қауіпсіздік мекемесінде өтелуі тиіс болды.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== 2024 жылғы қосымша үкім (Арданға) ===
2024 жылдың 11 қарашасында Астананың ауданаралық қылмыстық істер соты Талғат Арданға қосымша үкім шығарды&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;:

* Қызметтік өкілеттіктерін асыра пайдалану, ауыр зардаптарға әкелген (ст. 361 ч.4 п.3 ҚК).
* Жаза: 4 жыл 8 ай.
* Алдыңғы 7 жылдық үкіммен біріктіріліп, жалпы 9 жыл бас бостандығынан айыру тағайындалды (өмір бойына мемлекеттік лауазымдарға тыйым салу сақталды).
* Материалдық залал ретінде 85 млрд теңгеден астам сома өтелуге міндеттелді.

Ардан үкімді апелляцияға берді, бірақ 2024 жылдың желтоқсанында апелляциялық сот үкімді өзгеріссіз қалдырды.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

=== 2025 жылғы оқиғалар ===
2025 жылдың мамырында Талғат Ардан Түркияның Анталия қаласында ұсталды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Задержанный 3 месяца назад экс-глава “Астана LRT“ до сих пор находится в Турции|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/zaderjannyiy-3-mesyatsa-nazad-eks-glava-astana-lrt-sih-por-579261/}}&lt;/ref&gt;. Түркия соты оны Қазақстанға депортациялау туралы шешім шығарды. Экстрадициядан кейін үкімді қайта қарау мүмкіндігі бар (апелляциялық шағым беру құқығы). Қанат Сұлтанбеков әлі іздеуде (АҚШ-та болуы мүмкін деп есептеледі).&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;

== Салдары ==

* Құрылыс 2019 жылы тоқтатылды, опорлар (бағаналар) ұзақ уақыт бойы «жемқорлық ескерткіші» ретінде тұрды.
* «Банк Астана» арқылы жоғалған қаражатты қайтару бойынша жұмыстар жүргізілді (2026 жылы бірнеше миллиард теңге қайтарылды).
* Жоба «City Transportation Systems» (CTS) деп қайта аталды.
* 2025–2026 жылдары жүйенің бірінші желісі іске қосылды. 

== Сыртқы сілтемелер ==

* Ресми сайт: cts.gov.kz

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жеңіл рельсті транспорт]]
[[Санат:Астана көлігі]]</text>
      <sha1>jiltvy0lcpmgys0bbjqn7j1w8ewseap</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606562</id>
      <parentid>3606561</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T06:33:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <comment>/* Екінші бағыт (Line 2) – Астана – Қосшы */</comment>
      <origin>3606562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35178" sha1="ex5nuwjrxuxza2mtyjkq5g3e6a4ptk0" xml:space="preserve">{{Қоғамдық көлік|атауы=Астана жеңіл метрополитені|сайт=https://cts.gov.kz/|жүйе_ұзындығы=22, 4 км|бекет=18|иесі=«City Transportation Systems» ЖШС|орта_жылдамдық=40-50 км/сағ|жоғары_жылдамдық=80 км/сағ|сурет=File:Astana Light Metro car in July 2025 (cropped).jpg|жұмысын_бастады=16 мамыр 2026 жыл|орны=Астана|ең_аз_көлбеу_радиусы=1435 мм}}

'''Астана жеңіл метрополитені''' (Астана LRT, ресми атауы — ''Астана қаласының жеңіл метрополитені'') — Қазақстанның елордасы [[Астана]] қаласындағы салынып жатқан және ішінара іске қосылған жерүсті жеңіл рельсті метро жүйесі. Бұл Қазақстандағы екінші ([[Алматы метросы|Алматы метрополитенінен]] кейін) және Орталық Азиядағы үшінші (Ташкент пен Алматыдан кейін) қалалық жоғары жылдамдықты рельсті көлік жүйесі. Жүйе толығымен жер үсті және эстакадада орналасқан, автоматтандырылған (driverless, GoA4 деңгейі).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Cчитанные дни до запуска LRT: как выглядит транспорт будущего в Астане.|url=https://informburo.kz/novosti/ccitannye-dni-do-zapuska-lrt-kak-vygliadit-transport-budushhego-v-astane-fotoreportaz-informburokz}}&lt;/ref&gt; 

2026 жылдың мамырында (16-17 мамыр) бірінші желі іске қосылды&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Уже скоро: дату запуска LRT назвали в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/uze-skoro-datu-zapuska-lrt-nazvali-v-astane}}&lt;/ref&gt;. Жүйе қаланың солтүстік-оңтүстік бағытын қамтиды: Нұрлы Жол теміржол вокзалынан халықаралық әуежайға дейін&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 
== Тарихы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!'''Жыл'''
!'''Оқиға'''
|-
|'''2005''' 
|Астана әкімдігі «Астананың жаңа транспорттық жүйесі» бағдарламасын қабылдады. Жерасты метросы мен монорельс сияқты нұсқалар қарастырылды, бірақ шығындарды оңтайландыру үшін жерүсті және эстакадалық нұсқа таңдалды.
|-
|'''2008'''
|Astana LRT компаниясы құрылады. 
|-
|'''2010'''
|Астана әкімі Иманғали Тасмағамбетов елордада LRT салу жоспарын жариялады. Жоба көлік кептелісін азайтып, ескі теміржол вокзалын жаңа әкімшілік орталықпен байланыстыруы тиіс болды. Ұзындығы 61,1 км болатын желіні төрт кезеңмен салу жоспарланды&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|title=От Тасмагамбетова до Кульгинова. Как 5 акимов пытались решить вопрос с LRT|url=https://tengrinews.kz/article/tasmagambetova-kulginova-5-akimov-pytalis-resit-vopros-lrt-1232/}}&lt;/ref&gt;.
|-
|'''2011'''
|LRT құрылысының капсуласы салтанатты түрде қойылды. Жалпы ұзындығы 41,81 км болатын үш желі жобаланды. Бірінші желі әуежайды Abu Dhabi Plaza кешенімен, кейін жаңа вокзалмен байланыстыруы тиіс еді&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2012'''
|Францияның Alstom компаниясы EXPO-2017 көрмесіне арнап 3 желі, 42 аялдама және 50-ге жуық трамвайдан тұратын жоба ұсынды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2013'''
|Президент Нұрсұлтан Назарбаев француз компаниялары ұсынған LRT жобасының қымбат екенін айтып, оның орнына BRT (жылдам автобус жүйесі) жобасын қарастыруды тапсырды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|2015
|Қытай компанияларымен (China Railway International Group және басқалары) 1,5 млрд доллар көлеміндегі несие келісімге қол қойылды. Соның 344 млн доллары құрылыс жұмыстарына жұмсалған.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Семь человек приговорены к длительным тюремным срокам по делу «Астана LRT»|url=https://www.azattyqasia.org/a/31278502.html|date=2021}}&lt;/ref&gt; Негізгі жұмыстар EXPO 2017 дейін аяқталуы тиіс болатын&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|title=[Suspended Portion] China Development Bank provides $1.6 billion loan for Phase 1 of the Astana Light Rail Construction Project (Linked to Record ID#53932, #105607, and #105665)|url=https://china.aiddata.org/projects/53930/}}&lt;/ref&gt;. 
|-
|'''2015'''
|«Астанагенплан» ұйымы LRT құрылысы 2020 жылдан кейін басталатынын мәлімдеді. Желі әуежайдан EXPO аумағы арқылы жаңа теміржол вокзалына дейін созылуы тиіс болды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2016'''
|Астана әкімі Әділбек Жақсыбеков LRT жобасының жүзеге асатынын растады. Жол жүру бағасы 200 теңге болады деп хабарланды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2017'''
|Әсет Исекешев Қытайда LRT жобасын талқылады. Компания өкілдері LRT тәулігіне 146 мың жолаушы тасымалдай алады деп мәлімдеді&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2018'''
|Жобаның жалпы құны 1,887 млрд доллар деп жарияланды. Ұзындығы 22,4 км болатын желіні қытайлық компаниялар салатын болды. Сол жылы құрылысқа 16,2 млрд теңге бөлінді. Кейін Astana Banki-де LRT-ға арналған 200 млн доллар «тұрып қалғаны» белгілі болды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2019'''
|Астана әкімі Бақыт Сұлтанов қаржыландырудың жеткіліксіздігіне байланысты құрылыс тоқтатылғанын айтты. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев жобаны сынға алып, Үкіметке мәселені түпкілікті шешуді тапсырды. Алтай Көлгіновке жобаны аяқтау үшін инвестор іздеу міндеті жүктелді&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2020'''
|«Астана LRT» компаниясы атауын City Transportation Systems (CTS) деп өзгертті&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2021–2023'''
|LRT жобасына қатысты сыбайлас жемқорлық істері бойынша сот процестері өтті. Бірқатар бұрынғы шенеуніктер мен компания басшылары жауапқа тартылды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2024–2025'''
|Құрылыс жұмыстары жалғасты. Алғашқы вагондарды дайындау және рельс төсеу жұмыстары жүргізілді. 2025 жылы халықаралық іздеуде жүрген Талғат Ардан Түркияда ұсталды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2026'''
|16-17 мамыр күндері алғашқы бағыты бойынша іске қосылып, пайдалануға берілді&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.  
|}

== Қаржыландыру ==
[[Сурет:Строительство ЛРТ Астаны.jpg|нобай|Астана қаласындағы салынып жатқан LRT көрінісі (2019 жыл)|500x500 нүкте]]Жоба негізінен Қытайдың даму банкінің (China Development Bank) кредиті есебінен қаржыландырылды. 2015 жылы 1,6 млрд АҚШ доллары көлемінде несие берілді. Қазақстан үкіметі бұл несиеге кепілдік берген. Қытай консорциумы (China Railway International Group және басқалары) жалпы мердігер ретінде тартылды. Құрылыс барысында қаражаттың бір бөлігі «Банк Астана» АҚ арқылы өткен, кейін банктің банкроттығына байланысты бірнеше миллиард теңге жоғалды (әртүрлі деректер бойынша 257 млн долларға дейін). Кейін мемлекет бұл қаражаттың бір бөлігін қайтарды.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

2015 жылы 7 мамырда China Railway International Group Co., Ltd. және Beijing State-Owned Assets Management Co., Ltd. компаниялары «Астана LRT» ЖШС-мен Астана жеңіл рельсті көлік (LRT) жүйесінің бірінші кезеңін салуға арналған EPC-келісімшартқа қол қойды. Кейін 2015 жылғы 31 тамызда Қытайдың Даму Банкі (CDB) жобаға 1,6 млрд доллар көлемінде несие беруге келісті. Несие 20 жыл мерзімге, 3 жылдық жеңілдік кезеңімен және LIBOR + 2,5% мөлшерлемесімен рәсімделді. Қазақстан үкіметі қарызға мемлекеттік кепілдік берген.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

«Астана LRT» ЖШС 2011 жылы Астана қаласының меншігіндегі арнайы жобалық компания ретінде құрылды. Сол жылы Alstom жетекшілік еткен халықаралық консорциум LRT салу келісімшартын жеңіп алып, Президент Нұрсұлтан Назарбаев 2011 жылғы 4 шілдеде іргетасын қалаған болатын. Алайда жоба қымбаттығына байланысты тоқтатылып, кейін қытайлық компаниялардың қатысуымен қайта жанданды.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Жоба ұзындығы 22,4 км болатын және әуежайдан «Нұрлы жол» теміржол вокзалына дейін созылатын 18 станциялы желіні қамтыды. Бағыт Назарбаев университетін, Abu Dhabi Plaza кешенін және Үкімет үйін байланыстыруы тиіс еді. Жобаның жалпы құны шамамен 1,8 млрд доллар деп бағаланды. Күніне орта есеппен 150 мың жолаушы тасымалдау жоспарланды.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Құрылыс 2017 жылғы 22 мамырда басталды. LRT желісін EXPO-2017 көрмесіне дейін аяқтау жоспарланғанымен, қаржылық қиындықтар мен кешігулер салдарынан жұмыс баяу жүрді. 2018 жылға қарай құрылыс тек 23%-ға орындалған. Қытай Даму Банкі бөлген қаражаттың бір бөлігі жобаға жұмсалмай, Astana Banki-дегі есепшотта сақталған. Кейін банк лицензиясынан айырылып, қаржы мәселелері туындады. Осыдан кейін CDB 2018 жылы жобаны қаржыландыруды тоқтатты.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

Жоба EXPO-2017 халықаралық көрмесіне дейін аяқталады деп жоспарланғандықтан, бастапқы межелі мерзім ретінде 2017 жылғы 9 маусым белгіленген. Қытай Даму Банкі (CDB) берген 1,6 млрд долларлық несие бойынша пайыздық мөлшерлеме LIBOR + 2,5% болған. AidData ұйымы 2015 жылғы орташа 6 айлық LIBOR көрсеткішін (0,519%) есепке алып, жалпы мөлшерлемені шамамен 3%-дан жоғары деп бағалаған.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

2019 жылы Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев жобаға байланысты сыбайлас жемқорлық фактілерін тексеруді тапсырды. Ол жобаны «экономикалық тұрғыдан түсініксіз» деп атады. Соған қарамастан, шығындардың көп болуына байланысты Қазақстан жобаны толық тоқтатпай, оны ішкі облигациялар есебінен қаржыландыруды жалғастырды.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

2020 жылғы 26 шілдеде «Астана LRT» ЖШС атауын City Transportation Systems (CTS) ЖШС деп өзгертті. Компанияның 2019 жылғы қаржылық есебінде Қытай Даму Банкінен алынған 1,6 млрд долларлық қарыздың сол жылы өтелгені көрсетілген.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Кейін жоба қайта қаралып, станциялар саны 18-ден 11-ге қысқартылды. Қытай Даму Банкінен алынған қарыздың көлемі де шамамен 344 млн долларға дейін азайтылып, қайта құрылымдалды. Алайда 2021 жылға қарай жоба әлі аяқталмаған еді, ал аяқталмай қалған бетон тіректер жергілікті тұрғындар арасында «жемқорлық ескерткіші» деп атала бастады.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

2019 жылдың жазында Қазақстан Премьер-министрінің бірінші орынбасары әрі қаржы министрі Әлихан Смайылов LRT құрылысына Қытайдың мемлекеттік даму банкінен 1,5 млрд доллар қарыз алынғанын мәлімдеді. Оның айтуынша, соның 344 млн доллары құрылыс жұмыстарына жұмсалған.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Алайда мердігерлер мәселелеріне байланысты Қытай банкі жобаны қаржыландыруды тоқтатқан. Осыған байланысты Қазақстан үкіметі құрылысты аяқтау үшін қосымша 1,2 млрд доллар бөлу мүмкіндігін қарастырған.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

2026 жылғы республикалық бюджетті ЛРТ-ға 66 млрд теңге қарастырылған&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|title=Круговорот денег: из бюджета выделят миллиарды на LRT, чтобы тут же их вернуть|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/krugovorot-deneg-byudjeta-vyidelyat-milliardyi-lrt-tut-ih-584695/}}&lt;/ref&gt;. қала әкімдігі бұл қаражат қосымша құн салығын төлеуге бағытталатынын хабарлады&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. 

== Техникалық сипаттамасы ==
Астана ЛРТ — қаланың көлік кептелісін азайтуға, экологияны жақсартуға және тұрақты дамуға бағытталған маңызды жоба. Ол Астананың халықаралық имиджін көтереді және Орталық Азиядағы алғашқы автоматтандырылған жеңіл метро жүйесі. Жобаның одан әрі кеңеюі жоспарлануда.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Жоба Қытай инвестицияларымен және қазақстандық қаражатпен жүзеге асты. Бастапқыда 1,8 млрд долларға жуық қаражат тартылған&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Итоговый счёт: сколько потратили на строительство LRT в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/itogovyi-scet-skolko-potratili-na-stroitelstvo-lrt-v-astane}}&lt;/ref&gt;. 

Астана (LRT) жолаушылар тасымалының бекітілген ережелерге сәйкес, жолаушылар жол жүру билетін сапар соңына дейін сақтауға міндетті. Жарамсыз билет пайдаланған немесе жолақысын төлеуден бас тартқан адамдар жақын станцияда түсіріледі. 7–15 жас аралығындағы балаларға билет құнына 50% жеңілдік қарастырылған. Ал 7 жасқа дейінгі бір баланы ересек адам тегін алып жүре алады. LRT арқылы көлемі 180 см-ден асатын, салмағы 60 кг-нан ауыр жүктерді және ұзындығы 190 см-ден асатын заттарды тасымалдауға болмайды&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|title=Скидки для детей и ограничения на провоз багажа: правила пользования LRT утвердили в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/skidki-dlia-detei-i-ograniceniia-na-provoz-bagaza-pravila-polzovaniia-lrt-utverdili-v-astane}}&lt;/ref&gt;. Астана қаласының мектеп оқушылары мен арнайы жеңілдіктері бар азаматтарға жол жүру тегін.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=От транспортных карт до биометрии: как оплатить поездку на LRT в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/ot-transportnyx-kart-do-biometrii-kak-oplatit-poezdku-na-lrt-v-astane}}&lt;/ref&gt; Жол жүру тарифі 200 теңге болады&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|title=Тарифы на проезд в LRT установили в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/tarify-na-proezd-v-lrt-ustanovili-v-astane}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Оператор — «City Transportation Systems» (ТОО «CTS»)&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.  

Жүйе жолаушыларға қатты ауа-райы жағдайында (суық қыс, ыстық жаз) ыңғайлы болу үшін жабық станциялармен жабдықталған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Астанадағы LRT желісінде 187 жарықдиодты бағдаршам орнатылды. Олар станцияларда, жол аралықтарында және депода орналасқан.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Зачем на линии LRT в Астане установили 187 светофоров|url=https://informburo.kz/novosti/zacem-na-linii-lrt-v-astane-ustanovili-187-svetoforov}}&lt;/ref&gt;

* '''Желі саны''': 1 (тағы 2 жобалануда).
* '''Станциялар саны''': 18.
* '''Жалпы ұзындығы''': 21,5 – 22,4 км.
* '''Жол ені''': 1435 мм (стандартты еуропалық колея).
* '''Орташа жылдамдық''': 50 км/сағ.
* '''Максималды жылдамдық''': 80 км/сағ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тестовая эксплуатация LRT в Астане: поезда разогнали до 80 км/ч|url=https://informburo.kz/novosti/testovaia-ekspluataciia-lrt-v-astane-poezda-razognali-do-80-kmc}}&lt;/ref&gt;.
* '''Пойыздар''': 19 дана «TRITON» (CRRC Tangshan, Қытай) құрамы, 4 вагоннан тұрады. Әр құрамда ~652 жолаушыға арналған орын&lt;ref&gt;{{Cite web|title=LRT в Астане вышел на новый этап испытаний|url=https://informburo.kz/novosti/lrt-v-astane-vysel-na-novyi-etap-ispytanii}}&lt;/ref&gt;.
* '''Депо''': 1 (әуежай маңында).
* '''Басқару''': Толық автоматтандырылған (driverless).

== Маршрут ==

=== Бірінші бағыт (Line 1) – Аэропорт – Нұрлы жол ===
Солтүстік-оңтүстік бағыты: Нұрлы Жол вокзалынан — қаланың жаңа орталығы (сол жағалау) арқылы — Әуежайға дейін. Негізгі станциялар (2025 жылы бекітілген атаулар):&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Әуежай (Airport)
* Атамекен
* Есіл
* Мәңгілік Ел
* Астана жұлдызы
* Нұра
* Университет
* Ұлы Дала
* Астана Арена
* Жекпе-жек сарайы
* Сығанақ
* Бәйтерек
* Министрліктер үйі
* Ұлттық мұражай
* Театр
* Мыңжылдық аллеясы
* Жібек жолы
* Нұрлы жол

Күндізгі жолаушы ағыны: шамамен 25–30 мың адам (жоспар бойынша бастапқыда 146 мыңға дейін)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== Екінші бағыт (Line 2) – Астана – Қосшы ===
Екінші бағыт Астана мен Қосшы қалаларының арасында салынатын болды. Негізгі геологиялық жұмыстар 2026 жылдың 3 мамырында басталды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Когда LRT продлят для правого берега Астаны и Косшы|url=https://informburo.kz/novosti/kogda-lrt-prodliat-dlia-pravogo-berega-astany-i-kossy}}&lt;/ref&gt; Мамыр айында алғашқы бетон бағана құйылды. Қосшыға дейін 300 баған,  538 темір-бетон эстакада бағандары, сегіз монолит баған дайындау жоспарланған&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В Астане начали строительство второй очереди LRT|url=https://informburo.kz/novosti/v-astane-nacali-stroitelstvo-vtoroi-oceredi-lrt}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://cts.gov.kz/press-center/news/lrt-ekinshi-kezegi-ayasynda-al-ash-y-tirek-yylyp-al-ash-y-temirbetondy-rastyrmaly-ar-aly-dayyndaldy/ LRT екінші кезегі аясында алғашқы тірек құйылып, алғашқы темірбетонды құрастырмалы арқалық дайындалды.]&lt;/ref&gt;.

=== Үшінші бағыт (Line 3) – Сығанақ – Астана вокзалы ===

== Жемқорлық дауы ==
Астана жеңіл метрополитені (ЛРТ) жобасы Қазақстандағы ең ірі коррупциялық істердің бірі ретінде белгілі болды және «коррупция ескерткіші» деген атқа ие болды. Жобаның құрылысы барысында бюджет қаражаты мен кредит қаражатын жымқыру фактілері анықталды, бұл құрылыстың ұзаққа созылуына және қосымша шығындарға әкелді&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web|title=Коррупция на три буквы: ЛРТ в Астане — долгострой, который никогда не окупится?|url=https://orda.kz/korrupcija-na-tri-bukvy-lrt-v-astane-dolgostroj-kotoryj-nikogda-ne-okupitsja-397619/}}&lt;/ref&gt;.

2017–2019 жылдары жоба бойынша жемқорлық шу шықты. Тергеу нәтижесінде ЛРТ жобасын жүзеге асыру кезінде 5,8 млрд теңге (шамамен 11–15 млн доллар) жымқырылғаны анықталды. Айыптаулар бойынша, шенеуніктер мен компания басшылары бюджет қаражатын ұрлау үшін алдын ала сговор жасаған.

* '''Талғат Ардан''' — ТОО «Астана LRT» компаниясының бұрынғы төрағасы (2014–2017 жж.). Ол істің негізгі фигуранты болды. 2019 жылы халықаралық іздеуге салынды, 2024 жылы заочно 7–9 жылға бас бостандығынан айырылды (қызметтік өкілеттіктерін асыра пайдалану және жымқыру бабы бойынша)&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web|title=Хищения в &quot;Астана LRT&quot;: Каната Султанбекова и Талгата Ардана заочно осудили на семь лет|url=https://www.zakon.kz/pravo/6392402-khishcheniya-v-astana-LRT-kanata-sultanbekova-i-talgata-ardana-zaochno-osudili-na-sem-let.html|date=2023}}&lt;/ref&gt;. 2025 жылы Түркияда (Анталия) ұсталды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Former Head of Astana Metro Project Detained in Turkey|url=https://timesca.com/former-head-of-astana-metro-project-detained-in-turkey/}}&lt;/ref&gt;. Ол жобаның басшысы ретінде қаражаттың тиімсіз жұмсалуына және жымқыруға қатысы бар деп айыпталды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Памятник коррупции» — за что преследуют Талгата Ардана|url=https://www.inform.kz/ru/pamyatnik-korruptsii-zachto-presleduyut-talgata-ardana-5f0ff8}}&lt;/ref&gt;.
* '''Қанат Сұлтанбеков''' — Астана әкімінің бұрынғы орынбасары. Арданмен бірге істің ұйымдастырушысы деп аталды, іздеуде болды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ЛРТ как памятник коррупции: почему прокуратура не может найти виновных в хищениях|url=https://ulysmedia.kz/news/47728-lrt-kak-pamiatnik-korruptsii-pochemu-prokuratura-ne-mozhet-naiti-vinovnykh-v-khishcheniiakh/}}&lt;/ref&gt;.

2021 жылы сот 7 адамды (ортаңғы буын шенеуніктер мен қызметкерлер) 7–10 жылға соттады. Олар жоғары лауазымды адамдардың бұйрығымен әрекет еткендерін мәлімдеді және жобаның кураторларын (Иманғали Тасмағамбетов, Серіқ Ахметов, Ерболат Досаев, Бақытжан Сағынтаев, Асет Исекешев, Асқар Жұмағалиев, Болат Жәмішев, Әділбек Жақсыбеков және басқалар) сотқа шақыруды талап етті.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

Нұрали Әлиев (Нұрсұлтан Назарбаевтың немересі, Дариға Назарбаеваның ұлы) 2014–2016 жылдары Астана әкімінің орынбасары болды. Ол жобаны белсенді түрде қолдады және «Астананың жаңа транспорт жүйесі» бағдарламасын ұсынды. Қытай компанияларымен келісім-шарттарға қатысты.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«LRT Жақсыбеков пен Нұрали Әлиев тықпалаған жоба» – Сұлтанбеков|url=https://sn.kz/sn-akparat-agyny/87608-lrt-zhaksybekov-pen-nurali-liev-tykpalagan-zhoba-sultanbekov}}&lt;/ref&gt; 

== Сот процестері ==
Астана жеңіл метрополитені (LRT) жобасы бойынша коррупциялық істер бойынша бірнеше сот процесі өтті. Негізгі айыптаулар — бюджет қаражатын жымқыру (5,8 млрд теңгеден астам), қызметтік өкілеттіктерін асыра пайдалану және ұйымдасқан топ құру. Істің басты фигуранттары — Талғат Ардан және Қанат Сұлтанбеков халықаралық іздеуде болды, сондықтан оларға қатысты сот отырыстары заочно (сырттай) өтті&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web|title=Беглый экс-глава &quot;Астана LRT&quot; Талгат Ардан задержан в Турции|url=https://www.zakon.kz/sobytiia/6477158-beglyy-eksglava-astana-LRT-talgat-ardan-zaderzhan-v-turtsii.html}}&lt;/ref&gt;.

=== 2020–2021 жылдардағы негізгі сот процесі ===
2020 жылдың қазанында істің негізгі бөлігі сотқа жіберілді. 2021 жылдың мамырында (28 мамыр) Астананың мамандандырылған ауданаралық қылмыстық істер бойынша соты 7 адамға үкім шығарды:&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

* Рашид Аманжулов (бұрынғы жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары басқармасының басшысы) – 10 жылға&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;, 
* Жанат Нұрпиісов (бұрынғы мәслихат хатшысы, депутат) – 8 жылға&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;, 
* Талғат Әшім (бұрынғы «Astana Innovations» АҚ басқарма төрағасы) – 7 жылға&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;, 
* Дулат Мүсінов&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;, Тимур Қасабаев&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;, Ұлықбек Ачилов&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;, Дәурен Абдыхамитов&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; (компания қызметкерлері және мердігерлер)– 7-8 жылға, 

Оларға 7-ден 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды. Сот оларды ұйымдасқан топ құру және бюджет қаражатын жымқыруда кінәлі деп таныды. Материалдық залалды өтеу міндеттелді (солидарлы түрде 5,8 млрд теңге). Үкім әлі заңды күшіне енген жоқ деп хабарланды. Кейін үкім бұзылып, іс қайта тергеуге жіберілді.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Сотта айыпталушылар жоғары лауазымды тұлғалардың (әкімдік басшылары) бұйрығымен әрекет еткендерін айтты және жобаның жоғары кураторларын сотқа шақыруды талап етті.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== 2023 жылғы үкім (Ардан және Сұлтанбековке қатысты) ===
2023 жылдың 3 мамырында сол сот Қанат Сұлтанбеков пен Талғат Арданға сырттай үкім шығарды&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;:

* Қанат Сұлтанбеков (бұрынғы Астана әкімінің орынбасары) — 7 жыл бас бостандығынан айыру, мемлекеттік қызметте лауазымдарды өмір бойына иеленуге тыйым салу.
* Талғат Ардан (ТОО «Астана LRT» басқарма төрағасы, 2014–2017) — 7 жыл бас бостандығынан айыру, сол сияқты өмір бойына тыйым&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;.

Сұлтанбековке қатысты бір бап бойынша (валютаны қайтару) ақталды. Үкімдер орташа қауіпсіздік мекемесінде өтелуі тиіс болды.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== 2024 жылғы қосымша үкім (Арданға) ===
2024 жылдың 11 қарашасында Астананың ауданаралық қылмыстық істер соты Талғат Арданға қосымша үкім шығарды&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;:

* Қызметтік өкілеттіктерін асыра пайдалану, ауыр зардаптарға әкелген (ст. 361 ч.4 п.3 ҚК).
* Жаза: 4 жыл 8 ай.
* Алдыңғы 7 жылдық үкіммен біріктіріліп, жалпы 9 жыл бас бостандығынан айыру тағайындалды (өмір бойына мемлекеттік лауазымдарға тыйым салу сақталды).
* Материалдық залал ретінде 85 млрд теңгеден астам сома өтелуге міндеттелді.

Ардан үкімді апелляцияға берді, бірақ 2024 жылдың желтоқсанында апелляциялық сот үкімді өзгеріссіз қалдырды.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

=== 2025 жылғы оқиғалар ===
2025 жылдың мамырында Талғат Ардан Түркияның Анталия қаласында ұсталды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Задержанный 3 месяца назад экс-глава “Астана LRT“ до сих пор находится в Турции|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/zaderjannyiy-3-mesyatsa-nazad-eks-glava-astana-lrt-sih-por-579261/}}&lt;/ref&gt;. Түркия соты оны Қазақстанға депортациялау туралы шешім шығарды. Экстрадициядан кейін үкімді қайта қарау мүмкіндігі бар (апелляциялық шағым беру құқығы). Қанат Сұлтанбеков әлі іздеуде (АҚШ-та болуы мүмкін деп есептеледі).&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;

== Салдары ==

* Құрылыс 2019 жылы тоқтатылды, опорлар (бағаналар) ұзақ уақыт бойы «жемқорлық ескерткіші» ретінде тұрды.
* «Банк Астана» арқылы жоғалған қаражатты қайтару бойынша жұмыстар жүргізілді (2026 жылы бірнеше миллиард теңге қайтарылды).
* Жоба «City Transportation Systems» (CTS) деп қайта аталды.
* 2025–2026 жылдары жүйенің бірінші желісі іске қосылды. 

== Сыртқы сілтемелер ==

* Ресми сайт: cts.gov.kz

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жеңіл рельсті транспорт]]
[[Санат:Астана көлігі]]</text>
      <sha1>ex5nuwjrxuxza2mtyjkq5g3e6a4ptk0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606567</id>
      <parentid>3606562</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T06:47:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сот процестері */</comment>
      <origin>3606567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35179" sha1="4f0jge664s2at9qx2dvhb19ct0whjb7" xml:space="preserve">{{Қоғамдық көлік|атауы=Астана жеңіл метрополитені|сайт=https://cts.gov.kz/|жүйе_ұзындығы=22, 4 км|бекет=18|иесі=«City Transportation Systems» ЖШС|орта_жылдамдық=40-50 км/сағ|жоғары_жылдамдық=80 км/сағ|сурет=File:Astana Light Metro car in July 2025 (cropped).jpg|жұмысын_бастады=16 мамыр 2026 жыл|орны=Астана|ең_аз_көлбеу_радиусы=1435 мм}}

'''Астана жеңіл метрополитені''' (Астана LRT, ресми атауы — ''Астана қаласының жеңіл метрополитені'') — Қазақстанның елордасы [[Астана]] қаласындағы салынып жатқан және ішінара іске қосылған жерүсті жеңіл рельсті метро жүйесі. Бұл Қазақстандағы екінші ([[Алматы метросы|Алматы метрополитенінен]] кейін) және Орталық Азиядағы үшінші (Ташкент пен Алматыдан кейін) қалалық жоғары жылдамдықты рельсті көлік жүйесі. Жүйе толығымен жер үсті және эстакадада орналасқан, автоматтандырылған (driverless, GoA4 деңгейі).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Cчитанные дни до запуска LRT: как выглядит транспорт будущего в Астане.|url=https://informburo.kz/novosti/ccitannye-dni-do-zapuska-lrt-kak-vygliadit-transport-budushhego-v-astane-fotoreportaz-informburokz}}&lt;/ref&gt; 

2026 жылдың мамырында (16-17 мамыр) бірінші желі іске қосылды&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Уже скоро: дату запуска LRT назвали в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/uze-skoro-datu-zapuska-lrt-nazvali-v-astane}}&lt;/ref&gt;. Жүйе қаланың солтүстік-оңтүстік бағытын қамтиды: Нұрлы Жол теміржол вокзалынан халықаралық әуежайға дейін&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 
== Тарихы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!'''Жыл'''
!'''Оқиға'''
|-
|'''2005''' 
|Астана әкімдігі «Астананың жаңа транспорттық жүйесі» бағдарламасын қабылдады. Жерасты метросы мен монорельс сияқты нұсқалар қарастырылды, бірақ шығындарды оңтайландыру үшін жерүсті және эстакадалық нұсқа таңдалды.
|-
|'''2008'''
|Astana LRT компаниясы құрылады. 
|-
|'''2010'''
|Астана әкімі Иманғали Тасмағамбетов елордада LRT салу жоспарын жариялады. Жоба көлік кептелісін азайтып, ескі теміржол вокзалын жаңа әкімшілік орталықпен байланыстыруы тиіс болды. Ұзындығы 61,1 км болатын желіні төрт кезеңмен салу жоспарланды&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|title=От Тасмагамбетова до Кульгинова. Как 5 акимов пытались решить вопрос с LRT|url=https://tengrinews.kz/article/tasmagambetova-kulginova-5-akimov-pytalis-resit-vopros-lrt-1232/}}&lt;/ref&gt;.
|-
|'''2011'''
|LRT құрылысының капсуласы салтанатты түрде қойылды. Жалпы ұзындығы 41,81 км болатын үш желі жобаланды. Бірінші желі әуежайды Abu Dhabi Plaza кешенімен, кейін жаңа вокзалмен байланыстыруы тиіс еді&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2012'''
|Францияның Alstom компаниясы EXPO-2017 көрмесіне арнап 3 желі, 42 аялдама және 50-ге жуық трамвайдан тұратын жоба ұсынды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2013'''
|Президент Нұрсұлтан Назарбаев француз компаниялары ұсынған LRT жобасының қымбат екенін айтып, оның орнына BRT (жылдам автобус жүйесі) жобасын қарастыруды тапсырды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|2015
|Қытай компанияларымен (China Railway International Group және басқалары) 1,5 млрд доллар көлеміндегі несие келісімге қол қойылды. Соның 344 млн доллары құрылыс жұмыстарына жұмсалған.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Семь человек приговорены к длительным тюремным срокам по делу «Астана LRT»|url=https://www.azattyqasia.org/a/31278502.html|date=2021}}&lt;/ref&gt; Негізгі жұмыстар EXPO 2017 дейін аяқталуы тиіс болатын&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|title=[Suspended Portion] China Development Bank provides $1.6 billion loan for Phase 1 of the Astana Light Rail Construction Project (Linked to Record ID#53932, #105607, and #105665)|url=https://china.aiddata.org/projects/53930/}}&lt;/ref&gt;. 
|-
|'''2015'''
|«Астанагенплан» ұйымы LRT құрылысы 2020 жылдан кейін басталатынын мәлімдеді. Желі әуежайдан EXPO аумағы арқылы жаңа теміржол вокзалына дейін созылуы тиіс болды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2016'''
|Астана әкімі Әділбек Жақсыбеков LRT жобасының жүзеге асатынын растады. Жол жүру бағасы 200 теңге болады деп хабарланды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2017'''
|Әсет Исекешев Қытайда LRT жобасын талқылады. Компания өкілдері LRT тәулігіне 146 мың жолаушы тасымалдай алады деп мәлімдеді&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2018'''
|Жобаның жалпы құны 1,887 млрд доллар деп жарияланды. Ұзындығы 22,4 км болатын желіні қытайлық компаниялар салатын болды. Сол жылы құрылысқа 16,2 млрд теңге бөлінді. Кейін Astana Banki-де LRT-ға арналған 200 млн доллар «тұрып қалғаны» белгілі болды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2019'''
|Астана әкімі Бақыт Сұлтанов қаржыландырудың жеткіліксіздігіне байланысты құрылыс тоқтатылғанын айтты. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев жобаны сынға алып, Үкіметке мәселені түпкілікті шешуді тапсырды. Алтай Көлгіновке жобаны аяқтау үшін инвестор іздеу міндеті жүктелді&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2020'''
|«Астана LRT» компаниясы атауын City Transportation Systems (CTS) деп өзгертті&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2021–2023'''
|LRT жобасына қатысты сыбайлас жемқорлық істері бойынша сот процестері өтті. Бірқатар бұрынғы шенеуніктер мен компания басшылары жауапқа тартылды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2024–2025'''
|Құрылыс жұмыстары жалғасты. Алғашқы вагондарды дайындау және рельс төсеу жұмыстары жүргізілді. 2025 жылы халықаралық іздеуде жүрген Талғат Ардан Түркияда ұсталды&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
|-
|'''2026'''
|16-17 мамыр күндері алғашқы бағыты бойынша іске қосылып, пайдалануға берілді&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.  
|}

== Қаржыландыру ==
[[Сурет:Строительство ЛРТ Астаны.jpg|нобай|Астана қаласындағы салынып жатқан LRT көрінісі (2019 жыл)|500x500 нүкте]]Жоба негізінен Қытайдың даму банкінің (China Development Bank) кредиті есебінен қаржыландырылды. 2015 жылы 1,6 млрд АҚШ доллары көлемінде несие берілді. Қазақстан үкіметі бұл несиеге кепілдік берген. Қытай консорциумы (China Railway International Group және басқалары) жалпы мердігер ретінде тартылды. Құрылыс барысында қаражаттың бір бөлігі «Банк Астана» АҚ арқылы өткен, кейін банктің банкроттығына байланысты бірнеше миллиард теңге жоғалды (әртүрлі деректер бойынша 257 млн долларға дейін). Кейін мемлекет бұл қаражаттың бір бөлігін қайтарды.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

2015 жылы 7 мамырда China Railway International Group Co., Ltd. және Beijing State-Owned Assets Management Co., Ltd. компаниялары «Астана LRT» ЖШС-мен Астана жеңіл рельсті көлік (LRT) жүйесінің бірінші кезеңін салуға арналған EPC-келісімшартқа қол қойды. Кейін 2015 жылғы 31 тамызда Қытайдың Даму Банкі (CDB) жобаға 1,6 млрд доллар көлемінде несие беруге келісті. Несие 20 жыл мерзімге, 3 жылдық жеңілдік кезеңімен және LIBOR + 2,5% мөлшерлемесімен рәсімделді. Қазақстан үкіметі қарызға мемлекеттік кепілдік берген.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

«Астана LRT» ЖШС 2011 жылы Астана қаласының меншігіндегі арнайы жобалық компания ретінде құрылды. Сол жылы Alstom жетекшілік еткен халықаралық консорциум LRT салу келісімшартын жеңіп алып, Президент Нұрсұлтан Назарбаев 2011 жылғы 4 шілдеде іргетасын қалаған болатын. Алайда жоба қымбаттығына байланысты тоқтатылып, кейін қытайлық компаниялардың қатысуымен қайта жанданды.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Жоба ұзындығы 22,4 км болатын және әуежайдан «Нұрлы жол» теміржол вокзалына дейін созылатын 18 станциялы желіні қамтыды. Бағыт Назарбаев университетін, Abu Dhabi Plaza кешенін және Үкімет үйін байланыстыруы тиіс еді. Жобаның жалпы құны шамамен 1,8 млрд доллар деп бағаланды. Күніне орта есеппен 150 мың жолаушы тасымалдау жоспарланды.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Құрылыс 2017 жылғы 22 мамырда басталды. LRT желісін EXPO-2017 көрмесіне дейін аяқтау жоспарланғанымен, қаржылық қиындықтар мен кешігулер салдарынан жұмыс баяу жүрді. 2018 жылға қарай құрылыс тек 23%-ға орындалған. Қытай Даму Банкі бөлген қаражаттың бір бөлігі жобаға жұмсалмай, Astana Banki-дегі есепшотта сақталған. Кейін банк лицензиясынан айырылып, қаржы мәселелері туындады. Осыдан кейін CDB 2018 жылы жобаны қаржыландыруды тоқтатты.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

Жоба EXPO-2017 халықаралық көрмесіне дейін аяқталады деп жоспарланғандықтан, бастапқы межелі мерзім ретінде 2017 жылғы 9 маусым белгіленген. Қытай Даму Банкі (CDB) берген 1,6 млрд долларлық несие бойынша пайыздық мөлшерлеме LIBOR + 2,5% болған. AidData ұйымы 2015 жылғы орташа 6 айлық LIBOR көрсеткішін (0,519%) есепке алып, жалпы мөлшерлемені шамамен 3%-дан жоғары деп бағалаған.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

2019 жылы Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев жобаға байланысты сыбайлас жемқорлық фактілерін тексеруді тапсырды. Ол жобаны «экономикалық тұрғыдан түсініксіз» деп атады. Соған қарамастан, шығындардың көп болуына байланысты Қазақстан жобаны толық тоқтатпай, оны ішкі облигациялар есебінен қаржыландыруды жалғастырды.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

2020 жылғы 26 шілдеде «Астана LRT» ЖШС атауын City Transportation Systems (CTS) ЖШС деп өзгертті. Компанияның 2019 жылғы қаржылық есебінде Қытай Даму Банкінен алынған 1,6 млрд долларлық қарыздың сол жылы өтелгені көрсетілген.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Кейін жоба қайта қаралып, станциялар саны 18-ден 11-ге қысқартылды. Қытай Даму Банкінен алынған қарыздың көлемі де шамамен 344 млн долларға дейін азайтылып, қайта құрылымдалды. Алайда 2021 жылға қарай жоба әлі аяқталмаған еді, ал аяқталмай қалған бетон тіректер жергілікті тұрғындар арасында «жемқорлық ескерткіші» деп атала бастады.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 

2019 жылдың жазында Қазақстан Премьер-министрінің бірінші орынбасары әрі қаржы министрі Әлихан Смайылов LRT құрылысына Қытайдың мемлекеттік даму банкінен 1,5 млрд доллар қарыз алынғанын мәлімдеді. Оның айтуынша, соның 344 млн доллары құрылыс жұмыстарына жұмсалған.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Алайда мердігерлер мәселелеріне байланысты Қытай банкі жобаны қаржыландыруды тоқтатқан. Осыған байланысты Қазақстан үкіметі құрылысты аяқтау үшін қосымша 1,2 млрд доллар бөлу мүмкіндігін қарастырған.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

2026 жылғы республикалық бюджетті ЛРТ-ға 66 млрд теңге қарастырылған&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|title=Круговорот денег: из бюджета выделят миллиарды на LRT, чтобы тут же их вернуть|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/krugovorot-deneg-byudjeta-vyidelyat-milliardyi-lrt-tut-ih-584695/}}&lt;/ref&gt;. қала әкімдігі бұл қаражат қосымша құн салығын төлеуге бағытталатынын хабарлады&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. 

== Техникалық сипаттамасы ==
Астана ЛРТ — қаланың көлік кептелісін азайтуға, экологияны жақсартуға және тұрақты дамуға бағытталған маңызды жоба. Ол Астананың халықаралық имиджін көтереді және Орталық Азиядағы алғашқы автоматтандырылған жеңіл метро жүйесі. Жобаның одан әрі кеңеюі жоспарлануда.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Жоба Қытай инвестицияларымен және қазақстандық қаражатпен жүзеге асты. Бастапқыда 1,8 млрд долларға жуық қаражат тартылған&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Итоговый счёт: сколько потратили на строительство LRT в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/itogovyi-scet-skolko-potratili-na-stroitelstvo-lrt-v-astane}}&lt;/ref&gt;. 

Астана (LRT) жолаушылар тасымалының бекітілген ережелерге сәйкес, жолаушылар жол жүру билетін сапар соңына дейін сақтауға міндетті. Жарамсыз билет пайдаланған немесе жолақысын төлеуден бас тартқан адамдар жақын станцияда түсіріледі. 7–15 жас аралығындағы балаларға билет құнына 50% жеңілдік қарастырылған. Ал 7 жасқа дейінгі бір баланы ересек адам тегін алып жүре алады. LRT арқылы көлемі 180 см-ден асатын, салмағы 60 кг-нан ауыр жүктерді және ұзындығы 190 см-ден асатын заттарды тасымалдауға болмайды&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|title=Скидки для детей и ограничения на провоз багажа: правила пользования LRT утвердили в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/skidki-dlia-detei-i-ograniceniia-na-provoz-bagaza-pravila-polzovaniia-lrt-utverdili-v-astane}}&lt;/ref&gt;. Астана қаласының мектеп оқушылары мен арнайы жеңілдіктері бар азаматтарға жол жүру тегін.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=От транспортных карт до биометрии: как оплатить поездку на LRT в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/ot-transportnyx-kart-do-biometrii-kak-oplatit-poezdku-na-lrt-v-astane}}&lt;/ref&gt; Жол жүру тарифі 200 теңге болады&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|title=Тарифы на проезд в LRT установили в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/tarify-na-proezd-v-lrt-ustanovili-v-astane}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Оператор — «City Transportation Systems» (ТОО «CTS»)&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.  

Жүйе жолаушыларға қатты ауа-райы жағдайында (суық қыс, ыстық жаз) ыңғайлы болу үшін жабық станциялармен жабдықталған.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Астанадағы LRT желісінде 187 жарықдиодты бағдаршам орнатылды. Олар станцияларда, жол аралықтарында және депода орналасқан.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Зачем на линии LRT в Астане установили 187 светофоров|url=https://informburo.kz/novosti/zacem-na-linii-lrt-v-astane-ustanovili-187-svetoforov}}&lt;/ref&gt;

* '''Желі саны''': 1 (тағы 2 жобалануда).
* '''Станциялар саны''': 18.
* '''Жалпы ұзындығы''': 21,5 – 22,4 км.
* '''Жол ені''': 1435 мм (стандартты еуропалық колея).
* '''Орташа жылдамдық''': 50 км/сағ.
* '''Максималды жылдамдық''': 80 км/сағ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тестовая эксплуатация LRT в Астане: поезда разогнали до 80 км/ч|url=https://informburo.kz/novosti/testovaia-ekspluataciia-lrt-v-astane-poezda-razognali-do-80-kmc}}&lt;/ref&gt;.
* '''Пойыздар''': 19 дана «TRITON» (CRRC Tangshan, Қытай) құрамы, 4 вагоннан тұрады. Әр құрамда ~652 жолаушыға арналған орын&lt;ref&gt;{{Cite web|title=LRT в Астане вышел на новый этап испытаний|url=https://informburo.kz/novosti/lrt-v-astane-vysel-na-novyi-etap-ispytanii}}&lt;/ref&gt;.
* '''Депо''': 1 (әуежай маңында).
* '''Басқару''': Толық автоматтандырылған (driverless).

== Маршрут ==

=== Бірінші бағыт (Line 1) – Аэропорт – Нұрлы жол ===
Солтүстік-оңтүстік бағыты: Нұрлы Жол вокзалынан — қаланың жаңа орталығы (сол жағалау) арқылы — Әуежайға дейін. Негізгі станциялар (2025 жылы бекітілген атаулар):&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Әуежай (Airport)
* Атамекен
* Есіл
* Мәңгілік Ел
* Астана жұлдызы
* Нұра
* Университет
* Ұлы Дала
* Астана Арена
* Жекпе-жек сарайы
* Сығанақ
* Бәйтерек
* Министрліктер үйі
* Ұлттық мұражай
* Театр
* Мыңжылдық аллеясы
* Жібек жолы
* Нұрлы жол

Күндізгі жолаушы ағыны: шамамен 25–30 мың адам (жоспар бойынша бастапқыда 146 мыңға дейін)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== Екінші бағыт (Line 2) – Астана – Қосшы ===
Екінші бағыт Астана мен Қосшы қалаларының арасында салынатын болды. Негізгі геологиялық жұмыстар 2026 жылдың 3 мамырында басталды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Когда LRT продлят для правого берега Астаны и Косшы|url=https://informburo.kz/novosti/kogda-lrt-prodliat-dlia-pravogo-berega-astany-i-kossy}}&lt;/ref&gt; Мамыр айында алғашқы бетон бағана құйылды. Қосшыға дейін 300 баған,  538 темір-бетон эстакада бағандары, сегіз монолит баған дайындау жоспарланған&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В Астане начали строительство второй очереди LRT|url=https://informburo.kz/novosti/v-astane-nacali-stroitelstvo-vtoroi-oceredi-lrt}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://cts.gov.kz/press-center/news/lrt-ekinshi-kezegi-ayasynda-al-ash-y-tirek-yylyp-al-ash-y-temirbetondy-rastyrmaly-ar-aly-dayyndaldy/ LRT екінші кезегі аясында алғашқы тірек құйылып, алғашқы темірбетонды құрастырмалы арқалық дайындалды.]&lt;/ref&gt;.

=== Үшінші бағыт (Line 3) – Сығанақ – Астана вокзалы ===

== Жемқорлық дауы ==
Астана жеңіл метрополитені (ЛРТ) жобасы Қазақстандағы ең ірі коррупциялық істердің бірі ретінде белгілі болды және «коррупция ескерткіші» деген атқа ие болды. Жобаның құрылысы барысында бюджет қаражаты мен кредит қаражатын жымқыру фактілері анықталды, бұл құрылыстың ұзаққа созылуына және қосымша шығындарға әкелді&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web|title=Коррупция на три буквы: ЛРТ в Астане — долгострой, который никогда не окупится?|url=https://orda.kz/korrupcija-na-tri-bukvy-lrt-v-astane-dolgostroj-kotoryj-nikogda-ne-okupitsja-397619/}}&lt;/ref&gt;.

2017–2019 жылдары жоба бойынша жемқорлық шу шықты. Тергеу нәтижесінде ЛРТ жобасын жүзеге асыру кезінде 5,8 млрд теңге (шамамен 11–15 млн доллар) жымқырылғаны анықталды. Айыптаулар бойынша, шенеуніктер мен компания басшылары бюджет қаражатын ұрлау үшін алдын ала сговор жасаған.

* '''Талғат Ардан''' — ТОО «Астана LRT» компаниясының бұрынғы төрағасы (2014–2017 жж.). Ол істің негізгі фигуранты болды. 2019 жылы халықаралық іздеуге салынды, 2024 жылы заочно 7–9 жылға бас бостандығынан айырылды (қызметтік өкілеттіктерін асыра пайдалану және жымқыру бабы бойынша)&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web|title=Хищения в &quot;Астана LRT&quot;: Каната Султанбекова и Талгата Ардана заочно осудили на семь лет|url=https://www.zakon.kz/pravo/6392402-khishcheniya-v-astana-LRT-kanata-sultanbekova-i-talgata-ardana-zaochno-osudili-na-sem-let.html|date=2023}}&lt;/ref&gt;. 2025 жылы Түркияда (Анталия) ұсталды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Former Head of Astana Metro Project Detained in Turkey|url=https://timesca.com/former-head-of-astana-metro-project-detained-in-turkey/}}&lt;/ref&gt;. Ол жобаның басшысы ретінде қаражаттың тиімсіз жұмсалуына және жымқыруға қатысы бар деп айыпталды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Памятник коррупции» — за что преследуют Талгата Ардана|url=https://www.inform.kz/ru/pamyatnik-korruptsii-zachto-presleduyut-talgata-ardana-5f0ff8}}&lt;/ref&gt;.
* '''Қанат Сұлтанбеков''' — Астана әкімінің бұрынғы орынбасары. Арданмен бірге істің ұйымдастырушысы деп аталды, іздеуде болды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ЛРТ как памятник коррупции: почему прокуратура не может найти виновных в хищениях|url=https://ulysmedia.kz/news/47728-lrt-kak-pamiatnik-korruptsii-pochemu-prokuratura-ne-mozhet-naiti-vinovnykh-v-khishcheniiakh/}}&lt;/ref&gt;.

2021 жылы сот 7 адамды (ортаңғы буын шенеуніктер мен қызметкерлер) 7–10 жылға соттады. Олар жоғары лауазымды адамдардың бұйрығымен әрекет еткендерін мәлімдеді және жобаның кураторларын (Иманғали Тасмағамбетов, Серіқ Ахметов, Ерболат Досаев, Бақытжан Сағынтаев, Асет Исекешев, Асқар Жұмағалиев, Болат Жәмішев, Әділбек Жақсыбеков және басқалар) сотқа шақыруды талап етті.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

Нұрали Әлиев (Нұрсұлтан Назарбаевтың немересі, Дариға Назарбаеваның ұлы) 2014–2016 жылдары Астана әкімінің орынбасары болды. Ол жобаны белсенді түрде қолдады және «Астананың жаңа транспорт жүйесі» бағдарламасын ұсынды. Қытай компанияларымен келісім-шарттарға қатысты.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«LRT Жақсыбеков пен Нұрали Әлиев тықпалаған жоба» – Сұлтанбеков|url=https://sn.kz/sn-akparat-agyny/87608-lrt-zhaksybekov-pen-nurali-liev-tykpalagan-zhoba-sultanbekov}}&lt;/ref&gt;

=== Сот процестері ===
Астана жеңіл метрополитені (LRT) жобасы бойынша коррупциялық істер бойынша бірнеше сот процесі өтті. Негізгі айыптаулар — бюджет қаражатын жымқыру (5,8 млрд теңгеден астам), қызметтік өкілеттіктерін асыра пайдалану және ұйымдасқан топ құру. Істің басты фигуранттары — Талғат Ардан және Қанат Сұлтанбеков халықаралық іздеуде болды, сондықтан оларға қатысты сот отырыстары заочно (сырттай) өтті&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite web|title=Беглый экс-глава &quot;Астана LRT&quot; Талгат Ардан задержан в Турции|url=https://www.zakon.kz/sobytiia/6477158-beglyy-eksglava-astana-LRT-talgat-ardan-zaderzhan-v-turtsii.html}}&lt;/ref&gt;.

=== 2020–2021 жылдардағы негізгі сот процесі ===
2020 жылдың қазанында істің негізгі бөлігі сотқа жіберілді. 2021 жылдың мамырында (28 мамыр) Астананың мамандандырылған ауданаралық қылмыстық істер бойынша соты 7 адамға үкім шығарды:&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

* Рашид Аманжулов (бұрынғы жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары басқармасының басшысы) – 10 жылға&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;, 
* Жанат Нұрпиісов (бұрынғы мәслихат хатшысы, депутат) – 8 жылға&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;, 
* Талғат Әшім (бұрынғы «Astana Innovations» АҚ басқарма төрағасы) – 7 жылға&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;, 
* Дулат Мүсінов&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;, Тимур Қасабаев&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;, Ұлықбек Ачилов&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;, Дәурен Абдыхамитов&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; (компания қызметкерлері және мердігерлер)– 7-8 жылға, 

Оларға 7-ден 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды. Сот оларды ұйымдасқан топ құру және бюджет қаражатын жымқыруда кінәлі деп таныды. Материалдық залалды өтеу міндеттелді (солидарлы түрде 5,8 млрд теңге). Үкім әлі заңды күшіне енген жоқ деп хабарланды. Кейін үкім бұзылып, іс қайта тергеуге жіберілді.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Сотта айыпталушылар жоғары лауазымды тұлғалардың (әкімдік басшылары) бұйрығымен әрекет еткендерін айтты және жобаның жоғары кураторларын сотқа шақыруды талап етті.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== 2023 жылғы үкім (Ардан және Сұлтанбековке қатысты) ===
2023 жылдың 3 мамырында сол сот Қанат Сұлтанбеков пен Талғат Арданға сырттай үкім шығарды&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;:

* Қанат Сұлтанбеков (бұрынғы Астана әкімінің орынбасары) — 7 жыл бас бостандығынан айыру, мемлекеттік қызметте лауазымдарды өмір бойына иеленуге тыйым салу.
* Талғат Ардан (ТОО «Астана LRT» басқарма төрағасы, 2014–2017) — 7 жыл бас бостандығынан айыру, сол сияқты өмір бойына тыйым&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;.

Сұлтанбековке қатысты бір бап бойынша (валютаны қайтару) ақталды. Үкімдер орташа қауіпсіздік мекемесінде өтелуі тиіс болды.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== 2024 жылғы қосымша үкім (Арданға) ===
2024 жылдың 11 қарашасында Астананың ауданаралық қылмыстық істер соты Талғат Арданға қосымша үкім шығарды&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;:

* Қызметтік өкілеттіктерін асыра пайдалану, ауыр зардаптарға әкелген (ст. 361 ч.4 п.3 ҚК).
* Жаза: 4 жыл 8 ай.
* Алдыңғы 7 жылдық үкіммен біріктіріліп, жалпы 9 жыл бас бостандығынан айыру тағайындалды (өмір бойына мемлекеттік лауазымдарға тыйым салу сақталды).
* Материалдық залал ретінде 85 млрд теңгеден астам сома өтелуге міндеттелді.

Ардан үкімді апелляцияға берді, бірақ 2024 жылдың желтоқсанында апелляциялық сот үкімді өзгеріссіз қалдырды.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

=== 2025 жылғы оқиғалар ===
2025 жылдың мамырында Талғат Ардан Түркияның Анталия қаласында ұсталды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Задержанный 3 месяца назад экс-глава “Астана LRT“ до сих пор находится в Турции|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/zaderjannyiy-3-mesyatsa-nazad-eks-glava-astana-lrt-sih-por-579261/}}&lt;/ref&gt;. Түркия соты оны Қазақстанға депортациялау туралы шешім шығарды. Экстрадициядан кейін үкімді қайта қарау мүмкіндігі бар (апелляциялық шағым беру құқығы). Қанат Сұлтанбеков әлі іздеуде (АҚШ-та болуы мүмкін деп есептеледі).&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;

== Салдары ==

* Құрылыс 2019 жылы тоқтатылды, опорлар (бағаналар) ұзақ уақыт бойы «жемқорлық ескерткіші» ретінде тұрды.
* «Банк Астана» арқылы жоғалған қаражатты қайтару бойынша жұмыстар жүргізілді (2026 жылы бірнеше миллиард теңге қайтарылды).
* Жоба «City Transportation Systems» (CTS) деп қайта аталды.
* 2025–2026 жылдары жүйенің бірінші желісі іске қосылды. 

== Сыртқы сілтемелер ==

* Ресми сайт: cts.gov.kz

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жеңіл рельсті транспорт]]
[[Санат:Астана көлігі]]</text>
      <sha1>4f0jge664s2at9qx2dvhb19ct0whjb7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Батыр Кәкімжанұлы Қазыбаев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>687184</id>
    <revision>
      <id>3606517</id>
      <parentid>3234549</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T04:07:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ Жарнама деп белгіледі ([[УП:БЕЛГІ|белгілегіш]])</comment>
      <origin>3606517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9794" sha1="jh43wyrls96e9cu4d24bgm1h75t5gx4" xml:space="preserve">{{Жарнама}}
{{Тұлға
 |Есімі                 = Батыр Қазыбаев
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = Батыр Қазыбаев.jpg
 |Сурет ені             =300px
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі = 
 |Туған күні          = 6.1.1969
 |Туған жері          = 
 |Мансабы               = 
 |Азаматтығы            = {{байрақ|КСРО}}&lt;br&gt;{{байрақ|Қазақстан}}
 |Ұлты                  = [[Қазақтар|Қазақ]]
 |Қайтыс болған күні    = 27.3.2022
 |Қайтыс болған жері    = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}
 |Әкесі                 = Кәкімжан Қазыбаев
 |Анасы                 = Орынша Қарабалина-Қазыбаева
 |Жұбайы                = Зәуре Қазыбаева
 |Балалары              = 
 |Марапаттары           = {{Парасат ордені}}{{Құрмет ордені}}{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}}
 |Сайты                 =  
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Батыр Кәкімжанұлы Қазыбаев''' ([[6 қаңтар]] [[1969 жыл|1969]] — [[27 наурыз]] [[2022 жыл|2022]], [[Алматы]], [[Қазақстан]]) — қазақстандық медиаменеджер, қоғам қайраткері, [[Tengrinews.kz]] сайтының негізін қалаушы және Alash Media Group холдингінің басшысы болған.

== Өмірбаяны ==
Ол Алматыда қазақ-совет жазушысы, ҚазТАГ-тың бұрынғы директоры әрі [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|ҚазКСР]] Компартиясы ОК хатшысы Кәкімжан Қазыбаевтың отбасында дүниеге келген. Анасы — '''Орынша Қарабалина-Қазыбаева''', Қазақстанның еңбек сіңірген педагогі.

1993 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген. Әр жылдары Қазақстан Президентінің баспасөз қызметінде, премьер-министр кеңсесінде жұмыс істеген.

«Жетінші арнаның» бастауында тұрған. Батыр Қазыбаевтың кезінде «Жетінші арна» Республикалық хабар тарата бастап, бірқатар жобаны іске қосқан.

2008 жылдан бастап Қазақстанның ірі медиахолдингтерінің біріне айналған '''Alash Media Group''' холдингін басқарған.

2010 жылы елдің ең танымал ақпараттық ресурстарының бірі саналатын [[Tengrinews.kz|Tengrinews]] жаңалықтар порталын іске қосқан, кейін ол Forbes.kz-тегі «Қазақстанның 50 ірі интернет-компаниясы» рейтингіне кірген.

{{Дәйексөз|«Теледидар мен басылымдарға бәсекелес веб-сайт құру туралы шешімге келу қатерлі болды, бірақ интернет-ресурстар өсетіні түсінікті еді. Бұл — қазір қалыптасқан жайт, бірақ 2010 жылы көптеген адам күмәнмен қарады. Екінші себеп, қазақстандық ақпараттық кеңістік шетелдік ресурсқа толы болды. Бұл өз ықпалын тигізді. Жаңалықтарды өз көзқарасымызбен жеткізгіміз келді… Бізді жақсы көреді, кейде ұнатпайды, бірақ біз өз жұмысымызды қазақстандық журналистиканың өкілдері ретінде істеуіміз керек»

:::::::::(Батыр Қазыбаевтың Hommes.kz-ке берген сұхбатынан)}} 

Батыр Қазыбаев Қазақстандағы алғашқы Tengri FM рок-радиостанциясын, ал кейін елдегі алғашқы қазақ тілді «[[Жұлдыз FM]]&lt;nowiki/&gt;» радиосын құрды.

The Spirit of Tengri этникалық музыка фестивалінің негізін қалады.

Батыр Қазыбаевтың бастамасымен 2014 жылы [https://tengrinews.kz/pobediteli/ «Жеңімпаздар» жобасы] — ҰОС қазақстандық ардагерлері туралы база іске қосылды.

Сондай-ақ, [http://Vesti.kz Vesti.kz] спорт сайты, [http://Massaget.kz Massaget.kz] сайты, [http://Tengrinews.kz Tengrinews.kz] сайтының қазақ тіліндегі нұсқасы, «Алаш айнасы» күнделікті газеті іске қосылды, «Алаш айнасы» қоғамдық-саяси сайтқа айналды.

Арманжан Байтасовқа берген сұхбатында Батыр Қазыбаев қазақтілді жобаларды дамытудың маңызын айтып, «біздің медианарықта қазақ тілді аудиторияға сапа мен сан жағынан мән берілмейтінін» атап өтті.

Алматыдағы М. Төлебаев көшесінде [https://kapital.kz/lifestyle/70148/v-almaty-poyavilsya-pamyatnik-viktoru-tsoyu.html Виктор Цой ескерткішін] орнатуға бастамашы болған.

Батыр Қазыбаев 2022 жылы 27 наурызда Алматыда ұзаққа созылған аурудан қайтыс болды. Қазақстан Президенті [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] өзінің [https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-vyirazil-soboleznovaniya-seme-batyira-465088/ көңіл айту жеделхатында] Батыр Қазыбаев «еліміздегі журналистиканың дамуына елеулі үлес қосқанын» атап өтті. Қазақстанның мемлекеттік хатшысы [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] Батыр Қазыбаевтың қазасын «бүкіл отандық медиа саласы үшін орны толмас шығын екенін» айтты.

Қазақстанның ақпарат және қоғамдық даму министрі Батыр Қазыбаевты мықты медиаменеджер, көптеген тамаша жобаның негізін қалаушы әрі журналистер әулетінің өкілі ретінде сипаттады.

Батыр Қазыбаевпен қоштасу рәсімі 2022 жылы 29 наурызда Алматыдағы [https://massaget.kz/layfstayl/madeniet/persona/67689/ Ғалымдар үйінде] өтті.

== Отбасы ==
Белгілі қазақ жазушысы әрі мемлекет қайраткері '''[[Кәкімжан Қазыбаев|Кәкімжан Қазыбаевтың]]''' ұлы.

Жұбайы — Зәуре Қазыбаева. Төрт баласы бар.

== Марапаттары ==

«[[Парасат ордені|Парасат]]&lt;nowiki/&gt;», «[[Құрмет ордені|Құрмет]]&lt;nowiki/&gt;» ордендерімен, «[[Ерен еңбегі үшін медалі|Ерен еңбегі үшін]]&lt;nowiki/&gt;» медалімен марапатталған.

== Сілтемелер ==

* [https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/ushel-iz-jizni-osnovatel-tengrinewskz-batyir-kazyibaev-465043/ Ушел из жизни основатель Tengrinews.kz Батыр Казыбаев]
* [https://tass.ru/obschestvo/14197709 Умер основатель агентства Tengrinews Батыр Казыбаев]
* [https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-vyirazil-soboleznovaniya-seme-batyira-465088/ Президент Токаев выразил соболезнования семье Батыра Казыбаева]
* [https://massaget.kz/layfstayl/madeniet/persona/67680/ Tengrinews.kz негізін қалаған Батыр Қазыбаев өмірден өтті]
* [https://massaget.kz/layfstayl/bilim/negeli-mir/67690/ Бәйтерегім құлады биігінен]
* [https://massaget.kz/mangilik_el/55073/ Tengrinews.kz қалай ірі медиабрендке айналды?]
* [https://tengrinews.kz/news/arhivnoe-intervyu-batyira-kazyibaeva-vyiydet-efire-radio-467518/ Архивное интервью Батыра Казыбаева выйдет в эфире радио Classic]
* [https://forbes.kz/process/skonchalsya_izvestnyiy_kazahstanskiy_mediamenedjer_batyir_kazyibaev Скончался известный казахстанский медиаменеджер Батыр Казыбаев]
* [https://egemen.kz/article/307604-mediameneddger-batyr-qazybaev-omirden-otti Медиаменеджер Батыр Қазыбаев өмірден өтті]

[[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]]
[[Санат:Қоғам қайраткерлері]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]</text>
      <sha1>jh43wyrls96e9cu4d24bgm1h75t5gx4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Йоргос Сеферис</title>
    <ns>0</ns>
    <id>694206</id>
    <revision>
      <id>3606509</id>
      <parentid>3116350</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T00:56:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3606509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5454" sha1="a369ilcevw9gb1iy9o53qzc7rqnlbn0" xml:space="preserve">{{Жазушы
 |Есімі                 = Йоргос Сеферис
 |Шынайы есімі       = Γιώργος Σεφέρης
 |Суреті          = Giorgos Seferis 1963.jpg
 |Суреттің аты = Йоргос Сеферис, [[1963]]
 |Туған күні        = 13.3.1900 (29.02)
 |Қайтыс болған күні          = 20.9.1971
 |Туған жері       = {{Туғанжері|Урла|Урлада}}, [[Осман империясы]]
 |Қайтыс болған жері         = {{Қайтысболғанжері|Афина|Афинада}}, [[Грекия]]
 |Мансабы     = ақын
 |Шығармашылық жылдары      = 
 |Бағыты          = 
 |Жанры                 = 
 |Шығармалардың тілі    = 
 |Марапаттары               = {{Нобельдік медаль}} [[Әдебиет саласындағы Нобель сыйлығы]] (1963)
 |Commons             = 
}}
[[Сурет:George_Seferis.JPG|нобай|316x316 нүкте| 1921]]
'''Йоргос Сеферис''' ({{Lang-el|Γιώργος Σεφέρης}}; {{Туғанкүні|13|3|1900|29|2}}, [[Урла]], Смирна маңында - {{Қайтысболғанкүні|20|9|1971}}, [[Афина|Афины]]), шын аты - '''Сефериадис''' ({{Lang-el|Σεφεрιάδης}}) — қазіргі грек әдебиетіндегі ең ірі ақыны.

== Өмірбаяны ==
Университет профессоры Стилианос Сефериадистің ұлы, [[Джордж Байрон|Байронның]] қазіргі грек тіліне ең жақсы аудармашысы. Сорбонна заң факультетінде оқыды. 1922 жылғы түрік оккупациясынан және Смирнадағы қырғыннан кейін басқа босқындармен бірге Афинаға көшті. Содан елден кетіп, 1950 жылға дейін туған жеріне оралмайды. Кәсіби дипломат Грецияның дипломатиялық миссияларында қызмет етті, 1957—1962 жылдары — Ұлыбританиядағы елші болды.

== Шығармашылық және танылу ==
Ол ескілікті жоққа шығарып, грек поэзиясына жаңа канондарды енгізді. 1963 жылы [[Әдебиет саласындағы Нобель сыйлығы|әдебиет бойынша Нобель сыйлығының лауреаты атанды]].
[[Сурет:GiorgosSeferis.jpg|нобай| Йоргос Сеферис мүсіні]]

== Қызықты фактілер ==
Сеферис — Генри Миллердің 1941 жылы жазылған [[The Colossus of Maroussi|«Марусияның Колоссы]]&lt;nowiki/&gt;» автобиографиялық романындағы кейіпкерлердің бірі. Автор Грецияны аралап, сол жерде Георгос Сефериадиспен кездеседі. Екеуі бірге ел аралап, әдебиет пен өмір туралы әңгімелеседі. Миллер бұл ақын туралы өлеңдеріндегі ерекшелікті, отанға деген сүйіспеншілікті және тарихи контексттің нәзік түсінігін атап өте отырып, өте мақтанышпен айтады &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.libok.net/writer/6001/kniga/32975/miller_genri/koloss_marussiyskiy/read/15|title=Генри Миллер — Колосс Маруссийский — 15 страница.|accessdate=2013-08-21|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304192059/http://www.libok.net/writer/6001/kniga/32975/miller_genri/koloss_marussiyskiy/read/15|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

== Негізгі кітаптар ==
* Бұрылыс ([[1931 жыл|1931]])
* Тоған ([[1932 жыл|1932]])
* Роман-миф ([[1935 жыл|1935]])
* Жаттығу дәптері ([[1940 жыл|1940]])
* Кеме журналы ([[1940 жыл|1940]])
* II кеме журналы ([[1944 жыл|1944]])
* Кихли ([[1947 жыл|1947]])
* III кеме журналы ([[1955 жыл|1955]])
* Үш құпия поэмалар ([[1966 жыл|1966]])

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Әдебиет ==
** Madias M. George Seferis: the strong wind from the East. River Vale: Cosmos, 1997.
** Beaton R. George Seferis: waiting for the angel. A biography. New Haven: Yale UP, 2003.

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.krugosvet.ru/articles/50/1005056/1005056a1.htm Кругосвет энциклопедиядағы бет.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081231005155/http://www.krugosvet.ru/articles/50/1005056/1005056a1.htm |date=2008-12-31 }}
* [http://n-t.ru/nl/lt/seferis.htm Сеферис (Seferis) Георгос.]
* [https://web.archive.org/web/20160304200831/http://www.greek.ru/news/news_detail.php?ID=23445 ХХ ғасырдағы Элладаның трагедиялық әншісі. Грек ақыны Йоргос Сеферистің қайтыс болғанына 35 жыл толуына орай.]

[[Санат:Әдебиеттен Нобель сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Грекия ақындары]]</text>
      <sha1>a369ilcevw9gb1iy9o53qzc7rqnlbn0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айбек Арқабайұлы Дәдебай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>696570</id>
    <revision>
      <id>3606505</id>
      <parentid>3606097</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T23:15:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <origin>3606505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14108" sha1="i7c0d0ypth5m781zn3tbjve059l0qps" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Айбек Арқабайұлы Дәдебай
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = Aibek Dadebay (2024-10-09) (cropped).png
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                = Дәдебай, 2024 жыл

 | Титулы             = [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясының төрағасы
 | Ту                 = Flag of Kazakhstan.svg
 | Ту2                = 
 | Басқара бастады    = 7 мамыр 2026 жылдан бастап
 | Басқаруын аяқтады  = 
 | Ізашары            = ''партия құрылды''
 | Ізбасары           = 

 | Титулы_2               = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы
 | Ту_2                   = Flag of the President of Kazakhstan.svg
 | Ту2_2                  = Emblem of Kazakhstan latin.svg
 | Басқара бастады_2      = 6 ақпан 2024
 | Басқаруын аяқтады_2    = 5 мамыр 2026
 | Президент_2            = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Ізашары_2              = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]
 | Ізбасары_2             = [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] 

 | Титулы_3               = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс Басқарушысы]]
 | Ту_3                   = Flag of Kazakhstan.svg
 | Ту2_3                  = Emblem of Kazakhstan latin.svg
 | Басқара бастады_3      = 11 қаңтар 2022
 | Басқаруын аяқтады_3    = 6 ақпан 2024
 | Президент_3            = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
 | Ізашары_3              = [[Ерлан Еркінұлы Баттақов|Ерлан Баттақов]]
 | Ізбасары_3             = [[Асат Болатұлы Нұрпейісов|Асат Нұрпейісов]]

 | Туған күні           = 1.4.1980
 | Туған жері           = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 | Қайтыс болған күні   = 
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Діні                 = 
 | Әкесі                =
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = 4
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Ғылыми аясы          = 
 | Жұмыс істеген орны   = 
 | Партиясы             = [[Әділет (партия)|Әділет]] (2026–)
 | Білімі               = [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]]
 | Ғылыми дәрежесі      = 
 | Мамандығы            = халықаралық құжаттанушы 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = Aibek Dadebai
 | Марапаттары          = {{қатар| {{Барыс ордені}} | {{Құрмет ордені}} | {{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}}
}}
{{қатар| {{Достық ордені (Қырғызстан)}} }}
}}
'''Айбек Арқабайұлы Дәдебай''' (бұрын — '''Дәдебаев''';&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-okimimen-aybek-arkabayuly-dadebaev-kazakstan-respublikasy-prezidenti-is-baskarushysynyn-orynbasary-lauazymyna-tagayyndaldy-2843652 |title= Мемлекет басшысының өкімімен|language=kk |work=ҚР Президентінің сайты |accessdate=2025-07-11}}&lt;/ref&gt; [[1 сәуір]] [[1980 жыл]], [[Алматы]]) — қазақстандық саясаткер және дипломат, партия қайраткері, 2026 жылдан бастап [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясының төрағасы. Бұрын [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы (2024–2026), [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс Басқарушысы]] (2022–2024) сияқты лауазымдарды атқарған. ІІ класты кеңесші дипломатиялық дәрежесі бар.&lt;ref&gt;[https://www.inform.kz/kz/aybek-dadebaev-prezidenttin-is-baskarushysy-bolyp-tagayyndaldy_a3884186 Айбек Дәдебаев Президенттің Іс басқарушысы болып тағайындалды]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kap&quot;&gt;[https://kapital.kz/dossier/dadebaj-ajbek-arkabaevich Досье. Дадебаев Айбек Аркабаевич]&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Айбек Дәдебай 1980 жылғы 1 сәуірде [[Алматы]] қаласында дүниеге келген. [[Ысты]] руынан шыққан.&lt;ref&gt;{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Ысты|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2003, 2005|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=9965-595-60-7|тиражы= }}&lt;/ref&gt;

2001 жылы [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университетін]] «халықаралық құжаттанушы» мамандығы бойынша тәмамдаған. 2003 жылы аталған университеттің магистратурасын аяқтаған (магистр-аймақтанушы).

Еңбек жолын 2001 жылы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті халықаралық туризм менеджменті кафедрасының оқытушысы болып бастап, жоғары оқу орнында 2002 жылға дейін жұмыс істеген.

2008–2011 жылдары ол — Парламент Сенаты аппаратының Парламентаралық байланыстар және халықаралық ынтымақтастық бөлімінің сарапшысы, Сенат Төрағасы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] көмекшісінің міндетін атқарушы.

2011–2013 жылдары ол — [[Женева]] қаласында орналасқан Қазақстанның БҰҰ-дағы Тұрақты Өкілдігінде үшінші хатшы, атташе.

2013–2019 жылдары ол — Парламент Сенаты Төрағасы Хатшылығы меңгерушісінің орынбасары, хатшылық меңгерушісі.

2019–2021 жылдары ол — Президент Кеңсесі бастығының орынбасары.

2021 жылғы 28 мамырда Президент Іс Басқарушысының орынбасары болып тағайындалып, 2022 жылғы 11 қаңтардан бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс Басқармасын]] басқарды. 2022 жылы өткен президент сайлауынан кейін 22 қарашада Президенттің Іс Басқарушысы болып қайта тағайындалды.

2024 жылғы 6 ақпаннан бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігін]] басқарды.&lt;ref name=&quot;kap&quot; /&gt; 2026 жылғы 5 мамырда басқа жұмысқа ауысуына байланысты лауазымынан босатылды.&lt;ref&gt;[https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-aybek-arkabayuly-dadebay-baska-zhumyska-auysuyna-baylanysty-kazakstan-respublikasy-prezidenti-akimshiliginin-basshysy-lauazymynan-bosatyldy-542531 Мемлекет басшысының Жарлығымен Айбек Арқабайұлы Дәдебай басқа жұмысқа ауысуына байланысты Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы лауазымынан босатылды]&lt;/ref&gt;

2026 жылғы 7 мамыр күні Дәдебай [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясының құрылтай съезінде партия төрағасы болып бірауыздан сайланды.&lt;ref&gt;[https://stan.kz/aibek-dadebai-zanadan-qurylgan-adilet-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sail-434149/ Айбек Дәдебай жаңадан құрылған &quot;Әділет&quot; партиясының төрағасы болып сайланды]&lt;/ref&gt; Сонымен бірге ол партияның басшылық органы — саяси кеңес пен саяси кеңес бюросының құрамына сайланды.&lt;ref name=&quot;bes&quot;&gt;[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии &quot;Әділет&quot; вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]&lt;/ref&gt;

== Марапаттары ==
І дәрежелі «Барыс» орденімен (2026),&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/share/p/1QQQbyC47y/ «Pro Kadry KZ» Facebook парақшасындағы жазба]&lt;/ref&gt;
«Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған.&lt;ref name=&quot;kap&quot; /&gt;

== Отбасы жағдайы ==
Айбек Дәдебай үйленген, 4 баласы бар.

Әкесі Арқабай Дәдебаев — араб тілінің маманы, арабша-қазақша сөздік авторы.&lt;ref&gt;[https://aqjolgazet.kz/143018/d-debaydy-t-lparlary Дәдебайдың тұлпарлары]&lt;/ref&gt; 1990 жылы туған Айдын атты інісі бар.&lt;ref&gt;[https://kaz.nur.kz/society/1882896-elordaga-konys-audargan-almatylyk-zigit-eki-knni-isinde-kalaj-zmys-tauyp-alganyn-ajtty/ Елордаға қоныс аударған алматылық жігіт екі күннің ішінде қалай жұмыс тауып алғанын айтты]&lt;/ref&gt;

Әкесінің бауыры [[Жанғара Дәдебаев]] (1948 жылы туған) — филология ғылымдарының докторы, әдебиеттанушы, жазушы, профессор, [[Қазақ ұлттық университеті]]нің бұрынғы проректоры (2001–2008).&lt;ref&gt;[https://centrasia.org/person2.php?st=1075282935 ДАДЕБАЕВ Жанкара Дадебаевич]&lt;/ref&gt; 2008 жылдан бастап ол — аталған университет жанындағы Абай ғылыми-зерттеу институтының директоры.&lt;ref&gt;[https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1566 Жанғара Дәдебаев]&lt;/ref&gt;

Немере ағасы Жанғали Дәдебаев (1976 жылы туған) — саяси ғылымдар кандидаты, қаржыгер, кәсіпкер, «Tansar Capital» инвестициялық компаниясының тәуелсіз директоры. Компанияға бұрынғы денсаулық сақтау министрі [[Елжан Амантайұлы Біртанов|Елжан Біртановтың]] інісі, Ұлттық банк төрағасының бұрынғы орынбасары Есжан иелік етеді.&lt;ref&gt;[https://forbes.kz/articles/eks-zampred-natsbanka-stanet-krupnym-uchastnikom-upravlyayushey-kompanii-a19a38 Экс-зампред Нацбанка станет крупным участником управляющей компании]&lt;/ref&gt; Жанғали Дәдебаев бұрын Ұлттық банкте, Тұрғын үй құрылыс жинақ банкінде, Алматыдағы және Астанадағы қаржы орталығында жұмыс істеген.&lt;ref&gt;[https://tansarcapital.kz/about О компании]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{DEFAULTSORT:Дәдебай, Айбек Арқабайұлы}}
[[Санат:Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстан Президентінің Іс басқарушылары]]
[[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]]</text>
      <sha1>i7c0d0ypth5m781zn3tbjve059l0qps</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Змеиный (арал)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>700670</id>
    <revision>
      <id>3606333</id>
      <parentid>3554951</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T16:15:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3606333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14976" sha1="ndrr9867bgdosk15cj1tourypqf0fn8" xml:space="preserve">{{Арал
 |Атауы             = Змеиный
  |Шынайы атауы     = uk/Зміїний
 |Сурет             = Селище Біле, острів Зміїний (2008).jpg
  |Сурет тақырыбы   = 
 |Ауданы            = 
 |Ең биік нүктесі   = 41
 |Халқы             = 
  |Санақ жылы       = 
 |Координаттары     = 45/15/18/N/30/12/15/E
  |CoordScale       = 
 |Елдер             = Украина
  |Аймақ            = Одесса
   |Аудан           = Измаиль
 |Архипелаг         = 
 |Архипелаг 1       = 
 |Акватория         = Қара теңіз
 |Акватория 1       = 
 |Позициялық карта       = Қара теңіз
 |Позициялық карта 1     = Украина 
 |Ортаққордағы санаты    = Snake Island (Black Sea)
}}
'''Змеиный (Жыланды)''' — [[Қара теңіз]]дің солтүстік-батыс бөлігінде, жағалаудан шамамен 37,5 км жерде, [[Дунай]] атырауының жанында орналасқан [[арал]]. Змейный аралына ең жақын орналасқан [[Одесса]] қаласы, 120 км. қашықтықта.&lt;ref&gt;Карта острова Змеиный http://bigkarta.ru/ostrov-zmeinyj.htm&lt;/ref&gt;

== Географиясы ==
=== Сипаттамасы ===
Аралдың географиялық координаталары солтүстік ендік - 45°15'18, шығыс бойлық - 30°12'15. Аралдың ауданы 17 гектарды құрайды, ал тік жартасты беткейлерді есепке алғанда - 20,5 гектар. Жағалау сызығының ұзындығы (аралдың периметрі) 3,34 км. Аралдың крест тәрізді пішіні бар.
Аралдың атауыныі ұзақ тарихы бар және кейбір тілдерде оның аудармасы &quot;жылан&quot; сөзімен мүлдем байланысты емес. Украин тілінде «Острів Зміїний», румын тілінде — Insula Şerpilor, ежелгі грек тілінде - Λευκός, грек тілінде -  Φίδονισι, түрік тілінде - Yilan Adası).
Арал Одесса облысының және Килия ауданының құрамына кіреді. Аралда орналасқан Белое ауылы ауылдың ресми мәртебесіне ие. 

Арал күшті жартастардан құралған және жартасты-тұғырлы жағалаулары бар, жағалауының биіктігі солтүстік-шығыс бөлігінде 4-5 м, оңтүстік-батыста 25 м-ге жетеді. Ең жоғары биіктігі теңіз деңгейінен 41,3 м. Аралдың жағалаулары негізінен тік. Арал [[Қара теңіз]]дің жағалаудан алыс орналасқан үлкен (64 000 км²) солтүстік-батыс қайраңындағы жалғыз тектоникалық биіктік болып табылады. Аралдың ортасында жазық үстірт орналасқан, солтүстік-батыс және оңтүстік-шығыс ұштарында жағалау  кішігірім аралдар болып табылады.
Арал маңындағы теңіздің тереңдігі шағын: солтүстігінде 5–6 м, оңтүстігінде 13–23 м, шығысында 9–19 м, батысында 10–16 м.&lt;ref name=&quot;Reference1&quot;&gt;Полная справка про остров Змеиный https://snakeisland.com.ua/wiki/&lt;/ref&gt;

=== Климаты ===
Аралдың климаты қоңыржай, дала, желдер мен ауа-райының өзгеруі жиі кездеседі. Ашық теңіздегі аралға лайық болғандықтан, мұнда ауа ылғалдылығы жоғары.
Қыста орташа температура 0-ден 2 °С-қа дейін, жазда-19-дан 24 °С-қа дейін. абсолютті максимум +40 °С, абсолютті минимум -30 °С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері шамамен 300 мм. Желдің басым бағыты – батыс және солтүстік-шығыстан.

=== Флора и фаунасы ===
Арал фаунасының көптігімен де ерекше. Көші-қон құстары маусымдық қоныс аудару кезінде аралды демалыс үшін пайдаланады. Көктемде Змеиныйде құстардың 234 түріне дейін байқалады, оның 30-ы Қызыл кітапқа енген. Күзде – 156 түрі, оның 27-сі Қызыл кітапқа енген. Арал - орнитолог фотографтардың ерекше құстарды суретке түсіру үшін келетін орны.

Жағалау суларында балықтың 50 түрі (оның 14-і Қызыл кітапқа енгізілген) және шаянның 6 түрі (4-еуі Украинаның Қызыл кітабына) тіркелген. Сүтқоректілерден мысықтар, иттер, егеуқұйрықтар, жарқанаттардың екі түрі, үй және сұр тышқандармен бар.
Аралда бірде-бір ағаш жоқ, барлық өсімдіктерді дала шөптері құрайды.&lt;ref name=&quot;Reference1&quot;/&gt;

== Тарихы ==
Украинадағы Змеиный аралы аймақтың бір бөлігі ретінде ресми түрде тек 2009 жылы пайда болды. Бірақ оның тарихы мың жылдан астам уақытқа созылады.
Біздің эрамызға дейінгі VII ғасырдан бастап  арал грек протекторатының қарамағында болды, әкімшілік жағынан Ольбия аумағына қарады. Ескендір Зұлқарнайын тұсында мұнда әскери гарнизондар орналасқан деген болжам бар. Бірақ бұған ешқандай құжаттық дәлел жоқ.&lt;ref&gt;История острова Змеиного 
Источник: https://www.puteshestvuy.com/ostrov-zmeinyy {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230512132026/https://www.puteshestvuy.com/ostrov-zmeinyy/ |date=2023-05-12 }}&lt;/ref&gt;

1823 жылы аралдың алғашқы картасын жасаған картограф М.Крицкий ежелгі грек ғибадатханасының қалдықтарын тапты. Тарихшылар бұл тек Ахиллес-Понтархтың құрметіне арналған қасиетті орын болуы мүмкін деп тұжырымдады, оны теңізшілер Қара теңіздің қамқоршысы ретінде құрметтеді және ол біздің дәуірімізге дейінгі IV ғасырда салынған. 1830 жылдары бұл іргетастан шыққан тастар жергілікті маяктың негізін қалады. Біздің дәуірімізге дейінгі VII ғасырдан бастап арал ежелгі [[лоция]]ларда және басқа жазбаша дереккөздерде аталған.&lt;ref&gt;Змеиный https://geosfera.org/evropa/ukraina/1682-zmeinyy-ostrov.html&lt;/ref&gt;

Фидониси аралы (Змеиный аралы) 1828-1829 жылдардағы соғыста жеңіске жеткеннен кейін орыстардікі болды. Содан кейін Қырым соғысының (1853-1856) нәтижесінде [[Ресей империясы]] оны [[Түркия]]ға қайтаруға мәжбүр болды, ал XIX ғасырдың аяғында арал [[Румыния]]ға берілді, ол оған өзінің тәртіптік батальондарын орналастырды.

Бірақ Румыния ұзақ уақыт бойы аралды иемдене алмады. 1944 жылы [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезіндегі ұрыс қимылдары кезінде румын армиясы аралды КСРО Қара теңіз флотының десантшыларына ұрыссыз берді. 1948 жылы елдер арасында дипломатиялық келісімге қол қойылып, арал [[КСРО]] құрамына енді.

1956 жылы мұнда әуе қорғанысының радиолокациялық ротасы, сондай-ақ КСРО Әскери-теңіз күштерінің жағалаудағы бақылау жүйесінің радиотехникалық взводы орналастырылды. Ал 1980 жылдары арал маңындағы қайраңнан мұнай мен табиғи газ табылған.

1991 жылы КСРО ыдыраған кезде бұрынғы Кеңес Одағы [[Украина Халық Республикасы|Украина Республикасының]] аумағында орналасқан Змеиный аралы жас Украина мемлекетінің құрамдас бөлігіне айналды.&lt;ref&gt;Остров Змеиный: от Ахиллеса до России с Украиной https://tour.sevastopol.su/travels/ostrov-zmeinyj-ot-ahillesa-do-rossii-s-ukrainoj/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230512134547/https://tour.sevastopol.su/travels/ostrov-zmeinyj-ot-ahillesa-do-rossii-s-ukrainoj/ |date=2023-05-12 }}&lt;/ref&gt;

== Ресей шапқыншылығы ==
Ресей қарулы жанжалды Змеиный аралын басып алудан бастағаны мәлім. 2022 ж. 24 ақпанда аралға тақап келген РФ әскери-теңіз күштері &quot;Москва&quot; крейсерінен украиналық шекарашылармен байланысқа шығып, оларға өз еркімен берілуді ұсынды. Олар қарсыласқан шекарашыларды аямады, шағын ғана аралды үстемелете бомбалап, барлық инфрақұрылымды тып-типыл етті, отан қорғаушылардың бір бөлігін жер жастандырды, аман қалғанын тұтқындады. Осылайша, Ресей Қара теңіздің украиналық жағалауларын бұғаттап, үстемдігін орнатты.  

30 маусымда Украина Қарулы күштерінің &quot;Оңтүстік&quot; оперативті қолбасшылығы ресейлік әскерилердің аралды шұғыл тастап шыққанын хабарлады. Германияның жетекші Deutsche Welle басылымы УҚК мәліметіне сілтеме жасап, РФ әскерилері аралды украиналық әскердің қаптаған әуе шабуылынан кейін тәрк еткенін жазды. Өйткені дәл соның қарсаңында Украина жағы теңіз ортасында жападан жалғыз тұрған, оңай нысана саналатын Змеиныйды зымырандармен және алысқа ұратын артиллериямен аяусыз соққылаған. Ондағылардың алақандай аралда жан сауғалайтын панасы да болмады. Сондай-ақ қашар алдында РФ әскерилері дұшпанның қолына түспеуі үшін аман қалған әскери техника мен қару-жарақты жарып кеткен.

Әскери-саяси сарапшы Юрий Федоров The Insider-ге сұхбатында Украина тарапы аралды америкалық HIMARS дүркін атыс реактивті жүйесімен соққылаған деп тұспалдады.
Жаңа HIMARS-тар келгенше, Украина аралға ұзақ уақыт бойы беспилотниктер мен авиациясы арқылы өз бетінше соққы беруге тырысты. Дегенмен, ұшқышсыз аппараттар да, ұшақтар да осал еді, әрі олар Украинада көп емес. Содан Ресей аралға қаптаған қуатты қаруларды әкеліп, 20 шақырымға дейінгі қашықтықты және 10 шақырымға дейінгі биіктікті қамтыған әуе шабуылына қарсы мықты қорғаныс құрды&quot;, – деді әскери эксперт.

Филадельфиядағы Сыртқы саясатты зерттеу институтының (FPRI) ақпараты бойынша, Ресей жағы осы аралды қорғау жолында Раптор типіндегі 4 катерінен, Серна типті десанттық катерінен, алып буксир-кемесінен, Тор зениттік-земеран кешенінен, бірнеше Панцирь зениттік зымыран-зеңбірек кешенінен, РЛС жүйесінен, Ми-8 тікұшағынан, жауынгерлерінен айырылған. 13 сәуірде Украина жағы отандық өндірістегі &quot;Нептун&quot; зымырандарымен соққы беріп, &quot;Мәскеу&quot; крейсерін теңіз тұңғиығына батырып жіберді.&lt;ref&gt;Жанат Ардақ Жыланды арал жауға жақпады https://inbusiness.kz/kz/news/zhylandy-aral-zhauga-zhakpady&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Змеиный аралы
! Змеиный аралы 2014 ж. !! Змеиный аралындағы Украина туы (2021) !! Змеиный аралының жартастары !! Арал жағалауы
|-
| [[Сурет:Snake Island (Black Sea) IMG 0535.jpg|ортаға|250px]] || [[Сурет:Snake Island (Aug 2021).jpg|ортаға|250px]] || [[Сурет:Zmeiniy-skali.JPG|ортаға|220px]] || [[Сурет:Zmeiniy-bereg.JPG|ортаға|250px]]
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Украина аралдары]]
[[Санат:Қара теңіз аралдары]]</text>
      <sha1>ndrr9867bgdosk15cj1tourypqf0fn8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бернардо Бертолуччи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>720814</id>
    <revision>
      <id>3606340</id>
      <parentid>3569804</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T16:33:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <origin>3606340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11630" sha1="in4lc12uopztzq1lyo079ncm1pqxhhq" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі                  = Бернардо Бертолуччи
  |шынайы есімі           = {{lang-it|Bernardo Bertolucci}}
  |сурет                  = Bernardo Bertolucci, film director.jpg
  |сурет ені              = 250
  |сурет атауы            = Бернардо Бертолуччи (1971)
  |туған кездегі есімі    = 
  |туған күні             = 26.03.1941
  |туған жері             = {{туғанжері|Парма|Пармада}},  [[Италия]]
  |қайтыс болған күні     = 22.11.2018
  |қайтыс болған жері     = {{қайтысболғанжері|Рим|Римде}}, [[Италия]]
  |мамандығы              = {{кинорежиссёр|Италия}}&lt;br&gt;{{сценарийші|Италия}}
  |азаматтығы             = {{байрақ|Италия}}
  |белсенді жылдары       = [[1984 жыл|1984]] — [[2018 жыл|2018]]
  |бағыты                 = 
  |киностудия             = 
  |марапаттары            = «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (1988 — екі мәрте)&lt;br&gt;«[[Алтын глобус]]» (1988 — екі мәрте)&lt;br&gt; [[BAFTA]] (1988)&lt;br&gt;«[[Сезар (киножүлде)|Сезар]]»  (1988)
  |imdb_id                =  0000934
  |сайты                  =
  |ортаққор               = Bernardo Bertolucci
}}
'''Бернардо Бертолуччи''' ({{lang-it|Bernardo Bertolucci}}; [[26 наурыз]], [[1941 жыл|1941]], [[Парма]], [[Италия]] — [[22 қараша]], [[2018 жыл|2018]], [[Рим]], [[Италия]]) — [[италия|итальяндық]] [[кинорежиссёр]] және [[сценарийші]]. Кинематограф тарихындағы ең ұлы режиссерлердің бірі болып саналатын&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/10033|title=Medaglia d'oro ai benemeriti della cultura e dell'arte|publisher=Presidenza della Repubblica|date=21 February 2001|access-date=29 November 2018|language=it}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news|url=https://parma.repubblica.it/cronaca/2014/12/16/news/laurea_ad_honorem_a_bertolucci_ecco_la_motivazione-103068151/|title=Laurea ad honorem a Bertolucci, ecco la motivazione|work=La Repubblica|date=16 December 2014|access-date=29 November 2014}}&lt;/ref&gt; Бертолуччидің шығармашылығы әлемдік деңгейде танылып, жоғары бағаға ие болды. Өзінің «[[Соңғы император]]» (1987) туындысымен ол «[[Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы|Үздік режиссер]]» номинациясында «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығын жеңіп алған алғашқы италиялық киногер атанды. Бұдан бөлек, ол [[BAFTA]] және «[[Сезар (киножүлде)|Сезар]]» сыйлықтарының, екі мәрте «[[Алтын глобус]]тың», сондай-ақ кинодағы өмірлік жетістіктері үшін берілетін құрметті «[[Алтын арыстан]]» мен «[[Алтын пальма бұтағы]]» жүлделерінің иегері атанды.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Bernardo Bertolucci to receive Palme d'Or honour |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-13041286 |publisher=BBC News |date=11 April 2011 |access-date=25 August 2012}}&lt;/ref&gt;

[[Пьер Паоло Пазолини]]дің шәкірті болған&lt;ref&gt;{{cite web|title=A director outgrowing the influence: Bernardo Bertolucci in the 1960s {{!}} Sight &amp; Sound|url=https://www2.bfi.org.uk/news-opinion/sight-sound-magazine/features/director-outgrowing-influence-bernardo-bertolucci-1960s|access-date=2021-03-16|website=British Film Institute|date=28 November 2018}}&lt;/ref&gt; Бертолуччи режиссурадағы алғашқы қадамын 22 жасында жасады. Оның екінші туындысы — «Революция қарсаңында» (1964) фильмі халықаралық деңгейде жоғары бағаланып, кейіннен классикалық мәртебеге ие болды, тіпті Film4 оны «италиялық киноның жауһары» деп атады. [[Альберто Моравия]]ның романы желісімен түсірілген «[[Конформист (фильм)|Конформист]]» (1970) фильмі де әлемдік киноның классикасы болып саналады;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Bernardo Bertolucci obituary: extraordinary director of visually outstanding cinema {{!}} Sight &amp; Sound|url=https://www2.bfi.org.uk/news-opinion/sight-sound-magazine/comment/obituaries/bernardo-bertolucci-extraordinary-visual-cinema-director|access-date=2021-03-15|website=British Film Institute|date=28 November 2018}}&lt;/ref&gt; бұл туынды «[[Үздік бейімделген сценарий үшін Оскар сыйлығы|Үздік бейімделген сценарий]]» номинациясында «[[Оскар сыйлығы|Оскарға]]» және [[Берлин кинофестивалі]]нің беделді «[[Алтын аю]]» жүлдесіне ұсынылды. Ал оның 1972 жылғы «[[Париждегі соңғы танго]]» эротикалық драмасы зорлық-зомбылық көрінісіне және актриса Мария Шнайдердің түсірілім алаңындағы жағдай туралы айтқан мәлімдемелеріне байланысты үлкен дау тудырды.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=North |first=Anna |date=2018-11-26 |title=The disturbing story behind the rape scene in Bernardo Bertolucci's Last Tango in Paris, explained |url=https://www.vox.com/2018/11/26/18112531/bernardo-bertolucci-maria-schneider-last-tango-in-paris |access-date=2024-05-28 |website=Vox |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Бертолуччидің кейінгі туындылары — «1900» (1976) тарихи эпопеясы, «Ай» (1979) отбасылық драмасы және «Күлкілі адамның қасіреті» (1981) қара комедиясы да қоғамда түрлі пікірталастар тудырғанымен, жоғары бағаланды.

Режиссердің 1990-жылдардағы басты табысы — Қытай монархы [[Пу И]]-дің өмірінен сыр шертетін «[[Соңғы император]]» (1987) өмірбаяндық фильмі болды. Бұл туынды сыншылардың таңданысын тудырып, кассалық жетістікке жетті, сондай-ақ 60-шы «Оскар» марапатында салтанат құрып, бас жүлделерді (соның ішінде «[[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік фильм]]» және «[[Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы|Үздік режиссер]]») түгел еншіледі. Осы туынды оның «Шығыс трилогиясы» деп аталған үштігінің бастауы болды. Бұл топтамаға аттас роман желісімен түсірілген «Аспан астындағы баспана» және буддизм тақырыбын қозғайтын «Кішкентай Будда» фильмдері кірді. Бұл үш туындының да музыкасын әйгілі композитор Рюити Сакамото жазған.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Leonelli |first=Elisa |title=Remembering Bernardo Bertolucci|url=https://www.culturalweekly.com/remembering-bernardo-bertolucci/ |website=Cultural Weekly |date=26 November 2018 |access-date=16 March 2021 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Оның 1996 жылғы «Ұрланған сұлулық» фильмі режиссерге өз тарихында екінші рет [[Канн кинофестивалі]]нің «[[Алтын пальма бұтағы]]на» номинация алып келді. Ол XXI ғасырда да режиссурадан қол үзбей, өзінің соңғы «Мен және сен» атты фильмін 2012 жылы жарыққа шығарды.

Бертолуччи өз фильмдерінде [[саясат]], [[Адамның сексуалдылығы|сексуалдылық]], [[тарих]], таптық қайшылықтар және қоғамдық тыйымдар ([[табу]]) сияқты күрделі тақырыптарды жиі қозғады,&lt;ref&gt;{{cite web|last=Ebiri|first=Bilge|title=Bertolucci, Bernardo – Senses of Cinema|date=26 July 2020 |url=https://www.sensesofcinema.com/2004/great-directors/bertolucci/|access-date=2021-03-16|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Hornaday|first=Ann|title=Perspective {{!}} More than anyone, Bernardo Bertolucci exemplified the pain and pleasure of the male gaze|language=en-US |newspaper=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/more-than-anyone-bernardo-bertolucci-exemplified-the-pain-and-pleasure-of-the-male-gaze/2018/11/26/563251d4-f198-11e8-80d0-f7e1948d55f4_story.html|access-date=2021-03-16|issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt; and his style has influenced several filmmakers.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ал оның өзіндік стилі көптеген киногерлерге ықпал етті. Оның бірнеше туындысы тарихтағы ең ұлы фильмдердің тізіміне енген. Сыншылар Бертолуччиді басқа режиссерлерден ерекшелендіріп тұратын басты қасиет — оның «визуалды байлық пен бейнелеу еркіндігін» өзара шебер ұштастыра білуінде екенін атап өтеді.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |last=Kael |first=Pauline |url=https://books.google.com/books?id=tkShTL84MrcC&amp;q=the+age+of+movies+selected+writing+of+pauline+kael |title=The Age of Movies: Selected Writings of Pauline Kael: A Library of America Special Publication |date=2011-10-27 |publisher=Library of America |isbn=978-1-59853-171-8 |pages=273–278 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Сыртқы сілтемелер}}
{{Навигациялық блок
 |тақырып_стиль = background:#C6C9FF
 |state           = collapsed
 |тақырып       =   Бернардо Бертолуччи марапаттары
 |Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы
 |Үздік бейімделген сценарий үшін Оскар сыйлығы
 |Үздік сценарий үшін Алтын глобус сыйлығы
}}

[[Санат:Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Үздік бейімделген сценарий үшін Оскар сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:BAFTA марапаты иегерлері]]
[[Санат:Сезар сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Давид ди Донателло сыйлығының иегерлері]]</text>
      <sha1>in4lc12uopztzq1lyo079ncm1pqxhhq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Терри Гиллиам</title>
    <ns>0</ns>
    <id>721268</id>
    <revision>
      <id>3606359</id>
      <parentid>3244131</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T16:49:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <origin>3606359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5995" sha1="sibsseachipfelwlvjeo1saicac61ak" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі                  = Терри Гиллиам
  |шынайы есімі           = {{lang-en|Terry Gilliam}}
  |сурет                  = Terry Gilliam (32703418337) CROPPED.jpg
  |сурет ені              = 250
  |сурет атауы            = Терри Гиллиам (2019)
  |туған кездегі есімі  =  Терренс Вэнс Гиллиам
  |туған күні           = 22.10.1940
  |туған жері           = {{туғанжері|Миннеаполис|Миннеаполисте}}, [[Миннесота]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              = {{кинорежиссёр|Ұлыбритания|АҚШ}}&lt;br /&gt;{{сценарийші|Ұлыбритания|АҚШ}}&lt;br /&gt;[[аниматор]]
  |азаматтығы             = {{USA}} → {{GBR}}
  |белсенді жылдары       = [[1969 жыл|1969]] — қазіргі уақыт
  |бағыты                 = [[сюрреализм]]&lt;br /&gt; [[трагикомедия]]&lt;br /&gt; [[фэнтези]]
  |киностудия             = 
  |марапаттары            = [[BAFTA]] (2009)
  |imdb_id                = 0000416
  |сайты                  = 
  |ортаққор               = Terry Gilliam
}}
'''Терренс (Терри) Вэнс Гиллиам''' ({{lang-en|Terrence Vance «Terry» Gilliam}}; [[22 қазан]], [[1940]], [[Миннеаполис]], [[Миннесота]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — тегі америкалық, британдық киногер, комедиант, коллаждық аниматор,&lt;ref name=&quot;collageanimation&quot;&gt;[https://www.routledge.com/Earmarked-for-Collision-A-Highly-Biased-Tour-of-Collage-Animation/Robinson/p/book/9781032103129 Earmarked for Collision: A Highly Biased Tour of Collage Animation - Routledge]&lt;/ref&gt; сценарийші және актер. Британдық «[[Монти Пайтон]]» комедиялық тобының мүшесі. Ол әдетте фантастикалық немесе ертегі тақырыптарына негізделген абсурдтық комедия жанрында жұмыс істейді. Жарты ғасырдан астам уақытты қамтитын шығармашылық жолында ол көптеген марапаттарға ие болды, соның ішінде 2009 жылы кино өнеріне қосқан өмірлік үлесі үшін BAFTA Fellowship сыйлығымен марапатталды,&lt;ref&gt;{{cite news | url = https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7866717.stm |work=BBC News| date=3 February 2009| access-date=25 August 2019|title =Gilliam to get Bafta fellowship}}&lt;/ref&gt; сондай-ақ «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]», «[[Алтын глобус]]» және [[BAFTA]] сыйлықтарына үміткерлер қатарынан көрінді.

== Фильмография ==
{{ФильмдеЖоғ}}
{{Фильмде|1975|[[Монти Пайтон және қасиетті Грааль]]|Monty Python and the Holy Grail|режиссёр{{efn|Терри Джонспен бірге режиссерлік еткен}}}}
{{Фильмде|1977|{{iw|Бармаглот (фильм)|Бармаглот|en|Jabberwocky (1977 film)}}|Jabberwocky|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|1981|{{iw|Уақыт ұрылары|Уақыт ұрылары|en|Time Bandits}}|Time Bandits|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{Фильмде|1985|{{iw|Бразилия (фильм, 1985)|Бразилия|en|Brazil (1985 film)}}|Brazil|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|1988|{{iw|Барон Мюнхгаузеннің бастан кешкендері (фильм)|Барон Мюнхгаузеннің бастан кешкендері|en|The Adventures of Baron Munchausen}}|The Adventures of Baron Munchausen|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|1991|{{iw|Король-балықшы (фильм)|Король-балықшы|en|The Fisher King}}|The Fisher King|режиссёр}}
{{Фильмде|1995|[[12 маймыл (фильм)|12 маймыл]]|12 Monkeys|режиссёр}}
{{Фильмде|1998|{{iw|Лас-Вегастағы қорқыныш пен жиіркеніш|Лас-Вегастағы қорқыныш пен жиіркеніш|en|Fear and Loathing in Las Vegas (film)}}|Fear and Loathing in Las Vegas|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|2005|{{iw|Ағайынды Гриммдер (фильм)|Ағайынды Гриммдер|en|The Brothers Grimm (film)}}|The Brothers Grimm|режиссёр}}
{{Фильмде|2005|{{iw|Толысу елі (фильм)|Толысу елі|en|Tideland (film)}}|Tideland|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|2009|{{iw|Доктор Парнастың қиял-ғажайып әлемі|Доктор Парнастың қиял-ғажайып әлемі|en|The Imaginarium of Doctor Parnassus}}|The Imaginarium of Doctor Parnassus|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{Фильмде|2013|{{iw|Нөлдік теорема|Нөлдік теорема|en|The Zero Theorem}}|The Zero Theorem|режиссёр}}
{{Фильмде|2018|{{iw|Дон Кихотты өлтірген адам|Дон Кихотты өлтірген адам|en|The Man Who Killed Don Quixote}}|The Man Who Killed Don Quixote|режиссёр, сценарийші}}
{{ФильмдеТөм}}
'''ескертпелер'''
{{notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Сыртқы сілтемелер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* {{IMDb name|0000416|Терри Гиллиам}}

[[Санат:BAFTA марапаты иегерлері]]</text>
      <sha1>sibsseachipfelwlvjeo1saicac61ak</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606604</id>
      <parentid>3606359</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T09:55:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <origin>3606604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6066" sha1="96qx3dfdaoufpc1cl0y7k324kr3nnyq" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі                  = Терри Гиллиам
  |шынайы есімі           = {{lang-en|Terry Gilliam}}
  |сурет                  = Terry Gilliam (32703418337) CROPPED.jpg
  |сурет ені              = 250
  |сурет атауы            = Терри Гиллиам (2019)
  |туған кездегі есімі  =  Терренс Вэнс Гиллиам
  |туған күні           = 22.10.1940
  |туған жері           = {{туғанжері|Миннеаполис|Миннеаполисте}}, [[Миннесота]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              = {{кинорежиссёр|Ұлыбритания|АҚШ}}&lt;br /&gt;{{сценарийші|Ұлыбритания|АҚШ}}&lt;br /&gt;[[аниматор]]
  |азаматтығы             = {{USA}} → {{GBR}}
  |белсенді жылдары       = [[1969 жыл|1969]] — қазіргі уақыт
  |бағыты                 = [[сюрреализм]]&lt;br /&gt; [[трагикомедия]]&lt;br /&gt; [[фэнтези]]
  |киностудия             = 
  |марапаттары            = [[BAFTA]] (2009)
  |imdb_id                = 0000416
  |сайты                  = 
  |ортаққор               = Terry Gilliam
}}
'''Терренс (Терри) Вэнс Гиллиам''' ({{lang-en|Terrence Vance «Terry» Gilliam}}; [[22 қазан]], [[1940]], [[Миннеаполис]], [[Миннесота]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — тегі америкалық, британдық киногер, комедиант, коллаждық аниматор,&lt;ref name=&quot;collageanimation&quot;&gt;[https://www.routledge.com/Earmarked-for-Collision-A-Highly-Biased-Tour-of-Collage-Animation/Robinson/p/book/9781032103129 Earmarked for Collision: A Highly Biased Tour of Collage Animation - Routledge]&lt;/ref&gt; сценарийші және актер. Британдық «[[Монти Пайтон]]» комедиялық тобының мүшесі. Ол әдетте фантастикалық немесе ертегі тақырыптарына негізделген абсурдтық комедия жанрында жұмыс істейді. Жарты ғасырдан астам уақытты қамтитын шығармашылық жолында ол көптеген марапаттарға ие болды, соның ішінде 2009 жылы кино өнеріне қосқан өмірлік үлесі үшін BAFTA Fellowship сыйлығымен марапатталды,&lt;ref&gt;{{cite news | url = https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7866717.stm |work=BBC News| date=3 February 2009| access-date=25 August 2019|title =Gilliam to get Bafta fellowship}}&lt;/ref&gt; сондай-ақ «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]», «[[Алтын глобус]]» және [[BAFTA]] сыйлықтарына үміткерлер қатарынан көрінді.

== Фильмография ==
{{ФильмдеЖоғ}}
{{Фильмде|1975|[[Монти Пайтон және қасиетті Грааль]]|Monty Python and the Holy Grail|режиссёр{{efn|Терри Джонспен бірге режиссерлік еткен}}}}
{{Фильмде|1977|{{iw|Бармаглот (фильм)|Бармаглот|en|Jabberwocky (1977 film)}}|Jabberwocky|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|1981|{{iw|Уақыт ұрылары|Уақыт ұрылары|en|Time Bandits}}|Time Bandits|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{Фильмде|1985|{{iw|Бразилия (фильм, 1985)|Бразилия|en|Brazil (1985 film)}}|Brazil|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|1988|{{iw|Барон Мюнхгаузеннің бастан кешкендері (фильм)|Барон Мюнхгаузеннің бастан кешкендері|en|The Adventures of Baron Munchausen}}|The Adventures of Baron Munchausen|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|1991|{{iw|Король-балықшы (фильм)|Король-балықшы|en|The Fisher King}}|The Fisher King|режиссёр}}
{{Фильмде|1995|[[12 маймыл (фильм)|12 маймыл]]|12 Monkeys|режиссёр}}
{{Фильмде|1998|{{iw|Лас-Вегастағы қорқыныш пен жиіркеніш|Лас-Вегастағы қорқыныш пен жиіркеніш|en|Fear and Loathing in Las Vegas (film)}}|Fear and Loathing in Las Vegas|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|2005|{{iw|Ағайынды Гриммдер (фильм)|Ағайынды Гриммдер|en|The Brothers Grimm (film)}}|The Brothers Grimm|режиссёр}}
{{Фильмде|2005|{{iw|Толысу елі (фильм)|Толысу елі|en|Tideland (film)}}|Tideland|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|2009|{{iw|Доктор Парнастың қиял-ғажайып әлемі|Доктор Парнастың қиял-ғажайып әлемі|en|The Imaginarium of Doctor Parnassus}}|The Imaginarium of Doctor Parnassus|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{Фильмде|2013|{{iw|Нөлдік теорема|Нөлдік теорема|en|The Zero Theorem}}|The Zero Theorem|режиссёр}}
{{Фильмде|2018|{{iw|Дон Кихотты өлтірген адам|Дон Кихотты өлтірген адам|en|The Man Who Killed Don Quixote}}|The Man Who Killed Don Quixote|режиссёр, сценарийші}}
{{ФильмдеТөм}}
'''ескертпелер'''
{{notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* {{IMDb name|0000416|Терри Гиллиам}}

{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:BAFTA марапаты иегерлері]]
[[Санат:Монти Пайтон тобының мүшелері]]</text>
      <sha1>96qx3dfdaoufpc1cl0y7k324kr3nnyq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дэнни Бойл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>721752</id>
    <revision>
      <id>3606407</id>
      <parentid>3485847</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:41:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <origin>3606407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7480" sha1="7gj9hfs44xecyuy89zax92rkcy39xbp" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі                  = Дэнни Бойл
  |шынайы есімі           = {{lang-en|Danny Boyle}}
  |сурет                  = Danny Boyle May 2019.jpg
  |сурет ені              = 250
  |сурет атауы            = Дэнни Бойл (2019)
  |туған кездегі есімі  = Дэниел Фрэнсис Бойл
  |туған күні           = 20.10.1956
  |туған жері           = {{туғанжері|Манчестер|Манчестерде}}, [[Ұлыбритания]]
  |қайтыс болған күні     = 
  |қайтыс болған жері     = 
  |мамандығы              = {{кинорежиссёр|Ұлыбритания}}&lt;br /&gt;{{сценарийші|Ұлыбритания}}&lt;br /&gt;{{кинопродюсер|Ұлыбритания}}
  |азаматтығы             = {{байрақ|Ұлыбритания}}
  |белсенді жылдары       = [[1980 жыл|1980]] — қазіргі уақыт
  |бағыты                 = 
  |киностудия             = 
  |марапаттары            = «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (2009)&lt;br /&gt;«[[Алтын глобус]]» (2009)&lt;br /&gt;«[[BAFTA]]» (1995, 1997, 2009, 2017)
  |imdb_id                = 0000965
  |сайты                  =
  |ортаққор               = Danny Boyle
}}
'''Дэниел Фрэнсис Бойл''' ({{lang-en|Daniel Francis Boyle}}; [[20 қазан]] [[1956 жыл|1956]], [[Манчестер]], [[Ұлыбритания]]) — [[Ұлыбритания|британдық]] [[кинорежиссёр]], [[сценарийші]] және [[кинопродюсер]]. Британ кино институты (BFI) оны «жанрларды шебер құбылтатын және қандай тақырыпты қолға алса да, өзіндік қолтаңбасын қалдыра білетін ең серпінді әрі болжап болмайтын британдық режиссерлердің бірі» деп сипаттайды.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BFI Screenonline: Boyle, Danny (1956-) Biography |url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/470997/ |access-date=10 July 2025 |website=www.screenonline.org.uk}}&lt;/ref&gt; 

Оның алғашқы туындысы — «Таяз қабір» (1994) картинасы «Үздік британдық фильм» номинациясында [[BAFTA]] сыйлығын иеленді. Ал одан кейін жарық көрген «[[Ине ұшында]]» (1996) фильмін Британ кино институты XX ғасырдағы ең ұлы британдық фильмдердің ондығына қосты. Режиссердің соңғы онжылдықтағы ең табысты британдық киножобасына айналған «[[Лашықтан шыққан миллионер]]» (2008) криминалдық драмасы он «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» номинациясына ұсынылып, сегізін жеңіп алды, соның ішінде «[[Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы|Үздік режиссер]]» жүлдесі де бар. Осы еңбегі үшін ол «[[Алтын глобус]]» және [[BAFTA]] марапаттарын да қанжығасына байлады. Кейінірек Бойл адамның өмірге деген құштарлығын суреттейтін «127 сағат» (2010) драмасының сценарийін жазып, продюсерлік еткені үшін тағы екі мәрте «Оскарға» ұсынылды.

Бойлдың өзге де танымал туындыларының қатарында «Жағажай» (2000), «[[28 күннен кейін]]» (2002) блокбастері мен оның жалғасы «[[28 жылдан кейін]]» (2025), сондай-ақ «Күн сәулесі» (2007), «Стив Джобс» (2015), «Т2 Трейнспоттинг» (2017) және «Yesterday» (2019) туындылары бар. Бұдан бөлек, Бойл Лондонда өткен [[2012  Жазғы Олимпиада ойындарының ашылу салтанаты|2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының ашылу салтанаты]]нда бас көркемдік жетекші (режиссер) қызметін атқарды.

== Фильмография ==
{{ФильмдеЖоғ}}
{{Фильмде|1994|{{iw|Таяз қабір|Таяз қабір|en|Shallow Grave}}|Shallow Grave|режиссёр}}
{{Фильмде|1996|[[Ине ұшында]]|Trainspotting|режиссёр}}
{{Фильмде|1997|{{iw|Қарапайым емес өмір|Қарапайым емес өмір|en|A Life Less Ordinary}}|A Life Less Ordinary|режиссёр}}
{{Фильмде|2000|[[Жағажай (фильм, 2000)|Жағажай]]|The Beach|режиссёр}}
{{Фильмде|2002|[[28 күннен кейін]]|28 Days Later|режиссёр}}
{{Фильмде|2004|{{iw|Миллиондар (фильм, 2004)|Миллиондар|en|Millions (2004 film)}}|Millions|режиссёр}}
{{Фильмде|2007|{{iw|Күн сәулесі (фильм, 2007)|Күн сәулесі|en|Sunshine (2007 film)}}|Sunshine|режиссёр}}
{{Фильмде|2008|[[Лашықтан шыққан миллионер]]|Slumdog Millionaire|режиссёр}}
{{Фильмде|2010|[[127 сағат]]|127 Hours|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{Фильмде|2013|{{iw|Транс (фильм, 2013)|Транс|en|Trance (2013 film)}}|Trance|режиссёр, продюсер}}
{{Фильмде|2015|[[Стив Джобс (фильм)|Стив Джобс]]|Steve Jobs|режиссёр, продюсер}}
{{Фильмде|2017|[[Т2 Трейнспоттинг]]|T2 Trainspotting|режиссёр, продюсер}}
{{Фильмде|2017|{{iw|Жыныстар шайқасы (фильм, 2017)|Жыныстар шайқасы|en|Battle of the Sexes (2017 film)}}|Battle of the Sexes|продюсер}}
{{Фильмде|2019|[[Yesterday (фильм, 2019)|Yesterday]]|Yesterday|режиссёр, продюсер}}
{{Фильмде|2025|[[28 жылдан кейін]]|28 Years Later|режиссёр, продюсер}}
{{Фильмде|2026|[[28 жылдан кейін: Сүйек ордасы]]|28 Years Later: The Bone Temple|продюсер}}
{{ФильмдеТөм}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* {{imdb name|id=0000965|name=Дэнни Бойл}}

{{Сыртқы сілтемелер}}
{{Навигациялық блок
 |тақырып_стиль = background:#C6C9FF
 |state           = collapsed
 |тақырып       =  Дэнни Бойл марапаттары
 |Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы
}}

[[Санат:Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:BAFTA марапаты иегерлері]]
[[Санат:Давид ди Донателло сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Спутник сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Эмми сыйлығының иегерлері]]</text>
      <sha1>7gj9hfs44xecyuy89zax92rkcy39xbp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мишель Гондри</title>
    <ns>0</ns>
    <id>721769</id>
    <revision>
      <id>3606393</id>
      <parentid>3354269</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:15:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <origin>3606393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11588" sha1="puej59eil5k5qvkuc3bjg116ammgewn" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі                  = Мишель Гондри
  |шынайы есімі           = {{lang-fr|Michel Gondry}}
  |сурет                  = Michel_Gondry_Deauville_2012.jpg
  |сурет ені              = 250
  |сурет атауы            = Мишель Гондри (2012)
  |туған кездегі есімі  = 
  |туған күні           = 08.05.1963
  |туған жері           =  [[Версаль]], [[Франция]]
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     = 
  |мамандығы              = {{кинорежиссёр|Франция}}&lt;br /&gt;{{кинопродюсер|Франция}}&lt;br /&gt;{{сценарийші|Франция}}
  |азаматтығы             = {{FRA}}
  |белсенді жылдары       = [[1986 жыл|1986]] — қазіргі уақыт
  |бағыты                 = 
  |киностудия             = 
  |марапаттары            = «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (2004)
  |imdb_id                =  0327273
  |сайты                  =
  |ортаққор               = Michel Gondry
}}
'''Мишель Гондри''' ({{lang-fr|Michel Gondry}}; [[8 мамыр]] [[1963 жыл|1963]], [[Версаль]], [[Франция]]) — [[Франция|франиялық]] [[кинорежиссёр]], [[сценарийші]] және [[кинопродюсер]]. Ол [[Чарли Кауфман]]мен бірлесіп сценарийін жазған және «[[Үздік түпнұсқалық сценарий үшін Оскар сыйлығы|Үздік түпнұсқалық сценарий]]» номинациясында «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығын иеленген «Кіршіксіз сананың мәңгілік шұғыласы» (Eternal Sunshine of the Spotless Mind, 2004) фильмінің режиссері ретінде кеңінен танымал.

Гондри көптеген музыкалық бейнебаяндардың режиссері атанды. Соның ішінде 1993 жылғы «Human Behaviour» және 1997 жылғы «Bachelorette» (екеуі де [[Бьорк]]ке тиесілі) туындылары үшін «Үздік музыкалық бейнебаян» номинациясында «[[Грэмми]]» сыйлығына ұсынылды. Сонымен қатар, ол The White Stripes тобы үшін де бірнеше бейнебаян түсірген.

== Фильмография ==
{{ФильмдеЖоғ}}
{{Фильмде|2001|{{iw|Адам табиғаты (фильм, 2001)|Адам табиғаты|en|Human Nature (2001 film)}}|Human Nature|режиссёр}}
{{Фильмде|2004|[[Кіршіксіз сананың мәңгілік шұғыласы]]|Eternal Sunshine of the Spotless Mind|режиссёр, сюжет авторы}}
{{ДФильмде|2005|{{iw|Дэйв Шаппеллдің аула кеші|Дэйв Шаппеллдің аула кеші|en|Dave Chappelle's Block Party}}|Dave Chappelle's Block Party|режиссёр, продюсер}}
{{Фильмде|2006|{{iw|Ұйқы ғылымы|Ұйқы ғылымы|en|The Science of Sleep}}|The Science of Sleep|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{Фильмде|2008|{{iw|Қайта айналдыруды ұмытпа|Қайта айналдыруды ұмытпа|en|Be Kind Rewind}}|Be Kind Rewind|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{ҚФильмде|2008|Тікұшақты қалай жаруға болады (Аяко хикаясы)|How to Blow Up a Helicopter (Ayako's Story)|режиссёр}}
{{Сериалда|2009||{{iw|Конкордтар ұшуы (телесериал)|Конкордтар ұшуы|en|Flight of the Conchords (TV series)}}|Flight of the Conchords|режиссёр («Unnatural Love» эпизоды)}}
{{ДФильмде|2009|{{iw|Жүректегі тікен|Жүректегі тікен|en|The Thorn in the Heart}}|L'Épine dans le cœur / The Thorn in the Heart|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|2011|{{iw|Жасыл ара (фильм, 2011)|Жасыл ара|en|The Green Hornet (2011 film)}}|The Green Hornet|режиссёр}}
{{Сериалда|2011||{{iw|Джимми Киммел тікелей эфирде!|Джимми Киммел тікелей эфирде!|en|Jimmy Kimmel Live!}}|Jimmy Kimmel Live!|шақырылған режиссёр}}
{{Фильмде|2012|{{iw|Біз және мен|Біз және мен|en|The We and the I}}|The We and the I|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|2013|{{iw|Күндер көбігі (фильм, 2013)|Күндер көбігі|en|Mood Indigo (film)}}|L'Écume des jours / Mood Indigo|режиссёр, сценарийші}}
{{ДФильмде|2013|{{iw|Бойы ұзын адам бақытты ма?|Бойы ұзын адам бақытты ма?|en|Is the Man Who Is Tall Happy?}}|Is the Man Who Is Tall Happy?|режиссёр, сценарийші, продюсер, аниматор}}
{{Фильмде|2015|{{iw|Микроб пен Бензин|Микроб пен Бензин|en|Microbe &amp; Gasoline}}|Microbe et Gasoil / Microbe &amp; Gasoline|режиссёр, сценарийші}}
{{Сериалда|2018–2020||{{iw|Әзілқой (телесериал)|Әзілқой|en|Kidding}}|Kidding|режиссёр (8 эпизод), атқарушы продюсер}}
{{Фильмде|2023|{{iw|Шешімдер кітабы|Шешімдер кітабы|en|The Book of Solutions}}|Le Livre des solutions / The Book of Solutions|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|2024|Майя, маған атау берші|Maya, Give Me a Title|режиссёр, сценарийші, аниматор}}
{{ФильмдеТөм}}

== Бейнеклиптер ==
{{columns-list|colwidth=30em|
* &quot;Dô, l'enfant d'eau&quot; – Jean-Luc Lahaye (1988)
* &quot;Bolide&quot; – Oui Oui (1988)
* &quot;Un Joyeux Noël&quot; – Oui Oui (1988)
* &quot;Junior Et Sa Voix D'Or&quot; – Oui Oui (1988)
* &quot;Queen for a Day&quot; – The Life of Riley (1989) (жарияланбаған)
* &quot;Tu rimes avec mon coeur&quot; – Original MC (1989)
* &quot;Les Cailloux&quot; – Oui Oui (1989)
* &quot;Il y a ceux&quot; – l'Affaire Louis Trio (1989)
* &quot;Ma Maison&quot; – Oui Oui (1990)
* &quot;Dad, laisse-moi conduire la Cad&quot; – Peter &amp; the Electro Kitsch Band (1991)
* &quot;La normalité&quot; – Les Objets (1991)
* &quot;Sarah&quot; – Les Objets (1991)
* &quot;Two Worlds Collide&quot; – Inspiral Carpets (1992)
* &quot;Close but No Cigar&quot; – Томас Долби (1992)
* &quot;Paradoxal Système&quot; – Лоран Вульзи (1992)
* &quot;La Ville&quot; – Oui Oui (1992)
* &quot;How the West Was Won&quot; – Energy Orchard (1992)
* &quot;Les Voyages Immobiles&quot; – Этьен Дао (1992)
* &quot;Blow Me Down&quot; – Марк Керри (1992)
* &quot;Comme un ange (qui pleure)&quot; – Les Wampas (1992)
* &quot;This Is it (Your Soul)&quot; – Hothouse Flowers (1993)
* &quot;It's Too Real (Big Scary Animal)&quot; – Белинда Карлайл (1993)
* &quot;Human Behaviour&quot; – [[Бьорк]] (1993)
* &quot;Believe&quot; – [[Ленни Кравиц]] (1993)
* &quot;She Kissed Me&quot; – Теренс Трент Д’Арби (1993)
* &quot;Voila, Voila, Qu'ça r'Commence&quot; – Рашид Таха (1993)
* &quot;La main parisienne&quot; – Малкольм Макларен, featuring Амина Аннаби (1993) (жарияланбаған)
* &quot;Je Danse Le Mia&quot; – IAM (1993)
* &quot;Snowbound&quot; – Дональд Фейген (1993)
* &quot;La Tour de Pise&quot; – Jean François Coen (1993)
* &quot;Hou! Mamma Mia&quot; – Les Négresses Vertes (1993)
* &quot;Come on sur mon scoot&quot; – Peter &amp; the Electro Kitsch Band (1993)
* &quot;Les Jupes&quot; – Robert (1992)
* &quot;Fire on Babylon&quot; – [[Шинейд О’Коннор]] (1994)
* &quot;Lucas with the Lid Off&quot; – Lucas Secon (1994)
* &quot;Little Star&quot; – Стина Нурденстам (1994)
* &quot;Like a Rolling Stone&quot; – [[The Rolling Stones]] (1995)
* &quot;Isobel&quot; – [[Бьорк]] (1995)
* &quot;Protection&quot; – [[Massive Attack]] (1995)
* &quot;High Head Blues&quot; – Black Crowes (1995)
* &quot;Army of Me&quot; – [[Бьорк]] (1995)
* &quot;Sugar Water&quot; – Cibo Matto (1996)
* &quot;Hyper-Ballad&quot; – [[Бьорк]] (1996)
* &quot;Bachelorette&quot; – [[Бьорк]] (1997)
* &quot;Deadweight&quot; – [[Beck]] (1997)
* &quot;Jóga&quot; – [[Бьорк]] (1997)
* &quot;Everlong&quot; – [[Foo Fighters]] (1997)
* &quot;A Change Would Do You Good&quot; – Шерил Кроу (1997)
* &quot;Around the World&quot; – [[Daft Punk]] (1997)
* &quot;Feel It&quot; – Нене Черри (1997)
* &quot;Gimme Shelter&quot; – [[The Rolling Stones]] (1998)
* &quot;Another One Bites the Dust&quot; – Вайклеф Жан (1998)
* &quot;Music Sounds Better with You&quot; – Stardust (1998)
* &quot;Let Forever Be&quot; – [[The Chemical Brothers]] (1999)
* &quot;Knives Out&quot; – [[Radiohead]] (2001)
* &quot;Mad World&quot; – Майкл Эндрюс және Гари Жуль (2001)
* &quot;Come into My World&quot; – [[Кайли Миноуг]] (2002)
* &quot;A l'envers à l'endroit&quot; – Noir Désir (2002)
* &quot;No One Knows&quot; – [[Queens of the Stone Age]] (2002) (Дин Каррмен бірге)
* &quot;Dead Leaves and the Dirty Ground&quot; – [[The White Stripes]] (2002)
* &quot;Fell in Love with a Girl&quot; – [[The White Stripes]] (2002)
* &quot;Star Guitar&quot; – [[The Chemical Brothers]] (2002)
* &quot;The Hardest Button to Button&quot; – [[The White Stripes]] (2003)
* &quot;Behind&quot; – Lacquer (2003)
* &quot;Light &amp; Day&quot; (movie version) – The Polyphonic Spree (2004)
* &quot;Winning Days&quot; – The Vines (2004)
* &quot;Mad World&quot; (''Донни Дарко'' саундтрек нұсқасы) – [[Gary Jules]] (2004)
* &quot;Ride&quot; – The Vines (2004)
* &quot;Walkie Talkie Man&quot; – Steriogram (2004)
* &quot;I Wonder&quot; – The Willowz  (2004)
* &quot;A Ribbon&quot; – Девендра Банхарт (2004)
* &quot;Heard 'Em Say&quot; (U.S. Version) – [[Канье Уэст]] (2005)
* &quot;The Denial Twist&quot; – [[The White Stripes]] (2005)
* &quot;Cellphone's Dead&quot; – [[Beck]] (2006)
* &quot;Anysound&quot; – The Vines (2006)
* &quot;King of the Game&quot; – Cody ChesnuTT (2006)
* &quot;[[Dance Tonight]]&quot; – [[Пол Маккартни]] (2007)
* &quot;Limitless Undying Love&quot; – Sergio Hiram (2007)
* &quot;In Love with a Tornado&quot; – Jihae (2007) 
* &quot;[[Declare Independence]]&quot; – [[Бьорк]] (2007)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.director-file.com/gondry/news/?p=191 |title=ipad_1261 - D File |publisher=Director-file.com |access-date=2014-08-06}}&lt;/ref&gt;
* &quot;Soleil du Soir&quot; – Дик Эннгарн (2008)
* &quot;Too Many Dicks on the Dancefloor&quot; &amp; &quot;Carol Brown&quot; (бейресми видео) – [[Flight of the Conchords]] (2009)
* &quot;Open Your Heart&quot; – Mia Doi Todd (2010)
* &quot;Crystalline&quot; – [[Бьорк]] (2011)
* &quot;How Are You Doing?&quot; – The Living Sisters (2011)
* &quot;Love Letters&quot; – Metronomy (2014)
* &quot;Go&quot; – [[The Chemical Brothers]] (2015)
* &quot;City Lights&quot; – [[The White Stripes]] (2016)
* &quot;Got to Keep On&quot; – [[The Chemical Brothers]] (2019)
* &quot;Grand petit con&quot; – Матье Шедид (2019)
* &quot;Model Village&quot; – IDLES (2020)
* &quot;Chain Reactionary&quot; – Adanowsky, [[Beck]] (2023)
}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* {{IMDb name|0327273|Мишель Гондри}}

{{Сыртқы сілтемелер}}
{{Навигациялық блок
 |тақырып_стиль = background:#C6C9FF
 |state           = collapsed
 |тақырып       = Мишель Гондри марапаттары
 |Үздік түпнұсқалық сценарий үшін Оскар сыйлығы
}}

[[Санат:Үздік түпнұсқалық сценарий үшін Оскар сыйлығының иегерлері]]</text>
      <sha1>puej59eil5k5qvkuc3bjg116ammgewn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Роберт Олтмен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>722252</id>
    <revision>
      <id>3606331</id>
      <parentid>3354272</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T15:59:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <origin>3606331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20975" sha1="kybp8emn41gmdfjru57mpitohy0arcy" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі                  = Роберт Олтмен
  |шынайы есімі           = {{lang-en|Robert Altman}}
  |сурет                  = Robert Altman - 1983.jpg
  |сурет ені              = 250
  |сурет атауы            = Роберт Олтмен (1983)
  |туған кездегі есімі  = Роберт Бернард Олтмен
  |туған күні           = 20.02.1925
  |туған жері           = [[Канзас Сити (Миссури)|Канзас Сити]], [[Миссури (штат)|Миссури]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
  |қайтыс болған күні     = 20.11.2006
  |қайтыс болған жері     = {{қайтысболғанжері|Лос Анжелес|Лос Анжелесте}}, [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
  |мамандығы              = {{кинорежиссёр|АҚШ}}&lt;br /&gt;{{сценарийші|АҚШ}}&lt;br /&gt;{{кинопродюсер|АҚШ}}
  |азаматтығы             = {{Байрақ|АҚШ}}
  |белсенді жылдары       = [[1947 жыл|1947]] — [[2006 жыл|2006]]
  |бағыты                 = 
  |киностудия             = 
  |марапаттары            = «[[Құрметті Оскар сыйлығы|Құрметті Оскар]]» (2006)&lt;br /&gt;«[[Алтын глобус]]» (2002)&lt;br /&gt;«[[BAFTA]]» (1993, 2002)&lt;br /&gt;«[[Эмми]]» (1989)&lt;br /&gt;«[[Алтын арыстан]]» (1993, 1996)&lt;br /&gt;«[[Алтын аю]]» (1976, 2002)
  |imdb_id                = 0000265
  |сайты                  =
  |ортаққор               = Robert Altman
}}
'''Роберт Бернард Олтмен''' ({{lang-en|Robert Bernard Altman}}; [[20 ақпан]], [[1925 жыл|1925]], [[Канзас Сити (Миссури)|Канзас Сити]], [[Миссури (штат)|Миссури]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] — [[20 қараша]], [[2006 жыл|2006]], [[Лос Анжелес]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — [[Америка Құрама Штаттары|америка]]лық [[кинорежиссёр]], [[сценарийші]] және [[кинопродюсер]]. «Үлкен үштік» фестивальдерінің барлық бас конкурстық марапаттарын («[[Алтын пальма бұтағы]]», «[[Алтын арыстан]]» және «[[Алтын аю]]») иеленген төрт режиссердің бірі ([[Анри-Жорж Клузо]], [[Микеланджело Антониони]] және [[Джафар Панахи]]мен бірге). 

[[Мартин Скорсезе]], [[Фрэнсис Форд Коппола]], [[Вуди Аллен]], [[Стэнли Кубрик]] және [[Роман Полански]]мен қатар — «[[Жаңа Голливуд]]» бағытының ең ірі режиссерлерінің бірі.

Ол «МЭШ» (1970), «Нэшвилл» (1972), «Ойыншы» (1992), «Қысқа хикаялар» (1993) және «Госфорд-парк» (2001) фильмдері үшін «[[Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы|Үздік режиссер]]» номинациясында бес рет «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]ға» үміткер болды. Ал 2005 жылы кинематографияға қосқан орасан зор үлесі үшін оған осы беделді сыйлықтың [[Құрметті Оскар сыйлығы|құрметті]] мүсіншесі табыс етілді.

== Өмірбаяны ==
=== Жастық шағы ===
Олтмен 1925 жылығы 20 ақпанда [[Миссури (штат)|Миссури]] штатының [[Канзас Сити (Миссури)|Канзас-Сити]] қаласында туған. Анасы Хелен (қыз күніндегі тегі Мэтьюз) үй шаруасымен айналысса, әкесі Бернард Клемент Олтмен жоғары таптан шыққан ауқатты сақтандырушы әрі құмар ойындардың талайын көрген әуесқой ойыншы еді. Олтменнің арғы тегінде [[Немістер|неміс]], [[Ағылшындар|ағылшын]] және [[Ирландықтар|ирланд]] қандары тоғысқан.&lt;ref name=&quot;altman3&quot;&gt;{{cite news |last=Lemons |first=Stephen |title=Robert Altman |page=2 |work=Salon.com |url=http://archive.salon.com/people/bc/2000/08/15/altman/index.html |access-date=2006-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061208024334/http://archive.salon.com/people/bc/2000/08/15/altman/index.html |archive-date=2006-12-08 |df=mdy-all |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name= &quot;altman1&quot;&gt;{{cite news |last=The Daily Telegraph |title=Robert Altman, 81, Mercurial Director of Masterworks and Flops |newspaper=The New York Sun |date=2006-11-22 |url=http://www.nysun.com/article/44018 |access-date=2006-11-22 |archive-date=2007-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929123631/http://www.nysun.com/article/44018 }}&lt;/ref&gt; Әкесі жағынан атасы Үлкен Фрэнк Олтмен кезінде өз тегін ағылшын мәнеріне бейімдеп, «Altmann»-нан «Altman» деп өзгерткен екен.&lt;ref name=&quot;altman1&quot;/&gt; Бала күнінде [[Иезуиттер|иезуит]] мектептерінде, соның ішінде Канзас-Ситидегі Рокхерст орта мектебінде&lt;ref&gt;{{cite news |author=Butler, Robert W. |date=2006-03-05 |title=Finally, An Attitude Adjustment: Hollywood's Establishment Now Embraces Rebel Director Altman |newspaper=[[The Kansas City Star]] |page=5 }}&lt;/ref&gt; қатал католиктік тәрбие алғанымен,&lt;ref name=&quot;altman2&quot;&gt;{{cite web |title=The Religious Affiliation of Robert Altman |publisher=Adherents.com |date=2005-07-28 |url=http://www.adherents.com/people/pa/Robert_Altman.html |access-date=2006-11-22 |archive-date=2006-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060204093322/http://www.adherents.com/people/pa/Robert_Altman.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; есейе келе діннен алыстап кетті.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/film/2004/may/01/features.weekend «Interview: Robert Altman»] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/film/2004/may/01/features.weekend |date=20191113180842 }}, ''The Guardian''&lt;/ref&gt; Соған қарамастан, замандастары оны «өзінше бір католик» немесе католиктік көзқарастағы режиссер деп сипаттайтын.&lt;ref name=&quot;altman2&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.catholichistory.net/Spotlights/SpotlightMovies.htm |title=Spotlight: Catholics at the Movies |publisher=Catholichistory.net |access-date=2014-08-24 |archive-date=2014-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111181208/http://www.catholichistory.net/Spotlights/SpotlightMovies.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

1943 жылы Лексингтондағы Вентворт әскери академиясын тәмамдаған бойда, он сегіз жасар бозбала АҚШ армиясының Әскери-әуе күштеріне аттанады. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] жылдарында [[Калимантан|Борнео]] мен [[Нидерландтық Ост-Үндістан]]да 307-ші бомбалаушы топтың құрамында B-24 («Либерейтор») ауыр ұшағының экипаж мүшесі ретінде 50-ден астам жауынгерлік ұшу тапсырмасын орындайды. Өмірінің бұл отты кезеңін кейіннен ол мысқылмен еске алатын: «Бізге жиі оқ жаудыратын. Өте қорқынышты еді, бірақ жас кезде бәрі басқаша қабылданады. Ол кезде жасым он тоғыз-жиырмада ғана болатын. Ондай шақта басыңда тек қыздар ғой».&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Правила жизни Роберта Олтмена|url=https://esquire.ru/wil/robert-altman|work=Журнал Esquire|access-date=2017-08-13|language=en|archive-date=2015-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150302191541/http://esquire.ru/wil/robert-altman}}&lt;/ref&gt; Сұрапыл соғыстан аман қайтқан соң [[Миссури университеті]]нде инженерлік білім алып, тіпті иттерді белгілеуге арналған татуировка басатын аппарат ойлап тауып, оған патент те иеленеді.

Бос уақытында қалам тербеп, «Оққағар» (The Bodyguard) атты нуар бағытындағы сценарий жазып шығады. Осы туынды желісімен 1948 жылы режиссер [[Ричард Флейшер]] фильм түсіреді. Алғашқы ісінің оңға басуы Олтменге қанат бітіріп, ол [[Нью-Йорк]]ке жол тартады және біраз уақыт жазушылықпен нәпақа тауып көреді.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Человеческая комедия: 7 главных фильмов Роберта Олтмена|url=http://vm.ru/news/2014/02/20/chelovecheskaya-komediya-7-glavnih-filmov-roberta-oltmena-236333.html|work=Вечерняя Москва|access-date=2017-08-13|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20170813142924/http://vm.ru/news/2014/02/20/chelovecheskaya-komediya-7-glavnih-filmov-roberta-oltmena-236333.html|archive-date=2017-08-13}}&lt;/ref&gt; 1950 жылдары туған қаласы Канзас-Ситиге қайта оралып, негізінен Calvin корпорациясының тапсырысымен 65 қысқаметражды деректі таспа түсіреді.

1955 жылы Олтмен жергілікті банкирлердің қолдауына ие болып, өзінің сценарийі негізінде «Құқық бұзушылар» (The Delinquents) атты алғашқы көркем фильмін таспалайды. Алайда бұл туынды сәтсіздікке ұшырап, режиссердің келесі туындысы араға көп жыл салып, тек 1969 жылы — «[[Жаңа Голливуд]]» дәуірінің таңы атқан тұста ғана жарық көреді. Осы үзіліс барысында Олтмен «[[Альфред Хичкок ұсынады]]» секілді әйгілі антологиялардың бірнеше сериясын түсіріп, теледидар саласында танымал әрі сұранысқа ие режиссер болып үлгерген еді.

=== «Жаңа Голливуд» дәуірі ===
Олтмен үлкен кино әлеміне салыстырмалы түрде кеш келді. 1970 жылы оның «[[МЭШ (фильм)|МЭШ]]» (MASH) атты қара комедиясы [[Канн кинофестивалі]]нің «[[Алтын пальма бұтағы]]н» жеңіп алғанда, режиссердің жасы 45-те еді. Осы туынды оны бір сәтте бірінші деңгейдегі режиссерлердің қатарына қосты. Туынды Еуропада ғана емес, Американың өзінде де зор қошеметпен қабылданып, «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығының 6 номинациясына үміткер атанды. Ең ірі киностудиялар болашағынан үлкен үміт күттірген режиссерді коммерциялық жобалармен қызықтыруға тырысты. Алайда Олтмен бұл ұсыныстардың бәрінен бас тартып, күтпеген жерден эксперименталды [[сюрреализм]]ге («Брюстер Маклауд» фильмі) бет бұрды. Осылайша ол өнер ортасындағы «оқшау тұлға» деген атағын тағы бір мәрте дәлелдеді.

Олтменнің 1970-жылдардағы өзіндік қолтаңбасының басты ерекшелігі — түсірілім алаңында жиі импровизациямен туатын, бір-бірімен астасып жататын көпқабатты диалогтар мен дыбыспен жұмыс істеудегі толасыз эксперименттер еді. «Жаңа Голливуд» бағытының ең биік жетістіктерінің қатарына «Маккейб пен миссис Миллер» (1971) атты тарихи фильмі мен кантри-музыка әлемін баяндайтын «Нэшвилл» (1975) көпфигуралы панорамалық туындысы жатады. Алғашқы фильмде голливудтық вестерннің үйреншікті қалыптары натурализм тұрғысынан қайта қаралса, екіншісі «Оскардың» 5 номинациясына ұсынылды (бірақ көрермен арасында үлкен табысқа жете алмады). Соған қарамастан, бұл екі фильм де «МЭШ» сияқты АҚШ тарихындағы ең маңызды фильмдердің [[АҚШ фильмдерінің ұлттық тізілімі]]не енгізілді.

«Үш әйел» (1977) атты мистикалық артхаустан кейін, Олтмен әрбір жаңа еңбегінде өзін әртүрлі жанрда сынап көрді. Оның 1970-жылдардың соңындағы жұмыстарын Голливуд элитасы да, қалың бұқара да түсінбеді. Сол жылдардағы фильмдерге Генри Гибсон, Кит Кэррадайн, Шелли Дюваль сияқты бір арнаға ұйысқан тұрақты актерлік құрам тартылды. [[Робин Уильямс]] басты рөлді сомдаған «Попай» (1980) музыкалық комедиясының кассалық сәтсіздігі Олтменді өзінің Lion’s Gate студиясын сатып, Голливудпен байланысын үзуге мәжбүр етті. 1980-жылдары режиссер негізінен Бродвей театрдарында жұмыс істеді, деректі кинода бағын сынап, уақытының көбін Еуропада өткізді. Осылайша, 90-жылдардың қарсаңында Олтмен толығымен [[Париж]]ге қоныс аударды.

=== Соңғы шығармашылық кезеңі ===
1990 жылы Олтмен [[Винсент ван Гог]] туралы «Винсент пен Тео» атты өмірбаяндық фильм түсірді. Бұл туынды әуелде Ұлыбритания телеарналарына арналған шағын сериал ретінде жоспарланған еді. Оның кинотеатрларға арналған нұсқасы АҚШ-та аса үлкен кассалық табыс әкелмегенімен, киносыншылардың режиссерге деген ықыласын қайта оятып, оның шығармашылық өрлеуіне жол ашқан маңызды бетбұрысқа айналды.&lt;ref name=Murray&gt;{{cite web |last=Murray |first=Noel |title=Vincent &amp; Theo |date=2015-03-30 |work=The Dissolve |url=http://thedissolve.com/reviews/1475-vincent-theo/|archive-date=2016-04-07 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160407084439/http://thedissolve.com/reviews/1475-vincent-theo/}}&lt;/ref&gt;

1992 жылы Олтмен «Ойыншы» (The Player) фильмі арқылы Голливудтың ішкі қалтарыстарына деген өзінің сын көзқарасын ашық білдірді. Бұл туындыға [[Брюс Уиллис]] пен [[Джулия Робертс]]ті қоса алғанда, 66 бірдей танымал тұлға ешқандай қаламақысыз түсуге келісті. Режиссердің келесі еңбегі — Раймонд Карвердің қысқа әңгімелерінің желісімен түсірілген «Қысқа хикаялар» (1993) фильмі болды. [[Венеция кинофестивалі]]нде бұл туынды бас жүлде — «[[Алтын арыстан]]ды» иеленді. Кино зерттеушілері бұл еңбекті Олтменнің «Нэшвиллден» кейінгі ең қуатты туындысы деп жарыса жазды.

Олтменнің келесі шыққан «Жоғары сән» (Prêt-à-Porter, 1994) фильміне өткен дәуірдің [[Софи Лорен]] мен [[Марчелло Мастроянни]] бастаған еуропалық және голливудтық талай жарық жұлдыздары жиналды. Алайда, сән әлемін мысқылдаған бұл туынды сәтсіздікке ұшырап, сыншылардан оңбай сөгіс естіді, тіпті режиссерді бірнеше сот талқылауына сүйреді. 1990-жылдардың соңындағы кассалық және шығармашылық сәтсіздіктердің тізбегін тек 2006 жылы жарық көрген «[[Госфорд-парк]]» (2001) тарихи фильмі ғана үзе алды. Британ театр мектебінің маңдайалды актерлерін бір арнаға тоғыстырған бұл туынды «[[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік фильм]]» номинациясында «Оскарға» ұсынылып, «[[Үздік түпнұсқалық сценарий үшін Оскар сыйлығы|Үздік сценарий]]» жүлдесін жеңіп алды. Айта кетерлігі, 1999 жылы Олтмен Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланған еді.

Әйгілі режиссер 2006 жылы 20 қарашада 81 жасына қараған шағында [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]]тегі «Сидарз-Синай» медициналық орталығында көз жұмды. Ажалға [[Лейкоз|лейкемия]] дертінің асқынуы себеп болды. Өмірден өтерінен аз уақыт бұрын ғана оған кинематографияны дамытуға қосқан орасан зор үлесі үшін [[Құрметті Оскар сыйлығы|құрметті «Оскар»]] сыйлығы табысталған еді. Режиссердің денесі кремацияланып, күлі теңізге шашылды.&lt;ref name=AAAS&gt;{{cite web|title=Book of Members, 1780–2010: Chapter A|url=http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterA.pdf|publisher=American Academy of Arts and Sciences|access-date=2011-04-15|archive-date=2012-03-01|archive-url=https://www.webcitation.org/65q6Dp78N?url=http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterA.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Режиссер [[Пол Томас Андерсон]] өзінің «[[Мұнай (фильм)|Мұнай]]» (There Will Be Blood, 2007) атты әйгілі фильмін ұстазы әрі досы Роберт Олтменнің жарқын елесіне арнады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Сыртқы сілтемелер}}
{{Үздік режиссёр үшін Тәуелсіз рух сыйлығы}}

[[Санат:Құрметті Оскар сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:BAFTA марапаты иегерлері]]
[[Санат:Эмми сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Алтын пальма бұтағы сыйлығының иегерлері (режиссёрлер)]]</text>
      <sha1>kybp8emn41gmdfjru57mpitohy0arcy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анри-Жорж Клузо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>722499</id>
    <revision>
      <id>3606609</id>
      <parentid>3541353</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T10:01:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <origin>3606609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11442" sha1="izsj0t3ee56pvql1t7ss2ratklanvgd" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі                  = Анри-Жорж Клузо
  |шынайы есімі           = {{lang-fr|Henri-Georges Clouzot}}
  |сурет                  = Henri-Georges Clouzut (cropped) 1953.jpg
  |сурет ені              = 250
  |сурет атауы            = Анри-Жорж Клузо (1953)
  |туған кездегі есімі  =
  |туған күні           = 20.11.1907
  |туған жері           = Ньор, [[Де-Севр]], [[Франция]]
  |қайтыс болған күні     = 12.01.1977
  |қайтыс болған жері     = [[Париж]], [[Франция]]
  |мамандығы              = {{кинорежиссёр|Франция}}&lt;br /&gt;{{кинопродюсер|Франция}}&lt;br /&gt;{{сценарийші|Франция}}
  |азаматтығы             = {{FRA}}
  |белсенді жылдары       = [[1931 жыл|1931]]—[[1968 жыл|1968]]
  |бағыты                 = 
  |киностудия             =
  |марапаттары            = «[[BAFTA]]» (1955)&lt;br /&gt;«[[Алтын пальма бұтағы]]» (1953)&lt;br /&gt;«[[Алтын арыстан]]» (1949)&lt;br /&gt;«[[Алтын аю]]» (1953)
  |imdb_id                = 0167241
  |сайты                  =
  |ортаққор               = Henri-Georges Clouzot
}}
'''Анри-Жорж Клузо''' ({{lang-fr|Henri-Georges Clouzot}}; [[12 қаңтар]], [[1977 жыл|1907]], Ньор, [[Де-Севр]], [[Франция]] — [[12 қаңтар]], [[1977 жыл|1977]], [[Париж]], [[Франция]]) — [[Франция|франциялық]] [[кинорежиссёр]], [[сценарийші]] және [[кинопродюсер]]. Триллер жанрының ең танымал режиссерлерінің бірі.&lt;ref name=&quot;imdb&quot;&gt;[http://www.imdb.com/name/nm0167241/bio Биография] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090720100210/http://www.imdb.com/name/nm0167241/bio |date=2009-07-20 }}{{ref-en}} [[Internet Movie Database]] сайтында&lt;/ref&gt; Оны франциялық [[Альфред Хичкок|Хичкок]] деп атайды.&lt;ref name=&quot;imdb&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;hw&quot;&gt;[https://archive.today/20130125170119/http://www.hollywood.com/celebrity/HenriGeorges_Clouzot/198814 Анри-Жорж Клузо]{{ref-en}} на сайте Hollywood.com&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.reelviews.net/movies/w/wages_fear.html ''Wages of Fear''. A Film Review by James Berardinelli] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511225044/http://www.reelviews.net/movies/w/wages_fear.html |date=2008-05-11 }}{{ref-en}}&lt;/ref&gt; Клузо — [[Берлин кинофестивалі|Берлин]]де «[[Алтын аю]]», [[Венеция кинофестивалі|Венеция]]да «[[Алтын арыстан]]» және [[Канн кинофестивалі|Канн]]дағы «[[Алтын пальма бұтағы]]» марапаттарын алған төрт режиссердің бірі (қалған үшеуі — [[Роберт Олтмен]], [[Микеланджело Антониони]] және [[Джафар Панахи]]).

Клузо ең алдымен триллер жанрындағы туындыларымен танымал. Оның «Қорқыныш үрейі» (1953) және «Ібілістер» (1955) фильмдері 1950-жылдардағы ең ұлы кинотуындылардың қатарында  танылған. Сонымен қатар ол деректі фильмдер де түсірген, оның ішінде Франция үкіметі ұлттық қазына деп жариялаған «Пикассо жұмбағы» (1956) фильмі бар

Клузо ерте жасынан киноға құмар болды және жазушылық мансапты армандап, Парижге көшіп барды. Кейінірек оны продюсер Адольф Оссо [[Берлин]]ге неміс фильмдерінің француз тіліндегі нұсқаларын жазу үшін жұмысқа шақырды. [[Нацистік Германия]]дағы UFA студиясында еврей продюсерлерімен достық қарым-қатынаста болғаны үшін жұмыстан шығарылғаннан кейін, Клузо Францияға оралды. Онда ол [[туберкулез]]ге шалдығып, бірнеше жыл төсек тартып жатып қалды. Сауыққаннан кейін, нацистер басып алған Францияда немістерге тиесілі Continental Films компаниясында сценарийші болып жұмысқа тұрды. Continental-да жұмыс істегенде Клузо үлкен танымалдылыққа ие болған фильмдерді сценарийін жазып, түсірді. Оның екінші фильмі — «Құзғын» провинциялық Францияның ауыр өмірін шынайы көрсеткені үшін үлкен дау тудырып, ол фильм жарыққа шыққанға дейін Continental-дан жұмыстан шығарылды. Continental компаниясымен байланысы болғаны үшін Франция үкіметі Клузоны [[коллаборационизм]] (басқыншылармен қызметтес болу) үшін айыптады. Осыған байланысты оған өмір бойы кино түсіруге тыйым салынды, бірақ кейінірек бұл мерзім қысқартылып, ол 1947 жылға дейін шығармашылықтан шеттетілді.

Тыйым алынып тасталғаннан кейін, 1940-жылдардың соңында Клузо «Орфевр жағалауы» сияқты табысты фильмдерімен Франциядағы беделі мен танымалдылығын қайта тіктеді. «Микетта» атты комедиялық фильмі жарыққа шыққан соң, Клузо Вера Гибсон-Амадоға үйленді. Вера оның кейінгі үш көркем фильмінде басты рөлдерді сомдады. 1950-жылдардың басы мен ортасында «Қорқыныш үрейі» және «Ібілістер» фильмдері үшін Клузо халықаралық киносыншылар мен көрермендердің ілтипатына бөленді; бұл екі туынды да ондаған жылдар өткен соң римейктер түсіруге негіз болды. «Ақиқат» фильмі шыққаннан кейін оның әйелі Вера жүрек талмасынан қайтыс болды. Осыдан кейін депрессия, сырқаттану және «[[Франциялық жаңа толқын]]» бағытындағы сыншылардың жаңа көзқарастары салдарынан Клузоның мансабы құлдырай бастады.

Клузоның мансабы кейінгі жылдары бәсеңдеп, тек бірнеше теледидарлық деректі фильмдермен және 1960-жылдардағы екі көркем фильммен шектелді. 1970-жылдары ол қолданысқа енбеген бірнеше сценарий жазды. Клузо 1977 жылы Парижде қайтыс болды.

== Фильмография ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align:center;&quot;
|+ Режиссёр ретінде
|-
! width=&quot;50&quot; | Жыл
! width=&quot;250&quot; | Қазақша атауы
! width=&quot;220&quot; | Түпнұсқа атауы
! width=&quot;100&quot; | [[Кинорежиссёр|Режиссёр]]
! width=&quot;100&quot; | [[Сценарийші|Сценарийші]]
! width=&quot;100&quot; | [[Кинопродюсер|Продюсер]]
|-
| 1931
| align=&quot;left&quot; | Батиньольдегі қорқыныш &lt;small&gt;(қысқаметражды)&lt;/small&gt;
| align=&quot;left&quot; | ''La terreur des batignolles''
| {{Иә}} 
| {{Жоқ}} 
| {{Жоқ}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1933
| align=&quot;left&quot; | Ханшайымның еркелігі
| align=&quot;left&quot; | ''Caprice de princesse''
| {{Иә|&lt;small&gt;(қосалқы реж.)&lt;/small&gt;}}  
| {{Иә}} 
| {{Жоқ}}
|-
| align=&quot;left&quot; | Бәрі де махаббат үшін
| align=&quot;left&quot; | ''Tout pour l'amour''
| {{Иә|&lt;small&gt;(қосалқы реж.)&lt;/small&gt;}} 
| {{Иә}} 
| {{Жоқ}}
|-
| 1942
| align=&quot;left&quot; | ''[[21-ші үйде тұратын өлтіруші]]''
| align=&quot;left&quot; | ''L'Assassin habite au 21''
| {{Иә}} 
| {{Иә}} 
| {{Жоқ}}
|-
| 1943
| align=&quot;left&quot; | ''[[Құзғын (фильм, 1943)|Құзғын]]''
| align=&quot;left&quot; | ''Le corbeau''
| {{Иә}} 
| {{Иә}} 
| {{Жоқ}}
|-
| 1947
| align=&quot;left&quot; | ''[[Орфевр жағалауы]]''
| align=&quot;left&quot; | ''Quai des orfèvres''
| {{Иә}} 
| {{Иә}} 
| {{Жоқ}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1949
| align=&quot;left&quot; | ''[[Манон(фильм)|Манон]]''
| align=&quot;left&quot; | ''Manon''
| {{Иә}} 
| {{Иә}} 
| {{Жоқ}}
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Өмірге оралу]] 
| align=&quot;left&quot; | ''Retour à la vie''
| {{Иә|&lt;small&gt;(сегмент режиссері)&lt;/small&gt;}} 
| {{Жоқ}} 
| {{Жоқ}}
|-
| 1950
| align=&quot;left&quot; | ''[[Микетта (фильм, 1950)|Микетта мен оның анасы]]''
| align=&quot;left&quot; | ''Miquette et sa mère''
| {{Иә}} 
| {{Иә}} 
| {{Жоқ}}
|-
| 1953
| align=&quot;left&quot; | ''[[Қорқыныш үрейі]]''
| align=&quot;left&quot; | ''Le salaire de la peur''
| {{Иә}} 
| {{Иә}} 
| {{Иә}}
|-
| 1955
| align=&quot;left&quot; | ''[[Ібілістер (фильм, 1955)|Ібілістер]]''
| align=&quot;left&quot; | ''Les diaboliques''
| {{Иә}} 
| {{Иә}} 
| {{Иә}}
|-
| 1956
| align=&quot;left&quot; | ''[[Пикассо жұмбағы]]'' &lt;small&gt;(деректі фильм)&lt;/small&gt;
| align=&quot;left&quot; | ''Le mystère picasso''
| {{Иә}} 
| {{Иә}} 
| {{Иә}}
|-
| 1957
| align=&quot;left&quot; | ''[[Тыңшылар (фильм, 1957)|Тыңшылар]]''
| align=&quot;left&quot; | ''Les espions''
| {{Иә}} 
| {{Иә}} 
| {{Иә}}
|-
| 1960
| align=&quot;left&quot; | ''[[Ақиқат (фильм, 1960)|Ақиқат]]''
| align=&quot;left&quot; | ''La vérité''
| {{Иә}} 
| {{Иә}} 
| {{Жоқ}}
|-
| 1966
| align=&quot;left&quot; | Герберт фон Караян: Репетиция және концерт &lt;small&gt;(музыкалық деректі фильм)&lt;/small&gt;
| align=&quot;left&quot; | Herbert von Karajan in Rehearsal and Performance
| {{Иә}} 
| {{Жоқ}} 
| {{Жоқ}}
|-
| 1967
| align=&quot;left&quot; | Джузеппе Верди: Халықаралық Реквием &lt;small&gt;(музыкалық деректі фильм)&lt;/small&gt;
| align=&quot;left&quot; | ''Messa da requiem von giuseppe verdi''
| {{Иә}} 
| {{Жоқ}} 
| {{Жоқ}}
|-
| 1968
| align=&quot;left&quot; | ''[[Тұтқын әйел (фильм, 1968)|Тұтқын әйел]]''
| align=&quot;left&quot; | ''La Prisonnière''
| {{Иә}} 
| {{Иә}} 
| {{Жоқ}}
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:BAFTA марапаты иегерлері]]
[[Санат:Алтын пальма бұтағы сыйлығының иегерлері (режиссёрлер)]]</text>
      <sha1>izsj0t3ee56pvql1t7ss2ratklanvgd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Говард Хоукс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>722726</id>
    <revision>
      <id>3606603</id>
      <parentid>3354278</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T09:52:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <origin>3606603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6345" sha1="plmrkulcrynb06f99fdrhrez0ke6cl2" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі                  = Говард Хоукс
  |шынайы есімі           = {{lang-en|Howard Hawks}}
  |сурет                  = Howard Hawks head shot.jpg
  |сурет ені              = 250
  |сурет атауы            = Говард Хоукс 
  |туған кездегі есімі  = Говард Винчестер Хоукс
  |туған күні           = 30.05.1896
  |туған жері           = [[Гошен (Индиана)|Гошен]], [[Индиана]]
  |қайтыс болған күні     = 26.12.1977
  |қайтыс болған жері     = [[Палм-Спрингс (Калифорния)|Палм-Спрингс]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
  |білімі                 = [[Корнелл университеті]]
  |мамандығы              = {{кинорежиссёр|АҚШ}}&lt;br /&gt;{{сценарийші|АҚШ}}&lt;br /&gt;{{кинопродюсер|АҚШ}}
  |азаматтығы             = {{USA}}
  |белсенді жылдары       = [[1916 жыл|1916]] — [[1970 жыл|1970]]
  |бағыты                 = 
  |киностудия             = 
  |марапаттары            = «[[Құрметті Оскар сыйлығы|Құрметті Оскар]]» (1975) — кинодағы ерекше еңбегі үшін
  |imdb_id                = 0001328
  |сайты                  =
  |ортаққор               = Howard Hawks
}} 
'''Говард Винчестер Хоукс''' ({{lang-en|Howard Winchester Hawks}}; [[30 мамыр]] [[1896 жыл|1896]], [[Гошен (Индиана)|Гошен]], [[Индиана]] — [[26 желтоқсан]] [[1977 жыл|1977]], [[Палм-Спрингс (Калифорния)|Палм-Спрингс]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — [[Америка Құрама Штаттары|америка]]лық [[кинорежиссёр]], [[сценарийші]] және [[кинопродюсер]]. Киносыншы Леонард Малтин оны «есімі көпшілікке таныс болмаса да, ең ұлы америкалық режиссер» деп атаған. Ал [[Роджер Эберт]] Хоуксты «таза кино түсірудің хас шебері және авторлық кино сыншыларының кумирі» деп сипаттады, өйткені ол сан алуан жанрдағы туындыларында өзіне тән байсалды құндылықтарды қалыптастыра білді. Ол «Сержант Йорк» (1941) фильмі үшін «[[Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы|Үздік режиссер]]» номинациясы бойынша [[Оскар сыйлығы|Оскар]] сыйлығына ұсынылып, 1974 жылы киноөнерге қосқан үлесі үшін [[Құрметті Оскар сыйлығы|Құрметті Оскар]] сыйлығын иеленді. 

Хоукс — комедия, драма, гангстерлік фильмдер, ғылыми фантастика, нуар, соғыс фильмдері мен вестерн сияқты көптеген жанрларды меңгерген әмбебап режиссер. Оның фильмдеріндегі өр мінезді, өткір тілді әйел бейнелері кейіннен кино тарихында «Хоукстық әйел» деген терминнің қалыптасуына негіз болды.

Хоукстың шығармашылығы [[Мартин Скорсезе]], [[Роберт Олтмен]], [[Джон Карпентер]], [[Райнер Вернер Фасбиндер]], [[Квентин Тарантино]] және [[Майкл Манн]] сияқты режиссерлерге зор ықпал етті. [[Entertainment Weekly]] журналы Хоуксты ең ұлы режиссерлер тізімінде төртінші орынға қойып, былай деп жазды:

«Оның қолтаңбасы визуалдылықтан бұрын тақырыптық тереңдігімен ерекшеленеді: ерлердің айнымас серті, сол ерлердің аптығын басатын әйелдер бейнесі, паңдыққа деген жиіркеніш және астарлы әзілге деген құштарлық. Оның вестерндері мен драмаларында, мюзиклдері мен комедияларында нағыз кәсіби маманның еркіндігі сезіледі. Француздардың оған неліктен тамсанғаны түсінікті: оның қарапайымдылыққа бүккен тереңдігі — студиялық жүйенің ең үздік жарнамасы болды».&lt;ref&gt;{{Cite magazine |title=The 50 Greatest Directors and Their 100 Best Movies |magazine=Entertainment Weekly |url=https://ew.com/article/1996/04/19/50-greatest-directors-and-their-100-best-movies/}}&lt;/ref&gt;

Ал атақты француз режиссері [[Жан-Люк Годар]] оны «барлық америкалық өнерпаздардың ішіндегі ең ұлысы» деп бағалаған.&lt;ref name=&quot;telegraph.co.uk&quot;&gt;Horne, Philip. [https://www.telegraph.co.uk/culture/film/classic-movies/8229597/Howard-Hawks-The-king-of-American-cool.html &quot;Howard Hawks: The king of American cool.&quot;] ''The Daily Telegraph'' (London), December 29, 2010. Retrieved: July 1, 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Brody, Richard. [https://www.newyorker.com/online/blogs/movies/2011/12/jean-luc-godard-bravo-rio-bravo.html &quot;Jean-Luc Goddard: Bravo, 'RIO BRAVO'.&quot;] ''The New Yorker'', December 2, 2011. Retrieved: July 1, 2016.&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Құрметті Оскар сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Корнелл университеті түлектері]]
[[Санат:Инсульттан қайтыс болғандар]]
[[Санат:Вестерн режиссёрлері]]</text>
      <sha1>plmrkulcrynb06f99fdrhrez0ke6cl2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Брайан Де Пальма</title>
    <ns>0</ns>
    <id>722791</id>
    <revision>
      <id>3606622</id>
      <parentid>3418135</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T10:52:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <origin>3606622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9833" sha1="l1s3qk5phlqihgg7ksd3fj0hzw143tc" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі                  = Брайан Де Пальма
  |шынайы есімі           = {{lang-en|Brian De Palma}}
  |сурет                  = Brian De Palma Deauville 2011.jpg
  |сурет ені              = 250
  |сурет атауы            = Брайан Де Пальма (2011)
  |туған кездегі есімі  = Брайан Расселл Де Пальма
  |туған күні           = 11.09.1940
  |туған жері           = [[Ньюарк (Нью-Джерси)|Ньюарк]], [[Нью-Джерси]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
  |қайтыс болған күні     = 
  |қайтыс болған жері     = 
  |білімі                 = [[Колумбия университеті]]&lt;br /&gt;[[Сара Лоуренс колледжі]]
  |мамандығы              = {{кинорежиссёр|АҚШ}}&lt;br /&gt;{{сценарийші|АҚШ}}&lt;br /&gt;{{кинопродюсер|АҚШ}}
  |азаматтығы             = {{USA}}
  |белсенді жылдары       = [[1960 жыл|1960]] — қазіргі уақыт
  |бағыты                 = 
  |киностудия             = 
  |жұбайы                 = {{Ubl
  | {{marriage|[[Нэнси Аллен]]|1979|1984|end=div}}
  | {{marriage|[[Гейл Энн Хёрд]]|1991|1993|end=div}}
  | {{marriage|Дарнелл Грегорио|1995|1997|end=div}}
  }}
  |балалары               = 2
  |марапаттары            = «[[Күміс арыстан]]» (1969)&lt;br /&gt;«[[Күміс аю]]» (2007)
  |imdb_id                = 0000361
  |сайты                  = 
  |ортаққор               = Brian De Palma
}}
'''Брайан Де Пальма''' ({{lang-en|Brian De Palma}}; [[11 қыркүйек]], [[1940 жыл|1940]], [[Ньюарк (Нью-Джерси)|Ньюарк]], [[Нью-Джерси]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — [[Америка Құрама Штаттары|америка]]лық [[кинорежиссёр]], [[сценарийші]] және [[кинопродюсер]]. Кино әлемінде 50 жылдан астам уақыт еңбек еткен ол көбіне саспенс, криминал және психологиялық триллер жанрларындағы туындыларымен танымал. Де Пальма «[[Жаңа Голливуд]]» буынының жетекші өкілдерінің бірі болды.&lt;ref name=&quot;AVprimer&quot;&gt;Murray, Noel &amp; Tobias, Scott (March 10, 2011). [https://www.avclub.com/dive-into-the-virtuosic-thrillers-of-brian-de-palma-1798225034 &quot;Brian De Palma | Film | Primer&quot;]. ''The A.V. Club''. Retrieved February 3, 2012.&lt;/ref&gt;

Оған жас режиссер ретінде алғашқы танымалдылықты [[Стивен Кинг]]тің аттас романы бойынша түсірілген «Кэрри» (1976) фильмі әкелді. Ол «Өлтіру үшін киіну» (1980), «Қол тигізбейтіндер» (1987) және «Орындалмас миссия» (1996) фильмдерімен коммерциялық табысқа жетті. Сондай-ақ, «Сәлемдемелер» (1968), «Сәлем, анашым!» (1970), «Апалы-сиңлілер» (1972), «Жұмақ елесі» (1974), «Қаһар» (1978) және «[[Тыртық бет (фильм, 1983)|Тыртық бет]]» (1983) сияқты культтік классикаға айналған туындыларды дүниеге әкелді.

Оның шығармашылығы зорлық-зомбылық пен сексуалдық мазмұнның көптігі үшін жиі сынға ұшыраса да, [[Роджер Эберт]] пен [[Полин Кейл]] сияқты америкалық киносыншылар оны жоғары бағалап, қорғап келді.&lt;ref name=&quot;KaelBO&quot;&gt;Kael, Pauline (July 27, 1981). [http://www.criterion.com/current/posts/1830-blow-out-portrait-of-the-artist-as-a-young-gadgeteer &quot;Blow Out: Portrait of the Artist as a Young Gadgeteer&quot;]. ''The New Yorker''. Retrieved February 3, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FemmeFataleEbert&quot;&gt;Ebert, Roger (November 6, 2002). [https://www.rogerebert.com/reviews/femme-fatale-2002 &quot;''Femme Fatale'' (2002)&quot;]. ''Chicago Sun-Times''. Retrieved January 14, 2012.&lt;/ref&gt; 2015 жылы оның өмірі мен шығармашылығы туралы Ноа Баумбах түсірген деректі фильм жарық көріп, көрермендер мен мамандар тарапынан жылы қабылданды.&lt;ref&gt;{{cite web| title=De Palma| last=Peter| first=Sobczynski| work=RogerEbert.com| url=https://www.rogerebert.com/reviews/de-palma-2016}}&lt;/ref&gt;

== Фильмография ==
{{ФильмдеЖоғ}}
{{Фильмде|1968|{{iw|Сәнді өлім|Сәнді өлім|en|Murder a la Mod}}|Murder a la Mod|режиссёр, сценарийші, монтажер}}
{{Фильмде|1968|{{iw|Сәлемдемелер|Сәлемдемелер|en|Greetings (1968 film)}}|Greetings|режиссёр, сценарийші, монтажер}}
{{Фильмде|1969|{{iw|Үйлену тойы (фильм, 1969)|Үйлену тойы|en|The Wedding Party (1969 film)}}|The Wedding Party|режиссёр, сценарийші, продюсер, монтажер}}
{{Фильмде|1970|{{iw|Сәлем, анашым!|Сәлем, анашым!|en|Hi, Mom!}}|Hi, Mom!|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|1972|{{iw|Қояныңмен таныс бол|Қояныңмен таныс бол|en|Get to Know Your Rabbit}}|Get to Know Your Rabbit|режиссёр}}
{{Фильмде|1972|{{iw|Апалы-сиңлілер (фильм, 1972)|Апалы-сиңлілер|en|Sisters (1972 film)}}|Sisters|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|1974|{{iw|Жұмақ елесі|Жұмақ елесі|en|Phantom of the Paradise}}|Phantom of the Paradise|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|1976|{{iw|Ессіздік (фильм, 1976)|Ессіздік|en|Obsession (1976 film)}}|Obsession|режиссёр}}
{{Фильмде|1976|{{iw|Кэрри (фильм, 1976)|Кэрри|en|Carrie (1976 film)}}|Carrie|режиссёр}}
{{Фильмде|1978|{{iw|Қаһар (фильм, 1978)|Қаһар|en|The Fury (1978 film)}}|The Fury|режиссёр}}
{{Фильмде|1979|{{iw|Үй киносы (фильм)|Үй киносы|en|Home Movies (film)}}|Home Movies|режиссёр, продюсер}}
{{Фильмде|1980|{{iw|Өлтіру үшін киіну (фильм, 1980)|Өлтіру үшін киіну|en|Dressed to Kill (1980 film)}}|Dressed to Kill|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|1981|{{iw|Жарылыс (фильм, 1981)|Жарылыс|en|Blow Out}}|Blow Out|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|1983|[[Тыртық бет (фильм, 1983)|Тыртық бет]]|Scarface|режиссёр}}
{{Фильмде|1984|{{iw|Дене телқойы (фильм, 1984)|Дене телқойы|en|Body Double}}|Body Double|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{Фильмде|1986|{{iw|Ақылды жігіттер (фильм, 1986)|Ақылды жігіттер|en|Wise Guys (1986 film)}}|Wise Guys|режиссёр}}
{{Фильмде|1987|{{iw|Қол тигізбейтіндер (фильм, 1987)|Қол тигізбейтіндер|en|The Untouchables (film)}}|The Untouchables|режиссёр}}
{{Фильмде|1989|{{iw|Соғыс құрбандары (фильм, 1989)|Соғыс құрбандары|en|Casualties of War}}|Casualties of War|режиссёр}}
{{Фильмде|1990|{{iw|Астамшылық алауы (фильм, 1990)|Астамшылық алауы|en|The Bonfire of the Vanities (film)}}|The Bonfire of the Vanities|режиссёр, продюсер}}
{{Фильмде|1992|{{iw|Кайнның тірілуі|Кайнның тірілуі|en|Raising Cain}}|Raising Cain|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|1993|{{iw|Карлитоның жолы|Карлитоның жолы|en|Carlito's Way}}|Carlito's Way|режиссёр}}
{{Фильмде|1996|{{iw|Орындалмас миссия (фильм)|Орындалмас миссия|en|Mission: Impossible (film)}}|Mission: Impossible|режиссёр}}
{{Фильмде|1998|{{iw|Жылан көздері (фильм, 1998)|Жылан көздері|en|Snake Eyes (1998 film)}}|Snake Eyes|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{Фильмде|2000|{{iw|Марсқа миссия (фильм, 2000)|Марсқа миссия|en|Mission to Mars}}|Mission to Mars|режиссёр}}
{{Фильмде|2002|{{iw|Өлімге соқтыратын әйел|Өлімге соқтыратын әйел|en|Femme Fatale (2002 film)}}|Femme Fatale|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|2006|{{iw|Қара орхидея (фильм, 2006)|Қара орхидея|en|The Black Dahlia (film)}}|The Black Dahlia|режиссёр}}
{{Фильмде|2007|{{iw|Түзету (фильм, 2007)|Түзету|en|Redacted (film)}}|Redacted|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|2012|{{iw|Құштарлық (фильм, 2012)|Құштарлық|en|Passion (2012 film)}}|Passion|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|2019|{{iw|Домино (фильм, 2019)|Домино|en|Domino (2019 film)}}|Domino|режиссёр}}
{{ФильмдеТөм}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Колумбия университеті түлектері]]</text>
      <sha1>l1s3qk5phlqihgg7ksd3fj0hzw143tc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рон Ховард</title>
    <ns>0</ns>
    <id>722931</id>
    <revision>
      <id>3606443</id>
      <parentid>3354283</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T18:36:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <origin>3606443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13025" sha1="tgpokeia4fdg07az3vb5uh0d1ra2u0f" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі                  = Рон Ховард
  |шынайы есімі           = {{lang-en|Ron Howard}};
  |сурет                  = RonHoward2023.jpg
  |сурет ені              = 250
  |сурет атауы            = Рон Ховард (2023)
  |туған кездегі есімі  =  Рональд Уильям Ховард
  |туған күні           = 01.03.1954
  |туған жері           = [[Данкан (Оклахома)|Данкан]], [[Оклахома]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
  |қайтыс болған күні     =
  |қайтыс болған жері     =
  |мамандығы              = {{кинорежиссёр|АҚШ}}&lt;br /&gt;{{сценарийші|АҚШ}}&lt;br /&gt;{{кинопродюсер|АҚШ}}&lt;br /&gt;{{актер|АҚШ}}
  |азаматтығы             = {{байрақ|АҚШ}}
  |белсенді жылдары       = [[1956 жыл|1956]] — қазіргі уақыт
  |бағыты                 = 
  |киностудия             = 
  |марапаттары            = «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (2002 — екі мәрте)&lt;br&gt;«[[Алтын глобус]]» (1978)&lt;br&gt;«[[Сатурн марапаты|Сатурн]]» (1986)&lt;br&gt;«[[Эмми]]» (1998, 2004, 2008, 2010)
  |imdb_id                =  0000165
  |сайты                  = 
  |ортаққор               = Ron Howard
}}
'''Рональд (Рон) Уильям Ховард''' ({{lang-en|Ronald William «Ron» Howard}}; [[1 наурыз]] [[1954 жыл|1954]], [[Данкан (Оклахома)|Данкан]], [[Оклахома]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — [[Америка Құрама Штаттары|америка]]лық [[кинорежиссёр]], [[сценарийші]], [[кинопродюсер]] және [[актер]]. «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» марапатының екі дүркін иегері. Актриса [[Брайс Даллас Ховард]]тың әкесі.

Ховард еңбек жолын бала актер ретінде бастап, кейіннен режиссураға ауысты. Өзінің алты онжылдыққа созылған шығармашылық жолында ол екі «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]», жеті «[[Эмми]]», екі «[[Алтын глобус]]» және екі «[[Грэмми]]» жүлдесін қоса алғанда, көптеген беделді марапаттарға ие болды. 2003 жылы АҚШ-тың Өнер саласындағы ұлттық медалімен марапатталса, 2013 жылы Телевизиялық даңқ залына енгізілді.&lt;ref name=&quot;nea.gov&quot;&gt;{{cite web |title=President Bush Announces 2003 Medal of Arts Recipients |publisher=National Endowment for the Arts |date=November 12, 2003 |url=http://www.nea.gov/news/news03/MedalsAnnounce2003.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130624175651/http://www.nea.gov/news/news03/MedalsAnnounce2003.html |archive-date=June 24, 2013 |access-date=July 17, 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine |last=Carlson |first=Erin |title=Les Moonves, Dick Wolf and Ron Howard Among TV 'Hall of Fame' Inductees |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/les-moonves-dick-wolf-ron-414745/ |access-date=August 29, 2017 |magazine=The Hollywood Reporter |date=January 23, 2013}}&lt;/ref&gt; Кино мен телевизия саласына қосқан үлесі үшін [[Голливуд Даңқ аллеясы|Голливудтың «Даңқ аллеясы]]нда» оның екі бірдей жұлдызы орнатылған.

Ховард алғаш рет бала актер ретінде танылып, бірнеше телехикаяларға түсті. Ал 1960 жылдан 1968 жылға дейін көрсетілген «Энди Гриффит шоуы» ситкомында шериф Энди Гриффиттің ұлы — кішкентай Опи Тейлордың рөлін сомдап, бүкіл елге танымал болды. Осы кезеңде ол үлкен кассалық әрі сыншылардың жоғары бағасын алған «Музыкант» (1962) мюзикл-фильміне де түсті. Кейіннен Ховард киноиндустрияға үлкен ықпал еткен «[[Америкалық граффити]]» (1973) атты есейе бастаған жасөспірімдер туралы фильмде басты рөлдердің бірін ойнап, «Бақытты күндер» (1974–1980) ситкомындағы Ричи Каннингем рөлі арқылы әрбір америкалық отбасына жақсы таныс есімге айналды. Сондай-ақ, ол «Спайкс бандасы» (1974), «Сұрмерген» (1976) және өзінің режиссерлік дебюті болған «Үлкен автоұрлық» (1977) фильмдерінде басты рөлдерді сомдады.

1980 жылы Ховард режиссураға, продюсерлікке және кейде түрлі фильмдер мен телехикаялардың сценарийін жазуға толық көшу үшін «Бақытты күндер» жобасынан кетті. Оның режиссерлік еңбектерінің қатарында «Түнгі ауысым» (1982), «Сплеш» (1984) және «Піллә» (1985) комедиялары, «Уиллоу» (1988) фэнтезиі, «Кері тартылыс» (1991) триллері және газет редакциясының тынысын суреттейтін «Газет» (1994) комедиялық драмасы бар. Ол «Тамаша ақыл» (2001) туындысы үшін «[[Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы|Үздік режиссер]]» және «[[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік фильм]]» номинацияларында «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығын жеңіп алды, ал кейіннен «Фрост Никсонға қарсы» (2008) тарихи драмасы үшін осы санаттар бойынша тағы да екі мәрте «Оскарға» ұсынылды.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.theguardian.com/film/2002/feb/12/awardsandprizes.news |title=Full list of Oscar winners and nominees |newspaper=The Guardian |date=February 12, 2002 |access-date=November 27, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=https://www.harpersbazaar.com/celebrity/red-carpet-dresses/a5572/oscar-nominations-2009/ |title=The 2009 Oscar Nominations |magazine=Harper's Bazaar |date=January 22, 2009 |access-date=November 27, 2020}}&lt;/ref&gt;

Ховард «[[Аполлон 13 (фильм)|Аполлон 13]]» (1995), «Нокдаун» (2005), «Жарыс» (2013), «Теңіз жүрегінде» (2015) және «Он үш өмір» (2022) сияқты тарихи драмаларды, «Гринч — Рождествоны қалай ұрлады» (2000) балаларға арналған фэнтези-фильмін, «Роберт Лэнгдон» (2006–2016) детективті-триллер франшизасын, «Диллемма» (2011) комедиясын және «Хан Соло. Жұлдызды соғыстар: Хикая» (2018) ғарыш драмасын түсірді. Сонымен қатар, ол «The Beatles: Аптасына сегіз күн» (2016), «Паваротти» (2019) және «Біз адамдарды тамақтандырамыз» (2022) сияқты көптеген танымал деректі фильмдердің режиссері атанды.

== Фильмография ==
=== Толықметражды фильмдер ===
{{ФильмдеЖоғ}}
{{Фильмде|1977|{{iw|Үлкен автоұрлық (фильм)|Үлкен автоұрлық|en|Grand Theft Auto (film)}}|Grand Theft Auto|режиссёр}}
{{Фильмде|1982|{{iw|Түнгі ауысым (фильм, 1982)|Түнгі ауысым|en|Night Shift (1982 film)}}|Night Shift|режиссёр}}
{{Фильмде|1984|{{iw|Сплеш (фильм)|Сплеш|en|Splash (film)}}|Splash|режиссёр}}
{{Фильмде|1985|{{iw|Піллә (фильм)|Піллә|en|Cocoon (film)}}|Cocoon|режиссёр}}
{{Фильмде|1986|{{iw|Гун Хо (фильм)|Гун Хо|en|Gung Ho (film)}}|Gung Ho|режиссёр}}
{{Фильмде|1988|{{iw|Уиллоу (фильм)|Уиллоу|en|Willow (1988 film)}}|Willow|режиссёр}}
{{Фильмде|1989|{{iw|Ата-ана болу (фильм)|Ата-ана болу|en|Parenthood (film)}}|Parenthood|режиссёр}}
{{Фильмде|1991|{{iw|Кері тартылыс (фильм, 1991)|Кері тартылыс|en|Backdraft (film)}}|Backdraft|режиссёр}}
{{Фильмде|1992|{{iw|Қиян шет (фильм)|Қиян шет|en|Far and Away}}|Far and Away|режиссёр}}
{{Фильмде|1994|{{iw|Газет (фильм, 1994)|Газет|en|The Paper (film)}}|The Paper|режиссёр}}
{{Фильмде|1995|[[Аполлон 13 (фильм)|Аполлон 13]]|Apollo 13|режиссёр}}
{{Фильмде|1996|{{iw|Өтеу (фильм, 1996)|Өтеу|en|Ransom (1996 film)}}|Ransom|режиссёр}}
{{Фильмде|1999|{{iw|Эд теледидардан (фильм)|Эд теледидардан|en|EDtv}}|EDtv|режиссёр}}
{{Фильмде|2000|{{iw|Гринч — Рождествоны қалай ұрлады (фильм, 2000)|Гринч — Рождествоны қалай ұрлады|en|How the Grinch Stole Christmas (2000 film)}}|How the Grinch Stole Christmas|режиссёр}}
{{Фильмде|2001|{{iw|Тамаша ақыл (фильм)|Тамаша ақыл|en|A Beautiful Mind (film)}}|A Beautiful Mind|режиссёр}}
{{Фильмде|2003|{{iw|Жоғалғандар (фильм, 2003)|Жоғалғандар|en|The Missing (2003 film)}}|The Missing|режиссёр}}
{{Фильмде|2005|{{iw|Нокдаун (фильм, 2005)|Нокдаун|en|Cinderella Man}}|Cinderella Man|режиссёр}}
{{Фильмде|2006|{{iw|Да Винчи коды (фильм)|Да Винчи коды|en|The Da Vinci Code (film)}}|The Da Vinci Code|режиссёр}}
{{Фильмде|2008|{{iw|Фрост Никсонға қарсы (фильм)|Фрост Никсонға қарсы|en|Frost/Nixon (film)}}|Frost/Nixon|режиссёр}}
{{Фильмде|2009|{{iw|Періштелер мен іблістер (фильм)|Періштелер мен іблістер|en|Angels &amp; Demons (film)}}|Angels &amp; Demons|режиссёр}}
{{Фильмде|2011|{{iw|Диллемма (фильм)|Диллемма|en|The Dilemma}}|The Dilemma|режиссёр}}
{{Фильмде|2013|{{iw|Жарыс (фильм, 2013)|Жарыс|en|Rush (2013 film)}}|Rush|режиссёр}}
{{Фильмде|2015|{{iw|Теңіз жүрегінде (фильм)|Теңіз жүрегінде|en|In the Heart of the Sea (film)}}|In the Heart of the Sea|режиссёр}}
{{Фильмде|2016|{{iw|Инферно (фильм, 2016)|Инферно|en|Inferno (2016 film)}}|Inferno|режиссёр}}
{{Фильмде|2018|{{iw|Хан Соло. Жұлдызды соғыстар: Хикая (фильм)|Хан Соло. Жұлдызды соғыстар: Хикая|en|Solo: A Star Wars Story}}|Solo: A Star Wars Story|режиссёр}}
{{Фильмде|2020|{{iw|Хиллбилли элегиясы (фильм)|Хиллбилли элегиясы|en|Hillbilly Elegy (film)}}|Hillbilly Elegy|режиссёр}}
{{Фильмде|2022|{{iw|Он үш өмір (фильм)|Он үш өмір|en|Thirteen Lives}}|Thirteen Lives|режиссёр}}
{{Фильмде|2024|{{iw|Эдем (фильм, 2024)|Эдем|en|Eden (2024 film)}}|Eden|режиссёр}}
{{ФильмдеТөм}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Сыртқы сілтемелер}}
{{Навигациялық блок
 |тақырып_стиль = background:#C6C9FF
 |state           = collapsed
 |тақырып       = Рон Ховард марапаттары
 |Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы
}}

[[Санат:Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Үздік фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (продюсерлер)]]
[[Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Сатурн сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Эмми сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Грэмми сыйлығының иегерлері]]</text>
      <sha1>tgpokeia4fdg07az3vb5uh0d1ra2u0f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дэвид О. Расселл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>723045</id>
    <revision>
      <id>3606613</id>
      <parentid>3353962</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T10:20:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <origin>3606613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6352" sha1="f09ttjx2di6clkvuhqhvxw9ouurttb8" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі                  = Дэвид О. Расселл
  |шынайы есімі           = ({{lang-en|David O. Russell}}
  |сурет                  = David O. Russell avp 2014.jpg
  |сурет ені              = 250
  |сурет атауы            = Дэвид О. Расселл (2014)
  |туған кездегі есімі  = Дэвид Оуэн Расселл
  |туған күні           = 20.09.1958
  |туған жері           = {{туғанжері|Нью-Йорк|Нью-Йоркте}}, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
  |қайтыс болған күні     = 
  |қайтыс болған жері     =	
  |мамандығы              = {{кинорежиссёр|АҚШ}}&lt;br /&gt;{{сценарийші|АҚШ}}&lt;br /&gt;{{кинопродюсер|АҚШ}}
  |азаматтығы             = {{USA}}
  |белсенді жылдары       = [[1987 жыл|1987]] — қазіргі уақыт
  |бағыты                 = 
  |киностудия             = 
  |марапаттары            = «[[BAFTA]]» (2013, 2014)
  |imdb_id                = 0751102
  |сайты                  =
  |ортаққор               = David O. Russell
}}
'''Дэвид Оуэн Расселл''' ({{lang-en|David Owen Russell}}; [[20 қыркүйек]] [[1958 жыл]], [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — [[Америка Құрама Штаттары|америка]]лық [[кинорежиссёр]], [[сценарийші]] және [[кинопродюсер]]. Ол көптеген беделді марапаттарға, соның ішінде екі [[BAFTA]] және «[[Алтын глобус]]» сыйлығына ие болған, сондай-ақ бес рет «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығына үміткер ретінде ұсынылған.

== Фильмография ==
{{ФильмдеЖоғ}}
{{Фильмде|1994|{{iw|Маймылды сабау|Маймылды сабау|en|Spanking the Monkey}}|Spanking the Monkey|режиссёр, сценарийші, атқарушы продюсер&lt;ref name=NYTfilm&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/movies/person/166478/David-O-Russell/filmography|title=David O. Russell – Filmography – Movies &amp; TV|access-date=July 3, 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150705055050/http://www.nytimes.com/movies/person/166478/David-O-Russell/filmography|department=Movies &amp; TV Dept.|work=[[The New York Times]]|date=2015|archive-date=July 5, 2015}}&lt;/ref&gt;}}
{{Фильмде|1996|{{iw|Апатпен флирт|Апатпен флирт|en|Flirting with Disaster (film)}}|Flirting with Disaster|режиссёр, сценарийші&lt;ref name=NYTfilm /&gt;}}
{{Фильмде|1999|{{iw|Үш патша|Үш патша|en|Three Kings (1999 film)}}|Three Kings|режиссёр, сценарийші&lt;ref name=NYTfilm /&gt;}}
{{Фильмде|2004|{{iw|Жүрек ұрылары|Жүрек ұрылары|en|I Heart Huckabees}}|I Heart Huckabees|режиссёр, сценарийші, продюсер&lt;ref name=NYTfilm /&gt;}}
{{Фильмде|2010|{{iw|Жауынгер (фильм, 2010)|Жауынгер|en|The Fighter}}|The Fighter|режиссёр&lt;ref name=NYTfilm /&gt;}}
{{Фильмде|2012|{{iw|Менің жігітім — ессіз|Менің жігітім — ессіз|en|Silver Linings Playbook}}|Silver Linings Playbook|режиссёр, сценарийші&lt;ref name=NYTfilm /&gt;}}
{{Фильмде|2013|{{iw|Америкалық алаяқтық|Америкалық алаяқтық|en|American Hustle}}|American Hustle|режиссёр, сценарийші&lt;ref name=NYTfilm /&gt;}}
{{Фильмде|2015|{{iw|Кездейсоқ махаббат|Кездейсоқ махаббат|en|Accidental Love}}|Accidental Love|режиссёр{{efn|Расселл жобадан 2010 жылы кетіп, есімін алып тастауды сұрады. Титрда «Стивен Грин» деп көрсетілген.}}&lt;ref name=Labrecque&gt;{{cite web|last1=Labrecque|first1=Jeff|date=February 6, 2015|title=The David O. Russell Film You Were Never Supposed to See|url=https://www.ew.com/article/2015/02/06/david-o-russell-film-you-were-never-supposed-see|website=EW.com|publisher=Entertainment Weekly|access-date=June 21, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150714230803/http://www.ew.com/article/2015/02/06/david-o-russell-film-you-were-never-supposed-see|archive-date=July 14, 2015}}&lt;/ref&gt;}}
{{Фильмде|2015|{{iw|Джой (фильм)|Джой|en|Joy (2015 film)}}|Joy|режиссёр, сценарийші, продюсер&lt;ref name=NYTfilm /&gt;}}
{{Фильмде|2022|{{iw|Амстердам (фильм, 2022)|Амстердам|en|Amsterdam (2022 film)}}|Amsterdam|режиссёр, сценарийші, продюсер&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://californianewstimes.com/zoe-saldana-joins-christian-bale-and-john-david-washington-on-set-of-david-o-russell-film/122989/|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019213332/https://californianewstimes.com/zoe-saldana-joins-christian-bale-and-john-david-washington-on-set-of-david-o-russell-film/122989/|url-status=dead|archive-date=October 19, 2021|title=Zoe Saldana joins Christian Bale and John David Washington on set of David O. Russell film|website=California News Times|first=Fredrick|last=Graham|date=January 13, 2021|access-date=January 13, 2021}}&lt;/ref&gt;}}
{{Фильмде|2026|{{iw|Мэдден (фильм)|Мэдден|en|Madden (film)}}|Madden|режиссёр, сценарийші, продюсер&lt;ref name=&quot;deadline.com&quot;&gt;{{cite web|url=https://deadline.com|title=Madden Film Details|website=Deadline Hollywood}}&lt;/ref&gt;}}
{{ФильмдеТөм}}

=== Ескертпелер ===
{{notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Сыртқы сілтемелер}}
{{Үздік режиссёр үшін Тәуелсіз рух сыйлығы}}
{{Үздік түпнұсқалық сценарий үшін BAFTA сыйлығы}}

[[Санат:Тәуелсіз рух сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:BAFTA марапаты иегерлері]]
[[Санат:Спутник сыйлығының иегерлері]]</text>
      <sha1>f09ttjx2di6clkvuhqhvxw9ouurttb8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хлоя Чжао</title>
    <ns>0</ns>
    <id>723230</id>
    <revision>
      <id>3606427</id>
      <parentid>3354297</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T18:18:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <origin>3606427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10505" sha1="h8rtcbogpolabxtlwask6qom33xv8cr" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі                  = Хлоя Чжао
  |шынайы есімі           = {{lang-en|Chloe Zhao}}
  |сурет                  = Chloé Zhao at the 2026 Berlin International Film Festival-68507.jpg
  |сурет ені              = 250
  |сурет атауы            = Хлоя Чжао (2026)
  |туған кездегі есімі  = Чжао Тин
  |туған күні           = 31.03.1982
  |туған жері           = {{туғанжері|Бейжің|Бейжіңде}}, [[Қытай]]
  |қайтыс болған күні     = 
  |қайтыс болған жері     =	
  |мамандығы              = {{кинорежиссёр|АҚШ}}&lt;br /&gt;{{сценарийші|АҚШ}}&lt;br /&gt;{{кинопродюсер|АҚШ}}&lt;br /&gt;[[монтаж]]ер
  |азаматтығы             = {{байрақ|АҚШ}}
  |белсенді жылдары       = [[2008 жыл|2008]] — қазіргі уақыт
  |бағыты                 = 
  |киностудия             = 
  |марапаттары            = «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (2021 — екі мәрте)&lt;br&gt;«[[Алтын глобус]]» (2021 — екі мәрте)&lt;br&gt;«[[BAFTA]]» (2021 — екі мәрте)&lt;br&gt;«[[Алтын арыстан]]» (2020)
  |imdb_id                = 2125482
  |сайты                  =
  |ортаққор               = Chloe Zhao
}}
'''Хлоя Чжао''' ({{lang-en|Chloe Zhao}}, туған кездегі есімі — '''Чжао Тин''' {{lang-en|Zhao Ting}}, {{lang-zh|赵婷}}; [[31 наурыз]] [[1982 жыл]], [[Бейжің]], [[Қытай]]) — қытайда туылған [[Америка Құрама Штаттары|америка]]лық [[кинорежиссёр]], [[сценарийші]], [[кинопродюсер]] және [[монтаж]]ер. Ол ең алдымен тәуелсіз фильмдердегі жұмыстармен танымал. «[[Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы|Үздік режиссура]]» номинациясында «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығын жеңіп алған екінші әйел ([[Кэтрин Бигелоу]]дан кейін).

Оның алғашқы толықметражды туындысы — «Ағаларым үйреткен әндер» (2015) фильмінің тұсаукесері «[[Сандэнс кинофестивалі|Сандэнс]]» кинофестивалінде өтіп, сыншылардың жоғары бағасына ие болды, сондай-ақ «Үздік дебюттік фильм» номинациясында [[Тәуелсіз рух]] жүлдесіне ұсынылды. Режиссердің келесі жұмысы — «Шайбан» (2017) фильмі де киносыншылар тарапынан үлкен қолдау тауып, [[Тәуелсіз рух]] марапатының «Үздік фильм» және «Үздік режиссер» номинацияларын еншіледі.

Чжао өзі сценарийін жазып, продюсерлік еткен, монтаждаған және режиссерлік қызметін атқарған «Көшпенділер жері» (2020) америкалық драмасы арқылы әлемдік деңгейде танылды. Бұл туынды көптеген беделді марапаттарға ие болды, соның ішінде [[Венеция кинофестивалі]]нің «[[Алтын арыстан]]» жүлдесі мен [[Торонто кинофестивалі|Торонто халықаралық кинофестивалі]]нің көрермендер көзайымы жүлдесі бар. Осы фильм үшін «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]дың» төрт номинациясына ұсынылған Чжао «[[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік фильм]]» және «[[Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы|Үздік режиссер]]» санаттарында жеңіске жетіп, тарихта «Үздік режиссер» атағын алған алғашқы нәсілді әйел атанды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cnet.com/news/oscars-2021-nomadland-chloe-zhao-makes-history-with-best-director-win-for-best-picture-winner/|title=Oscars 2021: Nomadland's Chloé Zhao scoops historic best director win|work=CNET|publisher=Jennifer Bisset|date=26 April 2021 |access-date=26 April 2021 |archive-date=27 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210427032547/https://www.cnet.com/news/oscars-2021-nomadland-chloe-zhao-makes-history-with-best-director-win-for-best-picture-winner/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Scott|first=A. O.|date=25 June 2009|title=Soldiers on a Live Wire Between Peril and Protocol|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2009/06/26/movies/26hurt.html|access-date=27 April 2021|issn=0362-4331|archive-date=18 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518210926/https://www.nytimes.com/2009/06/26/movies/26hurt.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=1 March 2021 |title=Golden Globes: 'Tears' as Chloe Zhao becomes first Asian woman to win best director|language=en-gb|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-56235404|access-date=1 March 2021 |archive-date=3 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210303042046/https://www.bbc.com/news/world-asia-56235404|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Сонымен қатар, ол [[Америка режиссерлер гильдиясының сыйлығы]], «[[Алтын глобус]]» және [[BAFTA]] марапаттарын иеленіп, бұл сыйлықтарды жеңіп алған тарихтағы екінші әйел режиссер ретінде тіркелді.&lt;ref name=&quot;Sharf&quot;&gt;{{Cite web|last=Sharf|first=Zack|date=1 March 2021 |title=Chloé Zhao Makes Golden Globes History as Second Woman to Win Best Director Prize|url=https://www.indiewire.com/2021/02/chloe-zhao-golden-globes-best-director-award-nomadland-1234619634/|url-status=live|access-date=1 March 2021 |website=IndieWire|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301033636/https://www.indiewire.com/2021/02/chloe-zhao-golden-globes-best-director-award-nomadland-1234619634/ |archive-date=1 March 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Barnes|first1=Brooks|last2=Sperling|first2=Nicole|date=25 April 2021 |title='Nomadland' Makes History, and Chadwick Boseman Is Upset at the Oscars|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/04/25/movies/academy-awards-oscars.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20211228/https://www.nytimes.com/2021/04/25/movies/academy-awards-oscars.html |archive-date=28 December 2021 |url-access=limited|access-date=26 April 2021}}&lt;/ref&gt;

Бұдан кейін Чжао [[Marvel кинематографиялық әлемі]]нің «Мәңгіліктер» (2021) [[Суперқаһармандар фильмі|суперқаһармандық фильм]]інің сценарийін бірлесіп жазып, режиссерлік етті.&lt;ref name=&quot;Stevens&quot;&gt;{{Cite news|last=Stevens|first=Matt|date=1 March 2021 |title=Chloé Zhao becomes the first Asian woman and second woman overall to win the Golden Globe for best director.|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/02/28/movies/chloe-zhao-asian-director.html|access-date=2 March 2021 |issn=0362-4331|archive-date=20 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210320213254/https://www.nytimes.com/2021/02/28/movies/chloe-zhao-asian-director.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Оның 2025 жылы жарық көрген «[[Хамнет (фильм)|Хамнет]]» фильмі 52-ші Теллураид кинофестивалінде алғаш рет көрсетіліп, сыншылардың зор ілтипатына бөленді. Бұл туынды 2025 жылы «Үздік драмалық фильм» номинациясында «Алтын глобус» сыйлығын, «Үздік британдық фильм» санатында BAFTA жүлдесін жеңіп алып, «Оскардың» «Үздік фильм» номинациясына үміткерлер қатарына енді.

== Фильмография ==
=== Толықметражды фильмдер ===
{{ФильмдеЖоғ}}
{{Фильмде|2015|{{iw|Ағаларым үйреткен әндер|Ағаларым үйреткен әндер|en|Songs My Brothers Taught Me}}|Songs My Brothers Taught Me|режиссёр, сценарийші, продюсер, монтаждаушы}}
{{Фильмде|2017|{{iw|Шайбан (фильм)|Шайбан|en|The Rider (film)}}|The Rider|режиссёр, сценарийші, продюсер}}
{{Фильмде|2020|{{iw|Көшпенділер жері|Көшпенділер жері|en|Nomadland}}|Nomadland|режиссёр, сценарийші, продюсер, монтаждаушы}}
{{Фильмде|2021|{{iw|Мәңгіліктер (фильм)|Мәңгіліктер|en|Eternals (film)}}|Eternals|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|2023|{{iw|Түлектер (фильм, 2023)|Түлектер|en|The Graduates (2023 film)}}|The Graduates|атқарушы продюсер}}
{{Фильмде|2025|[[Хамнет (фильм)|Хамнет]]|Hamnet|режиссёр, сценарийші, атқарушы продюсер, монтаждаушы}}
{{ФильмдеТөм}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Сыртқы сілтемелер}}
{{Навигациялық блок
 |тақырып_стиль = background:#C6C9FF
 |state           = collapsed
 |тақырып       =  Хлоя Чжао марапаттары
 |Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы
 |Үздік режиссёр үшін Тәуелсіз рух сыйлығы
}}

[[Санат:Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:BAFTA марапаты иегерлері]]
[[Санат:Тәуелсіз рух сыйлығының иегерлері]]</text>
      <sha1>h8rtcbogpolabxtlwask6qom33xv8cr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джонатан Глейзер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>723983</id>
    <revision>
      <id>3606651</id>
      <parentid>3353331</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T11:43:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <origin>3606651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5268" sha1="nblp1k17w09kiotj8ubkxd1zxqjppyj" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі                  = Джонатан Глейзер
  |шынайы есімі           = {{lang-en|Jonathan Glazer}}
  |сурет                  = ZoneIntrestBFILFF121023 (7 of 31) (53255110321) (cropped) 2.jpg
  |сурет ені              = 250
  |сурет атауы            = Джонатан Глейзер (2023)
  |туған кездегі есімі  = 
  |туған күні           = 26.03.1965
  |туған жері           =  {{Туғанжері|Лондон|Лондонда}}, [[Ұлыбритания]]
  |қайтыс болған күні     = 
  |қайтыс болған жері     = 
  |мамандығы              = {{кинорежиссёр|Ұлыбритания}}&lt;br /&gt;{{сценарийші|Ұлыбритания}}
  |азаматтығы             = {{UK}}
  |белсенді жылдары       = [[1993 жыл|1993]] — қазіргі уақыт
  |бағыты                 = 
  |киностудия             = 
  |марапаттары            = 
  |imdb_id                = 0322242
  |сайты                  =
  |ортаққор               = Jonathan Glazer
}}
'''Джонатан Глейзер''' ({{lang-en|Jonathan Glazer}}; [[26 наурыз]], [[1965 жыл|1965]], [[Лондон]], [[Ұлыбритания]]) — [[Ұлыбритания|британдық]] [[кинорежиссёр]] және [[сценарийші]]&lt;ref name=bfi&gt;{{cite web|url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/581654/index.html|title=Glazer, Jonathan 1965 -|publisher=BFI screenonline|access-date=5 April 2014}}&lt;/ref&gt; Ол өз мансабын театрдан бастап, кейін кино саласына ауысты. Ол «Сексуалды аң» (Sexy Beast, 2000), «Туылу» (Birth, 2004), «Тері астында» (Under the Skin, 2013) және «[[Қызығушылық аймағы]]» (2023) сияқты толықметражды фильмдерді түсірді. Оның марапаттарының қатарында [[BAFTA]] сыйлығы, Британдық тәуелсіз кино жүлдесі (BIFA) және «[[Сезар (киножүлде)|Сезар]]» сыйлығы бар. Сондай-ақ, ол үш рет «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығына ұсынылып, Ұлыбритания атынан «[[Үздік халықаралық толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік халықаралық фильм]]» номинациясында жеңіске жетті.

Глейзердің туындыларына кемшілігі бар әрі шарасыз кейіпкерлерді бейнелеу, жатсыну, жалғыздық пен индивидуализм сияқты тақырыптар, сонымен қатар омнисиентті позиция мен әсерлі музыка қолданылатын өршіл визуалды стиль тән. 

Глейзер [[Blur]], [[Massive Attack]], [[Radiohead]], [[Ричард Эшкрофт]] және [[Jamiroquai]] сияқты орындаушылардың музыкалық клиптерін түсірген. Ол Jamiroquai тобының «[[Virtual Insanity]]» (1996) және Radiohead тобының «[[Karma Police]]» (1997) клиптері үшін [[MTV Video Music Awards]] сыйлығының «Үздік режиссура» номинациясына ұсынылды. Бұдан бөлек, ол [[Eastman Kodak|Kodak]], [[Sony]], [[Nike]], [[Barclays]], [[Guinness]] және [[Alexander McQueen]] сияқты брендтерге арнап жарнамалық роликтер түсірген.

== Фильмография ==
{{ФильмдеЖоғ}}
{{Фильмде|2000|{{iw|Сексуалды аң|Сексуалды аң|en|Sexy Beast}}|Sexy Beast|режиссёр}}
{{Фильмде|2004|{{iw|Туылу (фильм, 2004)|Туылу|en|Birth (2004 film)}}|Birth|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|2013|{{iw|Тері астында (фильм, 2013)|Тері астында|en|Under the Skin (2013 film)}}|Under the Skin|режиссёр, сценарийші}}
{{Фильмде|2023|[[Қызығушылық аймағы]]|The Zone of Interest|режиссёр, сценарийші}}
{{ФильмдеТөм}}

== Бейнеклиптер ==
* 1995 ''Karmacoma'' — [[Massive Attack]] 
* 1995 ''The Universal'' — [[Blur]] 
* 1996 ''Street Spirit (Fade Out)'' — [[Radiohead]] 
* 1996 ''Virtual Insanity'' — [[Jamiroquai]]
* 1997 ''Cosmic Girl'' (ver. 2) — [[Jamiroquai]] 
* 1997 ''Into My Arms'' — [[Nick Cave and the Bad Seeds]] 
* 1997 ''Karma Police'' — [[Radiohead]] 
* 1998 ''Rabbit in Your Headlights'' — [[UNKLE]] 
* 2000 ''A Song for the Lovers'' — [[Ричард Эшкрофт]] 
* 2006 ''Live with Me'' — [[Massive Attack]] 
* 2009 ''Treat Me Like Your Mother'' — [[The Dead Weather]] 
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Үздік шет тіліндегі фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (режиссёрлер)]]</text>
      <sha1>nblp1k17w09kiotj8ubkxd1zxqjppyj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Майкл Чимино</title>
    <ns>0</ns>
    <id>725062</id>
    <revision>
      <id>3606416</id>
      <parentid>3354326</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:57:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <origin>3606416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10621" sha1="ih89aufptbjwtqpv6dy5zrns804pxd4" xml:space="preserve">{{Кинематограф
  |есімі                  = Майкл Чимино
  |шынайы есімі           = {{lang-en|Michael Cimino}}
  |сурет                  = MichaelCimino2003.jpg
  |сурет ені              = 250
  |сурет атауы            = 
  |туған кездегі есімі  = Майкл Антонио Чимино
  |туған күні           = 22.02.1944
  |туған жері           = {{Туғанжері|Нью-Йорк|Нью-Йоркте}}, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
  |қайтыс болған күні     = 26.04.2017
  |қайтыс болған жері     =	{{қайтысболғанжері|Лос Анжелес|Лос Анжелесте}}, [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
  |мамандығы              = {{кинорежиссёр|АҚШ}}&lt;br /&gt;{{сценарийші|АҚШ}}&lt;br /&gt;{{кинопродюсер|АҚШ}}
  |азаматтығы             = {{байрақ|АҚШ}}
  |белсенді жылдары       = [[1973 жыл|1973]] — [[2007 жыл|2007]]
  |бағыты                 = 
  |киностудия             = 
  |марапаттары            = «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (1979 — екі мәрте)&lt;br /&gt; «[[Алтын глобус]]» (1979)
  |imdb_id                = 0001047
  |сайты                  =
  |ортаққор               = Michael Cimino
}}
'''Майкл Антонио Чимино''' ({{lang-en|Michael Antonio Cimino}}; {{Туғанкүні|22|02|1944}}, [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] — {{Қайтысболғанкүні|26|04|2017}}, [[Лос Анжелес]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — [[Америка Құрама Штаттары|америка]]лық [[кинорежиссёр]], [[сценарийші]] және [[кинопродюсер]]. «Бұғы аңшысы» (The Deer Hunter) фильмі үшін [[Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы|Үздік режиссер]] номинациясы бойынша «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» лауреаты (1979).

== Өмірбаяны ==
1939 жылы 3 ақпанда (кейбір деректер бойынша 1943 жылы 16 қарашада) [[Нью-Йорк]]те италоамерикалықтар отбасында дүниеге келген. [[Йель университеті]]н тәмамдағаннан кейін тележарнама саласында еңбек етті. Кинематографтағы жолын сценарий жазудан бастады (Дуглас Трамбуллдың «Үнсіз жүгіріс» атты фантастикалық таспасы). Оның алғашқы елеулі жұмысы — [[Клинт Иствуд]] басты рөлді сомдаған «Тандерболт мен Лайтфут» (1974) фильмі болды.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Michael Cimino, director of The Deer Hunter and Heaven's Gate, dies aged 77|first=Martin|last=Pengelly|url=https://www.theguardian.com/film/2016/jul/02/michael-cimino-director-deer-hunter-heavens-gate-dies|website=[[The Guardian]]|date=2016-07-02|access-date=2024-08-25|lang=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.seattletimes.com/entertainment/deer-hunter-heavens-gate-director-michael-cimino-dies/|title=‘Deer Hunter,’ ‘Heaven’s Gate’ director Michael Cimino dies|lang=en-US|website=[[The Seattle Times]]|date=2016-07-02|access-date=2024-08-25|archive-date=2024-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240825201831/https://www.seattletimes.com/entertainment/deer-hunter-heavens-gate-director-michael-cimino-dies/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Арада төрт жыл өткенде Чимино [[Вьетнам соғысы]] туралы «Бұғы аңшысы» картинасын түсіріп, бұл туынды оның шығармашылығындағы ең үлкен жетістікке айналды. Фильмде [[Мерил Стрип]], [[Роберт Де Ниро]] және [[Кристофер Уокен]] сияқты танымал актерлер ойнады. «Бұғы аңшысы» бес «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» жүлдесін (соның ішінде «[[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік фильм]]» және «[[Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы|Үздік режиссура]]» номинацияларын) иеленді. Осы табыстан кейін [[United Artists]] компаниясы Чиминоға келесі жобасын бастауға үлкен қаржылық мүмкіндік берді, осылайша режиссер «Жәннат қақпасы» (1981) вестернінің түсіріліміне кірісті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/life/people/2016/07/03/deer-hunter-director-michael-cimino-dies/86656232/|title='Deer Hunter' director Michael Cimino dies|lang=en-US|website=[[USA TODAY]]|access-date=2024-08-25|archive-date=2024-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240825201831/https://www.usatoday.com/story/life/people/2016/07/03/deer-hunter-director-michael-cimino-dies/86656232/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/tv-movies/tv-movie-news/michael-cimino-the-deer-hunter-director-dead-at-77-237644/|title=Michael Cimino, 'The Deer Hunter' Director, Dead at 77|lang=en-US|first=Daniel|last=Kreps|website=[[Rolling Stone]]|date=2016-07-02|access-date=2024-08-25}}&lt;/ref&gt; Алайда, сол заман үшін өте қомақты саналған 40 миллион доллар бюджеті бар бұл фильм прокатта оңбай сәтсіздікке ұшырады. Бұл жағдай United Artists студиясының банкротқа ұшырауына әкеп соқты, ал Чиминоның өзіне «Ең нашар режиссура» үшін «[[Алтын таңқурай]]» сыйлығын алып келді. Тек 30 жыл өткеннен кейін, фильмнің режиссерлік нұсқасы көрсетілген соң ғана туынды сыншылар мен көрермендердің жоғары бағасына ие болды. Қазіргі уақытта бұл фильмнің кезіндегі сәтсіздігі «кинематограф тарихындағы ең үлкен әділетсіздіктердің бірі» ретінде қарастырылады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vulture.com/2016/07/michael-cimino-deer-hunter-director-dead-at-77.html|title=Michael Cimino, Director of Deer Hunter and Heaven’s Gate, Dead at 77|lang=en|first=Kit|last=Steinkellner|website=[[Vulture]]|date=2016-07-02|access-date=2024-08-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/michael-cimino-dead-deer-hunter-908188/|title=Michael Cimino, Writer-Director of ‘The Deer Hunter’ and ‘Heaven’s Gate,’ Dies at 77|lang=en-US|first=Duane|last=Byrge|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=2016-07-02|access-date=2024-08-25|archive-date=2024-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240825201831/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/michael-cimino-dead-deer-hunter-908188/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1980-жылдары режиссер екі экшн-фильм түсірді. Олар: [[Микки Рурк]] басты рөлді сомдаған, оң пікірлер жинап, бірқатар номинацияларға ие болған «Айдаһар жылы» (1985) және [[Марио Пьюзо]]ның романы желісімен түсіріліп, [[Кристофер Ламберт]] ойнаған «Сицилиялық» (1987) фильмдері.

1990 жылы [[Уильям Уайлер]]дің аттас фильмінің римейкі — «Үрей сағаттары» жарық көрді. Бұл таспада Микки Рурк (бұл жолы «Алтын таңқурай» номинациясын алды) пен [[Энтони Хопкинс]] төбе көрсетті.

1996 жылы режиссер «Күн аулаушы» атты өткір сюжетті драманы таспалады.

2007 жылы Чиминоның «Аударма қажет емес» атты қысқаметражды туындысы «Әркімнің өз киносы бар» атты киноальманахтың құрамына енді.

Режиссер 2016 жылы 2 шілдеде 78 жасқа қараған шағында өз үйінде, жақындарының қоршауында өмірден озды.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Michael Cimino, Oscar-winning director of ‘The Deer Hunter,’ dies at 77|url=https://www.washingtonpost.com/entertainment/michael-cimino-oscar-winning-director-of-the-deer-hunter-dies-at-77/2016/07/04/9d0b69f0-40a2-11e6-80bc-d06711fd2125_story.html|website=[[Washington Post]]|date=2023-04-11|access-date=2024-08-25|lang=en-US|archive-date=2016-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160711011112/https://www.washingtonpost.com/entertainment/michael-cimino-oscar-winning-director-of-the-deer-hunter-dies-at-77/2016/07/04/9d0b69f0-40a2-11e6-80bc-d06711fd2125_story.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newyorker.com/culture/richard-brody/postscript-michael-cimino-1939-2016|first=Richard|last=Brody|title=Postscript: Michael Cimino, 1939–2016|date=2016-07-12|lang=en-US|website=[[The New Yorker]]|access-date=2024-08-26|archive-date=2023-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20231019130937/https://www.newyorker.com/culture/richard-brody/postscript-michael-cimino-1939-2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Сыртқы сілтемелер}}
{{Навигациялық блок
 |тақырып_стиль = background:#C6C9FF
 |state           = collapsed
 |тақырып       =  Майкл Чимино марапаттары
 |Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы
 |
}}

[[Санат:Үздік фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (продюсерлер)]]
[[Санат:Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Йель университеті түлектері]]</text>
      <sha1>ih89aufptbjwtqpv6dy5zrns804pxd4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Egov.Press</title>
    <ns>0</ns>
    <id>729557</id>
    <revision>
      <id>3606520</id>
      <parentid>3602171</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T04:20:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ Жойылсын деп белгіледі ([[УП:БЕЛГІ|белгілегіш]])</comment>
      <origin>3606520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20492" sha1="ml1v93fn3bn3xckc9tj3kuyduawr1fw" xml:space="preserve">{{жедел жойылсын|Жарнама спам}}
{{Сайт
 | атауы       = Egov.Press
 | логотипі    = EPSVG.svg
 | URL         = {{URL|polites.news}}
 | тілдері     = [[Қазақ тілі|Қазақша]], [[Орыс тілі|Орысша]], [[Ағылшын тілі|Ағылшынша]]
 | ашылған уақыты   = [[2020 жыл]]
 | қазіргі статусы  = Белсенді
|коммерциялық=Жоқ|сайттың түрі=Азаматтық бастама мен петиция жариялауға арналған интернет-ресурс|орналасқан жері={{flagicon|Қазақстан}} Қазақстан|авторы=Қазақстан Республикасының белгісіз азаматтары}}
'''Egov.Press''' (''егов пресс'') – 2020 жылы ашылған қазақстандық үкіметтік емес петиция сайты. Жобаны мемлекеттегі [[петиция]] институтын дамыту мақсатында [[Қазақстан|Қазақстанның]] бес азаматы өз қаражатына жасаған. Олар қауіпсіздік мақсатында жеке басын жариялағысы келмейді. Қазақстанда egov.press сайтындағы петициялар қоғамда наразылық туғызу үшін қолданылады, өйткені көтерілген бастамалардың заңды күші жоқ.&lt;ref&gt;[https://alash.online/uploads/rules.html Сайт туралы ақпарат]{{Deadlink|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://spik.kz/1775-peticii-na-sajte-alash-online-prakticheski-ni-na-chto-ne-vlijajut-tak-li-jeto.html Петиции на сайте ALASH online практически ни на что не влияют. Так ли это?]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://liter.kz/petitsii-v-kazakhstane-rabotaiut-no-ne-tak-kak-my-schitaem-1643696504/ Создают все, кому не лень: стоит ли верить петициям в Казахстане?]&lt;/ref&gt; Сайттағы алғашқы петиция 2021 жылғы қазанда жарияланған. 2022 жылғы 25 шілде мен 8 қараша аралығында сайтқа 539,7 мыңнан астам адам кірген.&lt;ref&gt;[https://informburo.kz/kaz/elaynasy/qazaqstanda-onlain-peticiya-nege-natize-bermeidi Қазақстанда онлайн-петиция неге нәтиже бермейді?]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.interconf.center/index.php/conference-proceeding/issue/view/6-8.05.2022 Proceedings of the 12th International Scientific and Practical Conference «Science and Practice: Implementation to Modern Society»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240218142210/https://archive.interconf.center/index.php/conference-proceeding/issue/view/6-8.05.2022 |date=2024-02-18 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://aikyn.kz/181297/petitsiya-aytar-datym-bar Петиция: айтар датым бар!]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://zhanaqorgan-tynysy.kz/pdf/19612-14-8518-19-apan-2022-zhyl.html №14 (8518) 19 ақпан 2022 жыл]&lt;/ref&gt; Осы уақыт ішінде билік сайтта жарияланған әлеуметтік маңызы бар он петицияның бесеуін ішінара қанағаттандырды.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://rmebrk.kz/assets/pdfjs2/web/viewer.html?file=/journals/7972/2619.pdf Казахстан-спектр. Научный журнал]&lt;/ref&gt;

egov.press және alash.online сайттарында Қазақстанның [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы|ҰҚШҰ-дан]] шығуы,&lt;ref&gt;[https://asia.nikkei.com/Politics/Kazakhstan-reforms-meet-skepticism-in-shadow-of-Russia-s-war Kazakhstan reforms meet skepticism in shadow of Russia's war]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-031-43440-2_6 The Shift in Kazakhstan Citizens’ Political Participation: Pre and Post the 2019 Political Transition]&lt;/ref&gt; нашақорларды [[Метадон|«Метадон»]] препаратымен емдеуге қарсы,&lt;ref&gt;[https://jied.lse.ac.uk/articles/10.31389/jied.208 Stalled Scale-Up of Opioid Agonist Therapies for HIV Prevention in Kazakhstan: History, Policy, and Recommendations for Change]&lt;/ref&gt; мүгедектерге берілетін жәрдемақы көлемін ұлғайту, қазақ тілі орталықтарын ашу туралы петициялар&lt;ref&gt;[https://journalsr.kubsu.ru/article/view/183 Языковая политика Республики Казахстан как механизм конструирования новой национальной идентичности {{!}} Южно-российский журнал социальных наук]&lt;/ref&gt; әлі де журналдар мен кітаптарда талқылануда.&lt;ref&gt;[https://books.google.kz/books?id=uQvjEAAAQBAJ&amp;newbks=0&amp;hl=ru&amp;redir_esc=y Producing Cultural Change in Political Communities: The Impact of Populism and Extremism on the International Security Environment]&lt;/ref&gt;

2022 жылы петиция сайты [[Қазақстан|Қазақстанның]] аумағында сот шешімімен бұғатталды, содан кейін egov.press сайты alash.online жаңа [[Домендік атау жүйесі|доменіне]] көшті.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.gov.kz/memleket/entities/mam/report-internet-content?lang=kk Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігі]&lt;/ref&gt;

alash.online сайтында жарияланған петициялар Massaget.kz редакциясының нұсқасы бойынша Қазақстандағы ең танымал бестікке енді.&lt;ref&gt;[https://massaget.kz/basty-zhaalytar-438/87994/ Ең көп дауыс жинаған петициялар және олар мәселенің шешімі бола алды ма?]&lt;/ref&gt; 2022 жылғы 22 қаңтарда сайтта Қазақстандағы оқушы қыздарға орамал тағуға рұқсат беруді талап еткен петиция пайда болды. Бір күнде бастамаға 20 250 қол жиналып, 2 күннен кейін белгісіз себептермен сайттан жойылды.&lt;ref&gt;[https://adilet-gazeti.kz/%d0%bf%d0%b5%d1%82%d0%b8%d1%86%d0%b8%d1%8f-%d0%ba%d2%af%d0%bd-%d1%81%d0%b0%d0%b9%d1%8b%d0%bd-%d0%b1%d1%96%d1%80-%d1%88%d0%b0%d2%93%d1%8b%d0%bc-%d0%b6%d0%b0%d0%b7%d1%8b%d0%bb%d0%b0%d0%b4%d1%8b/ ПЕТИЦИЯ! КҮН САЙЫН БІР ШАҒЫМ ЖАЗЫЛАДЫ]&lt;/ref&gt; 

== Петициялар ==

=== Қазақстан астанасы туралы ===
Қазақстанның астанасы Нұр-Сұлтанды [[Астана]] деп өзгерту туралы петицияға 223 101 адам қол қойды.&lt;ref&gt;[https://drfl.kz/assets/pdf/ru-presentation-final_compressed.pdf Специальный отчет «Qazaqstan Shutdown 2022»]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://iwpr.net/global-voices/kazakstan-will-nur-sultan-city-be-renamed Kazakstan: Will Nur-Sultan City Be Renamed?]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://cabar.asia/en/nur-sultan-and-nazarbayev-avenues-doubtful-intangible-heritage-of-the-first-president Nur-Sultan and Nazarbayev Avenues. Doubtful Intangible Heritage of the First President]&lt;/ref&gt; Петициядан кейін 2022 жылғы 15 қыркүйекте бұл ұсынысты қалалық мәслихат қолдап, депутаттар атауды өзгертуге дауыс берді. 2022 жылғы 17 қыркүйекте президент астананың атын өзгерту туралы заң жобасына қол қойды. Өтініш толығымен қанағаттандырылды.&lt;ref&gt;[https://www.rbc.ru/politics/13/09/2022/63204b199a79476d21128e58 Токаев согласился переименовать столицу Казахстана обратно в Астану]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://akorda.kz/ru/o-pereimenovanii-goroda-nur-sultana-stolicy-respubliki-kazahstan-v-gorod-astanu-stolicu-respubliki-kazahstan-1782457 О переименовании города Нур-Султана – столицы Республики Казахстан в город Астану – столицу Республики Казахстан]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Әйелдердің зейнеткерлік жасы туралы ===
2021 жылғы 30 қазанда Қазақстан азаматтары әйелдердің зейнеткерлік жасын 55-58 жасқа дейін төмендету туралы петиция көтерді.&lt;ref&gt;[https://alash.online/942-pensiya.html Инициатива за снижение пенсионного возраста женщин до 55-58 лет в Казахстане]{{Deadlink|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Бастама 863 мыңнан астам қол жинап, зейнетақы [[Реформа|реформасын]] талап ету үшін бірнеше рет митингіге шыққан әйелдер қозғалысы құрылды.&lt;ref&gt;[https://vlast.kz/obsshestvo/51687-vlasti-dovodat-zensin-do-gneva.html «Власти доводят женщин до гнева»]&lt;/ref&gt; Петициядан кейін 2022 жылғы 1 қыркүйекте Президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] 2028 жылға дейін әйелдердің зейнетке шығу жасы 61 жас болып белгіленетінін мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Экс-президенттің иммунитеті ===
[[Сурет:Nursultan Nazarbayev (2020-03-10).jpg|нобай|Қазақстанның бұрынғы президенті Нұрсұлтан Назарбаев.]]
2022 жылғы 18 қаңтарда egov.press сайтында Қазақстанның тұңғыш президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевты]] иммунитеттен айыруды талап еткен петиция жарияланды.&lt;ref&gt;[https://eurasianet.org/kazakhstan-parliament-strips-nazarbayev-of-lifetime-sinecures Kazakhstan: Parliament strips Nazarbayev of lifetime sinecures]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20220119/nazarbaev-1768518054.html В Казахстане создали петицию о лишении Назарбаева неприкосновенности]&lt;/ref&gt; Петициядан кейін 2023 жылғы 15 ақпанда Президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] Қазақстанның тұңғыш президентінің иммунитетінен айыру туралы Конституциялық заңға қол қойды.&lt;ref&gt;[https://www.osw.waw.pl/en/publikacje/analyses/2022-01-21/kazakhstan-work-starts-dismantling-nazarbayev-system Kazakhstan: work starts on dismantling the Nazarbayev system]&lt;/ref&gt;

=== Алматы қаласы әкімінің қызметінен кетуі туралы ===
[[Сурет:Erbolat Dosaev (2018-05-10).jpg|нобай|Алматы қаласының әкімі Ерболат Досаев.]]
2023 жылғы 6 шілдеде сайтта Ерболат Досаевты қала тұрғындары сынға алып, қызметінен кетуге шақырған петиция жариялады. Петицияны 12 556 адам қолдаса, 9 947 адам қарсы болды. Бір минут ішінде отставкаға кетуді қолдағандар саны азайып, 10 017 адам қарсы қол қойды. egov.press авторлары [[Ресей|Ресейден]] арнайы бот шабуылы туралы хабарлады.&lt;ref&gt;[https://press.kz/novosti/potok-botov-iz-rossii-vokrug-akima-almaty-dosaeva-razgorelsya-skandal «Поток ботов из России»: вокруг акима Алматы Досаева разгорелся скандал]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ktk.kz/ru/news/video/2023/07/26/248070/ Досаев предположил, что за его отставку голосовали боты]&lt;/ref&gt; Қазақстандық саясаттанушы Антон Морозов петицияға қолдаған адамдарды бот деп атады. Оның айтуынша, екі адам он мыңдаған пайдаланушылардың белсенділік көрінісін оңай жасай алады.&lt;ref&gt;[https://www.zakon.kz/obshestvo/6401438-57-tysyach-onlaynbotov-v-stroyu-ili-tekhnologii-na-sluzhbe-u-provokatorov.html 57 тысяч онлайн-ботов в строю, или технологии на службе у провокаторов]&lt;/ref&gt;

=== Мүгедектерге арналған жәрдемақы туралы ===
47 жастағы [[Жамбыл облысы|Жамбыл облысының]] тұрғыны egov.press сайтында Қазақстан Президентіне мүгедектік бойынша жәрдемақыны 100 пайызға көтеруді сұрап петиция жариялады. Петиция 7 мыңға жуық қол жинады.&lt;ref&gt;[https://kaztag.info/ru/news/tysyachi-podpisey-sobrala-petitsiya-s-trebovaniem-povysit-posobiya-po-invalidnosti-v-kazakhstane Тысячи подписей собрала петиция с требованием повысить пособия по инвалидности в Казахстане] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240218090803/https://kaztag.info/ru/news/tysyachi-podpisey-sobrala-petitsiya-s-trebovaniem-povysit-posobiya-po-invalidnosti-v-kazakhstane |date=2024-02-18 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://bullaw.enu.kz/index.php/main/article/view/121 Проблемы правового регулирования индексации пособий лицам с ограниченными возможностями в Казахстане]&lt;/ref&gt; Біраз уақыттан кейін, Қазақстан Президенті [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] 2023 жылғы 1 қыркүйектен бастап ерекше қажеттіліктері бар адамдарға берілетін жәрдемақыны 14,5 пайызға арттыруды тапсырды.&lt;ref&gt;[https://kaztag.info/ru/news/tokaev-poruchil-s-1-sentyabrya-na-14-5-povysit-posobiya-dlya-lits-s-osobymi-potrebnostyami Токаев поручил с 1 сентября на 14,5% повысить пособия для лиц с особыми потребностями] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240218000150/https://kaztag.info/ru/news/tokaev-poruchil-s-1-sentyabrya-na-14-5-povysit-posobiya-dlya-lits-s-osobymi-potrebnostyami |date=2024-02-18 }}&lt;/ref&gt;

=== Утиль алым туралы ===
2021 жылғы 31 қазанда басталған утиль алым ақысын толығымен алып тастау туралы петицияға 130 000 қол жиналды.&lt;ref&gt;[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/vopros-petitsii-kazahstantsev-utilsboru-otvetil-ministr-454331/ На вопрос о петиции казахстанцев по утильсбору ответил министр экологии]&lt;/ref&gt; Петициядан кейін 2022 жылғы 11 қаңтарда Қазақстан Президенті «Оператор РОП» компаниясын сынға алды. 2022 жылғы қазанда Парламент «Оператор РОП» утиль алымға ақы алу құқығын алып тастайтын заң қабылдады.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Украинаның Қазақстандағы елшісі туралы ===
2022 жылы 22 тамызда жарияланған [[Украина]] елшісі Петр Врублевскийді жанжалды мәлімдемелеріне байланысты депортациялау туралы петиция 42 мың қол жинады.&lt;ref&gt;[https://esquire.kz/ubit-kak-mozhno-bolshe-russkih-posla-ukraina-v-kazahstane-obvinjajut-v-razzhiganii-mezhnacionalnoj-rozni/ «Убить как можно больше русских». Посла Украины в Казахстане обвиняют в разжигании межнациональной розни]&lt;/ref&gt; Өтініштен кейін Украина тарапымен келісім бойынша Петр Врублевский Украинаның Қазақстандағы [[Елшілік|Елшісі]] қызметін тоқтата отырып, Қазақстаннан өз еркімен шақыртылды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Бала күтімі бойынша жәрдемақы туралы ===
2022 жылғы 18 қаңтарда бала күтімі бойынша жәрдемақыны үш жылға дейін ұзарту туралы петицияға 125 мың қол жиналды.&lt;ref&gt;[https://el.kz/ru/kakie-petitsii-kazahstantsev-izmenili-resheniya-vlastey_100045/ Какие петиции казахстанцев изменили решения властей]&lt;/ref&gt; Петициядан кейін 2022 жылғы 1 қыркүйекте Президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] 2023 жылғы 1 қаңтардан бастап бала күтімі бойынша жәрдемақы бір жарым жылға дейін ұзартылатынын мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Сын және цензура ==
[[Astana TV]] телеарнасы egov.press сайтында жарияланған «жалған петициялар» туралы айтып, отандық платформа құруға шақырған репортаж түсірді.&lt;ref&gt;[https://astanatv.kz/ru/news/66308/ Липовые петиции запускают в Казахстане - журналисты]&lt;/ref&gt;

2022 жылы қазақстандық журналист Юрий Масанов egov.press петиция сайтын жалған деп мақала жазды.&lt;ref&gt;[https://www.inform.kz/ru/pora-sdelat-oficial-nuyu-ploschadku-dlya-peticiy-grazhdan-zhurnalist-yuriy-masanov_a3893841 Пора сделать официальную площадку для петиций граждан - журналист Юрий Масанов]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://baigenews.kz/kazakhstanskiy_zhurnalist_obvinil_sayt_petitsiy_v_nakrutke_126317/ Казахстанский журналист обвинил сайт петиций в накрутке] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240213194358/https://baigenews.kz/kazakhstanskiy_zhurnalist_obvinil_sayt_petitsiy_v_nakrutke_126317/ |date=2024-02-13 }}&lt;/ref&gt; Журналист мақала жарияланғаннан кейін egov.press сайты 2022 жылғы 20 маусымда Қазақстанда сот шешімімен бұғатталды.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Бұғаттаудан кейін egov.press петиция сайты alash.online жаңа [[Домендік атау жүйесі|доменіне]] көшті.

2023 жылғы маусымда «Әділ сөз» сөз бостандығын қорғау халықаралық қоры egov.press сайтын Қазақстандағы [[Сөз бостандығы|сөз бостандығының]] бұзылуы туралы есеп тізіміне енгізді.&lt;ref&gt;[https://adilsoz.kz/monthly-monitoring/narusheniya-svobody-slova-v-kazahstane-iyun-2023-goda.html Нарушения свободы слова в Казахстане. Июнь 2023 года]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://egov.press Ресми сайты]
* [https://t.me/egovpress Telegram арнасы]
* [https://instagram.com/egovpress Instagram парақшасы]
* [https://tiktok.com/@egovpress TikTok парақшасы]

[[Санат:Қазақстан сайттары]]</text>
      <sha1>ml1v93fn3bn3xckc9tj3kuyduawr1fw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zakon.kz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>739365</id>
    <revision>
      <id>3606529</id>
      <parentid>3339271</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T04:22:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ Жойылсын деп белгіледі ([[УП:БЕЛГІ|белгілегіш]])</comment>
      <origin>3606529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9529" sha1="cqkbywqa4knwmc1ww38y80vi68834kt" xml:space="preserve">{{жедел жойылсын|Жарнама спам}}
{{Ақпарат агенттігі
  |атауы         = Zakon.kz
  |логотипі      = Zakon.kz logotype.png
  |ел            = {{байрақ|Қазақстан}}
  |түрі          = онлайн басылым
  |иесі          = «Компания ЮрИнфо» ЖШС
  |бас директоры = Коломин Михаил Петрович
  |баспасы       = 
  |редакторы     = 
  |бас редакторы = Беляков Дмитрий Александрович
  |штат          =  
  |құрылды       = 1999 жылы 6 желтоқсан 
  |жабылды       = 
  |жабылу себебі = 
  |орнын басады  = 
  |ізашарлары    = 
  |ізбасарлары   = 
  |лицензия      = № KZ05VPY00071137, 31.05.2023 (бұрын 15989-СИ, 05.06.2016)
  |редакция мекенжайы  = [[Алматы]], [[Байзақов көшесі (Алматы)|Байзақов к-сі]], 234/1
  |негізін қалаушы     = 
  |тілі                = қазақша, орысша
  |бұрынғы атаулары    = Қазақстандық құқықтық портал
  |туыстас агенттіктер = [https://prg.kz/ «Параграф» АЖ]
  |бас кеңсесі         = 
  |серіктестері        = 
  |ұраны               = Сенімді жаңалықтар
  |сайты               = {{URL|zakon.kz}}{{ref-ru}}&lt;br&gt;{{URL|kaz.zakon.kz}}{{ref-kk}}
  |сайтқа кірушілер    = 
  |alexa               = 
}}
'''Zakon.kz''' — қазақстандық беделді интернет-басылым. Бастапқыда заңгерлер, экономистер және қаржыгерлер арасындағы құқықтық ресурс және байланыс алаңы ретінде 1999 жылы құрылған. Басылым өзінің тақырыптары мен бағыттарын үнемі кеңейтіп, пайдаланушыларға сенімді дереккөздерден алынған соңғы жаңалықтарды, теңдестірілген аналитикалық материалдарды, сарапшылардың пікірлері бар мақалаларды және басқа да пайдалы ақпаратты беруге тырысады.

Бұл елдегі ең көп кіретін интернет-ресурстардың бірі. Басылымның веб-сайтындағы жаңалықтарды ай сайын 38 миллион бетті қарайтын 5 миллионнан астам бірегей пайдаланушы оқиды. Күн сайын басылымның сайтында 150-ден астам жаңалықтар мен басылымдар жарияланады. Сайттағы жарияланымдарды қарау сессиясының орташа ұзақтығы 8 минутты құрайды.

2023 жылға арналған Brand Analytics деректері бойынша Zakon.kz әлеуметтік желілердегі дәйексөздер бойынша Қазақстандағы 30 [[Бұқаралық ақпарат құралдары|БАҚ]] арасында бірінші орынға енді. Бұл БАҚ-тың Қазақстан тұрғындары арасында ғана емес, республикадан тыс жерлерде де үлкен танымалдылығын көрсетеді.

== Сипаттамасы ==
Сайттың екі нұсқасы бар: [[Орыс тілі|орысша]] және [[Қазақ тілі|қазақша]]. Қалалар мен елдер бойынша жаңалықтар, тақырыптық бөлімдер берілген. Сондай-ақ радиолар мен подкасттар, заңгерлер мен бухгалтерлерге арналған ресурстар мен форумдар бөлімдеріне сілтемелер бар.

Оқырмандар үшін сайттың жеке баптау мүмкіндігі бар, сонымен қатар zakon.kz жаңалықтар таспасын басқа сайтқа енгізуге болады. [[Іздеу жүйесін оңтайландыру|SEO оңтайландыруы]] қолданылады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cmd-journal.hse.ru/article/view/14628/13733|title=Тенденции развития новостных интернет-изданий в Республике Казахстан|lang=ru|author=Д. Тайгарина.|website=cmd-journal.hse.ru|date=14 тамыз 2022|publisher=// Коммуникации. Медиа. Дизайн.}}&lt;/ref&gt;

== Меншік иелері және басшылық ==
&quot;ЮрИнфо компаниясы&quot; [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік|ЖШС]] тиесілі. Компанияның иелері: Киселев Сергей Владимирович және оның әйелі Киселева Анна Юрьевна (2019 жылғы жағдай бойынша). Қазақстан инвестициялар және даму министрлігінің байланыс, ақпараттандыру және ақпарат комитеті 2016 жылғы 6 мамырда № 15989-СИ желілік басылымды есепке қою туралы куәлікті берді.

Бас редакторы – Беляков Дмитрий Александрович.

== Бағалар мен рейтингтер ==
Zakon.kz Қазақстанның ірі және ең ықпалды жаңалықтар порталдарының қатарына кіреді. Келушілер саны бойынша ең танымал қазақстандық онлайн-басылымдардың үштігіне кірді (SimilarWeb, 2019–2022), сондай-ақ, ол елдің интернет-сайттарының арасында 23 орында болды (2022 жылдың 30 сәуірі, Alexa Internet). Өзін экономистерге, заңгерлерге және мемлекеттік қызметкерлерге арналған сенімді және салыстырмалы түрде дәстүрлі басылым ретінде көрсетеді.

2021 жылдың ақпан айында «Brand Analytics» нұсқасы бойынша қазақстандық БАҚ арасында әлеуметтік желілерде ең жиі келтірілетін топ 30-да 1 орын иеленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://br-analytics.ru/blog/top-30-media-kazakhstan/|title=Топ-30 СМИ Казахстана по цитируемости в социальных медиа, февраль 2021|author=Василий Чёрный}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ng.kz/modules/news/article.php?storyid=41488|title=НГ: &quot;НГ&quot; вошла в Топ-30 самых цитируемых СМИ в Казахстане|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Кништоф Рыбинский 2018 жылы жергілікті БАҚ зерттеушілері арасында zakon.kz бұл өте сенімді ақпарат көзі болып саналады, мұнда көзқарастардың жақсы тепе-теңдігі ұсынылған және журналистік стандарттар сақталған. Екінші жағынан, Әділ Нүсіпов 2019 жылы Қазақстандағы баспасөз бостандығы деңгейін сынға алып, zakon.kz біржақты және үкіметтің риторикасына қайшы келетін тақырыптар бойынша есеп беруден аулақ деп санайды.

2019 және 2022 жылдары Zakon.kz жылдың «үздік жаңалықтар порталы» номинациясы бойынша URKER ұлттық сыйлығын алды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/inf/press/events/details/2412?lang=kk|title=«Үркер» Ұлттық сыйлығының лауреаттарын марапаттау|lang=kk|date=1 шілде 2019|publisher=Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінің Ақпарат комитеті}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.inform.kz/ru/pobediteley-nacional-noy-premii-urker-2022-nagradili-v-astane_a3995594|title=Победителей национальной премии URKER-2022 наградили в Астане|lang=ru|date=28 қазан 2022|publisher=[[ҚазАқпарат]]}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://zakon.kz/ Ресми сайты]{{ref-ru}}{{ref-kk}}
* [https://forbes.kz/ranking/object/727 Forbes: zakon.kz]{{ref-ru}}
* [https://news.mail.ru/media/530/ Новости Zakon.kz на Mail.ru]{{ref-ru}}
* [https://sp.zakon.kz/sp/20let/ Zakon.kz 20 лет]{{ref-ru}}

{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Қазақстан бұқаралық ақпарат құралдары]]
[[Санат:Қазақстан ақпарат агенттіктері]]
[[Санат:1999 жылы пайда болған сайттар]]
[[Санат:Қазақстан сайттары]]
[[Санат:Қазақстан компаниялары]]</text>
      <sha1>cqkbywqa4knwmc1ww38y80vi68834kt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eurovision ән байқауы 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>741531</id>
    <revision>
      <id>3606454</id>
      <parentid>3605842</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T19:26:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қатысушы елдер */</comment>
      <origin>3606454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42876" sha1="tdabsemn0odu378cn918xjqq5j0jntu" xml:space="preserve">{{otheruses4|Eurovision ән байқауының 2026 жылғы шығарылымы|Junior Eurovision ән байқауының 2026 жылғы шығарылымы|Junior Eurovision ән байқауы 2026}}
{{Ән байқауы
 | Атауы                       = Eurovision ән байқауы
 | Жыл                         = 2026
 | Ұран                        = ''United by Music''&lt;ref name=&quot;Slogan&quot;&gt;{{Cite web |url=https://eurovision.tv/story/united-by-music-permanent-slogan |title='United By Music' chosen as permanent Eurovision slogan |work=Eurovision.tv |publisher=[[Еуропалық хабар тарату одағы]] (ЕХТО) |date=2023-11-14 |access-date=2023-11-14}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;(«Музыкамен біріккен»)
 | Логотип                     = Eurovision Song Contest 2026.jpg
 | Логотип өлшемі              = 
 | 1-жартылай финал            = 12 мамыр 2026
 | 2-жартылай финал            = 14 мамыр 2026
 | Финал                       = 16 мамыр 2026
 | Өткізілу орны               = {{Ту|Аустрия}} «[[Винер-Штадтхалле]]», [[Вена]], [[Аустрия]]
 | Жүргізушілер                = 
 | Режиссёр                    = 
 | Супервайзер                 = {{Ту|Германия}} Михаэль Крён
 | Продюсер                    = Герт Карк
 | Телерадио хабарын таратушы  = [[Сурет:ORF logo.svg|35px]] [[Österreichischer Rundfunk]]
 | Жеңген ән                   = 
 | Дауыс беру                  = Әр елдің кәсіби қазылар алқасы 10 әнге 12, 10, 8–1 ұпайдан тұратын топтаманы береді. Дүние жүзіндегі көрермендер 20 әнге дауыс бере алады және олардың дауыстары пропорционалды түрде бөлінеді. Қазылар алқасының және көрермендердің дауыстары барлық дауыстардың 50% құрайды.
 | Қатысушылар саны            = 35
 | Финалистер саны             = 
 | Дебют                       = 
 | Қайтып келгендер            = {{ESC|Болгария}}&lt;br /&gt;{{ESC|Молдова}}&lt;br /&gt;{{ESC|Румыния}}
 | Қайтып келмегендер          = {{ESC|Ирландия}}&lt;br /&gt;{{ESC|Исландия}}&lt;br /&gt;{{ESC|Испания}}&lt;br /&gt;{{ESC|Нидерланд}}&lt;br /&gt;{{ESC|Словения}}
 | Дисквалификация             = 
 | Карта                       = ESC 2026 Map.svg
 | Түс1                        = #580448
 | Белгі1                      = Қатысуын растаған елдер
 | Түс2                        = #a2a397
 | Белгі2                      = Бұрын қатысқан, бірақ 2026 жылы қатыспайтын елдер
 | Ортаққор                    = Eurovision Song Contest 2026
}}
'''Eurovision ән байқауы 2026''' ({{lang-en|Eurovision Song Contest 2026}}, {{lang-fr|Concours Eurovision de la chanson 2026}}, {{lang-de|Eurovision Liedwettbewerb 2026}}) — жыл сайын өткізілетін [[Eurovision ән байқауы]]ның өткізілуі жоспарланған 70-шығарылымы. Байқау [[Аустрия]]ның [[Вена]] қаласындағы [[Винер-Штадтхалле]] стадионында 2026 жылғы 12–16 мамырда өтпек.

Eurovision ән байқауының 2026 жылғы шығарылымын ұйымдастырушы [[Еуропалық хабар тарату одағы]] (ЕХТО) және [[Österreichischer Rundfunk]] (ORF) телекомпаниясы болады.&lt;ref name=&quot;:pressconference&quot;&gt;{{Cite web |date=18 May 2025 |title=Eurovision 2025 winner's press conference with JJ |url=https://eurovision.tv/story/eurovision-2025-winners-press-conference-jj |access-date=18 May 2025 |work=Eurovision.tv |publisher=[[Еуропалық хабар тарату одағы]] (ЕХТО)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:preparations&quot;&gt;{{Cite web |last=Granger |first=Anthony |date=18 May 2025 |title=Austria: ORF Commences Eurovision 2026 Work &amp; Special Programming Celebrating JJ's Victory Announced |url=https://eurovoix.com/2025/05/18/eurovision-2026-orf-commences-work/ |access-date=18 May 2025 |website=Eurovoix |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; Байқаудың жартылай финалдары мен финал 2026 жылғы мамырда өткізілуі жоспарланған.

== Өткізілу орны ==
Алдыңғы жылы өткен [[Eurovision ән байқауы 2025|Eurovision 2025]] ән байқауындағы «[[Wasted Love]]» әнімен [[Йоханнес Пич|JJ]] жеңісінен кейін 2026 жылғы Eurovision ән байқауы [[Аустрия]]да өтетін болды. Eurovision ән байқауы Венада үшінші рет өтпек; өткен екеуі [[Eurovision ән байқауы 1967|1967 жылы]] және [[Eurovision ән байқауы 2015|2015]] жылдары өткен болатын. Таңдалған арена — 2015 жылғы шығарылым өткізген, 16 152 адам сыйдыратын [[Винер-Штадтхалле]]. Байқау астанада 2018 жылғы байқаудан бері бірінші рет өтпек.&lt;ref name=&quot;esc-location-202508202&quot;&gt;{{cite web |date=2025-08-20 |title=Eurovision 2026: Vienna is our Host City for the 70th |url=https://eurovision.tv/story/eurovision-2026-vienna-host-city-70th |access-date=20 August 2025 |work=Eurovision.tv |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |language=en |location=Geneva}} {{Wayback|url=https://archive.ph/boTtx |date=2025-08-20}}&lt;/ref&gt;

=== Іріктеу ===
{{ПозКарта+ |Аустрия |float=left |width=320 |caption=Өткізуші Вена қаласы (көк түспен), шорт-листке енген қалалар (жасыл түспен), іріктеу байқауына өтінім берген қалалар (қызыл түспен) және қызығушылық танытқан, бірақ ақырында өтінім бермеген басқа қалалар мен елді мекендер (сұр түспен) |places=
{{ПозКарта~ |Аустрия |lat=47.076 |long=15.421 |label=[[Грац]]             |position=bottom |mark=Gray pog.svg}}
{{ПозКарта~ |Аустрия |lat=47.268 |long=11.393 |label=[[Иннсбрук]]         |position=right |mark=Red pog.svg}}
{{ПозКарта~ |Аустрия |lat=48.239 |long=14.192 |label=[[Вельс]] &amp; [[Линц]] |position=left |mark=Gray pog.svg}}
{{ПозКарта~ |Аустрия |lat=47.283 |long=16.200 |label=[[Оберварт]]         |position=left |mark=Gray pog.svg}}
{{ПозКарта~ |Аустрия |lat=48.200 |long=15.616 |label=[[Санкт-Пёльтен]]    |position=bottom |mark=Gray pog.svg}}
{{ПозКарта~ |Аустрия |lat=48.208 |long=16.372 |label=[[Вена]]             |position=top |mark=Red pog.svg}}
{{ПозКарта~ |Аустрия |lat=47.967 |long=16.400 |label=[[Эбрайхсдорф]]      |position=bottom |mark=Gray pog.svg}}
}}

'''Белгілер:'''&lt;br /&gt;
{{Color box|#CEDFF2|†|border=darkgray}} Өткізуші қала
{{Color box|#F2E0CE|^|border=darkgray}} Жеребеге өтінім берген
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | Қала
! scope=&quot;col&quot; | Өткізілу орны
! scope=&quot;col&quot; | Жазбалар
! scope=&quot;col&quot; | {{Tooltip|Дер.|Дереккөздер}}
|-
! [[Эбрайхсдорф]]
| ''Уақытша арена''
| Ұсынылған орын 20 000 адам сыйдыратын уақытша арена еді. 30 000 адам сыйдыратын басқа арена жасалмақ болды, алайда қала 15 маусымда іріктеуден шығып кетті.
| &lt;ref name=&quot;Ebreichsdorf&quot;&gt;{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2025/05/26/eurovision-2026-comer-city-presents-proposal-to-host-eurovision/ |title=Eurovision 2026: Ebreichsdorf's 'Comer City' Presents Proposal to Host Eurovision |date=2025-05-26 |language=en |accessdate=2025-05-27 |work=Eurovoix.com |first=Anthony |last=Granger}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NoEbreichsdorf&quot;&gt;{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2025/06/15/eurovision-2026-ebreichsdorf-comer-city-withdraws-from-bidding-process/ |title=Eurovision 2026: Ebreichsdorf's 'Comer City' Withdraws From Bidding Process |language=en |date=2025-06-15 |first=Anthony |last=Granger |publisher=Eurovoix}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=2| [[Грац]]
| [[Stadthalle Graz]]
| rowspan=2| Жеребеден 27 маусымда шықты
| rowspan=2| &lt;ref name=&quot;KL&quot;&gt;{{Cite web |date=2025-05-18 |title=&quot;Perfekte Location&quot;: Klaus Leutgeb will ESC 2026 an den Schwarzlsee holen |url=https://www.kleinezeitung.at/steiermark/graz/19700155/klaus-leutgeb-will-esc-2026-an-den-schwarzlsee-holen |accessdate=2025-05-18 |publisher=[[Kleine Zeitung]] |language=de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |date=2025-06-27 |title=Eurovision 2026: Graz Will Not Bid to Host |url=https://eurovoix.com/2025/06/27/eurovision-2026-graz-will-not-bid-to-host/ |language=en |accessdate=2025-06-27 |publisher=Eurovoix}}&lt;/ref&gt;
|-
| Schwarzl Freizeitzentrum
|- style=&quot;background:#F2E0CE&quot;
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#F2E0CE&quot; |[[Иннсбрук]]{{spaces}}^
| [[Olympiahalle]]
| [[1964 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|1964 жылғы]] және [[1976 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|1976 жылғы]] Қысқы Олимпиада ойындарының [[мәнерлеп сырғанау]] мен [[шайбалы хоккей]] іс-шараларын өткізді.
| &lt;ref&gt;{{cite web |last=Granger |first=Anthony |title=Eurovision 2026: Innsbruck City Council Approves Bid to Host |url=https://eurovoix.com/2025/06/11/eurovision-2026-innsbruck-city-council-approves-bid/ |language=en |publisher=Eurovoix |date=2025-06-11 |accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
! [[Оберварт]]
| Messe Oberwart
| Жеребеден 21 маусымда шықты.
| &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|date=2025-05-18 |title=Oberwart will ESC-Austragungsort werden |url=https://burgenland.orf.at/stories/3305824/ |accessdate=2025-05-18 |work=Burgenland.ORF.at |publisher=ORF |language=de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |author=Rachbauer, Stefanie; Kroisleitner, Oona |title=Oberwart bewirbt sich doch nicht für den Song Contest 2026 |url=https://www.derstandard.at/story/3000000274784/oberwart-bewirbt-sich-doch-nicht-fuer-den-song-contest-2026 |accessdate=2025-06-21 |publisher=Der Standard |language=de}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#CEDFF2&quot;
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#CEDFF2&quot; |[[Вена]]{{spaces}}†
| [[Винер-Штадтхалле|Wiener Stadthalle]]
| [[Eurovision ән байқауы 2015|2015 жылғы байқау]]ды өткізді.
| &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Granger |first=Anthony |date=2025-06-03 |title=Eurovision 2026: Vienna Actively Bidding to Host For a Third Time |url=https://eurovoix.com/2025/06/03/eurovision-2026-vienna-actively-bidding-to-host-for-a-third-time/ |accessdate=2025-06-12 |publisher=Eurovoix |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jambylinfo.kz/zhanalyqtar/evrovidenie-2026-venada-tedi |title=&quot;Евровидение-2026&quot; Венада өтеді |language=kk |last=Сәдуақас |first=Айсұлу |work=jambylinfo.kz |date=2025-08-20 |accessdate=2025-08-20}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{nowrap|[[Вельс]] және [[Линц]]}}
| Messe Wels
| Жеребеге бірге қатысты, Вельс байқаудың басты қаласы болмақ болған. Орында жоспар бойынша 2026 жылғы наурызда бітетін құрылыс жүрді. Жеребеден 1 шілдеде шықты.
| &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-06-04 |title=ESC: Wels und Linz offiziell angemeldet |url=https://ooe.orf.at/stories/3308305/ |accessdate=2025-06-12 |work=ooe.ORF.at |language=de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |title=Keine Bewerbung Oberösterreichs für den Eurovision Song Contest 2026  |language=de |url=https://www.ots.at/presseaussendung/OTS_20250701_OTS0170/keine-bewerbung-oberoesterreichs-fuer-den-eurovision-song-contest-2026 |accessdate=2025-07-01 |work=OTS.at}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Қатысушы елдер ==
Eurovision ән байқауына қатысу құқығына ие болу үшін Eurovision жүйесі арқылы байқауды қабылдауға және оны бүкіл ел бойынша тікелей таратуға қабілетті [[Еуропалық хабар тарату одағы]]ның (ЕХТО) белсенді мүшесі болып табылатын ұлттық телерадио хабарын таратушысы қажет. ЕХТО барлық белсенді мүшелерін байқауға қатысуға шақырады. «Үлкен бестікке» кіретін елдер мен қабылдаушы ел Аустрия байқаудың финалына автоматты түрде өтеді деп, ал қалған барлық елдер екі жартылай финалдың біріне орналасады деп күтілуде.

2025 жылғы желтоқсанындағы жағдай бойынша келесі елдер Eurovision 2026 ән байқауына қатысуға ниетті екенін мәлімдеді:

{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sticky-header&quot;
|+ Eurovision 2026 ән байқауының қатысушылары
! scope=&quot;col&quot; | Ел
! scope=&quot;col&quot; | Телерадио&lt;br /&gt;хабарын&lt;br /&gt;таратушысы
! scope=&quot;col&quot; | Әртісі
! scope=&quot;col&quot; | Әні
! scope=&quot;col&quot; | Тілі
! scope=&quot;col&quot; | Ән&lt;br /&gt;авторлары
! scope=&quot;col&quot; | {{Tooltip|Дер.|Дереккөздер}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Албания}}
| [[Radio Televizioni Shqiptar|RTSH]]
| [[Алис]]
| «Nân»
| [[Албан тілі|албан]]
| {{hlist|Алис Каллачи|Десара Джини|Эрет Барбуллуши}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-21 |title=Alis will represent Albania at Vienna 2026 |url=https://www.eurovision.com/stories/alis-albania-vienna-2026/ |access-date=2025-12-21 |website=Eurovision.com |publisher=EBU}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Армения}}
| [[Армения 1|AMPTV]]
| [[Симон Ованнисян]]
| «Paloma Rumba»
| [[Ағылшын тілі|ағылшын]]
| {{hlist|Давид Церунян|Ева Восканян|Лилит Навасардян|Роза Костандян}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;esc2026 partecipants&quot;&gt;{{cite web |date=2025-12-15 |title=35 broadcasters to compete at 70th Eurovision Song Contest in Vienna |url=https://www.eurovision.com/stories/35-broadcasters-70th-eurovision-song-contest-vienna/ |access-date=2025-12-15 |website=Eurovision.com |publisher=EBU}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Аустралия}}
| [[Special Broadcasting Service|SBS]]
| [[Дельта Гудрем]]
| «Eclipse»
| ағылшын
| {{hlist|Дельта Гудрем|Феррас Алькаиси|Йонас Мирин|Майкл Фаткин}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Roberts |first=Dale |date=2025-09-03 |title=Australia confirmed to compete at Eurovision 2026 |url=https://www.aussievision.net/post/australia-confirmed-to-compete-at-eurovision-2026 |access-date=2025-09-03 |website=Aussievision |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ignatiuk |first=Szymon |date=2025-09-03 |title=Australia potwierdza udział w Eurowizji 2026! |url=https://escspot.pl/2025/09/03/australia-potwierdza-udzial-w-eurowizji-2026/ |access-date=2025-09-03 |website=ESCSpot |language=pl}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Аустрия}}
| [[Österreichischer Rundfunk|ORF]]
| [[Cosmó]]
| «Tanzschein»
| [[Неміс тілі|неміс]]
| {{hlist|[[Cosmó|Бенжамин Гедеон]]|Элиас Стейскал|Элла Штерн}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Heap |first=Steven |date=18 May 2025 |title=Austria: ORF Confirms Internal Selection for Eurovision 2026 |url=https://eurovoix.com/2025/05/18/orf-confirms-internal-selection-for-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250604002130/https://eurovoix.com/2025/05/18/orf-confirms-internal-selection-for-2026/ |archive-date=4 маусым 2025 |access-date=19 мамыр 2025 |website=Eurovoix |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Әзербайжан}}
| [[İctimai Television|İTV]]
| [[Jiva]]
| «Just Go»
| ағылшын, [[Әзербайжан тілі|әзербайжан]]
| Фуад Жавадов
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hajizade |first=Aysel |date=2025-08-06 |title=Azərbaycanı “Avroviziya”da “Səs Azərbaycan”ın qalibi təmsil edəcək? Açiqlama |url=https://azxeber.com/az/azerbaycani-avroviziyada-ses-azerbaycanin-qalibi-temsil-edecek-aiqlama/maqazin/ |access-date=2025-08-12 |website=Azxeber |language=az |quote=O, Azərbaycanın &quot;Avroviziyada” iştirak etməyəcəyi haqda yayılan məlumatların əsassız olduğunu bildirib. }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Бельгия}}
| [[RTBF]]
| [[Essyla]]
| «Dancing on the Ice»
| ағылшын
| {{hlist|[[Essyla|Эллис Ван Эсбек]]|Барбара Петитжан|Эмиль Стенгеле|Николас д'Авель}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Delpierre |first=Alisson |title=Eurovision : la RTBF a tranché et elle participera |url=https://www.rtbf.be/article/eurovision-la-rtbf-a-tranche-et-elle-participera-11643154 |access-date=2025-12-05 |website= |publisher=RTBF |language=fr}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Болгария}}
| [[Болгария ұлттық телевидениесі|BNT]]
| [[Дара (әнші)|Дара]]
| «[[Bangaranga]]»
| ағылшын
| {{hlist|Анн Джудит Вик|Кристиан Таркеа|[[Дара (әнші)|Дарина Йотова]]|[[Димитрис Контопулос]]}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-10-31 |title=България се завръща на „Евровизия“ |url=https://bnt.bg/news/balgariya-se-zavrashta-na-evroviziya-343372news.html |access-date=2025-10-31 |publisher=[[Болгария ұлттық телевидениесі|BNT]] |language=bg}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Германия}}
| [[Südwestrundfunk|SWR]]{{efn|Германияның [[ARD]] қоғамдық хабар тарату консорциумы атынан&lt;ref name=&quot;SWR&quot;&gt;{{Cite web |date=27 January 2025 |title=SWR übernimmt 2026 Federführung für Eurovision Song Contest |url=https://www.eurovision.de/news/SWR-uebernimmt-Federfuehrung-fuer-Eurovision-Song-Contest,wechsel112.html |access-date=27 January 2025 |website=Eurovision.de |language=De}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Alle deutschen ESC-Acts und ihre Titel |url=https://www.eurovision.de/teilnehmer/Alle-deutschen-ESC-Acts-und-ihre-Titel,vorentscheid386.html |publisher=[[ARD]] |access-date=12 June 2025 |language=de}}&lt;/ref&gt;}}
| [[Сара Энгельс]]
| «Fire»
| ағылшын
| {{hlist|Дарио Шюрманн|Луиза Хайнеманн|Рафаэль Лотт|[[Сара Энгельс]]|Валентин Боэс}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web |last=Jiandani |first=Sanjay |date=3 June 2025 |title=Germany: SWR confirms participation at Eurovision 2026 |url=https://esctoday.com/200902/germany-swr-confirms-participation-at-eurovision-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250604093037/https://esctoday.com/200902/germany-swr-confirms-participation-at-eurovision-2026/ |archive-date=4 June 2025 |access-date=3 June 2025 |website=ESCToday |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Грекия}}
| [[Hellenic Broadcasting Corporation|ERT]]
| [[Акилас]]
| «Ferto»&lt;br&gt;{{small|«{{lang|el|Φέρτο}}»}}
| [[Грек тілі|грек]]
| {{hlist|[[Акилас|Акилас Митилинэос]]|Орфеас Нонис|[[Freaky Fortune|Тео Пузбурис]]|Томас Папатанис}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Charalambopoulos |first=Sotiris |date=19 May 2025 |title=Eurovision 2026: Η πρώτη απόφαση της ΕΡΤ για τη συμμετοχή της Ελλάδας |url=https://www.ieidiseis.gr/media-news/494538/eurovision-2026-i-proti-apofasi-tis-ert-gia-ti-symmetochi-tis-elladas/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250531160654/https://www.ieidiseis.gr/media-news/494538/eurovision-2026-i-proti-apofasi-tis-ert-gia-ti-symmetochi-tis-elladas/ |archive-date=31 May 2025 |access-date=19 May 2025 |website=iEidiseis |language=el}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=2025-05-23 |title=Μαρία Κοζάκου: «Θα έχουμε εθνικό τελικό του χρόνου» | Τι απαντά στις αρνητικές κριτικές για την Klavdia | What she says to the negative opinions about Klavdia |url=https://www.ethnos.gr/tv-media/article/366981/mariakozakoythaexoymeethnikotelikotoyxronoytiapantastisarnhtikeskritikesgiathnklavdia |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250528191637/https://www.ethnos.gr/tv-media/article/366981/mariakozakoythaexoymeethnikotelikotoyxronoytiapantastisarnhtikeskritikesgiathnklavdia |archive-date=28 May 2025 |access-date=2025-05-26 |website=[[Ethnos (newspaper)|Ethnos]] |language=el}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Грузия}}
| [[Georgian Public Broadcaster|GPB]]
| [[Бзикеби]]
| «On Replay»
| ағылшын
| {{hlist|Гига Кухианидзе|Лиза Джапаридзе}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Granger |first=Anthony |date=2025-12-05 |title=🇬🇪 Georgia: GPB Confirms Participation in the Eurovision Song Contest 2026 |url=https://eurovoix.com/2025/12/05/georgia-eurovision-song-contest-2026/ |access-date=2025-12-05 |website=Eurovoix |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Дания}}
| [[Danmarks Radio|DR]]
| [[Сёрен Торпегор Лунн]]
| «Før vi går hjem»
| [[Дат тілі|дат]]
| {{hlist|Клара Софи Фабрикиус|[[Сёрен Торпегор Лунн]]|Томас Меилструп|Вальдемар Литтауэр Бендиксен}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Christensen |first=Andreas Erecius |date=23 May 2025 |title=Frederikshavn jubler over Melodi Grand Prix: 'Jeg kan næsten ikke være i min egen krop' |url=https://www.dr.dk/nyheder/indland/frederikshavn-jubler-over-melodi-grand-prix-jeg-kan-naesten-ikke-vaere-i-min-egen |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250524201458/https://www.dr.dk/nyheder/indland/frederikshavn-jubler-over-melodi-grand-prix-jeg-kan-naesten-ikke-vaere-i-min-egen |archive-date=24 May 2025 |access-date=26 May 2025 |website=[[Danmarks Radio|DR]] |language=da}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Clausen |first=Jakub Bøgen |date=23 May 2025 |title=Frederikshavn er Årets Grand Prix By i 2026 |url=https://www.dr.dk/presse/presse-indhold/frederikshavn-er-aarets-grand-prix-i-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250526065941/https://www.dr.dk/presse/presse-indhold/frederikshavn-er-aarets-grand-prix-i-2026 |archive-date=26 May 2025 |access-date=23 May 2025 |website=[[Danmarks Radio|DR]] |language=da}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Израиль}}
| [[Israeli Public Broadcasting Corporation|IPBC]]
| [[Ноам Беттан]]
| «Michelle»
| [[Француз тілі|француз]], [[иврит]], ағылшын
| {{hlist|Надав Ахарони|[[Ноам Беттан]]|Цлил Клифи|[[Юваль Рафаэль]]}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web |title=Israel remains in Eurovision |url=https://eurovisionworld.com/esc/israel-remains-in-eurovision |website=Eurovisionworld |language=en-gb |date=2025-12-04}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Италия}}
| [[RAI]]
| [[Саль Да Винчи]]
| «Per sempre si»
| [[Итальян тілі|итальян]]
| {{hlist|Алессандро Ла Кава|Евгенио Маймоне|Франческо Соррентино|Федерика Аббате|[[Merk &amp; Kremont|Федерико Меркури]]|[[Merk &amp; Kremont|Джордане Кримона]]|Сальваторе Майкл Соррентино}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=2025-10-16 |title=Regolamento | Sanremo 2026 | 76° festival della canzone italiana |url=https://www.rai.it/dl/doc/2025/10/16/1760605395788_Regolamento%20Sanremo%202026%20-%20-.pdf |access-date=2025-10-16 |website=[[RAI]] |language=it}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Кипр}}
| [[Cyprus Broadcasting Corporation|CyBC]]
| [[Антигони Бакстон|Антигони]]
| «Jalla»
| ағылшын, [[Грек тілі|грек]]
| {{hlist|[[Антигони Бакстон]]|Хараламбус Каллона|Коннор Муллали-Найт|Деметрис Николау|Клейди Лупа|Парис Калпос|Трэй Куа}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jiandani |first=Sanjay |date=2025-08-04 |title=Cyprus: CyBC confirms participation at Eurovision 2026 |url=https://esctoday.com/200946/cyprus-cybc-confirms-participation-at-eurovision-2026/ |access-date=2025-08-04 |website=ESCToday |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Латвия}}
| [[Латвия телевидениесі|LTV]]
| [[Атвара]]
| «Ēnā»
| [[Латыш тілі|латыш]]
| {{hlist|Янис Ячменкинс|[[Атвара|Лиене Атвара]]}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-08-01 |title='Supernovai' gatavi? Sākas pieteikšanās Latvijas Sabiedriskā medija dziesmu konkursam |url=https://www.lsm.lv/raksts/kultura/izklaide/01.08.2025-supernovai-gatavi-sakas-pieteiksanas-latvijas-sabiedriska-medija-dziesmu-konkursam.a608820/ |access-date=2025-08-01 |publisher=[[Public Broadcasting of Latvia]] |language=lv}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.lsm.lv/temas/supernova/par-konkursu/ |title=Par konkursu |access-date=2025-08-01 |date=2025-08-01 |publisher=[[Public Broadcasting of Latvia]] |language=lv}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Литва}}
| [[Литва ұлттық радио және телевидениесі|LRT]]
| [[Лайон Сика]]
| «Sólo quiero más»
| [[Литва тілі|литва]], ағылшын
| {{hlist|Ауримас Галвелис|[[Лайон Сика|Томас Аленчикас]]}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jiandani |first=Sanjay |date=2025-07-08 |title=Lithuania: LRT confirms participation at Eurovision 2026 |url=https://esctoday.com/201002/lithuania-lrt-confirms-participation-at-eurovision-2026/ |access-date=2025-07-08 |website=ESCToday |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Люксембург}}
| [[RTL Group|RTL]]
| [[Ева Мария (әнші)|Ева Мария]]
| «Mother Nature»
| ағылшын
| {{hlist|[[Ева Мария (әнші)|Ева Мария Каваш Пуц]]|Юлие Аагаард|Мария Броберг|Томас Стенгаард}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-06-10 |title=Luxembourg to return to Eurovision stage in 2026 |url=https://today.rtl.lu/culture/music/a/2311461.html |url-status=live |access-date=2025-06-10 |website=today.rtl.lu |publisher=[[RTL Lëtzebuerg]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Мальта}}
| [[Public Broadcasting Services|PBS]]
| [[Эйдан Кассар]]
| «Bella»
| ағылшын, [[Мальта тілі|мальта]]
| {{hlist|[[Эйдан Кассар]]|Йоэп фан ден Боом|[[Сара Бонничи]]}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Granger |first=Anthony |date=2025-05-29 |title=Malta: Eurovision 2026 Participation Confirmed &amp; Songwriting Camp Announced |url=https://eurovoix.com/2025/05/29/malta-eurovision-2026-participation-confirmed/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250531160831/https://eurovoix.com/2025/05/29/malta-eurovision-2026-participation-confirmed/ |archive-date=31 мамыр 2025 |access-date=2025-05-29 |website=Eurovoix |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Молдова}}
| [[Телерадио-Молдова|TRM]]
| [[Влад Сабажук|Satoshi]]
| «Viva, Moldova!»
| [[Румын тілі|румын]]
| {{hlist|Андрей Вульпе|Каталин Темчук|Василе Адвахов|[[Влад Сабажук]]}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 November 2025 |title=🇲🇩 Moldova: Returns to the Eurovision Song Contest|url=https://eurovoix.com/2025/11/03/moldova-return-eurovision-song-contest/ |access-date=3 November 2025 |website=Eurovoix.com}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Норвегия}}
| [[Norwegian Broadcasting Corporation|NRK]]
| [[Юнас Ловв]]
| «Ya Ya Ya»
| ағылшын
| {{hlist|[[Юнас Ловв|Йонас Ловв Хеллесей]]|Сондре Скафтун}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hyttebakk |first=Jon Marius |date=2025-06-20 |title=Send inn låt til MGP 2026 |url=https://www.nrk.no/mgp/send-inn-lat-til-mgp-2026-1.17429766 |access-date=2025-06-20 |publisher=[[Norwegian Broadcasting Corporation|NRK]] |language=nb-NO}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jiandani |first=Sanjay |date=2025-06-19 |title=Norway: NRK confirms participation at Eurovision 2026 |url=https://esctoday.com/200876/norway-nrk-confirms-participation-at-eurovision-2026/ |access-date=2025-06-19 |website=ESCToday |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Польша}}
| [[Поляк телевидениесі|TVP]]
| [[Алиция Мария Шемплинская|Алиция]]
| «Pray»
| ағылшын
| {{hlist|[[Алиция Мария Шемплинская]]|Синклэр Алан Малкольм|Вероника Габриельчик}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sychowiec |first=Maciej |date=2025-11-03 |title=Eurowizja 2026: 14 lutego wybierzemy reprezentanta Polski! Znamy zasady |url=https://eurowizja.org/eurowizja-polska-2026-preselekcje/ |access-date=2025-11-03 |website=Eurowizja.org |publisher=OGAE Poland |language=pl-PL}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Португалия}}
| [[Португалия радио және телевидениесі|RTP]]
| [[Bandidos do Cante]]
| «Rosa»
| [[Португал тілі|португал]]
| {{hlist|Дуарте Фариас|Франсиско Перейра|Франсиско Пестана|Франсиско Рапосо|Гонсало Наркисо|Гуи Альфаче|Жозе Карлос Коэльо Альмейда Таварес|Луиш Алеишу|Мигель Коста}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://publicidade.rtp.pt/portfolio-item/festival-da-cancao-2026/ |title=Festival da Canção 2026 |quote=A música vencedora irá representar Portugal no ESC 2026 que se realiza em maio 2026, em Viena, Aústria. |language=pt |publisher=[[Португалия радио және телевидениесі|RTP]] |date=2025-09-16 |access-date=2025-10-17 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Румыния}}
| [[Румыния телевидениесі|TVR]]
| [[Александра Кэпитэнеску]]
| «Choke Me»
| ағылшын
| {{hlist|[[Александра Кэпитэнеску]]|Кэлин-Александру Грэждан|Эльвис Силитрэ|Штефан Кондреа}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ulieru |first=Alice |date=2025-10-30 |title=TVR revine pe scena Eurovision. România va participa la cea de-a 70-a ediție a Eurovision Song Contest, la Viena |url=https://tvrinfo.ro/tvr-revine-pe-scena-eurovision-romania-va-participa-la-cea-de-a-70-a-editie-a-eurovision-song-contest-la-viena/ |access-date=2025-10-30 |website=TVR Info |publisher=[[Румыния телевидениесі|TVR]] |language=ro}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Сан-Марино}}
| [[San Marino RTV|SMRTV]]
| [[Сенит]]
| «Superstar»
| ағылшын
| {{hlist|[[Андерз Вретов]]|[[Бой Джордж|Джордж Алан О’Дауд]]|Джули Аагард|Джон-Эмиль Джоханссон|Томас Стенгаард|[[Сенит|Сеньит Задик Задик]]}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jiandani |first=Sanjay |date=2025-09-08 |title=San Marino: SMRTV confirms participation at Eurovision 2026 |url=https://esctoday.com/201056/san-marino-smrtv-confirms-participation-at-eurovision-2026/ |access-date=2025-06-20 |publisher=ESCToday |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Сербия}}
| [[Сербия радио және телевидениесі|RTS]]
| [[Lavina]]
| «Kraj mene»&lt;br&gt;{{small|«{{lang|sr|Крај мене}}»}}
| [[Серб тілі|серб]]
| {{hlist|Андрия Цветанович|Боян Илич|Иван Йегдич|Лука Арандьелович|Никола Петрович|Павле Арандьелович|Павле Сараджич}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-05-26 |title=Душка Вучинић: Србија се не повлачи са 'Песме Евровизије' |url=https://www.rts.rs/rts/pesma-evrovizije/pesma-evrovizije-2025/vesti/5719143/evrovizija-duska-vucinic-povlacenje-srbija-na-pesmi-evrovizije.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250531231921/https://www.rts.rs/rts/pesma-evrovizije/pesma-evrovizije-2025/vesti/5719143/evrovizija-duska-vucinic-povlacenje-srbija-na-pesmi-evrovizije.html |archive-date=31 May 2025 |access-date=2025-05-26 |publisher=[[Radio Television of Serbia|RTS]] |language=sr-cyrl}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Украина}}
| [[Украина ұлттық қоғамдық телерадиокомпаниясы|Suspilne]]
| [[Виктория Лелека|Лелека]]
| «Ridnym»&lt;br&gt;{{small|«Рідним»}}
| ағылшын, [[Украин тілі|украин]]
| {{hlist|Адама Сефалу|Якоб Хегнер|[[Виктория Лелека]]|Ярослав Джусь}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Makarets |first=Alina |date=25 August 2025 |title=Суспільне: Україна візьме участь у Євробаченні – 2026 |url=https://eurovision.ua/7276-suspilne-ukrayina-vizme-uchast-u-yevrobachenni-2026/ |access-date=2025-08-25 |website=Eurovision.ua |publisher=[[Украина ұлттық қоғамдық телерадиокомпаниясы|Suspilne]] |language=uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jaromin |first=Piotr |date=2025-09-03 |title=Ukraina otwiera zgłoszenia do swoich selekcji do Eurowizji 2026 i ujawnia datę ich finału |url=https://escspot.pl/2025/09/03/ukraina-otwiera-zgloszenia-do-swoich-selekcji-do-eurowizji-2026-i-ujawnia-date-ich-finalu/ |access-date=2025-09-03 |website=ESCSpot |language=pl}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Ұлыбритания}}
| [[Би-Би-Си|BBC]]
| [[Look Mum No Computer]]
| «Eins, Zwei, Drei»
| ағылшын
| {{hlist|Джули Аагаард|Латси Мидтсиян Ниманн|[[Look Mum No Computer|Сэм Бэттл]]|Томас Стенгаард}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 August 2024 |title=BBC Studios retains the contract to produce UK coverage of Eurovision until 2028 |url=https://www.bbc.co.uk/mediacentre/2024/eurovision-tender-uk-coverage-until-2028 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250413115659/https://www.bbc.co.uk/mediacentre/2024/eurovision-tender-uk-coverage-until-2028 |archive-date=13 April 2025 |access-date=23 November 2024 |website=BBC Media Centre |publisher=[[Би-Би-Си|BBC]] |language=en-GB |quote=BBC Studios will also work alongside the BBC in the selection of the UK act, and oversee their performance.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jiandani |first=Sanjay |date=2025-05-28 |title=United Kingdom: BBC confirms participation at Eurovison 2026 |url=https://esctoday.com/200845/united-kingdom-bbc-confirms-participation-at-eurovison-2026/ |access-date=2025-05-28 |website=ESCToday |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Финляндия}}
| [[Yle]]
| [[Линда Лампениус]] пен [[Пете Паркконен]]
| «Liekinheitin»
| [[Фин тілі|фин]]
| {{hlist|Антти Риихимаки|Лаури Халаваара|[[Линда Лампениус]]|[[Пете Паркконен]]|Вильма Алина Лахтеенмаки}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://yle.fi/a/74-20197985 |date=2025-12-04 |access-date=2025-12-04 |publisher=Yle |title=Israel saa osallistua Euroviisuihin – Alankomaat, Espanja, Irlanti ja Slovenia jäävät pois, Suomi osallistuu |first1=Laura |last1=Kangas |first2=Anni |last2=Kavander |first3=Paula |last3=Tapiola |lang=fi}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Франция}}
| [[France Télévisions]]
| [[Монро (әнші)|Монро]]
| «Regarde!»
| француз
| {{hlist|Кристофер Коэн|Фред Савио|Фреди Марш|Максим Морис}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Granger |first=Anthony |date=2025-09-17 |title=France: France Télévisions Confirms Eurovision 2026 Participation |url=https://eurovoix.com/2025/09/17/france-televisions-confirms-eurovision-2026-participation/ |access-date=2025-09-17 |website=Eurovoix |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Хорватия}}
| [[Хорват радиотелевидениесі|HRT]]
| [[Lelek]]
| «Andromeda»
| [[Хорват тілі|хорват]]
| {{hlist|Филип Лацкович|Лазар Пайич|Томислав Росо|[[Зоря|Зорица Пайич]]}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Otvoren natječaj za DORU 2026. |url=https://magazin.hrt.hr/zabava/otvoren-natjecaj-za-doru-2026-12341921 |access-date=2025-09-22 |website=Hrvatska radiotelevizija |language=hr}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Черногория}}
| [[Черногория радио және телевидениесі|RTCG]]
| [[Тамара Живкович]]
| «[[Nova zora]]»
| [[Черногор тілі|черногор]]
| Борис Суботич
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-21 |title=Tamara Živković predstavljaće Crnu Goru na Eurosongu 2026. u Beču |trans-title=Tamara Živković will represent Montenegro at Eurovision 2026 in Vienna |url=https://rtcg.me/magazin/eurosong/montesong/792311/tamara-zivkovic-predstavljace-crnu-goru-na-eurosongu-2026-u-becu.html |access-date=2025-12-21 |publisher=[[Черногория радио және телевидениесі]] (RTCG) |language=cnr}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Чехия}}
| [[Чех телевидениесі|ČT]]
| [[Даниэль Жижка]]
| «Crossroads»
| ағылшын
| {{hlist|Даниэль Жижка|Вилиам Береш}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=2025-09-03 |title=Výběr českého reprezentanta 2026 - Eurovision Song Contest |url=https://www.ceskatelevize.cz/porady/10000000484-eurovision-song-contest/13809-vyber-ceskeho-reprezentanta-2026/ |access-date=2025-09-03 |website=[[Чех телевидениесі|ČT]] |language=cs}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Швеция}}
| [[Sveriges Television|SVT]]
| [[Фелисия Эрикссон|Фелисия]]
| «My System»
| ағылшын
| {{hlist|Аудун Агнар|Эмили Харбак|[[Фелисия Эрикссон]]|[[Юлье Берган]]|Тереза Рекс}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jiandani |first=Sanjay |date=2025-07-03 |title=Sweden: SVT confirms participation at Eurovision 2026 |url=https://esctoday.com/200872/sweden-svt-confirms-participation-at-eurovision-2026/ |access-date=2025-07-03 |website=ESCToday |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Boman |first=Hilda |date=2025-09-17 |title=Hit kommer Melodifestivalen 2026 |url=https://www.aftonbladet.se/a/xmaq2V |access-date=2025-09-17 |website=[[Aftonbladet]] |language=sv}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Швейцария}}
| [[Швейцариялық радиотарату және телевизия қоғамы|SRG SSR]]
| [[Вероника Фусаро]]
| «Alice»
| ағылшын
| {{hlist|Шарли Макклин|[[Вероника Фусаро]]}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jiandani |first=Sanjay |date=2025-06-02 |title=Switzerland: SRG-SSR confirms participation at Eurovision 2026 |url=https://esctoday.com/200887/switzerland-srg-ssr-confirms-participation-at-eurovision-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250603123934/https://esctoday.com/200887/switzerland-srg-ssr-confirms-participation-at-eurovision-2026/ |archive-date=2025-06-03 |access-date=2025-06-02 |website=ESCToday |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Эстония}}
| [[Eesti Rahvusringhääling|ERR]]
| [[Vanilla Ninja]]
| «Too Epic To Be True»
| ағылшын
| [[Свен Лыхмус]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rebane |first=Karmen |date=2025-09-19 |title=Eesti Laul 2026. In English |url=https://eeter.err.ee/1609801701/eesti-laul-2026-in-english |access-date=2025-09-19 |website=ERR News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Қосымша ақпарат ==
{{Notelist}}

== Өткен орны ==

[[Сурет:Wiener_Stadthalle_Aussen_2008.jpg|солға|нобай|250x250 нүкте|Wiener Stadthalle Вена – 2026 жылғы байқаудың өткен орны]]
[[Сурет:Wien_Rathaus_hochauflösend.jpg|солға|нобай|Вена қалалық әкімшілігі – 2026 жылғы байқаудың жеребе тарту рәсімі мен ашылу салтанатын өткізілген орны]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Commonscat-inline|Eurovision Song Contest 2026|Eurovision ән байқауы 2026}}
* {{Ресми сайт|eurovision.tv}}

{{Eurovision ән байқауы 2026}}
{{Eurovision ән байқауы}}
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Eurovision ән байқауы|2026]]
[[Санат:Eurovision ән байқауы 2026| ]]
[[Санат:Жылдар бойынша Eurovision ән байқауы]]</text>
      <sha1>tdabsemn0odu378cn918xjqq5j0jntu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606455</id>
      <parentid>3606454</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T19:27:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өткен орны */ Өткізілу орны деген бөлім бар ғой</comment>
      <origin>3606455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42412" sha1="2oufg8l29p10x5sp2uy3935b8z3f2dv" xml:space="preserve">{{otheruses4|Eurovision ән байқауының 2026 жылғы шығарылымы|Junior Eurovision ән байқауының 2026 жылғы шығарылымы|Junior Eurovision ән байқауы 2026}}
{{Ән байқауы
 | Атауы                       = Eurovision ән байқауы
 | Жыл                         = 2026
 | Ұран                        = ''United by Music''&lt;ref name=&quot;Slogan&quot;&gt;{{Cite web |url=https://eurovision.tv/story/united-by-music-permanent-slogan |title='United By Music' chosen as permanent Eurovision slogan |work=Eurovision.tv |publisher=[[Еуропалық хабар тарату одағы]] (ЕХТО) |date=2023-11-14 |access-date=2023-11-14}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;(«Музыкамен біріккен»)
 | Логотип                     = Eurovision Song Contest 2026.jpg
 | Логотип өлшемі              = 
 | 1-жартылай финал            = 12 мамыр 2026
 | 2-жартылай финал            = 14 мамыр 2026
 | Финал                       = 16 мамыр 2026
 | Өткізілу орны               = {{Ту|Аустрия}} «[[Винер-Штадтхалле]]», [[Вена]], [[Аустрия]]
 | Жүргізушілер                = 
 | Режиссёр                    = 
 | Супервайзер                 = {{Ту|Германия}} Михаэль Крён
 | Продюсер                    = Герт Карк
 | Телерадио хабарын таратушы  = [[Сурет:ORF logo.svg|35px]] [[Österreichischer Rundfunk]]
 | Жеңген ән                   = 
 | Дауыс беру                  = Әр елдің кәсіби қазылар алқасы 10 әнге 12, 10, 8–1 ұпайдан тұратын топтаманы береді. Дүние жүзіндегі көрермендер 20 әнге дауыс бере алады және олардың дауыстары пропорционалды түрде бөлінеді. Қазылар алқасының және көрермендердің дауыстары барлық дауыстардың 50% құрайды.
 | Қатысушылар саны            = 35
 | Финалистер саны             = 
 | Дебют                       = 
 | Қайтып келгендер            = {{ESC|Болгария}}&lt;br /&gt;{{ESC|Молдова}}&lt;br /&gt;{{ESC|Румыния}}
 | Қайтып келмегендер          = {{ESC|Ирландия}}&lt;br /&gt;{{ESC|Исландия}}&lt;br /&gt;{{ESC|Испания}}&lt;br /&gt;{{ESC|Нидерланд}}&lt;br /&gt;{{ESC|Словения}}
 | Дисквалификация             = 
 | Карта                       = ESC 2026 Map.svg
 | Түс1                        = #580448
 | Белгі1                      = Қатысуын растаған елдер
 | Түс2                        = #a2a397
 | Белгі2                      = Бұрын қатысқан, бірақ 2026 жылы қатыспайтын елдер
 | Ортаққор                    = Eurovision Song Contest 2026
}}
'''Eurovision ән байқауы 2026''' ({{lang-en|Eurovision Song Contest 2026}}, {{lang-fr|Concours Eurovision de la chanson 2026}}, {{lang-de|Eurovision Liedwettbewerb 2026}}) — жыл сайын өткізілетін [[Eurovision ән байқауы]]ның өткізілуі жоспарланған 70-шығарылымы. Байқау [[Аустрия]]ның [[Вена]] қаласындағы [[Винер-Штадтхалле]] стадионында 2026 жылғы 12–16 мамырда өтпек.

Eurovision ән байқауының 2026 жылғы шығарылымын ұйымдастырушы [[Еуропалық хабар тарату одағы]] (ЕХТО) және [[Österreichischer Rundfunk]] (ORF) телекомпаниясы болады.&lt;ref name=&quot;:pressconference&quot;&gt;{{Cite web |date=18 May 2025 |title=Eurovision 2025 winner's press conference with JJ |url=https://eurovision.tv/story/eurovision-2025-winners-press-conference-jj |access-date=18 May 2025 |work=Eurovision.tv |publisher=[[Еуропалық хабар тарату одағы]] (ЕХТО)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:preparations&quot;&gt;{{Cite web |last=Granger |first=Anthony |date=18 May 2025 |title=Austria: ORF Commences Eurovision 2026 Work &amp; Special Programming Celebrating JJ's Victory Announced |url=https://eurovoix.com/2025/05/18/eurovision-2026-orf-commences-work/ |access-date=18 May 2025 |website=Eurovoix |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; Байқаудың жартылай финалдары мен финал 2026 жылғы мамырда өткізілуі жоспарланған.

== Өткізілу орны ==
Алдыңғы жылы өткен [[Eurovision ән байқауы 2025|Eurovision 2025]] ән байқауындағы «[[Wasted Love]]» әнімен [[Йоханнес Пич|JJ]] жеңісінен кейін 2026 жылғы Eurovision ән байқауы [[Аустрия]]да өтетін болды. Eurovision ән байқауы Венада үшінші рет өтпек; өткен екеуі [[Eurovision ән байқауы 1967|1967 жылы]] және [[Eurovision ән байқауы 2015|2015]] жылдары өткен болатын. Таңдалған арена — 2015 жылғы шығарылым өткізген, 16 152 адам сыйдыратын [[Винер-Штадтхалле]]. Байқау астанада 2018 жылғы байқаудан бері бірінші рет өтпек.&lt;ref name=&quot;esc-location-202508202&quot;&gt;{{cite web |date=2025-08-20 |title=Eurovision 2026: Vienna is our Host City for the 70th |url=https://eurovision.tv/story/eurovision-2026-vienna-host-city-70th |access-date=20 August 2025 |work=Eurovision.tv |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |language=en |location=Geneva}} {{Wayback|url=https://archive.ph/boTtx |date=2025-08-20}}&lt;/ref&gt;

=== Іріктеу ===
{{ПозКарта+ |Аустрия |float=left |width=320 |caption=Өткізуші Вена қаласы (көк түспен), шорт-листке енген қалалар (жасыл түспен), іріктеу байқауына өтінім берген қалалар (қызыл түспен) және қызығушылық танытқан, бірақ ақырында өтінім бермеген басқа қалалар мен елді мекендер (сұр түспен) |places=
{{ПозКарта~ |Аустрия |lat=47.076 |long=15.421 |label=[[Грац]]             |position=bottom |mark=Gray pog.svg}}
{{ПозКарта~ |Аустрия |lat=47.268 |long=11.393 |label=[[Иннсбрук]]         |position=right |mark=Red pog.svg}}
{{ПозКарта~ |Аустрия |lat=48.239 |long=14.192 |label=[[Вельс]] &amp; [[Линц]] |position=left |mark=Gray pog.svg}}
{{ПозКарта~ |Аустрия |lat=47.283 |long=16.200 |label=[[Оберварт]]         |position=left |mark=Gray pog.svg}}
{{ПозКарта~ |Аустрия |lat=48.200 |long=15.616 |label=[[Санкт-Пёльтен]]    |position=bottom |mark=Gray pog.svg}}
{{ПозКарта~ |Аустрия |lat=48.208 |long=16.372 |label=[[Вена]]             |position=top |mark=Red pog.svg}}
{{ПозКарта~ |Аустрия |lat=47.967 |long=16.400 |label=[[Эбрайхсдорф]]      |position=bottom |mark=Gray pog.svg}}
}}

'''Белгілер:'''&lt;br /&gt;
{{Color box|#CEDFF2|†|border=darkgray}} Өткізуші қала
{{Color box|#F2E0CE|^|border=darkgray}} Жеребеге өтінім берген
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | Қала
! scope=&quot;col&quot; | Өткізілу орны
! scope=&quot;col&quot; | Жазбалар
! scope=&quot;col&quot; | {{Tooltip|Дер.|Дереккөздер}}
|-
! [[Эбрайхсдорф]]
| ''Уақытша арена''
| Ұсынылған орын 20 000 адам сыйдыратын уақытша арена еді. 30 000 адам сыйдыратын басқа арена жасалмақ болды, алайда қала 15 маусымда іріктеуден шығып кетті.
| &lt;ref name=&quot;Ebreichsdorf&quot;&gt;{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2025/05/26/eurovision-2026-comer-city-presents-proposal-to-host-eurovision/ |title=Eurovision 2026: Ebreichsdorf's 'Comer City' Presents Proposal to Host Eurovision |date=2025-05-26 |language=en |accessdate=2025-05-27 |work=Eurovoix.com |first=Anthony |last=Granger}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NoEbreichsdorf&quot;&gt;{{Cite web |url=https://eurovoix.com/2025/06/15/eurovision-2026-ebreichsdorf-comer-city-withdraws-from-bidding-process/ |title=Eurovision 2026: Ebreichsdorf's 'Comer City' Withdraws From Bidding Process |language=en |date=2025-06-15 |first=Anthony |last=Granger |publisher=Eurovoix}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=2| [[Грац]]
| [[Stadthalle Graz]]
| rowspan=2| Жеребеден 27 маусымда шықты
| rowspan=2| &lt;ref name=&quot;KL&quot;&gt;{{Cite web |date=2025-05-18 |title=&quot;Perfekte Location&quot;: Klaus Leutgeb will ESC 2026 an den Schwarzlsee holen |url=https://www.kleinezeitung.at/steiermark/graz/19700155/klaus-leutgeb-will-esc-2026-an-den-schwarzlsee-holen |accessdate=2025-05-18 |publisher=[[Kleine Zeitung]] |language=de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |date=2025-06-27 |title=Eurovision 2026: Graz Will Not Bid to Host |url=https://eurovoix.com/2025/06/27/eurovision-2026-graz-will-not-bid-to-host/ |language=en |accessdate=2025-06-27 |publisher=Eurovoix}}&lt;/ref&gt;
|-
| Schwarzl Freizeitzentrum
|- style=&quot;background:#F2E0CE&quot;
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#F2E0CE&quot; |[[Иннсбрук]]{{spaces}}^
| [[Olympiahalle]]
| [[1964 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|1964 жылғы]] және [[1976 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|1976 жылғы]] Қысқы Олимпиада ойындарының [[мәнерлеп сырғанау]] мен [[шайбалы хоккей]] іс-шараларын өткізді.
| &lt;ref&gt;{{cite web |last=Granger |first=Anthony |title=Eurovision 2026: Innsbruck City Council Approves Bid to Host |url=https://eurovoix.com/2025/06/11/eurovision-2026-innsbruck-city-council-approves-bid/ |language=en |publisher=Eurovoix |date=2025-06-11 |accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
! [[Оберварт]]
| Messe Oberwart
| Жеребеден 21 маусымда шықты.
| &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|date=2025-05-18 |title=Oberwart will ESC-Austragungsort werden |url=https://burgenland.orf.at/stories/3305824/ |accessdate=2025-05-18 |work=Burgenland.ORF.at |publisher=ORF |language=de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |author=Rachbauer, Stefanie; Kroisleitner, Oona |title=Oberwart bewirbt sich doch nicht für den Song Contest 2026 |url=https://www.derstandard.at/story/3000000274784/oberwart-bewirbt-sich-doch-nicht-fuer-den-song-contest-2026 |accessdate=2025-06-21 |publisher=Der Standard |language=de}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#CEDFF2&quot;
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#CEDFF2&quot; |[[Вена]]{{spaces}}†
| [[Винер-Штадтхалле|Wiener Stadthalle]]
| [[Eurovision ән байқауы 2015|2015 жылғы байқау]]ды өткізді.
| &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Granger |first=Anthony |date=2025-06-03 |title=Eurovision 2026: Vienna Actively Bidding to Host For a Third Time |url=https://eurovoix.com/2025/06/03/eurovision-2026-vienna-actively-bidding-to-host-for-a-third-time/ |accessdate=2025-06-12 |publisher=Eurovoix |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jambylinfo.kz/zhanalyqtar/evrovidenie-2026-venada-tedi |title=&quot;Евровидение-2026&quot; Венада өтеді |language=kk |last=Сәдуақас |first=Айсұлу |work=jambylinfo.kz |date=2025-08-20 |accessdate=2025-08-20}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{nowrap|[[Вельс]] және [[Линц]]}}
| Messe Wels
| Жеребеге бірге қатысты, Вельс байқаудың басты қаласы болмақ болған. Орында жоспар бойынша 2026 жылғы наурызда бітетін құрылыс жүрді. Жеребеден 1 шілдеде шықты.
| &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-06-04 |title=ESC: Wels und Linz offiziell angemeldet |url=https://ooe.orf.at/stories/3308305/ |accessdate=2025-06-12 |work=ooe.ORF.at |language=de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |title=Keine Bewerbung Oberösterreichs für den Eurovision Song Contest 2026  |language=de |url=https://www.ots.at/presseaussendung/OTS_20250701_OTS0170/keine-bewerbung-oberoesterreichs-fuer-den-eurovision-song-contest-2026 |accessdate=2025-07-01 |work=OTS.at}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Қатысушы елдер ==
Eurovision ән байқауына қатысу құқығына ие болу үшін Eurovision жүйесі арқылы байқауды қабылдауға және оны бүкіл ел бойынша тікелей таратуға қабілетті [[Еуропалық хабар тарату одағы]]ның (ЕХТО) белсенді мүшесі болып табылатын ұлттық телерадио хабарын таратушысы қажет. ЕХТО барлық белсенді мүшелерін байқауға қатысуға шақырады. «Үлкен бестікке» кіретін елдер мен қабылдаушы ел Аустрия байқаудың финалына автоматты түрде өтеді деп, ал қалған барлық елдер екі жартылай финалдың біріне орналасады деп күтілуде.

2025 жылғы желтоқсанындағы жағдай бойынша келесі елдер Eurovision 2026 ән байқауына қатысуға ниетті екенін мәлімдеді:

{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sticky-header&quot;
|+ Eurovision 2026 ән байқауының қатысушылары
! scope=&quot;col&quot; | Ел
! scope=&quot;col&quot; | Телерадио&lt;br /&gt;хабарын&lt;br /&gt;таратушысы
! scope=&quot;col&quot; | Әртісі
! scope=&quot;col&quot; | Әні
! scope=&quot;col&quot; | Тілі
! scope=&quot;col&quot; | Ән&lt;br /&gt;авторлары
! scope=&quot;col&quot; | {{Tooltip|Дер.|Дереккөздер}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Албания}}
| [[Radio Televizioni Shqiptar|RTSH]]
| [[Алис]]
| «Nân»
| [[Албан тілі|албан]]
| {{hlist|Алис Каллачи|Десара Джини|Эрет Барбуллуши}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-21 |title=Alis will represent Albania at Vienna 2026 |url=https://www.eurovision.com/stories/alis-albania-vienna-2026/ |access-date=2025-12-21 |website=Eurovision.com |publisher=EBU}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Армения}}
| [[Армения 1|AMPTV]]
| [[Симон Ованнисян]]
| «Paloma Rumba»
| [[Ағылшын тілі|ағылшын]]
| {{hlist|Давид Церунян|Ева Восканян|Лилит Навасардян|Роза Костандян}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;esc2026 partecipants&quot;&gt;{{cite web |date=2025-12-15 |title=35 broadcasters to compete at 70th Eurovision Song Contest in Vienna |url=https://www.eurovision.com/stories/35-broadcasters-70th-eurovision-song-contest-vienna/ |access-date=2025-12-15 |website=Eurovision.com |publisher=EBU}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Аустралия}}
| [[Special Broadcasting Service|SBS]]
| [[Дельта Гудрем]]
| «Eclipse»
| ағылшын
| {{hlist|Дельта Гудрем|Феррас Алькаиси|Йонас Мирин|Майкл Фаткин}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Roberts |first=Dale |date=2025-09-03 |title=Australia confirmed to compete at Eurovision 2026 |url=https://www.aussievision.net/post/australia-confirmed-to-compete-at-eurovision-2026 |access-date=2025-09-03 |website=Aussievision |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ignatiuk |first=Szymon |date=2025-09-03 |title=Australia potwierdza udział w Eurowizji 2026! |url=https://escspot.pl/2025/09/03/australia-potwierdza-udzial-w-eurowizji-2026/ |access-date=2025-09-03 |website=ESCSpot |language=pl}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Аустрия}}
| [[Österreichischer Rundfunk|ORF]]
| [[Cosmó]]
| «Tanzschein»
| [[Неміс тілі|неміс]]
| {{hlist|[[Cosmó|Бенжамин Гедеон]]|Элиас Стейскал|Элла Штерн}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Heap |first=Steven |date=18 May 2025 |title=Austria: ORF Confirms Internal Selection for Eurovision 2026 |url=https://eurovoix.com/2025/05/18/orf-confirms-internal-selection-for-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250604002130/https://eurovoix.com/2025/05/18/orf-confirms-internal-selection-for-2026/ |archive-date=4 маусым 2025 |access-date=19 мамыр 2025 |website=Eurovoix |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Әзербайжан}}
| [[İctimai Television|İTV]]
| [[Jiva]]
| «Just Go»
| ағылшын, [[Әзербайжан тілі|әзербайжан]]
| Фуад Жавадов
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hajizade |first=Aysel |date=2025-08-06 |title=Azərbaycanı “Avroviziya”da “Səs Azərbaycan”ın qalibi təmsil edəcək? Açiqlama |url=https://azxeber.com/az/azerbaycani-avroviziyada-ses-azerbaycanin-qalibi-temsil-edecek-aiqlama/maqazin/ |access-date=2025-08-12 |website=Azxeber |language=az |quote=O, Azərbaycanın &quot;Avroviziyada” iştirak etməyəcəyi haqda yayılan məlumatların əsassız olduğunu bildirib. }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Бельгия}}
| [[RTBF]]
| [[Essyla]]
| «Dancing on the Ice»
| ағылшын
| {{hlist|[[Essyla|Эллис Ван Эсбек]]|Барбара Петитжан|Эмиль Стенгеле|Николас д'Авель}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Delpierre |first=Alisson |title=Eurovision : la RTBF a tranché et elle participera |url=https://www.rtbf.be/article/eurovision-la-rtbf-a-tranche-et-elle-participera-11643154 |access-date=2025-12-05 |website= |publisher=RTBF |language=fr}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Болгария}}
| [[Болгария ұлттық телевидениесі|BNT]]
| [[Дара (әнші)|Дара]]
| «[[Bangaranga]]»
| ағылшын
| {{hlist|Анн Джудит Вик|Кристиан Таркеа|[[Дара (әнші)|Дарина Йотова]]|[[Димитрис Контопулос]]}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-10-31 |title=България се завръща на „Евровизия“ |url=https://bnt.bg/news/balgariya-se-zavrashta-na-evroviziya-343372news.html |access-date=2025-10-31 |publisher=[[Болгария ұлттық телевидениесі|BNT]] |language=bg}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Германия}}
| [[Südwestrundfunk|SWR]]{{efn|Германияның [[ARD]] қоғамдық хабар тарату консорциумы атынан&lt;ref name=&quot;SWR&quot;&gt;{{Cite web |date=27 January 2025 |title=SWR übernimmt 2026 Federführung für Eurovision Song Contest |url=https://www.eurovision.de/news/SWR-uebernimmt-Federfuehrung-fuer-Eurovision-Song-Contest,wechsel112.html |access-date=27 January 2025 |website=Eurovision.de |language=De}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Alle deutschen ESC-Acts und ihre Titel |url=https://www.eurovision.de/teilnehmer/Alle-deutschen-ESC-Acts-und-ihre-Titel,vorentscheid386.html |publisher=[[ARD]] |access-date=12 June 2025 |language=de}}&lt;/ref&gt;}}
| [[Сара Энгельс]]
| «Fire»
| ағылшын
| {{hlist|Дарио Шюрманн|Луиза Хайнеманн|Рафаэль Лотт|[[Сара Энгельс]]|Валентин Боэс}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web |last=Jiandani |first=Sanjay |date=3 June 2025 |title=Germany: SWR confirms participation at Eurovision 2026 |url=https://esctoday.com/200902/germany-swr-confirms-participation-at-eurovision-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250604093037/https://esctoday.com/200902/germany-swr-confirms-participation-at-eurovision-2026/ |archive-date=4 June 2025 |access-date=3 June 2025 |website=ESCToday |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Грекия}}
| [[Hellenic Broadcasting Corporation|ERT]]
| [[Акилас]]
| «Ferto»&lt;br&gt;{{small|«{{lang|el|Φέρτο}}»}}
| [[Грек тілі|грек]]
| {{hlist|[[Акилас|Акилас Митилинэос]]|Орфеас Нонис|[[Freaky Fortune|Тео Пузбурис]]|Томас Папатанис}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Charalambopoulos |first=Sotiris |date=19 May 2025 |title=Eurovision 2026: Η πρώτη απόφαση της ΕΡΤ για τη συμμετοχή της Ελλάδας |url=https://www.ieidiseis.gr/media-news/494538/eurovision-2026-i-proti-apofasi-tis-ert-gia-ti-symmetochi-tis-elladas/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250531160654/https://www.ieidiseis.gr/media-news/494538/eurovision-2026-i-proti-apofasi-tis-ert-gia-ti-symmetochi-tis-elladas/ |archive-date=31 May 2025 |access-date=19 May 2025 |website=iEidiseis |language=el}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=2025-05-23 |title=Μαρία Κοζάκου: «Θα έχουμε εθνικό τελικό του χρόνου» | Τι απαντά στις αρνητικές κριτικές για την Klavdia | What she says to the negative opinions about Klavdia |url=https://www.ethnos.gr/tv-media/article/366981/mariakozakoythaexoymeethnikotelikotoyxronoytiapantastisarnhtikeskritikesgiathnklavdia |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250528191637/https://www.ethnos.gr/tv-media/article/366981/mariakozakoythaexoymeethnikotelikotoyxronoytiapantastisarnhtikeskritikesgiathnklavdia |archive-date=28 May 2025 |access-date=2025-05-26 |website=[[Ethnos (newspaper)|Ethnos]] |language=el}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Грузия}}
| [[Georgian Public Broadcaster|GPB]]
| [[Бзикеби]]
| «On Replay»
| ағылшын
| {{hlist|Гига Кухианидзе|Лиза Джапаридзе}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Granger |first=Anthony |date=2025-12-05 |title=🇬🇪 Georgia: GPB Confirms Participation in the Eurovision Song Contest 2026 |url=https://eurovoix.com/2025/12/05/georgia-eurovision-song-contest-2026/ |access-date=2025-12-05 |website=Eurovoix |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Дания}}
| [[Danmarks Radio|DR]]
| [[Сёрен Торпегор Лунн]]
| «Før vi går hjem»
| [[Дат тілі|дат]]
| {{hlist|Клара Софи Фабрикиус|[[Сёрен Торпегор Лунн]]|Томас Меилструп|Вальдемар Литтауэр Бендиксен}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Christensen |first=Andreas Erecius |date=23 May 2025 |title=Frederikshavn jubler over Melodi Grand Prix: 'Jeg kan næsten ikke være i min egen krop' |url=https://www.dr.dk/nyheder/indland/frederikshavn-jubler-over-melodi-grand-prix-jeg-kan-naesten-ikke-vaere-i-min-egen |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250524201458/https://www.dr.dk/nyheder/indland/frederikshavn-jubler-over-melodi-grand-prix-jeg-kan-naesten-ikke-vaere-i-min-egen |archive-date=24 May 2025 |access-date=26 May 2025 |website=[[Danmarks Radio|DR]] |language=da}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Clausen |first=Jakub Bøgen |date=23 May 2025 |title=Frederikshavn er Årets Grand Prix By i 2026 |url=https://www.dr.dk/presse/presse-indhold/frederikshavn-er-aarets-grand-prix-i-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250526065941/https://www.dr.dk/presse/presse-indhold/frederikshavn-er-aarets-grand-prix-i-2026 |archive-date=26 May 2025 |access-date=23 May 2025 |website=[[Danmarks Radio|DR]] |language=da}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Израиль}}
| [[Israeli Public Broadcasting Corporation|IPBC]]
| [[Ноам Беттан]]
| «Michelle»
| [[Француз тілі|француз]], [[иврит]], ағылшын
| {{hlist|Надав Ахарони|[[Ноам Беттан]]|Цлил Клифи|[[Юваль Рафаэль]]}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web |title=Israel remains in Eurovision |url=https://eurovisionworld.com/esc/israel-remains-in-eurovision |website=Eurovisionworld |language=en-gb |date=2025-12-04}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Италия}}
| [[RAI]]
| [[Саль Да Винчи]]
| «Per sempre si»
| [[Итальян тілі|итальян]]
| {{hlist|Алессандро Ла Кава|Евгенио Маймоне|Франческо Соррентино|Федерика Аббате|[[Merk &amp; Kremont|Федерико Меркури]]|[[Merk &amp; Kremont|Джордане Кримона]]|Сальваторе Майкл Соррентино}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=2025-10-16 |title=Regolamento | Sanremo 2026 | 76° festival della canzone italiana |url=https://www.rai.it/dl/doc/2025/10/16/1760605395788_Regolamento%20Sanremo%202026%20-%20-.pdf |access-date=2025-10-16 |website=[[RAI]] |language=it}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Кипр}}
| [[Cyprus Broadcasting Corporation|CyBC]]
| [[Антигони Бакстон|Антигони]]
| «Jalla»
| ағылшын, [[Грек тілі|грек]]
| {{hlist|[[Антигони Бакстон]]|Хараламбус Каллона|Коннор Муллали-Найт|Деметрис Николау|Клейди Лупа|Парис Калпос|Трэй Куа}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jiandani |first=Sanjay |date=2025-08-04 |title=Cyprus: CyBC confirms participation at Eurovision 2026 |url=https://esctoday.com/200946/cyprus-cybc-confirms-participation-at-eurovision-2026/ |access-date=2025-08-04 |website=ESCToday |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Латвия}}
| [[Латвия телевидениесі|LTV]]
| [[Атвара]]
| «Ēnā»
| [[Латыш тілі|латыш]]
| {{hlist|Янис Ячменкинс|[[Атвара|Лиене Атвара]]}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-08-01 |title='Supernovai' gatavi? Sākas pieteikšanās Latvijas Sabiedriskā medija dziesmu konkursam |url=https://www.lsm.lv/raksts/kultura/izklaide/01.08.2025-supernovai-gatavi-sakas-pieteiksanas-latvijas-sabiedriska-medija-dziesmu-konkursam.a608820/ |access-date=2025-08-01 |publisher=[[Public Broadcasting of Latvia]] |language=lv}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.lsm.lv/temas/supernova/par-konkursu/ |title=Par konkursu |access-date=2025-08-01 |date=2025-08-01 |publisher=[[Public Broadcasting of Latvia]] |language=lv}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Литва}}
| [[Литва ұлттық радио және телевидениесі|LRT]]
| [[Лайон Сика]]
| «Sólo quiero más»
| [[Литва тілі|литва]], ағылшын
| {{hlist|Ауримас Галвелис|[[Лайон Сика|Томас Аленчикас]]}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jiandani |first=Sanjay |date=2025-07-08 |title=Lithuania: LRT confirms participation at Eurovision 2026 |url=https://esctoday.com/201002/lithuania-lrt-confirms-participation-at-eurovision-2026/ |access-date=2025-07-08 |website=ESCToday |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Люксембург}}
| [[RTL Group|RTL]]
| [[Ева Мария (әнші)|Ева Мария]]
| «Mother Nature»
| ағылшын
| {{hlist|[[Ева Мария (әнші)|Ева Мария Каваш Пуц]]|Юлие Аагаард|Мария Броберг|Томас Стенгаард}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-06-10 |title=Luxembourg to return to Eurovision stage in 2026 |url=https://today.rtl.lu/culture/music/a/2311461.html |url-status=live |access-date=2025-06-10 |website=today.rtl.lu |publisher=[[RTL Lëtzebuerg]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Мальта}}
| [[Public Broadcasting Services|PBS]]
| [[Эйдан Кассар]]
| «Bella»
| ағылшын, [[Мальта тілі|мальта]]
| {{hlist|[[Эйдан Кассар]]|Йоэп фан ден Боом|[[Сара Бонничи]]}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Granger |first=Anthony |date=2025-05-29 |title=Malta: Eurovision 2026 Participation Confirmed &amp; Songwriting Camp Announced |url=https://eurovoix.com/2025/05/29/malta-eurovision-2026-participation-confirmed/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250531160831/https://eurovoix.com/2025/05/29/malta-eurovision-2026-participation-confirmed/ |archive-date=31 мамыр 2025 |access-date=2025-05-29 |website=Eurovoix |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Молдова}}
| [[Телерадио-Молдова|TRM]]
| [[Влад Сабажук|Satoshi]]
| «Viva, Moldova!»
| [[Румын тілі|румын]]
| {{hlist|Андрей Вульпе|Каталин Темчук|Василе Адвахов|[[Влад Сабажук]]}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 November 2025 |title=🇲🇩 Moldova: Returns to the Eurovision Song Contest|url=https://eurovoix.com/2025/11/03/moldova-return-eurovision-song-contest/ |access-date=3 November 2025 |website=Eurovoix.com}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Норвегия}}
| [[Norwegian Broadcasting Corporation|NRK]]
| [[Юнас Ловв]]
| «Ya Ya Ya»
| ағылшын
| {{hlist|[[Юнас Ловв|Йонас Ловв Хеллесей]]|Сондре Скафтун}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hyttebakk |first=Jon Marius |date=2025-06-20 |title=Send inn låt til MGP 2026 |url=https://www.nrk.no/mgp/send-inn-lat-til-mgp-2026-1.17429766 |access-date=2025-06-20 |publisher=[[Norwegian Broadcasting Corporation|NRK]] |language=nb-NO}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jiandani |first=Sanjay |date=2025-06-19 |title=Norway: NRK confirms participation at Eurovision 2026 |url=https://esctoday.com/200876/norway-nrk-confirms-participation-at-eurovision-2026/ |access-date=2025-06-19 |website=ESCToday |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Польша}}
| [[Поляк телевидениесі|TVP]]
| [[Алиция Мария Шемплинская|Алиция]]
| «Pray»
| ағылшын
| {{hlist|[[Алиция Мария Шемплинская]]|Синклэр Алан Малкольм|Вероника Габриельчик}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sychowiec |first=Maciej |date=2025-11-03 |title=Eurowizja 2026: 14 lutego wybierzemy reprezentanta Polski! Znamy zasady |url=https://eurowizja.org/eurowizja-polska-2026-preselekcje/ |access-date=2025-11-03 |website=Eurowizja.org |publisher=OGAE Poland |language=pl-PL}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Португалия}}
| [[Португалия радио және телевидениесі|RTP]]
| [[Bandidos do Cante]]
| «Rosa»
| [[Португал тілі|португал]]
| {{hlist|Дуарте Фариас|Франсиско Перейра|Франсиско Пестана|Франсиско Рапосо|Гонсало Наркисо|Гуи Альфаче|Жозе Карлос Коэльо Альмейда Таварес|Луиш Алеишу|Мигель Коста}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://publicidade.rtp.pt/portfolio-item/festival-da-cancao-2026/ |title=Festival da Canção 2026 |quote=A música vencedora irá representar Portugal no ESC 2026 que se realiza em maio 2026, em Viena, Aústria. |language=pt |publisher=[[Португалия радио және телевидениесі|RTP]] |date=2025-09-16 |access-date=2025-10-17 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Румыния}}
| [[Румыния телевидениесі|TVR]]
| [[Александра Кэпитэнеску]]
| «Choke Me»
| ағылшын
| {{hlist|[[Александра Кэпитэнеску]]|Кэлин-Александру Грэждан|Эльвис Силитрэ|Штефан Кондреа}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ulieru |first=Alice |date=2025-10-30 |title=TVR revine pe scena Eurovision. România va participa la cea de-a 70-a ediție a Eurovision Song Contest, la Viena |url=https://tvrinfo.ro/tvr-revine-pe-scena-eurovision-romania-va-participa-la-cea-de-a-70-a-editie-a-eurovision-song-contest-la-viena/ |access-date=2025-10-30 |website=TVR Info |publisher=[[Румыния телевидениесі|TVR]] |language=ro}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Сан-Марино}}
| [[San Marino RTV|SMRTV]]
| [[Сенит]]
| «Superstar»
| ағылшын
| {{hlist|[[Андерз Вретов]]|[[Бой Джордж|Джордж Алан О’Дауд]]|Джули Аагард|Джон-Эмиль Джоханссон|Томас Стенгаард|[[Сенит|Сеньит Задик Задик]]}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jiandani |first=Sanjay |date=2025-09-08 |title=San Marino: SMRTV confirms participation at Eurovision 2026 |url=https://esctoday.com/201056/san-marino-smrtv-confirms-participation-at-eurovision-2026/ |access-date=2025-06-20 |publisher=ESCToday |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Сербия}}
| [[Сербия радио және телевидениесі|RTS]]
| [[Lavina]]
| «Kraj mene»&lt;br&gt;{{small|«{{lang|sr|Крај мене}}»}}
| [[Серб тілі|серб]]
| {{hlist|Андрия Цветанович|Боян Илич|Иван Йегдич|Лука Арандьелович|Никола Петрович|Павле Арандьелович|Павле Сараджич}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-05-26 |title=Душка Вучинић: Србија се не повлачи са 'Песме Евровизије' |url=https://www.rts.rs/rts/pesma-evrovizije/pesma-evrovizije-2025/vesti/5719143/evrovizija-duska-vucinic-povlacenje-srbija-na-pesmi-evrovizije.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250531231921/https://www.rts.rs/rts/pesma-evrovizije/pesma-evrovizije-2025/vesti/5719143/evrovizija-duska-vucinic-povlacenje-srbija-na-pesmi-evrovizije.html |archive-date=31 May 2025 |access-date=2025-05-26 |publisher=[[Radio Television of Serbia|RTS]] |language=sr-cyrl}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Украина}}
| [[Украина ұлттық қоғамдық телерадиокомпаниясы|Suspilne]]
| [[Виктория Лелека|Лелека]]
| «Ridnym»&lt;br&gt;{{small|«Рідним»}}
| ағылшын, [[Украин тілі|украин]]
| {{hlist|Адама Сефалу|Якоб Хегнер|[[Виктория Лелека]]|Ярослав Джусь}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Makarets |first=Alina |date=25 August 2025 |title=Суспільне: Україна візьме участь у Євробаченні – 2026 |url=https://eurovision.ua/7276-suspilne-ukrayina-vizme-uchast-u-yevrobachenni-2026/ |access-date=2025-08-25 |website=Eurovision.ua |publisher=[[Украина ұлттық қоғамдық телерадиокомпаниясы|Suspilne]] |language=uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jaromin |first=Piotr |date=2025-09-03 |title=Ukraina otwiera zgłoszenia do swoich selekcji do Eurowizji 2026 i ujawnia datę ich finału |url=https://escspot.pl/2025/09/03/ukraina-otwiera-zgloszenia-do-swoich-selekcji-do-eurowizji-2026-i-ujawnia-date-ich-finalu/ |access-date=2025-09-03 |website=ESCSpot |language=pl}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Ұлыбритания}}
| [[Би-Би-Си|BBC]]
| [[Look Mum No Computer]]
| «Eins, Zwei, Drei»
| ағылшын
| {{hlist|Джули Аагаард|Латси Мидтсиян Ниманн|[[Look Mum No Computer|Сэм Бэттл]]|Томас Стенгаард}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 August 2024 |title=BBC Studios retains the contract to produce UK coverage of Eurovision until 2028 |url=https://www.bbc.co.uk/mediacentre/2024/eurovision-tender-uk-coverage-until-2028 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250413115659/https://www.bbc.co.uk/mediacentre/2024/eurovision-tender-uk-coverage-until-2028 |archive-date=13 April 2025 |access-date=23 November 2024 |website=BBC Media Centre |publisher=[[Би-Би-Си|BBC]] |language=en-GB |quote=BBC Studios will also work alongside the BBC in the selection of the UK act, and oversee their performance.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jiandani |first=Sanjay |date=2025-05-28 |title=United Kingdom: BBC confirms participation at Eurovison 2026 |url=https://esctoday.com/200845/united-kingdom-bbc-confirms-participation-at-eurovison-2026/ |access-date=2025-05-28 |website=ESCToday |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Финляндия}}
| [[Yle]]
| [[Линда Лампениус]] пен [[Пете Паркконен]]
| «Liekinheitin»
| [[Фин тілі|фин]]
| {{hlist|Антти Риихимаки|Лаури Халаваара|[[Линда Лампениус]]|[[Пете Паркконен]]|Вильма Алина Лахтеенмаки}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://yle.fi/a/74-20197985 |date=2025-12-04 |access-date=2025-12-04 |publisher=Yle |title=Israel saa osallistua Euroviisuihin – Alankomaat, Espanja, Irlanti ja Slovenia jäävät pois, Suomi osallistuu |first1=Laura |last1=Kangas |first2=Anni |last2=Kavander |first3=Paula |last3=Tapiola |lang=fi}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Франция}}
| [[France Télévisions]]
| [[Монро (әнші)|Монро]]
| «Regarde!»
| француз
| {{hlist|Кристофер Коэн|Фред Савио|Фреди Марш|Максим Морис}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Granger |first=Anthony |date=2025-09-17 |title=France: France Télévisions Confirms Eurovision 2026 Participation |url=https://eurovoix.com/2025/09/17/france-televisions-confirms-eurovision-2026-participation/ |access-date=2025-09-17 |website=Eurovoix |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Хорватия}}
| [[Хорват радиотелевидениесі|HRT]]
| [[Lelek]]
| «Andromeda»
| [[Хорват тілі|хорват]]
| {{hlist|Филип Лацкович|Лазар Пайич|Томислав Росо|[[Зоря|Зорица Пайич]]}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Otvoren natječaj za DORU 2026. |url=https://magazin.hrt.hr/zabava/otvoren-natjecaj-za-doru-2026-12341921 |access-date=2025-09-22 |website=Hrvatska radiotelevizija |language=hr}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Черногория}}
| [[Черногория радио және телевидениесі|RTCG]]
| [[Тамара Живкович]]
| «[[Nova zora]]»
| [[Черногор тілі|черногор]]
| Борис Суботич
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-21 |title=Tamara Živković predstavljaće Crnu Goru na Eurosongu 2026. u Beču |trans-title=Tamara Živković will represent Montenegro at Eurovision 2026 in Vienna |url=https://rtcg.me/magazin/eurosong/montesong/792311/tamara-zivkovic-predstavljace-crnu-goru-na-eurosongu-2026-u-becu.html |access-date=2025-12-21 |publisher=[[Черногория радио және телевидениесі]] (RTCG) |language=cnr}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Чехия}}
| [[Чех телевидениесі|ČT]]
| [[Даниэль Жижка]]
| «Crossroads»
| ағылшын
| {{hlist|Даниэль Жижка|Вилиам Береш}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=2025-09-03 |title=Výběr českého reprezentanta 2026 - Eurovision Song Contest |url=https://www.ceskatelevize.cz/porady/10000000484-eurovision-song-contest/13809-vyber-ceskeho-reprezentanta-2026/ |access-date=2025-09-03 |website=[[Чех телевидениесі|ČT]] |language=cs}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Швеция}}
| [[Sveriges Television|SVT]]
| [[Фелисия Эрикссон|Фелисия]]
| «My System»
| ағылшын
| {{hlist|Аудун Агнар|Эмили Харбак|[[Фелисия Эрикссон]]|[[Юлье Берган]]|Тереза Рекс}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jiandani |first=Sanjay |date=2025-07-03 |title=Sweden: SVT confirms participation at Eurovision 2026 |url=https://esctoday.com/200872/sweden-svt-confirms-participation-at-eurovision-2026/ |access-date=2025-07-03 |website=ESCToday |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Boman |first=Hilda |date=2025-09-17 |title=Hit kommer Melodifestivalen 2026 |url=https://www.aftonbladet.se/a/xmaq2V |access-date=2025-09-17 |website=[[Aftonbladet]] |language=sv}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Швейцария}}
| [[Швейцариялық радиотарату және телевизия қоғамы|SRG SSR]]
| [[Вероника Фусаро]]
| «Alice»
| ағылшын
| {{hlist|Шарли Макклин|[[Вероника Фусаро]]}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jiandani |first=Sanjay |date=2025-06-02 |title=Switzerland: SRG-SSR confirms participation at Eurovision 2026 |url=https://esctoday.com/200887/switzerland-srg-ssr-confirms-participation-at-eurovision-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250603123934/https://esctoday.com/200887/switzerland-srg-ssr-confirms-participation-at-eurovision-2026/ |archive-date=2025-06-03 |access-date=2025-06-02 |website=ESCToday |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{ESC|Эстония}}
| [[Eesti Rahvusringhääling|ERR]]
| [[Vanilla Ninja]]
| «Too Epic To Be True»
| ағылшын
| [[Свен Лыхмус]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rebane |first=Karmen |date=2025-09-19 |title=Eesti Laul 2026. In English |url=https://eeter.err.ee/1609801701/eesti-laul-2026-in-english |access-date=2025-09-19 |website=ERR News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Қосымша ақпарат ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Commonscat-inline|Eurovision Song Contest 2026|Eurovision ән байқауы 2026}}
* {{Ресми сайт|eurovision.tv}}

{{Eurovision ән байқауы 2026}}
{{Eurovision ән байқауы}}
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Eurovision ән байқауы|2026]]
[[Санат:Eurovision ән байқауы 2026| ]]
[[Санат:Жылдар бойынша Eurovision ән байқауы]]</text>
      <sha1>2oufg8l29p10x5sp2uy3935b8z3f2dv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зехра Сайерс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>743120</id>
    <revision>
      <id>3606326</id>
      <parentid>3560008</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T15:32:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3606326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11612" sha1="hnz1s8h0hpx8ypd24yi7soa6ka7udqb" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала}}

'''Зехра Сайерс''' (25 қыркүйек 1953 жылы туған) — [[Түркия|түрік]]–[[Ұлыбритания|британдық]] құрылымдық биолог. 2018 жылдың ақпан-қараша айлары Сабанжы университетінің уақытша президенті қызметін атқарған және Таяу Шығыстағы эксперименттік ғылым мен қолданбаларға арналған синхротрон-жарық (SESAME) ғылыми-консультативтік комитетінің тең төрағасы болған. Сайерс 2019 жылы Ғылым дипломатиясы үшін AAAS сыйлығын алған бес ғалым тобының мүшесі болды. Зехраның Түркия мен Ұлыбритания азаматтығы бар&lt;ref&gt;http://people.sabanciuniv.edu/~zehra/cv.html&lt;/ref&gt;.

== Ерте өмірі және білімі ==
Сайерс 1953 жылы [[Түркия|Түркияда]] дүниеге келген. [[Ыстанбұл|Ыстанбұлдағы]] Богазичи университетінде физиканы оқыды. Аспирантурада оқу үшін Сайерс [[Ұлыбритания|Ұлыбританияға]] көшті. 1978 жылы ол Лондондағы King's College GKT медициналық білім мектебінде жүргізген зерттеулері үшін [[Лондон университеті|Лондон университетінен]] докторлық дәрежесін алды&lt;ref&gt;https://catalogue.libraries.london.ac.uk/record=b3009101 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191021143704/https://catalogue.libraries.london.ac.uk/record%3Db3009101 |date=2019-10-21 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://catalogue.libraries.london.ac.uk/record=b3009101 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191021143704/https://catalogue.libraries.london.ac.uk/record%3Db3009101 |date=2019-10-21 }}&lt;/ref&gt;. Сайерс Уппсала ашық университетінде және Уолленберг зертханасында постдокторлық зерттеуші болып жұмыс істеді&lt;ref&gt;https://www.euroscience.org/news/rammal-award-2017/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191020203234/https://www.euroscience.org/news/rammal-award-2017/ |date=2019-10-20 }}&lt;/ref&gt;. 1986 жылы ол еуропалық молекулалық биология зертханасының [[Гамбург]] бөлімшесіне тағайындалған бірінші әйел қызметкер ғалым болды, онда ол [[Жасуша қаңқасы|жасуша қаңқасындағы ақуыздар]] мен [[Хроматин|хроматинді]] зерттеу үшін синхротрондық сәулеленуді пайдаланды. Германияда жұмыс істей жүріп, 1996 жылы&lt;ref&gt;http://www.akademikmiras.org//en/destekleyen-akademisyen/30/prof-dr-zehra-sayers {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191020203235/http://www.akademikmiras.org//en/destekleyen-akademisyen/30/prof-dr-zehra-sayers |date=2019-10-20 }}&lt;/ref&gt; Гамбург университетінде диссертация қорғады&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://people.sabanciuniv.edu/~zehra/cv.html|title=Zehra Sayers|work=people.sabanciuniv.edu|accessdate=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;.

== Зерттеулері және мансабы ==
1998 жылы Сайерс Түркияға оралып, Сабанжы университетінің негізін қалаушы факультетіне Ахмет Эвиннің серіктесі ретінде қосылды. Түрік өнеркәсіптік және қаржылық конгломерат Hacı Ömer Sabancı Holding A.Ş–пен құрылған Сабанжы университеті Сайерс оқытушы ретінде қызмет еткен алғашқы және жалғыз университет болды: ол 2010 жылы Қорды дамыту бағдарламасының директоры және 2018 жылдың ақпанынан қарашасына дейін уақытша президент болды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hurriyetdailynews.com/new-president-of-sabanci-university-takes-office-138619?fbclid=IwAR2oyytdHo1sMm0RkxBspq7Cs8KWms8ass3rs8E1k5n6QxbjR0Sm_8JavV0|title=New president of Sabancı University takes office|work=Hürriyet Daily News|date=6 November 2018|lang=en|accessdate=2022-10-28}}&lt;/ref&gt;. Оның зерттеулері рекомбинантты ақуыз өндірісін қарастырды және [[хроматин]] талшықтары мен жіп тәрізді ақуыздардың құрылымын қарастырды. Ол [[Макромолекула|макромолекулалардағы]] құрылым мен функция арасындағы байланысты анықтауға тырысады. Сабанжы университетінде Сайерс бакалавриат бойынша оқытумен айналысты, пәнаралық, [[Өнердің ерікті жеті саласы|гуманитарлық ғылымдар]], жаратылыстану пәндерін оқытуға арналған оқу бағдарламасын әзірледі&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.euroscience.org/news/rammal-award-2017/|title=Rammal Award 2017 goes to Dr. Zehra Sayers|author=Suchanova|first=Marie|date=2018-03-09|work=EuroScience|lang=en-GB|accessdate=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;. Зехра Сайерс 2022 жылы құрметті профессор атанды.

Сайерс 2000 жылдан бастап Таяу Шығыстағы эксперименттік ғылым мен қолданбаларға арналған синхротрон-жарық (SESAME)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.embl.it/aboutus/alumni/news/news_2017/20170228_sayers/|title=SESAME: a light in the desert - EMBL|work=embl.it|accessdate=2019-10-20}}&lt;/ref&gt; жобасына қатысты. Жарық көзін 2017 жылы [[II Абдалла ибн Хұсейін|иорданиялық Абдулла II]] ашты&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hurriyetdailynews.com/turkish-biophysicist-receives-prestigious-intl-award-141234|title=Turkish biophysicist receives prestigious int'l award|work=Hürriyet Daily News|date=14 February 2019|lang=en|accessdate=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;. Оның пайымдауынша, синхротрондық жарық көздері әртүрлі ғылымдар мен ұлттардың ғалымдарын біріктірудің тиімді әдісі болып табылады&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite journal|author=Powell|first=Kendall|date=2019|title=How a biophysicist became a beacon of hope in the Middle East|journal=Nature|language=en|volume=567|issue=7747|pages=275|doi=10.1038/d41586-019-00796-5|pmid=30862927|bibcode=2019Natur.567..275P|archive-date=free}}&lt;/ref&gt;. Ғылыми-консультативтік комитеттің тең төрағасы қызметін атқарған уақытында 100-ден астам жас ғалымдар синхротрондық сәулеленуді қолдануды үйренді&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Зехра Сайерс 2002–2018 жылдар аралығында SESAME ғылыми-консультативтік комитетінің тең төрағасы қызметін атқарды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sharing-knowledge.org/biographie/zehra-sayers-2/|title=Zehra SAYERS|work=Sharing Knowledge Foundation|lang=en-GB|accessdate=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;. Сайерс түрік мемлекеті қолдаған Түрік жеделдету орталығы жобасының кеңесшісі болып жұмыс істеді&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.akademikmiras.org//en/destekleyen-akademisyen/30/prof-dr-zehra-sayers|title=Prof. Dr. Zehra Sayers|author=Bilişim|first=Çekirdek|work=akademikmiras.org|lang=en|accessdate=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;. Элиезер Рабиновичимен бірге ол 2013 жылы [[TED конференциясы|TED]] x [[CERN]] -де SESAME бөлігі болып табылатын халықаралық ынтымақтастық туралы айтты&lt;ref&gt;{{Citation|title=SESAME: A Source of Light in the Middle East: Eliezer Rabinovici &amp; Zehra Sayers at TEDxCERN|url=https://www.youtube.com/watch?v=vrQ73AztQoM|language=en|accessdate=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;.

== Таңдаулы басылымдары ==

* Өзтүрік Левент; Язджи Мұстафа Атилла; Юджель Джемал; Торун Айфер; Чекич Джемал; Багджи Ахмед; Озкан Хакан; Браун Ханс-Йоахим; Сайерс Зехра; Чакмак Исмаил (2006). «Тұқымның дамуы мен бидайдың өнуі кезінде мырыштың концентрациясы және локализациясы». Physiologia Plantarum.
* Сайерс Зехра; Кох Мишель Х. Дж.; Уитберн Сюзан Б.; Мик Кит М.; Эллиотт Джеральд Ф.; Хармсен Арнольд (1982). «Синхротронды рентгендік дифракция әдісімен қасаң қабықтың стромасын зерттеу». Journal of Molecular Biology.
* Мик Кит М.; Эллиотт, Джеральд Ф.; Сейерс Зехра; Уитберн Сюзан Б.; Кох Мишель Х. Дж. (1981). «Қасаң қабық стромасындағы коллаген фибриллаларының рентгендік дифракциясының меридиандық көрінісін түсіндіру». Молекулалық биология журналы.

== Марапат пен құрмет ==

* 2017 жылы SESAME ғылыми бағдарламасын құруға қосқан үлесін үшін EuroScience Rammal Award  сыйлығымен марапатталды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gazetesu.sabanciuniv.edu/en/2018-08/sabanci-university-president-zehra-sayers-receives-international-award|title=Sabancı University President Zehra Sayers receives international award|date=2018-08-13|work=GazeteSU|lang=en|accessdate=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;;
* 2019 жылы Сайерс SESAME-ге қосқан үлестері үшін марапатты алған бес ғалымнан тұратын топтың құрамында Ғылым дипломатиясы үшін AAAS сыйлығын жеңіп алған бірлескен түрік және британ азаматтығының алғашқы адамы болды&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://gazetesu.sabanciuniv.edu/en/2019-02/zehra-sayers-receives-2019-aaas-award-science-diplomacy|title=Zehra Sayers receives 2019 AAAS Award for Science Diplomacy|date=2019-02-18|work=GazeteSU|lang=en|accessdate=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://home.cern/news/news/cern/cern-congratulates-sesame-pioneers|title=CERN congratulates SESAME pioneers|work=CERN|lang=en|accessdate=2019-10-20}}&lt;/ref&gt;; 
* 2019 жылы BBC 100 әйелдің бірі ретінде аталды&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-50042279|title=BBC 100 Women 2019: Who is on the list?}}&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==

[[Санат:Түркия ғалымдары]]</text>
      <sha1>hnz1s8h0hpx8ypd24yi7soa6ka7udqb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шығыс Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>743271</id>
    <revision>
      <id>3606328</id>
      <parentid>3550816</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T15:34:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Зайсан ауданы */</comment>
      <origin>3606328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65190" sha1="1nx4la0kqs2wc7aearimsh7dii5a9tw" xml:space="preserve">Шығыс Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі Шығыс Қазақстан облысы әкімдігінің 2023 жылғы 20 қарашадағы № 257 қаулысымен бекітілген.&lt;ref&gt;Шығыс Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімін бекіту туралы[https://law.gov.kz/client/#!/doc/189608/kaz]&lt;/ref&gt;

== Алтай ауданы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+  
|-
! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері
|-
| 1 || В.И. Ленин ескерткіші, мүсінші А. Попов, сәулетші В. Артамонов, 1962 жыл; Кеңес үкіметін орнату үшін күрескендердің бауырластық бейіті, 1920 жыл; Ұлы Отан соғысы жылдары қаза тапқан жауынгерлердің даңқ мемориалы, 1985 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || [[Алтай (қала)|Алтай]] қаласы, орталық алаң; орталық саябақ.
|-
| 2 || В.И. Чапаевтың бюсті, мүсінші П.Б. Шишков, 1968 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || [[Чапаево (Шығыс Қазақстан облысы)|Чапаево]] ауылы, № 21 кәсіптік мектептің аумағында.
|-
| 3 || Кеңес үкіметін орнату үшін күрескендердің бауырластық бейіті, 1920-1930 жылдар ||   || монументтік өнер құрылысы || [[Серебрянск]] қаласы, Бұқтырма көшесі.
|-
| 4 || Кеңес үкіметін орнату үшін күрескендердің бауырластық бейіті, 1930 жыл; Питер Коммунарларына ескерткіш, 1983 жыл  ||   || монументтік өнер құрылысы || Снегирево ауылы, мектеп аумағында; Алтай-Өскемен тас жолының бойында. 
|-
| 5 || С. Малей жазаланған жердегі құлпытас, 1919 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || Шумовское ауылы.
|-
| 6 || Никольское 2 қорымы, қола және ерте темір дәуірлерінің қарсаңы ||   || археология ескерткіші || [[Бородино (Шығыс Қазақстан облысы)|Бородино]] және [[Кремнюха]] ауылдарының арасында.
|-
| 7 || Таволжанка 1 қорымы, ерте темір дәуірі; Таволжанка 2 қорымы, ерте темір дәуірі ||   || археология ескерткіші || Алтай және Катонқарағай аудандарының шекарасындағы Таволжанка өзені балықшылары тұрағының жанында; Таволжанка өзенінің оң жағасында, Алтай және Катонқарағай аудандарының шекарасында.
|}

== Глубокое ауданы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+  
|-
! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері
|-
| 1 || Көпес Быковтардың үйі, ХІХ ғасырдың соңы  ||   || қала құрылысы және сәулет || [[Предгорное (Шығыс Қазақстан облысы)|Предгорное]] ауылы, Школьный тұйық көшесі.
|-
| 2 || Кеңес үкіметі үшін күрескендердің бауырластар бейіті, 1920 жыл  ||   || монументтік өнер құрылысы || Предгорное ауылы, Киров көшесі, № 52. 
|-
| 3 || Кеңес Одағының батыры Н.С. Шелеховқа ескерткіш, мүсінші П.Б. Шишов, сәулетші А.А. Миронов, 1968 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || [[Уварово (Шығыс Қазақстан облысы)|Уварово]] ауылы, Қазақстан көшесі, № 9/1.
|-
| 4 || Березовка 1 моласы, ерте темір дәуірі; Березовка 2 моласы, ерте темір дәуірі; Березовка-Побока қонысы, қола дәуірі  ||   || археология ескерткіші || Березовкадан Барашки ауылына барар жолда, Березовка ауылының солтүстік-батыс шетінде, Өскемен қаласына қарай жолдан 0,2 км; Березовка ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 7 км; 6 км. 
|-
| 5 || Прапорщиково 1 моласы, датасы анықталмаған  ||   || археология ескерткіші || [[Прапорщиково]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 3 км.
|-
| 6 || Предгорное моласы, ерте темір дәуірі ||   || археология ескерткіші || [[Предгорное (Шығыс Қазақстан облысы)|Предгорное]] ауылының шетінен солтүстік-батысқа қарай 0,2 км, зираттың сыртында.
|-
| 7 || Уварово 2 қорған тобы, датасы анықталмаған  ||   || археология ескерткіші || [[Уварово (Шығыс Қазақстан облысы)|Уварово]] кентінен оңтүстік-шығысқа қарай 3,5 км.
|}

== Зайсан ауданы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+  
|-
! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері
|-
| 1 || А. Тоқсанбаевтың үйі, ХІХ ғасырдың соңы ||   || қала құрылысы және сәулет  || Зайсан қаласы, Малдыбаев  көшесі, № 53;
|-
| 2 || А.Ф. Казариновтың үйі, сәулетші Б. Сәтбаев, ХІХ ғасырдың соңы ||  || қала құрылысы және сәулет || Зайсан қаласы, Қабанбай көшесі, № 10.
|-
| 3 || Әйелдер медресесі, сәулетші Б. Сәтбаев, ХІХ ғасырдың соңы; Көпес Т. Бекчентаевтың үйі, сәулетші Б. Сәтбаев, 1906-1907 жылдар; Көпес Х. Ерзиннің үйі, ХІХ ғасырдың соңы ||  || қала құрылысы және сәулет|| Зайсан қаласы, Сәтпаев көшесі, № 12; № 11; № 26.
|-
| 4 || Әулие Николай православиелік храмы (әскери собор), сәулетші Б. Сәтбаев, ХІХ ғасырдың соңы; Көпес Семеновтың дүкені, ХІХ ғасырдың соңы ||  || қала құрылысы және сәулет || Зайсан қаласы, Бауыржан Момышұлы көшесі, 1, шекара жасағының аумағы; Бауыржан Момышұлы көшесі, № 22.
|-
| 5 || Ерлер медресесі, сәулетші Б. Сәтбаев, ХІХ ғасырдың соңы; [[Зайсан Мешіті|Мешіт]], сәулетші Б. Сәтбаев, 1909 жыл ||  || қала құрылысы және сәулет|| Зайсан қаласы, Қасейінов көшесі, № 23; № 21.
|-
| 6  || 1915-1919 жылдары ақын С. Торайғыров пәтерде тұрған көпес М. Шелкудиновтың үйі, ХІХ ғасырдың соңы; Көпес Ж. Татановтың үйі, сәулетші Б. Сәтбаев, ХІХ ғасырдың соңы ||  || қала құрылысы және сәулет|| Зайсан қаласы, Дінмұхамед Қонаев көшесі, № 42; № 54.
|-
| 7 || Ж. Абылхановтың үйі, сәулетші Б. Сәтбаев, 1906-1907 жылдар; Көпес С. Манаповтың үйі, 1900 жыл; С. Абылхановтың үйі, ХІХ ғасырдың соңы ||  || қала құрылысы және сәулет|| Зайсан қаласы, Манапов көшесі, № 27; № 22; № 23.
|-
| 8 || Көпес А.В. Собачкиннің үйі, ХІХ ғасырдың соңы; Үш кластық приход училищесі, ХІХ ғасырдың соңы ||  || қала құрылысы және сәулет|| Зайсан қаласы, Ибраев көшесі, № 1; № 3.
|-
| 9 || Алтын өнеркәсіпшісі П.Г. Сорокиннің үйі, ХІХ ғасырдың соңы; Көпес Т. Бекчентаевтың дүкені, ХІХ ғасырдың соңы; Көпес Ғабдырасылдың үйі, сәулетші Б. Сәтбаев, ХІХ ғасырдың соңы; Қалалық түрме, ХІХ ғасырдың соңы ||  || қала құрылысы және сәулет|| Зайсан қаласы, Шаймардан көшесі, № 25; № 16; № 15; № 43.
|-
| 10 || Көпес Б. Бобкиннің үйі, сәулетші Б. Сәтбаев, 1891-1894 жылдар; С. Мергенбаевтың үйі, сәулетші Б. Сәтбаев, ХІХ ғасырдың соңы ||  || қала құрылысы және сәулет || Зайсан қаласы, Абылай хан көшесі, № 27; № 30.
|-
| 11 || Көпес Х. Ерзиннің дүкені, ХІХ ғасырдың соңы ||  || қала құрылысы және сәулет|| Зайсан қаласы, Абай көшесі, № 69.
|-
| 12 || М.Н. Пржевальскийдің 3-ші &quot;Тибет&quot; саяхаты кезінде тоқтаған Зайсан кеденінің ғимараты, 1868 жыл ||  || қала құрылысы және сәулет|| Зайсан қаласы, Бөгенбай көшесі, № 4.
|-
| 13 || Абай бюсті, авторы Б. Құсайынов, 2017 жыл ||  || монументтік өнер құрылысы|| [[Зайсан (қала)|Зайсан]] қаласы, Абай атындағы саябақ.
|-
| 14 || Шекарашылардың бауырластық бейіті, ХХ ғасырдың 30 жылдары ||  || монументтік өнер құрылысы|| Майқапшағай ауылынан 10 км, Зайсан-Үрімші тас жолындағы &quot;Майқапшағай&quot; шекара пункті, жол бойында.
|-
| 15 || Кеңес үкіметін орнату үшін күрескендердің бауырластық бейіті, 1920-1922 жылдар ||  || ансамбльдер мен кешендер|| Зайсан қаласы, қалалық әкімдік алдындағы орталық алаң.
|-
| 16 || Кеңсай моласы, ерте темір дәуірі; Сарши қорымы, біздің дәуірімізге дейінгі III ғасыр - ІІІ ғасыр ||  || археология ескерткіші || [[Кеңсай (Шығыс Қазақстан облысы)|Кеңсай]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 6,8 км; оңтүстікке қарай 16,4 км.
|-
| 17 || Қарабұлақ моласы, біздің заманымыздан бұрын V ғасыр - XII ғасыр; Қарабұлақ 1 қорымы, біздің дәуірімізге дейінгі V-III ғасыр; Қарабұлақ 2 қорымы, біздің дәуірімізге дейінгі V-III ғасыр; Қарабұлақ 3 қорымы, датасы анықталмаған; Қарабұлақ 4 қорымы, біздің дәуірімізге дейінгі V-III ғасыр; Қарабұлақ 5 қорымы, біздің дәуірімізге дейінгі V-III ғасыр ||  || археология ескерткіші || [[Қарабұлақ (Зайсан ауданы)|Қарабұлақ]] ауылынан солтүстікке қарай 15,4 км; оңтүстік-батысқа қарай 5,2 км; оңтүстік-шығысқа қарай 9,1 км; оңтүстік-батысқа қарай 8 км; оңтүстік-оңтүстік-шығысқа қарай 7,3 км; оңтүстікке қарай 5,5 км.
|-
| 18 || Өкей петроглифтер тобы, неолит ||  || археология ескерткіші || [[Талды (Зайсан ауданы)|Талды]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 3 км, Өкей-Базы шатқалы.
|}

== Катонқарағай ауданы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
|-
! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері
|-
| 1 || Жазушы О. Бөкейдің музей-үйі, ХХ ғасырдың 40 жылдары  ||   || қала құрылысы және сәулет || [[Шыңғыстай]] ауылы.
|-
| 2 || Мемлекеттік шекараны қорғау кезінде қаза тапқан жауынгер шекарашылардың бауырластық бейіті, 1931-1945 жылдар ||  || монументтік өнер құрылысы || [[Өрел]] ауылы.
|-
| 3 || Кеңес үкіметі үшін күрескендердің бауырластық бейіті, 1920 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || [[Коробиха (Шығыс Қазақстан облысы)|Коробиха]] ауылы, мектептің ауласындаү
|-
| 4 || О. Бөкейдің бюсті, 2000 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || Шыңғыстай ауылы, музей-үйдің оңтүстік шетінде.
|-
| 5 || &quot;Шындағатұй&quot; заставасының мемлекеттік шекараны қорғау кезінде қаза тапқан политругы А.А. Чазовтың қабіріндегі ескерткіш, 1932 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || [[Аршаты (ауыл)|Аршаты]] ауылынан шығысқа қарай 40 км, Шындағатұй шекара заставасы.
|}

== Күршім ауданы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+  
|-
! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері
|-
| 1 || Облыстық тарихи-өлкетану музейінің Күршім филиалы (әскери комиссариаттың бұрынғы ғимараты), ХХ ғасырдың басы; Б. Момышұлының бюсті, датасы анықталмаған ||   || қала құрылысы және сәулет || [[Күршім]] ауылы, Ибежанов көшесі, № 23; Бауыржан Момышұлы көшесі, орталық алаң;
|-
| 2 || ХХ ғасырдың 30 жылдары аштықтан қайтыс болғандарға арналған ескерткіш, датасы анықталмаған  ||   || монументтік өнер құрылысы ||[[Теректібұлақ]] ауылы, мәдениет үйінің жаны.
|-
| 3 || Ж. Исабеков бейітінің басындағы обелиск, 1959 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || Күршім ауылы, саябақта.
|-
| 4 || Барақ батырға ескерткіш, 2000 жыл ||   || киелі нысан || Теректібұлақ ауылы, мәдениет үйінің алды.
|-
| 5 || Арқауыл 1 қорымы, ерте темір дәуірі; Арқауыл 2 қорымы, қола дәуірі; Арқауыл 3 қорымы, ерте темір дәуірі; Арқауыл 4 қорымы, ерте темір дәуірі; Арқауыл 5 қорымы, ерте ортағасыр; Арқауыл 6 қорымы, ерте темір және ерте ортағасыр дәуірлерінің қарсаңы; Арқауыл 7 қорымы, XIII-XVI ғасырлар; Арқауыл 8 қорымы, ерте ортағасыр; Арқауыл 9 қорымы, қола дәуірі; Арқауыл 10 қорымы, ерте ортағасыр; Арқауыл 11 қорымы, XIII-XVI ғасырлар; Арқауыл 12 қорымы, ерте темір дәуірі; Арқауыл 13 қорымы, ерте темір дәуірі; Арқауыл 14 қорымы, ерте темір дәуірі; Арқауыл 15 қорымы, ерте темір дәуірі; Арқауыл 16 қорғандар тобы, XIII-XVI ғасырлар; Арқауыл 17 қорымы, ерте темір дәуірі; Арқауыл 18 қорымы, ерте темір дәуірі; Арқауыл 19 қорымы, қола дәуірі; Әулие 1 қорымы, ерте темір дәуірі; Әулие 2 қорымы, ерте темір дәуірі ||   || археология ескерткіші || Күршім ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 13 км; [[Сарыөлең (Күршім ауданы)|Сарыөлең]] ауылынан оңтүстікке қарай 13 км; оңтүстік-шығысқа қарай 18 км; 16,5 км; оңтүстік-оңтүстік-батысқа қарай 12 км; оңтүстік-оңтүстік-шығысқа қарай 12 км; оңтүстік-батысқа қарай 12 км; оңтүстікке қарай 11 км; оңтүстік-шығысқа қарай 12 км; оңтүстікке қарай 10 км; 12 км; 6 км; 11 км; 25 км; оңтүстік-оңтүстік-шығысқа қарай 25 км; оңтүстік-шығысқа қарай 22 км; 25 км; оңтүстікке қарай 20 км; 12 км; оңтүстік-шығысқа қарай 29 км; 30 км.
|-
| 6 || Бурабай 1 қорымы, ерте темір дәуірі; Бурабай 2 қорымы, ерте темір дәуірі||   || археология ескерткіші || [[Бурабай (Күршім ауданы)|Бурабай]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 2,5 км; ауылдың оңтүстік-батыс шеті.
|-
|7 || Еңбек 1 қорымы, ерте ортағасыр; Еңбек 2 қорымы, қола дәуірі; Еңбек 3 қорымы, ерте ортағасыр; Еңбек 4 қорымы, ерте ортағасыр; Еңбек 5 қорымы, ерте темір дәуірі; Еңбек 6 қорымы, қола дәуірі; Еңбек 7 қорымы, қола дәуірі; Еңбек 8 қорымы, қола дәуірі; Еңбек 9 қорымы, қола дәуірі; Еңбек 10 қорымы, қола дәуірі; Еңбек 11 қорымы, қола дәуірі; Еңбек 12 қорымы, біздің дәуірімізге дейінгі II мыңжылдық - VIII ғасыр; Еңбек 13 қорымы, қола дәуірі ||   || археология ескерткіші || [[Қаратоғай (Шығыс Қазақстан облысы)|Қаратоғай]] ауылынан солтүстік-солтүстік-шығысқа қарай 8 км; бұрынғы Еңбек ауылынан шығысқа қарай 1 км; солтүстік-батысқа қарай 1,5 км; оңтүстік-батысқа қарай 0,5 км; солтүстік-батысқа қарай 0,8 км; 1 км; оңтүстік-батысқа қарай 3 км; шығысқа қарай 1 км; Қаратоғай ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 5 км; солтүстік-солтүстік-шығысқа қарай 8,5 км; Еңбек ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 1 км; Қаратоғай ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 6,5 км; 7,5 км.
|-
| 8 || Жылытау 1 қорымы, IV-VIII ғасырлар; Жылытау 2 қорымы, ерте темір дәуірі; Жылытау 3 қорымы, ерте ортағасыр; Жылытау 4 қорымы, ерте темір дәуірі; Жылытау 5 қорымы, қола және ерте темір дәуірлерінің қарсаңы; Жылытау 6 қорымы, ерте ортағасыр; Жылытау 7 жеке қорған, ерте темір дәуірі; Жылытау 8 қорымы, ерте ортағасыр; Жылытау 9 қорымы, қола дәуірі; Жылытау 10 қорымы, қола және ерте темір дәуірлерінің қарсаңы; Жылытау 11 қорымы, ерте темір дәуірі; Жылытау 12 қорымы, ерте ортағасыр; Жылытау 13 қорымы, біздің дәуірімізге дейінгі І мыңжылдық - VIII ғасыр; Жылытау 14 қорымы, қола және ерте темір дәуірлерінің қарсаңы; Жылытау 15 қорымы, ерте ортағасыр; Жылытау 16 «мұртты» жеке қорған, III-V ғасырлар; Жылытау 17 қорымы, біздің дәуірімізге дейінгі ІІ мыңжылдық - VIII ғасыр ||   || археология ескерткіші || [[Жылытау]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 1 км; оңтүстік-шығысқа қарай 3 км; оңтүстік-батысқа қарай 2,5 км; оңтүстік-шығысқа қарай 2 км; 2,5 км; 2 км; 3 км; шығысқа қарай 5 км; солтүстік-шығысқа қарай 4 км; шығысқа қарай 2,5 км; оңтүстік-шығысқа қарай 2,5 км; шығысқа қарай 0,25 км; солтүстік-шығысқа қарай 3 км; шығысқа қарай 3,5 км; 4,5 км; 6 км; солтүстік-шығысқа қарай 2 км.
|-
| 9 || Қалғұты 1 қорымы, ерте темір дәуірі; Қалғұты 2 қорымы, ерте темір дәуірі; Қалғұты 3 қорымы, ерте темір дәуірі; Қалғұты 4 қорымы, ерте темір дәуірі; Қалғұты 5 қорымы, ерте темір дәуірі; Қалғұты 6 қорымы, ерте ортағасыр; Қалғұты 7 қорымы, біздің дәуірімізге дейінгі ІІ мыңжылдық - VIIІ ғасыр; Қалғұты 8 қорымы, ерте темір дәуірі; Қалғұты 9 қорымы, ерте темір дәуірі; Қалғұты 10 қорымы, ерте ортағасыр; Қалғұты 11 қорымы, ерте ортағасыр дәуірі; Қалғұты 12 қорымы, ерте темір дәуірі; Қалғұты 13 қорымы, ерте темір дәуірі; Қалғұты 14 қорымы, ерте ортағасыр; Қалғұты 15 қорымы, ерте темір дәуірі; Қалғұты 16 қорымы, датасы анықталмаған; Қалғұты 17 қорымы, қола және ерте темір дәуірлерінің қарсаңы; Қалғұты 18 қорымы, біздің дәуірімізге дейінгі І мыңжылдық - VIIІ ғасыр; Қалғұты 19 қорымы, ерте темір дәуірі ||   || археология ескерткіші || Қаратоғай ауылынан солтүстікке қарай 2,5 км; солтүстік-шығысқа қарай 3,5 км; 4 км; 5,5 км; ауылдың солтүстік-батыс шеті; солтүстік-шығыс шеті; солтүстік шеті; ауылдан оңтүстік-шығысқа қарай 2,5 км; оңтүстік-оңтүстік-шығысқа қарай 1,5 км; шығысқа қарай 3 км; солтүстік-батысқа қарай 7,5 км; 3,5 км; 3 км; оңтүстік-батысқа қарай 1,2 км; солтүстік-шығысқа қарай 18 км; 7 км; 7,5 км; шығысқа қарай 10 км; солтүстік-батысқа қарай 7 км.
|-
| 10 || Қойтас 1 қорымы, ерте темір және ерте ортағасыр дәуірлерінің қарсаңы; Қойтас 2 қорымы, ерте темір дәуірі; Қойтас 3 қорымы, ерте темір дәуірі; Қойтас 4 қорымы, қола дәуірі; Қойтас 5 қорымы, қола дәуірі, ерте ортағасыр||   || археология ескерткіші || [[Қойтас (Күршім ауданы)|Қойтас]] ауылының оңтүстік шеті; вуылдан солтүстік-шығысқа қарай 3 км; солтүстік-батыс шеті; ауылдан оңтүстік-батысқа қарай 1 км; батысқа қарай 1 км.
|-
| 11 || Қойүзек қорымы, қола дәуірі; Күршім петроглифтер тобы, біздің дәуірімізге дейінгі І-ІІ мыңжылдық; Қызыл-Арал қорымы, ерте ортағасыр; Қыстау-Күршім қорымы, қола және ерте темір дәуірлерінің қарсаңы; Мойнақ петроглифтер тобы, біздің дәуірімізге дейінгі І-ІІ мыңжылдық; Песчаный карьер 1 қорымы, біздің дәуірімізге дейінгі ІІ ғасыр - ІІ ғасыр; Песчаный карьер 2 қорымы, ерте темір дәуірі; Тюлькун петроглифтер тобы, біздің дәуірімізге дейінгі І мыңжылдық - ерте ортағасыр; Шірікаяқ 1 қорымы, ерте темір дәуірі; Шірікаяқ 2 қорымы, ерте темір дәуірі ||   || археология ескерткіші || Бесжылдық ауылынан шығысқа қарай 10,5 км; Күршім ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 21 км; Сарыөлең ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 0,154 км; Қыстау-Күршім ауылынан солтүстік-батысқа қарай 1 км; Бесжылдық ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 2 км, Мойнақ шатқалы; Бесжылдық ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 6 км; 6,5 км; солтүстік-шығысқа қарай 2 км, Тюлькун жотасы; Шіркаяқ кенішінен шығысырақ 15,5 км; 25 км.
|}

== Марқакөл ауданы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+  
|-
! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері
|-
| 1 || Халық мұғалімі Қ. Нұрғалиевке ескерткіш, ХХ ғасырдың 90 жылдары   ||   || монументтік өнер құрылысы || [[Боран (ауыл)|Боран]] ауылы, Құмаш Нұрғалиев атындағы мектеп-гимназияның алды.
|-
| 2 || [[Теректі жартас суреттері|Алексеевка 1 қорымы, ерте темір дәуірі; Алексеевка 2 қорымы, ерте темір дәуірі; Алексеевка 3 қорымы, ерте ортағасыр; Алексеевка 4 қорымы, ерте темір дәуірі]]|| [[Сурет:Теректі. Жартасқа салынған суреттері бар аспаның жалпы көрінісі.jpg|thumb|right|150px|&lt;small&gt;Теректі. Жартасқа салынған суреттері бар аспаның жалпы көрінісі.&lt;/small&gt;]]  || археология ескерткіші || [[Марқакөл (ауыл)|Марқакөл]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 3 км; 4 км; 6 км; 5 км. 
|-
| 3 || Бобровка 1 қорымы, ерте ортағасыр; Бобровка 2 қорымы, ерте ортағасыр ||   || археология ескерткіші || [[Төсқайың]] ауылының оңтүстік шеті; ауылдан шығысқа қарай 2 км. 
|-
| 4 || Былғары-Табыты 1 қорымы, ерте темір дәуірі; Былғары-Табыты 2 қорымы, біздің дәуірімізге дейінгі II мыңжылдық - VIII ғасыр; Былғары-Табыты 3 қорымы, ерте ортағасыр; Былғары-Табыты 4 қорымы, ерте темір және ерте ортағасыр дәуірлерінің қарсаңы; Былғары-Табыты 5 қорымы, ерте темір және ерте ортағасыр дәуірлерінің қарсаңы; Былғары-Табыты 6 қорымы, біздің дәуірімізге дейінгі II мыңжылдық - І мыңжылдық; Былғары-Табыты 7 қорымы, біздің дәуірімізге дейінгі II мыңжылдық - І мыңжылдық||   || археология ескерткіші || [[Былғары-Табыты]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 1,8 км; 6 км; 5 км; 2 км; 1 км; ауылдың батыс шеті; ауылдан шығысқа қарай 2,5 км.
|-
| 5 || Жаңаауыл 1 қорымы, ерте орта ғасыр; Жаңаауыл 2 қорымы, ерте ортағасыр; Жаңаауыл 3 қорымы, ерте темір дәуірі; Жаңаауыл 4 қорымы, ерте ортағасыр ||   || археология ескерткіші || [[Жаңаауыл (Марқакөл ауданы)|Жаңаауыл]] ауылынан солтүстікке қарай 3 км; солтүстік-шығысқа қарай 4 км; 3,5 км; солтүстік-батысқа қарай 3,5 км.
|-
| 6 || Успенка қорымы, ерте темір және ерте орта ғасыр дәуірлерінің қарсаңы ||   || археология ескерткіші || [[Ақжайлау (Шығыс Қазақстан облысы)|Ақжайлау]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 1 км.
|}

== Самар ауданы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+  
|-
! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері
|-
| 1 || А. Имановқа ескерткіш, 1985 жыл  ||   || монументтік өнер құрылысы || Көкжыра ауылы, мектеп аумағында.
|-
| 2 || Еспе қорымы (8 қорған), ерте темір дәуірі ||   || археология ескерткіші || [[Аққала (Шығыс Қазақстан облысы)|Аққала]] ауылдық округынан солтүстік-батысқа қарай 5 км.
|-
| 3 || Малороссийка 1 қорымы (8 қорған), ерте темір дәуірі; Мариногорка 1 қорымы (6 қорған), ерте темір дәуірі; Мариногорка 2 қорымы (7 қорған), ерте темір ||   || археология ескерткіші || [[Мариногорка]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 3 км; 5 км; 8 км.
|-
| 4 || Песчанка қорымы, ортағасыр дәуірі; Песчанка 1 қорымы (26 қоршау), ортағасыр дәуірі; Песчанка 2 қорымы (9 қорған), ерте темір дәуірі; Песчанка 3 қорымы, ортағасыр дәуірі ||   || археология ескерткіші || [[Песчанка (Шығыс Қазақстан облысы)|Песчанка]] ауылынан оңтүстікке қарай 2 км; оңтүстік-шығысқа қарай 6 км; оңтүстікке қарай 600 м; оңтүстікке қарай 3 км. 
|-
| 5 || Чистый Яр қорымы (5 қорған), темір дәуірі ||   || археология ескерткіші || [[Сарыбел (Шығыс Қазақстан облысы)|Сарыбел]] ауылының солтүстік-шығыс шеті.
|}

== Тарбағатай ауданы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+  
|-
! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері
|-
| 1 || Құрман қажы мешіті үйінділер, 1860 жыл ||  || қала құрылысы және сәулет || [[Құйған (Тарбағатай ауданы)|Құйған]] ауылының іргесінде, Орталас және Құйған өзендерінің аралығында.
|-
| 2 || Ардагерлер аллеясы, ХХ ғасырдың 70 жылдары ||   || монументтік өнер құрылысы || [[Жетіарал]] ауылы, орталық алаңда.
|-
| 3 || Балакөз моласы, датасы анықталмаған; Покровка моласы, ерте темір дәуірі; Сарыөлең қорымы, біздің заманымыздан бұрынғы V-III ғасырлар  ||   || археология ескерткіші || Сарыөлең ауылынан солтүстік-батысқа қарай 15,5 км; 20,9 км; оңтүстік-шығысқа қарай 4,5 км. 
|-
| 4 || Тайжүзген 1 қорымы, біздің заманымыздан бұрынғы V-III ғасырлар; Тайжүзген 2 қорымы, біздің заманымыздан бұрынғы V-III ғасырлар ||   || археология ескерткіші || [[Ақмектеп (Шығыс Қазақстан облысы)|Ақмектеп]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 90 км; Тайжүзген 1 қорымынан солтүстік-шығысқа қарай 0,2 км.
|}

== Ұлан ауданы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+  
|-
! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері
|-
| 1 || Әулие апостолдар Петр және Павел православие храмы, 1913 жыл ||   || қала құрылысы және сәулет || [[Митрофановка (Шығыс Қазақстан облысы)|Митрофановка]] ауылы, Набережная көшесі, № 4.
|-
| 2 || Көпес үйі, ХІХ-ХХ ғасырлар қарсаңы ||   || қала құрылысы және сәулет || [[Пролетарка (Ұлан ауданы)|Пролетарка]] ауылы, Центральная көшесі, № 1.
|-
| 3 || Кеңес Одағының батыры І. Айтықовтың бюсті, 1965 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || [[Тарғын]] ауылы, Нұрғалиев көшесі, № 22.
|-
| 4 || Кеңес Одағының батыры Т. Тоқтаровқа ескерткіш, 1969 жыл  ||   || монументтік өнер құрылысы || [[Герасимовка (Шығыс Қазақстан облысы)|Герасимовка]] ауылы, Д. Қонаев көшесі, № 1.
|-
| 5 || Ленинка 7 петроглифтер тобы, біздің дәуірімізге дейінгі III-II мыңжылдық қарсаңы  ||   || киелі нысан || [[Сағыр (ауыл)|Сағыр]] ауылынан оңтүстікке қарай 3-4 км, Ақбауыр шоқысы.
|-
| 6 || Алдай петроглифтер тобы, ерте темір дәуірі; Асу-Бұлақ 1 қалайы әзірлемелер, қола дәуірі; Баймырза 1 қалайы әзірлемелер, қола дәуірі; Баймырза 2 қалайы әзірлемелер, ерте ортағасыр; [[Бестерек петроглифтері|Бестерек 1 петроглифтер тобы, ерте темір дәуірі; Бестерек 2 петроглифтер тобы, ерте темір дәуірі]]; Бухтыр 1 қорымы, ерте ортағасыр; Васильевское петроглифтер тобы, ерте темір дәуірі; Герасимовка қорымы, VI-VII ғасырлар; [[Жартас ескерткіштері|Жартас қорғандар тобы, қола дәуірі-ерте ортағасыр]];  Көкшекөз қорғандар тобы, біздің эрамызға дейінгі 1 мыңжылдық - 1 мыңжылдық қарсаңы; Қызылсу қорымы, ерте темір дәуірі, ерте ортағасыр  ||  || археология ескерткіші || Бұрынғы Алдай ауылынан оңтүстікке қарай 0,5 км, Алдай шатқалы; [[Асубұлақ]] кентінен шығысқа қарай 15 км, бұрынғы Чальче ауылының маңы; Бұрынғы Баймырза ауылынан солтүстік-батысқа қарай 5 км, Жаманжизақ шатқалы; Бұрынғы Баймырза ауылынан солтүстік-батысқа қарай 3 км; бұрынғы Қалайтопқан кенішінен солтүстікке қарай 1,5 км; [[Бестерек (Ұлан ауданы)|Бестерек]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 10-12 км, бұрынғы Медведка кенішінің маңы; Бестерек ауылынан оңтүстік-оңтүстік-шығысқа және солтүстік- солтүстік-шығысқа қарай 1-10 км; Бұрынғы Бухтыр ауылында; [[Мамай батыр ауылы|Мамай батыр]] ауылынан шығысқа қарай 3-4 км, Қаратөбе шоқысы; [[Герасимовка (Шығыс Қазақстан облысы)|Герасимовка]] ауылынан солтүстікке қарай 1,5 км; [[Гагарино (Шығыс Қазақстан облысы)|Гагарино]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 2-2,5 км; ауылдың оңтүстік-шығыс бөлігінде 23-26 км, Көкшекөз шатқалы; [[Қызылсу (Шығыс Қазақстан облысы)|Қызылсу]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 2 км.
|-
| 7 || Ленинка 1 қорғандар тобы, ерте ортағасыр; Ленинка 2 қорғандар тобы, ерте темір дәуірі; Ленинка 3 қорғандар тобы, ерте ортағасыр; Ленинка 4 қорғандар тобы, ерте ортағасыр; Ленинка 5 петроглифтер тобы, қола дәуірі-ерте ортағасыр; Ленинка 6 петроглифтер тобы, ерте темір дәуірі; Ленинка 8 петроглифтер тобы, ерте темір дәуірі; Ленинка 9 петроглифтер тобы, біздің эрамызға дейінгі III-II мыңжылдық қарсаңы ||   || археология ескерткіші || Сағыр ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 4 км; 6 км; оңтүстік-батысқа қарай 8 км; оңтүстікке қарай 5 км; оңтүстік-шығысқа қарай 4 км, Сағыр өзенінің бойы және Сағыр шоқысы;ауылдан оңтүстік-оңтүстік-шығысқа қарай 5-15 км, Нарамсақ мекені; оңтүстік-батысқа қарай 10 км, Қарасай шатқалы; 5 км; 
|-
| 8 || Манат 1 қорғандар тобы, ерте ортағасыр; Манат 2 қорғандар тобы, ерте ортағасыр; Предгорное 1 тас қорғандар тобы, ерте темір дәуірі; Предгорное 2 қорымы, ерте темір дәуірі; Предгорное 3 қорымы, ерте темір дәуірі; Привольное 1 қорғандар тобы, қола дәуірі; Скалистое қорғандар тобы, ерте ортағасыр; Таврическое 1 қорғандар тобы, ерте темір дәуірі; Таврическое 2 жеке тас қорған, ерте темір дәуірі ||   || археология ескерткіші || [[Манат (ауыл)|Манат]] ауылынан солтүстік-батыста 0,25 км; оңтүстікке қарай 0,15 км; [[Предгорное (Шығыс Қазақстан облысы)|Предгорное]] ауылынан 5,8 км, [[Таврическое (Шығыс Қазақстан облысы)|Таврическое]] ауылына қарай жол бойында; [[Ертіс]] өзенінің сол жағасы, Предгорное ауылының оңтүстік-батыс шетінде; Ертіс өзенінің сол жағасы, Предгорное ауылына қарсы Южное және [[Привольное (Шығыс Қазақстан облысы)|Привольное]] ауылдарының арасында; [[Ізғұтты Айтықов ауылы|Ізғұтты Айтықов]] ауылының маңы; Таврическое ауылының солтүстік-батыс шетінде 7,5 км, Ақтөбе ауылының жолында.
|-
| 9 || Тарғын 1 жеке қорған, кейінгі ортағасыр; Тарғын 2 қалайы әзірлемелер, қола дәуірі; Тоқсанбай петроглифтер тобы, ерте темір дәуірі ||   || археология ескерткіші || [[Тарғын]] ауылының маңы; ауылдан 7 км, таудың солтүстік баурайы Қарағойын бұлағының маңы; Бұрынғы Тоқсанбай ауылынан 1,5 км, Тоқсанбай шатқалы. 
|}

== Үлкен Нарын ауданы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
|-
! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері
|-
| 1 || Кеңес үкіметі үшін күрескендердің бауырластық бейіті, 1919 жыл; Ұлы Отан соғысында қаза тапқан жауынгерлерге арналған «Қаралы ана» мемориалы, 1978 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || [[Үлкен Нарын]] ауылынан солтүстікке қарай 1 км; ауылдықө саябақта.
|-
| 2 || Даңқ ордендерінің толық кавалері А. Құсметовқа мемориалдық тақта, ХХ ғасырдың 70 жылдары ||   || ансамбльдер мен кешендер || [[Көктерек (Шығыс Қазақстан облысы)|Көктерек]] ауылы, ауылдың орталығында.
|-
| 3 || Большенарым 1 қорғандар тобы, ерте темір дәуірі; Большенарым 2 қорғандар тобы, ерте темір дәуірі||   || археология ескерткіші|| Үлкен Нарын ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 4 км; 2 км.
|-
| 4 || Жұлдыз 1 қорғандар тобы, ерте темір дәуірі; Жұлдыз 2 қорғандар тобы, біздің дәуірімізге дейінгі ХХ-ІХ ғасыр; Жұлдыз 3 қорымы, біздің дәуірімізге дейінгі ХХ-ІХ ғасыр ||   || археология ескерткіші || [[Жұлдыз (Шығыс Қазақстан облысы)|Жұлдыз]] ауылынан шығысқа қарай 1,9 км ; 2,9 км, [[Көкбастау (Шығыс Қазақстан облысы)|Көкбастау]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 4 км, [[Алтынбел]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 3-3,5 км; Жұлдыз ауылынан Алтынбел ауылына қарай жол бойымен 3,5 км.
|-
| 5 || [[Майемер кешені  |Майемер қорғандар тобы, біздің дәуірімізге дейінгі IX-VIII ғасыр; Майемер қорымы, біздің дәуірімізге дейінгі IX-VIII ғасыр]]  || [[Сурет:Майемер алқабы.jpg|thumb|right|150px|&lt;small&gt;Майемер алқабы.&lt;/small&gt;]]  || археология ескерткіші || [[Майемер]] ауылының айналасы; Майемер ауылынан шығысқа қарай. 
|-
| 6 || Үштөбе қорғандар тобы, біздің дәуірімізге дейінгі ХХ-ІХ ғасыр  ||   || археология ескерткіші || [[Үштөбе (Шығыс Қазақстан облысы)|Үштөбе]] ауылынан солтүстікке қарай 0,1 км. 
|}

== Шемонаиха ауданы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+  
|-
! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері
|-
| 1 || Аурухана ғимараты, 1898 жыл; Көпес Зоркальцевтың лабазы, 1909 жыл; Көпес Мұхамедшиннің лабазы, 1906 жыл; Көпес Филимоновтың дүкені, 1913 жыл; Өлкетану музейінің ғимараты (бұрынғы Ауылдық пристав үйі), 1911 жыл ||   || қала құрылысы және сәулет || Шемонаиха қаласы, Бауыржан Момышұлы  көшесі, № 40; Анатолий Иванов көшесі, № 41; № 32; № 16; № 55.
|-
| 2 || Жазушы А. Ивановқа ескерткіш, авторы В.Б. Самойлов, 2008 жыл; И.М. Астафьев және Т.С. Вербицкий ескерткіші, ХХ ғасырдың 60 жылдары; Кеңес үкіметі үшін күрескендердің атылған жеріне қойылған ескерткіш белгі, 1922 жыл; Кеңес үкіметін орнату үшін күрескендердің бауырластар бейітіндегі ескерткіш, ХХ ғасырдың 60 жылдары; Ұлы Отан соғысы жылдары қаза тапқан жерлес жауынгерлерге арналған мемориал, 1965 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || Шемонаиха қаласы, орталық саябақ; Вербицкий мен Вокзальная көшелерінің қиылысы; Фомин шоқысы; Анатолий Иванов көшесі, № 62а; көпірдің ар жағында, Уба өзені арқылы Шемонаиха-Өскемен трассасы бойы.
|-
| 3 || Кеңес үкіметін орнату үшін күрескендердің бауырластар бейіті, 1919 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || [[Барашки (Шығыс Қазақстан облысы)|Барашки]] ауылы, ауылдың шеті.
|-
| 4 || Кеңес үкіметін орнату үшін күрескендердің бауырластар бейітіндегі ескерткіш, ХХ ғасырдың 60 жылдары ||   || монументтік өнер құрылысы || [[Үбі]] ауылы, Лермонтов көшесі, № 36а.
|-
| 5 || Кеңес үкіметін орнату үшін күрескендерге ескерткіш, 1972 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || [[Жоғарғы Үбі]] ауылы, Мир көшесі, № 1а.
|-
| 6 || Ұлы Отан соғысы жылдары қаза тапқан жауынгерлерге арналған құлпытас, XX ғасырдың 70 жылдары ||   || монументтік өнер құрылысы || [[Камышинка (Шығыс Қазақстан облысы)|Камышинка]] ауылы, ауылдық әкімдік ғимаратының алды.
|-
| 7 || Ұлы Отан соғысы жылдары қаза тапқан жауынгерлерге арналған құлпытас, мүсіншілер В.А. Мягких, А.Ф. Роговский, А.В. Сидоркин, сәулетші А.И. Ключнев, 1975 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || [[Первомайский (Шығыс Қазақстан облысы)|Первомайский]] кенті, Юбилейная көшесі, саябақ.
|-
| 8 || Ұлы Отан соғысы жылдарында қаза тапқан жауынгерлерге арналған құлпытас, 1980 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || [[Усть-Таловка]] кенті, кенттің әкімшілік ғимараты алдындағы алаң.
|-
| 9 || Барашки 1 қорымы, біздің дәуірімізге дейінгі ХІІ-ХІ ғасырлар; Барашки 2 қонысы, біздің дәуірімізге дейінгі ІІ мыңжылдықтың екінші жартысы; Вершина қорымы, ерте темір дәуірі; Верх-Уба қорымы, кейінгі ортағасыр ||   || археология ескерткіші || Барашки ауылынан шығысқа қарай 1 км; 1 км; [[Рулиха (ауыл)|Рулиха]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 2 км; Жоғарғы Үбі ауылынан солтүстік-батысқа қарай 3 км
|-
| 10 || Заречное 1 қонысы, қола дәуірі; Заречное 2 қорымы, ерте темір дәуірі; Захариха қоныстар тобы, қола дәуірі; Маринка қорымы, біздің дәуірімізге дейінгі ІІ мыңжылдықтың ортасы; Орловка қорымы, ортағасырлар ||   || археология ескерткіші || [[Заречное (Шемонаиха ауданы)|Заречное]] ауылынан оңтүстік-оңтүстік-батысқа қарай 3,5 км; солтүстік-батысқа қарай 1 км; [[Межовка (Шығыс Қазақстан облысы)|Межовка]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 3 км; [[Зевакино (ауыл)|Зевакино]] ауылынан оңтүстік-оңтүстік-батысқа қарай 5 км; [[Волчанка (Шығыс Қазақстан облысы)|Волчанка]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 1,5 км.
|-
| 11 || Тараданка 1 қорымы, ерте темір дәуірі; Тараданка 2 қорымы, ерте темір дәуірі; Убинка қонысы, ортағасырлар; Шапаревка қорымы, қола дәуірі ||   || археология ескерткіші || Үбі ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 5 км; оңтүстік-оңтүстік-батысқа қарай 4 км; солтүстік-солтүстік-шығысқа қарай 2 км; Рулиха ауылының шығыс шеті 2 км.
|}

== Өскемен қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+  
|-
! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері
|-
| 1 || Алтын өнеркәсіпшісі Валитовтың үйі, ХХ ғасырдың басы ||   || қала құрылысы және сәулет || К. Либкнехт көшесі, № 21.
|-
| 2 || А.С. Меновщиковтың шарап сақтайтын жертөлесі бар үйі, ХХ ғасырдың басы; Балық өнеркәсіпшісі И. Д. Подойниковтың үйі, 1899 жыл; Көпес Курочкиннің үйі негізінде салынған облыстық атқару комитетінің ғимараты, ХХ ғасырдың басы; О.Ф. Костюриннің механикалық шеберханалары, 1907 жыл; &quot;Сәуле&quot; дүкені (бұрынғы «Савва Семенов және оның ұлдары» сауда үйі), 1910 жыл; &quot;Эхо&quot; иллюзион (кинотеатры), 1911 жыл  ||   || қала құрылысы және сәулет || Антон Чехов көшесі, № 35; № 30; № 33; № 43; № 52; № 54.
|-
| 3 || Байланыс үйі, сәулетші И. Н. Репинский, 1959 жыл; Орталық мешіт (бұрынғы приходтық училище), 1897 жыл; Халықтар достығы үйі (бұрынғы ерлер бастауыш мектебі), 1912 жыл||   || қала құрылысы және сәулет || Қазақстан көшесі, № 67; № 61; № 63.
|-
| 4 || Бухгалтер Жеромскийдың үйі, ХІХ ғасырдың соңы; Мариинск әйелдер училищесі, 1901 жыл; Сыра зауытының иесі Яворовскийдің үйі, 1908 жыл; Тарихи-өлкетану мұражайының ғимараты (бұрынғы Қалалық полиция басқармасы), ХХ ғасырдың басы  ||   || қала құрылысы және сәулет || Қ. Қайсенов көшесі, № 60; № 67; № 65; № 40.
|-
| 5 || Выдринның үйі, 1910 жыл; И. Н. Кожевниковтың шыны және фаянс ыдыстары дүкені, 1914 жыл; Коммерсант А. К. Бобровтың дүкені, 1918 жыл; Көпес А. Рафиковтың лабазы, ХІХ ғасырдың соңы; Көпес лабазы, ХХ ғасырдың басы; &quot;Теремок&quot; ательесі, ХХ ғасырдың 50 жылдары  ||   || қала құрылысы және сәулет || М. Горький көшесі, № 60; № 59; № 54; № 50; № 66; №70.
|-
| 6 || Е. П. Михаэлис бейіті, 1913 жыл  ||   || қала құрылысы және сәулет || Ушанов қалалық зираты, Степное ауылына баратын тас жолдың бойы.
|-
| 7 || Жоғарғы қалалық бастауыш училищесі, 1886 жыл; Шарап дүкені, 1907 жыл ||   || қала құрылысы және сәулет || Бейбітшілік көшесі, № 29; № 25.
|-
| 8 || Коммерсант А.К. Бобровтың үйі, ХХ ғасырдың басы; Көпес үйі, ХХ ғасырдың басы||   || қала құрылысы және сәулет || Сағадат Нұрмағамбетов көшесі, № 31; № 35.
|-
| 9 || Кредиттік серіктестік банкі (1 қабат), ХХ ғасырдың басы; Өнер мұражайының ғимараты (алтын өнеркәсіпші А.С. Меновщиковтың бұрынғы кеңсесі), 1914 жыл ||   || қала құрылысы және сәулет || Тоқтаров көшесі, № 40; № 56.
|-
| 10 || Құрылысшылар мәдениет үйі, 1952 жыл ||   || қала құрылысы және сәулет || Бажов көшесі, № 5/1.
|-
| 11 || &quot;Мир&quot; кинотеатры, ХХ ғасырдың 50 жылдары ||   || қала құрылысы және сәулет || Қабанбай батыр көшесі, № 51.
|-
| 12 || № 13 орта мектеп ғимараты, ХХ ғасырдың 50 жылдары ||   || қала құрылысы және сәулет || Правда көшесі, 3, Аблакетка ауданы.
|-
| 13 || Өскемен теміржол вокзалы, 1936 жыл  ||   || қала құрылысы және сәулет || Мызы көшесі, темір жол бекеті.
|-
| 14 || &quot;Рудный Алтай&quot; газетінің баспаханасы (бұрынғы Халық Ағарту министрлігінің бастауыш мектебі), 1900 жыл; Энергетиктер мәдениет үйі (&quot;Алтайэнерго&quot;), ХХ ғасырдың 50 жылдары ||   || қала құрылысы және сәулет || Бажов көшесі, № 12; № 67.
|-
| 15 || Троицкая шіркеуі, 1809 жыл ||[[Сурет:Church oskemen.jpg|thumb|right|150px|]]   || қала құрылысы және сәулет || Лихарев көшесі, № 16.
|-
| 16 || &quot;Жұлдыздарға&quot; мүсіні, мүсінші Е.В. Вучетич, сәулетші Л.И. Маковеев, 1962 жыл; &quot;Қылыштан орақ құямыз&quot; мүсіні, мүсінші Е.В. Вучетич, сәулетші Л.И. Маковеев, 1962 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || Протозанов көшесі, Орталық мәдениет үйінің алды; Орталық мәдениет үйінің алды.
|-
| 17 || Абай Құнанбайұлына ескерткіш, 2009 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || Қазақстан көшесі, Республика алаңы.
|-
| 18 || Жамбыл Жабаевқа ескерткіш, 2019 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || Сағадат Нұрмағамбетов көшесі, № 59, Жамбыл атындағы қалалық саябақ.
|-
| 19 || Кеңес үкіметі үшін күрескендердің бауырластық бейіті (1918-1919 жж.), авторы Н. Водозаборов, 1951 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || Славский атындағы Ертіс жағалауы, Ертіс өзені көпірінің сол жағы.
|-
| 20 || Қабанбай батырға ескерткіш, 2014 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || Өскемен қаласынан шыға берісте, Өскемен-Семей тас жолының бойы.
|-
| 21 || Потаниннің бейнесімен Үлбі металлургия заводының қызметкерлеріне арналған декоративтік монумент, мүсіншілер: А.Н. Бубель, В.Б. Самойлов, Х.М. Кульчаев, сәулетші С.П. Христофоров, 2002 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || Потанин және Әміре Қашаубаев көшелерінің қиылысы.
|-
| 22 || С. Аманжоловқа ескерткіш, сәулетшілер Е.А. Сергебаев, Б.А. Әбішев, 2007 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || 30 гвардиялық дивизия көшесі, С. Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан университеті ғимаратының алды.
|-
| 23 || С.М. Кировқа ескерткіш, мүсінші Н.А. Томский, 1938 жыл  ||   || монументтік өнер құрылысы || Қасым Қайсенов саябағы.
|-
| 24 || Устькаменная бекінісінің негізін қалаушыларға арналған декоративтік скульптура-субұрқақ, мүсінші В.С. Рапопорт, 1990 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || Лихарев көшесі, 16, Андреев кафедралық соборының орталық алаңы.
|-
| 25 || Ф.Э. Дзержинский бюсті, сәулетші П.Б. Шишов, В.С. Рапопорт, 1984 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || Қ. Сәтпаев даңғылы, № 79а.
|-
| 26 || Я.В. Ушановқа ескерткіш, мүсінші Г.А. Огнев, сәулетші А.Н. Душкин, 1973 жыл  ||   || монументтік өнер құрылысы || Ушанов атындағы алаң.
|-
| 27 || Бүкілодақтық симпозиумда кәсіпқой мүсіншілер орындаған мүсіншілік жұмыстардың  ансамблі, 1989 жыл ||   || ансамбльдер мен кешендер || Жамбыл атындағы саябақ.
|-
| 28 || Жамбыл атындағы қалалық саябақ, 1899 жыл ||   || ансамбльдер мен кешендер || Сағадат Нұрмағамбетов көшесі, № 59.
|-
| 29 || Кеңестік классицизм стиліндегі құрылыстар ансамблі, Металлургтер мәдениет үйінің маңы (барлығы 4 ғимарат), ХХ ғасырдың 50 жылдары  ||   || ансамбльдер мен кешендер || Гоголь көшесі, № 34, № 36 (аркасы бар үй); Н. Назарбаев даңғылы, № 66 (дүкені бар үй); Н. Назарбаев, № 45, № 47 (тұрғын үйлер тобы).
|-
| 30 || &quot;Қасым Қайсенов&quot; саябағы (бұрынғы &quot;Жастар&quot; саябағы), 2005 жыл ||   || ансамбльдер мен кешендер || Бейбітшілік, Қ. Қайсенов, А. Чехов, М. Горький көшелерінің қиылысы (тарихи орталық).
|-
| 31 || Устькаменная бекінісі, 1720 жыл ||   || ансамбльдер мен кешендер || Үлбі өзенінің сағасы, &quot;Стрелка&quot; ауданы, монастырь аумағы.
|-
| 32 || Ұлы Отан соғысында қаза тапқан жауынгерлер мен батырларға арналған &quot;Жеңіс&quot; мемориалдық кешені, авторы В.С. Рапопорт, 1995 жыл ||   || ансамбльдер мен кешендер || Протозанов көшесінің, Славский атындағы Ертіс жағалауының қиылысы, &quot;Стрелка&quot; ауданы.
|-
| 33 || Меновное петроглифтер тобы, қола дәуірі - ерте темір дәуірі ||   || археология ескерткіші || [[Меновное]] ауылының маңы.
|}

== Риддер қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+  
|-
! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері
|-
| 1 || Ұлы Отан соғысы жылдарында алған жарақаттардан қаза тапқан жауынгерлердің бейіті, 1945 жыл  ||   || ансамбльдер мен кешендер || аланың солтүстік-батысына қарай 11 км, Гавань ауданы.
|-
| 2 || &quot;Даңқ құлпытасы&quot; мемориал, 1975-1985 жылдар  ||  || монументтік өнер құрылысы || Гагарин даңғылы, К. Семенова көшесінің қиылысы.
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қазақстанның тарих және мәдениет ескерткіштері}}

[[Санат:Қазақстан ғимараттары мен құрылыстары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облысының тарихи орындары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облысы]]</text>
      <sha1>1nx4la0kqs2wc7aearimsh7dii5a9tw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606329</id>
      <parentid>3606328</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T15:34:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Зайсан ауданы */</comment>
      <origin>3606329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65194" sha1="jr7mlfjcnw35oc9wv4orp4eqg80mpqv" xml:space="preserve">Шығыс Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі Шығыс Қазақстан облысы әкімдігінің 2023 жылғы 20 қарашадағы № 257 қаулысымен бекітілген.&lt;ref&gt;Шығыс Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімін бекіту туралы[https://law.gov.kz/client/#!/doc/189608/kaz]&lt;/ref&gt;

== Алтай ауданы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+  
|-
! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері
|-
| 1 || В.И. Ленин ескерткіші, мүсінші А. Попов, сәулетші В. Артамонов, 1962 жыл; Кеңес үкіметін орнату үшін күрескендердің бауырластық бейіті, 1920 жыл; Ұлы Отан соғысы жылдары қаза тапқан жауынгерлердің даңқ мемориалы, 1985 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || [[Алтай (қала)|Алтай]] қаласы, орталық алаң; орталық саябақ.
|-
| 2 || В.И. Чапаевтың бюсті, мүсінші П.Б. Шишков, 1968 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || [[Чапаево (Шығыс Қазақстан облысы)|Чапаево]] ауылы, № 21 кәсіптік мектептің аумағында.
|-
| 3 || Кеңес үкіметін орнату үшін күрескендердің бауырластық бейіті, 1920-1930 жылдар ||   || монументтік өнер құрылысы || [[Серебрянск]] қаласы, Бұқтырма көшесі.
|-
| 4 || Кеңес үкіметін орнату үшін күрескендердің бауырластық бейіті, 1930 жыл; Питер Коммунарларына ескерткіш, 1983 жыл  ||   || монументтік өнер құрылысы || Снегирево ауылы, мектеп аумағында; Алтай-Өскемен тас жолының бойында. 
|-
| 5 || С. Малей жазаланған жердегі құлпытас, 1919 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || Шумовское ауылы.
|-
| 6 || Никольское 2 қорымы, қола және ерте темір дәуірлерінің қарсаңы ||   || археология ескерткіші || [[Бородино (Шығыс Қазақстан облысы)|Бородино]] және [[Кремнюха]] ауылдарының арасында.
|-
| 7 || Таволжанка 1 қорымы, ерте темір дәуірі; Таволжанка 2 қорымы, ерте темір дәуірі ||   || археология ескерткіші || Алтай және Катонқарағай аудандарының шекарасындағы Таволжанка өзені балықшылары тұрағының жанында; Таволжанка өзенінің оң жағасында, Алтай және Катонқарағай аудандарының шекарасында.
|}

== Глубокое ауданы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+  
|-
! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері
|-
| 1 || Көпес Быковтардың үйі, ХІХ ғасырдың соңы  ||   || қала құрылысы және сәулет || [[Предгорное (Шығыс Қазақстан облысы)|Предгорное]] ауылы, Школьный тұйық көшесі.
|-
| 2 || Кеңес үкіметі үшін күрескендердің бауырластар бейіті, 1920 жыл  ||   || монументтік өнер құрылысы || Предгорное ауылы, Киров көшесі, № 52. 
|-
| 3 || Кеңес Одағының батыры Н.С. Шелеховқа ескерткіш, мүсінші П.Б. Шишов, сәулетші А.А. Миронов, 1968 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || [[Уварово (Шығыс Қазақстан облысы)|Уварово]] ауылы, Қазақстан көшесі, № 9/1.
|-
| 4 || Березовка 1 моласы, ерте темір дәуірі; Березовка 2 моласы, ерте темір дәуірі; Березовка-Побока қонысы, қола дәуірі  ||   || археология ескерткіші || Березовкадан Барашки ауылына барар жолда, Березовка ауылының солтүстік-батыс шетінде, Өскемен қаласына қарай жолдан 0,2 км; Березовка ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 7 км; 6 км. 
|-
| 5 || Прапорщиково 1 моласы, датасы анықталмаған  ||   || археология ескерткіші || [[Прапорщиково]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 3 км.
|-
| 6 || Предгорное моласы, ерте темір дәуірі ||   || археология ескерткіші || [[Предгорное (Шығыс Қазақстан облысы)|Предгорное]] ауылының шетінен солтүстік-батысқа қарай 0,2 км, зираттың сыртында.
|-
| 7 || Уварово 2 қорған тобы, датасы анықталмаған  ||   || археология ескерткіші || [[Уварово (Шығыс Қазақстан облысы)|Уварово]] кентінен оңтүстік-шығысқа қарай 3,5 км.
|}

== Зайсан ауданы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+  
|-
! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері
|-
| 1 || А. Тоқсанбаевтың үйі, ХІХ ғасырдың соңы ||   || қала құрылысы және сәулет  || Зайсан қаласы, Малдыбаев  көшесі, № 53;
|-
| 2 || А.Ф. Казариновтың үйі, сәулетші Б. Сәтбаев, ХІХ ғасырдың соңы ||  || қала құрылысы және сәулет || Зайсан қаласы, Қабанбай көшесі, № 10.
|-
| 3 || Әйелдер медресесі, сәулетші Б. Сәтбаев, ХІХ ғасырдың соңы; Көпес Т. Бекчентаевтың үйі, сәулетші Б. Сәтбаев, 1906-1907 жылдар; Көпес Х. Ерзиннің үйі, ХІХ ғасырдың соңы ||  || қала құрылысы және сәулет|| Зайсан қаласы, Сәтпаев көшесі, № 12; № 11; № 26.
|-
| 4 || Әулие Николай православиелік храмы (әскери собор), сәулетші Б. Сәтбаев, ХІХ ғасырдың соңы; Көпес Семеновтың дүкені, ХІХ ғасырдың соңы ||  || қала құрылысы және сәулет || Зайсан қаласы, Бауыржан Момышұлы көшесі, 1, шекара жасағының аумағы; Бауыржан Момышұлы көшесі, № 22.
|-
| 5 || Ерлер медресесі, сәулетші Б. Сәтбаев, ХІХ ғасырдың соңы; [[Зайсан Мешіті|Мешіт]], сәулетші Б. Сәтбаев, 1909 жыл ||  || қала құрылысы және сәулет|| Зайсан қаласы, Қасейінов көшесі, № 23; № 21.
|-
| 6  || 1915-1919 жылдары ақын С. Торайғыров пәтерде тұрған көпес М. Шелкудиновтың үйі, ХІХ ғасырдың соңы; Көпес Ж. Татановтың үйі, сәулетші Б. Сәтбаев, ХІХ ғасырдың соңы ||  || қала құрылысы және сәулет|| Зайсан қаласы, Дінмұхамед Қонаев көшесі, № 42; № 54.
|-
| 7 || Ж. Абылхановтың үйі, сәулетші Б. Сәтбаев, 1906-1907 жылдар; Көпес С. Манаповтың үйі, 1900 жыл; С. Абылхановтың үйі, ХІХ ғасырдың соңы ||  || қала құрылысы және сәулет|| Зайсан қаласы, Манапов көшесі, № 27; № 22; № 23.
|-
| 8 || Көпес А.В. Собачкиннің үйі, ХІХ ғасырдың соңы; Үш кластық приход училищесі, ХІХ ғасырдың соңы ||  || қала құрылысы және сәулет|| Зайсан қаласы, Ибраев көшесі, № 1; № 3.
|-
| 9 || Алтын өнеркәсіпшісі П.Г. Сорокиннің үйі, ХІХ ғасырдың соңы; Көпес Т. Бекчентаевтың дүкені, ХІХ ғасырдың соңы; Көпес Ғабдырасылдың үйі, сәулетші Б. Сәтбаев, ХІХ ғасырдың соңы; Қалалық түрме, ХІХ ғасырдың соңы ||  || қала құрылысы және сәулет|| Зайсан қаласы, Шаймардан көшесі, № 25; № 16; № 15; № 43.
|-
| 10 || Көпес Б. Бобкиннің үйі, сәулетші Б. Сәтбаев, 1891-1894 жылдар; С. Мергенбаевтың үйі, сәулетші Б. Сәтбаев, ХІХ ғасырдың соңы ||  || қала құрылысы және сәулет || Зайсан қаласы, Абылай хан көшесі, № 27; № 30.
|-
| 11 || Көпес Х. Ерзиннің дүкені, ХІХ ғасырдың соңы ||  || қала құрылысы және сәулет|| Зайсан қаласы, Абай көшесі, № 69.
|-
| 12 || М.Н. Пржевальскийдің 3-ші &quot;Тибет&quot; саяхаты кезінде тоқтаған Зайсан кеденінің ғимараты, 1868 жыл ||  || қала құрылысы және сәулет|| Зайсан қаласы, Бөгенбай көшесі, № 4.
|-
| 13 || Абай бюсті, авторы Б. Құсайынов, 2017 жыл ||  || монументтік өнер құрылысы|| [[Зайсан (қала)|Зайсан]] қаласы, Абай атындағы саябақ.
|-
| 14 || Шекарашылардың бауырластық бейіті, ХХ ғасырдың 30 жылдары ||  || монументтік өнер құрылысы|| Майқапшағай ауылынан 10 км, Зайсан-Үрімші тас жолындағы &quot;Майқапшағай&quot; шекара пункті, жол бойында.
|-
| 15 || Кеңес үкіметін орнату үшін күрескендердің бауырластық бейіті, 1920-1922 жылдар ||  || ансамбльдер мен кешендер|| Зайсан қаласы, қалалық әкімдік алдындағы орталық алаң.
|-
| 16 || Кеңсай моласы, ерте темір дәуірі; Сарши қорымы, біздің дәуірімізге дейінгі III ғасыр - ІІІ ғасыр ||  || археология ескерткіші || [[Кеңсай (Шығыс Қазақстан облысы)|Кеңсай]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 6,8 км; оңтүстікке қарай 16,4 км.
|-
| 17 || Қарабұлақ моласы, біздің заманымыздан бұрынғы V ғасыр - XII ғасыр; Қарабұлақ 1 қорымы, біздің дәуірімізге дейінгі V-III ғасыр; Қарабұлақ 2 қорымы, біздің дәуірімізге дейінгі V-III ғасыр; Қарабұлақ 3 қорымы, датасы анықталмаған; Қарабұлақ 4 қорымы, біздің дәуірімізге дейінгі V-III ғасыр; Қарабұлақ 5 қорымы, біздің дәуірімізге дейінгі V-III ғасыр ||  || археология ескерткіші || [[Қарабұлақ (Зайсан ауданы)|Қарабұлақ]] ауылынан солтүстікке қарай 15,4 км; оңтүстік-батысқа қарай 5,2 км; оңтүстік-шығысқа қарай 9,1 км; оңтүстік-батысқа қарай 8 км; оңтүстік-оңтүстік-шығысқа қарай 7,3 км; оңтүстікке қарай 5,5 км.
|-
| 18 || Өкей петроглифтер тобы, неолит ||  || археология ескерткіші || [[Талды (Зайсан ауданы)|Талды]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 3 км, Өкей-Базы шатқалы.
|}

== Катонқарағай ауданы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
|-
! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері
|-
| 1 || Жазушы О. Бөкейдің музей-үйі, ХХ ғасырдың 40 жылдары  ||   || қала құрылысы және сәулет || [[Шыңғыстай]] ауылы.
|-
| 2 || Мемлекеттік шекараны қорғау кезінде қаза тапқан жауынгер шекарашылардың бауырластық бейіті, 1931-1945 жылдар ||  || монументтік өнер құрылысы || [[Өрел]] ауылы.
|-
| 3 || Кеңес үкіметі үшін күрескендердің бауырластық бейіті, 1920 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || [[Коробиха (Шығыс Қазақстан облысы)|Коробиха]] ауылы, мектептің ауласындаү
|-
| 4 || О. Бөкейдің бюсті, 2000 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || Шыңғыстай ауылы, музей-үйдің оңтүстік шетінде.
|-
| 5 || &quot;Шындағатұй&quot; заставасының мемлекеттік шекараны қорғау кезінде қаза тапқан политругы А.А. Чазовтың қабіріндегі ескерткіш, 1932 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || [[Аршаты (ауыл)|Аршаты]] ауылынан шығысқа қарай 40 км, Шындағатұй шекара заставасы.
|}

== Күршім ауданы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+  
|-
! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері
|-
| 1 || Облыстық тарихи-өлкетану музейінің Күршім филиалы (әскери комиссариаттың бұрынғы ғимараты), ХХ ғасырдың басы; Б. Момышұлының бюсті, датасы анықталмаған ||   || қала құрылысы және сәулет || [[Күршім]] ауылы, Ибежанов көшесі, № 23; Бауыржан Момышұлы көшесі, орталық алаң;
|-
| 2 || ХХ ғасырдың 30 жылдары аштықтан қайтыс болғандарға арналған ескерткіш, датасы анықталмаған  ||   || монументтік өнер құрылысы ||[[Теректібұлақ]] ауылы, мәдениет үйінің жаны.
|-
| 3 || Ж. Исабеков бейітінің басындағы обелиск, 1959 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || Күршім ауылы, саябақта.
|-
| 4 || Барақ батырға ескерткіш, 2000 жыл ||   || киелі нысан || Теректібұлақ ауылы, мәдениет үйінің алды.
|-
| 5 || Арқауыл 1 қорымы, ерте темір дәуірі; Арқауыл 2 қорымы, қола дәуірі; Арқауыл 3 қорымы, ерте темір дәуірі; Арқауыл 4 қорымы, ерте темір дәуірі; Арқауыл 5 қорымы, ерте ортағасыр; Арқауыл 6 қорымы, ерте темір және ерте ортағасыр дәуірлерінің қарсаңы; Арқауыл 7 қорымы, XIII-XVI ғасырлар; Арқауыл 8 қорымы, ерте ортағасыр; Арқауыл 9 қорымы, қола дәуірі; Арқауыл 10 қорымы, ерте ортағасыр; Арқауыл 11 қорымы, XIII-XVI ғасырлар; Арқауыл 12 қорымы, ерте темір дәуірі; Арқауыл 13 қорымы, ерте темір дәуірі; Арқауыл 14 қорымы, ерте темір дәуірі; Арқауыл 15 қорымы, ерте темір дәуірі; Арқауыл 16 қорғандар тобы, XIII-XVI ғасырлар; Арқауыл 17 қорымы, ерте темір дәуірі; Арқауыл 18 қорымы, ерте темір дәуірі; Арқауыл 19 қорымы, қола дәуірі; Әулие 1 қорымы, ерте темір дәуірі; Әулие 2 қорымы, ерте темір дәуірі ||   || археология ескерткіші || Күршім ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 13 км; [[Сарыөлең (Күршім ауданы)|Сарыөлең]] ауылынан оңтүстікке қарай 13 км; оңтүстік-шығысқа қарай 18 км; 16,5 км; оңтүстік-оңтүстік-батысқа қарай 12 км; оңтүстік-оңтүстік-шығысқа қарай 12 км; оңтүстік-батысқа қарай 12 км; оңтүстікке қарай 11 км; оңтүстік-шығысқа қарай 12 км; оңтүстікке қарай 10 км; 12 км; 6 км; 11 км; 25 км; оңтүстік-оңтүстік-шығысқа қарай 25 км; оңтүстік-шығысқа қарай 22 км; 25 км; оңтүстікке қарай 20 км; 12 км; оңтүстік-шығысқа қарай 29 км; 30 км.
|-
| 6 || Бурабай 1 қорымы, ерте темір дәуірі; Бурабай 2 қорымы, ерте темір дәуірі||   || археология ескерткіші || [[Бурабай (Күршім ауданы)|Бурабай]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 2,5 км; ауылдың оңтүстік-батыс шеті.
|-
|7 || Еңбек 1 қорымы, ерте ортағасыр; Еңбек 2 қорымы, қола дәуірі; Еңбек 3 қорымы, ерте ортағасыр; Еңбек 4 қорымы, ерте ортағасыр; Еңбек 5 қорымы, ерте темір дәуірі; Еңбек 6 қорымы, қола дәуірі; Еңбек 7 қорымы, қола дәуірі; Еңбек 8 қорымы, қола дәуірі; Еңбек 9 қорымы, қола дәуірі; Еңбек 10 қорымы, қола дәуірі; Еңбек 11 қорымы, қола дәуірі; Еңбек 12 қорымы, біздің дәуірімізге дейінгі II мыңжылдық - VIII ғасыр; Еңбек 13 қорымы, қола дәуірі ||   || археология ескерткіші || [[Қаратоғай (Шығыс Қазақстан облысы)|Қаратоғай]] ауылынан солтүстік-солтүстік-шығысқа қарай 8 км; бұрынғы Еңбек ауылынан шығысқа қарай 1 км; солтүстік-батысқа қарай 1,5 км; оңтүстік-батысқа қарай 0,5 км; солтүстік-батысқа қарай 0,8 км; 1 км; оңтүстік-батысқа қарай 3 км; шығысқа қарай 1 км; Қаратоғай ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 5 км; солтүстік-солтүстік-шығысқа қарай 8,5 км; Еңбек ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 1 км; Қаратоғай ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 6,5 км; 7,5 км.
|-
| 8 || Жылытау 1 қорымы, IV-VIII ғасырлар; Жылытау 2 қорымы, ерте темір дәуірі; Жылытау 3 қорымы, ерте ортағасыр; Жылытау 4 қорымы, ерте темір дәуірі; Жылытау 5 қорымы, қола және ерте темір дәуірлерінің қарсаңы; Жылытау 6 қорымы, ерте ортағасыр; Жылытау 7 жеке қорған, ерте темір дәуірі; Жылытау 8 қорымы, ерте ортағасыр; Жылытау 9 қорымы, қола дәуірі; Жылытау 10 қорымы, қола және ерте темір дәуірлерінің қарсаңы; Жылытау 11 қорымы, ерте темір дәуірі; Жылытау 12 қорымы, ерте ортағасыр; Жылытау 13 қорымы, біздің дәуірімізге дейінгі І мыңжылдық - VIII ғасыр; Жылытау 14 қорымы, қола және ерте темір дәуірлерінің қарсаңы; Жылытау 15 қорымы, ерте ортағасыр; Жылытау 16 «мұртты» жеке қорған, III-V ғасырлар; Жылытау 17 қорымы, біздің дәуірімізге дейінгі ІІ мыңжылдық - VIII ғасыр ||   || археология ескерткіші || [[Жылытау]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 1 км; оңтүстік-шығысқа қарай 3 км; оңтүстік-батысқа қарай 2,5 км; оңтүстік-шығысқа қарай 2 км; 2,5 км; 2 км; 3 км; шығысқа қарай 5 км; солтүстік-шығысқа қарай 4 км; шығысқа қарай 2,5 км; оңтүстік-шығысқа қарай 2,5 км; шығысқа қарай 0,25 км; солтүстік-шығысқа қарай 3 км; шығысқа қарай 3,5 км; 4,5 км; 6 км; солтүстік-шығысқа қарай 2 км.
|-
| 9 || Қалғұты 1 қорымы, ерте темір дәуірі; Қалғұты 2 қорымы, ерте темір дәуірі; Қалғұты 3 қорымы, ерте темір дәуірі; Қалғұты 4 қорымы, ерте темір дәуірі; Қалғұты 5 қорымы, ерте темір дәуірі; Қалғұты 6 қорымы, ерте ортағасыр; Қалғұты 7 қорымы, біздің дәуірімізге дейінгі ІІ мыңжылдық - VIIІ ғасыр; Қалғұты 8 қорымы, ерте темір дәуірі; Қалғұты 9 қорымы, ерте темір дәуірі; Қалғұты 10 қорымы, ерте ортағасыр; Қалғұты 11 қорымы, ерте ортағасыр дәуірі; Қалғұты 12 қорымы, ерте темір дәуірі; Қалғұты 13 қорымы, ерте темір дәуірі; Қалғұты 14 қорымы, ерте ортағасыр; Қалғұты 15 қорымы, ерте темір дәуірі; Қалғұты 16 қорымы, датасы анықталмаған; Қалғұты 17 қорымы, қола және ерте темір дәуірлерінің қарсаңы; Қалғұты 18 қорымы, біздің дәуірімізге дейінгі І мыңжылдық - VIIІ ғасыр; Қалғұты 19 қорымы, ерте темір дәуірі ||   || археология ескерткіші || Қаратоғай ауылынан солтүстікке қарай 2,5 км; солтүстік-шығысқа қарай 3,5 км; 4 км; 5,5 км; ауылдың солтүстік-батыс шеті; солтүстік-шығыс шеті; солтүстік шеті; ауылдан оңтүстік-шығысқа қарай 2,5 км; оңтүстік-оңтүстік-шығысқа қарай 1,5 км; шығысқа қарай 3 км; солтүстік-батысқа қарай 7,5 км; 3,5 км; 3 км; оңтүстік-батысқа қарай 1,2 км; солтүстік-шығысқа қарай 18 км; 7 км; 7,5 км; шығысқа қарай 10 км; солтүстік-батысқа қарай 7 км.
|-
| 10 || Қойтас 1 қорымы, ерте темір және ерте ортағасыр дәуірлерінің қарсаңы; Қойтас 2 қорымы, ерте темір дәуірі; Қойтас 3 қорымы, ерте темір дәуірі; Қойтас 4 қорымы, қола дәуірі; Қойтас 5 қорымы, қола дәуірі, ерте ортағасыр||   || археология ескерткіші || [[Қойтас (Күршім ауданы)|Қойтас]] ауылының оңтүстік шеті; вуылдан солтүстік-шығысқа қарай 3 км; солтүстік-батыс шеті; ауылдан оңтүстік-батысқа қарай 1 км; батысқа қарай 1 км.
|-
| 11 || Қойүзек қорымы, қола дәуірі; Күршім петроглифтер тобы, біздің дәуірімізге дейінгі І-ІІ мыңжылдық; Қызыл-Арал қорымы, ерте ортағасыр; Қыстау-Күршім қорымы, қола және ерте темір дәуірлерінің қарсаңы; Мойнақ петроглифтер тобы, біздің дәуірімізге дейінгі І-ІІ мыңжылдық; Песчаный карьер 1 қорымы, біздің дәуірімізге дейінгі ІІ ғасыр - ІІ ғасыр; Песчаный карьер 2 қорымы, ерте темір дәуірі; Тюлькун петроглифтер тобы, біздің дәуірімізге дейінгі І мыңжылдық - ерте ортағасыр; Шірікаяқ 1 қорымы, ерте темір дәуірі; Шірікаяқ 2 қорымы, ерте темір дәуірі ||   || археология ескерткіші || Бесжылдық ауылынан шығысқа қарай 10,5 км; Күршім ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 21 км; Сарыөлең ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 0,154 км; Қыстау-Күршім ауылынан солтүстік-батысқа қарай 1 км; Бесжылдық ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 2 км, Мойнақ шатқалы; Бесжылдық ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 6 км; 6,5 км; солтүстік-шығысқа қарай 2 км, Тюлькун жотасы; Шіркаяқ кенішінен шығысырақ 15,5 км; 25 км.
|}

== Марқакөл ауданы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+  
|-
! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері
|-
| 1 || Халық мұғалімі Қ. Нұрғалиевке ескерткіш, ХХ ғасырдың 90 жылдары   ||   || монументтік өнер құрылысы || [[Боран (ауыл)|Боран]] ауылы, Құмаш Нұрғалиев атындағы мектеп-гимназияның алды.
|-
| 2 || [[Теректі жартас суреттері|Алексеевка 1 қорымы, ерте темір дәуірі; Алексеевка 2 қорымы, ерте темір дәуірі; Алексеевка 3 қорымы, ерте ортағасыр; Алексеевка 4 қорымы, ерте темір дәуірі]]|| [[Сурет:Теректі. Жартасқа салынған суреттері бар аспаның жалпы көрінісі.jpg|thumb|right|150px|&lt;small&gt;Теректі. Жартасқа салынған суреттері бар аспаның жалпы көрінісі.&lt;/small&gt;]]  || археология ескерткіші || [[Марқакөл (ауыл)|Марқакөл]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 3 км; 4 км; 6 км; 5 км. 
|-
| 3 || Бобровка 1 қорымы, ерте ортағасыр; Бобровка 2 қорымы, ерте ортағасыр ||   || археология ескерткіші || [[Төсқайың]] ауылының оңтүстік шеті; ауылдан шығысқа қарай 2 км. 
|-
| 4 || Былғары-Табыты 1 қорымы, ерте темір дәуірі; Былғары-Табыты 2 қорымы, біздің дәуірімізге дейінгі II мыңжылдық - VIII ғасыр; Былғары-Табыты 3 қорымы, ерте ортағасыр; Былғары-Табыты 4 қорымы, ерте темір және ерте ортағасыр дәуірлерінің қарсаңы; Былғары-Табыты 5 қорымы, ерте темір және ерте ортағасыр дәуірлерінің қарсаңы; Былғары-Табыты 6 қорымы, біздің дәуірімізге дейінгі II мыңжылдық - І мыңжылдық; Былғары-Табыты 7 қорымы, біздің дәуірімізге дейінгі II мыңжылдық - І мыңжылдық||   || археология ескерткіші || [[Былғары-Табыты]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 1,8 км; 6 км; 5 км; 2 км; 1 км; ауылдың батыс шеті; ауылдан шығысқа қарай 2,5 км.
|-
| 5 || Жаңаауыл 1 қорымы, ерте орта ғасыр; Жаңаауыл 2 қорымы, ерте ортағасыр; Жаңаауыл 3 қорымы, ерте темір дәуірі; Жаңаауыл 4 қорымы, ерте ортағасыр ||   || археология ескерткіші || [[Жаңаауыл (Марқакөл ауданы)|Жаңаауыл]] ауылынан солтүстікке қарай 3 км; солтүстік-шығысқа қарай 4 км; 3,5 км; солтүстік-батысқа қарай 3,5 км.
|-
| 6 || Успенка қорымы, ерте темір және ерте орта ғасыр дәуірлерінің қарсаңы ||   || археология ескерткіші || [[Ақжайлау (Шығыс Қазақстан облысы)|Ақжайлау]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 1 км.
|}

== Самар ауданы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+  
|-
! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері
|-
| 1 || А. Имановқа ескерткіш, 1985 жыл  ||   || монументтік өнер құрылысы || Көкжыра ауылы, мектеп аумағында.
|-
| 2 || Еспе қорымы (8 қорған), ерте темір дәуірі ||   || археология ескерткіші || [[Аққала (Шығыс Қазақстан облысы)|Аққала]] ауылдық округынан солтүстік-батысқа қарай 5 км.
|-
| 3 || Малороссийка 1 қорымы (8 қорған), ерте темір дәуірі; Мариногорка 1 қорымы (6 қорған), ерте темір дәуірі; Мариногорка 2 қорымы (7 қорған), ерте темір ||   || археология ескерткіші || [[Мариногорка]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 3 км; 5 км; 8 км.
|-
| 4 || Песчанка қорымы, ортағасыр дәуірі; Песчанка 1 қорымы (26 қоршау), ортағасыр дәуірі; Песчанка 2 қорымы (9 қорған), ерте темір дәуірі; Песчанка 3 қорымы, ортағасыр дәуірі ||   || археология ескерткіші || [[Песчанка (Шығыс Қазақстан облысы)|Песчанка]] ауылынан оңтүстікке қарай 2 км; оңтүстік-шығысқа қарай 6 км; оңтүстікке қарай 600 м; оңтүстікке қарай 3 км. 
|-
| 5 || Чистый Яр қорымы (5 қорған), темір дәуірі ||   || археология ескерткіші || [[Сарыбел (Шығыс Қазақстан облысы)|Сарыбел]] ауылының солтүстік-шығыс шеті.
|}

== Тарбағатай ауданы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+  
|-
! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері
|-
| 1 || Құрман қажы мешіті үйінділер, 1860 жыл ||  || қала құрылысы және сәулет || [[Құйған (Тарбағатай ауданы)|Құйған]] ауылының іргесінде, Орталас және Құйған өзендерінің аралығында.
|-
| 2 || Ардагерлер аллеясы, ХХ ғасырдың 70 жылдары ||   || монументтік өнер құрылысы || [[Жетіарал]] ауылы, орталық алаңда.
|-
| 3 || Балакөз моласы, датасы анықталмаған; Покровка моласы, ерте темір дәуірі; Сарыөлең қорымы, біздің заманымыздан бұрынғы V-III ғасырлар  ||   || археология ескерткіші || Сарыөлең ауылынан солтүстік-батысқа қарай 15,5 км; 20,9 км; оңтүстік-шығысқа қарай 4,5 км. 
|-
| 4 || Тайжүзген 1 қорымы, біздің заманымыздан бұрынғы V-III ғасырлар; Тайжүзген 2 қорымы, біздің заманымыздан бұрынғы V-III ғасырлар ||   || археология ескерткіші || [[Ақмектеп (Шығыс Қазақстан облысы)|Ақмектеп]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 90 км; Тайжүзген 1 қорымынан солтүстік-шығысқа қарай 0,2 км.
|}

== Ұлан ауданы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+  
|-
! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері
|-
| 1 || Әулие апостолдар Петр және Павел православие храмы, 1913 жыл ||   || қала құрылысы және сәулет || [[Митрофановка (Шығыс Қазақстан облысы)|Митрофановка]] ауылы, Набережная көшесі, № 4.
|-
| 2 || Көпес үйі, ХІХ-ХХ ғасырлар қарсаңы ||   || қала құрылысы және сәулет || [[Пролетарка (Ұлан ауданы)|Пролетарка]] ауылы, Центральная көшесі, № 1.
|-
| 3 || Кеңес Одағының батыры І. Айтықовтың бюсті, 1965 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || [[Тарғын]] ауылы, Нұрғалиев көшесі, № 22.
|-
| 4 || Кеңес Одағының батыры Т. Тоқтаровқа ескерткіш, 1969 жыл  ||   || монументтік өнер құрылысы || [[Герасимовка (Шығыс Қазақстан облысы)|Герасимовка]] ауылы, Д. Қонаев көшесі, № 1.
|-
| 5 || Ленинка 7 петроглифтер тобы, біздің дәуірімізге дейінгі III-II мыңжылдық қарсаңы  ||   || киелі нысан || [[Сағыр (ауыл)|Сағыр]] ауылынан оңтүстікке қарай 3-4 км, Ақбауыр шоқысы.
|-
| 6 || Алдай петроглифтер тобы, ерте темір дәуірі; Асу-Бұлақ 1 қалайы әзірлемелер, қола дәуірі; Баймырза 1 қалайы әзірлемелер, қола дәуірі; Баймырза 2 қалайы әзірлемелер, ерте ортағасыр; [[Бестерек петроглифтері|Бестерек 1 петроглифтер тобы, ерте темір дәуірі; Бестерек 2 петроглифтер тобы, ерте темір дәуірі]]; Бухтыр 1 қорымы, ерте ортағасыр; Васильевское петроглифтер тобы, ерте темір дәуірі; Герасимовка қорымы, VI-VII ғасырлар; [[Жартас ескерткіштері|Жартас қорғандар тобы, қола дәуірі-ерте ортағасыр]];  Көкшекөз қорғандар тобы, біздің эрамызға дейінгі 1 мыңжылдық - 1 мыңжылдық қарсаңы; Қызылсу қорымы, ерте темір дәуірі, ерте ортағасыр  ||  || археология ескерткіші || Бұрынғы Алдай ауылынан оңтүстікке қарай 0,5 км, Алдай шатқалы; [[Асубұлақ]] кентінен шығысқа қарай 15 км, бұрынғы Чальче ауылының маңы; Бұрынғы Баймырза ауылынан солтүстік-батысқа қарай 5 км, Жаманжизақ шатқалы; Бұрынғы Баймырза ауылынан солтүстік-батысқа қарай 3 км; бұрынғы Қалайтопқан кенішінен солтүстікке қарай 1,5 км; [[Бестерек (Ұлан ауданы)|Бестерек]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 10-12 км, бұрынғы Медведка кенішінің маңы; Бестерек ауылынан оңтүстік-оңтүстік-шығысқа және солтүстік- солтүстік-шығысқа қарай 1-10 км; Бұрынғы Бухтыр ауылында; [[Мамай батыр ауылы|Мамай батыр]] ауылынан шығысқа қарай 3-4 км, Қаратөбе шоқысы; [[Герасимовка (Шығыс Қазақстан облысы)|Герасимовка]] ауылынан солтүстікке қарай 1,5 км; [[Гагарино (Шығыс Қазақстан облысы)|Гагарино]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 2-2,5 км; ауылдың оңтүстік-шығыс бөлігінде 23-26 км, Көкшекөз шатқалы; [[Қызылсу (Шығыс Қазақстан облысы)|Қызылсу]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 2 км.
|-
| 7 || Ленинка 1 қорғандар тобы, ерте ортағасыр; Ленинка 2 қорғандар тобы, ерте темір дәуірі; Ленинка 3 қорғандар тобы, ерте ортағасыр; Ленинка 4 қорғандар тобы, ерте ортағасыр; Ленинка 5 петроглифтер тобы, қола дәуірі-ерте ортағасыр; Ленинка 6 петроглифтер тобы, ерте темір дәуірі; Ленинка 8 петроглифтер тобы, ерте темір дәуірі; Ленинка 9 петроглифтер тобы, біздің эрамызға дейінгі III-II мыңжылдық қарсаңы ||   || археология ескерткіші || Сағыр ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 4 км; 6 км; оңтүстік-батысқа қарай 8 км; оңтүстікке қарай 5 км; оңтүстік-шығысқа қарай 4 км, Сағыр өзенінің бойы және Сағыр шоқысы;ауылдан оңтүстік-оңтүстік-шығысқа қарай 5-15 км, Нарамсақ мекені; оңтүстік-батысқа қарай 10 км, Қарасай шатқалы; 5 км; 
|-
| 8 || Манат 1 қорғандар тобы, ерте ортағасыр; Манат 2 қорғандар тобы, ерте ортағасыр; Предгорное 1 тас қорғандар тобы, ерте темір дәуірі; Предгорное 2 қорымы, ерте темір дәуірі; Предгорное 3 қорымы, ерте темір дәуірі; Привольное 1 қорғандар тобы, қола дәуірі; Скалистое қорғандар тобы, ерте ортағасыр; Таврическое 1 қорғандар тобы, ерте темір дәуірі; Таврическое 2 жеке тас қорған, ерте темір дәуірі ||   || археология ескерткіші || [[Манат (ауыл)|Манат]] ауылынан солтүстік-батыста 0,25 км; оңтүстікке қарай 0,15 км; [[Предгорное (Шығыс Қазақстан облысы)|Предгорное]] ауылынан 5,8 км, [[Таврическое (Шығыс Қазақстан облысы)|Таврическое]] ауылына қарай жол бойында; [[Ертіс]] өзенінің сол жағасы, Предгорное ауылының оңтүстік-батыс шетінде; Ертіс өзенінің сол жағасы, Предгорное ауылына қарсы Южное және [[Привольное (Шығыс Қазақстан облысы)|Привольное]] ауылдарының арасында; [[Ізғұтты Айтықов ауылы|Ізғұтты Айтықов]] ауылының маңы; Таврическое ауылының солтүстік-батыс шетінде 7,5 км, Ақтөбе ауылының жолында.
|-
| 9 || Тарғын 1 жеке қорған, кейінгі ортағасыр; Тарғын 2 қалайы әзірлемелер, қола дәуірі; Тоқсанбай петроглифтер тобы, ерте темір дәуірі ||   || археология ескерткіші || [[Тарғын]] ауылының маңы; ауылдан 7 км, таудың солтүстік баурайы Қарағойын бұлағының маңы; Бұрынғы Тоқсанбай ауылынан 1,5 км, Тоқсанбай шатқалы. 
|}

== Үлкен Нарын ауданы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
|-
! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері
|-
| 1 || Кеңес үкіметі үшін күрескендердің бауырластық бейіті, 1919 жыл; Ұлы Отан соғысында қаза тапқан жауынгерлерге арналған «Қаралы ана» мемориалы, 1978 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || [[Үлкен Нарын]] ауылынан солтүстікке қарай 1 км; ауылдықө саябақта.
|-
| 2 || Даңқ ордендерінің толық кавалері А. Құсметовқа мемориалдық тақта, ХХ ғасырдың 70 жылдары ||   || ансамбльдер мен кешендер || [[Көктерек (Шығыс Қазақстан облысы)|Көктерек]] ауылы, ауылдың орталығында.
|-
| 3 || Большенарым 1 қорғандар тобы, ерте темір дәуірі; Большенарым 2 қорғандар тобы, ерте темір дәуірі||   || археология ескерткіші|| Үлкен Нарын ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 4 км; 2 км.
|-
| 4 || Жұлдыз 1 қорғандар тобы, ерте темір дәуірі; Жұлдыз 2 қорғандар тобы, біздің дәуірімізге дейінгі ХХ-ІХ ғасыр; Жұлдыз 3 қорымы, біздің дәуірімізге дейінгі ХХ-ІХ ғасыр ||   || археология ескерткіші || [[Жұлдыз (Шығыс Қазақстан облысы)|Жұлдыз]] ауылынан шығысқа қарай 1,9 км ; 2,9 км, [[Көкбастау (Шығыс Қазақстан облысы)|Көкбастау]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 4 км, [[Алтынбел]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 3-3,5 км; Жұлдыз ауылынан Алтынбел ауылына қарай жол бойымен 3,5 км.
|-
| 5 || [[Майемер кешені  |Майемер қорғандар тобы, біздің дәуірімізге дейінгі IX-VIII ғасыр; Майемер қорымы, біздің дәуірімізге дейінгі IX-VIII ғасыр]]  || [[Сурет:Майемер алқабы.jpg|thumb|right|150px|&lt;small&gt;Майемер алқабы.&lt;/small&gt;]]  || археология ескерткіші || [[Майемер]] ауылының айналасы; Майемер ауылынан шығысқа қарай. 
|-
| 6 || Үштөбе қорғандар тобы, біздің дәуірімізге дейінгі ХХ-ІХ ғасыр  ||   || археология ескерткіші || [[Үштөбе (Шығыс Қазақстан облысы)|Үштөбе]] ауылынан солтүстікке қарай 0,1 км. 
|}

== Шемонаиха ауданы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+  
|-
! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері
|-
| 1 || Аурухана ғимараты, 1898 жыл; Көпес Зоркальцевтың лабазы, 1909 жыл; Көпес Мұхамедшиннің лабазы, 1906 жыл; Көпес Филимоновтың дүкені, 1913 жыл; Өлкетану музейінің ғимараты (бұрынғы Ауылдық пристав үйі), 1911 жыл ||   || қала құрылысы және сәулет || Шемонаиха қаласы, Бауыржан Момышұлы  көшесі, № 40; Анатолий Иванов көшесі, № 41; № 32; № 16; № 55.
|-
| 2 || Жазушы А. Ивановқа ескерткіш, авторы В.Б. Самойлов, 2008 жыл; И.М. Астафьев және Т.С. Вербицкий ескерткіші, ХХ ғасырдың 60 жылдары; Кеңес үкіметі үшін күрескендердің атылған жеріне қойылған ескерткіш белгі, 1922 жыл; Кеңес үкіметін орнату үшін күрескендердің бауырластар бейітіндегі ескерткіш, ХХ ғасырдың 60 жылдары; Ұлы Отан соғысы жылдары қаза тапқан жерлес жауынгерлерге арналған мемориал, 1965 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || Шемонаиха қаласы, орталық саябақ; Вербицкий мен Вокзальная көшелерінің қиылысы; Фомин шоқысы; Анатолий Иванов көшесі, № 62а; көпірдің ар жағында, Уба өзені арқылы Шемонаиха-Өскемен трассасы бойы.
|-
| 3 || Кеңес үкіметін орнату үшін күрескендердің бауырластар бейіті, 1919 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || [[Барашки (Шығыс Қазақстан облысы)|Барашки]] ауылы, ауылдың шеті.
|-
| 4 || Кеңес үкіметін орнату үшін күрескендердің бауырластар бейітіндегі ескерткіш, ХХ ғасырдың 60 жылдары ||   || монументтік өнер құрылысы || [[Үбі]] ауылы, Лермонтов көшесі, № 36а.
|-
| 5 || Кеңес үкіметін орнату үшін күрескендерге ескерткіш, 1972 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || [[Жоғарғы Үбі]] ауылы, Мир көшесі, № 1а.
|-
| 6 || Ұлы Отан соғысы жылдары қаза тапқан жауынгерлерге арналған құлпытас, XX ғасырдың 70 жылдары ||   || монументтік өнер құрылысы || [[Камышинка (Шығыс Қазақстан облысы)|Камышинка]] ауылы, ауылдық әкімдік ғимаратының алды.
|-
| 7 || Ұлы Отан соғысы жылдары қаза тапқан жауынгерлерге арналған құлпытас, мүсіншілер В.А. Мягких, А.Ф. Роговский, А.В. Сидоркин, сәулетші А.И. Ключнев, 1975 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || [[Первомайский (Шығыс Қазақстан облысы)|Первомайский]] кенті, Юбилейная көшесі, саябақ.
|-
| 8 || Ұлы Отан соғысы жылдарында қаза тапқан жауынгерлерге арналған құлпытас, 1980 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || [[Усть-Таловка]] кенті, кенттің әкімшілік ғимараты алдындағы алаң.
|-
| 9 || Барашки 1 қорымы, біздің дәуірімізге дейінгі ХІІ-ХІ ғасырлар; Барашки 2 қонысы, біздің дәуірімізге дейінгі ІІ мыңжылдықтың екінші жартысы; Вершина қорымы, ерте темір дәуірі; Верх-Уба қорымы, кейінгі ортағасыр ||   || археология ескерткіші || Барашки ауылынан шығысқа қарай 1 км; 1 км; [[Рулиха (ауыл)|Рулиха]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 2 км; Жоғарғы Үбі ауылынан солтүстік-батысқа қарай 3 км
|-
| 10 || Заречное 1 қонысы, қола дәуірі; Заречное 2 қорымы, ерте темір дәуірі; Захариха қоныстар тобы, қола дәуірі; Маринка қорымы, біздің дәуірімізге дейінгі ІІ мыңжылдықтың ортасы; Орловка қорымы, ортағасырлар ||   || археология ескерткіші || [[Заречное (Шемонаиха ауданы)|Заречное]] ауылынан оңтүстік-оңтүстік-батысқа қарай 3,5 км; солтүстік-батысқа қарай 1 км; [[Межовка (Шығыс Қазақстан облысы)|Межовка]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 3 км; [[Зевакино (ауыл)|Зевакино]] ауылынан оңтүстік-оңтүстік-батысқа қарай 5 км; [[Волчанка (Шығыс Қазақстан облысы)|Волчанка]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 1,5 км.
|-
| 11 || Тараданка 1 қорымы, ерте темір дәуірі; Тараданка 2 қорымы, ерте темір дәуірі; Убинка қонысы, ортағасырлар; Шапаревка қорымы, қола дәуірі ||   || археология ескерткіші || Үбі ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 5 км; оңтүстік-оңтүстік-батысқа қарай 4 км; солтүстік-солтүстік-шығысқа қарай 2 км; Рулиха ауылының шығыс шеті 2 км.
|}

== Өскемен қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+  
|-
! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері
|-
| 1 || Алтын өнеркәсіпшісі Валитовтың үйі, ХХ ғасырдың басы ||   || қала құрылысы және сәулет || К. Либкнехт көшесі, № 21.
|-
| 2 || А.С. Меновщиковтың шарап сақтайтын жертөлесі бар үйі, ХХ ғасырдың басы; Балық өнеркәсіпшісі И. Д. Подойниковтың үйі, 1899 жыл; Көпес Курочкиннің үйі негізінде салынған облыстық атқару комитетінің ғимараты, ХХ ғасырдың басы; О.Ф. Костюриннің механикалық шеберханалары, 1907 жыл; &quot;Сәуле&quot; дүкені (бұрынғы «Савва Семенов және оның ұлдары» сауда үйі), 1910 жыл; &quot;Эхо&quot; иллюзион (кинотеатры), 1911 жыл  ||   || қала құрылысы және сәулет || Антон Чехов көшесі, № 35; № 30; № 33; № 43; № 52; № 54.
|-
| 3 || Байланыс үйі, сәулетші И. Н. Репинский, 1959 жыл; Орталық мешіт (бұрынғы приходтық училище), 1897 жыл; Халықтар достығы үйі (бұрынғы ерлер бастауыш мектебі), 1912 жыл||   || қала құрылысы және сәулет || Қазақстан көшесі, № 67; № 61; № 63.
|-
| 4 || Бухгалтер Жеромскийдың үйі, ХІХ ғасырдың соңы; Мариинск әйелдер училищесі, 1901 жыл; Сыра зауытының иесі Яворовскийдің үйі, 1908 жыл; Тарихи-өлкетану мұражайының ғимараты (бұрынғы Қалалық полиция басқармасы), ХХ ғасырдың басы  ||   || қала құрылысы және сәулет || Қ. Қайсенов көшесі, № 60; № 67; № 65; № 40.
|-
| 5 || Выдринның үйі, 1910 жыл; И. Н. Кожевниковтың шыны және фаянс ыдыстары дүкені, 1914 жыл; Коммерсант А. К. Бобровтың дүкені, 1918 жыл; Көпес А. Рафиковтың лабазы, ХІХ ғасырдың соңы; Көпес лабазы, ХХ ғасырдың басы; &quot;Теремок&quot; ательесі, ХХ ғасырдың 50 жылдары  ||   || қала құрылысы және сәулет || М. Горький көшесі, № 60; № 59; № 54; № 50; № 66; №70.
|-
| 6 || Е. П. Михаэлис бейіті, 1913 жыл  ||   || қала құрылысы және сәулет || Ушанов қалалық зираты, Степное ауылына баратын тас жолдың бойы.
|-
| 7 || Жоғарғы қалалық бастауыш училищесі, 1886 жыл; Шарап дүкені, 1907 жыл ||   || қала құрылысы және сәулет || Бейбітшілік көшесі, № 29; № 25.
|-
| 8 || Коммерсант А.К. Бобровтың үйі, ХХ ғасырдың басы; Көпес үйі, ХХ ғасырдың басы||   || қала құрылысы және сәулет || Сағадат Нұрмағамбетов көшесі, № 31; № 35.
|-
| 9 || Кредиттік серіктестік банкі (1 қабат), ХХ ғасырдың басы; Өнер мұражайының ғимараты (алтын өнеркәсіпші А.С. Меновщиковтың бұрынғы кеңсесі), 1914 жыл ||   || қала құрылысы және сәулет || Тоқтаров көшесі, № 40; № 56.
|-
| 10 || Құрылысшылар мәдениет үйі, 1952 жыл ||   || қала құрылысы және сәулет || Бажов көшесі, № 5/1.
|-
| 11 || &quot;Мир&quot; кинотеатры, ХХ ғасырдың 50 жылдары ||   || қала құрылысы және сәулет || Қабанбай батыр көшесі, № 51.
|-
| 12 || № 13 орта мектеп ғимараты, ХХ ғасырдың 50 жылдары ||   || қала құрылысы және сәулет || Правда көшесі, 3, Аблакетка ауданы.
|-
| 13 || Өскемен теміржол вокзалы, 1936 жыл  ||   || қала құрылысы және сәулет || Мызы көшесі, темір жол бекеті.
|-
| 14 || &quot;Рудный Алтай&quot; газетінің баспаханасы (бұрынғы Халық Ағарту министрлігінің бастауыш мектебі), 1900 жыл; Энергетиктер мәдениет үйі (&quot;Алтайэнерго&quot;), ХХ ғасырдың 50 жылдары ||   || қала құрылысы және сәулет || Бажов көшесі, № 12; № 67.
|-
| 15 || Троицкая шіркеуі, 1809 жыл ||[[Сурет:Church oskemen.jpg|thumb|right|150px|]]   || қала құрылысы және сәулет || Лихарев көшесі, № 16.
|-
| 16 || &quot;Жұлдыздарға&quot; мүсіні, мүсінші Е.В. Вучетич, сәулетші Л.И. Маковеев, 1962 жыл; &quot;Қылыштан орақ құямыз&quot; мүсіні, мүсінші Е.В. Вучетич, сәулетші Л.И. Маковеев, 1962 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || Протозанов көшесі, Орталық мәдениет үйінің алды; Орталық мәдениет үйінің алды.
|-
| 17 || Абай Құнанбайұлына ескерткіш, 2009 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || Қазақстан көшесі, Республика алаңы.
|-
| 18 || Жамбыл Жабаевқа ескерткіш, 2019 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || Сағадат Нұрмағамбетов көшесі, № 59, Жамбыл атындағы қалалық саябақ.
|-
| 19 || Кеңес үкіметі үшін күрескендердің бауырластық бейіті (1918-1919 жж.), авторы Н. Водозаборов, 1951 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || Славский атындағы Ертіс жағалауы, Ертіс өзені көпірінің сол жағы.
|-
| 20 || Қабанбай батырға ескерткіш, 2014 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || Өскемен қаласынан шыға берісте, Өскемен-Семей тас жолының бойы.
|-
| 21 || Потаниннің бейнесімен Үлбі металлургия заводының қызметкерлеріне арналған декоративтік монумент, мүсіншілер: А.Н. Бубель, В.Б. Самойлов, Х.М. Кульчаев, сәулетші С.П. Христофоров, 2002 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || Потанин және Әміре Қашаубаев көшелерінің қиылысы.
|-
| 22 || С. Аманжоловқа ескерткіш, сәулетшілер Е.А. Сергебаев, Б.А. Әбішев, 2007 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || 30 гвардиялық дивизия көшесі, С. Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан университеті ғимаратының алды.
|-
| 23 || С.М. Кировқа ескерткіш, мүсінші Н.А. Томский, 1938 жыл  ||   || монументтік өнер құрылысы || Қасым Қайсенов саябағы.
|-
| 24 || Устькаменная бекінісінің негізін қалаушыларға арналған декоративтік скульптура-субұрқақ, мүсінші В.С. Рапопорт, 1990 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || Лихарев көшесі, 16, Андреев кафедралық соборының орталық алаңы.
|-
| 25 || Ф.Э. Дзержинский бюсті, сәулетші П.Б. Шишов, В.С. Рапопорт, 1984 жыл ||   || монументтік өнер құрылысы || Қ. Сәтпаев даңғылы, № 79а.
|-
| 26 || Я.В. Ушановқа ескерткіш, мүсінші Г.А. Огнев, сәулетші А.Н. Душкин, 1973 жыл  ||   || монументтік өнер құрылысы || Ушанов атындағы алаң.
|-
| 27 || Бүкілодақтық симпозиумда кәсіпқой мүсіншілер орындаған мүсіншілік жұмыстардың  ансамблі, 1989 жыл ||   || ансамбльдер мен кешендер || Жамбыл атындағы саябақ.
|-
| 28 || Жамбыл атындағы қалалық саябақ, 1899 жыл ||   || ансамбльдер мен кешендер || Сағадат Нұрмағамбетов көшесі, № 59.
|-
| 29 || Кеңестік классицизм стиліндегі құрылыстар ансамблі, Металлургтер мәдениет үйінің маңы (барлығы 4 ғимарат), ХХ ғасырдың 50 жылдары  ||   || ансамбльдер мен кешендер || Гоголь көшесі, № 34, № 36 (аркасы бар үй); Н. Назарбаев даңғылы, № 66 (дүкені бар үй); Н. Назарбаев, № 45, № 47 (тұрғын үйлер тобы).
|-
| 30 || &quot;Қасым Қайсенов&quot; саябағы (бұрынғы &quot;Жастар&quot; саябағы), 2005 жыл ||   || ансамбльдер мен кешендер || Бейбітшілік, Қ. Қайсенов, А. Чехов, М. Горький көшелерінің қиылысы (тарихи орталық).
|-
| 31 || Устькаменная бекінісі, 1720 жыл ||   || ансамбльдер мен кешендер || Үлбі өзенінің сағасы, &quot;Стрелка&quot; ауданы, монастырь аумағы.
|-
| 32 || Ұлы Отан соғысында қаза тапқан жауынгерлер мен батырларға арналған &quot;Жеңіс&quot; мемориалдық кешені, авторы В.С. Рапопорт, 1995 жыл ||   || ансамбльдер мен кешендер || Протозанов көшесінің, Славский атындағы Ертіс жағалауының қиылысы, &quot;Стрелка&quot; ауданы.
|-
| 33 || Меновное петроглифтер тобы, қола дәуірі - ерте темір дәуірі ||   || археология ескерткіші || [[Меновное]] ауылының маңы.
|}

== Риддер қаласы ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+  
|-
! р/с !! Ескерткіштің атауы !! Ескерткіш суреті !! Ескерткіш түрі !! Ескерткіштің орналасқан жері
|-
| 1 || Ұлы Отан соғысы жылдарында алған жарақаттардан қаза тапқан жауынгерлердің бейіті, 1945 жыл  ||   || ансамбльдер мен кешендер || аланың солтүстік-батысына қарай 11 км, Гавань ауданы.
|-
| 2 || &quot;Даңқ құлпытасы&quot; мемориал, 1975-1985 жылдар  ||  || монументтік өнер құрылысы || Гагарин даңғылы, К. Семенова көшесінің қиылысы.
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қазақстанның тарих және мәдениет ескерткіштері}}

[[Санат:Қазақстан ғимараттары мен құрылыстары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облысының тарихи орындары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облысы]]</text>
      <sha1>jr7mlfjcnw35oc9wv4orp4eqg80mpqv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Zahrawi andalusi</title>
    <ns>3</ns>
    <id>748562</id>
    <revision>
      <id>3606301</id>
      <parentid>3401415</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T14:27:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J ansari</username>
        <id>73009</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>J ansari [[Қатысушы талқылауы:Hswehli]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Zahrawi andalusi]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Hswehli|Hswehli]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Zahrawi andalusi|Zahrawi andalusi]]&quot;</comment>
      <origin>3401415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="206" sha1="2gq4528tvteh87m9lv9cfle4na0x559" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Hswehli}}

-- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 15:52, 2024 ж. қарашаның 16 (+05)</text>
      <sha1>2gq4528tvteh87m9lv9cfle4na0x559</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жібек жолы ауданы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>752177</id>
    <revision>
      <id>3606289</id>
      <parentid>3591024</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T12:52:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3606289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4487" sha1="hq52zq1kq26f81cfy7ee6fuqq7yd8xh" xml:space="preserve">{{Қазақстан қала ішіндегі ауданы
 |ауданның атауы      = Жібек жолы ауданы
 |елтаңба             = 
 |ту                  = 
 |елтаңба сипаттамасы   = 
 |ту сипаттамасы        = 
  |lat_dir = N |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec  = 
  |lon_dir = E |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec  = 
 |облысы              = Жамбыл облысы
 |қаласы              = Тараз 
 |әкімі               = Қарлығаш Әмірқызы Аралбекова 
 |әкімдіктің мекенжайы  = 
 |құрылған уақыты     = [[2024 жыл]]
 |жер аумағы          = 171,58
 |жер аумағы бойынша орны  = 
 |тұрғыны             = 
 |халық саны бойынша орны  = 
 |санақ жылы          = 
 |тығыздығы           = 
 |тығыздығы бойынша орны   = 
 |ұлттық құрамы       = 
 |телефон коды        =
 |пошта индексі       = 
 |сайты               = 
 |карта               = Тараз қаласы Жібек жолы ауданы картада.png
 |ортаққордағы санаты = 
}}
'''Жібек жолы ауданы''' — [[Тараз]] қаласындағы әкімшілік бірлік. [[2024 жыл]]ы желтоқсанда құрылған. Жер аумағы – 17 157,74 га.

== Тарихы ==
2024 жылы 29 қаңтарда Үкімет қаулысымен Тараз қаласының жаңа Бас жоспары бекітілді. Бас жоспарда Тараз маңындағы елді мекендерді қалаға қосу, сонымен бірге қала халқы 400 мыңнан асқандықтан Заңға сәйкес қала аумағында екі аудан құру қарастырылды.&lt;ref&gt;[https://z-taraz.kz/alany-zha-a-bas-zhospary-bekitildi/ Қаланың жаңа Бас жоспары бекітілді] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250811002531/https://z-taraz.kz/alany-zha-a-bas-zhospary-bekitildi/ |date=2025-08-11 }}&lt;/ref&gt; Үкіметтің 2024 жылғы 29 қарашадағы №1014 қаулысымен Байзақ және Жамбыл аудандарының жалпы ауданы 12 906,7 гектар (129 км²) болатын жері Тараз қаласына қосылып, қала аумағы 188 км²-ден 317 км²-ге дейін артты.&lt;ref&gt;[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400001014 Жамбыл облысы Тараз қаласының шекарасын (шегін) өзгерту туралы]&lt;/ref&gt;

2024 жылы 20 желтоқсанда Тараз қалалық мәслихаты мен әкімдігі қаланы 2 ауданға бөлу туралы шешім қабылдап, аудан шекаралары бекітілді.&lt;ref&gt;[https://online.zakon.kz/document/?doc_id=35110357 Об образовании двух районов в городе Тараз и установлении границ районов]&lt;/ref&gt; 2025 жылы 17 қаңтарда жаңа аудан атаулары Әулиеата және Жібек жолы болып бекітілді.&lt;ref&gt;[https://online.zakon.kz/document/?doc_id=32271939 О присвоении наименований составным частям города Тараз]&lt;/ref&gt;

== Шекарасы ==
Жібек жолы ауданы Тараз қаласының оңтүстік бөлігінде орналасқан. Оңтүстік-батыс және оңтүстік-шығыс бөлігі Жамбыл облысының [[Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы)|Жамбыл ауданымен]], солтүстік-шығыс бөлігі [[Байзақ ауданы]]мен шектеседі. Солтүстік бөлігі Тараздың [[Әулиеата ауданы]]мен шектеседі.&lt;ref&gt;[https://legalacts.egov.kz/npa/view?id=15315602 Тараз қаласында екі ауданды құру және қала аудандарының шекараларын белгілеу туралы]{{Deadlink|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==Әкімдері==
* Қарлығаш Аралбекова (10.2025-)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Тараз аудандары]]</text>
      <sha1>hq52zq1kq26f81cfy7ee6fuqq7yd8xh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:Anlztrk/conversion.js</title>
    <ns>2</ns>
    <id>752699</id>
    <revision>
      <id>3606306</id>
      <parentid>3606205</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T14:56:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anlztrk</username>
        <id>15290</id>
      </contributor>
      <origin>3606306</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="8156" sha1="kb5ng016091xlebg0shd2t9ja2ab4ve" xml:space="preserve">function cyrlat(input) {
	let car = input;
	//Я, Ё, Ю 
	car = car.replace(/(\p{Lu})(\p{Lu}) Я/ug, &quot;$1$2 ЬА&quot;)
	car = car.replace(/(\p{Lu})Я/ug, &quot;$1ЬА&quot;)
	car = car.replace(/Я (\p{Lu})(\p{Lu})/ug, &quot;ЬА $1$2&quot;)
	car = car.replace(/Я(\p{Lu})/ug, &quot;ЬА$1&quot;)
	car = car.replace(/Я/g, &quot;Ьа&quot;)
	car = car.replace(/я/g, &quot;ьа&quot;)
	car = car.replace(/(\p{Lu})(\p{Lu}) Ё/ug, &quot;$1$2 ЬО&quot;)
	car = car.replace(/(\p{Lu})Ё/ug, &quot;$1ЬО&quot;)
	car = car.replace(/Ё (\p{Lu})(\p{Lu})/ug, &quot;ЬО $1$2&quot;)
	car = car.replace(/Ё(\p{Lu})/ug, &quot;ЬО$1&quot;)
	car = car.replace(/Ё/g, &quot;Ьо&quot;)
	car = car.replace(/ё/g, &quot;ьо&quot;)
	car = car.replace(/(\p{Lu})(\p{Lu}) Ю/ug, &quot;$1$2 ЬУ&quot;)
	car = car.replace(/(\p{Lu})Ю/ug, &quot;$1ЬУ&quot;)
	car = car.replace(/Ю (\p{Lu})(\p{Lu})/ug, &quot;ЬУ $1$2&quot;)
	car = car.replace(/Ю(\p{Lu})/ug, &quot;ЬУ$1&quot;)
	car = car.replace(/Ю/g, &quot;Ьу&quot;)
	car = car.replace(/ю/g, &quot;ьу&quot;)

	//Ц
	car = car.replace(/([АӘЕИОӨУҰҮЫІЭаәеиоөуұүыіэ])Ц/g, &quot;$1ТС&quot;)
	car = car.replace(/([АӘЕИОӨУҰҮЫІЭаәеиоөуұүыіэ])ц/g, &quot;$1тс&quot;)
	car = car.replace(/Ц/g, &quot;С&quot;)
	car = car.replace(/ц/g, &quot;с&quot;)

	//Ч
	car = car.replace(/([АӘЕИОӨУҰҮЫІЭаәеиоөуұүыіэ])Ч/g, &quot;$1ТШ&quot;)
	car = car.replace(/([АӘЕИОӨУҰҮЫІЭаәеиоөуұүыіэ])ч/g, &quot;$1тш&quot;)
	car = car.replace(/Ч/g, &quot;Ш&quot;)
	car = car.replace(/ч/g, &quot;ш&quot;)

	//Щ
	car = car.replace(/([АӘЕИОӨУҰҮЫІЭаәеиоөуұүыіэ])щ([аәеиоөуұүыіэ])/g, &quot;$1шш$2&quot;)
	car = car.replace(/([АӘЕИОӨУҰҮЫІЭаәеиоөуұүыіэ])Щ([АӘЕИОӨУҰҮЫІЭ])/g, &quot;$1ШШ$2&quot;)
	car = car.replace(/щ/g, &quot;ш&quot;)
	car = car.replace(/Щ/g, &quot;Ш&quot;)

	car = car.replace(/Э/g, &quot;Е&quot;)
	car = car.replace(/э/g, &quot;е&quot;)

	car = car.replace(/Һ/g, &quot;Х&quot;)
	car = car.replace(/һ/g, &quot;х&quot;)

	car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])ЬА/g, &quot;$1Ә&quot;)
	car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])([Ьь])а/g, &quot;$1ә&quot;)
	car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШбвгғджзйкқлмнңпрстфхш])ьа/g, &quot;$1ә&quot;)
	car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])ЬЫ/g, &quot;$1І&quot;)
	car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])([Ьь])ы/g, &quot;$1і&quot;)
	car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШбвгғджзйкқлмнңпрстфхш])ьы/g, &quot;$1і&quot;)
	car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])ЬО/g, &quot;$1Ө&quot;)
	car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])([Ьь])о/g, &quot;$1ө&quot;)
	car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШбвгғджзйкқлмнңпрстфхш])ьо/g, &quot;$1ө&quot;)
	car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])ЬУ[(АОУҰЫӘЕИӨУҮІ)]/g, &quot;$1ҮЎ$2&quot;)
	car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])([Ьь])у([аоуұыәеиөуүі])/g, &quot;$1үў$2&quot;)
	car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШбвгғджзйкқлмнңпрстфхш])ьу([аоуұыәеиөуүі])/g, &quot;$1үў$2&quot;)
	car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])ЬУ/g, &quot;$1Ү&quot;)
	car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])([Ьь])у/g, &quot;$1ү&quot;)
	car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШбвгғджзйкқлмнңпрстфхш])ьу/g, &quot;$1ү&quot;)

	//У
	car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪ])У([АОҰЫ])/g, &quot;$1ҰЎ$2&quot;)
	car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪ])УУ/g, &quot;$1УЎУ&quot;)
	car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪ])У([ӘЕӨҮІ])/g, &quot;$1ҮЎ$2&quot;)
	car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪ])УИ/g, &quot;$1УЎИ&quot;)
	car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪбвгғджзйкқлмнңпрстфхшьъ])у([аоұы])/g, &quot;$1ұў$2&quot;)
	car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪбвгғджзйкқлмнңпрстфхшьъ])уу/g, &quot;$1уўу&quot;)
	car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪбвгғджзйкқлмнңпрстфхшьъ])у([әеөүі])/g, &quot;$1үў$2&quot;)
	car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪбвгғджзйкқлмнңпрстфхшьъ])уи/g, &quot;$1уўи&quot;)
	car = car.replace(/([АОУҰЫӘЕИӨУҮІ])У/g, &quot;$1Ў&quot;)
	car = car.replace(/([АОУҰЫӘЕИӨУҮІаоуұыәеиөуүі])у/g, &quot;$1ў&quot;)
	car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪ])У/g, &quot;$1Ұ\u0302&quot;)
	car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪбвгғджзйкқлмнңпрстфхшьъ])у/g, &quot;$1ұ\u0302&quot;)
	car = car.replace(/У([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШбвгғджзйкқлмнңпрстфхш])/g, &quot;Ұ\u0302$1&quot;)
	car = car.replace(/у([бвгғджзйкқлмнңпрстфхш])/g, &quot;ұ\u0302$1&quot;)
	car = car.replace(/У/g, &quot;Ў&quot;)
	car = car.replace(/у/g, &quot;ў&quot;)

	car = car.replace(/Ь([АӘЕИОӨУҰҮЫІЭаәеиоөуұүыіэ])/g, &quot;Й$1&quot;)
	car = car.replace(/ь([аәеиоөуұүыіэ])/g, &quot;й$1&quot;)
	car = car.replace(/([Ьь])/g, &quot;&quot;)

	car = car.replace(/И([АОҰЫ])/g, &quot;ЫЙ$1&quot;)
	car = car.replace(/И([аоұы])/g, &quot;Ый$1&quot;)
	car = car.replace(/и([аоұы])/g, &quot;ый$1&quot;)
	car = car.replace(/И([ӘЕИӨҮІЭ])/g, &quot;ІЙ$1&quot;)
	car = car.replace(/И([әеиөүіэ])/g, &quot;Ій$1&quot;)
	car = car.replace(/и([әеиөүіэ])/g, &quot;ій$1&quot;)

	car = car.replace(/а/g, &quot;a&quot;)
	car = car.replace(/ә/g, &quot;ä&quot;)
	car = car.replace(/б/g, &quot;b&quot;)
	car = car.replace(/в/g, &quot;v&quot;)
	car = car.replace(/г/g, &quot;g&quot;)
	car = car.replace(/ғ/g, &quot;ğ&quot;)
	car = car.replace(/д/g, &quot;d&quot;)
	car = car.replace(/е/g, &quot;e&quot;)
	car = car.replace(/ж/g, &quot;j&quot;)
	car = car.replace(/з/g, &quot;z&quot;)
	car = car.replace(/и/g, &quot;î&quot;)
	car = car.replace(/й/g, &quot;y&quot;)
	car = car.replace(/к/g, &quot;k&quot;)
	car = car.replace(/қ/g, &quot;q&quot;)
	car = car.replace(/л/g, &quot;l&quot;)
	car = car.replace(/м/g, &quot;m&quot;)
	car = car.replace(/н/g, &quot;n&quot;)
	car = car.replace(/ң/g, &quot;ñ&quot;)
	car = car.replace(/о/g, &quot;o&quot;)
	car = car.replace(/ө/g, &quot;ö&quot;)
	car = car.replace(/п/g, &quot;p&quot;)
	car = car.replace(/р/g, &quot;r&quot;)
	car = car.replace(/с/g, &quot;s&quot;)
	car = car.replace(/т/g, &quot;t&quot;)
	car = car.replace(/ў/g, &quot;w&quot;)
	car = car.replace(/ұ/g, &quot;u&quot;)
	car = car.replace(/ү/g, &quot;ü&quot;)
	car = car.replace(/ф/g, &quot;f&quot;)
	car = car.replace(/х/g, &quot;h&quot;)
	car = car.replace(/ш/g, &quot;ş&quot;)
	car = car.replace(/ъ/g, &quot;&quot;)
	car = car.replace(/ы/g, &quot;ı&quot;)
	car = car.replace(/і/g, &quot;i&quot;)
	car = car.replace(/э/g, &quot;e&quot;)
	car = car.replace(/А/g, &quot;A&quot;)
	car = car.replace(/Ә/g, &quot;Ä&quot;)
	car = car.replace(/Б/g, &quot;B&quot;)
	car = car.replace(/В/g, &quot;V&quot;)
	car = car.replace(/Г/g, &quot;G&quot;)
	car = car.replace(/Ғ/g, &quot;Ğ&quot;)
	car = car.replace(/Д/g, &quot;D&quot;)
	car = car.replace(/Е/g, &quot;E&quot;)
	car = car.replace(/Ж/g, &quot;J&quot;)
	car = car.replace(/З/g, &quot;Z&quot;)
	car = car.replace(/И/g, &quot;Î&quot;)
	car = car.replace(/Й/g, &quot;Y&quot;)
	car = car.replace(/К/g, &quot;K&quot;)
	car = car.replace(/Қ/g, &quot;Q&quot;)
	car = car.replace(/Л/g, &quot;L&quot;)
	car = car.replace(/М/g, &quot;M&quot;)
	car = car.replace(/Н/g, &quot;N&quot;)
	car = car.replace(/Ң/g, &quot;Ñ&quot;)
	car = car.replace(/О/g, &quot;O&quot;)
	car = car.replace(/Ө/g, &quot;Ö&quot;)
	car = car.replace(/П/g, &quot;P&quot;)
	car = car.replace(/Р/g, &quot;R&quot;)
	car = car.replace(/С/g, &quot;S&quot;)
	car = car.replace(/Т/g, &quot;T&quot;)
	car = car.replace(/Ў/g, &quot;W&quot;)
	car = car.replace(/Ұ/g, &quot;U&quot;)
	car = car.replace(/Ү/g, &quot;Ü&quot;)
	car = car.replace(/Ф/g, &quot;F&quot;)
	car = car.replace(/Х/g, &quot;H&quot;)
	car = car.replace(/Ш/g, &quot;Ş&quot;)
	car = car.replace(/Ъ/g, &quot;&quot;)
	car = car.replace(/Ы/g, &quot;I&quot;)
	car = car.replace(/І/g, &quot;İ&quot;)

	car = car.replace(/«/g, &quot;\u201c&quot;)
	car = car.replace(/»/g, &quot;\u201d&quot;)

	car = car.normalize('NFC');
	return car;
}

function convertText(node) {
	if (node.nodeType === Node.TEXT_NODE) {
		node.nodeValue = cyrlat(node.nodeValue);
	} else if (node.nodeType === Node.ELEMENT_NODE &amp;&amp; node.tagName !== &quot;SCRIPT&quot; &amp;&amp; node.tagName !== &quot;STYLE&quot;) {
		node.childNodes.forEach(convertText);
		// Modify placeholder text for input fields
		if (node.placeholder) {
			node.placeholder = cyrlat(node.placeholder);
		}
	}
}

function transliteratePage() {
	convertText(document.body);
}

transliteratePage();</text>
      <sha1>kb5ng016091xlebg0shd2t9ja2ab4ve</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:Anlztrk/common.js</title>
    <ns>2</ns>
    <id>752704</id>
    <revision>
      <id>3606305</id>
      <parentid>3606206</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T14:54:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anlztrk</username>
        <id>15290</id>
      </contributor>
      <origin>3606305</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="150" sha1="tbx269vnmze5avaonsmesw9ugsvwkg8" xml:space="preserve">//mw.loader.load( '//kk.wikipedia.org/wiki/%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B:Anlztrk/conversion.js?action=raw&amp;ctype=text/javascript' );</text>
      <sha1>tbx269vnmze5avaonsmesw9ugsvwkg8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606307</id>
      <parentid>3606305</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T14:56:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Anlztrk</username>
        <id>15290</id>
      </contributor>
      <origin>3606307</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="148" sha1="6wkjhibhfj0z4oisqnb57h1bnz2ioc0" xml:space="preserve">mw.loader.load( '//kk.wikipedia.org/wiki/%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B:Anlztrk/conversion.js?action=raw&amp;ctype=text/javascript' );</text>
      <sha1>6wkjhibhfj0z4oisqnb57h1bnz2ioc0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Umbrella</title>
    <ns>0</ns>
    <id>753983</id>
    <revision>
      <id>3606544</id>
      <parentid>3436493</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T06:05:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29918-63</username>
        <id>181413</id>
      </contributor>
      <origin>3606544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12089" sha1="81t6zyda6c8rg0hbmr95uknzf2krma3" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2025}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;

'''«Umbrella»''' ({{lang-kk|Қолшатыр}}) — [[Барбадос|барбадостық]] әнші [[Рианна|Рианнаның]] ''[[Good Girl Gone Bad]]'' үшінші студиялық альбомындағы  жетекші [[сингл]], [[Jay-Z]] қатысуымен жазылған және 2007 жылғы 29 наурызда жарық көрген.  Ән 2007 жылдың басты хиттерінің бірі болды, ''[[Billboard Hot 100]]'' чартында 7 апта бойы бірінші орынды иеленіп (жыл қорытындысы бойынша екінші орынға тұрақтады)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts-year-end/hot-100-songs?year=2007#/charts-year-end/hot-100-songs?year=2007|title=Year End Charts - Year-end Singles - The Billboard Hot 100|work=[[Billboard]]|publisher=[[Nielsen Company Nielsen Business Media, Inc]]|date=|access-date=2010-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20121111110420/http://www.billboard.com/charts-year-end/hot-100-songs?year=2007#/charts-year-end/hot-100-songs?year=2007|archive-date=2012-11-11|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.godadida.com/2007/ U.S. Billboard Top 100 — Year 2007] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160807075112/http://www.godadida.com/2007/|date=2016-08-07 }}. Godadida.com&lt;/ref&gt;, сондай-ақ Ұлыбританияда 10 апта бойы көш бастады&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://chartarchive.org/ones/singles/2000|title=Chart stats: Number One Singles During 2000’s|lang=en|access-date=2013-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20131106224214/http://chartarchive.org/ones/singles/2000|archive-date=2013-11-06|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.  

== Тарихы ==  
'''«Umbrella»''' әнінің жазылуы 2007 жылы [[Атланта]] қаласындағы ''Triangle Studios'' студиясында өтті. Әннің авторлары — [[Трики Стюарт]], [[The-Dream]] және Кук Харрелл — жаңа материал жазу мақсатында біріккен болатын. Алғашқыда бұл ән [[Бритни Спирс]]ке арналған еді, өйткені Стюарт бұған дейін оның 2003 жылғы «[[Me Against the Music]]» әнінде жұмыс істеген болатын. Алайда, Бритни бұл әнді тыңдап үлгермеді, себебі оның [[лейбл звукозаписи|жазба компаниясы]] ұсынысты қабылдамай, әншінің ''[[Blackout (Бритни Спирс альбомы)|Blackout]]'' альбомына арналған материал жеткілікті екенін мәлімдеді.&lt;ref name=&quot;Rodriguez&quot;&gt;{{Cite news|last=Rodriguez|first=Jayson|title=Rihanna's 'Umbrella' Was 'The Perfect Storm' That Almost Didn't Happen: Behind The Grammys|url=http://www.mtv.com/news/articles/1580820/20080201/rihanna.jhtml|work=MTV|date=2007-02-06|access-date=2008-02-11|archive-date=2009-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20090909141200/http://www.mtv.com/news/articles/1580820/20080201/rihanna.jhtml}}&lt;/ref&gt;.  

Ән жарыққа шыққаннан кейін 2007 жылдың ең үлкен хиттерінің біріне айналды. Ол әлемнің көптеген елдерінің хит-парадтарын бағындырды, оның ішінде [[АҚШ]], [[Ұлыбритания]], [[Австралия]], [[Канада]], [[Германия]], [[Франция]] және басқа елдер бар. ''«Umbrella»'' әніне түрлі ремикстер жасалды және оны әр түрлі жанрдағы музыканттар орындады, олардың арасында: Children of Bodom, Manic Street Preachers, JLS, Bare Egil,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=DlwDAx3Iii4|title=&quot;Umbrella (Rihanna Cover)&quot; - Bare Egil|access-date=2017-09-29|archive-date=2013-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514081018/http://www.youtube.com/watch?v=DlwDAx3Iii4|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Terra Naomi, Jamie Cullum, Mike Shinoda ([[Linkin Park]]), The Mint Chicks, McFly, Lillasyster, Plain White T's,&lt;ref name=&quot;RosenPoll&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.blender.com/ReadersPoll2007/articles/10452.aspx|title=Readers' Poll 2007|last=Rosen|first=Jody|date=2007-12-25|work=Blender|access-date=2007-12-28|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071228000652/http://www.blender.com/ReadersPoll2007/articles/10452.aspx|archive-date=2007-12-28}}&lt;/ref&gt; Carrie Underwood, Keith Urban, OneRepublic, Sara Bareilles, láudia Leitte, Mandy Moore,&lt;ref name=&quot;RosenPoll&quot;/&gt; My Chemical Romance,&lt;ref name=&quot;RosenPoll&quot;/&gt; [[Tegan and Sara]],&lt;ref name=&quot;RosenPoll&quot;/&gt; Amanda Palmer, Syesha Mercado, Natalie Gauci, illScarlett, All Time Low, [[Taylor Swift]], Bentley Jones, Boyce Avenue, The Baseballs (Финляндия хит-парады №1, қараша 2009), Vanilla Sky, Elli Noise және басқалар.

== Форматтары және листинг ==
{{col-begin}}
{{col-2}}

=== Umbrella ===
;US Promo Only CD single
# «Umbrella» featuring Jay-Z — 4:14
# «Umbrella» (No Rap Edit) — 4:00

;Australian, European Cd single
# «Umbrella» (Radio Edit) — 4:14
# «Umbrella» (Seamus Haji &amp; Paul Emanuel Radio Edit) — 3:59

;EU enhanced Maxi-CD single
;GR enhanced CD single
# «Umbrella» (Radio Edit) — 4:14
# «Umbrella» (Seamus Haji &amp; Paul Emanuel Remix) — 4:01
# «Umbrella» (The Lindbergh Palace Remix) — 7:54
# «Umbrella» (Video Enhancment)

;American 12&quot; vinyl
''Sides A &amp; B''
# «Umbrella» (Radio Edit) — 4:14
# «Umbrella» (Radio Instrumental) — 4:17

;European 12&quot; vinyl
''Side A''
# «Umbrella» (Seamus Haji &amp; Paul Emanuel Remix) — 4:01
''Side B''
# «Umbrella» (Radio Edit) — 4:14
# «Umbrella» (Instrumental) — 4:37

{{col-2}}

=== Umbrella: Remixes ===
;American, Brazilian promo CD single
# «Umbrella» (Seamus Haji &amp; Paul Emanuel Radio Edit) — 3:59
# «Umbrella» (Jody Den Broeder Lush Radio Edit) — 4:42
# «Umbrella» (Jody Den Broeder Destruction Radio Edit) — 4:25
# «Umbrella» (The Lindbergh Palace Radio Edit) — 3:54
# «Umbrella» (Seamus Haji &amp; Paul Emanuel Club Remix) — 6:35
# «Umbrella» (Jody Den Broeder Lush Club Remix) — 9:11
# «Umbrella» (Jody Den Broeder Destruction Remix) — 7:56
# «Umbrella» (The Lindbergh Palace Remix) — 7:54
# «Umbrella» (The Lindbergh Palace Dub Remix) — 6:46

;British promo CD single
# «Umbrella» (Seamus Haji Club Mix) — 6:37
# «Umbrella» (Jody Den Broeder Club Mix) — 9:13
# «Umbrella» (The Lindbergh Palace Remix) — 7:54
# «Umbrella» (Jody Den Broeder Electric Club Remix) — 7:57
# «Umbrella» (The Lindbergh Palace Dub Remix) — 6:46
# «Umbrella» (Seamus Haji Radio Edit) — 4:01
# «Umbrella» (The Lindbergh Palace Radio Edit) — 3:54
{{col-end}}

== Марапаттар мен номинациялар ==  
* '''[[Грэмми|Грэмми сыйлығы]]''' — ''Үздік рэп/вокалдық дуэт'' номинациясында жеңімпаз (50-ші Грэмми — 2008), сондай-ақ ''Жылдың үздік әні'' және ''Жылдың үздік жазбасы'' номинацияларына ұсынылған.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.people.com/people/package/article/0,,20173658_20177298,00.html|title=Amy Winehouse: Near Clean Sweep at Grammys|last=Parsley|first=Aaron|date=2008-02-10|work=People|access-date=2008-11-09|archive-date=2016-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160821031332/http://www.people.com/people/package/article/0,,20173658_20177298,00.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.mtv.com/news/articles/1575921/20071206/west_kanye.jhtml|title=Kanye West, Amy Winehouse, Foo Fighters, Jay-Z, Justin Score Big Grammy Nominations|last=Harris|first=Chris|date=2007-12-06|publisher=MTV|access-date=2008-11-09|archive-date=2010-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20101113163815/http://www.mtv.com/news/articles/1575921/20071206/west_kanye.jhtml}}&lt;/ref&gt;.  
* '''Billboard''' мәліметінше, ''2007 жылдың №2 әні'' ([[Billboard 2007 үздік синглдері]])  
* '''Entertainment Weekly''' журналы бойынша ''2007 жылдың №1 әні'' ([[10 Best Singles of 2007]])&lt;ref name=&quot;EWBest07&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,20162677_20164082_20166984_2,00.html|title=The 10 Best Songs of 2007|date=2007-12-28|work=Entertainment Weekly|access-date=2008-07-30|archive-url=https://www.webcitation.org/68Urq4csY?url=http://www.ew.com/ew/article/0,,20162677_20164082_20166984_2,00.html|archive-date=2012-06-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,20167692,00.html|title=Readers' Picks|date=2007-12-21|work=Entertainment Weekly|access-date=2008-11-27|archive-date=2009-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20090123221535/http://www.ew.com/ew/article/0,,20167692,00.html}}&lt;/ref&gt;.  
* '''Rolling Stone''' журналы бойынша ''2007 жылдың №3 әні'' ([[100 Best Songs of 2007]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/news/story/17601363/the_100_best_songs_of_2007|title=The 100 Best Songs of 2007|date=2007-12-11|work=Rolling Stone|access-date=2007-12-21|archive-url=https://www.webcitation.org/68UrqaoHx?url=http://www.rollingstone.com/news|archive-date=2012-06-17}}&lt;/ref&gt;.  
* '''Time''' журналы бойынша ''2007 жылдың №3 әні'' ([[Top 10 Songs of 2007]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.time.com/time/specials/2007/top10/article/0,30583,1686204_1686244_1690624,00.html|title=Top 10 Songs|last=Tyrangiel|first=Josh|work=[[Time]]|access-date=2008-11-27|archive-url=https://www.webcitation.org/68UruUZ69?url=http://www.time.com/time/specials/2007/article/0,28804,1686204_1686244_1690624,00.html|archive-date=2012-06-17}}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
!scope=&quot;col&quot;| Жыл
!scope=&quot;col&quot;| Рәсім
!scope=&quot;col&quot;| Сыйақы
!scope=&quot;col&quot;| Нәтиже
|-
!scope rowspan=&quot;13&quot;| 2007
| Los Premios 40 Principales
| Best International Song	
| {{won}}
|-
| MOBO Awards
| Best Video 
| {{nom}}
|-
| Teen Choice Awards
| Choice Music: Single 
| {{nom}}
|-
|scope rowspan=&quot;3&quot;| MTV Video Music Awards
| Video of the Year 
| {{won}}
|-
| Monster Single of the Year 
| {{won}}
|-
| Best Director 
| {{nom}}
|-
| MTV Europe Music Awards
| Most Addictive Track 
| {{nom}}
|-
| MTV Italian Music Awards
| Best Number One of the Year 
| {{nom}}
|-
| Los Premios MTV Latinoamérica
| Song of the Year
| {{nom}}
|-
| MuchMusic Video Awards
| International Video of the Year — Artist 
| {{nom}}
|-
| Nickelodeon Australian Kids' Choice Awards
| Favorite Song 
| {{nom}}
|-
| Nickelodeon Kids' Choice Awards UK
| MTV Hits Best Music Video 
| {{nom}}
|-
| VH1 Soul VIBE Awards
| Video of the Year 
| {{won}}
|-
!scope rowspan=&quot;9&quot;| 2008
| Barbados Music Awards
| Song of the Year
| {{won}}
|-
| ECHO Awards
|Hit of the Year	
| {{nom}}
|-
|scope rowspan=&quot;3&quot;| [[Грэмми|50-ші «Грэмми» рәсімі]]
|Запись года
| {{nom}}
|-
|Песня года
| {{nom}}
|-
|Үздік рэп/ән ынтымақтастығы
| {{won}}
|-
| MTV Video Music Awards Japan
|Best Video of the Year 
| {{nom}}
|-
| NAACP Image Awards
| Outstanding Song 
| {{nom}}
|-
| Swiss Music Awards
| International Song	
| {{won}}
|-
| MuchMusic Video Awards
| Most Watched Video 
| {{won}}
|-
|}

== Чарттардағы позициясы ==
Ән [[Ұлыбритания]]да онжылдық пен ХХІ ғасырдың рекордын орнатты, онда ол ұлттық хит-парадта(''UK Singles Chart'') 10 апта бойы бірінші орында тұрды.

==Дереккөздер==
{{Reflist}}
{{stub}}</text>
      <sha1>81t6zyda6c8rg0hbmr95uknzf2krma3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тұлынбек ханым</title>
    <ns>0</ns>
    <id>757660</id>
    <revision>
      <id>3606339</id>
      <parentid>3519345</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T16:29:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3606339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8750" sha1="2g7whaeijfaqvn80alefbcnz0vukmlf" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                    =   монарх
 | Қазақша есімі        = Тұлынбек ханым
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = 
 | Атауы                = 
 | Сурет ені            = 
 | Елтаңба              = 
 | Елтаңба атауы        = 
 | Елтаңба ені          = 
 | Титулы               = Алтын Орданың ханы
 | Лақап аты            = 
 | Ту                   = Golden_Horde_flag_1339.svg
 | Ту2                  = 
 | Басқара бастады      = 1370
 | Басқаруын аяқтады    = 1371
 | Басқарған кезеңі     = 
 | Ізашары              = Абдулла хан
 | Ізбасары             = Мұхаммед Бұлақ хан
 | Тәж кигізу жорасы    = 
 | Биліктен бас тартуы  = 
 | Мұрагері             = 
 | Бірігіп басқарушы1   =
 | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады     =  
 | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады   = 
 | регент1              = 
 | регент1Басқара бастады      = 
 | регент1Басқаруын аяқтады    = 
 | регент2              = 
 | регент2Басқара бастады      = 
 | регент2Басқаруын аяқтады    = 
 | Премьер              = 
 | Вице-президент       = 
 | Президент            = 
 | Монарх               = 
 | Губернатор           = 
 | Вице-губернатор      = 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 = 
 | Ту2_2                = 
 | Реті_2               = 
 | Басқара бастады_2    = 
 | Басқаруын аяқтады_2  = 
 | Ізашары_2            = 
 | Ізбасары_2           = 
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 = 
 | Ту2_3                = 
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                = 
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           =
 | Түсініктемелер       = 
 | Діні                 = Ислам
 | Азаматтығы           = Алтын Орда
 | Туған күні           = 
 | Туған жері           = 
 | Қайтыс болған күні   = 1386
 | Қайтыс болған жері   = 
 | Жерленді             = 
 | Династия             = [[Жошы әулеті]] (Бату әулеті)
 | Туған кездегі есімі  = 
 | Әкесі                = [[Бердібек хан]]
 | Анасы                = 
 | Жұбайы               = Мамай&lt;br /&gt;[[Тоқтамыс хан]]
 | Балалары             = 
 | Қызмет еткен жылдары = 
 | Құрамында болды      = 
 | Әскер түрі           = 
 | Атағы                = 
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = 
 | Ғылыми аясы          = 
 | Жұмыс істеген орны   = 
 | Партиясы             = 
 | Қызметі              = 
 | Мамандығы            = 
 | Білімі               = 
 | Ғылыми дәрежесі      = 
 | Марапаттары          = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Монограммасы         = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = 
}}
'''Тұлынбек ханым''' (تولون بیک خانم; өл. 1386) — [[Ұлы дүрбелең]] дәуірінде [[Алтын Орда]]ның ханы болған. Бұл саяси құрылым үшін ерекше жағдай, ол елді жеке өзі басқарған және оның есімі 1370–1371 жылдары Сарай мен Мокши қалаларында соғылған теңгелерге жазылған. Ол мемлекетті басқарған жалғыз әйел билеуші болған.&lt;ref&gt;Varvarovskij 1994: 139; idem. 2008: 89; Mirgaleev 2003: 37; Počekaev 2010a: 122; idem. 2010b: 35. The daughter of Berdi Beg married to Mamai is mentioned simply under the title ''Ḫānum'' by [[Ibn Khaldun]]: Tizengauzen 2005: 277.&lt;/ref&gt;

== Өмірбаяны ==
Тұлынбек ханымның нақты шыққан тегі белгісіз, бірақ көптеген зерттеушілер оны [[Бердібек хан|Бердібек]]тің қызы деп санайды. &lt;ref&gt;Howorth 1880: 207 hypothesized that she might have been the widow of Khan ʿAzīz.&lt;/ref&gt; Ол әйгілі қолбасшы әрі саясаткер Мамайға күйеуге шыққан. Егер бұл болжам рас болса, Тұлынбек — Алтын Ордада [[Бату хан]]ның тікелей ұрпағы болған соңғы билеуші.

Ол Мамайдың қолдауымен таққа отырды. Ол жай ғана уақытша билеуші болғанға ұқсайды. Бұл 1361–1370 жылдары билік еткен [[Абдулла хан]]ның өлімінен кейін, және келесі хан [[Мұхаммед Бұлақ хан|Мұхаммед Бұлақ]] (1371–1379) келгенге дейінгі өтпелі кезең болатын. Оның есімі кейбір теңгелерде хан (яғни, ер адам билеушісі) ретінде, ал басқаларында ханым (әйел билеуші) ретінде жазылған. Ол [[Алтын Орда|Жошы Ұлысы]]ның тарихындағы жалғыз әйел билеуші болды.&lt;ref&gt;Commonly, but perhaps erroneously, Muḥammad-Sulṭān is often conflated with Mamai's last protégé, Tūlāk/Būlāq, and referred to as Muḥammad-Būlāq, e.g., Howorth 1880: 208; Bosworth 1996: 252.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://astrakhan-musei.ru/article/article/view/15198 |title=Женщина на ханском троне |author=Е.П. Казакова |
website=Астраханский музей-заповедник |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324125555/http://astrakhan-musei.ru/article/article/view/15198 |archive-date=2020-03-24}}&lt;/ref&gt;

[[1371 жыл]]дың соңына қарай немесе [[1372 жыл]]дың басында Мамай оны биліктен алып, оның орнына Мұхаммед-Бұлақты отырғызды.
1380 жылы Мамай [[Куликов шайқасы]]нда орыстардан жеңіліп, кейін [[Тоқтамыс хан]]нан да жеңіліс тауып, [[Қырым]]ға қашты. Ол жерде Мамай жергілікті генуалықтар мен губернаторы тарапынан қуылып, 1380 немесе 1381 жылдары өлтірілді. Мамайдың гаремі, оның ішінде Тұлынбек те, Тоқтамыстың қолына түсті, кейін ол Тұлынбекке үйленді. Тоқтамыс Мамайдың денесін құрметпен жерлеп, оның отбасына қамқорлық көрсетті.

Алайда 1386 жылы Тұлынбек Тоқтамысқа қарсы бір қастандыққа қатысы бар деп айыпталып, өлім жазасына кесілді. Ресейлік &quot;Рогож шежіресінде&quot; бұл оқиға былай сипатталған: &quot;Осы жылы патша Тоқтамыш өзінің патшайымы Товлунбекті өзі өлтірді.&quot;
Бұл кезеңде белгісіз себеппен Бердібектің (Тұлынбектің әкесі) атымен теңгелердің қайта соғылуы да осы оқиғалармен байланысты болуы мүмкін.

==Генеологиясы==
*[[Шыңғыс хан]]
*[[Жошы хан]]
*[[Бату хан]]
*[[Тұқан|Тоқоқан]]
*[[Меңгу Темір хан]]
*Тоғрылша
*[[Өзбек хан]]
*[[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Әз Жәнібек хан]]
*[[Бердібек хан]]
*'''Тұлынбек ханым'''

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
[[Санат:Алтын Орда хандары]]
[[Санат:Бату әулеті]]</text>
      <sha1>2g7whaeijfaqvn80alefbcnz0vukmlf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уэст-Палм-Бич</title>
    <ns>0</ns>
    <id>759768</id>
    <revision>
      <id>3606506</id>
      <parentid>3472946</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T00:05:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>165</id>
      </contributor>
      <comment>«[[:File:West_Palm_Beach_Aerial_November_2014_photo_D_Ramey_Logan.jpg]]» деген «[[:File:West_Palm_Beach_Aerial_November_2014_photo_Don_Ramey_Logan.jpg]]» дегенмен алмастырылды.</comment>
      <origin>3606506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3483" sha1="ky24t7dhg40l0rugpv2gjui09m7p30z" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Уэст-Палм-Бич
 |шынайы атауы            = {{lang-en|West Palm Beach}}
 |сурет                   = West Palm Beach Aerial November 2014 photo Don Ramey Logan.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = АҚШ
 |елтаңба                 = Seal of West Palm Beach, Florida.svg
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
 |lat_dir = N |lat_deg = 26 |lat_min = 42 |lat_sec = 
 |lon_dir = W |lon_deg = 80 |lon_min = 03 |lon_sec = 
 |CoordAddon             = type:city(107617)_region:US
 |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Штат
 |аймағы                  = Флорида
 |кестедегі аймақ         = Флорида
 |аудан түрі              = Округ
 |ауданы                  = Палм-Бич
 |кестедегі аудан         = Палм-Бич (округ, Флорида){{!}}Палм-Бич
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = Мэр
 |басшысы                 = Кейт Джеймс
 |құрылған уақыты         = 1859
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 150,7
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
 |тұрғыны                 = 107 617
 |санақ жылы              = 2006
 |тығыздығы               = 
 |шоғырлануы              = 
 |ұлттық құрамы           = 
 |конфессионалдық құрамы  = 
 |этнохороним             = 
 |уақыт белдеуі           = -5
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +1 561
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 33401–33422
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = https://web.archive.org/web/20060927222555/http://www.cityofwpb.com/
 |сайт тілі               = en
}}
'''Уэст-Палм-Бич''' ({{Lang-en|West Palm Beach}}) — [[Флорида]] түбегінің шығыс жағалауындағы қала, Флорида штаты, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]. Электрондық аппаратура, реактивті қозғалтқыштар, құрылыс материалдары, азық-түлік кәсіпорындары өндіретін кәсіпорындар бар. Бұл сонымен қатар теңіз порты және қысқы курорт.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Флорида қалалары]]</text>
      <sha1>ky24t7dhg40l0rugpv2gjui09m7p30z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Татарстан Республикасының райысын сайлау (2025)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>763143</id>
    <revision>
      <id>3606434</id>
      <parentid>3494289</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T18:22:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Орел Карл [[Татарстан Республикасының раисын сайлау (2025)]] бетін [[Татарстан Республикасының райысын сайлау (2025)]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3494289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15051" sha1="nz92rwqkmqb0yo3qkrpsg8m7bksuw74" xml:space="preserve">{{Сайлау
 | алдыңғы сайлау = Татарстан Республикасының президентін сайлау (2020)
 | алдыңғы сайлау жылы = 2020
 | байрақ = 
 | ел = Татарстан
 | вариант = 
 | келесі сайлау = 
 | келесі сайлау жылы = 
 | сайлау атауы = Татарстан Республикасының раисын сайлау
 | тақырып = 
 | қосымша = 
 | сайлау күні = {{date|14|09|2025|4}} 
 | түрі = Басшыны сайлау
 | қосымша2 = 
 | жалпы кандидат = 
 | кезең = 
 | тіркелгендер = 
 | сайлаушылар = 
 | жарамды = 
 | жарамсыз = 
 | бос = 
 | халық = 
 | тіркелген = 
 | сайлаушылар2 = 
 | қатысқандар = 
 | қатысқандар қатынасы = 
 | алдыңғы қатысқандар = 
 | босжәнежарамсыз = 
 | қатысқандар2 = 
 | қатысқандар2 қатынасы = 
 | алдыңғы қатысқандар2 = 
 | жарамды2 = 
 | босжәнежарамсыз2 = 
 | бос2 = 
 | жарамсыз2 = 
 | науқан = 
 | Дебат = 
 | сурет1 = Rustam Minnikhanov official photo 04 (cropped).jpg
 | түс1 = #0C2C84
 | кандидат1 = [[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Рүстем Миңнеханов]]
 | серіктес1 = 
 | жыныс1 = 
 | партия1 = «[[Біртұтас Ресей]]»
 | коалиция1 = 
 | партия1 коалиция1 = «[[Әділ Ресей — Шындық үшін|ӘРШҮ]]»&lt;ref name=&quot;SRZP&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
 | партия2 коалиция1 = 
 | партия3 коалиция1 = 
 | партия4 коалиция1 = 
 | партия5 коалиция1 = 
 | партия6 коалиция1 = 
 | партия7 коалиция1 = 
 | дауыс1 = 
 | алдыңғы дауыс1 = 
 | дауыс2v1 = 
 | пайыз1 = 
 | пайыз2v1 = 
 | алдыңғы пайыз1 = 
 | ref пайыз1 = 
 | сурет2 = Hafiz Mirgalimov (gossov.tatarstan.ru).jpg
 | түс2 = #CC1111
 | кандидат2 = [[Хафиз Гаязұлы Миргалимов|Хафиз Миргалимов]]
 | серіктес2 = 
 | жыныс2 = 
 | партия2 = [[Ресей Федерациясының Коммунистік партиясы|РФКП]]
 | коалиция2 = 
 | партия1 коалиция2 = 
 | партия2 коалиция2 = 
 | партия3 коалиция2 = 
 | партия4 коалиция2 = 
 | партия5 коалиция2 = 
 | партия6 коалиция2 = 
 | партия7 коалиция2 = 
 | басшы2 = 
 | сайлаушылар даусы2 = 
 | алдыңғы сайлаушылар даусы2 = 
 | дауыс2 = 
 | алдыңғы дауыс2 = 
 | дауыс2v2 = 
 | пайыз2 = 
 | пайыз2v2 = 
 | алдыңғы пайыз2 = 
 | сурет3 = Vitaly Nikolaevich Smirnov.png
 | түс3 = #D15965
 | кандидат3 = Виталий Смирнов
 | серіктес3 = 
 | жыныс3 = 
 | партия3 = [[Әлеуметтік әділеттілік үшін ресейлік зейнеткерлер партиясы|Зейнеткерлер партиясы]]
 | коалиция3 = 
 | партия1 коалиция3 = 
 | партия2 коалиция3 = 
 | партия3 коалиция3 = 
 | дауыс2 = 
 | алдыңғы дауыс2 = 
 | дауыс2v2 = 
 | пайыз2 = 
 | пайыз2v2 = 
 | алдыңғы пайыз2 = 
 | сурет4 = Ruslan R. Yusupov (2024–9–8).jpg
 | түс4 = #4488CC
 | кандидат4 = [[Руслан Рафаилұлы Юсупов|Руслан Юсупов]]
 | серіктес4 = 
 | жыныс4 = 
 | партия4 = [[Ресейдің либералды-демократиялық партиясы|РЛДП]]
 | коалиция4 = 
 | партия1 коалиция4 = 
 | партия2 коалиция4 = 
 | партия3 коалиция4 = 
 | дауыс4 = 
 | алдыңғы дауыс4 = 
 | дауыс4v2 = 
 | пайыз4 = 
 | пайыз4v2 = 
 | алдыңғы пайыз4 = 
 | қарта атауы = 
 | қарта = 
 | қарта өлшемі = 
 | қарта шарты1 = 
 | қарта шарты2 = 
 | fond = 
 | қарта тақарыбы = 
 | диаграмма атауы = 
 | диаграмма = 
 | диаграмма өлшемі = 
 | шарт1 = 
 | шарт2 = 
 | диаграмма2 атауы = 
 | диаграмма2 = 
 | диаграмма өлшемі2 = 
 | шарт1 2 = 
 | шарт2 2 = 
 | жолақ атауы = 
 | жолақ1 = 
 | түс жолақ1 = 
 | пайыз жолақ1 = 
 | төменгі-жолақ атауы = 
 | ізашар = [[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Рүстем Миңнеханов]]
 | ізашар партия = «[[Біртұтас Ресей]]»
 | ізбасар = 
 | ізбасар партия = 
 | соңы = [[Татарстан Республикасы раисы]]
 | ізашар атауы = 
 | ізашар жынысы = 
 | ізбасар атауы = 
 | ізбасар жынысы = 
 | төменгі тақырып = 
 | мазмұн = 
 | сайт =
}}
'''[[Татарстан Республикасы раисы]]ның кезекті сайлауы''' [[Татарстан|Татарстан Республикасы]]нда [[2025 жыл]]ғы [[14 қыркүйек]]те бірыңғай дауыс беру күні өтеді.

== Алдыңғы оқиғалары ==
Татарстан Республикасының раисы қызметін 2010 жылғы 25 наурыздан бастап [[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Рүстем Миңнеханов]] атқарады. Губернаторлық сайлау оралғаннан кейін Миңнеханов [[Татарстан Республикасының президентін сайлау (2015)|2015]] және [[Татарстан Республикасының президентін сайлау (2020)|2020]] жылдары оларды сенімді түрде жеңіп, сәйкесінше 94,4 % және 83,27 % дауыс жинады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rg.ru/2015/09/14/reg-pfo/izbran-anons.html|title=Победителем выборов в Татарстане признан Рустам Минниханов|website=rg.ru|date=2015-09-14|access-date=|url-status=live|accessdate=2025-06-21|archivedate=2020-09-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200919130045/https://rg.ru/2015/09/14/reg-pfo/izbran-anons.html|lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20200914/vybory-1577211037.html|title=Минниханов победил на выборах главы Татарстана|website=[[РИА Новости]]|date=2020-09-14|access-date=|accessdate=2025-06-21|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Бастапқыда Татарстан Республикасының президенті қатарынан екі мерзіммен шектелді, сондықтан Миңнеханов 2025 жылы жаңа мерзімге үміткер бола алмады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/5007100|title=Президенту Татарстана отмерили срок|website=«[[Коммерсантъ]]»|date=2021-09-29|url-status=live|accessdate=2025-06-21|archivedate=2023-05-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230530122326/https://www.kommersant.ru/doc/5007100|lang=ru}}&lt;/ref&gt; Алайда, 2021 жылдың желтоқсанында «Ресей Федерациясының құрылтай субъектілерінде қоғамдық билікті ұйымдастырудың жалпы принциптері туралы» заң қабылданды, ол Ресей губернаторларының мерзімдеріне шектеулерді алып тастады және сонымен бірге Ресей Федерациясының субъектісінің басшысын «президент» деп атауға тыйым салды. Татарстан үлгі алып, шектеулерді алып тастады, бұл Миңнехановқа 2025 жылы сайлауға түсуге мүмкіндік берді. Сондай-ақ, осы заңға сәйкес, 2023 жылдың ақпанында [[Татарстан Республикасының Мемлекеттік Кеңесі]] Татарстан билігінің алғашқы құлықсыздығына қарамастан, «Татарстан Республикасының Президенті» лауазымын «Татарстан Республикасының басшысы (раис)» деп өзгертті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://inkazan.ru/news/2021-12-15/senatory-ot-rt-vystupili-protiv-lisheniya-tatarstana-prezidenta-1421512|title=Сенаторы от РТ выступили против лишения Татарстана «президента»|website=Inkazan.ru|date=2021-12-15|access-date=|url-status=live|accessdate=2025-06-21|archivedate=2024-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241121185304/https://inkazan.ru/news/2021-12-15/senatory-ot-rt-vystupili-protiv-lisheniya-tatarstana-prezidenta-1421512|lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/5747011|title=Конституцию поменяли на раис-два|website=«[[Коммерсантъ]]»|date=2022-12-24|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-06-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240508212649/https://www.kommersant.ru/doc/5747011|archivedate=2024-05-08|lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://116.ru/text/politics/2023/02/06/72034613/|title=Рустам Минниханов больше не президент Татарстана. Теперь он раис|website=116.ру|date=2023-02-06|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-06-21|archivedate=2023-02-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230206080516/https://116.ru/text/politics/2023/02/06/72034613/|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

2025 жылғы жағдай бойынша Миңнеханов 2007 жылдан бастап [[Шешен Республикасының басшысы|Шешен Республикасының]] [[Шешен Республикасының басшысы|басшысы]] болған [[Рамзан Ахматұлы Қадыров|Рамзан Қадыров]]тан кейінгі Ресей Федерациясының субъектісінің ең ұзақ қызмет еткен екінші басшысы болып табылады.

== Үміткерлері ==
Сайлау туралы заңға сәйкес, Татарстан Республикасының басшысына үміткерлерді тек тіркелген [[саяси партия]]лар ұсына алады. Үміткер ел аумағында тұрақты тұратын, дауыс беру күні 30 жасқа толған, пассивті сайлау құқығы бар және шетелдік азаматтығы немесе тұруға рұқсаты жоқ Ресей азаматы бола алады. Әрбір үміткер тіркелу үшін депутаттар мен муниципалитет басшыларының қолтаңбаларының кем дегенде 5 % жинауы керек.

«[[Әділ Ресей — Шындық үшін]]&lt;nowiki/&gt;» пен «[[Жаңа адамдар (партия)|Жаңа адамдар»]] партиялары Татарстан басшысының сайлауына өз үміткерлерін ұсынудан бас тартты.&lt;ref name=&quot;SRZP&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/7655545|title=«Справедливая Россия» поддержит Рустама Минниханова на выборах раиса Татарстана|website=«[[Коммерсантъ]]»|date=2025-04-11|access-date=|url-status=live|accessdate=2025-06-21|archivedate=2025-06-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250602220217/https://www.kommersant.ru/doc/7655545|lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mkam.business-gazeta.ru/news/675647|title=«Новые люди» отказались от участия в выборах раиса Татарстана|website=газета «Бизнес Online»|date=2025-06-20|access-date=|accessdate=2025-06-21|lang=ru}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:98%&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |Үміткер
!Лауазымы &lt;small&gt;(ұсыну кезінде)&lt;/small&gt;
!Ұсыну субъектісі
!Мәртебесі
![[Ресей Федерация Кеңесі|Федерация Кеңесі]]не үміткерлер
|-
| style=&quot;background:#0c2c84&quot; |
|[[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов]]
|Татарстан Республикасының қазіргі раисы
| align=&quot;center&quot; |«[[Біртұтас Ресей]]&lt;nowiki/&gt;»
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#dfffdf&quot; |тіркелген
|
|-
| style=&quot;background:#CC1111&quot; |
|[[Хафиз Гаязұлы Миргалимов]]
|РФКП Татарстан рескомының бірінші хатшысы,&lt;br&gt;[[Татарстан Республикасы Мемлекеттік Кеңесі]]нің депутаты
| align=&quot;center&quot; |[[Ресей Федерациясының Коммунистік партиясы|РФКП]]
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |ұсынылды
|
|-
| style=&quot;background:#d15965&quot; |
|Виталий Николаевич Смирнов
|РЗПӘ Татарстан өңірлік бөлімшесінің басқарма төрағасы,&lt;br&gt;Зеленодольск муниципалды ауданы Большякин ауылдық елді мекені кеңесінің депутаты
| align=&quot;center&quot; |[[Әлеуметтік әділеттілік үшін ресейлік зейнеткерлер партиясы|Зейнеткерлер партиясы]]
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#dfffdf&quot; |тіркелген
|
|-
| style=&quot;background:#4488CC&quot; |
|Руслан Рафаилұлы Юсупов
|РЛДП партиясының Татарстан бөлімшесінің үйлестірушісі,&lt;br&gt;[[Татарстан Республикасы Мемлекеттік Кеңесі]]нің депутаты,&lt;br&gt;«№ 3 байлық» ЖШҚ директорының бірінші орынбасары
| align=&quot;center&quot; |[[Ресейдің либералды-демократиялық партиясы|РЛДП]]
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |ұсынылды
|
|}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Ресей Федерациясының субъектілерінің басшыларын сайлау]]
[[Санат:Татарстандағы аймақтық сайлау]]</text>
      <sha1>nz92rwqkmqb0yo3qkrpsg8m7bksuw74</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606436</id>
      <parentid>3606434</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T18:23:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3606436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15112" sha1="l58k0b0mfn7iqiv0ny43kc7zgumejwa" xml:space="preserve">{{Сайлау
 | алдыңғы сайлау = Татарстан Республикасының президентін сайлау (2020)
 | алдыңғы сайлау жылы = 2020
 | байрақ = 
 | ел = Татарстан
 | вариант = 
 | келесі сайлау = 
 | келесі сайлау жылы = 
 | сайлау атауы = Татарстан Республикасының райысын сайлау
 | тақырып = 
 | қосымша = 
 | сайлау күні = {{date|14|09|2025|4}} 
 | түрі = Басшыны сайлау
 | қосымша2 = 
 | жалпы кандидат = 
 | кезең = 
 | тіркелгендер = 
 | сайлаушылар = 
 | жарамды = 
 | жарамсыз = 
 | бос = 
 | халық = 
 | тіркелген = 
 | сайлаушылар2 = 
 | қатысқандар = 
 | қатысқандар қатынасы = 
 | алдыңғы қатысқандар = 
 | босжәнежарамсыз = 
 | қатысқандар2 = 
 | қатысқандар2 қатынасы = 
 | алдыңғы қатысқандар2 = 
 | жарамды2 = 
 | босжәнежарамсыз2 = 
 | бос2 = 
 | жарамсыз2 = 
 | науқан = 
 | Дебат = 
 | сурет1 = Rustam Minnikhanov official photo 04 (cropped).jpg
 | түс1 = #0C2C84
 | кандидат1 = [[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Рүстем Миңнеханов]]
 | серіктес1 = 
 | жыныс1 = 
 | партия1 = «[[Біртұтас Ресей]]»
 | коалиция1 = 
 | партия1 коалиция1 = «[[Әділ Ресей — Шындық үшін|ӘРШҮ]]»&lt;ref name=&quot;SRZP&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
 | партия2 коалиция1 = 
 | партия3 коалиция1 = 
 | партия4 коалиция1 = 
 | партия5 коалиция1 = 
 | партия6 коалиция1 = 
 | партия7 коалиция1 = 
 | дауыс1 = 
 | алдыңғы дауыс1 = 
 | дауыс2v1 = 
 | пайыз1 = 
 | пайыз2v1 = 
 | алдыңғы пайыз1 = 
 | ref пайыз1 = 
 | сурет2 = Hafiz Mirgalimov (gossov.tatarstan.ru).jpg
 | түс2 = #CC1111
 | кандидат2 = [[Хафиз Гаязұлы Миргалимов|Хафиз Миргалимов]]
 | серіктес2 = 
 | жыныс2 = 
 | партия2 = [[Ресей Федерациясының Коммунистік партиясы|РФКП]]
 | коалиция2 = 
 | партия1 коалиция2 = 
 | партия2 коалиция2 = 
 | партия3 коалиция2 = 
 | партия4 коалиция2 = 
 | партия5 коалиция2 = 
 | партия6 коалиция2 = 
 | партия7 коалиция2 = 
 | басшы2 = 
 | сайлаушылар даусы2 = 
 | алдыңғы сайлаушылар даусы2 = 
 | дауыс2 = 
 | алдыңғы дауыс2 = 
 | дауыс2v2 = 
 | пайыз2 = 
 | пайыз2v2 = 
 | алдыңғы пайыз2 = 
 | сурет3 = Vitaly Nikolaevich Smirnov.png
 | түс3 = #D15965
 | кандидат3 = Виталий Смирнов
 | серіктес3 = 
 | жыныс3 = 
 | партия3 = [[Әлеуметтік әділеттілік үшін ресейлік зейнеткерлер партиясы|Зейнеткерлер партиясы]]
 | коалиция3 = 
 | партия1 коалиция3 = 
 | партия2 коалиция3 = 
 | партия3 коалиция3 = 
 | дауыс2 = 
 | алдыңғы дауыс2 = 
 | дауыс2v2 = 
 | пайыз2 = 
 | пайыз2v2 = 
 | алдыңғы пайыз2 = 
 | сурет4 = Ruslan R. Yusupov (2024–9–8).jpg
 | түс4 = #4488CC
 | кандидат4 = [[Руслан Рафаилұлы Юсупов|Руслан Юсупов]]
 | серіктес4 = 
 | жыныс4 = 
 | партия4 = [[Ресейдің либералды-демократиялық партиясы|РЛДП]]
 | коалиция4 = 
 | партия1 коалиция4 = 
 | партия2 коалиция4 = 
 | партия3 коалиция4 = 
 | дауыс4 = 
 | алдыңғы дауыс4 = 
 | дауыс4v2 = 
 | пайыз4 = 
 | пайыз4v2 = 
 | алдыңғы пайыз4 = 
 | қарта атауы = 
 | қарта = 
 | қарта өлшемі = 
 | қарта шарты1 = 
 | қарта шарты2 = 
 | fond = 
 | қарта тақарыбы = 
 | диаграмма атауы = 
 | диаграмма = 
 | диаграмма өлшемі = 
 | шарт1 = 
 | шарт2 = 
 | диаграмма2 атауы = 
 | диаграмма2 = 
 | диаграмма өлшемі2 = 
 | шарт1 2 = 
 | шарт2 2 = 
 | жолақ атауы = 
 | жолақ1 = 
 | түс жолақ1 = 
 | пайыз жолақ1 = 
 | төменгі-жолақ атауы = 
 | ізашар = [[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Рүстем Миңнеханов]]
 | ізашар партия = «[[Біртұтас Ресей]]»
 | ізбасар = 
 | ізбасар партия = 
 | соңы = [[Татарстан Республикасы раисы]]
 | ізашар атауы = 
 | ізашар жынысы = 
 | ізбасар атауы = 
 | ізбасар жынысы = 
 | төменгі тақырып = 
 | мазмұн = 
 | сайт =
}}
'''[[Татарстан Республикасы Райысы|Татарстан Республикасы райысының]] кезекті сайлауы''' [[Татарстан|Татарстан Республикасы]]нда [[2025 жыл]]ғы [[14 қыркүйек]]те бірыңғай дауыс беру күні өтеді.

== Алдыңғы оқиғалары ==
Татарстан Республикасының раисы қызметін 2010 жылғы 25 наурыздан бастап [[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Рүстем Миңнеханов]] атқарады. Губернаторлық сайлау оралғаннан кейін Миңнеханов [[Татарстан Республикасының президентін сайлау (2015)|2015]] және [[Татарстан Республикасының президентін сайлау (2020)|2020]] жылдары оларды сенімді түрде жеңіп, сәйкесінше 94,4 % және 83,27 % дауыс жинады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rg.ru/2015/09/14/reg-pfo/izbran-anons.html|title=Победителем выборов в Татарстане признан Рустам Минниханов|website=rg.ru|date=2015-09-14|access-date=|url-status=live|accessdate=2025-06-21|archivedate=2020-09-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200919130045/https://rg.ru/2015/09/14/reg-pfo/izbran-anons.html|lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20200914/vybory-1577211037.html|title=Минниханов победил на выборах главы Татарстана|website=[[РИА Новости]]|date=2020-09-14|access-date=|accessdate=2025-06-21|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Бастапқыда Татарстан Республикасының президенті қатарынан екі мерзіммен шектелді, сондықтан Миңнеханов 2025 жылы жаңа мерзімге үміткер бола алмады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/5007100|title=Президенту Татарстана отмерили срок|website=«[[Коммерсантъ]]»|date=2021-09-29|url-status=live|accessdate=2025-06-21|archivedate=2023-05-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230530122326/https://www.kommersant.ru/doc/5007100|lang=ru}}&lt;/ref&gt; Алайда, 2021 жылдың желтоқсанында «Ресей Федерациясының құрылтай субъектілерінде қоғамдық билікті ұйымдастырудың жалпы принциптері туралы» заң қабылданды, ол Ресей губернаторларының мерзімдеріне шектеулерді алып тастады және сонымен бірге Ресей Федерациясының субъектісінің басшысын «президент» деп атауға тыйым салды. Татарстан үлгі алып, шектеулерді алып тастады, бұл Миңнехановқа 2025 жылы сайлауға түсуге мүмкіндік берді. Сондай-ақ, осы заңға сәйкес, 2023 жылдың ақпанында [[Татарстан Республикасының Мемлекеттік Кеңесі]] Татарстан билігінің алғашқы құлықсыздығына қарамастан, «Татарстан Республикасының Президенті» лауазымын «Татарстан Республикасының басшысы (раис)» деп өзгертті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://inkazan.ru/news/2021-12-15/senatory-ot-rt-vystupili-protiv-lisheniya-tatarstana-prezidenta-1421512|title=Сенаторы от РТ выступили против лишения Татарстана «президента»|website=Inkazan.ru|date=2021-12-15|access-date=|url-status=live|accessdate=2025-06-21|archivedate=2024-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241121185304/https://inkazan.ru/news/2021-12-15/senatory-ot-rt-vystupili-protiv-lisheniya-tatarstana-prezidenta-1421512|lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/5747011|title=Конституцию поменяли на раис-два|website=«[[Коммерсантъ]]»|date=2022-12-24|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-06-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240508212649/https://www.kommersant.ru/doc/5747011|archivedate=2024-05-08|lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://116.ru/text/politics/2023/02/06/72034613/|title=Рустам Минниханов больше не президент Татарстана. Теперь он раис|website=116.ру|date=2023-02-06|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-06-21|archivedate=2023-02-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230206080516/https://116.ru/text/politics/2023/02/06/72034613/|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

2025 жылғы жағдай бойынша Миңнеханов 2007 жылдан бастап [[Шешен Республикасының басшысы|Шешен Республикасының]] [[Шешен Республикасының басшысы|басшысы]] болған [[Рамзан Ахматұлы Қадыров|Рамзан Қадыров]]тан кейінгі Ресей Федерациясының субъектісінің ең ұзақ қызмет еткен екінші басшысы болып табылады.

== Үміткерлері ==
Сайлау туралы заңға сәйкес, Татарстан Республикасының басшысына үміткерлерді тек тіркелген [[саяси партия]]лар ұсына алады. Үміткер ел аумағында тұрақты тұратын, дауыс беру күні 30 жасқа толған, пассивті сайлау құқығы бар және шетелдік азаматтығы немесе тұруға рұқсаты жоқ Ресей азаматы бола алады. Әрбір үміткер тіркелу үшін депутаттар мен муниципалитет басшыларының қолтаңбаларының кем дегенде 5 % жинауы керек.

«[[Әділ Ресей — Шындық үшін]]&lt;nowiki/&gt;» пен «[[Жаңа адамдар (партия)|Жаңа адамдар»]] партиялары Татарстан басшысының сайлауына өз үміткерлерін ұсынудан бас тартты.&lt;ref name=&quot;SRZP&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/7655545|title=«Справедливая Россия» поддержит Рустама Минниханова на выборах раиса Татарстана|website=«[[Коммерсантъ]]»|date=2025-04-11|access-date=|url-status=live|accessdate=2025-06-21|archivedate=2025-06-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250602220217/https://www.kommersant.ru/doc/7655545|lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mkam.business-gazeta.ru/news/675647|title=«Новые люди» отказались от участия в выборах раиса Татарстана|website=газета «Бизнес Online»|date=2025-06-20|access-date=|accessdate=2025-06-21|lang=ru}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:98%&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |Үміткер
!Лауазымы &lt;small&gt;(ұсыну кезінде)&lt;/small&gt;
!Ұсыну субъектісі
!Мәртебесі
![[Ресей Федерация Кеңесі|Федерация Кеңесі]]не үміткерлер
|-
| style=&quot;background:#0c2c84&quot; |
|[[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов]]
|Татарстан Республикасының қазіргі раисы
| align=&quot;center&quot; |«[[Біртұтас Ресей]]&lt;nowiki/&gt;»
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#dfffdf&quot; |тіркелген
|
|-
| style=&quot;background:#CC1111&quot; |
|[[Хафиз Гаязұлы Миргалимов]]
|РФКП Татарстан рескомының бірінші хатшысы,&lt;br&gt;[[Татарстан Республикасы Мемлекеттік Кеңесі]]нің депутаты
| align=&quot;center&quot; |[[Ресей Федерациясының Коммунистік партиясы|РФКП]]
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |ұсынылды
|
|-
| style=&quot;background:#d15965&quot; |
|Виталий Николаевич Смирнов
|РЗПӘ Татарстан өңірлік бөлімшесінің басқарма төрағасы,&lt;br&gt;Зеленодольск муниципалды ауданы Большякин ауылдық елді мекені кеңесінің депутаты
| align=&quot;center&quot; |[[Әлеуметтік әділеттілік үшін ресейлік зейнеткерлер партиясы|Зейнеткерлер партиясы]]
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#dfffdf&quot; |тіркелген
|
|-
| style=&quot;background:#4488CC&quot; |
|Руслан Рафаилұлы Юсупов
|РЛДП партиясының Татарстан бөлімшесінің үйлестірушісі,&lt;br&gt;[[Татарстан Республикасы Мемлекеттік Кеңесі]]нің депутаты,&lt;br&gt;«№ 3 байлық» ЖШҚ директорының бірінші орынбасары
| align=&quot;center&quot; |[[Ресейдің либералды-демократиялық партиясы|РЛДП]]
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |ұсынылды
|
|}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Ресей Федерациясының субъектілерінің басшыларын сайлау]]
[[Санат:Татарстандағы аймақтық сайлау]]</text>
      <sha1>l58k0b0mfn7iqiv0ny43kc7zgumejwa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606437</id>
      <parentid>3606436</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T18:23:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Алдыңғы оқиғалары */</comment>
      <origin>3606437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15116" sha1="bbesnugtoakfmiuzivtl232785xfz6n" xml:space="preserve">{{Сайлау
 | алдыңғы сайлау = Татарстан Республикасының президентін сайлау (2020)
 | алдыңғы сайлау жылы = 2020
 | байрақ = 
 | ел = Татарстан
 | вариант = 
 | келесі сайлау = 
 | келесі сайлау жылы = 
 | сайлау атауы = Татарстан Республикасының райысын сайлау
 | тақырып = 
 | қосымша = 
 | сайлау күні = {{date|14|09|2025|4}} 
 | түрі = Басшыны сайлау
 | қосымша2 = 
 | жалпы кандидат = 
 | кезең = 
 | тіркелгендер = 
 | сайлаушылар = 
 | жарамды = 
 | жарамсыз = 
 | бос = 
 | халық = 
 | тіркелген = 
 | сайлаушылар2 = 
 | қатысқандар = 
 | қатысқандар қатынасы = 
 | алдыңғы қатысқандар = 
 | босжәнежарамсыз = 
 | қатысқандар2 = 
 | қатысқандар2 қатынасы = 
 | алдыңғы қатысқандар2 = 
 | жарамды2 = 
 | босжәнежарамсыз2 = 
 | бос2 = 
 | жарамсыз2 = 
 | науқан = 
 | Дебат = 
 | сурет1 = Rustam Minnikhanov official photo 04 (cropped).jpg
 | түс1 = #0C2C84
 | кандидат1 = [[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Рүстем Миңнеханов]]
 | серіктес1 = 
 | жыныс1 = 
 | партия1 = «[[Біртұтас Ресей]]»
 | коалиция1 = 
 | партия1 коалиция1 = «[[Әділ Ресей — Шындық үшін|ӘРШҮ]]»&lt;ref name=&quot;SRZP&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
 | партия2 коалиция1 = 
 | партия3 коалиция1 = 
 | партия4 коалиция1 = 
 | партия5 коалиция1 = 
 | партия6 коалиция1 = 
 | партия7 коалиция1 = 
 | дауыс1 = 
 | алдыңғы дауыс1 = 
 | дауыс2v1 = 
 | пайыз1 = 
 | пайыз2v1 = 
 | алдыңғы пайыз1 = 
 | ref пайыз1 = 
 | сурет2 = Hafiz Mirgalimov (gossov.tatarstan.ru).jpg
 | түс2 = #CC1111
 | кандидат2 = [[Хафиз Гаязұлы Миргалимов|Хафиз Миргалимов]]
 | серіктес2 = 
 | жыныс2 = 
 | партия2 = [[Ресей Федерациясының Коммунистік партиясы|РФКП]]
 | коалиция2 = 
 | партия1 коалиция2 = 
 | партия2 коалиция2 = 
 | партия3 коалиция2 = 
 | партия4 коалиция2 = 
 | партия5 коалиция2 = 
 | партия6 коалиция2 = 
 | партия7 коалиция2 = 
 | басшы2 = 
 | сайлаушылар даусы2 = 
 | алдыңғы сайлаушылар даусы2 = 
 | дауыс2 = 
 | алдыңғы дауыс2 = 
 | дауыс2v2 = 
 | пайыз2 = 
 | пайыз2v2 = 
 | алдыңғы пайыз2 = 
 | сурет3 = Vitaly Nikolaevich Smirnov.png
 | түс3 = #D15965
 | кандидат3 = Виталий Смирнов
 | серіктес3 = 
 | жыныс3 = 
 | партия3 = [[Әлеуметтік әділеттілік үшін ресейлік зейнеткерлер партиясы|Зейнеткерлер партиясы]]
 | коалиция3 = 
 | партия1 коалиция3 = 
 | партия2 коалиция3 = 
 | партия3 коалиция3 = 
 | дауыс2 = 
 | алдыңғы дауыс2 = 
 | дауыс2v2 = 
 | пайыз2 = 
 | пайыз2v2 = 
 | алдыңғы пайыз2 = 
 | сурет4 = Ruslan R. Yusupov (2024–9–8).jpg
 | түс4 = #4488CC
 | кандидат4 = [[Руслан Рафаилұлы Юсупов|Руслан Юсупов]]
 | серіктес4 = 
 | жыныс4 = 
 | партия4 = [[Ресейдің либералды-демократиялық партиясы|РЛДП]]
 | коалиция4 = 
 | партия1 коалиция4 = 
 | партия2 коалиция4 = 
 | партия3 коалиция4 = 
 | дауыс4 = 
 | алдыңғы дауыс4 = 
 | дауыс4v2 = 
 | пайыз4 = 
 | пайыз4v2 = 
 | алдыңғы пайыз4 = 
 | қарта атауы = 
 | қарта = 
 | қарта өлшемі = 
 | қарта шарты1 = 
 | қарта шарты2 = 
 | fond = 
 | қарта тақарыбы = 
 | диаграмма атауы = 
 | диаграмма = 
 | диаграмма өлшемі = 
 | шарт1 = 
 | шарт2 = 
 | диаграмма2 атауы = 
 | диаграмма2 = 
 | диаграмма өлшемі2 = 
 | шарт1 2 = 
 | шарт2 2 = 
 | жолақ атауы = 
 | жолақ1 = 
 | түс жолақ1 = 
 | пайыз жолақ1 = 
 | төменгі-жолақ атауы = 
 | ізашар = [[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Рүстем Миңнеханов]]
 | ізашар партия = «[[Біртұтас Ресей]]»
 | ізбасар = 
 | ізбасар партия = 
 | соңы = [[Татарстан Республикасы раисы]]
 | ізашар атауы = 
 | ізашар жынысы = 
 | ізбасар атауы = 
 | ізбасар жынысы = 
 | төменгі тақырып = 
 | мазмұн = 
 | сайт =
}}
'''[[Татарстан Республикасы Райысы|Татарстан Республикасы райысының]] кезекті сайлауы''' [[Татарстан|Татарстан Республикасы]]нда [[2025 жыл]]ғы [[14 қыркүйек]]те бірыңғай дауыс беру күні өтеді.

== Алдыңғы оқиғалары ==
Татарстан Республикасының райысы қызметін 2010 жылғы 25 наурыздан бастап [[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Рүстем Миңнеханов]] атқарады. Губернаторлық сайлау оралғаннан кейін Миңнеханов [[Татарстан Республикасының президентін сайлау (2015)|2015]] және [[Татарстан Республикасының президентін сайлау (2020)|2020]] жылдары оларды сенімді түрде жеңіп, сәйкесінше 94,4 % және 83,27 % дауыс жинады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rg.ru/2015/09/14/reg-pfo/izbran-anons.html|title=Победителем выборов в Татарстане признан Рустам Минниханов|website=rg.ru|date=2015-09-14|access-date=|url-status=live|accessdate=2025-06-21|archivedate=2020-09-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200919130045/https://rg.ru/2015/09/14/reg-pfo/izbran-anons.html|lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/20200914/vybory-1577211037.html|title=Минниханов победил на выборах главы Татарстана|website=[[РИА Новости]]|date=2020-09-14|access-date=|accessdate=2025-06-21|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

Бастапқыда Татарстан Республикасының президенті қатарынан екі мерзіммен шектелді, сондықтан Миңнеханов 2025 жылы жаңа мерзімге үміткер бола алмады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/5007100|title=Президенту Татарстана отмерили срок|website=«[[Коммерсантъ]]»|date=2021-09-29|url-status=live|accessdate=2025-06-21|archivedate=2023-05-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230530122326/https://www.kommersant.ru/doc/5007100|lang=ru}}&lt;/ref&gt; Алайда, 2021 жылдың желтоқсанында «Ресей Федерациясының құрылтай субъектілерінде қоғамдық билікті ұйымдастырудың жалпы принциптері туралы» заң қабылданды, ол Ресей губернаторларының мерзімдеріне шектеулерді алып тастады және сонымен бірге Ресей Федерациясының субъектісінің басшысын «президент» деп атауға тыйым салды. Татарстан үлгі алып, шектеулерді алып тастады, бұл Миңнехановқа 2025 жылы сайлауға түсуге мүмкіндік берді. Сондай-ақ, осы заңға сәйкес, 2023 жылдың ақпанында [[Татарстан Республикасының Мемлекеттік Кеңесі]] Татарстан билігінің алғашқы құлықсыздығына қарамастан, «Татарстан Республикасының Президенті» лауазымын «Татарстан Республикасының басшысы (райыс)» деп өзгертті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://inkazan.ru/news/2021-12-15/senatory-ot-rt-vystupili-protiv-lisheniya-tatarstana-prezidenta-1421512|title=Сенаторы от РТ выступили против лишения Татарстана «президента»|website=Inkazan.ru|date=2021-12-15|access-date=|url-status=live|accessdate=2025-06-21|archivedate=2024-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241121185304/https://inkazan.ru/news/2021-12-15/senatory-ot-rt-vystupili-protiv-lisheniya-tatarstana-prezidenta-1421512|lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/5747011|title=Конституцию поменяли на раис-два|website=«[[Коммерсантъ]]»|date=2022-12-24|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-06-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240508212649/https://www.kommersant.ru/doc/5747011|archivedate=2024-05-08|lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://116.ru/text/politics/2023/02/06/72034613/|title=Рустам Минниханов больше не президент Татарстана. Теперь он раис|website=116.ру|date=2023-02-06|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-06-21|archivedate=2023-02-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230206080516/https://116.ru/text/politics/2023/02/06/72034613/|lang=ru}}&lt;/ref&gt;

2025 жылғы жағдай бойынша Миңнеханов 2007 жылдан бастап [[Шешен Республикасының басшысы|Шешен Республикасының]] [[Шешен Республикасының басшысы|басшысы]] болған [[Рамзан Ахматұлы Қадыров|Рамзан Қадыров]]тан кейінгі Ресей Федерациясының субъектісінің ең ұзақ қызмет еткен екінші басшысы болып табылады.

== Үміткерлері ==
Сайлау туралы заңға сәйкес, Татарстан Республикасының басшысына үміткерлерді тек тіркелген [[саяси партия]]лар ұсына алады. Үміткер ел аумағында тұрақты тұратын, дауыс беру күні 30 жасқа толған, пассивті сайлау құқығы бар және шетелдік азаматтығы немесе тұруға рұқсаты жоқ Ресей азаматы бола алады. Әрбір үміткер тіркелу үшін депутаттар мен муниципалитет басшыларының қолтаңбаларының кем дегенде 5 % жинауы керек.

«[[Әділ Ресей — Шындық үшін]]&lt;nowiki/&gt;» пен «[[Жаңа адамдар (партия)|Жаңа адамдар»]] партиялары Татарстан басшысының сайлауына өз үміткерлерін ұсынудан бас тартты.&lt;ref name=&quot;SRZP&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/7655545|title=«Справедливая Россия» поддержит Рустама Минниханова на выборах раиса Татарстана|website=«[[Коммерсантъ]]»|date=2025-04-11|access-date=|url-status=live|accessdate=2025-06-21|archivedate=2025-06-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250602220217/https://www.kommersant.ru/doc/7655545|lang=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mkam.business-gazeta.ru/news/675647|title=«Новые люди» отказались от участия в выборах раиса Татарстана|website=газета «Бизнес Online»|date=2025-06-20|access-date=|accessdate=2025-06-21|lang=ru}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:98%&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |Үміткер
!Лауазымы &lt;small&gt;(ұсыну кезінде)&lt;/small&gt;
!Ұсыну субъектісі
!Мәртебесі
![[Ресей Федерация Кеңесі|Федерация Кеңесі]]не үміткерлер
|-
| style=&quot;background:#0c2c84&quot; |
|[[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов]]
|Татарстан Республикасының қазіргі раисы
| align=&quot;center&quot; |«[[Біртұтас Ресей]]&lt;nowiki/&gt;»
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#dfffdf&quot; |тіркелген
|
|-
| style=&quot;background:#CC1111&quot; |
|[[Хафиз Гаязұлы Миргалимов]]
|РФКП Татарстан рескомының бірінші хатшысы,&lt;br&gt;[[Татарстан Республикасы Мемлекеттік Кеңесі]]нің депутаты
| align=&quot;center&quot; |[[Ресей Федерациясының Коммунистік партиясы|РФКП]]
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |ұсынылды
|
|-
| style=&quot;background:#d15965&quot; |
|Виталий Николаевич Смирнов
|РЗПӘ Татарстан өңірлік бөлімшесінің басқарма төрағасы,&lt;br&gt;Зеленодольск муниципалды ауданы Большякин ауылдық елді мекені кеңесінің депутаты
| align=&quot;center&quot; |[[Әлеуметтік әділеттілік үшін ресейлік зейнеткерлер партиясы|Зейнеткерлер партиясы]]
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#dfffdf&quot; |тіркелген
|
|-
| style=&quot;background:#4488CC&quot; |
|Руслан Рафаилұлы Юсупов
|РЛДП партиясының Татарстан бөлімшесінің үйлестірушісі,&lt;br&gt;[[Татарстан Республикасы Мемлекеттік Кеңесі]]нің депутаты,&lt;br&gt;«№ 3 байлық» ЖШҚ директорының бірінші орынбасары
| align=&quot;center&quot; |[[Ресейдің либералды-демократиялық партиясы|РЛДП]]
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |ұсынылды
|
|}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Ресей Федерациясының субъектілерінің басшыларын сайлау]]
[[Санат:Татарстандағы аймақтық сайлау]]</text>
      <sha1>bbesnugtoakfmiuzivtl232785xfz6n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Винер-Штадтхалле</title>
    <ns>0</ns>
    <id>763594</id>
    <revision>
      <id>3606456</id>
      <parentid>3497123</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T19:28:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерея */</comment>
      <origin>3606456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8126" sha1="so1trmt040z69zxq0zz6tgvj6esd1ji" xml:space="preserve">{{Стадион
 |атауы               = Винер-Штадтхалле
 |толық атауы         = 
 |шынайы атауы        = Wiener Stadthalle
 |бұрынғы атаулары    = 
 |бейресми атауы      = 
 |логотипі            = Stadthalle logo2.png
 |логотип ені         = 
 |суреті              = Wiener Stadthalle Aussen 2008.jpg
 |ені                 = 
 |сурет атауы         = Басты зал сырты, 2008 жыл
  |lat_dir = N|lat_deg = 48|lat_min = 12|lat_sec = 07
  |lon_dir = E|lon_deg = 16|lon_min = 19|lon_sec = 58
  |region             = 
  |CoordScale         = 2000
 |санат               = 
 |орналасуы           = Roland Rainer Platz 1, 1150 [[Рудольфсхайм-Фюнфхаус]], [[Вена]], [[Аустрия]]
 |қаланғаны           = 
 |салынған            = 1953–1958
 |жаңартылған         = 1958, 1974, 1994, 2006
 |иесі                = 
 |басқарушы компания  = 
 |мердігер            = 
 |құрылыс құны        = 
 |жаңартылған құны    = 
 |ашылған             = {{Unbulleted list
  |19 қазан 1957 (A және B залдары)
  |1 наурыз 1958 (C залы)
  |21 маусым 1958 (D залы)
  |1994 (E залы)
  |2006 (F залы)
}}
 |жабылды             = 
 |қиратылды           = 
 |сәулетші            = 
 |команда             = 
 |сыйымдылығы         = {{Unbulleted list
  |16,152 (D залы)
  |1,482 (E залы)
  |2,036 (F залы)
}}
 |рекордтық келушілер саны  = 
 |габариттері               = 
 |алаң беті                 = 
 |жүгіретін жол ұзындығы    = 
 |материалы           = 
 |сайты               = {{URL|http://www.stadthalle.com/}}
 |ортаққор            = Wiener Stadthalle
 |позициялық карта    = Аустрия
  |карта ені          = 
}}
'''Винер-Штадтхалле''' ({{lang-de|Wiener Stadthalle}}, {{IPA|[ˈviːnɐ ˈʃtathalə]}}, ''Вена қалалық залы'') — [[аустрия]]лық [[Вена]] қаласының [[Рудольфсхайм-Фюнфхаус|15-ауданы]]нда орналасқан көп мақсатты [[арена]] және [[конференц-зал]].

Шамамен 16 152 адам сыйдыратын Винер-Штадтхалленің негізгі залы — Аустрияның ең үлкен жабық аренасы.

== Сипаттамасы ==
[[Сурет:Stadthalle Wien ca 1972.jpg|нобай|солға|Винер-Штадтхалле ғимараты, {{шамамен}} 1972 жыл]]

2006 жылдан бері Винер-Штадтхалленің алты басты залы бар (әрбіреуі қосылса да, бөлінсе де болады): [[мұз айдыны]], ғимарат ішіндегі ірі залы, кішкентай көп мақсатты залы, сахнасы бар дәрісхана, [[бассейн]]ы және екі гимназиясы бар.

Ғимаратта түрлі іс-шаралар, соның ішінде [[концерт]]тер, көрмелер, [[конференция]]лар, дәрістер, театр, телевизия мен спорт іс-шаралары өтеді.

Винер-Штадтхалле — [[Wien Holding]] компаниясының еншілес ұйымы.  Ғимаратқа жыл сайын миллион шақты қонақ келеді.&lt;ref name=VCB&gt;{{cite web|url=http://www.vienna.convention.at/Venues/Wiener-Stadthalle,-Betriebs--und-Veranstaltungsges/Detailed-Information.aspx |title=Wiener Stadthalle, Betriebs- und Veranstaltungsges.m.b.H. |language=en |publisher=Vienna Convention Bureau |accessdate=2014-12-24}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20141224213600/http://www.vienna.convention.at/Venues/Wiener-Stadthalle,-Betriebs--und-Veranstaltungsges/Detailed-Information.aspx |date=2014-12-24}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
1953 және 1958 жылдары құрылған бастапқы залдар дизайнын аустриялық архитектор {{iw|Роланд Райнер|Роланд Райнер|de|Roland Rainer}} жасаған болатын. Ғимарат кейін 1974, 1994 және 2006 жылдары кеңейтілді.

Ғимаратта түрлі спорт іс-шаралары, соның ішінде [[Austrian International]] бадминтон сайысы және [[Шайбалы хоккейден әлем чемпионаты 1967|1967]], [[Шайбалы хоккейден әлем чемпионаты 1977|1977]], [[Шайбалы хоккейден әлем чемпионаты 1987|1987]], [[Шайбалы хоккейден әлем чемпионаты 1996|1996]] және [[Шайбалы хоккейден әлем чемпионаты 2005|2005]] жылдардағы [[Шайбалы хоккейден әлем чемпионаты]] өткен.

2014 жылғы 6 тамызда [[Österreichischer Rundfunk]] (ORF) аустриялық хабар тарату ұйымы Штадтхалледегі [[Eurovision ән байқауы 2015|2015 жылғы Eurovision ән байқауы]]ның өтетінін жариялады. Бұл [[Копенгаген]], [[Дания]]дағы 2014 жылғы сайыстағы [[Кончита Вурст]]тың жеңісінен кейін шешілді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wiwibloggs.com/2014/08/06/host-city-announcement-vienna/54631/#comment-250077 |title=Host city announcement: We're off to Vienna for Eurovision 2015! |first=Noel |last=Zarb |publisher=[[Eurovision ән байқауы 2015|Eurovision 2015]] Predictions, Polls, Odds, Rankings – wiwibloggs |accessdate=2014-12-24 |date=2014-08-06}}&lt;/ref&gt; Байқаудың 60-іс-шарасы осылайша Штадтхалледе өтті; жартылай финал 19 және 21 мамырда, финал 23 мамырда. Ән байқауы нәтижесінде швециялық [[Монс Сельмерлёв]] жеңді.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://news.yahoo.com/vienna-chosen-host-2015-eurovision-song-contest-203838576.html |title=Vienna chosen to host 2015 Eurovision Song Contest |language=en |date=2014-08-06 |agency=[[Agence France-Presse]] |work=[[Yahoo! News]] |accessdate=2014-12-24}}&lt;/ref&gt; 2025 жылғы 20 тамызда [[Eurovision ән байқауы 2026|2026 жылғы Eurovision ән байқауы]]ның да Штадхталледе өтетіні жария болды. [[Eurovision ән байқауы 2025|2025 жылғы байқау]]да жеңген «[[Wasted Love]]» әнін шырқаған аустриялық әнші [[JJ (әнші)|JJ]] болатын.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-08-20 |title=Eurovision, the world’s largest live music event, will take place in Vienna next year |language=en |url=https://apnews.com/article/austria-eurovision-2026-jj-239b4d7b2d36fc85237626a3fac85ec0 |accessdate=2025-08-20 |publisher=AP News}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery&gt;
Wiener Stadthalle 2013 Halle F a.jpg|Штадхталленің F залы, 2013 жыл
Stadthallenbad Vienna inside 2008.jpg|Ғимараттың бассейні, 2008 жыл
20150520 ESC 2015 Moderatorinnen 3112.jpg|Штадтхалледегі [[Eurovision ән байқауы 2015]]
Wiener Stadthalle before Eurovision 2026 – BT0A9051.jpg|Штадтхалледегі [[Eurovision ән байқауы 2026]]
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Алфавит бойынша стадиондар]]
[[Санат:1958 жылы құрылған стадиондар]]
[[Санат:Вена спорт құрылыстары]]
[[Санат:Жабық стадиондар]]
[[Санат:Көп мақсатты стадиондар]]
[[Санат:Аустрия стадиондары]]
[[Санат:Рудольфсхайм-Фюнфхаус]]</text>
      <sha1>so1trmt040z69zxq0zz6tgvj6esd1ji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Қазақша Уикипедия статистикасы/Кеше.json</title>
    <ns>10</ns>
    <id>764845</id>
    <revision>
      <id>3606449</id>
      <parentid>3606079</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T19:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Кешегі деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3606449</origin>
      <model>json</model>
      <format>application/json</format>
      <text bytes="130" sha1="tj6wssu1c5yqjmqeel164vb4l1lq1fq" xml:space="preserve">{
	&quot;articles&quot;: 243709,
	&quot;pages&quot;: 667126,
	&quot;edits&quot;: 3602757,
	&quot;users&quot;: 177820,
	&quot;activeusers&quot;: 507,
	&quot;admins&quot;: 15,
	&quot;files&quot;: 8700
}</text>
      <sha1>tj6wssu1c5yqjmqeel164vb4l1lq1fq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>764909</id>
    <revision>
      <id>3606300</id>
      <parentid>3601973</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T14:26:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Casserium</username>
        <id>68287</id>
      </contributor>
      <comment>/* Бірінші орынбасарлар тізімі */</comment>
      <origin>3606300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9752" sha1="7h0uecgwto1elqcfrkokm9ibd8l2iv1" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = Премьер-Министрдің Бірінші орынбасары
 |шынайы атауы     = 
 |ел               = Қазақстан
 |эмблема          = Emblem of Kazakhstan latin.svg
 |эмблема ені      = 100px
 |эмблеманың аты   = [[Қазақстан елтаңбасы]]
 |портреті         = Nurlybek Nalibaev 16 December 2025 (cropped).jpg
 |портреттің тақырыбы  = 
 |қазіргі          = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]]
 |тағайындалған    = [[6 мамыр]] [[2026 жыл]]дан бастап
 |басшылық етеді   = 
 |басқару түрі     = [[Үкімет басшысы]] [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|орынбасарлары]]ның бастысы
 |резиденция       = Үкімет Үйі, [[Астана]], [[Қазақстан]]
 |ұсынылады        = [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-Министр]]
 |тағайындалды     = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]]
 |өкілеттігінің мерзімі = жоқ
 |айлығы           = құпияланған
 |пайда болды      = 25 маусым
1991
 |таратылды     = 
 |біріншісі     = [[Евгений Георгиевич Ёжиков-Бабаханов|Евгений Ёжиков-Бабаханов]]
 |соңғысы       =
 |сайты         = 
}}
'''Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің бірінші орынбасары''' — [[Қазақстан үкіметі]]нің мүшесі. Премьердің қалған [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|орынбасарлары]]ндай, ол [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министр]] үкімдерінің орындалуына жауапты. Өзге орынбасарлардан айырмашылығы — Бірінші орынбасар басқалардан жоғары тұрады, әсіресе премьер өз қызметін орындай алмағанда. Бірінші орынбасарды [[Қазақстан президенті]] тағайындайды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=UPDATE: Laws of the Republic of Kazakhstan: A Guide to Web Based Resources - GlobaLex |url=https://www.nyulawglobal.org/globalex/Kazakhstan1.html |work=www.nyulawglobal.org |accessdate=2020-05-01}}&lt;/ref&gt;

== Бірінші орынбасарлар тізімі ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! Бірінші орынбасардың аты-жөні 
! colspan=&quot;2&quot; |Қызметі 
! [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министрі]]
! Қосымша лауазымы
|-
|[[Евгений Георгиевич Ежиков-Бабаханов|Евгений Ёжиков-Бабаханов]]
|маусым&lt;br&gt;1991
|ақпан&lt;br&gt;1992
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Сурет:Sergey Tereshchenko (2016-04-01).jpg|100px]]&lt;br&gt;[[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]]&lt;br&gt;{{Small|(1991–1994)}}
| —
|-
|[[Сурет:Soskovetc (cropped).jpg|100px]]&lt;br&gt;[[Олег Николаевич Сосковец|Олег Сосковец]]
|ақпан&lt;br&gt;1992
|қараша&lt;br&gt;1992
| Өнеркәсіп министрі
|-
|[[Сурет:Daulet Sembayev, financier of Kazakhstan (cropped).jpg|100px]]&lt;br&gt;[[Дәулет Хамитұлы Сембаев|Дәулет Сембаев]]
|ақпан&lt;br&gt;1992
|желтоқсан&lt;br&gt;1993
| —
|-
| [[Сурет:Qajygeldin 1997.jpg|100px]]&lt;br&gt;[[Әкежан Мағжанұлы Қажыгелдин|Әкежан Қажыгелдин]]
|желтоқсан&lt;br&gt;1993
|қазан&lt;br&gt;1994
| —
|-
|[[Нығметжан Қабатайұлы Есенғарин|Нығметжан Есенғарин]]
|қазан&lt;br&gt;1994
|шілде&lt;br&gt;1997
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Сурет:Qajygeldin 1997.jpg|100px]]&lt;br&gt;[[Әкежан Мағжанұлы Қажыгелдин|Әкежан Қажыгелдин]]&lt;br&gt;{{Small|(1994–1997)}}
| —
|-
|[[Виталий Леонидович Метте|Виталий Метте]]
|наурыз&lt;br&gt;1995
|наурыз&lt;br&gt;1996
| —
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Сурет:AEsimov2013.jpg|100px]]&lt;br&gt;[[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]]
|қазан&lt;br&gt;1996
|қазан&lt;br&gt;1997
| Инвестиция жөніндегі мемлекеттік комитет төрағасы (1996 жылғы қарашадан бастап)
|-
|қазан&lt;br&gt;1997
|ақпан&lt;br&gt;1998
| rowspan=&quot;2&quot; | &lt;br&gt;[[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]]&lt;br&gt;{{Small|(1997–1999)}}
| Инвестиция жөніндегі мемлекеттік комитет төрағасы
|-
|[[Ораз Әлиұлы Жандосов|Ораз Жандосов]]
|ақпан&lt;br&gt;1998
|қаңтар&lt;br&gt;1999
| Инвестиция жөніндегі мемлекеттік комитет төрағасы
|-
|[[Александр Сергеевич Павлов|Александр Павлов]]
|12 қазан&lt;br&gt;1999
|қараша&lt;br&gt;2000
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev (01911329) (49858644462, cropped).jpg|100px]]&lt;br&gt;[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]&lt;br&gt;{{Small|(1999–2002)}}
| —
|-
|[[Сурет:Akhmetov and Shaimiev (2006-05-30) 01 (cropped).jpg|100px]]&lt;br&gt;[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]]
|21 желтоқсан&lt;br&gt;2000
|21 қараша&lt;br&gt;2001
| —
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Александр Сергеевич Павлов|Александр Павлов]]
|28 тамыз&lt;br&gt;2002
|13 маусым&lt;br&gt;2003
| [[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|137x137 нүкте]]
[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]&lt;br&gt;{{Small|(2002–2003)}}
| —
|-
|13 маусым&lt;br&gt;2003
|6 қаңтар&lt;br&gt;2004
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Сурет:Akhmetov and Shaimiev (2006-05-30) 01 (cropped).jpg|100px]]&lt;br&gt;[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]]&lt;br&gt;{{Small|(2003–2007)}}
| —
|-
| [[Сурет:Marchenko Grigory (cropped).jpg|100px]]&lt;br&gt;[[Григорий Александрович Марченко|Григорий Марченко]]
|6 қаңтар&lt;br&gt;2004
|14 сәуір&lt;br&gt;2004
| —
|-
| [[Сурет:Omirzaq Shukeev (2019-02-15).jpg|100px]]&lt;br&gt;[[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев|Өмірзақ Шөкеев]]
|3 наурыз&lt;br&gt;2009
|26 желтоқсан&lt;br&gt;2011
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Сурет:Karim Massimov (2011-04-01) (cropped).jpg|100px]]&lt;br&gt;[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]&lt;br&gt;{{Small|(2007–2012)}}
| —
|-
| [[Сурет:Serik Ahmetov.jpg|100px]]&lt;br&gt;[[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]]
|20 қаңтар&lt;br&gt;2012
|24 қыркүйек&lt;br&gt;2012
| —
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Сурет:Bakhytzhan Sagintayev (2018-07-04) (cropped).jpg|100px]]&lt;br&gt;[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]
|16 қаңтар&lt;br&gt;2013
|2 сәуір&lt;br&gt;2014
| [[Сурет:Serik Ahmetov, April 2013 (cropped).jpg|100px]]&lt;br&gt;[[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]]&lt;br&gt;{{Small|(2012–2014)}}
| Өңірлік даму министрі (2013 жылғы қарашаға дейін)
|-
|4 сәуір&lt;br&gt;2014
|9 қыркүйек&lt;br&gt;2016
| [[Сурет:Karim Massimov February 2015.jpg|100px]]&lt;br&gt;[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]&lt;br&gt;{{Small|(2014–2016)}}
| —
|-
| [[Сурет:Askar Mamin (2020-01-31).jpg|100px]]&lt;br&gt;[[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]
|9 қыркүйек&lt;br&gt;2016
|25 ақпан&lt;br&gt;2019
| [[Сурет:Bakhytzhan Sagintayev (2018-07-04) (cropped).jpg|100px]]&lt;br&gt;[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]&lt;br&gt;{{Small|(2016–2019)}}
| —
|-
| [[Сурет:Äliyhan Smayılov (2023-06-20).jpg|100px]]&lt;br&gt;[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]
|25 ақпан&lt;br&gt;2019
|11 қаңтар&lt;br&gt;2022
|[[Сурет:Askar Mamin (2020-01-31).jpg|100px]]&lt;br&gt;[[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]&lt;br&gt;{{Small|(2019–2022)}}
| —
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Сурет:Роман Скляр (38181) (cropped).jpg|100px]]&lt;br&gt;[[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]]
|11 қаңтар&lt;br&gt;2022
|6 ақпан&lt;br&gt;2024
| [[Сурет:Äliyhan Smayılov (2023-06-20).jpg|100px]]&lt;br&gt;[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]&lt;br&gt;{{Small|(2022–2024)}}
| —
|-
|6 ақпан&lt;br&gt;2024
|5 мамыр&lt;br&gt;2026
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Сурет:Oljas Bektenov (2024-02-06, cropped).jpg|100px]]&lt;br&gt;[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]&lt;br&gt;{{small|(2024–)}}
| —
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев (cropped).jpg|100px]]&lt;br&gt;[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]]
|6 мамыр&lt;br&gt;2026
| —
| —
|}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан премьер-министрінің орынбасарлары| Бір]]</text>
      <sha1>7h0uecgwto1elqcfrkokm9ibd8l2iv1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Махат Төрәлі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>765083</id>
    <revision>
      <id>3606290</id>
      <parentid>3507196</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T13:04:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29840-77</username>
        <id>181381</id>
      </contributor>
      <comment>Туған жері дұрыс емес</comment>
      <origin>3606290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10177" sha1="sh1ysufk4cesopkku22akj988kqiok1" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 =  Махат Төреәлі
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = 
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 1982
 |Туған жері            = 
 |Қайтыс болған күні    = 
 |Қайтыс болған жері    = 
 |Азаматтығы            = {{Байрақ|Қазақстан}}
 |Ұлты                  = [[Қазақ]]
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = Alikhan Bokeikhan University &lt;br&gt;
Қожа Ахмет Ясауи атындағы халықаралық қазақ-түрік университеті 
 |Мамандығы             = экономист-қаржыгер
 |Не үшін белгілі       = Қайырымдылық
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = 
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = 
 |Серігі                = &lt;!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --&gt;
 |Балалары              = 
 |Отбасы                = &lt;!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --&gt;
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = belesholding.kz
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Махат Төрәлі''' (1982 жылы туған, [[Мақат ауданы]], [[Атырау облысы]]) — қазақстандық кәсіпкер, BELES құрылыс компаниясының бас директоры. 2025 жылдан [[Абай облысы]] әуесқой бокс федерациясының президенті. 

== Өмірбаяны ==
Махат Төреәлі 1982 жылы [[Атырау облысы|Түркістан облысы]] Созақ ауданы дүниеге келген. 

=== Білімі ===
* Alikhan Bokeikhan University — «Іскерлік әкімшілендіру» мамандығы.
* [[Халықаралық қазақ-түрік университеті|Қожа Ахмет Ясауи атындағы халықаралық қазақ-түрік университеті]] — «Экономист-финансист» мамандығы. 

=== Еңбек жолы ===
Еңбек жолын 2004 жылы [[Шымкент|Шымкент қаласындағы]] LTD Kurylis ЖШС-де бастап, өндірістік-техникалық бөлім бастығының орынбасарынан ПТБ басшысына дейін көтерілді.

2012–2014 жылдары Астанадағы Syrdarya Zhoba Kurylis ЖШС филиалының атқарушы директоры қызметін атқарды. Кейін Bakhyt Astana 2020» және BM Stroy 2020 ЖШС-ларында осыған ұқсас лауазымдарда болды.

2020 жылдың маусымынан бастап BELES құрылыс компаниясының бас директоры. Компания 400 000 шаршы метрден астам тұрғын үй мен 4 500-ден астам пәтерді пайдалануға берді&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Махат Төреәлі, «Beles» құрылыс компаниясының директоры: «Құрылыс компаниялары тек үй салып, пайда табуды көздемейді»|url=https://zanmedia.kz/strong-strong-strong-mahat-t-re-li-strong-strong-beles-strong-strong-strong-strong-strong-strong-strong-strong-rylys-kompaniyasy-strong-strong-ny-direktory-rylys-kompaniyalary-tek-j-salyp-pajda-tabudy/84317/}}&lt;/ref&gt;.

2025 жылы Абай облысы әуесқой бокс федерациясының президенті болып сайланды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Махат Тореали возглавил Федерацию любительского бокса по области Абай|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/abay-sport/press/news/details/978937}}&lt;/ref&gt;. 

== Қоғамдық қызметі ==
=== Спортты қолдау ===
2023 жылғы [[Ташкент|Ташкентте]] өткен бокстан [[Бокстан Әлем чемпионаты 2023|Әлем чемпионатының]] жеңімпазы [[Санжар Тәкенұлы Тәшкенбай|Санжар Тәшкенбайға]] [[Астана|Астана қаласынан]] пәтер сыйлады&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Меценат Махат Төреәлі әлем чемпионы Санжар Тәшкенбайға пәтер кілтін тапсырды|url=https://uaqyt.info/articles/mecenat-maxat-toreali-alem-cempiony-sanzar-taskenbaiga-pater-kiltin-tapsyrdy-842|date=17 мамыр 2023 жыл}}&lt;/ref&gt;.  

BELES компаниясы Астана қаласында боксты дамыту мақсатында '''Бекзат Саттарханов атындағы спорт кешенін''' салды. Жобаға салынған инвестиция ция 8,5 миллиард теңгеге бағаланады. Кешеннің жалпы ауданы 9 000 шаршы метр. Спорт кешенінің құрамына оннан астам жекпе-жек түріне арналған залдар, жаттығу залдары, [[бассейн]], [[футзал]], сондай-ақ [[шахмат]] және [[гимнастика]] академиялары кіреді&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Астанада футзалдан Бекзат Саттарханов кубогы басталды|url=https://aikyn.kz/283242/astanada-futzaldan-bekzat-sattarhanov-kubogy-bastaldy}}&lt;/ref&gt;. Қазіргі таңда спорт кешенінде күн сайын 1200-ден астам келушілерге қызмет көрсетеді және 15-тен астам түрлі спорт секциялары жұмыс істейді.  2025 жылғы 19 маусым күні орталықтың жұмысымен [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] танысты&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Токаев посетил новый спортивный комплекс имени Бекзата Саттарханова|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-posetil-novyiy-sportivnyiy-kompleks-imeni-bekzata-573366/}}&lt;/ref&gt;.  

2025 жылғы қыркүейкте жазушы [[Бейбіт Сарыбай|Бейбіт Сарыбайдың]] '''''«Бекзат. Шаршы алаңнан тыс өмір»''''' атты кітабының таныстырылымы өтті. [[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов|Бекзат Саттарханов]] Махат Төрәлімен бір университетте, екі курс жоғары оқыған. Тұсаукесер аясында Бекзат Саттархановтың анасы Сырлыкүл Саттархановаға пәтер кілтін табыстады&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Бейбіт бейнелеген Бекзаттың болмысы|url=https://www.lat.egemen.kz/article/395088-beybit-beynelegen-bekzattynh-bolmysy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Большой спорт и большая литература встретились на страницах одной книги|url=https://www.adebiportal.kz/ru/news/view/bolsoi-sport-i-bolsaia-literatura-vstretilis-na-stranicax-odnoi-knigi__10000675}}&lt;/ref&gt;.  

=== Әлеуметтік бастамалар ===
* Астана қаласының Алматы ауданында 300 орындық, 1 200 шаршы метр аумақты «Белес» балабақшасы ашылды.
* Қосшы қаласында (Ақмола облысы) 500–600 адамға арналған Ондыбай ата мешіті салынды.

=== Қайырымдылық қызметі ===
* Астана қаласындағы Лесозавод ауданында өрттен зардап шеккен 3 жеке үйді қалпына келтіру.
* Қостанай облысындағы өрттен зардап шеккен отбасыларға 10 млн теңге көлемінде гуманитарлық көмек көрсету&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Beles» құрылыс компаниясы Қостанайға 25 тонна азық—түлік жөнелтті|url=https://zanmedia.kz/strong-strong-strong-beles-strong-strong-strong-strong-strong-strong-strong-strong-rylys-kompaniyasy-strong-strong-ostanaj-a-strong-strong-25-strong-strong-tonna-azy-strong-strong-strong-strong-t-lik/86213/}}&lt;/ref&gt;.
* «Керей» ТК-нен көпбалалы жалғызбасты анаға 3 бөлмелі пәтерді тегін беру.

== Марапаттары ==
* [[Құрмет ордені|«Құрмет» ордені]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақ спортының жанашырына лайықты марапат!|url=https://sport12.kz/other-news/10804-qazaq-sportynyn-zhanashyryna-laiyqty-marapat/}}&lt;/ref&gt;.
* ҚР Индустрия және құрылыс министрлігінің [[Құрметті құрылысшы|«Құрметті құрылысшы»]] төсбелгісі&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Еліміздің үздік құрылысшылары марапатталды|url=https://inbusiness.kz/kz/last/elimizdin-uzdik-kurylysshylary-marapattaldy}}&lt;/ref&gt;. 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Кәсіпкерлер]]
[[Санат:Бокс тұлғалары]]
[[Санат:Меценаттар]]
[[Санат:Халықаралық қазақ-түрік университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстан боксшылары]]</text>
      <sha1>sh1ysufk4cesopkku22akj988kqiok1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606291</id>
      <parentid>3606290</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T13:05:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29840-77</username>
        <id>181381</id>
      </contributor>
      <comment>Туған жері</comment>
      <origin>3606291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10233" sha1="9ie3h3w8w2wpax6tfc58vcqu8in68j3" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 =  Махат Төреәлі
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = 
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 1982
 |Туған жері            = 
 |Қайтыс болған күні    = 
 |Қайтыс болған жері    = 
 |Азаматтығы            = {{Байрақ|Қазақстан}}
 |Ұлты                  = [[Қазақ]]
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = Alikhan Bokeikhan University &lt;br&gt;
Қожа Ахмет Ясауи атындағы халықаралық қазақ-түрік университеті 
 |Мамандығы             = экономист-қаржыгер
 |Не үшін белгілі       = Қайырымдылық
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = 
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = 
 |Серігі                = &lt;!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --&gt;
 |Балалары              = 
 |Отбасы                = &lt;!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --&gt;
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = belesholding.kz
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Махат Төрәлі''' (1982 жылы туған, [[Мақат ауданы|Түркістан облысы]], [[Атырау облысы|Созақ ауданы]]) — қазақстандық кәсіпкер, BELES құрылыс компаниясының бас директоры. 2025 жылдан [[Абай облысы]] әуесқой бокс федерациясының президенті. 

== Өмірбаяны ==
Махат Төреәлі 1982 жылы [[Атырау облысы|Түркістан облысы]] Созақ ауданы дүниеге келген. 

=== Білімі ===
* Alikhan Bokeikhan University — «Іскерлік әкімшілендіру» мамандығы.
* [[Халықаралық қазақ-түрік университеті|Қожа Ахмет Ясауи атындағы халықаралық қазақ-түрік университеті]] — «Экономист-финансист» мамандығы. 

=== Еңбек жолы ===
Еңбек жолын 2004 жылы [[Шымкент|Шымкент қаласындағы]] LTD Kurylis ЖШС-де бастап, өндірістік-техникалық бөлім бастығының орынбасарынан ПТБ басшысына дейін көтерілді.

2012–2014 жылдары Астанадағы Syrdarya Zhoba Kurylis ЖШС филиалының атқарушы директоры қызметін атқарды. Кейін Bakhyt Astana 2020» және BM Stroy 2020 ЖШС-ларында осыған ұқсас лауазымдарда болды.

2020 жылдың маусымынан бастап BELES құрылыс компаниясының бас директоры. Компания 400 000 шаршы метрден астам тұрғын үй мен 4 500-ден астам пәтерді пайдалануға берді&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Махат Төреәлі, «Beles» құрылыс компаниясының директоры: «Құрылыс компаниялары тек үй салып, пайда табуды көздемейді»|url=https://zanmedia.kz/strong-strong-strong-mahat-t-re-li-strong-strong-beles-strong-strong-strong-strong-strong-strong-strong-strong-rylys-kompaniyasy-strong-strong-ny-direktory-rylys-kompaniyalary-tek-j-salyp-pajda-tabudy/84317/}}&lt;/ref&gt;.

2025 жылы Абай облысы әуесқой бокс федерациясының президенті болып сайланды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Махат Тореали возглавил Федерацию любительского бокса по области Абай|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/abay-sport/press/news/details/978937}}&lt;/ref&gt;. 

== Қоғамдық қызметі ==
=== Спортты қолдау ===
2023 жылғы [[Ташкент|Ташкентте]] өткен бокстан [[Бокстан Әлем чемпионаты 2023|Әлем чемпионатының]] жеңімпазы [[Санжар Тәкенұлы Тәшкенбай|Санжар Тәшкенбайға]] [[Астана|Астана қаласынан]] пәтер сыйлады&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Меценат Махат Төреәлі әлем чемпионы Санжар Тәшкенбайға пәтер кілтін тапсырды|url=https://uaqyt.info/articles/mecenat-maxat-toreali-alem-cempiony-sanzar-taskenbaiga-pater-kiltin-tapsyrdy-842|date=17 мамыр 2023 жыл}}&lt;/ref&gt;.  

BELES компаниясы Астана қаласында боксты дамыту мақсатында '''Бекзат Саттарханов атындағы спорт кешенін''' салды. Жобаға салынған инвестиция ция 8,5 миллиард теңгеге бағаланады. Кешеннің жалпы ауданы 9 000 шаршы метр. Спорт кешенінің құрамына оннан астам жекпе-жек түріне арналған залдар, жаттығу залдары, [[бассейн]], [[футзал]], сондай-ақ [[шахмат]] және [[гимнастика]] академиялары кіреді&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Астанада футзалдан Бекзат Саттарханов кубогы басталды|url=https://aikyn.kz/283242/astanada-futzaldan-bekzat-sattarhanov-kubogy-bastaldy}}&lt;/ref&gt;. Қазіргі таңда спорт кешенінде күн сайын 1200-ден астам келушілерге қызмет көрсетеді және 15-тен астам түрлі спорт секциялары жұмыс істейді.  2025 жылғы 19 маусым күні орталықтың жұмысымен [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] танысты&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Токаев посетил новый спортивный комплекс имени Бекзата Саттарханова|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-posetil-novyiy-sportivnyiy-kompleks-imeni-bekzata-573366/}}&lt;/ref&gt;.  

2025 жылғы қыркүейкте жазушы [[Бейбіт Сарыбай|Бейбіт Сарыбайдың]] '''''«Бекзат. Шаршы алаңнан тыс өмір»''''' атты кітабының таныстырылымы өтті. [[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов|Бекзат Саттарханов]] Махат Төрәлімен бір университетте, екі курс жоғары оқыған. Тұсаукесер аясында Бекзат Саттархановтың анасы Сырлыкүл Саттархановаға пәтер кілтін табыстады&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Бейбіт бейнелеген Бекзаттың болмысы|url=https://www.lat.egemen.kz/article/395088-beybit-beynelegen-bekzattynh-bolmysy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Большой спорт и большая литература встретились на страницах одной книги|url=https://www.adebiportal.kz/ru/news/view/bolsoi-sport-i-bolsaia-literatura-vstretilis-na-stranicax-odnoi-knigi__10000675}}&lt;/ref&gt;.  

=== Әлеуметтік бастамалар ===
* Астана қаласының Алматы ауданында 300 орындық, 1 200 шаршы метр аумақты «Белес» балабақшасы ашылды.
* Қосшы қаласында (Ақмола облысы) 500–600 адамға арналған Ондыбай ата мешіті салынды.

=== Қайырымдылық қызметі ===
* Астана қаласындағы Лесозавод ауданында өрттен зардап шеккен 3 жеке үйді қалпына келтіру.
* Қостанай облысындағы өрттен зардап шеккен отбасыларға 10 млн теңге көлемінде гуманитарлық көмек көрсету&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Beles» құрылыс компаниясы Қостанайға 25 тонна азық—түлік жөнелтті|url=https://zanmedia.kz/strong-strong-strong-beles-strong-strong-strong-strong-strong-strong-strong-strong-rylys-kompaniyasy-strong-strong-ostanaj-a-strong-strong-25-strong-strong-tonna-azy-strong-strong-strong-strong-t-lik/86213/}}&lt;/ref&gt;.
* «Керей» ТК-нен көпбалалы жалғызбасты анаға 3 бөлмелі пәтерді тегін беру.

== Марапаттары ==
* [[Құрмет ордені|«Құрмет» ордені]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақ спортының жанашырына лайықты марапат!|url=https://sport12.kz/other-news/10804-qazaq-sportynyn-zhanashyryna-laiyqty-marapat/}}&lt;/ref&gt;.
* ҚР Индустрия және құрылыс министрлігінің [[Құрметті құрылысшы|«Құрметті құрылысшы»]] төсбелгісі&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Еліміздің үздік құрылысшылары марапатталды|url=https://inbusiness.kz/kz/last/elimizdin-uzdik-kurylysshylary-marapattaldy}}&lt;/ref&gt;. 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Кәсіпкерлер]]
[[Санат:Бокс тұлғалары]]
[[Санат:Меценаттар]]
[[Санат:Халықаралық қазақ-түрік университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстан боксшылары]]</text>
      <sha1>9ie3h3w8w2wpax6tfc58vcqu8in68j3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606327</id>
      <parentid>3606291</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T15:34:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-29840-77|~2026-29840-77]] ([[User talk:~2026-29840-77|т]]) өңдемелерінен [[User:Ashina|Ashina]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3507196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10179" sha1="h0d7z1iigbdlcq68e5d6wxhr16wx1wr" xml:space="preserve">{{Тұлға
 |Есімі                 =  Махат Төреәлі
 |Шынайы есімі          = 
 |Сурет                 = 
 |ені                   = 
 |Сурет атауы           = 
 |Туған кездегі есімі   = 
 |Толық есімі           = 
 |Туған күні            = 1982
 |Туған жері            = 
 |Қайтыс болған күні    = 
 |Қайтыс болған жері    = 
 |Азаматтығы            = {{Байрақ|Қазақстан}}
 |Ұлты                  = [[Қазақ]]
 |Мансабы               = 
 |Белсенді жылдары      = 
 |Білімі                = Alikhan Bokeikhan University &lt;br&gt;
Қожа Ахмет Ясауи атындағы халықаралық қазақ-түрік университеті 
 |Мамандығы             = экономист-қаржыгер
 |Не үшін белгілі       = Қайырымдылық
 |Партиясы              = 
 |Әкесі                 = 
 |Анасы                 = 
 |Жұбайы                = 
 |Серігі                = &lt;!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --&gt;
 |Балалары              = 
 |Отбасы                = &lt;!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --&gt;
 |Марапаттары           = 
 |Қолтаңбасы            = 
 |Сайты                 = belesholding.kz
 |Басқалары             = 
 |Commons               = 
}}
'''Махат Төрәлі''' (1982 жылы туған, [[Мақат ауданы]], [[Атырау облысы]]) — қазақстандық кәсіпкер, BELES құрылыс компаниясының бас директоры. 2025 жылдан [[Абай облысы]] әуесқой бокс федерациясының президенті. 

== Өмірбаяны ==
Махат Төреәлі 1982 жылы [[Атырау облысы]] [[Мақат ауданы|Мақат ауданында]] дүниеге келген. 

=== Білімі ===
* Alikhan Bokeikhan University — «Іскерлік әкімшілендіру» мамандығы.
* [[Халықаралық қазақ-түрік университеті|Қожа Ахмет Ясауи атындағы халықаралық қазақ-түрік университеті]] — «Экономист-финансист» мамандығы. 

=== Еңбек жолы ===
Еңбек жолын 2004 жылы [[Шымкент|Шымкент қаласындағы]] LTD Kurylis ЖШС-де бастап, өндірістік-техникалық бөлім бастығының орынбасарынан ПТБ басшысына дейін көтерілді.

2012–2014 жылдары Астанадағы Syrdarya Zhoba Kurylis ЖШС филиалының атқарушы директоры қызметін атқарды. Кейін Bakhyt Astana 2020» және BM Stroy 2020 ЖШС-ларында осыған ұқсас лауазымдарда болды.

2020 жылдың маусымынан бастап BELES құрылыс компаниясының бас директоры. Компания 400 000 шаршы метрден астам тұрғын үй мен 4 500-ден астам пәтерді пайдалануға берді&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Махат Төреәлі, «Beles» құрылыс компаниясының директоры: «Құрылыс компаниялары тек үй салып, пайда табуды көздемейді»|url=https://zanmedia.kz/strong-strong-strong-mahat-t-re-li-strong-strong-beles-strong-strong-strong-strong-strong-strong-strong-strong-rylys-kompaniyasy-strong-strong-ny-direktory-rylys-kompaniyalary-tek-j-salyp-pajda-tabudy/84317/}}&lt;/ref&gt;.

2025 жылы Абай облысы әуесқой бокс федерациясының президенті болып сайланды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Махат Тореали возглавил Федерацию любительского бокса по области Абай|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/abay-sport/press/news/details/978937}}&lt;/ref&gt;. 

== Қоғамдық қызметі ==
=== Спортты қолдау ===
2023 жылғы [[Ташкент|Ташкентте]] өткен бокстан [[Бокстан Әлем чемпионаты 2023|Әлем чемпионатының]] жеңімпазы [[Санжар Тәкенұлы Тәшкенбай|Санжар Тәшкенбайға]] [[Астана|Астана қаласынан]] пәтер сыйлады&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Меценат Махат Төреәлі әлем чемпионы Санжар Тәшкенбайға пәтер кілтін тапсырды|url=https://uaqyt.info/articles/mecenat-maxat-toreali-alem-cempiony-sanzar-taskenbaiga-pater-kiltin-tapsyrdy-842|date=17 мамыр 2023 жыл}}&lt;/ref&gt;.  

BELES компаниясы Астана қаласында боксты дамыту мақсатында '''Бекзат Саттарханов атындағы спорт кешенін''' салды. Жобаға салынған инвестиция ция 8,5 миллиард теңгеге бағаланады. Кешеннің жалпы ауданы 9 000 шаршы метр. Спорт кешенінің құрамына оннан астам жекпе-жек түріне арналған залдар, жаттығу залдары, [[бассейн]], [[футзал]], сондай-ақ [[шахмат]] және [[гимнастика]] академиялары кіреді&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Астанада футзалдан Бекзат Саттарханов кубогы басталды|url=https://aikyn.kz/283242/astanada-futzaldan-bekzat-sattarhanov-kubogy-bastaldy}}&lt;/ref&gt;. Қазіргі таңда спорт кешенінде күн сайын 1200-ден астам келушілерге қызмет көрсетеді және 15-тен астам түрлі спорт секциялары жұмыс істейді.  2025 жылғы 19 маусым күні орталықтың жұмысымен [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] танысты&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Токаев посетил новый спортивный комплекс имени Бекзата Саттарханова|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-posetil-novyiy-sportivnyiy-kompleks-imeni-bekzata-573366/}}&lt;/ref&gt;.  

2025 жылғы қыркүейкте жазушы [[Бейбіт Сарыбай|Бейбіт Сарыбайдың]] '''''«Бекзат. Шаршы алаңнан тыс өмір»''''' атты кітабының таныстырылымы өтті. [[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов|Бекзат Саттарханов]] Махат Төрәлімен бір университетте, екі курс жоғары оқыған. Тұсаукесер аясында Бекзат Саттархановтың анасы Сырлыкүл Саттархановаға пәтер кілтін табыстады&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Бейбіт бейнелеген Бекзаттың болмысы|url=https://www.lat.egemen.kz/article/395088-beybit-beynelegen-bekzattynh-bolmysy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Большой спорт и большая литература встретились на страницах одной книги|url=https://www.adebiportal.kz/ru/news/view/bolsoi-sport-i-bolsaia-literatura-vstretilis-na-stranicax-odnoi-knigi__10000675}}&lt;/ref&gt;.  

=== Әлеуметтік бастамалар ===
* Астана қаласының Алматы ауданында 300 орындық, 1 200 шаршы метр аумақты «Белес» балабақшасы ашылды.
* Қосшы қаласында (Ақмола облысы) 500–600 адамға арналған Ондыбай ата мешіті салынды.

=== Қайырымдылық қызметі ===
* Астана қаласындағы Лесозавод ауданында өрттен зардап шеккен 3 жеке үйді қалпына келтіру.
* Қостанай облысындағы өрттен зардап шеккен отбасыларға 10 млн теңге көлемінде гуманитарлық көмек көрсету&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Beles» құрылыс компаниясы Қостанайға 25 тонна азық—түлік жөнелтті|url=https://zanmedia.kz/strong-strong-strong-beles-strong-strong-strong-strong-strong-strong-strong-strong-rylys-kompaniyasy-strong-strong-ostanaj-a-strong-strong-25-strong-strong-tonna-azy-strong-strong-strong-strong-t-lik/86213/}}&lt;/ref&gt;.
* «Керей» ТК-нен көпбалалы жалғызбасты анаға 3 бөлмелі пәтерді тегін беру.

== Марапаттары ==
* [[Құрмет ордені|«Құрмет» ордені]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Қазақ спортының жанашырына лайықты марапат!|url=https://sport12.kz/other-news/10804-qazaq-sportynyn-zhanashyryna-laiyqty-marapat/}}&lt;/ref&gt;.
* ҚР Индустрия және құрылыс министрлігінің [[Құрметті құрылысшы|«Құрметті құрылысшы»]] төсбелгісі&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Еліміздің үздік құрылысшылары марапатталды|url=https://inbusiness.kz/kz/last/elimizdin-uzdik-kurylysshylary-marapattaldy}}&lt;/ref&gt;. 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Кәсіпкерлер]]
[[Санат:Бокс тұлғалары]]
[[Санат:Меценаттар]]
[[Санат:Халықаралық қазақ-түрік университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстан боксшылары]]</text>
      <sha1>h0d7z1iigbdlcq68e5d6wxhr16wx1wr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Ең көп қаралған 1000 бет</title>
    <ns>4</ns>
    <id>775564</id>
    <revision>
      <id>3606515</id>
      <parentid>3606120</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T03:03:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту.</comment>
      <origin>3606515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="738048" sha1="gtujtbcvw2e5wwzfw9ixbn4en8ljuh7" xml:space="preserve">{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
{|class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
!N
!Бет
!Қаралу саны (соңғы 30 күнде)
!Қаралу саны (соңғы 90 күнде)
!Қаралу саны (бір жылда)
|-
|1
|[[Мұхтар Шаханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 42969]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 52998]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 72296]
|-
|2
|[[Басты бет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 42655]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 118878]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 362567]
|-
|3
|[[Абай Құнанбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13764]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 59359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 277857]
|-
|4
|[[Ақбөкен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 5141]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 25833]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 40674]
|-
|5
|[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 8861]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 27327]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 40692]
|-
|6
|[[Арнайы:Іздеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 32651]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 55494]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 214141]
|-
|7
|[[Ыбырай Алтынсарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 8257]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 35801]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 114994]
|-
|8
|[[Арқар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80 2696]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80 14005]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80 17211]
|-
|9
|[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14953]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 30194]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 131333]
|-
|10
|[[Қызғалдақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 3045]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 14169]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 21905]
|-
|11
|[[Бауыржан Момышұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9203]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28669]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 118726]
|-
|12
|[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 12817]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 34226]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 73502]
|-
|13
|[[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4470]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14962]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26597]
|-
|14
|[[Түпті жуа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BF%D1%82%D1%96_%D0%B6%D1%83%D0%B0 2133]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BF%D1%82%D1%96_%D0%B6%D1%83%D0%B0 10996]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BF%D1%82%D1%96_%D0%B6%D1%83%D0%B0 11216]
|-
|15
|[[:Сурет:SB - Kazakh woman on horse.jpg]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 3863]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 17230]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 17272]
|-
|16
|[[Айдын Ақанұлы Айымбетов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 3318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 10931]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 14540]
|-
|17
|[[Бесеудің хаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 2241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 12620]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 25914]
|-
|18
|[[Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 6363]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 19824]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 88168]
|-
|19
|[[Қазақстан музейлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3188]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 7644]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8799]
|-
|20
|[[Қызыл кітап]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 2754]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 11027]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 28791]
|-
|21
|[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4835]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 17274]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 102389]
|-
|22
|[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 4175]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 16521]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 68543]
|-
|23
|[[Өзбекәлі Жәнібеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5296]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 14604]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 33178]
|-
|24
|[[Күй аңызы (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 8382]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 10655]
|-
|25
|[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4103]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 12743]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 49679]
|-
|26
|[[Мемлекет астаналары тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 61443]
|-
|27
|[[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4644]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 12734]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 25102]
|-
|28
|[[Ахмет Байтұрсынұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4152]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 125067]
|-
|29
|[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 3219]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 11864]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 29795]
|-
|30
|[[Қазақстан Республикасының Ұлттық музейі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 2909]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 6689]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 13062]
|-
|31
|[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 18748]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 60630]
|-
|32
|[[Жуніс Сахиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1342]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%B5%D0%B2 6304]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%B5%D0%B2 9208]
|-
|33
|[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2269]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11205]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 55497]
|-
|34
|[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 2354]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 27485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 59086]
|-
|35
|[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3603]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 17765]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 78809]
|-
|36
|[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2025]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17766]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 40085]
|-
|37
|[[Қазақстан халқының бірлігі күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 5904]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 6468]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 7644]
|-
|38
|[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 3093]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 7030]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 7030]
|-
|39
|[[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9773]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 19023]
|-
|40
|[[Жоба:Уики-көктем 2026]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 6458]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 9038]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 9038]
|-
|41
|[[Махамбет Өтемісұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2130]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9380]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 55691]
|-
|42
|[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3471]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7753]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15644]
|-
|43
|[[Қазақ хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 4513]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 18363]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 84136]
|-
|44
|[[Күнделік.кз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 4930]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 17028]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 116333]
|-
|45
|[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4140]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 51775]
|-
|46
|[[Қажығали Мұханбетқалиұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3767]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6264]
|-
|47
|[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 1384]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 6911]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 18322]
|-
|48
|[[Желтоқсан көтерілісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 2420]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 6826]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 58720]
|-
|49
|[[Ұлы Отан соғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 5101]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 11349]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 25682]
|-
|50
|[[Міржақып Дулатұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2705]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13873]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 85539]
|-
|51
|[[Хиуаз Қайырқызы Доспанова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1807]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18860]
|-
|52
|[[КешYOU]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 3775]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 5841]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 11811]
|-
|53
|[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 1722]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 6337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 16281]
|-
|54
|[[Ілияс Жансүгіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2641]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 10946]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 43501]
|-
|55
|[[Қасым хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1900]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10200]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35537]
|-
|56
|[[Абай жолы (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 11176]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 40223]
|-
|57
|[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 2934]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 7537]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 25314]
|-
|58
|[[Қабдеш Жұмаділов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1700]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 7411]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16303]
|-
|59
|[[Қазақстан қорықтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7644]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 40591]
|-
|60
|[[Ғұндар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1667]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 8470]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 40275]
|-
|61
|[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3184]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8070]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 46795]
|-
|62
|[[Әмір Темір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 2820]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 8956]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 31050]
|-
|63
|[[Хақназар хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1175]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 21647]
|-
|64
|[[Несіпбек Тұрысбекұлы Айт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82 775]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82 6053]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82 8683]
|-
|65
|[[Бәйтерек (монумент)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 2192]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 6298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 27320]
|-
|66
|[[Шәмші Қалдаяқов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 3157]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 7058]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 27800]
|-
|67
|[[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 1767]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 8428]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 8428]
|-
|68
|[[Қорықтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3113]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 6354]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 33038]
|-
|69
|[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 2830]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 9108]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 23235]
|-
|70
|[[Әміре Қашаубаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1234]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5211]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14854]
|-
|71
|[[Қадыр Мырза Әлі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 2438]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 8283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 25917]
|-
|72
|[[Қасым Қайсенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3349]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7970]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16464]
|-
|73
|[[Сәкен Сейфуллин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2114]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 8432]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 36603]
|-
|74
|[[Әлемнің жеті кереметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 2076]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 10502]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 62788]
|-
|75
|[[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 2412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 7502]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 28387]
|-
|76
|[[Астана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2972]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 6941]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 37911]
|-
|77
|[[Жетіқарақшы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 804]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 11192]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 16078]
|-
|78
|[[Қожа Ахмет Ясауи]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 2313]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 8318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 50020]
|-
|79
|[[Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5515]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9390]
|-
|80
|[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2607]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 10441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 49777]
|-
|81
|[[Райымбек батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2892]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 4658]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 12645]
|-
|82
|[[Семей полигоны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 3278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 7037]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 29103]
|-
|83
|[[Түменбай Қуандық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3658]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3735]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 4402]
|-
|84
|[[Рақымжан Қошқарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3021]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5633]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10701]
|-
|85
|[[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 2500]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 7508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 41691]
|-
|86
|[[Есім хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1881]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5854]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20291]
|-
|87
|[[Асқар Алтай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 3666]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 5372]
|-
|88
|[[Қазақ халқының әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 990]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 5787]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 18057]
|-
|89
|[[Әбу Насыр Әл-Фараби]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 1973]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 12396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 67990]
|-
|90
|[[Астана мектеп оқушыларының сарайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3351]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3471]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3977]
|-
|91
|[[Жұмбақтас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 900]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 4299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 10863]
|-
|92
|[[Қазақстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 704]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4739]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17224]
|-
|93
|[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 839]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 4816]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 23192]
|-
|94
|[[Сарматтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 2813]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 4421]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 12461]
|-
|95
|[[Оралхан Бөкей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 6660]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 26139]
|-
|96
|[[Kaspi.kz]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Kaspi.kz 1641]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Kaspi.kz 3345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Kaspi.kz 4577]
|-
|97
|[[Тәуекел хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 897]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4999]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14680]
|-
|98
|[[Жасанды интеллект]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 2094]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 6905]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 33361]
|-
|99
|[[Қазақ хандары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2361]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 8642]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 41918]
|-
|100
|[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 1716]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 6522]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 65358]
|-
|101
|[[Құрманғазы Сағырбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8715]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 33376]
|-
|102
|[[Ғарышкер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80 929]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80 3375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80 6346]
|-
|103
|[[Сырым Датұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2910]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5819]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26780]
|-
|104
|[[Шыңғыс хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2340]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9502]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 66253]
|-
|105
|[[Фариза Оңғарсынова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1669]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20525]
|-
|106
|[[Темірхан Медетбек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA 874]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3070]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4382]
|-
|107
|[[Арыстан баб кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 2570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4664]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13909]
|-
|108
|[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1095]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5915]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21728]
|-
|109
|[[Алматы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 2249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 6448]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 28612]
|-
|110
|[[Юрий Алексеевич Гагарин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 2995]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 5257]
|-
|111
|[[Тахауи Ахтанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 276]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4319]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6554]
|-
|112
|[[Тұрар Рысқұлов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1517]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 4758]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18539]
|-
|113
|[[Қазақстан қалалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6016]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 25312]
|-
|114
|[[Қазақша жыл санау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 2181]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 9112]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 83023]
|-
|115
|[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1985]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 5453]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 19309]
|-
|116
|[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2222]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9684]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28138]
|-
|117
|[[Жүсіпбек Аймауытов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 1467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 5653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 30836]
|-
|118
|[[Абылай хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2044]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 59881]
|-
|119
|[[Жамбыл Жабайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1585]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20071]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47641]
|-
|120
|[[Баян Мақсатқызы Алагөзова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2027]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3428]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8275]
|-
|121
|[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2271]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8204]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 37132]
|-
|122
|[[Жәркен Бөдешұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3043]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4069]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6676]
|-
|123
|[[Тынымбай Нұрмағамбетов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 220]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 3557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 6625]
|-
|124
|[[Қазақстан 2030]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 1315]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 4991]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 12631]
|-
|125
|[[Жеті жарғы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 2418]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 7192]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 27568]
|-
|126
|[[Ерлан Жүніс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81 370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81 3170]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81 4005]
|-
|127
|[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1809]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 6547]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 24795]
|-
|128
|[[Қазақстан өзендері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1113]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4226]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 22228]
|-
|129
|[[Абдолла Ахметұлы Розыбакиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2616]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2714]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3295]
|-
|130
|[[Сақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7414]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 63930]
|-
|131
|[[Ұлпан (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1335]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 20393]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 41671]
|-
|132
|[[Ғаламшар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 745]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 3441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 11630]
|-
|133
|[[Қанипа Омарғалиқызы Бітібаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 583]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 6540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8766]
|-
|134
|[[Санжар Керімбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4470]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12732]
|-
|135
|[[Жүйелік блок]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 886]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 2628]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 6807]
|-
|136
|[[Әбіш Кекілбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1561]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7787]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26717]
|-
|137
|[[Төлен Әбдік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 2187]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 3368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 7910]
|-
|138
|[[Компьютер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 2143]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 4598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 21390]
|-
|139
|[[Мұхаммед]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1813]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 7678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 32307]
|-
|140
|[[Бесқонақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B 320]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B 3053]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B 4411]
|-
|141
|[[Наурыз мейрамы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 1653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 21735]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 30168]
|-
|142
|[[Алаш партиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1550]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 6890]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 41176]
|-
|143
|[[Жылқы малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1930]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6173]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 38023]
|-
|144
|[[Ғарышкерлер күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 179]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2516]
|-
|145
|[[Ұшқан ұя]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 1216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 5530]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 28525]
|-
|146
|[[Сұңғыла]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 2042]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 4074]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 7228]
|-
|147
|[[Әбілхан Қастеев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 1222]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 4418]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 19822]
|-
|148
|[[Құстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 959]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 4450]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 13350]
|-
|149
|[[Салқам Жәңгір хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4632]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15943]
|-
|150
|[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1468]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5588]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 28519]
|-
|151
|[[Отырар кітапханасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 230]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 2406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 3954]
|-
|152
|[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1157]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 4380]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 16828]
|-
|153
|[[Киіз үй]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 945]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 5033]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 24751]
|-
|154
|[[Уикипедия:Форум]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 2490]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 5587]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 21850]
|-
|155
|[[Мәңгілік бала бейне]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 5511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 7396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 17875]
|-
|156
|[[Үстеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 1415]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 4963]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 26495]
|-
|157
|[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 1540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 6129]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 34071]
|-
|158
|[[Еуропа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 1634]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 5151]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 26076]
|-
|159
|[[Нұрдәулет Бәбиханұлы Ақыш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%91%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88 1003]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%91%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88 2257]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%91%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88 3463]
|-
|160
|[[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1000]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13361]
|-
|161
|[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2250]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5949]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 32597]
|-
|162
|[[Қазақстан тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1739]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 5600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 32112]
|-
|163
|[[Авторлық құқық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 1376]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 2197]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 3534]
|-
|164
|[[Қазақ рулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2101]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6603]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 37218]
|-
|165
|[[Олжас Омарұлы Сүлейменов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2255]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4623]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16139]
|-
|166
|[[Қыз Жібек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2170]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4998]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 30743]
|-
|167
|[[Ақсу-Жабағылы қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1811]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 4240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 23667]
|-
|168
|[[Қытай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 1546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 4820]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 22775]
|-
|169
|[[Әт-Тәкуир сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2260]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4091]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9957]
|-
|170
|[[Барыс (жануар)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 659]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 2660]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 9886]
|-
|171
|[[Жұлдыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 513]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 2953]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 8341]
|-
|172
|[[Ұлы Жібек жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 2446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 7568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 45336]
|-
|173
|[[Америка Құрама Штаттары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1247]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5235]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 20254]
|-
|174
|[[Арыстанбаб]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 2004]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 4190]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 13742]
|-
|175
|[[Қазақ әліпбиі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 5480]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 28372]
|-
|176
|[[Кенесары хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1617]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6035]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35911]
|-
|177
|[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 3701]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31253]
|-
|178
|[[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1066]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 4292]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 21320]
|-
|179
|[[Баланы қырқынан шығару]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1696]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 6804]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 33464]
|-
|180
|[[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1964]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4002]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 22139]
|-
|181
|[[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2024)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 429]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 2338]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 4092]
|-
|182
|[[Түрік қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1778]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 7063]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 58295]
|-
|183
|[[Сын есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1264]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 4303]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 23429]
|-
|184
|[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6177]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30281]
|-
|185
|[[Шарын шатқалы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 958]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 3048]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 11149]
|-
|186
|[[Айша бибі кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1573]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3782]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 17057]
|-
|187
|[[Қазақ ұлттық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15866]
|-
|188
|[[Тәуке хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1943]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6174]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 22143]
|-
|189
|[[Қазақстандағы «қайта құру» саясаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%C2%AB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83%C2%BB_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 995]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%C2%AB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83%C2%BB_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 2394]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%C2%AB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83%C2%BB_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 10348]
|-
|190
|[[Сайын Мұратбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 675]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3022]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10892]
|-
|191
|[[Александрия кiтапханасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BAi%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 133]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BAi%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1867]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BAi%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 2568]
|-
|192
|[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1233]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5325]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 31664]
|-
|193
|[[Арал теңізі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1698]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 3609]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 23147]
|-
|194
|[[Қоңырат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1811]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 5789]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 23950]
|-
|195
|[[Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 586]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 2121]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 4802]
|-
|196
|[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 4221]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 20829]
|-
|197
|[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 1405]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 4546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 24869]
|-
|198
|[[Дәулеткерей Шығайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2899]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7080]
|-
|199
|[[Ақан сері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 1059]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 4145]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 17211]
|-
|200
|[[Менің атым Қожа (хикаят)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 1107]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 4379]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 20746]
|-
|201
|[[Құралайдың салқыны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 2393]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 3984]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 7984]
|-
|202
|[[Қазақстан қазақтарының аттас-тектестер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1823]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5944]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10519]
|-
|203
|[[Пернетақта]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 778]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 2123]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 6003]
|-
|204
|[[Қарлығаштар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80 449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80 2522]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80 8617]
|-
|205
|[[Ақбілек (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1015]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 27805]
|-
|206
|[[Арғын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 5056]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 23902]
|-
|207
|[[Төле би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1424]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 6098]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 29086]
|-
|208
|[[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1170]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 16261]
|-
|209
|[[Мұстафа Шоқай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 1293]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 4757]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 26428]
|-
|210
|[[Сөйлем мүшелері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1189]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3745]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 23815]
|-
|211
|[[Қазақ батырлар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1553]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29889]
|-
|212
|[[Өмірзая (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 897]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 4447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 32778]
|-
|213
|[[Бұқар жырау Қалқаманұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1166]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4176]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20496]
|-
|214
|[[Жер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 759]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 3053]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 14943]
|-
|215
|[[Каспий теңізі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1454]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 4046]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 21555]
|-
|216
|[[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 842]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 24873]
|-
|217
|[[Қазақстанның экологиялық проблемалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1494]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2943]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12434]
|-
|218
|[[Орбұлақ шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1542]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 4661]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 16391]
|-
|219
|[[Ғарыш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88 618]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88 2184]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88 5029]
|-
|220
|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2229]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6623]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26452]
|-
|221
|[[Ғұндар мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 736]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3366]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 17981]
|-
|222
|[[АҚШ штаттарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1369]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17742]
|-
|223
|[[Көксерек (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 957]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 5036]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 25498]
|-
|224
|[[Сан есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 808]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 3340]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 18547]
|-
|225
|[[Қазақстан халқы ассамблеясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 1298]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 3431]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 14332]
|-
|226
|[[Уикипедия:Уикипедия туралы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2377]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 5527]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 18642]
|-
|227
|[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1228]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 24015]
|-
|228
|[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 1349]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 4753]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 26924]
|-
|229
|[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1079]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2718]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2971]
|-
|230
|[[Шығыс Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1176]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3700]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19937]
|-
|231
|[[Махаббат, қызық мол жылдар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1665]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 4517]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 25525]
|-
|232
|[[Түркістан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1185]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3936]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19928]
|-
|233
|[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4554]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 24872]
|-
|234
|[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 4299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 39393]
|-
|235
|[[Жай сөйлем және оның түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 899]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2953]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11447]
|-
|236
|[[Қазақ театры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 2251]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 5917]
|-
|237
|[[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 766]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5307]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11014]
|-
|238
|[[Әлемдегі ең танымал мұражайлар тізімі (2014)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282014%29 297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282014%29 1883]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282014%29 4181]
|-
|239
|[[Алматы облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 994]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17602]
|-
|240
|[[Бақытсыз Жамал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1017]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 3869]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 26251]
|-
|241
|[[Алдаркөсе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D3%A9%D1%81%D0%B5 903]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D3%A9%D1%81%D0%B5 2658]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D3%A9%D1%81%D0%B5 7854]
|-
|242
|[[Туыстық атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4937]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 30894]
|-
|243
|[[Әл-Фатиха сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1458]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 7879]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 26514]
|-
|244
|[[Қазыбек би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 1337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 4310]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 23856]
|-
|245
|[[Ресей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 1211]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 3874]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 18464]
|-
|246
|[[Принтер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80 197]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80 1554]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80 2736]
|-
|247
|[[Жау тылындағы бала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1005]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 11117]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 20857]
|-
|248
|[[Футбол]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 1148]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2972]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 13128]
|-
|249
|[[Шөмішбай Нағашыбайұлы Сариев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%B2 598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2076]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3747]
|-
|250
|[[Тоғыз-құмалақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 880]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 3960]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 18096]
|-
|251
|[[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 1178]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 3441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 16439]
|-
|252
|[[Жапония]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1237]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 3750]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 17336]
|-
|253
|[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 915]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2962]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 59566]
|-
|254
|[[Қазақстан кітапханалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1527]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2071]
|-
|255
|[[Қасым Аманжолов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 964]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3168]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 13528]
|-
|256
|[[Ақтөбе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 910]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 3198]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 12676]
|-
|257
|[[Қазақстанның жеті кереметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 675]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3454]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 28024]
|-
|258
|[[Қазақ ұлттық киімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 838]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5676]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 21316]
|-
|259
|[[Қазақстан жол белгілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1125]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3800]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17541]
|-
|260
|[[1920-30 жылдарындағы Қазақстан әдебиеті мен өнері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 588]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 2280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 6724]
|-
|261
|[[Алгоритм]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 856]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 2183]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 7138]
|-
|262
|[[Жәнібек хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1075]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4515]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17733]
|-
|263
|[[Азия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1086]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 3555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 18576]
|-
|264
|[[Қазақстан аудандары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 947]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4024]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 30190]
|-
|265
|[[Тінтуір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%96%D1%80 585]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%96%D1%80 1564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%96%D1%80 2142]
|-
|266
|[[Ә. Қастеев атындағы өнер мұражайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98._%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 726]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98._%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 2005]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98._%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3842]
|-
|267
|[[Еділ қаған]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 577]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 2036]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 6002]
|-
|268
|[[Жусан иісі (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 941]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 3920]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 19115]
|-
|269
|[[Су]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83 803]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83 2259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83 11942]
|-
|270
|[[Бесікке салу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 840]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 12327]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 22938]
|-
|271
|[[Қазақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1046]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 16825]
|-
|272
|[[Қазақстандық Кеңес Одағының Батырлары (тізім)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1535]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 2650]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 6126]
|-
|273
|[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 919]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2584]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9337]
|-
|274
|[[Жеті қазына]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 1190]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 5222]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 22733]
|-
|275
|[[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 908]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6898]
|-
|276
|[[Интернет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 847]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 2350]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 7954]
|-
|277
|[[Үйсін мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1340]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 7400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 32323]
|-
|278
|[[Табиғат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 931]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 3249]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 14486]
|-
|279
|[[Зат есім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 984]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 3529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 28886]
|-
|280
|[[Қазақстанның Қызыл кітабы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 939]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2856]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 9647]
|-
|281
|[[Қазақстан көлдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 953]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3438]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20249]
|-
|282
|[[Рим империясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 728]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2143]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9052]
|-
|283
|[[Домбыра]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 1113]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 7113]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 21216]
|-
|284
|[[Әйтеке би]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1104]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 3634]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 19663]
|-
|285
|[[Қорқыт ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 983]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 3593]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 38533]
|-
|286
|[[Тағдыр (Қабдеш Жұмаділов)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B4%D1%8B%D1%80_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%29 444]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B4%D1%8B%D1%80_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%29 1738]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B4%D1%8B%D1%80_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%29 1738]
|-
|287
|[[Көзімнің қарасы...]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 984]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 3320]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 22322]
|-
|288
|[[Ақпараттық қауіпсіздік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 1004]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 2056]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 10997]
|-
|289
|[[Ұлы Қытай қорғаны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 308]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2191]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8115]
|-
|290
|[[Өзбекстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1043]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2898]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15375]
|-
|291
|[[Есік Алтын адамы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 1085]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 3145]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 41245]
|-
|292
|[[Біржан Қожағұлұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 958]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3174]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11975]
|-
|293
|[[Естай - Қорлан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1167]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2955]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 13543]
|-
|294
|[[Түйе малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2745]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12572]
|-
|295
|[[Галактика]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1582]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 3218]
|-
|296
|[[Үндістан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1031]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16436]
|-
|297
|[[Отырар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 907]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 2944]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 17861]
|-
|298
|[[Алтын Орда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1278]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 5777]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 37183]
|-
|299
|[[Сұлтанәлі Базарбайұлы Балғабай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1253]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1817]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2842]
|-
|300
|[[Марс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%81 638]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%81 1724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%81 5038]
|-
|301
|[[Сырым Датұлы бастаған қазақтардың ұлт-азаттық қозғалысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1274]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4138]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 21565]
|-
|302
|[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1671]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3626]
|-
|303
|[[Үй құстары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 52]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1885]
|-
|304
|[[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 828]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2850]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10070]
|-
|305
|[[Тұманбай Молдағалиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3103]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8630]
|-
|306
|[[Балқаш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 1076]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 2849]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 17922]
|-
|307
|[[Қабанбай батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1177]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 4118]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 23719]
|-
|308
|[[Экологиялық жүйе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 500]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 2042]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 6568]
|-
|309
|[[Жаһандану]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 523]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 2025]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 10302]
|-
|310
|[[ChatGPT]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=ChatGPT 1037]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ChatGPT 2904]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=ChatGPT 9743]
|-
|311
|[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 995]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2740]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9484]
|-
|312
|[[Күн жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 745]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2287]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 9348]
|-
|313
|[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 68]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1367]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1837]
|-
|314
|[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1070]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17122]
|-
|315
|[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 1052]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 5397]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 29496]
|-
|316
|[[Қорғансыздың күні (әңгіме)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 723]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 3029]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 14642]
|-
|317
|[[Жеңіс күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 3811]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 4439]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 5304]
|-
|318
|[[Түркістан (қала)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1204]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 19349]
|-
|319
|[[Дулат Исабеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 985]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 17486]
|-
|320
|[[Наймандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1240]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 26707]
|-
|321
|[[Сүтқоректілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 806]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2256]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 10779]
|-
|322
|[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3376]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 13983]
|-
|323
|[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 491]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2094]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17502]
|-
|324
|[[Қазақ шежірелерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1107]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3745]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15670]
|-
|325
|[[Сабақтас құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 894]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 3476]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 12868]
|-
|326
|[[Шымкент]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 996]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 3172]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 16174]
|-
|327
|[[Тың игеру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 703]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 2069]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 12662]
|-
|328
|[[Қазақша Уикипедия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 972]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2851]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 7537]
|-
|329
|[[Көшпенділер (трилогия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 905]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 3187]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 14352]
|-
|330
|[[Керей хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 817]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4404]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20609]
|-
|331
|[[Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1303]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 3726]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 12767]
|-
|332
|[[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 720]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 3785]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 18198]
|-
|333
|[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1289]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3866]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16427]
|-
|334
|[[Филипп Исаевич Голощёкин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 2081]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 6188]
|-
|335
|[[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 876]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2699]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 12708]
|-
|336
|[[Қаңлылар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1165]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 8690]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 30185]
|-
|337
|[[Жануарлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 712]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 2642]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 13460]
|-
|338
|[[Қазақ тілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1063]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15568]
|-
|339
|[[Қайрат Нұртас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 924]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2901]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 12638]
|-
|340
|[[Тел өскен ұл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB_%D3%A9%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B1%D0%BB 264]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB_%D3%A9%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B1%D0%BB 1373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB_%D3%A9%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B1%D0%BB 1952]
|-
|341
|[[Мүшел жас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 1295]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 3683]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 19743]
|-
|342
|[[Мұнай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 1042]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 2503]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 10746]
|-
|343
|[[Алтынемел ұлттық паркі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 1051]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 1973]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 7666]
|-
|344
|[[Қыпшақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1183]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4607]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 27318]
|-
|345
|[[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 680]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2801]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10692]
|-
|346
|[[Ақтөбе облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 904]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2748]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12428]
|-
|347
|[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1100]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 4316]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 26072]
|-
|348
|[[Қырғызстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 983]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12118]
|-
|349
|[[Қазақ газеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 899]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 3887]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 15786]
|-
|350
|[[Айтыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 976]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 2331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 12034]
|-
|351
|[[Қарағанды облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 829]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2718]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14097]
|-
|352
|[[Көктем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC 427]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC 2425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC 4728]
|-
|353
|[[Қазақстандағы туризм]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1137]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1847]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 5360]
|-
|354
|[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1135]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3188]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15387]
|-
|355
|[[Алланың есімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1085]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4698]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23009]
|-
|356
|[[Қазақстанның сыртқы саясаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 955]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 2122]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 7450]
|-
|357
|[[Қарғын (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 966]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2817]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 11344]
|-
|358
|[[Асан қайғы Сәбитұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 834]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3452]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19928]
|-
|359
|[[Түркия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 987]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 2898]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 12001]
|-
|360
|[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1019]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2889]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 24872]
|-
|361
|[[Алаш партиясының бағдарламасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1008]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 3525]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 16075]
|-
|362
|[[ЮНЕСКО]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 317]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 1999]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 6026]
|-
|363
|[[Темірқазық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 357]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 1901]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 4939]
|-
|364
|[[Монитор]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80 432]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80 1268]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80 3572]
|-
|365
|[[Леонардо да Винчи]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE_%D0%B4%D0%B0_%D0%92%D0%B8%D0%BD%D1%87%D0%B8 372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE_%D0%B4%D0%B0_%D0%92%D0%B8%D0%BD%D1%87%D0%B8 1602]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE_%D0%B4%D0%B0_%D0%92%D0%B8%D0%BD%D1%87%D0%B8 4467]
|-
|366
|[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3102]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13399]
|-
|367
|[[Бірінші Мемлекеттік Дума]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 1006]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 3725]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 14250]
|-
|368
|[[Етістік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 832]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 3246]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 19476]
|-
|369
|[[:Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2264]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3183]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5235]
|-
|370
|[[ДНҚ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 633]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 2424]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 15206]
|-
|371
|[[Python]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=Python 911]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Python 2149]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=Python 7052]
|-
|372
|[[Кітап]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 581]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 2035]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 6296]
|-
|373
|[[Абайдың қара сөздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 823]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2696]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15959]
|-
|374
|[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 719]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2676]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9257]
|-
|375
|[[Мекемтас Мырзахметұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1671]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4619]
|-
|376
|[[Медеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 673]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 1839]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 7862]
|-
|377
|[[Шолпан (ғаламшар)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 443]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 1680]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 5939]
|-
|378
|[[Галстук]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 1366]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 1748]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 2552]
|-
|379
|[[Африка]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 788]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2705]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 16377]
|-
|380
|[[Қазақстандағы ұжымдастыру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 2489]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 12813]
|-
|381
|[[Ислам]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 843]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 3552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 15187]
|-
|382
|[[Шахмет Құсайынұлы Құсайынов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 706]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1470]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3111]
|-
|383
|[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 924]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2947]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15139]
|-
|384
|[[Қазақ хандығының құрылуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 908]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 5712]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 24934]
|-
|385
|[[Исатай-Махамбет көтерілісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 848]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 3862]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 19039]
|-
|386
|[[Тыныс алу жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 571]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2637]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 16136]
|-
|387
|[[Адай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 1067]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 3989]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 16645]
|-
|388
|[[Ұлытау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 874]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2835]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11905]
|-
|389
|[[Дулат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 987]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 3303]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 17367]
|-
|390
|[[Тәуелсіз Қазақстан тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 758]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2061]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 12813]
|-
|391
|[[Жүсіп Баласағұни]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 702]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 2701]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 25723]
|-
|392
|[[Жаңа экономикалық саясат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 841]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 2509]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 11732]
|-
|393
|[[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 434]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 1805]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 5382]
|-
|394
|[[Маңғыстау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 934]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2793]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13840]
|-
|395
|[[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 459]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3476]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8677]
|-
|396
|[[Тыныс белгілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1202]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2282]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8816]
|-
|397
|[[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 854]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 4200]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 24776]
|-
|398
|[[Франция Ұлттық кітапханасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 480]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1119]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1379]
|-
|399
|[[Қазақтың ұлттық тағамдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 73]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 7989]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 18627]
|-
|400
|[[Көне түркі жазбалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1015]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3109]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 37131]
|-
|401
|[[Қайта құру кезеңі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96 504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96 1685]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96 7313]
|-
|402
|[[Нұркен Әбдіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1079]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2206]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 3949]
|-
|403
|[[Есмұхан Несіпбайұлы Обаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1193]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1499]
|-
|404
|[[Одағай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 867]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 3036]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 13641]
|-
|405
|[[Жамбыл облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 757]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2783]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13336]
|-
|406
|[[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 652]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 2459]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 8273]
|-
|407
|[[Театр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80 455]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80 1799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80 6361]
|-
|408
|[[Жаяу Мұса Байжанұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 640]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2361]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8209]
|-
|409
|[[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 1079]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 1819]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 7199]
|-
|410
|[[Саңырауқұлақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1928]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 9352]
|-
|411
|[[Плагиат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%B0%D1%82 666]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%B0%D1%82 1339]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%B0%D1%82 2014]
|-
|412
|[[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 711]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2833]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 16948]
|-
|413
|[[Рзақұл Сәденұлы Нұртаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1076]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1209]
|-
|414
|[[Қазақстанның ХХ ғасырдың бас кезіндегі оқу-ағарту ісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 487]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 2215]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 9207]
|-
|415
|[[Қазақ солдаты (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 864]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1684]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3743]
|-
|416
|[[Батыс Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 959]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2754]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13042]
|-
|417
|[[Табын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 1046]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 3060]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 12835]
|-
|418
|[[Албан руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 974]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 3041]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 14669]
|-
|419
|[[Туризм]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 953]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1695]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 6639]
|-
|420
|[[Жуа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%83%D0%B0 291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%83%D0%B0 1142]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%83%D0%B0 1890]
|-
|421
|[[Кеңес Одағының Батыры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 766]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 1745]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 5018]
|-
|422
|[[Қарахан мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1261]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 4138]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 32746]
|-
|423
|[[Асқазан аурулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 921]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3063]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 24135]
|-
|424
|[[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 2934]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 4100]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 7224]
|-
|425
|[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1814]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2767]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 7802]
|-
|426
|[[Тас дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1262]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 3291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 32318]
|-
|427
|[[Аспан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 297]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 1402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 3230]
|-
|428
|[[Жүсіп Ақшораев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 515]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2078]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5346]
|-
|429
|[[Төреғали Төреəліұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 487]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1874]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5473]
|-
|430
|[[Қызыл жебе (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 860]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2325]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 8097]
|-
|431
|[[Корея Республикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 832]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2332]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 9352]
|-
|432
|[[Табиғатты қорғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 804]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 2279]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 12098]
|-
|433
|[[Тәттімбет Қазанғапұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF%D2%B1%D0%BB%D1%8B 576]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1855]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7284]
|-
|434
|[[Мақала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 799]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 2214]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 8517]
|-
|435
|[[Ғабиден Мұстафин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 828]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 2824]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 10019]
|-
|436
|[[Қасым ханның қасқа жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 3259]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 12800]
|-
|437
|[[Қызылорда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 891]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 2538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 12425]
|-
|438
|[[Қояндар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 485]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1681]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 11114]
|-
|439
|[[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 750]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13185]
|-
|440
|[[Ысты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 979]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2812]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11132]
|-
|441
|[[Мөлдір Әуелбекова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 998]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1862]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4629]
|-
|442
|[[Мона Лиза]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D0%B8%D0%B7%D0%B0 241]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D0%B8%D0%B7%D0%B0 1497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D0%B8%D0%B7%D0%B0 3551]
|-
|443
|[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 854]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2736]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 11826]
|-
|444
|[[Таз руы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 618]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 2218]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 7012]
|-
|445
|[[Қазақстан туы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 760]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 2584]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 19336]
|-
|446
|[[:Санат:Қазақстан әншілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 741]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2740]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12397]
|-
|447
|[[Жыныстық қатынас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 1000]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 8337]
|-
|448
|[[Кіші жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 970]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 3248]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 16312]
|-
|449
|[[Шие]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 883]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 1123]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 2245]
|-
|450
|[[Лувр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D1%83%D0%B2%D1%80 310]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D1%83%D0%B2%D1%80 1306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D1%83%D0%B2%D1%80 2724]
|-
|451
|[[Волейбол]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 700]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2196]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 11254]
|-
|452
|[[Электронды пошта]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%BE%D1%88%D1%82%D0%B0 270]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%BE%D1%88%D1%82%D0%B0 1508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%BE%D1%88%D1%82%D0%B0 4102]
|-
|453
|[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 725]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2164]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11785]
|-
|454
|[[Қазақстан ғалымдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1840]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4901]
|-
|455
|[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 828]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2510]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12310]
|-
|456
|[[Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1438]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2247]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3882]
|-
|457
|[[Аңырақай шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1054]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 3873]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 19966]
|-
|458
|[[Сөз таптары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1027]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2632]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 15016]
|-
|459
|[[Шұғаның белгісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 2515]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 14652]
|-
|460
|[[Бейсенбай Кенжебаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 399]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2951]
|-
|461
|[[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 888]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 2591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 8257]
|-
|462
|[[Әлем елдерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 845]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2654]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13204]
|-
|463
|[[Киелі жануарлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 687]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 994]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1458]
|-
|464
|[[Бүркіт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 576]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 2473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 8138]
|-
|465
|[[Гераклит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D1%82 86]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D1%82 1042]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D1%82 1563]
|-
|466
|[[Батыр Баян (поэма)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 779]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 2763]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 18336]
|-
|467
|[[Ақмола облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 639]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2274]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10694]
|-
|468
|[[Салауат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 891]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 5018]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 23527]
|-
|469
|[[Метафора]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 2482]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 13012]
|-
|470
|[[Абай облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 691]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2308]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11096]
|-
|471
|[[Әлімұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1020]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3070]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15352]
|-
|472
|[[Еңлік-Кебек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 659]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2187]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 15948]
|-
|473
|[[Батыс Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 746]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2353]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15269]
|-
|474
|[[Қазақстан соғыстан кейінгі кезеңде]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5 292]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5 1417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5 8239]
|-
|475
|[[Әпке (драма)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 596]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 7790]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 19701]
|-
|476
|[[Етеккір]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 721]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 2871]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 19035]
|-
|477
|[[Қазақтың боғауыз сөздері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1090]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3378]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12658]
|-
|478
|[[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 691]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2210]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9453]
|-
|479
|[[Тұсаукесер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 630]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 4343]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 19279]
|-
|480
|[[Батыс Түрік қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 979]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 3613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 31744]
|-
|481
|[[Халық қаһарманы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 885]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1844]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7760]
|-
|482
|[[Қызылорда облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 872]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12093]
|-
|483
|[[Ақ Орда (мемлекет)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 1102]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 5343]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 32920]
|-
|484
|[[Келес]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81 614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81 1062]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81 1849]
|-
|485
|[[Жеті ата]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 821]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 3277]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15544]
|-
|486
|[[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2025)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282025%29 320]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282025%29 1252]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282025%29 2030]
|-
|487
|[[Германия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 721]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2330]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10991]
|-
|488
|[[:Санат:Қазақ ақындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2102]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6918]
|-
|489
|[[Шылау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 911]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 2691]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 22824]
|-
|490
|[[Жасуша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 643]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 2647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 30651]
|-
|491
|[[Жетісу облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 732]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10821]
|-
|492
|[[Қарағанды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 670]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1945]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 9022]
|-
|493
|[[Өсімдіктер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 2022]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 12829]
|-
|494
|[[Орыс асханасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 729]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1054]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1627]
|-
|495
|[[Ас қорыту жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 537]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2325]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 15741]
|-
|496
|[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 868]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 3074]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 18683]
|-
|497
|[[Мысық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 415]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 1557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 6270]
|-
|498
|[[Аңыздың ақыры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 488]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 2250]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 19033]
|-
|499
|[[Сіргелі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 934]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 2633]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 12676]
|-
|500
|[[Салауатты өмір салты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 262]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1403]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 6570]
|-
|501
|[[Септік жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 629]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 2580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 18416]
|-
|502
|[[Қазақстан азамат соғысы жылдарында]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 1967]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 9469]
|-
|503
|[[Ілияс Есенберлин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 911]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 3071]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 13069]
|-
|504
|[[Қазақстан теңгесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 602]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 2056]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 21289]
|-
|505
|[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 824]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2438]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12542]
|-
|506
|[[Зейнеп Ахметова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1703]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6255]
|-
|507
|[[Наурызым қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 788]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1964]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 11473]
|-
|508
|[[Аустралия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 634]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 2275]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 10146]
|-
|509
|[[Қатысушы:1nter pares]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A1nter_pares 564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A1nter_pares 1657]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A1nter_pares 2422]
|-
|510
|[[Тайқазан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 1073]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 2629]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 10150]
|-
|511
|[[Тоқырау жылдарындағы Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 538]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1483]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10255]
|-
|512
|[[Қатысушы:Rasulbek Adil]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 602]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 2428]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 2603]
|-
|513
|[[Сегізаяқ (өлең)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 1919]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 23917]
|-
|514
|[[Қазақтың музыкалық аспаптары тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 681]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1928]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 9857]
|-
|515
|[[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 576]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2194]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 9189]
|-
|516
|[[Сөз табы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 772]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2291]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 16277]
|-
|517
|[[Мәңгілік ел қақпасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 452]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 2763]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 18188]
|-
|518
|[[Әсет Найманбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 619]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1584]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3547]
|-
|519
|[[Ботай мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 997]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 3244]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 27530]
|-
|520
|[[Алаш Орда]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 635]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 3066]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 15924]
|-
|521
|[[Бактериялар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 820]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 1952]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 10434]
|-
|522
|[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 823]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1899]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7198]
|-
|523
|[[Ұйғырлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 792]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 6322]
|-
|524
|[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1059]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2124]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8127]
|-
|525
|[[Ай (серік)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9_%28%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%29 510]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9_%28%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%29 1452]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9_%28%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%29 6238]
|-
|526
|[[Бесін намазы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 708]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 5212]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 22816]
|-
|527
|[[Құнанбай Өскенбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 682]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11930]
|-
|528
|[[Криштиану Роналду]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 684]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 2028]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 9410]
|-
|529
|[[Ақтабан шұбырынды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 901]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 3864]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 18044]
|-
|530
|[[Мұхаметжан Тынышбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 806]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2250]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12339]
|-
|531
|[[Аралас құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1464]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 4220]
|-
|532
|[[Дүниежүзілік көрме (2017)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D0%BC%D0%B5_%282017%29 772]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D0%BC%D0%B5_%282017%29 2175]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D0%BC%D0%B5_%282017%29 11759]
|-
|533
|[[Қазақ билері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 673]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2410]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12734]
|-
|534
|[[Есім ханның ескі жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 640]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1975]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 5630]
|-
|535
|[[Ұлыбритания]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 595]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2061]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 9879]
|-
|536
|[[Нұралы хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 823]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1868]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6417]
|-
|537
|[[Қожа]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 813]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 2966]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 14545]
|-
|538
|[[Танымал қазақтардың тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 490]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1655]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8452]
|-
|539
|[[Франция]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 622]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 2067]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 10625]
|-
|540
|[[Гиннесс рекордтар кітабы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81_%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 213]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81_%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 1299]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81_%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2447]
|-
|541
|[[Желтоқсан көтерілісіне қатысқандар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18401]
|-
|542
|[[Ақмешіт әулие үңгірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 897]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 2103]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 5928]
|-
|543
|[[Исатай Тайманұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 633]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2436]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15839]
|-
|544
|[[Қорғалжын қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 762]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 2031]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 12664]
|-
|545
|[[Қазақстан Республикасының Орталық мемлекеттік мұражайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1168]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3473]
|-
|546
|[[:Санат:Қазақ жазушылары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 487]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5359]
|-
|547
|[[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 575]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 2341]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 5215]
|-
|548
|[[Илон Маск]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 1309]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 1757]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 3849]
|-
|549
|[[Халел Досмұхамедов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 489]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 2085]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 7545]
|-
|550
|[[Түркістан автономиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 602]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2531]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12723]
|-
|551
|[[Аққан жұлдыз (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1170]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3270]
|-
|552
|[[Тараз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 640]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 2387]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 11358]
|-
|553
|[[Ясин сүресі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 628]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3070]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9346]
|-
|554
|[[Қаракесек (Арғын)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 777]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2686]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 12668]
|-
|555
|[[Оңтүстік Америка]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 518]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2126]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 15932]
|-
|556
|[[Ұлы жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 786]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2716]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 17252]
|-
|557
|[[Қазан төңкерісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 545]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 2175]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 9949]
|-
|558
|[[Жошы хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 780]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2807]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16062]
|-
|559
|[[Көңіл шай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 749]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 2371]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 11732]
|-
|560
|[[Испания]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 534]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1926]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 6602]
|-
|561
|[[Өскемен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 665]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 2230]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 10006]
|-
|562
|[[Екінші Мемлекеттік Дума]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 737]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 2698]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 11552]
|-
|563
|[[Есімдік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 703]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 2647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 22202]
|-
|564
|[[Қан мен тер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 2086]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 12929]
|-
|565
|[[Жоңғар шапқыншылығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 661]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 2626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 17019]
|-
|566
|[[Қ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A 828]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A 2223]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A 7711]
|-
|567
|[[Чернобыль апаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D1%8C_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 642]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D1%8C_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 1229]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D1%8C_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 2996]
|-
|568
|[[Халықаралық ұйымдар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 769]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 2119]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 7064]
|-
|569
|[[Кітапхана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1161]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3992]
|-
|570
|[[Қазақстан географиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 828]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2246]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 14888]
|-
|571
|[[Балықтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 599]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2091]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 9732]
|-
|572
|[[Оңтүстік Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 620]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2066]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12223]
|-
|573
|[[Ақжол Нұсқабекұлы Мейірбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 623]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3737]
|-
|574
|[[Ерке сылқым (күй)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1995]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 7152]
|-
|575
|[[Күләш Ділдәқызы Ахметова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D3%99%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 502]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D3%99%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1303]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D3%99%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4564]
|-
|576
|[[Ханзада Жумонг (телехикая)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 695]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 3040]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 7913]
|-
|577
|[[Моғолстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 924]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4315]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 21350]
|-
|578
|[[Қуық түбі безінің қабынуы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 699]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 2236]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 16726]
|-
|579
|[[Құс жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 265]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1071]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 3859]
|-
|580
|[[Қазақстан темір жолы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1858]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 8968]
|-
|581
|[[АҚШ президенттерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 565]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2195]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8916]
|-
|582
|[[Теміреткі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 679]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 2443]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 14512]
|-
|583
|[[Нұрсұлу Елубайқызы Тапалова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 381]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 988]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2277]
|-
|584
|[[Робот]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 620]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 2347]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 10395]
|-
|585
|[[Франция қалаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 638]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2142]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7842]
|-
|586
|[[Бұрындық хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 573]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2982]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11160]
|-
|587
|[[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 622]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2486]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9534]
|-
|588
|[[Қазақстанның пайдалы қазбалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 728]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2258]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12705]
|-
|589
|[[Ми]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B8 388]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8 2412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B8 12670]
|-
|590
|[[Осман империясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 739]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2731]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13637]
|-
|591
|[[Қазақстандағы саяси партиялар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2342]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 9126]
|-
|592
|[[Татарлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 709]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1161]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 3292]
|-
|593
|[[Қазақстан мерекелері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 913]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2561]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 4306]
|-
|594
|[[Құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2016]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 11733]
|-
|595
|[[Кәмшат Жолдыбаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 809]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1392]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 3678]
|-
|596
|[[Домалақ ана]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 694]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2237]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8720]
|-
|597
|[[Роза Мұқанова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1787]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2380]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4493]
|-
|598
|[[Күн (жұлдыз)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 476]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 1352]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 6306]
|-
|599
|[[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 725]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 1875]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 10282]
|-
|600
|[[Ақтамберді Сарыұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 825]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2648]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17931]
|-
|601
|[[Қазақстан индустрияландыру кезеңінде]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 429]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 1946]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 13108]
|-
|602
|[[Солтүстік Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 602]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1920]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11540]
|-
|603
|[[Мұражай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 1172]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 5629]
|-
|604
|[[Мөде қаған]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%B4%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 237]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%B4%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 1356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%B4%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 5451]
|-
|605
|[[Өзін-өзі өлтіру]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 619]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 2154]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 8912]
|-
|606
|[[Күй]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 313]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 1478]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 5127]
|-
|607
|[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 672]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2855]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7142]
|-
|608
|[[Ертіс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 490]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 1827]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 13504]
|-
|609
|[[Мата атаулары мен түрлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 781]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2248]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9083]
|-
|610
|[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 578]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2658]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8241]
|-
|611
|[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 765]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15685]
|-
|612
|[[Мұхит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 532]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 2099]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 15398]
|-
|613
|[[Италия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 500]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1810]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 7788]
|-
|614
|[[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2539]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9031]
|-
|615
|[[Бақбақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 750]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 1416]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 4397]
|-
|616
|[[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 757]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 1965]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 7837]
|-
|617
|[[Жаныс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 896]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2472]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11704]
|-
|618
|[[АИВ/ЖИТС]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 474]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 1775]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 10924]
|-
|619
|[[Ғылым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 673]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 1612]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 9414]
|-
|620
|[[Әзербайжан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 669]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1605]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 5619]
|-
|621
|[[Қазақстан 2050]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 698]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 1467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 5057]
|-
|622
|[[Жазира Сайлауқызы Байырбекова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 237]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4573]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7535]
|-
|623
|[[Мәлік Ғабдуллин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 845]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1698]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 12691]
|-
|624
|[[Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3971]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11465]
|-
|625
|[[Уикипедия:Форум/Басқалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 659]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1499]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3796]
|-
|626
|[[Өзбектер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 661]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1226]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 4285]
|-
|627
|[[Салалас құрмалас сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 584]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2035]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 10399]
|-
|628
|[[Химиялық элементтер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 705]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2243]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15252]
|-
|629
|[[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 462]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1464]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 3724]
|-
|630
|[[Қола дәуірі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 852]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2744]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 29506]
|-
|631
|[[Шығай хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 505]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2100]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7275]
|-
|632
|[[Мәдениет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 539]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 1928]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 13148]
|-
|633
|[[Кемпірқосақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B 375]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B 1091]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B 3702]
|-
|634
|[[Шақ (етістік)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 540]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 1829]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 10599]
|-
|635
|[[Қырғыз асханасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 999]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1567]
|-
|636
|[[Қазақстанның тұңғыш мектептері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 593]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1726]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 6773]
|-
|637
|[[Наурыз көже]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 532]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 6796]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 8243]
|-
|638
|[[Қазақстан астанасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 703]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1562]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 7957]
|-
|639
|[[Өт айдайтын дәрілер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 741]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2221]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 9436]
|-
|640
|[[Таласбек Әсемқұлов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 531]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3303]
|-
|641
|[[Қазақтың 500 ән-күйі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 317]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 1859]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 13183]
|-
|642
|[[Ақтау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 578]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1939]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 9724]
|-
|643
|[[Қан топтары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 629]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2453]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 14085]
|-
|644
|[[Менің атым Қожа (фильм)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 603]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 2902]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 11522]
|-
|645
|[[Сөйлем]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 577]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1774]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 8471]
|-
|646
|[[Қарағай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 672]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 1216]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 4955]
|-
|647
|[[Адам даму индексі бойынша елдер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1174]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3802]
|-
|648
|[[Жүрек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 580]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 2032]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 11180]
|-
|649
|[[Иосиф Виссарионович Сталин]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%92%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 428]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%92%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1682]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%92%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 6991]
|-
|650
|[[Махмұд Қашқари]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 533]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 2106]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 13907]
|-
|651
|[[Ұйқы безі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 2119]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 9095]
|-
|652
|[[Мұхаммед Хайдар Дулати]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 2060]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 10591]
|-
|653
|[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 686]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 2454]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 11764]
|-
|654
|[[Шарана шайқау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 322]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 3784]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 7319]
|-
|655
|[[Павлодар облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 611]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1650]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8389]
|-
|656
|[[Шоқжұлдыздар бойынша жұлдыздар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1444]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4945]
|-
|657
|[[Николай Коперник]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA 360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA 1127]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA 3964]
|-
|658
|[[Жәңгір хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 484]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1776]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3848]
|-
|659
|[[Сүйінбай Аронұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3555]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16803]
|-
|660
|[[Ежелгі Рим]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%A0%D0%B8%D0%BC 292]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%A0%D0%B8%D0%BC 1157]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%A0%D0%B8%D0%BC 4357]
|-
|661
|[[Қасқыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 437]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 1824]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 9635]
|-
|662
|[[Шеркеш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 671]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 2110]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 9659]
|-
|663
|[[Қаһар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 655]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2825]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 15075]
|-
|664
|[[1921-1922 жылдардағы ашаршылық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 444]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1661]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 6995]
|-
|665
|[[Алаш автономиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 518]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2586]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12749]
|-
|666
|[[Раушангүлділер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D2%AF%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D2%AF%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1282]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D2%AF%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 5724]
|-
|667
|[[Шоқжұлдыз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1478]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 4557]
|-
|668
|[[Түйелер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 355]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 1967]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 10701]
|-
|669
|[[Атырау облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 576]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1885]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9177]
|-
|670
|[[Ақсақ құлан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 5114]
|-
|671
|[[Орта жүз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 625]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2383]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 13889]
|-
|672
|[[Жаужүрек мың бала]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 454]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1821]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 6463]
|-
|673
|[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 705]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2130]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8562]
|-
|674
|[[Жиембет жырау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 649]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 2294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 12826]
|-
|675
|[[Қант диабеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 2239]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 11558]
|-
|676
|[[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2739]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14070]
|-
|677
|[[Түргеш қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 633]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2510]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 25972]
|-
|678
|[[Солтүстік Америка]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 440]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1931]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 13355]
|-
|679
|[[Мәтін]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 564]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 2203]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 12514]
|-
|680
|[[Тiлеуке Құлекеұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2i%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 668]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2i%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1403]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2i%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3133]
|-
|681
|[[КСРО ыдырауы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B 428]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B 1217]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B 5841]
|-
|682
|[[Орал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 570]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 1954]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 9524]
|-
|683
|[[Бейбітшілік және келісім сарайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1313]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 5692]
|-
|684
|[[Спорт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82 683]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82 1088]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82 4531]
|-
|685
|[[Айқын Төлепберген]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 777]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 2099]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 5999]
|-
|686
|[[Барсакелмес қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 606]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1747]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 14475]
|-
|687
|[[Еңлік — Кебек (пьеса)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 1471]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 8908]
|-
|688
|[[Геродот]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 704]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 1276]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 6725]
|-
|689
|[[Көтеш Райымбекұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 537]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1030]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2101]
|-
|690
|[[Пысықтауыш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 508]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 2150]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 11183]
|-
|691
|[[Сөз тіркесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 577]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 2265]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 19527]
|-
|692
|[[Жабайы алма (повесть)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 683]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2053]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 7921]
|-
|693
|[[:Сурет:Asian Barred Owlet in Kaziranga National Park March 2025 by Tisha Mukherjee 01.jpg]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAsian_Barred_Owlet_in_Kaziranga_National_Park_March_2025_by_Tisha_Mukherjee_01.jpg 680]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAsian_Barred_Owlet_in_Kaziranga_National_Park_March_2025_by_Tisha_Mukherjee_01.jpg 680]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAsian_Barred_Owlet_in_Kaziranga_National_Park_March_2025_by_Tisha_Mukherjee_01.jpg 680]
|-
|694
|[[Қыз Жібек (фильм)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 971]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 1972]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 8847]
|-
|695
|[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 963]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 2284]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 8471]
|-
|696
|[[Алаш қозғалысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2001]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8927]
|-
|697
|[[Бәйдібек Қарашаұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 717]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2061]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8474]
|-
|698
|[[Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 475]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 1837]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 8514]
|-
|699
|[[Қой малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 733]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1944]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11014]
|-
|700
|[[ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 145]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1055]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2165]
|-
|701
|[[Дулат Бабатайұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 677]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20029]
|-
|702
|[[Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбеков]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 465]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1897]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 21648]
|-
|703
|[[Көңіл толқыны (күй)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 491]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1787]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 7128]
|-
|704
|[[Ғани Мұратбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1484]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4504]
|-
|705
|[[Құран]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 609]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 3186]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 11176]
|-
|706
|[[Көз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 604]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 2230]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 9554]
|-
|707
|[[Дүние жүзінің саяси картасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 673]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 1723]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 6370]
|-
|708
|[[Мәскеу шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 546]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 998]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2763]
|-
|709
|[[Публицистикалық стиль]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 565]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 2092]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 10787]
|-
|710
|[[Жылқы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 448]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 1850]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 10848]
|-
|711
|[[Руслан Тай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 1543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 2399]
|-
|712
|[[Қазақстан Республикасының ұлттық кітапханасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 398]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1116]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4337]
|-
|713
|[[:Санат:Африка елдері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 698]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2063]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9434]
|-
|714
|[[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 527]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3907]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16629]
|-
|715
|[[Астана Опера]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 306]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 825]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 4381]
|-
|716
|[[Қостанай облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 532]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1650]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8758]
|-
|717
|[[Оғыз мемлекеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 750]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2832]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 24500]
|-
|718
|[[Есет Көтібарұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 888]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2899]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13442]
|-
|719
|[[Қазақстан халқы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 1395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 6915]
|-
|720
|[[Орыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1296]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 4380]
|-
|721
|[[Семирамида аспалы бағы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 318]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 1472]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 10108]
|-
|722
|[[Қазақстан Республикасының заңдары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2048]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10183]
|-
|723
|[[Украин асханасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 722]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 822]
|-
|724
|[[Иса Мәсіх]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 437]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 1681]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 5072]
|-
|725
|[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2214]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6705]
|-
|726
|[[Алғашқы көмек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA 531]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA 1217]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA 5660]
|-
|727
|[[Балбырауын (күй)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 244]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1316]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 4036]
|-
|728
|[[Ағылшын тілі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 532]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1552]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 6864]
|-
|729
|[[Табылды Досымов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 627]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1852]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 12268]
|-
|730
|[[Бразилия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F 522]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F 6397]
|-
|731
|[[Мастопатия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 554]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 1942]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 13021]
|-
|732
|[[Көпен Әмірбек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 610]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1112]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3543]
|-
|733
|[[Теміртау жұмысшыларының көтерілісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 261]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 876]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 2669]
|-
|734
|[[Оқшау сөздер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D2%9B%D1%88%D0%B0%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%9B%D1%88%D0%B0%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 1335]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D2%9B%D1%88%D0%B0%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 5808]
|-
|735
|[[Сыбайлас жемқорлық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 463]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1725]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 8769]
|-
|736
|[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 698]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2007]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11080]
|-
|737
|[[Шал мен теңіз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 1140]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 1693]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 4327]
|-
|738
|[[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 495]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1956]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 17965]
|-
|739
|[[ALEM (Ninety One)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 753]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 1924]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 18046]
|-
|740
|[[Эпитет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 1724]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 9600]
|-
|741
|[[Жүрсін Молдашұлы Ерманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 629]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2335]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6797]
|-
|742
|[[Сиқым]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 644]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1942]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 8342]
|-
|743
|[[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1682]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7852]
|-
|744
|[[Әлемнің жаңа жеті кереметі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 482]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 2528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 15354]
|-
|745
|[[Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 332]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1186]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5930]
|-
|746
|[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 599]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17635]
|-
|747
|[[Үркер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%80 231]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%80 914]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%80 2500]
|-
|748
|[[Арыстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1238]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4744]
|-
|749
|[[Біржан мен Сара айтысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 755]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 1737]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 10812]
|-
|750
|[[Солтүстік Қазақстан облысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 593]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1734]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9451]
|-
|751
|[[Сырдария]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 585]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1855]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 14475]
|-
|752
|[[Мұстафа Кемал Ататүрік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 1878]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 8717]
|-
|753
|[[Балуан Шолақ]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 554]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 1968]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 6095]
|-
|754
|[[Шөмекей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 731]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2192]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9672]
|-
|755
|[[Дін]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 382]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 1896]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 8095]
|-
|756
|[[Әдемі инелік]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA 650]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA 663]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA 909]
|-
|757
|[[Жайық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 10507]
|-
|758
|[[Ленинград шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 938]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2477]
|-
|759
|[[Зарина Кармен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 518]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 2437]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 4755]
|-
|760
|[[Баскетбол]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 1995]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 9850]
|-
|761
|[[Адам даму индексі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96 394]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96 1030]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96 3569]
|-
|762
|[[Расул Хамзатұлы Хамзатов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%83%D0%BB_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 769]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%83%D0%BB_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 838]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%83%D0%BB_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1100]
|-
|763
|[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 841]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 1771]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 31335]
|-
|764
|[[Сарайшық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 1561]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 6783]
|-
|765
|[[Алпамыс батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 515]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2084]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10928]
|-
|766
|[[Семей]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1763]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 8669]
|-
|767
|[[Қазақтың атақты әнші-күйшілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 205]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 5980]
|-
|768
|[[Болашақ (стипендия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 745]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 1443]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 3200]
|-
|769
|[[Моңғолия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 573]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1707]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 8347]
|-
|770
|[[Америка]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 487]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1561]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 6096]
|-
|771
|[[Меркурий (ғаламшар)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B9_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 262]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B9_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 1091]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B9_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 4369]
|-
|772
|[[Болат Кайроллаұлы Қонарбай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 260]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 752]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 924]
|-
|773
|[[Аманат (партия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1893]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 6255]
|-
|774
|[[Уикипедия:Анықтама]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 2597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 7826]
|-
|775
|[[:Санат:Айтыс ақындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1080]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 7205]
|-
|776
|[[Жәңгір-Керей хан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 502]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1725]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6780]
|-
|777
|[[Эндокриндік жүйе]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 450]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1847]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 6585]
|-
|778
|[[Үмбетей Тілеуұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 584]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1722]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6346]
|-
|779
|[[Адай күйі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 279]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 1495]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 6108]
|-
|780
|[[Экология]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 510]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1647]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 9283]
|-
|781
|[[Ұлықбек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA 354]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1097]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3097]
|-
|782
|[[Нәзира Қожахметқызы Дәулетова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D3%99%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 175]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D3%99%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 721]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D3%99%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 845]
|-
|783
|[[Байқоңыр (қала)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 266]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1146]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3395]
|-
|784
|[[Шиебөрі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%B1%D3%A9%D1%80%D1%96 728]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%B1%D3%A9%D1%80%D1%96 948]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%B1%D3%A9%D1%80%D1%96 2264]
|-
|785
|[[Атырау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1637]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7305]
|-
|786
|[[Тәж Махал]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D0%B6_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BB 328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D0%B6_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BB 1294]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D0%B6_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BB 5352]
|-
|787
|[[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2082]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 15053]
|-
|788
|[[Қазақстандағы су қоймаларының тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 262]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 988]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5335]
|-
|789
|[[Алматы қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 595]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1455]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 11138]
|-
|790
|[[Қазақстандағы референдум (2026)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 6171]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 6277]
|-
|791
|[[Қоқиқаздар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 417]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 1016]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 3952]
|-
|792
|[[Альберт Эйнштейн]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 576]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 1385]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 5812]
|-
|793
|[[Ләззат Оразханқызы Асанова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 378]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1123]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17792]
|-
|794
|[[Ғылыми-техникалық революция]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F 474]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F 1256]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F 4728]
|-
|795
|[[Қазақтардың Дүниежүзілік құрылтайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 567]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1307]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 4925]
|-
|796
|[[Пароль]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C 568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C 828]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C 1317]
|-
|797
|[[Ғарышқа ұшқан жануарлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D2%9B%D0%B0_%D2%B1%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D2%9B%D0%B0_%D2%B1%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 750]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D2%9B%D0%B0_%D2%B1%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 2090]
|-
|798
|[[Қамар сұлу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 1653]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 6545]
|-
|799
|[[Дамыған елдер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 614]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 2000]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 7792]
|-
|800
|[[Қарагөз (трагедия)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 361]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 1279]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 5795]
|-
|801
|[[Қазақ-жоңғар соғыстары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 607]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2053]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 10947]
|-
|802
|[[Өркениеттер қақтығысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 129]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 830]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 2981]
|-
|803
|[[Зар Заман ақындары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 526]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2256]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 17209]
|-
|804
|[[Украина]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 535]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 4197]
|-
|805
|[[Ирандағы соғыс (2026)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 397]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 1477]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 1477]
|-
|806
|[[Отан қорғаушы күні (Қазақстан)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 3215]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 3548]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 4306]
|-
|807
|[[Христиандық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 524]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 1878]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 8334]
|-
|808
|[[ЖІӨ (номинал) бойынша елдер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1045]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4529]
|-
|809
|[[Қырғи қабақ соғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 507]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1665]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 13211]
|-
|810
|[[Аборт]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 543]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 1720]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 11539]
|-
|811
|[[Жақсылық Мұқашұлы Омар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80 78]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80 1497]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80 2349]
|-
|812
|[[Еуразия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 391]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1493]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 11705]
|-
|813
|[[Аққулар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 355]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 2108]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 7517]
|-
|814
|[[Тобықты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 411]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 1393]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 5229]
|-
|815
|[[Шайтанкөл]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 688]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 987]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 2484]
|-
|816
|[[Грузия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1151]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 4192]
|-
|817
|[[Орталық Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 424]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1292]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8734]
|-
|818
|[[Ұстаз (цифрлық платформа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 502]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1618]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1672]
|-
|819
|[[Түрікменстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 488]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1512]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 6770]
|-
|820
|[[:Санат:Қазақстан мұражайлары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 198]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 742]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2149]
|-
|821
|[[Зәр шығару жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 10841]
|-
|822
|[[Қартқожа (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 376]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1406]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 4898]
|-
|823
|[[Қарлұқ қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 598]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2500]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 23705]
|-
|824
|[[Құлагер (поэма)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 345]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 1727]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 12003]
|-
|825
|[[Көңіл айту]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 514]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 2039]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 11761]
|-
|826
|[[Дәрілік өсімдіктер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 492]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 8109]
|-
|827
|[[Бөкей Ордасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 723]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 2237]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 11041]
|-
|828
|[[Әскери коммунизм саясаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 421]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 1711]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 8658]
|-
|829
|[[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 679]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 17800]
|-
|830
|[[Қазақстанның білім беру жүйесінің тарихы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 7035]
|-
|831
|[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 441]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 9489]
|-
|832
|[[Сұлтан Бейбарыс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 572]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 2530]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11647]
|-
|833
|[[Қалқанша без]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 407]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 1735]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 8450]
|-
|834
|[[Хромосомалар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 157]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1135]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 4870]
|-
|835
|[[Мағауия Абайұлы Құнанбаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D1%8F_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D1%8F_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1066]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D1%8F_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2914]
|-
|836
|[[Марқакөл қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 503]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 11854]
|-
|837
|[[Қазақ КСР-нің &quot;мемлекеттік егемендігі туралы&quot; декларациясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0-%D0%BD%D1%96%D2%A3_%22%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%22_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 437]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0-%D0%BD%D1%96%D2%A3_%22%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%22_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 900]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0-%D0%BD%D1%96%D2%A3_%22%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%22_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3156]
|-
|838
|[[Адамның кейбір кездері...]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96... 38]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96... 822]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96... 1410]
|-
|839
|[[Баубек Бұлқышев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 491]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1223]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 2982]
|-
|840
|[[Бөгенбай батыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 522]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1986]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10135]
|-
|841
|[[Моңғол империясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 620]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2718]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 18604]
|-
|842
|[[Ардақ Құттықожаұлы Назаров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D2%9A%D2%B1%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 321]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D2%9A%D2%B1%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 899]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D2%9A%D2%B1%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 6293]
|-
|843
|[[Смағұл Сәдуақасов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 372]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1400]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 7124]
|-
|844
|[[Отырар апаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 551]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 1459]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 9451]
|-
|845
|[[Қазақстан экономикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 516]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1476]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 7770]
|-
|846
|[[Тұмар ханша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 459]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 1337]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 9333]
|-
|847
|[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 329]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 1359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 9541]
|-
|848
|[[Мария Кюри]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B8 245]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B8 1006]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B8 1972]
|-
|849
|[[Ықылас Дүкенұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%94%D2%AF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 379]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%94%D2%AF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1171]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%94%D2%AF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4026]
|-
|850
|[[Рауғаш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88 569]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88 1056]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88 2146]
|-
|851
|[[Асық ойыны]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 364]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 2755]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 9910]
|-
|852
|[[Батырлар жыры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 539]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 1907]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 9581]
|-
|853
|[[Қазақстан газеттері тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 422]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1680]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5906]
|-
|854
|[[Тырнақша]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 560]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 1469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 6317]
|-
|855
|[[Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 608]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1153]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3786]
|-
|856
|[[Қазақ (қырғыз) Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 498]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1466]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 8038]
|-
|857
|[[Надежда Андреевна Лушникова]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%83%D1%88%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 671]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%83%D1%88%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 818]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%83%D1%88%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1453]
|-
|858
|[[Юпитер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AE%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80 288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AE%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80 1038]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AE%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80 4287]
|-
|859
|[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 464]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 2027]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9427]
|-
|860
|[[Анықтауыш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 418]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 1656]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 10783]
|-
|861
|[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 438]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1373]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5870]
|-
|862
|[[Бұзаубас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 780]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 1613]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 7081]
|-
|863
|[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 503]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1656]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 8108]
|-
|864
|[[:Санат:Қазақстан актерлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 254]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 944]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2492]
|-
|865
|[[Тынық мұхит]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 399]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 1356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 11104]
|-
|866
|[[Суан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 595]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1766]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8657]
|-
|867
|[[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 459]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1419]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5285]
|-
|868
|[[Спартак көтерілісі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 431]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 735]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1756]
|-
|869
|[[Жеуге жарамды және улы саңырауқұлақтар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 446]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 918]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4387]
|-
|870
|[[Жүйке жүйесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1755]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 9642]
|-
|871
|[[Шежіре]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 828]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 4577]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 14758]
|-
|872
|[[Қорық]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B 529]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B 899]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B 4144]
|-
|873
|[[Қазақша тәулік мезгілдерінің атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 187]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1571]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5139]
|-
|874
|[[Ғұмар Қараш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88 460]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88 1395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88 4525]
|-
|875
|[[Жұқпалы аурулар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 443]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1132]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 7278]
|-
|876
|[[Көлеңке]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 118]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 1218]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 2614]
|-
|877
|[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 746]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1706]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7561]
|-
|878
|[[Беріш]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 587]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1723]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8482]
|-
|879
|[[Тамыз бүлігі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 978]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 3385]
|-
|880
|[[Дүниежүзілік денсаулық күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 28]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 700]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 922]
|-
|881
|[[Иран]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 412]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 3700]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 9926]
|-
|882
|[[Үлгі:Қазақстан қалалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 316]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1359]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5437]
|-
|883
|[[Қайың]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3 467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3 1334]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3 4494]
|-
|884
|[[Үлгі:Ілияс Жансүгіров шығармалары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 190]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1311]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2998]
|-
|885
|[[Сатурн]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD 288]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD 1017]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD 3514]
|-
|886
|[[Даун синдромы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 438]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 1804]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 7765]
|-
|887
|[[Мұстафа Өзтүрiк]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 473]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 1900]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 15767]
|-
|888
|[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 1462]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 6663]
|-
|889
|[[Дәнеш Рақышев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 476]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 887]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1881]
|-
|890
|[[Жұбан Молдағалиев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 480]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1368]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8907]
|-
|891
|[[Орталық Азия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 469]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1646]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 15132]
|-
|892
|[[Оянған өлке (роман)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 472]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1123]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2922]
|-
|893
|[[Соқырішек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1732]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 14276]
|-
|894
|[[Жыныс қатынасынан жұғатын аурулар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 323]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 8680]
|-
|895
|[[Дауыссыз дыбыстар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 517]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1603]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 16634]
|-
|896
|[[Кенелер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 468]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 965]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 2356]
|-
|897
|[[Антивирустар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 623]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 841]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 5384]
|-
|898
|[[Конгресс кітапханасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 151]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 620]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1143]
|-
|899
|[[Қазақстан демографиясы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 407]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2086]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 15451]
|-
|900
|[[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 869]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1941]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 8736]
|-
|901
|[[Гүлмира Тынышбекқызы Дайрабаева]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1170]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1943]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 7689]
|-
|902
|[[Бауырымен жорғалаушылар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 326]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1181]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 4689]
|-
|903
|[[Ауыл шаруашылығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 381]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 9143]
|-
|904
|[[Қазақстан ұлттық парктерінің тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 550]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1763]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8749]
|-
|905
|[[Макаров тапаншасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 519]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 1316]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 6739]
|-
|906
|[[Миллионер қалалар саны бойынша елдер тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 472]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1452]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5667]
|-
|907
|[[Көмірсулар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 338]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1579]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 11333]
|-
|908
|[[Алакөл (көл)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 1261]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2026]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 13303]
|-
|909
|[[Қоршаған ортаны қорғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 751]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 2777]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 11579]
|-
|910
|[[Британ мұражайы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 163]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 710]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 810]
|-
|911
|[[Ноғай ордасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 557]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 2740]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 14552]
|-
|912
|[[Дамушы елдер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 667]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 1988]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 7670]
|-
|913
|[[Жошы хан кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 568]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1283]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4599]
|-
|914
|[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 596]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1684]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17322]
|-
|915
|[[Байұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1624]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8019]
|-
|916
|[[Жануарлар қалай үндейді (ойын)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 922]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 3941]
|-
|917
|[[Әзілхан Нұршайықов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1040]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1804]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 6280]
|-
|918
|[[Қазақ мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5231]
|-
|919
|[[Ислам күнтізбесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 528]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 1930]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 8604]
|-
|920
|[[Жүрек аурулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 413]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1751]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10724]
|-
|921
|[[Соғыстан кейінгі жылдардағы Қазақстанның ауыл шаруашылығы (1946-1960)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 197]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 801]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 5580]
|-
|922
|[[Дәрумен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 227]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1687]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 7786]
|-
|923
|[[Қазанғап Тілепбергенұлы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 285]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1046]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3518]
|-
|924
|[[Көкшетау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 563]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 1536]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 6947]
|-
|925
|[[Қимақ қағанаты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 604]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2600]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 25876]
|-
|926
|[[Керей (тайпа)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 593]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 2021]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 10150]
|-
|927
|[[:Санат:Қазақстан театрлары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 262]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 798]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1692]
|-
|928
|[[Желшешек]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 464]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 1597]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 8520]
|-
|929
|[[Киіз үй жабдықтары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 504]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1533]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5646]
|-
|930
|[[Өркениет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 159]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 974]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 11153]
|-
|931
|[[Вирустар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 690]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1366]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 6001]
|-
|932
|[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 467]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1694]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 20355]
|-
|933
|[[Шапырашты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 542]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1701]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 9663]
|-
|934
|[[Хеопс]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A5%D0%B5%D0%BE%D0%BF%D1%81 144]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B5%D0%BE%D0%BF%D1%81 838]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A5%D0%B5%D0%BE%D0%BF%D1%81 3356]
|-
|935
|[[Бәйтерек (мифология)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 247]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 863]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 3610]
|-
|936
|[[Сілтеме]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5 178]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5 785]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5 1697]
|-
|937
|[[Митоз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 263]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 1501]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 8484]
|-
|938
|[[Қазақтың XX ғасырдағы мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_XX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 430]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_XX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1401]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_XX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 4954]
|-
|939
|[[Сиыр малының атаулары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 463]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1563]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9814]
|-
|940
|[[Андроново мәдениеті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 778]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1909]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 19583]
|-
|941
|[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 362]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 702]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 702]
|-
|942
|[[Ұлттық кітап күні]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 491]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 559]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 559]
|-
|943
|[[Эрмитаж]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%B6 128]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%B6 705]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%B6 1849]
|-
|944
|[[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 370]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 1380]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 10876]
|-
|945
|[[Әже]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 735]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 1566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 16156]
|-
|946
|[[Барлас]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 512]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 1156]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 2435]
|-
|947
|[[Азамат соғысы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 309]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1498]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 8929]
|-
|948
|[[Тұңғышбай Қадырұлы Жаманқұлов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 386]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1289]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 5599]
|-
|949
|[[Еліктеу сөз]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 1965]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 12709]
|-
|950
|[[Робототехника]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 721]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1877]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 10213]
|-
|951
|[[Ілия Жақанов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1064]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1770]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3754]
|-
|952
|[[Инеліктер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 525]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 626]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%98%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1986]
|-
|953
|[[Байбақты]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 589]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1729]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 8131]
|-
|954
|[[Ежелгі Грекия]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 336]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 1916]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 10124]
|-
|955
|[[Бұлшық ет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 426]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 1773]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 13926]
|-
|956
|[[Мақал-мәтелдер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 470]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 1962]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 9626]
|-
|957
|[[Күйші (поэма)]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 244]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 1016]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 3900]
|-
|958
|[[Алкандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 301]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1300]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5450]
|-
|959
|[[Қуыршақ театры]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 164]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 678]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 1762]
|-
|960
|[[:Санат:Қазақстан театр актерлері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 102]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 713]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1223]
|-
|961
|[[Жұлын]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 196]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 1374]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 5630]
|-
|962
|[[Туберкулез]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 1751]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 7025]
|-
|963
|[[Шымыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 566]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1673]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 6958]
|-
|964
|[[Алкендер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 331]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1166]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 3539]
|-
|965
|[[Бір жасушалылар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 354]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 701]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 2432]
|-
|966
|[[Аминқышқылдар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 449]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1329]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 7233]
|-
|967
|[[Төлеген Тоқтаров]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 656]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 1129]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 2565]
|-
|968
|[[Сталинград шайқасы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 367]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 804]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2244]
|-
|969
|[[Швейцария]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 369]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1224]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 5401]
|-
|970
|[[Тәуелдік жалғау]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 403]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1673]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 14090]
|-
|971
|[[Емен]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D0%BC%D0%B5%D0%BD 450]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1355]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D0%BC%D0%B5%D0%BD 3301]
|-
|972
|[[Смағұл Абатұлы Елубай]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 356]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1486]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 5270]
|-
|973
|[[Қарағанды еңбекпен түзету лагері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%83_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 302]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%83_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 1094]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%83_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 4114]
|-
|974
|[[Жалайыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 511]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1779]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 11898]
|-
|975
|[[Қалқаман – Мамыр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 470]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 1395]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 4635]
|-
|976
|[[Айқап]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 518]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 1790]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 7700]
|-
|977
|[[Салт-дәстүр]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 272]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 2365]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 9589]
|-
|978
|[[Есімше]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 447]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 1586]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 13584]
|-
|979
|[[Айша бибі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96 468]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96 1286]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96 6062]
|-
|980
|[[Шанышқылы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 521]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1649]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 8332]
|-
|981
|[[Торғайлар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 199]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 877]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 2482]
|-
|982
|[[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 591]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1296]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6466]
|-
|983
|[[Қазақстан Республикасының Президенті]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1964]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 10044]
|-
|984
|[[Сәбит Дөнентаев]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%94%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 457]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%94%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1348]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%94%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4379]
|-
|985
|[[Қазақстан Республикасының Тіл туралы Заңы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 411]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 1212]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 7372]
|-
|986
|[[Диуани хикмет]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 425]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 1487]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 10485]
|-
|987
|[[Эрнест Хемингуэй]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 599]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 1217]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 4055]
|-
|988
|[[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 481]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1273]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7572]
|-
|989
|[[Үлкен деректер]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 193]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 973]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 2026]
|-
|990
|[[Шахмат]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 409]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 1472]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 8997]
|-
|991
|[[Аутизм]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%BC 280]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1130]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%BC 5352]
|-
|992
|[[Үстірт қорығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 396]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1151]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 8117]
|-
|993
|[[Көкпар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 328]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 1917]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 7977]
|-
|994
|[[Қайым Мұқамедханов]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 445]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1488]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7676]
|-
|995
|[[Байлар-Жандар]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 463]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1604]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5839]
|-
|996
|[[Жол белгілері]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 402]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1805]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12820]
|-
|997
|[[Жоңғар хандығы]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 371]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1814]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 9823]
|-
|998
|[[Қарахан кесенесі]]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-30&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 360]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1191]
|[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-365&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 5753]
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}</text>
      <sha1>gtujtbcvw2e5wwzfw9ixbn4en8ljuh7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Киев патриархатының Украин православие шіркеуі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>776765</id>
    <revision>
      <id>3606471</id>
      <parentid>3567297</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T20:16:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3606471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8371" sha1="p497iwzus27tcvujzzp9u4ndhyhqvqp" xml:space="preserve">{{Христиан шіркеуі
| атауы                 = Киев патриархатының Украин православие шіркеуі
| шынайы атауы          = Українська православна церква Київського патріархату
| суреті                = Володимирський собор, вид зі сторони входу.jpg
| сурет ені             = 
| сурет атауы           = [[Әулие Владимир соборы]], [[Киев]]
| эмблемасы             = Ukrainian Orthodox Church emblem.png
| эмблема ені           = 150px
| эмблема атауы         = 

| негіздеушілері        = митрополит [[Филарет (Денисенко)]]
| құрылғаны             = 1992 жыл
| ыдырағаны             = 15 желтоқсан 2018 (2019 жылы қайта құрылды)
| конфессиясы           = [[православие]]
| ана шіркеуі           = 
| бөлінген шіркеулері   = 
| автокефалиясы         = 
| автокефалия танылуы   = 
| автономиясы           = 
| автономия танылуы     = 
| келісімдері           = 

| басқармасы            = 
| әкімшілігі            = 
| жоғарғы билеушісі     = [[Никодим (Кобзарь)]] (2026–)
| көрінетін басшысы     = 
| күтушісі              = 
| орталығы              = [[Киев]]
| кафедралы соборы      = 
| басшы резиденциясы    = 
| күтуші резиденциясы   = 

| территориясы          = {{байрақ|Украина}}
| юрисдикциядан тыс епархиялары = 
| юрисдикциядан тыс диоцездері  = 
| автоном шіркеулері    = 
| sui iuris шіркеулері  = 

| салты                 = 
| тілдері               = [[украин тілі]], [[шіркеу славян тілі]]
| музыка дәстүрі        = 
| күнтізбесі            = 

| епископтары           = 
| епархиялары           = 
| диоцездері            = 
| оқу орындары          = 
| монастырьлары         = 
| махалласы             = 
| священниктері         = 
| диакондары            = 
| монахтары             = 
| мүшелері              = 

| сайты                 = {{URL|http://www.cerkva.info/}}
}}
'''Украин православие шіркеуі — Киев патриархаты''' ('''УПШ–КП'''; {{lang-uk|Українська православна церква — Київський патріархат}}) — [[Украина]]да 1992 жылдан 2018 жылға дейін болған тәуелсіз [[православие шіркеуі]]. Соборы [[Киев]]тегі [[Әулие Владимир соборы]]нда еді.

Өз-өзінің [[автокефалия]]лығын 1992 жылы жариялаған УПШ–КП-ны өзге православ шіркеулері мойындамай жүрді. [[Орыс православие шіркеуі|Мәскеу патриархаты]] мен [[Константинополь патриархаты]] оны «бөлініп кеткендер» деп таныды.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://tass.ru/obschestvo/5514136|title=РПЦ: вмешательство Константинополя в ситуацию на Украине может породить новые расколы|language=ru|date=2018-09-01|work=TASS|accessdate=2018-12-02|type=Interview with Metropolitan Hilarion (Alfeyev)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:25&quot;&gt;{{cite web|url=https://mospat.ru/en/2018/10/22/news165617/|title=Metropolitan Hilarion: Filaret Denisenko was and remains a schismatic|language=en|date=2018-10-22|work=mospat.ru|accessdate=2018-10-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Archontonis |first=Bartholomew I |title=Official History of the Defrocking and Anathematization of Philaret Denisenko |url=https://orthochristian.com/116586.html |accessdate=2025-06-11 |publisher=Orthodox Christianity |language=en}}&lt;/ref&gt; 1995 жылы шіркеудің басшысы болып патриарх [[Филарет (Денисенко)]] сайланды да, 1997 жылы Орыс православие шіркеуі оны мүшелер қатарынан қуып жіберді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sobor-2008.ru/417804/index.html|title=Акт об отлучении от Церкви монаха Филарета (Денисенко)|work=sobor-2008.ru|accessdate=2018-12-01}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20140829050828/http://sobor-2008.ru/417804/index.html|date=2014-08-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news|url=http://orthochristian.com/116586.html|title=Official History of the Defrocking and Anathematization of Philaret Denisenko. Documents of the June 1992, 1994, and 1997 Bishops' Councils of the Russian Orthodox Church|date=2018-10-17|work=OrthoChristian.com|accessdate=2018-12-01}}&lt;/ref&gt; Бұл шешімді УПШ–КП [[синод]]ы танымады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://archive.cerkva.info/en/canonical-status/214-declaracia-10-2.html|title=X. The So-Called 'Anathematization' Of Patriarch Filaret (part 2).|publisher=Украин православие шіркеуі — Киев патриархаты|work=archive.cerkva.info|accessdate=2018-12-01}}&lt;/ref&gt; 2018 жылғы желтоқсанда Украина православие шіркеулері бірлестіруші соборының шешімінше УПШ–КП [[Украин автокефалиялық православие шіркеуі (1989–2018)|Украин автокефалиялық православие шіркеуі]]мен (УКПШ) бірігіп, [[Украина православие шіркеуі]]не (УПШ) айналды. [[Константинополь патриархаты]] көп ұзамай 2019 жылғы қаңтарда УПШ-ға [[автокефалия]] мәртебесін берді.

Филарет пен жаңадан құрылған УПШ-ға басшылық еткен [[Епифаний (Киев митрополиті)|Епифаний]] келіспеушілікке келді де, Филарет 2019 жылғы 20 маусымда Киев патриархатының қайта құрылғанын жариялады. УПШ–КП-ны еш ірі шіркеу мойындамай қойды, онымен [[евхаристия]]ға ешкім келмеді. Дәл қазір УПШ–КП-ны он төрт автокефалиялық шіркеулер қатарынан тек төртеуі таниды: [[Константинополь православие шіркеуі]], [[Александрия православие шіркеуі]], [[Эллада православие шіркеуі]] мен [[Кипр православие шіркеуі]].

== Басшылары ==
УПШ–КП басшылары патриарх делінеді. Олар жылдар бойы осылай өзгерді:
*[[Филарет (Денисенко)|митрополит Филарет]] (1990–1992)
*[[Мстислав (Скрипник)|патриарх Мстислав]] (1992–1993)
*[[Владимир (Романюк)|патриарх Владимир]] (1993–1995)
*[[Филарет (Денисенко)|патриарх Филарет]] (1995–2018)
*[[Филарет (Денисенко)|патриарх Филарет]] (2019–2026)
*[[Никодим (Кобзарь)|патриарх Никодим]] (2026–)

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Киев патриархатының Украин православие шіркеуі| ]]
[[Санат:1992 жылы Украинада пайда болғандар]]
[[Санат:2019 жылы Украинада пайда болғандар]]
[[Санат:1992 жылдағы дін]]
[[Санат:1992 жылы пайда болған ұйымдар]]
[[Санат:2019 жылы пайда болған ұйымдар]]</text>
      <sha1>p497iwzus27tcvujzzp9u4ndhyhqvqp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Филарет (Денисенко)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>776780</id>
    <revision>
      <id>3606472</id>
      <parentid>3586734</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T20:18:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3606472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17379" sha1="mzum2kk9ts6sfn63cbwbvdxvkvc4rza" xml:space="preserve">{{Иерарх
 |жүгіну             = [[Украина батыры]]&lt;br&gt;Әзірет{{efn|Киев митрополиясында; {{lang-uk|Святійший}}, {{lang-ru|Святейший}}}}
 |есімі              = Филарет
 |шынайы есімі       = Філарет
 |туған кездегі есімі         = Михаил Антонович Денисенко
 |туған кездегі шынайы есімі  = Михайло Антонович Денисенко
 |сурет              = Patriarh Filaret.JPG
 |ені                = 250px
 |сурет анықтамасы   = Филарет, 2008 жыл

 |титул              = [[Киев және бүкіл Русь-Украина патриархы]]
 |реті               = 
 |ту                 = Эмблема Украинской Православной Церкви Емблема Української Православної Церкви.svg
 |шіркеуі            = [[Киев патриархатының Украин православие шіркеуі]]
 |қауым              = 
 |таңдалуы           = 
 |интронизация       = 
 |басқара бастады    = 
 |басқаруын аяқтады  = 
 |басқару кезеңі     = {{Unbulleted list
  |14 мамыр 2019 — 20 наурыз 2026{{efn|Филареттің екінші патриархтығын еш ірі шіркеу мойындамады.|name=recognition2}}
  |22 қазан 1995 — 15 желтоқсан 2018
}}
 |ізашары              = [[Владимир (Романюк)]]
 |ізбасары             = [[Никодим (Кобзарь)]]
 |биліктен бас тартуы  = 
 |комментарий          = 

 |титул_2               = [[Киев және бүкіл Украина митрополиті (Мәскеу патриархаты)|Киев және бүкіл Украина митрополиті]]
 |реті_2                = 
 |ту_2                  = Sabodan 2000 (seal cropped).JPG
 |шіркеуі_2             = [[Украин православие шіркеуі (Мәскеу патриархаты)]]
 |қауым_2               = 
 |таңдалуы_2            = 
 |интронизация_2        = 
 |басқара бастады_2     = 26 қазан 1990
 |басқаруын аяқтады_2   = 27 мамыр 1992
 |басқару кезеңі_2      = 
 |ізашары_2             = лауазымы құрылды;&lt;br&gt;өзі (Киев және Галиция митрополиті, патриархтың бүкіл Украина экзархы ретінде)
 |ізбасары_2            = [[Владимир (Сабодан)]]

 |титул_3               = Киев және Галиция митрополиті, патриархтың бүкіл Украина экзархы (25 ақпан 1968 жылға дейін — [[архиепископ]])
 |реті_3                = 
 |ту_3                  = 
 |шіркеуі_3             = [[Орыс православие шіркеуі]]
 |қауым_3               = 
 |таңдалуы_3            = 
 |интронизация_3        = 
 |басқара бастады_3     = 16 мамыр 1966
 |басқаруын аяқтады_3   = 26 қазан 1990
 |басқару кезеңі_3      = 
 |ізашары_3             = [[Иоасаф (Лелюхин)]]
 |ізбасары_3            = лауазымы ыдырады;&lt;br&gt;өзі ([[Киев және бүкіл Украина митрополиті (Мәскеу патриархаты)|Киев және бүкіл Украина митрополиті]] ретінде)

 |туған күні       = 23.1.1929
 |туған жері       = [[Благодатное (Амвросиевка ауданы)|Благодатное]], [[Амвросиевка ауданы]], [[Сталино округі]], [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 |қайтыс болған күні    = 20.3.2026
 |қайтыс болған жері    = {{қайтысболғанжері|Киев|Киевте}}, [[Украина]]
 |жерленді        = Әулие Владимир соборы
 |әулеті          = 
 |әкесі           = Антон Дмитриевич Денисенко
 |анасы           = Мелания Кирилловна Денисенко
 |білімі          = 
 |ғылыми дәрежесі       = 
 |монахтықты қабылдауы  = 1 қаңтар 1950
 |атақ              = 
 |хиротония         = {{Unbulleted list
  |диакондық (15 қаңтар 1950)
  |пресвитерлік (18 маусым 1951)
  |епископтық (4 ақпан 1962)
}}
 |кардинал          = 
 |жұбайы            = 
 |балалары          = 
 |заңдастырылған    = 
 |қатары            = 
 |әулиелік қатары   = 
 |еске алу күні     = 
 |құрметі           = 
 |жебеуші           = 
 |қолтаңбасы        = Philaret (Denisenko) Signature 2014.png
 |қолтаңба ені      = 
 |монограмма        = 
 |елтаңба           = 
 |елтаңба ені       = 
 |марапаттары       = {{Қатар
  |{{Держава ордені (Украина)}}
}}
{{Қатар
  |{{Азаттық ордені (Украина)}}
}}
{{Қатар
  |{{1 дәрежелі Кінәз Дана Ярослав ордені}}
  |{{2 дәрежелі Кінәз Дана Ярослав ордені}}
  |{{3 дәрежелі Кінәз Дана Ярослав ордені}}
}}
{{Қатар
  |{{4 дәрежелі Кінәз Дана Ярослав ордені}}
  |{{5 дәрежелі Кінәз Дана Ярослав ордені}}
  |{{1 дәрежелі Қызметі үшін ордені (Украина)}}
}}
{{Қатар
  |{{Иван Мазепа кресті}}
  |{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}
  |{{Халықтар Достығы ордені}}
}}
{{Қатар
  |{{Киев қаласының құрметті азаматы}}
  |{{Украина Министрлер кабинеті құрметті грамотасы}}
}}
 |commons           = Philaret (Denysenko)
}}
'''Филарет''' ({{lang-uk|Філарет}}, туғанында '''Михаил Антонович Денисенко''', {{lang-uk|Михайло Антонович Денисенко}}; [[23 қаңтар]] [[1929 жыл]], [[Амвросиевка ауданы]], [[Донецк облысы]] – [[20 наурыз]] [[2026 жыл]], [[Киев]]) — кеңестік және украиналық діни қайраткер,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/uk/pomer-patriarh-filaret/a-76448901 |title=Помер патріарх Філарет |language=uk |publisher=[[Неміс толқыны]] |last=Худякова |first=Олександра |date=2026-03-20 |accessdate=2026-03-20}}&lt;/ref&gt; [[Украина батыры]] (2019).&lt;ref name=&quot;rbc.ua&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.rbc.ua/rus/news/pomer-patriarh-filaret-kim-buv-yogo-shlyah-1773066547.html |title=Помер патріарх Філарет: яким був його шлях від семінариста до Героя України |language=uk |work=rbc.ua |author=Левицький, Дмитро; Кучерявець, Марія |date=2026-03-20 |accessdate=2026-03-20}}&lt;/ref&gt;

1995 жылғы 20 қазаннан 2018 жылғы 15 желтоқсанға және 2019 жылғы 14 мамырдан{{efn|name=recognition2}}&lt;ref name=&quot;Устав&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.cerkva.info/ru/ustav.html |title=Статут Української Православної Церкви Київський Патріархат |language=uk}} {{Wayback|url=http://www.cerkva.info/ru/ustav.html |date=20150512210858 }}, IV. Патріарх, пункт 1: «Предстоятелем Української Православної Церкви Київського Патріархату є Патріарх, який носить титул: &quot;Святійший Патріарх Київський і всієї Руси-України&quot;.»&lt;/ref&gt; 2026 жылғы 20 наурыздағы өліміне дейін{{efn|name=recognition2}}&lt;ref name=&quot;rbc.ua&quot; /&gt; ол — [[Киев патриархатының Украин православие шіркеуі|Киев патриархаты Украин православие шіркеуі]]нің басшысы, «[[Киев және бүкіл Русь-Украина патриархы]]».&lt;ref name=&quot;Устав&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://interfax.com.ua/news/general/587330.html Киевский |title=Патриархат существует, так как Киевскую епархию возглавляет действующий патриарх |accessdate=2019-07-05 |language=ru}} {{Wayback|date=2019-07-05 |url=https://web.archive.org/web/20190705142326/https://interfax.com.ua/news/general/587330.html}}&lt;/ref&gt;

Филарет бұрын [[Орыс православие шіркеуі]]нің [[архиерей]]і еді, 1966 жылдан 1990 жылға дейін Киев және Галиция митрополиті, әрі патриархтың бүкіл Украина экзархы, кейін [[Украин православие шіркеуі (Орыс православие шіркеуі)|Орыс православие шіркеуіндегі Украин православие шіркеуі]]нің басшысы. 1990 жылғы мамырдан маусымға дейін ол — Мәскеу патриархы міндетін атқарушысы. Сол жылы орыс патриархтығына үміткер болды. 1991 жылдан бастап Филарет Украинадағы тәуелсіз православие шіркеуінің болғанын қалады. 1992 жылы Орыс шіркеуінен кетіп, [[Киев патриархатының Украин православие шіркеуі]]н құрды. Патриархатты [[иелікті шіркеу]]дің ешбірі де мойындамады.&lt;ref&gt;{{Cite web|first=Амвросий |last=(Ермаков), архим. |url=http://www.pravoslavie.ru/answers/6560.htm |title=Что представляет собой УПЦ КП и почему она так ненавидит Русскую Православную Церковь? |language=ru |work=[[Православие.Ru]]}} {{Wayback|url=http://www.pravoslavie.ru/answers/6560.htm |date=20111215135227 }}&lt;/ref&gt;

1992 жылы дін қызметінен қуылды, 1997 жылы Орыс православие шіркеуі оны [[анафема]]лады. 2018 жылғы 11 қазанда [[Константинополь православие шіркеуі]]нің синоды Филарет берген «апелляцияны қарастырып», оны кафедрасыз епископ ретінде («бұрынғы Киев және Галиция митрополиті») шіркеулік қарым-қатынасқа қайта қосты. Бұл шешімді Орыс православие шіркеуі де, Филареттің өзі де мойындамады.&lt;ref name=&quot;rbc.ua&quot; /&gt;

== Өмірбаяны ==
Михаил Денисенко&lt;ref name=&quot;tserkva-pomer&quot; /&gt; 1929 жылғы 23 қаңтарда қазіргі [[Донецк облысы]]ндағы [[Благодатное (Амвросиевка ауданы)|Благодатное]] ауылында туған. Бастапқыда [[Одесса діни семинариясы]]нда, кейін [[Мәскеу діни академиясы]]нда білім алып, дін ілімі кандидаты атанды.&lt;ref name=&quot;pravda-pomer&quot;&gt;{{Cite web|url=https://life.pravda.com.ua/society/pomer-patriarh-ukrajinskoji-pravoslavnoji-cerkvi-kp-filaret-313933/ |title=На 98-му році життя помер патріарх Філарет |language=uk |publisher=[[Українська правда]] |last=Маркова |first=Дар'я |date=2026-03-20 |accessdate=2026-03-20}}&lt;/ref&gt;

Анасы — Мелания Денисенко. Әкесі Антон Денисенко 1943 жылы [[Ұлы Отан соғысы|Екінші дүниежүзілік соғыстың Шығыс майданы]]нда қайтыс болды. Бұл оқиға Филаретті христиандыққа әкелді.&lt;ref name=&quot;tserkva-pomer&quot; /&gt;

21 жасында ол [[монах]] атанып, Филарет ({{lang-uk|Філарет}}) есімін алды. 1953 жылдан ол Мәскеу діни академиясында білім берді.&lt;ref name=&quot;tserkva-pomer&quot; /&gt; 1962 жылы епископ атанды. 1966 жылғы 14 мамырда ол Украина экзархы, әрі Киев пен Галиция митрополиті болып тағайындалды.&lt;ref name=&quot;pravda-pomer&quot; /&gt;

[[КСРО ыдырауы|КСРО ыдыраған]] салысымен Филарет Украинадағы православие шіркеуінің [[Орыс православие шіркеуі|Мәскеу патриархаты]]нан тәуелсіздігін қалады. Ол осылайша [[Киев патриархатының Украин православие шіркеуі]]н (УПШ–КП) құрғандар қатарында болады.

2018 жылғы 15 желтоқсанда үш шіркеу бас қосқан Бірлестіруші соборда біріккен [[Украина православие шіркеуі]] (УПШ) құрылды. УПШ құрамына, соның ішінде де, УПШ–КП болды. Келер жылғы 6 қаңтарда УПШ-ға [[автокефалия]] [[томос]]ы берілді.&lt;ref name=&quot;pravda-pomer&quot; /&gt;

Патриарх Филарет бастапқыда УПШ құрылғанын және [[Епифаний (Киев митрополиті)|Епифаний]]дің оның басшысы болғанын қолдаған еді. Томосты сынаған Филарет көп ұзамай УПШ-дан кетіп, УПШ–КП-ны қайта құрады.&lt;ref name=&quot;pravda-pomer&quot; /&gt; УПШ оның патриархтығын танымай, зейнеттегі иерарх деп көрді.&lt;ref name=&quot;tserkva-pomer&quot; /&gt;

Филарет 2026 жылғы 20 наурызда қайтыс болды.&lt;ref name=&quot;tserkva-pomer&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.pomisna.info/uk/vsi-novyny/upokoyivsya-u-bozi-svyatijshyj-patriarh-filaret/ |title=Упокоївся у Бозі Святійший Патріарх Філарет |language=uk |publisher=[[Украина православие шіркеуі]] |date=2026-03-20 |accessdate=2026-03-20}}&lt;/ref&gt; Оның ізбасары патриарх [[Никодим (Кобзарь)]] атанды.

== Марапаттары және атақтары ==
Филарет — Мәскеу және Ленинград діни академияларының құрметті мүшесі, әрі бірнеше басқа да халықаралық университеттерде құрметтеледі.&lt;ref name=&quot;rbc.ua&quot; /&gt;

Филарет марапаттарының қатарында УПШ мен басқа да православие шіркеулерінің марапаттары, әрі [[Халықтар Достығы ордені]], [[Еңбек Қызыл Туы ордені]], [[Азаттық ордені (Украина)|Азаттық ордені]] мен [[Иван Мазепа кресті]] сияқты мемлекеттік те марапаттар бар. Ол, оған қоса, — [[Украина батыры]] және [[кінәз Дана Ярослав ордені]]нің толық кавалері.&lt;ref name=&quot;rbc.ua&quot; /&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{DEFAULTSORT:Денисенко, Филарет}}
[[Санат:Дін ілімі докторлары]]
[[Санат:Мәскеу діни академиясы түлектері]]
[[Санат:Мәскеу діни академиясы ректорлары]]
[[Санат:Украина діни қайраткерлері]]
[[Санат:Киев митрополиттері]]
[[Санат:Киев патриархатының Украин православие шіркеуі епископтары]]
[[Санат:Мажарстан университеттері құрметті докторлары]]
[[Санат:Кінәз Дана Ярослав орденінің толық кавалерлері]]
[[Санат:Украина жоғарғы оқу орындары құрметті докторлары]]
[[Санат:Прешов университеті құрметті докторлары]]
[[Санат:Украина православие шіркеуі митрополиттері]]
[[Санат:Львов құрметті азаматтары]]</text>
      <sha1>mzum2kk9ts6sfn63cbwbvdxvkvc4rza</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мехрибан Ариф қызы Әлиева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>778143</id>
    <revision>
      <id>3606563</id>
      <parentid>3602949</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T06:38:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheNomadEditor</username>
        <id>120280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[User talk:TheNomadEditor|т]]) өңдемелерінен [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3593864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18802" sha1="aymb2d5b9bcrszuc4p3mt4k2nysiwxg" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер|Шынайы есімі={{lang-az|Mehriban Əliyeva}}|Қазақша есімі=Мехрибан Әлиева|Суреті=Mehriban Aliyeva03.JPG|Титулы=[[Әзербайжан вице-президенті|Әзірбайжан бірінші вице-президенті]]|Ту=Emblem of Azerbaijan.svg|Ту2=Flag of Azerbaijan.svg|Басқара бастады=[[2017 жыл]] [[21 ақпан]]|Президент=[[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]|Титулы_2=Әзірбайжан бірінші ханымы|Ізашары_2=Халима Әлиева|Басқара бастады_2=[[2003 жыл]] [[31 қазан]]|Титулы_3=Әзірбайжан Милли Мәжілісі депутаты|Басқара бастады_3=[[2005 жыл]] [[6 қараша]]|Басқаруын аяқтады_3=[[2017 жыл]] [[21 ақпан]]|Туған күні=26.08.1964|Туған жері=[[Баку]], [[Әзербайжан Кеңестік Социалистік Республикасы|Әзербайжан КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|Әкесі=Ариф Мир-Жалал ұлы Пашаев|Анасы=Аида Насир қызы Имангулиева|Жұбайы=[[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]|Балалары=Хейдар, Лейла, Арзу|Партиясы=Жаңа Әзербайжан|Білімі=Әзербайжан медицина университеті&lt;br /&gt;Сеченов университеті|Ғылыми дәрежесі=профессор|Діні=[[ислам]] [[Сунниттер|суннит]]|Династия=Пашаевтар, Алиевтар|Қолтаңбасы=Signature of Mehriban Aliyeva.png|Марапаттары={{Польша Республикасына сіңірген еңбегі үшін ордені}}|Сайты=[http://www.mehriban-aliyeva.org/ mehriban-aliyeva.org]|Commons=Mehriban Aliyeva|Азаматтығы={{AZE}}}}

'''Мехрибан Ариф қызы Әлиева''' ({{Lang-az|Mehriban Arif qızı Əliyeva}}; тұрмысқа дейін — '''Пашаева''';&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://kremlin.ru/events/president/news/62103|title=Встреча с Первым вице-президентом Азербайджана Мехрибан Алиевой|publisher=Президент России|lang=ru|accessdate=2019-11-25|archivedate=2019-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191125215425/http://kremlin.ru/events/president/news/62103|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://council.gov.ru/events/news/110298/|title=В. Матвиенко: Открытие павильона Азербайджана на ВДНХ – символ укрепления дружбы между нашими странами|publisher=Совет Федерации Федерального Собрания Российской Федерации|lang=ru|accessdate=2019-11-25|archivedate=2019-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191125233004/http://council.gov.ru/events/news/110298/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[26 тамыз]] [[1964 жыл|1964]], [[Баку]]) — әзербайжандық мемлекет, саяси және қоғам қайраткері, Мехрибан Әлиева — [[Әзербайжан вице-президенті]] (2017 жылдан), Хейдар Әлиев қоры президенті.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.azattyq.org/a/azerbaijan_mehriban_alieva/28322212.html|title=Ильхам Әлиев әйелін өзінің орынбасары етіп тағайындады|author=|date=2017-02-21|work=|publisher=azattyq.org|accessdate=2026-04-03|lang=kk}}&lt;/ref&gt;

2005–2017 жылдары Әзербайжан Милли Мәжілісінің III, IV және V шақырылымдарының депутаты болды;&lt;ref name=&quot;l4&quot;&gt;{{кітап
|автор =
|тақырыбы= Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi. Beşinci çağırış
|орны= Bakı
|баспасы=Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin nəşri
|жыл = 2016
|беттері= 25
|isbn =
}}&lt;/ref&gt; «Жаңа Әзербайжан» билеуші партиясының саяси кеңесінің мүшесі және төрағаның бірінші орынбасары.

Әзербайжан гимнастика федерациясының президенті, әзербайжан-француз парламентаралық байланыстар жөніндегі жұмыс тобының жетекшісі және Әзербайжан мәдениеті достары қорының басшысы; ИСЕСКО (2006), [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] және [[Ислам ынтымақтастық ұйымы|ИЫҰ]]-ның ізгі ниет елшісі.

Әзербайжан Президенті [[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]тің жұбайы және бұрынғы президент [[Хейдар Әлирзаұлы Әлиев|Хейдар Әлиев]]тің келіні.

== Шығу тегі ==
Пашаевтар әулетіне жатады. Мехрибан Пашаева 1964 жылғы 26 тамызда Баку қаласында зиялы отбасында туған.

=== Әке жақтан ===
Әкесі жағынан атасы — әзербайжан жазушысы әрі әдебиеттанушы Мир Жалал Пашаев.&lt;ref&gt;{{кітап
|авторы        = Paşayeva N.
|тақырыбы =Mir Cəlal (müəsirlərinin xatirələrində və yaradıcılığından örnəklər)
|место Bakı
|баспасы = «Azərbaycan Ensiklopediyası» NPB
|жыл = 1998
|беттері = 5
|isbn         =
}}&lt;/ref&gt; Иран Әзербайжанындағы Андабиль ауылынан шыққан, бала кезінде әкесімен бірге Гянджаға келген.&lt;ref&gt;{{кітап
|автор =
|тақырыбы = Очерк истории азербайджанской советской литературы
|баспасы =Изд-во АН СССР
|орны = М.
|жыл = 1963
|беттері = 424
|isbn =
}}&lt;/ref&gt; Кейін Мир Жалал филология ғылымдарының докторы (1947), профессор (1948) атанып, 1969 жылы Әзербайжан КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері атағына ие болды.&lt;ref&gt;{{кітап
|автор =
|тақырыбы= Энциклопедия азербайджанского мугама
|баспасы=Фонд Гейдара Алиева, Союз композиторов Азербайджана, Научный центр «Азербайджанская национальная энциклопедия»
|орны = Баку
|жыл = 2012
|беттері = 192
|isbn =
}}&lt;/ref&gt;

Мехрибан Әлиеваның әкесі — Ариф Пашаев, кеңес дәуірінде Әзербайжан КСР Ғылым академиясының Физика институтының қызметкері болған, физика-математика ғылымдарының докторы. Кейін [[Әзербайжан Ұлттық ғылым академиясы]]ның толық мүшесі және Ұлттық авиация академиясының ректоры болды.

Әкесінің ағасы — Хафиз Пашаев. Кеңес дәуірінде Әзербайжан КСР Ғылым академиясының физика институтында қызмет етіп, физика-математика ғылымдарының докторы болған. Кейін 13 жыл бойы Әзербайжанның АҚШ-тағы елшісі қызметін атқарды; қазіргі уақытта Әзербайжан дипломатиялық академиясының ректоры.&lt;ref name=&quot;oxu&quot;&gt;{{cite news| title=Сын-финансист Хафиза Пашаева| publisher=Oxu.az| author=| date=| url=http://ru.oxu.az/society/59034| accessdate=2017-04-02| archivedate=2019-04-01| archiveurl=https://web.archive.org/web/20190401083600/https://ru.oxu.az/society/59034}}&lt;/ref&gt; Оның ұлы Мир Жамал Пашаев Әзербайжан Ұлттық банкі жүйесінде және [[Еуропа қайта құру және даму банкі]]нде жұмыс істеген, кейін «PAŞA Bank» және «Kapital Bank» банктерінің [[директорлар кеңесі]]нің төрағасы болған.&lt;ref name=&quot;oxu&quot;/&gt;

Әкесінің тағы бір ағасы — Агил Пашаев «Mariott Abşeron» қонақүйінің директоры болып жұмыс істеген және «Парни из Баку» командасының концерттерін ұйымдастырушылардың бірі болған. Оның ұлы Мир Жалал — «Paşa Həyat Sığorta» сақтандыру компаниясы директорлар кеңесінің төрағасы, «Pasha Holding» құрамына кіреді.&lt;ref&gt;{{cite news| title=Состоялась свадьба Мир Джалала Пашаева – ФОТО| publisher=KAVKAZNEWS.AZ| author=| date=2015-03-16| url=http://kavkaznews.az/2015/03/sostoyalas-svad-ba-mir-dzhalala-pashaeva-foto/| accessdate=2018-02-23| archivedate=2019-04-01| archiveurl=https://web.archive.org/web/20190401085056/http://kavkaznews.az/2015/03/sostoyalas-svad-ba-mir-dzhalala-pashaeva-foto/}}&lt;/ref&gt;

Пашаевтерді Әзербайжанның ең ықпалды отбасы кландарының бірі деп атайды — олардың өкілдері үкімет пен академиялық қоғамда жоғары қызметтер атқарады, Әзербайжан экономикасының энергетика саласына жатпайтын секторында (құрылыс, жылжымайтын мүлік, байланыс, қаржы) ірі бизнеспен байланысы бар.&lt;ref name=autogenerated2&gt;{{Cite web |url=http://www.guardian.co.uk/world/us-embassy-cables-documents/245758 |title=«US Embassy cables: Who Owns What in Azerbaijan», The Guardian, 12 декабря 2010 |accessdate=2012-11-14 |archivedate=2013-06-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130627230613/http://www.guardian.co.uk/world/us-embassy-cables-documents/245758 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Ана жақтан ===
Ана жағынан атасы — Насир Имангулиев, Баку қаласында туған, әйгілі әзербайжан журналисті, «Баку» газеті негізін қалаушы және бас редакторы болды. Әйелі Гёвхар Султанзаде [[Шемаха]] қаласының аристократиялық отбасынан шыққан.&lt;ref name=&quot;trend&quot;&gt;{{cite news| title=Сегодня - 76-я годовщина со дня рождения видного востоковеда, профессора Аиды Имангулиевой| publisher=Trend News Agency| author=| date=2015-10-10| url=http://www.trend.az/azerbaijan/society/2442274.html| accessdate=2017-04-02| archivedate=2019-04-01| archiveurl=https://web.archive.org/web/20190401083602/https://www.trend.az/azerbaijan/society/2442274.html}}&lt;/ref&gt;

Мехрибан Әлиеваның анасы — Аида Имангулиева әзербайжандық алғашқы әйел шығыстанушы ғылым докторы атанды. Әзербайжан Шығыстану институтының директоры болып қызмет атқарған, филология ғылымдарының докторы және профессор (1991) ғылыми дәрежелерін алған.&lt;ref name=&quot;trend&quot;/&gt;

Мехрибан Алиеваның туған әпкесі — [[Наргиз Ариф қызы Пашаева|Наргиз Пашаева]], филология ғылымдарының докторы,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://science.gov.az/forms/deystvitelnyie-chlenyi |title=Пашаева Наргиз Ариф гызы |accessdate=2017-08-15 |archivedate=2019-04-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190401093521/http://science.gov.az/forms/deystvitelnyie-chlenyi |url-status=live }}&lt;/ref&gt; профессор, Әзербайжан Ұлттық ғылым академиясының толық мүшесі,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://science.gov.az/news/open/8188 |title=Академик Наргиз Пашаева избрана вице-президентом НАН Азербайджана |accessdate=2018-06-09 |archivedate=2019-04-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190401083552/http://science.gov.az/news/open/8188 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; академияның вице-президенті, Әзербайжан Жазушылар одағының мүшесі; М. В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің Баку филиалының ректоры болып табылады.

== Өмірбаяны ==
1975 жылы Мехрибан Әлиева «Сөйлейтін хат» фильмінде Валиде есімді қыздың рөлін ойнады.&lt;ref&gt;{{cite news | title=Кадры из фильма, в котором Мехрибан Алиева снялась в детстве |publisher=Oxu.az|author=|date=  | url=http://ru.oxu.az/society/3986}}&lt;/ref&gt;

1982 жылы Бакудегі №23 орта мектепті алтын медальмен бітірді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ru.president.az/president/first_lady|title=Официальный сайт президента Азербайджанской Республики      -  ПРЕЗИДЕНТ » Первая Леди|publisher=ru.president.az|accessdate=2017-03-31|archivedate=2017-04-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170426053238/http://ru.president.az/president/first_lady|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Нәтижесінде Н. Нариманов атындағы Әзербайжан мемлекеттік медициналық институтының емдеу-профилактика факультетінде оқыды,&lt;ref name=&quot;Энциклопедия&quot;&gt;{{кітап
|автор =
|тақырыбы = Энциклопедия азербайджанского мугама
|баспасы =Фонд Гейдара Алиева, Союз композиторов Азербайджана, Научный центр «Азербайджанская национальная энциклопедия»
|орны = Баку
|жыл = 2012
|беттері = 48—49
|isbn =
}}&lt;/ref&gt; кейін И. М. Сеченов атындағы Бірінші Мәскеу медициналық институтында білімін жалғастырып, 1988 жылы қызыл дипломмен бітірді.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Оқу кезінде, 1983 жылы Мехрибан Әлиева сол кездегі [[КОКП ОК саяси бюросы]] мүшесі және [[КСРО министрлер кеңесінің төрағасы|КСРО министрлер кеңесі төрағасының]] бірінші орынбасары [[Хейдар Әлирзаұлы Әлиев|Хейдар Әлиевт]]тің ұлы Ильхам Әлиевке тұрмысқа шықты.&lt;ref&gt;[https://aze.az/news_svadba_ilhama_alieva_109862.html Свадьба Ильхама Алиева и Мехрибан Алиевой] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211207235948/https://aze.az/news_svadba_ilhama_alieva_109862.html |date=2021-12-07 }} // Aze.az, 26 Август 2014&lt;/ref&gt;

1988 жылдан 1992 жылға дейін Мәскеудегі Гельмгольц атындағы көз аурулары ғылыми-зерттеу институтында академик М. М. Краснов жетекшілігімен жұмыс істеді.&lt;ref name=&quot;Энциклопедия&quot;/&gt;

2005 жылы Мехрибан Әлиева «Эвтаназия және медицинадағы гуманизм мәселесі» тақырыбында диссертация қорғап, философиялық ғылымдар кандидаты ғылыми дәрежесін алды.

2012 жылы Мехрибан Алиева Гарвард медицина мектебінде «Жаңа туған нәрестелердің көз ауруларын емдеуде нанотехнология принциптері» тақырыбында докторлық диссертация қорғап, медицина ғылымдарының кандидаты дәрежесін алды және әзірлемеге 25 жылдық патент алды. Кейін бұл патент құқығын қайырымдылыққа беріп, нәрестелердің катарактасын тиімді әрі қолжетімді емдеуді таратуға бағыттады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Бакуде туғандар]]
[[Санат:Философия ғылымдарының кандидаттары]]
[[Санат:Хейдар Әлиев ордені иегерлері]]
[[Санат:Құрмет легионы орденінің офицерлері]]
[[Санат:Италия Республикасы алдындағы қызметі үшін ордені үлкен крестінің иегерлері]]
[[Санат:Хилал-е-Пакистан орденінің иегерлері]]
[[Санат:Достық орденінің (Ресей) иегерлері]]
[[Санат:Жайнау орденінің иегерлері]]
[[Санат:Әлиевтар (Әзербайжан)]]
[[Санат:Әзербайжан вице-президенттері]]
[[Санат:Әзербайжан бірінші ханымдары]]
[[Санат:Жаңа Әзербайжан мүшелері]]
[[Санат:Саясаттағы Әзербайжан әйелдері]]
[[Санат:Әзербайжан офтальмологтары]]
[[Санат:Н. Нариманов атындағы Әзербайжан медицина университеті түлектері]]
[[Санат:Сеченов университеті түлектері]]
[[Санат:Хейдар Әлиев қоры]]</text>
      <sha1>aymb2d5b9bcrszuc4p3mt4k2nysiwxg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606564</id>
      <parentid>3606563</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T06:39:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheNomadEditor</username>
        <id>120280</id>
      </contributor>
      <comment>[[Арнайы:Үлесі/TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылауы]]) істеген нөмір 3606563 нұсқасын [[Уикипедия:Жоққа шығару|жоққа шығарды]]</comment>
      <origin>3606564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18802" sha1="du5dj7xnrefexvkwrhowwv8c4t0at25" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қайраткер|Шынайы есімі={{lang-az|Mehriban Əliyeva}}|Қазақша есімі=Мехрибан Әлиева|Суреті=Mehriban Aliyeva03.JPG|Титулы=[[Әзербайжан вице-президенті|Әзірбайжан бірінші вице-президенті]]|Ту=Emblem of Azerbaijan.svg|Ту2=Flag of Azerbaijan.svg|Басқара бастады=[[2017 жыл]] [[21 ақпан]]|Президент=[[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]|Титулы_2=Әзірбайжан бірінші ханымы|Ізашары_2=Халима Әлиева|Басқара бастады_2=[[2003 жыл]] [[31 қазан]]|Титулы_3=Әзірбайжан Милли Мәжілісі депутаты|Басқара бастады_3=[[2005 жыл]] [[6 қараша]]|Басқаруын аяқтады_3=[[2017 жыл]] [[21 ақпан]]|Туған күні=26.08.1964|Туған жері=[[Баку]], [[Әзербайжан Кеңестік Социалистік Республикасы|Әзербайжан КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|Әкесі=Ариф Мир-Жалал ұлы Пашаев|Анасы=Аида Насир қызы Имангулиева|Жұбайы=[[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]|Балалары=Хейдар, Лейла, Арзу|Партиясы=Жаңа Әзербайжан|Білімі=Әзербайжан медицина университеті&lt;br /&gt;Сеченов университеті|Ғылыми дәрежесі=профессор|Діні=[[ислам]] [[Сунниттер|суннит]]|Династия=Пашаевтар, Әлиевтар|Қолтаңбасы=Signature of Mehriban Aliyeva.png|Марапаттары={{Польша Республикасына сіңірген еңбегі үшін ордені}}|Сайты=[http://www.mehriban-aliyeva.org/ mehriban-aliyeva.org]|Commons=Mehriban Aliyeva|Азаматтығы={{AZE}}}}

'''Мехрибан Ариф қызы Әлиева''' ({{Lang-az|Mehriban Arif qızı Əliyeva}}; тұрмысқа дейін — '''Пашаева''';&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://kremlin.ru/events/president/news/62103|title=Встреча с Первым вице-президентом Азербайджана Мехрибан Алиевой|publisher=Президент России|lang=ru|accessdate=2019-11-25|archivedate=2019-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191125215425/http://kremlin.ru/events/president/news/62103|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://council.gov.ru/events/news/110298/|title=В. Матвиенко: Открытие павильона Азербайджана на ВДНХ – символ укрепления дружбы между нашими странами|publisher=Совет Федерации Федерального Собрания Российской Федерации|lang=ru|accessdate=2019-11-25|archivedate=2019-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191125233004/http://council.gov.ru/events/news/110298/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[26 тамыз]] [[1964 жыл|1964]], [[Баку]]) — әзербайжандық мемлекет, саяси және қоғам қайраткері, Мехрибан Әлиева — [[Әзербайжан вице-президенті]] (2017 жылдан), Хейдар Әлиев қоры президенті.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.azattyq.org/a/azerbaijan_mehriban_alieva/28322212.html|title=Ильхам Әлиев әйелін өзінің орынбасары етіп тағайындады|author=|date=2017-02-21|work=|publisher=azattyq.org|accessdate=2026-04-03|lang=kk}}&lt;/ref&gt;

2005–2017 жылдары Әзербайжан Милли Мәжілісінің III, IV және V шақырылымдарының депутаты болды;&lt;ref name=&quot;l4&quot;&gt;{{кітап
|автор =
|тақырыбы= Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi. Beşinci çağırış
|орны= Bakı
|баспасы=Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin nəşri
|жыл = 2016
|беттері= 25
|isbn =
}}&lt;/ref&gt; «Жаңа Әзербайжан» билеуші партиясының саяси кеңесінің мүшесі және төрағаның бірінші орынбасары.

Әзербайжан гимнастика федерациясының президенті, әзербайжан-француз парламентаралық байланыстар жөніндегі жұмыс тобының жетекшісі және Әзербайжан мәдениеті достары қорының басшысы; ИСЕСКО (2006), [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] және [[Ислам ынтымақтастық ұйымы|ИЫҰ]]-ның ізгі ниет елшісі.

Әзербайжан Президенті [[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]тің жұбайы және бұрынғы президент [[Хейдар Әлирзаұлы Әлиев|Хейдар Әлиев]]тің келіні.

== Шығу тегі ==
Пашаевтар әулетіне жатады. Мехрибан Пашаева 1964 жылғы 26 тамызда Баку қаласында зиялы отбасында туған.

=== Әке жақтан ===
Әкесі жағынан атасы — әзербайжан жазушысы әрі әдебиеттанушы Мир Жалал Пашаев.&lt;ref&gt;{{кітап
|авторы        = Paşayeva N.
|тақырыбы =Mir Cəlal (müəsirlərinin xatirələrində və yaradıcılığından örnəklər)
|место Bakı
|баспасы = «Azərbaycan Ensiklopediyası» NPB
|жыл = 1998
|беттері = 5
|isbn         =
}}&lt;/ref&gt; Иран Әзербайжанындағы Андабиль ауылынан шыққан, бала кезінде әкесімен бірге Гянджаға келген.&lt;ref&gt;{{кітап
|автор =
|тақырыбы = Очерк истории азербайджанской советской литературы
|баспасы =Изд-во АН СССР
|орны = М.
|жыл = 1963
|беттері = 424
|isbn =
}}&lt;/ref&gt; Кейін Мир Жалал филология ғылымдарының докторы (1947), профессор (1948) атанып, 1969 жылы Әзербайжан КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері атағына ие болды.&lt;ref&gt;{{кітап
|автор =
|тақырыбы= Энциклопедия азербайджанского мугама
|баспасы=Фонд Гейдара Алиева, Союз композиторов Азербайджана, Научный центр «Азербайджанская национальная энциклопедия»
|орны = Баку
|жыл = 2012
|беттері = 192
|isbn =
}}&lt;/ref&gt;

Мехрибан Әлиеваның әкесі — Ариф Пашаев, кеңес дәуірінде Әзербайжан КСР Ғылым академиясының Физика институтының қызметкері болған, физика-математика ғылымдарының докторы. Кейін [[Әзербайжан Ұлттық ғылым академиясы]]ның толық мүшесі және Ұлттық авиация академиясының ректоры болды.

Әкесінің ағасы — Хафиз Пашаев. Кеңес дәуірінде Әзербайжан КСР Ғылым академиясының физика институтында қызмет етіп, физика-математика ғылымдарының докторы болған. Кейін 13 жыл бойы Әзербайжанның АҚШ-тағы елшісі қызметін атқарды; қазіргі уақытта Әзербайжан дипломатиялық академиясының ректоры.&lt;ref name=&quot;oxu&quot;&gt;{{cite news| title=Сын-финансист Хафиза Пашаева| publisher=Oxu.az| author=| date=| url=http://ru.oxu.az/society/59034| accessdate=2017-04-02| archivedate=2019-04-01| archiveurl=https://web.archive.org/web/20190401083600/https://ru.oxu.az/society/59034}}&lt;/ref&gt; Оның ұлы Мир Жамал Пашаев Әзербайжан Ұлттық банкі жүйесінде және [[Еуропа қайта құру және даму банкі]]нде жұмыс істеген, кейін «PAŞA Bank» және «Kapital Bank» банктерінің [[директорлар кеңесі]]нің төрағасы болған.&lt;ref name=&quot;oxu&quot;/&gt;

Әкесінің тағы бір ағасы — Агил Пашаев «Mariott Abşeron» қонақүйінің директоры болып жұмыс істеген және «Парни из Баку» командасының концерттерін ұйымдастырушылардың бірі болған. Оның ұлы Мир Жалал — «Paşa Həyat Sığorta» сақтандыру компаниясы директорлар кеңесінің төрағасы, «Pasha Holding» құрамына кіреді.&lt;ref&gt;{{cite news| title=Состоялась свадьба Мир Джалала Пашаева – ФОТО| publisher=KAVKAZNEWS.AZ| author=| date=2015-03-16| url=http://kavkaznews.az/2015/03/sostoyalas-svad-ba-mir-dzhalala-pashaeva-foto/| accessdate=2018-02-23| archivedate=2019-04-01| archiveurl=https://web.archive.org/web/20190401085056/http://kavkaznews.az/2015/03/sostoyalas-svad-ba-mir-dzhalala-pashaeva-foto/}}&lt;/ref&gt;

Пашаевтерді Әзербайжанның ең ықпалды отбасы кландарының бірі деп атайды — олардың өкілдері үкімет пен академиялық қоғамда жоғары қызметтер атқарады, Әзербайжан экономикасының энергетика саласына жатпайтын секторында (құрылыс, жылжымайтын мүлік, байланыс, қаржы) ірі бизнеспен байланысы бар.&lt;ref name=autogenerated2&gt;{{Cite web |url=http://www.guardian.co.uk/world/us-embassy-cables-documents/245758 |title=«US Embassy cables: Who Owns What in Azerbaijan», The Guardian, 12 декабря 2010 |accessdate=2012-11-14 |archivedate=2013-06-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130627230613/http://www.guardian.co.uk/world/us-embassy-cables-documents/245758 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Ана жақтан ===
Ана жағынан атасы — Насир Имангулиев, Баку қаласында туған, әйгілі әзербайжан журналисті, «Баку» газеті негізін қалаушы және бас редакторы болды. Әйелі Гёвхар Султанзаде [[Шемаха]] қаласының аристократиялық отбасынан шыққан.&lt;ref name=&quot;trend&quot;&gt;{{cite news| title=Сегодня - 76-я годовщина со дня рождения видного востоковеда, профессора Аиды Имангулиевой| publisher=Trend News Agency| author=| date=2015-10-10| url=http://www.trend.az/azerbaijan/society/2442274.html| accessdate=2017-04-02| archivedate=2019-04-01| archiveurl=https://web.archive.org/web/20190401083602/https://www.trend.az/azerbaijan/society/2442274.html}}&lt;/ref&gt;

Мехрибан Әлиеваның анасы — Аида Имангулиева әзербайжандық алғашқы әйел шығыстанушы ғылым докторы атанды. Әзербайжан Шығыстану институтының директоры болып қызмет атқарған, филология ғылымдарының докторы және профессор (1991) ғылыми дәрежелерін алған.&lt;ref name=&quot;trend&quot;/&gt;

Мехрибан Алиеваның туған әпкесі — [[Наргиз Ариф қызы Пашаева|Наргиз Пашаева]], филология ғылымдарының докторы,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://science.gov.az/forms/deystvitelnyie-chlenyi |title=Пашаева Наргиз Ариф гызы |accessdate=2017-08-15 |archivedate=2019-04-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190401093521/http://science.gov.az/forms/deystvitelnyie-chlenyi |url-status=live }}&lt;/ref&gt; профессор, Әзербайжан Ұлттық ғылым академиясының толық мүшесі,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://science.gov.az/news/open/8188 |title=Академик Наргиз Пашаева избрана вице-президентом НАН Азербайджана |accessdate=2018-06-09 |archivedate=2019-04-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190401083552/http://science.gov.az/news/open/8188 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; академияның вице-президенті, Әзербайжан Жазушылар одағының мүшесі; М. В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің Баку филиалының ректоры болып табылады.

== Өмірбаяны ==
1975 жылы Мехрибан Әлиева «Сөйлейтін хат» фильмінде Валиде есімді қыздың рөлін ойнады.&lt;ref&gt;{{cite news | title=Кадры из фильма, в котором Мехрибан Алиева снялась в детстве |publisher=Oxu.az|author=|date=  | url=http://ru.oxu.az/society/3986}}&lt;/ref&gt;

1982 жылы Бакудегі №23 орта мектепті алтын медальмен бітірді.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ru.president.az/president/first_lady|title=Официальный сайт президента Азербайджанской Республики      -  ПРЕЗИДЕНТ » Первая Леди|publisher=ru.president.az|accessdate=2017-03-31|archivedate=2017-04-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170426053238/http://ru.president.az/president/first_lady|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Нәтижесінде Н. Нариманов атындағы Әзербайжан мемлекеттік медициналық институтының емдеу-профилактика факультетінде оқыды,&lt;ref name=&quot;Энциклопедия&quot;&gt;{{кітап
|автор =
|тақырыбы = Энциклопедия азербайджанского мугама
|баспасы =Фонд Гейдара Алиева, Союз композиторов Азербайджана, Научный центр «Азербайджанская национальная энциклопедия»
|орны = Баку
|жыл = 2012
|беттері = 48—49
|isbn =
}}&lt;/ref&gt; кейін И. М. Сеченов атындағы Бірінші Мәскеу медициналық институтында білімін жалғастырып, 1988 жылы қызыл дипломмен бітірді.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Оқу кезінде, 1983 жылы Мехрибан Әлиева сол кездегі [[КОКП ОК саяси бюросы]] мүшесі және [[КСРО министрлер кеңесінің төрағасы|КСРО министрлер кеңесі төрағасының]] бірінші орынбасары [[Хейдар Әлирзаұлы Әлиев|Хейдар Әлиевт]]тің ұлы Ильхам Әлиевке тұрмысқа шықты.&lt;ref&gt;[https://aze.az/news_svadba_ilhama_alieva_109862.html Свадьба Ильхама Алиева и Мехрибан Алиевой] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211207235948/https://aze.az/news_svadba_ilhama_alieva_109862.html |date=2021-12-07 }} // Aze.az, 26 Август 2014&lt;/ref&gt;

1988 жылдан 1992 жылға дейін Мәскеудегі Гельмгольц атындағы көз аурулары ғылыми-зерттеу институтында академик М. М. Краснов жетекшілігімен жұмыс істеді.&lt;ref name=&quot;Энциклопедия&quot;/&gt;

2005 жылы Мехрибан Әлиева «Эвтаназия және медицинадағы гуманизм мәселесі» тақырыбында диссертация қорғап, философиялық ғылымдар кандидаты ғылыми дәрежесін алды.

2012 жылы Мехрибан Алиева Гарвард медицина мектебінде «Жаңа туған нәрестелердің көз ауруларын емдеуде нанотехнология принциптері» тақырыбында докторлық диссертация қорғап, медицина ғылымдарының кандидаты дәрежесін алды және әзірлемеге 25 жылдық патент алды. Кейін бұл патент құқығын қайырымдылыққа беріп, нәрестелердің катарактасын тиімді әрі қолжетімді емдеуді таратуға бағыттады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Сыртқы сілтемелер}}

[[Санат:Бакуде туғандар]]
[[Санат:Философия ғылымдарының кандидаттары]]
[[Санат:Хейдар Әлиев ордені иегерлері]]
[[Санат:Құрмет легионы орденінің офицерлері]]
[[Санат:Италия Республикасы алдындағы қызметі үшін ордені үлкен крестінің иегерлері]]
[[Санат:Хилал-е-Пакистан орденінің иегерлері]]
[[Санат:Достық орденінің (Ресей) иегерлері]]
[[Санат:Жайнау орденінің иегерлері]]
[[Санат:Әлиевтар (Әзербайжан)]]
[[Санат:Әзербайжан вице-президенттері]]
[[Санат:Әзербайжан бірінші ханымдары]]
[[Санат:Жаңа Әзербайжан мүшелері]]
[[Санат:Саясаттағы Әзербайжан әйелдері]]
[[Санат:Әзербайжан офтальмологтары]]
[[Санат:Н. Нариманов атындағы Әзербайжан медицина университеті түлектері]]
[[Санат:Сеченов университеті түлектері]]
[[Санат:Хейдар Әлиев қоры]]</text>
      <sha1>du5dj7xnrefexvkwrhowwv8c4t0at25</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Forbes Kazakhstan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>778798</id>
    <revision>
      <id>3606522</id>
      <parentid>3583684</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T04:20:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ Жойылсын деп белгіледі ([[УП:БЕЛГІ|белгілегіш]])</comment>
      <origin>3606522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16925" sha1="njl34ej2d3no18w0sbw0gr04fsanpm9" xml:space="preserve">{{жедел жойылсын|Жарнама спам}}
{{Журнал
 |атауы          = Forbes Kazakhstan
 |шынайы атауы   = 
 |логотипі       = 
 |сурет          = 
 |өлшемі         = 
 |сурет атауы    = 
 |бұрынғы атауы  = 
 |қысқарту       = 
 |мамандануы     = кәсіпкерлік, экономика
 |мерзімділік    = ай сайын
 |тілі           = орысша, қазақша
 |редакция мекен-жайы  = Алматы қаласы, 050059, Назарбаев даңғылы, 240 Г
 |бас редактор   = Дамир Серикпаев, Асия Акишева (қазақ редакциясы)
 |құрылтайшылары = «United Media Group» ЖШС
 |ел             = Қазақстан
 |орны           = 
 |баспашы        = Арманжан Байтасов
 |тарихы         = 2011
 |құрылғаны      = 
 |соңғы шығарылымы   = 
 |көлемі         = 
 |жиынтықтылауы  = 
 |таралым        = 
 |ISSN           = 
 |eISSN          =  
 |марапаттары    = 
 |сайты          = 
 |ортаққор       = 
}}
'''Forbes Kazakhstan''' ({{lang-kk|Форбс Қазақстан}}) — [[Қазақстан|Қазақстандағы]] [[Іскерлік журналистика|іскерлік журнал]] және [[Интернет ресурсы|интернет-ресурс]] (сайт). Ол [[Америка Құрама Штаттары|америкалық]] [[Forbes]] брендінің ресми лицензиялық нұсқасы (70 елде 40-тан астам жергілікті нұсқалары бар). Журнал [[бизнес]], [[экономика]], [[қаржы]], [[Инвестиция|инвестициялар]], [[кәсіпкерлік]] және [[Қоғамдық саясат|қоғамдық-саяс]]&lt;nowiki/&gt;и тақырыптарды қамтиды.  

Журналдың [[Слоган|слоганы]] — ''«Капиталист құралы»'' (''«The Capitalist Tool»'')&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Forbes.kz. Контакты|url=https://forbes.kz/pages/contacts}}&lt;/ref&gt;. 

Журналдың құрылтайшысы және иесі медиа саласындағы қазақстандық кәсіпкер '''[[Арманжан Байтасов]]''' (''Tan Media Group'' және ''United Media Group'' иелерінің бірі)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Арманжан Байтасов: Forbes Kazakhstan пишет только про честные деньги|url=https://forbes.kz/articles/5_let_forbs}}&lt;/ref&gt;.     

== Тарихы ==
Forbes Kazakhstan [[2011 жыл|2011 жылы]] іске қосылды. Бірінші нөмірі 2011 жылдың қыркүйегінде шықты.

Жоба ''Forbes Media'' мен қазақстандық ''United Media Group'' (UMG) арасындағы серіктестік негізінде жүзеге асты. Бастапқыда журнал орыс тілінде шықты және бүкіл Қазақстан бойынша таратылды.

Алғашқы бас редакторы — Максим Семеляк (бұрын Tatler Russia және «Ведомости» газетінде жұмыс істеген).

2013 жылы баспаның басшылығына Людмила Тен келді, ол бизнес-модельді қайта құруға үлес қосты.  

2015 жылы Арманжан Байтсов ''Forbes Georgia'' журналында үлес алып, басты құрылтайшы болды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Арманжан Байтасов объявил о покупке 90% журнала Forbes Georgia|url=https://forbes.kz/articles/armanjan_baytasov_obyyavil_v_tbilisi_o_pokupke_90_jurnala_forbes_georgia}}&lt;/ref&gt;. 

2018 жылдың қазанында Арманжан Байтасов ресейлік ''Forbes Russia'' журналының басқармасын басқаратын болды&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Арманжан Байтасов занял пост председателя Forbes Russia|url=https://www.the-village-kz.com/village/city/news-city/3465-armanzhan-baytasov-zanyal-post-predsedatelya-forbes-russia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Арманжан Байтасов возглавил правление российского журнала Forbes|url=https://vlast.kz/novosti/29857-armanzan-bajtasov-vozglavil-pravlenie-rossijskogo-zurnala-forbes.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Новый глава правления российского Forbes позвал руководить сайтом редактора из Forbes Kazakhstan|url=https://incrussia.ru/news/perestanovki-v-forbes/}}&lt;/ref&gt;.  

2019 жылы ''Forbes Uzbekistan'' журналын ашуға лицензия алғанын және алдағы уақытта [[Ташкент|Ташкентте]] кеңсе ашатынын хабарлады&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Казахстанский бизнесмен открывает Forbes Uzbekistan|url=https://www.spot.uz/ru/2019/12/01/forbes/}}&lt;/ref&gt;. 

2020 жылы журналдың қазақ тіліндегі алғашқы нөмірі жарық көрді&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Вышел в свет первый номер Forbes Kazakhstan на казахском языке|url=https://forbes.kz/articles/vyishel_v_svet_pervyiy_nomer_forbes_kazakhstan_na_kazahskom_yazyike}}&lt;/ref&gt;, оның алғашқы бас редакторы Бақытжан Бұхарбай болды, ал кейін орнын Әсия Акишева басты. 

2024–2025 жылдары редакцияда өзгерістер болды. 2025 жылдың қаңтарында бас редактор қызметіне Рашид Дюсембаев (бұрын 2012–2013 жылдары басқарған) тағайындалды. Кейінірек атқарушы бас редактор — Дамир Серикпаев, редакциялық директор — Татьяна Трубачева болды.  

Журналдың бұрынғы редакторы қызметін атқарған және рейтинг жасауды ұйымдастырған [[Ардақ Бөкеева|Ардақ Бөкееваның]] айтуынша, Қазақстандағы ''Forbes рейтингтері'' жай ғана байлардың тізімі емес, бұл — ел экономикасының қаншалықты [[Олигархия|олигархияланғанын]] көрсететін журналистік зерттеу&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Экс-редактор Forbes Ардак Букеева рассказала, кому принадлежат деньги и власть в Казахстане|url=https://orda.kz/jeks-redaktor-forbes-ardak-bukeeva-rasskazala-komu-prinadlezhat-dengi-i-vlast-v-kazahstane-413326/|date=2026}}&lt;/ref&gt;. Журналист алғашқы рейтингтерді жасау кезінде бизнесмендердің ашықтыққа дайын болмағанын, тіпті кейбірі тізімге енбеу үшін азаматтығын ауыстыруға дейін барғанын атап өтті.

Редакция мәліметтерді жинау үшін ресми деривативтерді, [[Аудиторлық есеп беру|аудиторлық есептерді]] және корпоративтік тізбектерді пайдаланған. Осы жұмыстардың нәтижесінде [[Тимур Асқарұлы Құлыбаев|Тимур Құлыбаевтың]] «Қазақстандық коммуналдық жүйелер» (ККС) компаниясына және [[Халықаралық Алматы әуежайы|Алматы әуежайына]] иелік ететіні дәлелденген.

== Журнал және сайт ==

=== Журнал ===
Журнал ай сайын шығады (кейде екі айда бір рет). 
* Рейтингтер (Қазақстанның 75 бай бизнесмені, «50 ең ықпалды бизнесмен», «30 до 30» және т.б.);
* Терең аналитика, сұхбаттар, Forbes Woman, Forbes Life айдарлары;
* Экономика, технологиялар, инвестициялар туралы мақалалар. 
* 2021 жылы Forbes Kazakhstan «Жылдың үздік журналы» атанды (қазақ тіліндегі нұсқасы үшін)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Forbes Kazakhstan стал лучшим журналом года. Названы победители национальной премии URKER-2021|url=https://forbes.kz/articles/forbes_kazakhstan_stal_luchshim_jurnalom_goda}}&lt;/ref&gt;.

=== Forbes.kz ===
'''Forbes.kz''' — онлайн-платформа, онда күнделікті жаңалықтар, блогтар, видео (Forbes Talks, Forbes Q&amp;A), подкасттар және рейтингтер жарияланады. 

== Негізгі рейтингтер ==
Forbes Kazakhstan Қазақстан бизнес-қоғамдастығындағы ең беделді рейтингтерді жасайды. 
* Қазақстандағы үздік 30 шетелдік жекеменшік компания&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Топ-30 иностранных частных компаний в Казахстане. 30 крупнейших иностранных налогоплательщиков Казахстана сформировали свыше 30 % бюджета страны|url=https://forbes.kz/articles/top-30-inostrannyh-nalogoplatelshikov-sformirovali-svyshe-30-byudzheta-kazahstana}}&lt;/ref&gt;
* Қазақстанның ең ірі 75 жекеменшік компания&lt;ref&gt;{{Cite web|title=75 крупнейших частных компаний Казахстана — 2025|url=https://forbes.kz/ranking/75-krupneyshih-chastnyh-kompaniy-kazahstana-2025-ac7ea1}}&lt;/ref&gt; 
* Қазақстанның рантьелер рейтингі (ірі жылжымайтын мүлік иелері)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Рейтинг рантье Казахстана — 2025|url=https://forbes.kz/ranking/reyting-rante-kazahstana-2025-a5fa7e}}&lt;/ref&gt; 
* Қазақстанның ең ықпалды 50 бизнесмені&lt;ref&gt;{{Cite web|title=50 самых влиятельных бизнесменов Казахстана — 2025|url=https://forbes.kz/ranking/50-samyh-vliyatelnyh-biznesmenov-kazahstana-2025-fe6cec}}&lt;/ref&gt; 
* Қазақстанның 25 ірі сауда интернет-алаңы &lt;ref&gt;{{Cite web|title=25 крупнейших торговых интернет-площадок Казахстана — 2025|url=https://forbes.kz/ranking/25-krupneyshih-torgovyh-internet-ploshadok-kazahstana-2025}}&lt;/ref&gt;
* Қазақстанның ең ықпалды 25 әйелі&lt;ref&gt;{{Cite web|title=25 самых влиятельных женщин Казахстана: от видимости к влиянию|url=https://forbes.kz/articles/25-samyh-vliyatelnyh-zhenshin-kazahstana-ot-vidimosti-k-vliyaniyu-9fbb22}}&lt;/ref&gt;
* Қазақстан банктерінің рейтингі&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Рейтинг банков Казахстана – 2025|url=https://forbes.kz/ranking/reyting-bankov-kazahstana-2025-a218bb}}&lt;/ref&gt; 
* «30-ға дейінгі 30» рейтингі (30-дан аспаған табысты жастар)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Forbes Kazakhstan представляет: рейтинг «30 до 30». Восьмой год подряд издание представляет список молодых лидеров из разных сфер|url=https://forbes.kz/articles/forbes-kazakhstan-predstavlyaet-reyting-30-do-30-ec96d5}}&lt;/ref&gt;
* Қазақстанның ең бай 75 бизнесмені &lt;ref&gt;{{Cite web|title=75 богатейших бизнесменов Казахстана — 2025|url=https://forbes.kz/ranking/75-bogateyshih-biznesmenov-kazahstana-2025-401358}}&lt;/ref&gt;
* Алматы мен Астананың үздік 25 жекеменшік мектебі &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Топ-25 частных школ Алматы и Астаны — 2025|url=https://forbes.kz/ranking/top-25-chastnyh-shkol-almaty-i-astany-2026}}&lt;/ref&gt;

== Жобалар ==
* Forbes Club 
* Forbes Woman Club&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Forbes Woman Club|url=https://forbes.kz/spec/woman-club/}}&lt;/ref&gt; 

== Forbes Kazakhstan мен Зейнолла Кәкімжанов дауы ==
2018 жылы [[Алматы|Алматы қаласында]] ''Forbes Kazakhstan'' журналы мен ''Ratel.kz'' аналитикалық порталының кеңселерінде [[құқық қорғау органдары]] тінту жұмыстарын жүргізіп, бірнеше журналисті ұстады&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Что происходит в редакции Forbes Kazakhstan. В понедельник, 2 апреля, в офис издания пришли с обыском|url=https://forbes.kz/articles/chto_proishodit_v_redaktsii_forbes_kazakhstan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В редакции журнала Forbes в Алма-Ате прошли обыски. Заместителя главного редактора задержали|url=https://incrussia.ru/news/forbes-alma-ata-obyski/}}&lt;/ref&gt;.  Арманжан Байтасовтың мәлімдеуінше&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Арманжан Байтасов: К процессу против нас давно и серьёзно готовились. Издатель Forbes Kazakhstan прокомментировал обыски в редакции|url=https://forbes.kz/articles/armanjan_baytasov_k_protsessu_protiv_nas_davno_i_serezno_gotovilis}}&lt;/ref&gt;, топтың бірі кеңседе тінту жүргізсе, екіншісі бас редактордың орынбасары [[Александр Воротилов|Александр Воротиловты]] алып кеткен. Алматы қалалық ІІД баспасөз қызметі бұл іс-шаралардың 30 наурызда түскен арызға байланысты екенін түсіндірді&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Задержание журналистов в Алматы объяснили в ДВД|url=https://tengrinews.kz/events/zaderzanie-zurnalistov-v-almaty-obieiasnili-v-dvd-341160/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ДВД Алматы: Иная информация разглашению не подлежит. Полиция Алматы сделала ещё одно заявление по обыскам в редакциях Forbes Kazakhstan и Ratel|url=https://forbes.kz/articles/dvd_almatyi_inaya_informatsiya_razglasheniyu_ne_podlejit}}&lt;/ref&gt;. Ресми мәлімет бойынша,  «К.» есімді азамат аталған екі интернет-портал қызметкерлерінің үстінен ''«көрінеу жалған ақпарат таратты»'' деген айыппен шағым түсірген&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Кто вы, гражданин К?. В полиции прокомментировали обыски в Forbes Kazakhstan и Ratel|url=https://forbes.kz/articles/kto_vyi_grajdanin_k}}&lt;/ref&gt;. 

2017 жылдың сәуірінде Алматы соты ''Forbes Kazakhstan'' және ''Ratel.kz'' журналистерінен бұрынғы Қаржы министрі, кәсіпкер [[Зейнолла Әкімжанов|Зейнулла Кәкімжанов]] пен оның ұлы Илхалид Кәкімжановтың пайдасына шамамен 50 миллион теңге өндіру туралы шешім шығарған болатын. Журналистік зерттеулерде басылымдар Зейнулла Кәкімжановты жемқорлыққа қатысы бар деп айыптаған.  Сот Forbes.kz сайтынан 10 мақаланы өшіріп, тағы 9 мақала бойынша терістеме жариялауды, олардың шындыққа жанаспайтынын мойындауды міндеттеді&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В Казахстане прошли обыски в редакциях интернет-порталов Forbes и Ratel, задержали журналиста и редакторов|url=https://www.currenttime.tv/a/29139919.html}}&lt;/ref&gt;.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Бизнес журналдары]]
[[Санат:Қазақстан журналдары]]
[[Санат:Қазақстан сайттары]]</text>
      <sha1>njl34ej2d3no18w0sbw0gr04fsanpm9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Ырысбек Амангельдиев</title>
    <ns>3</ns>
    <id>780578</id>
    <revision>
      <id>3606458</id>
      <parentid>3598039</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T19:33:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ырысбек Амангельдиев</username>
        <id>180703</id>
      </contributor>
      <comment>грамматикасын түзеттім</comment>
      <origin>3606458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="491" sha1="obf18j9mmk25hb334ipqqyomtl0d3w9" xml:space="preserve">[[File:Ырысбек.Амангельдиев.jpg|thumb|250px|Ырысбек Амангельдиев]]
{{Infobox person
| name = Ырысбек Амангельдиев
| image = Ырысбек Амангельдиев.jpg
}}
{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ырысбек Амангельдиев}}

-- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 00:11, 2026 ж. мамырдың 2 (+05)</text>
      <sha1>obf18j9mmk25hb334ipqqyomtl0d3w9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606459</id>
      <parentid>3606458</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T19:33:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Divinations</username>
        <id>163593</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Ырысбек Амангельдиев|Ырысбек Амангельдиев]] ([[User talk:Ырысбек Амангельдиев|т]]) өңдемелерінен [[User:New user message|New user message]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3598039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="263" sha1="mduz0tm18e7h804k5879vpeh2wg5nsy" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ырысбек Амангельдиев}}

-- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 00:11, 2026 ж. мамырдың 2 (+05)</text>
      <sha1>mduz0tm18e7h804k5879vpeh2wg5nsy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606460</id>
      <parentid>3606459</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T19:40:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ырысбек Амангельдиев</username>
        <id>180703</id>
      </contributor>
      <comment>Сілтемелер қостым</comment>
      <origin>3606460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="441" sha1="qgocrd2j5zfdzdbqrk7p03wkjarf8ri" xml:space="preserve">[[File:Ырысбек.Амангельдиев.jpg|thumb|250px|Ырысбек Амангельдиев]]
{{Infobox person
| image = Ырысбек Амангельдиев.jpg
}}
{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ырысбек Амангельдиев}}
-- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 00:11, 2026 ж. мамырдың 2 (+05)</text>
      <sha1>qgocrd2j5zfdzdbqrk7p03wkjarf8ri</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606461</id>
      <parentid>3606460</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T19:41:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Divinations</username>
        <id>163593</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Ырысбек Амангельдиев|Ырысбек Амангельдиев]] ([[User talk:Ырысбек Амангельдиев|т]]) өңдемелерінен [[User:Divinations|Divinations]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3598039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="263" sha1="mduz0tm18e7h804k5879vpeh2wg5nsy" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ырысбек Амангельдиев}}

-- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 00:11, 2026 ж. мамырдың 2 (+05)</text>
      <sha1>mduz0tm18e7h804k5879vpeh2wg5nsy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606462</id>
      <parentid>3606461</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T19:46:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ырысбек Амангельдиев</username>
        <id>180703</id>
      </contributor>
      <comment>Сілтемелер қостым</comment>
      <origin>3606462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="501" sha1="sqb6ld9w782j6aflrjdbfu9yrb76brh" xml:space="preserve">[[File:Ырысбек.Амангельдиев.jpg|thumb|250px|Ырысбек Амангельдиев]]
{{Infobox person
| name = Ырысбек Амангельдиев
| image = Ырысбек Амангельдиев.jpg
}}
{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ырысбек Амангельдиев}}
-- [[Қатысушы:Ырысбек|Амангельдиев]] ([[Қатысушы талқылауы:Ырысбек|талқылауы]]) 00:46, 2026 ж. мамырдың 19 (+05)</text>
      <sha1>sqb6ld9w782j6aflrjdbfu9yrb76brh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606463</id>
      <parentid>3606462</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T19:46:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinlan83</username>
        <id>110003</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Ырысбек Амангельдиев|Ырысбек Амангельдиев]] ([[User talk:Ырысбек Амангельдиев|т]]) өңдемелерінен [[User:Divinations|Divinations]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3598039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="263" sha1="mduz0tm18e7h804k5879vpeh2wg5nsy" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ырысбек Амангельдиев}}

-- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 00:11, 2026 ж. мамырдың 2 (+05)</text>
      <sha1>mduz0tm18e7h804k5879vpeh2wg5nsy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606464</id>
      <parentid>3606463</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T19:48:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ырысбек Амангельдиев</username>
        <id>180703</id>
      </contributor>
      <comment>Сілтемелер қостым</comment>
      <origin>3606464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="367" sha1="0ejvetuty0iybe4dcr6x8weww7sb0y4" xml:space="preserve">[[File:Ырысбек.Амангельдиев.jpg|thumb|250px|Ырысбек Амангельдиев]]{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ырысбек Амангельдиев}}

-- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 00:11, 2026 ж. мамырдың 2 (+05)</text>
      <sha1>0ejvetuty0iybe4dcr6x8weww7sb0y4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606465</id>
      <parentid>3606464</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T19:48:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Divinations</username>
        <id>163593</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Ырысбек Амангельдиев|Ырысбек Амангельдиев]] ([[User talk:Ырысбек Амангельдиев|т]]) өңдемелерінен [[User:Quinlan83|Quinlan83]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3598039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="263" sha1="mduz0tm18e7h804k5879vpeh2wg5nsy" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ырысбек Амангельдиев}}

-- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 00:11, 2026 ж. мамырдың 2 (+05)</text>
      <sha1>mduz0tm18e7h804k5879vpeh2wg5nsy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606466</id>
      <parentid>3606465</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T20:00:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ырысбек Амангельдиев</username>
        <id>180703</id>
      </contributor>
      <comment>добавил и изменил ссылку</comment>
      <origin>3606466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="319" sha1="ggprqve88ztn1xa8pes27mwkkhcvoa7" xml:space="preserve">[[File:Ырысбек.Амангельдиев.jpg|thumb|250px|Ырысбек Амангельдиев]]
{{Infobox person
| name = Ырысбек Амангельдиев
| image = Ырысбек Амангельдиев.jpg
}}
{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ырысбек Амангельдиев}}</text>
      <sha1>ggprqve88ztn1xa8pes27mwkkhcvoa7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606467</id>
      <parentid>3606466</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T20:00:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Divinations</username>
        <id>163593</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Ырысбек Амангельдиев|Ырысбек Амангельдиев]] ([[User talk:Ырысбек Амангельдиев|т]]) өңдемелерінен [[User:Divinations|Divinations]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3598039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="263" sha1="mduz0tm18e7h804k5879vpeh2wg5nsy" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ырысбек Амангельдиев}}

-- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 00:11, 2026 ж. мамырдың 2 (+05)</text>
      <sha1>mduz0tm18e7h804k5879vpeh2wg5nsy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606468</id>
      <parentid>3606467</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T20:01:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ырысбек Амангельдиев</username>
        <id>180703</id>
      </contributor>
      <comment>Сілтемелер қостым</comment>
      <origin>3606468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="318" sha1="cb2mbdzy79j3vdjsi4ze2x1fjjnnybz" xml:space="preserve">[[File:Ырысбек.Амангельдиев.jpg|thumb|250px|Ырысбек Амангельдиев]]{{Infobox person
| name = Ырысбек Амангельдиев
| image = Ырысбек Амангельдиев.jpg
}}
{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ырысбек Амангельдиев}}</text>
      <sha1>cb2mbdzy79j3vdjsi4ze2x1fjjnnybz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606469</id>
      <parentid>3606468</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T20:07:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ырысбек Амангельдиев</username>
        <id>180703</id>
      </contributor>
      <comment>добавлено фото</comment>
      <origin>3606469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="319" sha1="ggprqve88ztn1xa8pes27mwkkhcvoa7" xml:space="preserve">[[File:Ырысбек.Амангельдиев.jpg|thumb|250px|Ырысбек Амангельдиев]]
{{Infobox person
| name = Ырысбек Амангельдиев
| image = Ырысбек Амангельдиев.jpg
}}
{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ырысбек Амангельдиев}}</text>
      <sha1>ggprqve88ztn1xa8pes27mwkkhcvoa7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606473</id>
      <parentid>3606469</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T20:18:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ырысбек Амангельдиев</username>
        <id>180703</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ырысбек Амангельдиев */ жаңа бөлім</comment>
      <origin>3606473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="624" sha1="7oyctl1eho8xavuo307hqxijvpjqzrk" xml:space="preserve">[[File:Ырысбек.Амангельдиев.jpg|thumb|250px|Ырысбек Амангельдиев]]
{{Infobox person
| name = Ырысбек Амангельдиев
| image = Ырысбек Амангельдиев.jpg
}}
{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ырысбек Амангельдиев}}

== Ырысбек Амангельдиев ==

Ырысбек [[Қатысушы:Ырысбек Амангельдиев|Ырысбек Амангельдиев]] ([[Қатысушы талқылауы:Ырысбек Амангельдиев|талқылау]]) 01:18, 2026 ж. мамырдың 19 (+05)</text>
      <sha1>7oyctl1eho8xavuo307hqxijvpjqzrk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606475</id>
      <parentid>3606473</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T20:21:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ырысбек Амангельдиев</username>
        <id>180703</id>
      </contributor>
      <comment>добавил фото</comment>
      <origin>3606475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="851" sha1="37kig0wrholcm0vcp4jhn3ffs5o9kcr" xml:space="preserve">[[File:Ырысбек.Амангельдиев.jpg|thumb|250px|Ырысбек Амангельдиев]]
{{Infobox person
| name = Ырысбек Амангельдиев
| image = Ырысбек Амангельдиев.jpg
}}
{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ырысбек Амангельдиев}}

== Ырысбек Амангельдиев ==
[[File:Ырысбек.Амангельдиев.jpg|thumb|250px|Ырысбек Амангельдиев]]
{{Infobox person
| name = Ырысбек Амангельдиев
| image = Ырысбек Амангельдиев.jpg
}}
Ырысбек [[Қатысушы:Ырысбек Амангельдиев|Ырысбек Амангельдиев]] ([[Қатысушы талқылауы:Ырысбек Амангельдиев|талқылау]]) 01:18, 2026 ж. мамырдың 19 (+05)</text>
      <sha1>37kig0wrholcm0vcp4jhn3ffs5o9kcr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606476</id>
      <parentid>3606475</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T20:41:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Ырысбек Амангельдиев|Ырысбек Амангельдиев]] ([[User talk:Ырысбек Амангельдиев|т]]) өңдемелерінен [[User:Divinations|Divinations]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3598039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="263" sha1="mduz0tm18e7h804k5879vpeh2wg5nsy" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ырысбек Амангельдиев}}

-- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 00:11, 2026 ж. мамырдың 2 (+05)</text>
      <sha1>mduz0tm18e7h804k5879vpeh2wg5nsy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606478</id>
      <parentid>3606476</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T20:47:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ырысбек Амангельдиев</username>
        <id>180703</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ырысбек Амангельдиев */ жаңа бөлім</comment>
      <origin>3606478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="593" sha1="hn6zxdl3nw1d7w5jk29wvd6u00zc52x" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ырысбек Амангельдиев}}

-- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 00:11, 2026 ж. мамырдың 2 (+05)

== Ырысбек Амангельдиев ==

Ырысбек Амангельдиев [[Қатысушы:Ырысбек Амангельдиев|Ырысбек Амангельдиев]] ([[Қатысушы талқылауы:Ырысбек Амангельдиев|талқылау]]) 01:47, 2026 ж. мамырдың 19 (+05)</text>
      <sha1>hn6zxdl3nw1d7w5jk29wvd6u00zc52x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606481</id>
      <parentid>3606478</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T20:48:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Ырысбек Амангельдиев|Ырысбек Амангельдиев]] ([[User talk:Ырысбек Амангельдиев|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3598039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="263" sha1="mduz0tm18e7h804k5879vpeh2wg5nsy" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ырысбек Амангельдиев}}

-- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 00:11, 2026 ж. мамырдың 2 (+05)</text>
      <sha1>mduz0tm18e7h804k5879vpeh2wg5nsy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606482</id>
      <parentid>3606481</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T20:49:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ырысбек Амангельдиев</username>
        <id>180703</id>
      </contributor>
      <comment>фото қостым</comment>
      <origin>3606482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="316" sha1="6yixijyv4v9hrw2j6cmt3y3ak4xc69u" xml:space="preserve">[[File:Ырысбек.Амангельдиев.jpg]]
{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ырысбек Амангельдиев}}

-- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 00:11, 2026 ж. мамырдың 2 (+05)</text>
      <sha1>6yixijyv4v9hrw2j6cmt3y3ak4xc69u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606483</id>
      <parentid>3606482</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T20:50:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Ырысбек Амангельдиев|Ырысбек Амангельдиев]] ([[User talk:Ырысбек Амангельдиев|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3598039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="263" sha1="mduz0tm18e7h804k5879vpeh2wg5nsy" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ырысбек Амангельдиев}}

-- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 00:11, 2026 ж. мамырдың 2 (+05)</text>
      <sha1>mduz0tm18e7h804k5879vpeh2wg5nsy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Изабель Пиночет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>780760</id>
    <revision>
      <id>3606448</id>
      <parentid>3600263</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T18:58:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>105421</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3606448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3240" sha1="qd9rps52ftg89fve7xszupuysz4ceax" xml:space="preserve">[[Сурет:Isabel Lebrun de Pinochet, hacia 1895.jpg|нобай]]
{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}}

'''Изабель Лебрен де Пиночет''' ([[1845 жыл|1845]], Сан-Фелипе, Вальпараисо — [[25 маусым]] [[1930 жыл|1930]], [[Сантьяго]]) — чилилік [[Педагогика|педагог]], [[Чили|Чилидегі]] қыздарға арналған білім беру реформасын басқарған.

Оның дәуірінде қыздарға арналған орта білім шектеулі болып, тек [[шіркеу]] арқылы ғана қолжетімді еді. Пиночет 1875 жылы Сантьягода жеке орта мектеп ашты, кейін ол ''Liceo Isabel Le Brun de Pinochet'' деген атпен белгілі болды. Бұл екі жыныс үшін де мемлекеттік білім беру жүйесінің қалыптасуына жол ашты&lt;ref&gt;Babson College&lt;/ref&gt;. Ол тек бастауыш білім беріп қана қоймай, орта мектепте де сабақ берді. Мектеп жұмысының екінші жылының соңында, 1876 жылғы 1 желтоқсанда, ол [[университет]] кеңесіне өтініш жолдап, оқушыларының емтихандарын растау және қолдау көрсету үшін университеттік комиссиялар тағайындауды сұрады&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Karin Sánchez Manríquez

&lt;/ref&gt;.

Оның лоббистік қызметінің арқасында 1877 жылы білім министрі Мигель Луис Амунатеги әйелдерді жоғары оқу орындарына қабылдауды жеңілдететін жарлыққа қол қойды&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Оған және оның әріптесі-педагог [[Антония Тарраго|Антония Таррагоға]] арналған [[Самуэль Роман Росиас]] жасаған мүсін Сантьяго-де-Чилиде орнатылған.

Оның есімі Джуди Чикагоның «Мұра қабаты» (''The Heritage Floor'') композициясына енгізілген.

== Ескертпелер ==
&lt;references /&gt;

== Сыртқы сілтемелер ==

* [http://salsa.babson.edu/Pages/MBALAM/Navigation/AssgnMBA/ClasFinPro/Fproj03/WomenBrazilChile.ppt. Women in Brazil &amp; Chile]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at Babson College, located in Wellesley, Massachusetts Powerpoint. Accessed June 2008

* [http://socialsciences.scielo.org/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S0717-71942006000200002&amp;lng=en&amp;nrm=iso&amp;tlng=en The entry of Chilean women in university and the changes in customs through law 1872—1877] by Karin Sánchez Manríquez, Pontificia Universidad Católica de Chile. Accessed June 2008

[[Санат:Феминистер]]
[[Санат:1845 жылы туғандар]]
[[Санат:1930 жж. қайтыс болғандар]]
[[Санат:25 маусымда қайтыс болғандар]]</text>
      <sha1>qd9rps52ftg89fve7xszupuysz4ceax</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ауғанстан–Пәкістан соғысы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>780788</id>
    <revision>
      <id>3606612</id>
      <parentid>3605929</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T10:05:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-30022-07</username>
        <id>181422</id>
      </contributor>
      <origin>3606612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27622" sha1="e2mat1ck7w92e0dcwflxfbwzbizhci1" xml:space="preserve">{{Қарулы қақтығыс
 |қақтығыс    = Ауғанстан–Пәкістан соғысы
 |бөлім       = 
 |сурет       = Pakistan Afghanistan locator.svg
 |сурет атауы = Азия картасындағы [[Ауғанстан]] (сары) мен [[Пәкістан]] (жасыл)
 |дата        = 21 ақпан 2026 жылдан бері
 |орын        = {{hlist|[[Ауғанстан]]|[[Пәкістан]]}}
 |себеп       = 
 |нәтиже      = 
 |статусы     = Жалғасуда
 |өзгерістер  = 
 |қарсылас1   = {{байрақ|Пәкістан}}
 |қарсылас2   = {{ublist
  |{{байрақ|Ауғанстан}}
  |{{flagicon image|Flag of the Tehreek-e-Taliban Pakistan.svg|border}} [[Пәкістандық Талибан]]&lt;ref name=&quot;ttp&quot;&gt;{{cite news |title=تی‌تی‌پی از جنگجویانش خواست به کمک طالبان افغان بشتابند |url=https://www.afintl.com/fa/202602270715 |work=afintl.com |date=2026-02-27 |language=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ttpjua&quot;&gt;{{cite news |last=Peltier |first=Elian |title=No Clear Endgame in the Conflict Between Afghanistan and Pakistan |language=en |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/world/asia/afghanistan-pakistan-war-taliban.html |work=The New York Times |date=2026-02-28 |quote=After Pakistan’s airstrikes in Afghanistan, the Pakistani Taliban and two other Islamist militant groups urged their fighters to intensify attacks in Pakistan...}}&lt;/ref&gt;
}}
 |қарсылас3   = 
 |қарсылас4   = 
 |командир1   = {{ublist
  |{{ту|Пәкістан}} [[Шахбаз Шариф]]
  |{{ту|Пәкістан}} [[Асим Мунир]]
  |{{ту|Пәкістан}} [[Хаваджа Асиф]]
}}
 |командир2   = {{ublist
  |{{ту|Ауғанстан}} [[Хайбатулла Ахундзада]]
  |{{ту|Ауғанстан}} [[Мұхаммед Якуб]]
  |{{flagicon image|Flag of the Tehreek-e-Taliban Pakistan.svg|border}} [[Нұр Уәли Мехсуд]]
}}
 |командир3   = 
 |командир4   = 
 |күштер1     = 
 |күштер2     = 
 |күштер3     =  
 |күштер4     = 
 |шығындар1   = {{ublist
  |'''Пәкістан ақпаратынша:'''
  |{{ту|Пәкістан}} 13 сарбаз өлді, 27 жарақаттанды&lt;ref name=&quot;anadoluagency1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-02-26 |title=Pakistan says it hit 22 locations across Afghanistan |url=https://aje.news/zwor25?update=4343164 |publisher=[[Әл-Жазира телеарнасы]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{ublist
  |'''Ауғанстан ақпаратынша:'''
  |{{ту|Пәкістан}} 327 сарбаз өлді, 350+ жарақаттанды&lt;ref name=&quot;Ariana&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.ariananews.af/afghanistan-says-327-pakistani-soldiers-killed-in-radd-ul-zulm-operation/ |title=Afghanistan says 327 Pakistani soldiers killed in 'Radd-ul-Zulm' operation |language=en |work=Ariana News |date=2026-03-06 |accessdate=2026-03-07}}&lt;/ref&gt;
}}
 |шығындар2   = {{ublist
  |'''Ауғанстан ақпаратынша:'''
  |{{ту|Ауғанстан}} 28 сарбаз өлді, 42 жарақаттанды (3 наурыз){{efn|Шекара бойындағы шайқастардан қайтыс болғандар.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://pajhwok.com/2026/03/03/150-pakistani-soldiers-killed-in-afghan-counterattacks-khwarazmi/ |title=150 Pakistani soldiers killed in Afghan counterattacks: Khwarazmi |work=Pajhwok Afghan News |date=2026-03-03 |accessdate=2026-03-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://tolonews.com/afghanistan-198204 |title=Fitrat: Our Forces Defending Country; Too Early to Close Pakistani Embassy |work=TOLOnews |date=2026-03-03 |accessdate=2026-03-03}}&lt;/ref&gt;}}
  |'''Ауғанстан жергілікті ақпаратынша:'''
  |{{ту|Ауғанстан}} 40 сарбаз өлді, Нұристан провинциясында&lt;ref name=&quot;nuristan clashes&quot;&gt;{{cite news |title=نگرانی‌ها از بی‌ثباتی نورستان شرقی پس از 'حملات مرگبار پاکستان' |url=https://www.afintl.com/202603229879 |work=Afghanistan International |date=2026-03-22 |language=fa}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{ublist
  |'''Пәкістан ақпаратынша:'''
  |{{flagicon image|Flag of the Tehreek-e-Taliban Pakistan.svg|border}} 80+ ТТП сарбазы өлді&lt;ref name=&quot;Yousaf-2026&quot;&gt;{{cite news |last=Yousaf |first=Kamran |title=Air raids in Afghanistan destroy 7 terror camps |url=https://tribune.com.pk/story/2594086/air-raids-in-afghanistan-destroy-7-terror-camps |work=The Express Tribune |date=2026-02-23 |language=en |accessdate=2026-02-23}} {{Wayback|date=2026-02-23 |url=https://web.archive.org/web/20260223021902/https://tribune.com.pk/story/2594086/air-raids-in-afghanistan-destroy-7-terror-camps}}&lt;/ref&gt;
  |{{ту|Ауғанстан}} 796 тәліп сарбазы өлді, 1,043+ жарақаттанды&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-05 |title=796 Afghan Taliban operatives killed so far: Info Minister |url=https://www.radio.gov.pk/05-04-2026/796-afghan-taliban-operatives-killed-so-far-info-minister |accessdate=2026-04-05 |publisher=Radio Pakistan}}&lt;/ref&gt;
}}
 |шығындар3   = 
 |шығындар4   = 
 |жалпы шығындар     = 
 |азаматтық шығындар = {{ublist
  |779 ауған бейбіт азаматы өлді, 626 жарақаттанды
  |(Ауғанстан ақпаратынша){{efn|21 ақпандағы әуеден шабуылдан 18 өлді,&lt;ref name=&quot;Hasht-e Subh-2026a&quot; /&gt; 22 ақпаннан 3 сәуірге дейін 761 өлді, 626 жарақаттанды.&lt;ref name=&quot;amutv11&quot;&gt;{{cite news |last=Mohammadi |first=Habib |title=Taliban say Pakistani strikes have killed over 750 civilians |url=https://amu.tv/233741/ |work=Amu TV |date=2026-04-05}}&lt;/ref&gt;}}
  |232 ауған бейбіт азаматы өлді, 220 жарақаттанды
  |([[Ауғанстандағы БҰҰ-ның көмек миссиясы|UNAMA]] ақпаратынша){{efn|21 ақпандағы әуеден шабуылдан 13 өлді, 7 жарақаттанды.&lt;ref name=&quot;Sirat-2026&quot;&gt;{{Cite web |last=Sirat |first=Siyar |date=2026-02-23 |title=UNAMA says 13 'civilians' killed in Pakistan airstrikes in Afghanistan |url=https://amu.tv/227779/ |accessdate=2026-02-27 |publisher=Amu TV |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mohammadi-2026&quot;&gt;{{cite news |last=Mohammadi |first=Habib |title=Taliban say 17 civilians, including 11 children, killed in Pakistani airstrikes |url=https://amu.tv/227608/ |language=en |publisher=Amu TV |date=2026-02-22 |accessdate=2026-02-24}} {{Wayback|date=2026-02-26 |url=https://web.archive.org/web/20260226174853/https://amu.tv/227608/}}&lt;/ref&gt; 26 ақпаннан 16 наурызға дейін 76 өлді, 213 жарақаттанды.&lt;ref name=&quot;anadoluagency1&quot;&gt;{{cite news |title=761 civilians killed in recent clashes with Pakistan, claims Afghan government |url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/761-civilians-killed-in-recent-clashes-with-pakistan-claims-afghan-government/3892890 |work=Anadolu Agency |date=2026-04-06 |language=tr}}&lt;/ref&gt; нашақорлықтан емделу орталығына шабуылдан 143 өлді.&lt;ref name=&quot;anadoluagency1&quot; /&gt;}}
  |115 000 ауған бейбіт азаматы босқын болды
  |([[Біріккен Ұлттар Ұйымының босқындар ісі жөніндегі жоғарғы комиссарының басқармасы|БЖКБ]] ақпаратынша)&lt;ref name=&quot;unhcr&quot;&gt;{{cite news |last=Yawar |first=Mohammad Yunus |title=Pakistani, Afghan border forces clash as UN says war displaces 100,000 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistani-afghan-border-forces-clash-un-says-war-displaces-100000-2026-03-06/ |language=en |work=Reuters |date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;
  |11 Пәкістан бейбіт азаматы өлді, 26 жарақаттанды
  |(Пәкістан ақпаратынша){{efn|27 ақпанда 6 жарақаттанды.&lt;ref name=&quot;pakciviliancasualties&quot;&gt;{{cite news |title=Unmanned aerial vehicles banned countrywide amid escalating tensions with Afghanistan |url=https://www.dawn.com/news/1976209 |work=Dawn |date=2026-02-27 |language=en |accessdate=2026-03-02}} {{Wayback|date=2026-03-02 |url=https://web.archive.org/web/20260302070305/https://www.dawn.com/news/1976209}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pakciviliancasualties2&quot;&gt;{{cite news |last=Khan |first=Ahtesham |title=Terrorists launch coordinated attacks on police posts |url=https://tribune.com.pk/story/2595071/terrorists-launch-coordinated-attacks-on-police-posts-in-k-p |work=The Express Tribune |date=2026-02-28 |language=en |accessdate=2026-03-02}} {{Wayback|date=2026-02-28 |url=https://web.archive.org/web/20260228180755/https://tribune.com.pk/story/2595071/terrorists-launch-coordinated-attacks-on-police-posts-in-k-p}}&lt;/ref&gt; 28 ақпанда 6 жарақаттанды.&lt;ref name=&quot;pakciviliancasualties1&quot;&gt;{{cite news |title=Two cops, six civilians injured in attacks on Peshawar police installations |url=https://www.dawn.com/news/1976723/two-cops-six-civilians-injured-in-attacks-on-peshawar-police-installations |work=Dawn |date=2026-03-01 |language=en |accessdate=2026-03-03}} {{Wayback|date=2026-03-01  |url=https://web.archive.org/web/20260301063517/https://www.dawn.com/news/1976723/two-cops-six-civilians-injured-in-attacks-on-peshawar-police-installations}}&lt;/ref&gt; 2 наурызда 4 жарақаттанды.&lt;ref name=&quot;pakciviliancasualties3&quot;&gt;{{cite news |title=Mortal shell fired from Afghanistan injures four in Landi Kotal |url=https://www.dawn.com/news/1977544/mortal-shell-fired-from-afghanistan-injures-four-in-landi-kotal |work=Dawn |date=2026-03-02 |language=en}}&lt;/ref&gt; 5 наурызда 2 өлді, 3 жарақаттанды.&lt;ref name=&quot;pakciviliancasualties4&quot;&gt;{{cite news |title=2 killed as missile strikes Governor Cottage in North Waziristan |url=https://www.dawn.com/news/1978612/2-killed-as-missile-strikes-governor-cottage-in-north-waziristan |work=Dawn |date=2026-03-05 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pakciviliancasualties5&quot;&gt;{{cite news |title=3 injured in Mohmand as shell fired from Afghanistan hits house |url=https://www.dawn.com/news/1978749/3-injured-in-mohmand-as-shell-fired-from-afghanistan-hits-house |work=Dawn |date=2026-03-05 |language=en}}&lt;/ref&gt; 8 наурызда 2 өлді, 3 жарақаттанды.&lt;ref name=&quot;pakciviliancasualties6&quot;&gt;{{cite news |title=Death toll from North Waziristan mortar shell incident rises to 2 |url=https://www.dawn.com/news/1980160/death-toll-from-north-waziristan-mortar-shell-incident-rises-to-2 |work=Dawn |date=2026-03-09 |language=en}}&lt;/ref&gt; 15 наурызда 4 өлді, 1 жарақаттанды.&lt;ref name=&quot;pakcasualties8&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-03-15 |title=Afghan Taliban mortar fire kills four civilians in Bajaur: Tarar |url=https://tribune.com.pk/story/2597765/afghan-taliban-mortar-fire-kills-four-civilians-in-bajaur-tarar |accessdate=2026-03-15 |publisher=The Express Tribune |language=en}}&lt;/ref&gt; 15 наурызда 3 өлді, 3 жарақаттанды.&lt;ref name=&quot;ET15April2026&quot;&gt;{{cite news |last=Mehmood |first=Khalid |title=Three civilians killed in Bajaur in Afghan Taliban's unprovoked shelling across border: security sources |url=https://tribune.com.pk/story/2602958/3-civilians-killed-by-afghan-talibans-unprovoked-cross-border-shelling-in-k-ps-bajaur-state-media |work=The Express Tribune |date=2026-04-15 |language=en}}&lt;/ref&gt;}}
  |3 000 Пәкістан бейбіт азаматы босқын болды
  |(БЖКБ ақпаратынша)&lt;ref name=&quot;unhcr&quot; /&gt;
}}
 |ортаққор    = 
 |ескерту     = 
}}
2026 жылғы ақпанның соңына қарай [[Ауғанстан]] мен [[Пәкістан]] арасында соғыс басталды. Бұдан Пәкістанның шығыс Ауғанстандағы әскери нысаналарға әуе шабуылдары себеп болды.&lt;ref name=&quot;Hasht-e Subh-2026a&quot;&gt;{{cite web |title=Sources: 23 People Buried Under Rubble in Pakistan's Airstrikes on Nangarhar |url=https://8am.media/eng/sources-23-people-buried-under-rubble-in-pakistans-airstrikes-on-nangarhar/ |language=en |publisher=Hasht-e Subh |date=2026-02-22}}&lt;/ref&gt; Пәкістан хабарлауынша, бұл шабуылдар Пәкістанда болған бұрынғы шабуылдарға жауап ретінде, [[Ислам мемлекеті]] [[Хорасан уәлаяты]]ның құрамындағы [[Пәкістандық Талибан]]ға жасалған болатын деді. Талибан әкімшілігі мен [[Ауғанстандағы БҰҰ-ның көмек миссиясы]] (UNAMA) қайтыс болған азаматтар санын хабарлап отырды, алайда берген сандары өзгеше еді.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Mohammadi |first=Habib |title=Victims of Pakistani airstrike buried as others remain under rubble |url=https://amu.tv/227611/ |language=en |publisher=Amu TV |date=2026-02-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mitchell&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/articles/cdxgln3gnd6o |title=Pakistan launches deadly strikes on Afghanistan |language=en |date=2026-02-22 |work=[[BBC News]] |accessdate=2026-02-22 |author=Mitchell, Ottilie; Bariz, Yama}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Saifi |first=Sophia |date=2026-02-22 |title=Pakistan launches airstrikes against Afghan-based 'militants' it blames for cross-border attacks |url=https://www.cnn.com/2026/02/22/asia/pakistan-strikes-afghanistan-militant-camps-intl-hnk |accessdate=2026-02-22 |publisher=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Azizi |first=Ahmad |title=Taliban defense ministry vows 'calculated response' to Pakistani airstrikes |url=https://amu.tv/227613/ |language=en |publisher=Amu TV |date=2026-02-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Al Jazeera-2026&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/22/pakistan-carries-out-strikes-in-afghanistan-after-islamabad-suicide-attack |title=Afghanistan promises 'appropriate response' after deadly Pakistani strikes |language=en |date=2026-02-22 |publisher=[[Әл-Жазира телеарнасы]] |accessdate=2026-02-22}}&lt;/ref&gt;

Бастапқы соққылар әуе шабуылдары, артиллериялық атыстарды, дрондарға қатысты оқиғаларды мен Ауғанстан–Пәкістан шекарасының бірнеше нүктесінде болған қақтығыстарды қамтыған кең ауқымды трансшекаралық текетіреске ұласты. 26 ақпанда «[[Талибан]]» күштері Пәкістанның әскери позициялары мен шекара бекеттеріне жауап ретінде жоспарланған шабуылдар жасады. Бұдан кейін Пәкістан Ауғанстанға қарсы «ашық соғыс» жариялап, «'''Ғазаб лил Хақ операциясы'''» атты ірі көлемді науқан бастады,{{efn|{{lang-ar|غضب للحق}}, 'Шындық үшін қаһар', бір кезде 'Әділетті ашу'&lt;ref name=&quot;kazorda&quot; /&gt;}} ол Ауғанстанның шығысындағы «Талибан» позицияларына қарсы әуе және жерүсті соққылар жүргізді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pakistan and Afghanistan announce duelling military operations amid border clashes |url=https://www.turkiyetoday.com/world/pakistan-and-afghanistan-announce-duelling-military-operations-amid-border-clashes-3215198 |accessdate=2026-02-26 |publisher=Türkiye Today |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pakistan's defense minister says that there is now 'open war' with Afghanistan after latest strikes |url=https://apnews.com/article/afghanistan-pakistan-airstrikes-open-war-98927b79ee9ef5741bf0804956d3c2e6 |publisher=AP News |accessdate=2026-02-27 |language=en |date=2026-02-27}} {{Wayback|date=2026-02-27 |url=https://web.archive.org/web/20260227074945/https://apnews.com/article/afghanistan-pakistan-airstrikes-open-war-98927b79ee9ef5741bf0804956d3c2e6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pakistan launches 'Operation Ghazab-ul-Haq' amid border tensions with Afghanistan |url=https://www.urdupoint.com/en/pakistan/pakistan-launches-operation-ghazab-lil-haq-2145823.html |accessdate=2026-02-26 |publisher=UrduPoint |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;France 24-2026&quot;&gt;{{cite news |title=Pakistan bombs Kabul, declares 'open war' with Afghanistan after months of border clashes |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20260226-pakistan-vows-immediate-response-after-afghanistan-launches-retaliatory-attacks |accessdate=2026-02-27 |publisher=France 24 |date=2026-02-26 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Екі жақ та қаза тапқандар саны мен әскери нәтижелер туралы бір-бірінен едәуір айырмашылығы бар мәліметтер келтірді; әр жақ қарсыласының хабарларын жоққа шығарып тұрады.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Pakistan, Afghanistan trade heavy casualty claims, battlefield losses as cross-border fighting escalates |url=https://www.arabnews.com/node/2634618/pakistan |work=Arab News |date=2026-02-27 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ET1&quot;&gt;{{cite news |title=Over 600 Afghan Taliban killed as Pakistan continues Ghazab lil-Haq strikes |url=https://tribune.com.pk/story/2597056/over-600-afghan-taliban-killed-as-pakistan-continues-ghazab-lil-haq-strikes-tarar |work=The Express Tribune |date=2026-03-11 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;civilian infrastructure&quot;&gt;{{cite news |title=طالبان: حریم هوایی افغانستان پیوسته توسط پاکستان نقض می‌شود |url=https://www.afintl.com/fa/202603038159 |work=Afghanistan International |date=2026-03-03 |language=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AI1&quot;&gt;{{cite news |title=Taliban Claims Dozens Of Cross-Border Attacks In Pakistan |url=https://www.afintl.com/en/202603064594 |work=Afghanistan International |date=2026-03-06 |language=en}}&lt;/ref&gt; Тәуелсіз есептер мен ғарыштан алынған түсірілімдер Пәкістанның көптеген соққылары әскери нысандарға бағытталғанын көрсетті.&lt;ref name=&quot;bbc1&quot;&gt;{{cite news |author=Menon, Shruti; Brown, Paul |title=Misinformation spreading over Pakistan strikes in Afghanistan |language=en |url=https://www.bbc.com/news/live/cx28nzdkwljt?post=asset%3A819ec5b8-2d32-4a58-bcc2-cc2f0ccf2674#post |work=BBC News |date=2026-02-27 |accessdate=2026-03-01}} {{Wayback|date=2026-02-28 |url=https://web.archive.org/web/20260228165858/https://www.bbc.com/news/live/cx28nzdkwljt?post=asset:819ec5b8-2d32-4a58-bcc2-cc2f0ccf2674#post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbc2&quot;&gt;{{cite news |last=Gould |first=Tom |title=Misinformation spreading over Pakistan strikes in Afghanistan |url=https://www.bbc.com/news/live/cx28nzdkwljt?post=asset%3Abad0ade6-425c-4f69-bbd4-2626663f0c25#post |publisher=BBC News |date=2026-02-27 |accessdate=2026-03-01}} {{Wayback|date=2026-02-28 |url=https://web.archive.org/web/20260228165858/https://www.bbc.com/news/live/cx28nzdkwljt?post=asset%3Abad0ade6-425c-4f69-bbd4-2626663f0c25#post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbc3&quot;&gt;{{cite news |last=Brown |first=Paul |title=Misinformation spreading over Pakistan strikes in Afghanistan |url=https://www.bbc.com/news/live/cx28nzdkwljt?post=asset%3Aa822b75b-977f-4646-a942-51155d468eae#post |language=en |work=BBC News |date=2026-02-27 |accessdate=2026-03-01}} {{Wayback|date=2026-02-28 |url=https://web.archive.org/web/20260228165857/https://www.bbc.com/news/live/cx28nzdkwljt?post=asset%3Aa822b75b-977f-4646-a942-51155d468eae#post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AT1&quot;&gt;{{cite news |last=Hayat |first=Bais |title=Pakistan-Taliban clashes enter seventh day |url=https://amu.tv/229340/ |language=en |work=Amu TV |date=2026-03-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Independent1&quot;&gt;{{cite news |last=Rai |first=Arpan |title=Satellite images show Afghanistan's Bagram air base damaged by Pakistan's airstrikes |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/pakistan-afghanistan-bagram-air-base-taliban-b2930860.html |work=The Independent |date=2026-03-03 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/russian/articles/cr&amp;#x20;m8x389vd0o Пәкістан Кабул мен Кандагарға әуе соққыларын жасап, «ашық соғыс» жариялады]&lt;/ref&gt;

Қақтығыс елеулі гуманитарлық және саяси салдарға әкелген. UNAMA бейбіт тұрғындар арасында қаза тапқандар мен жарақаттанғандар туралы хабарлап, халықаралық құқықтың сақталуын талап етті.&lt;ref name=&quot;unama1&quot;&gt;{{cite news |title=یوناما: ۵۵ درصد قربانیان غیرنظامی درگیری‌های طالبان و پاکستان زنان و کودکان هستند |url=https://www.afintl.com/fa/202603063906 |work=Afghanistan International |date=2026-03-06 |language=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Peltier-2026&quot;&gt;{{Cite news |author=Peltier, Elian; Padshah, Safiullah; Hayeri, Kiana |date=2026-03-15 |title=Pakistani-Afghan War Takes Heavy Toll on Civilians |url=https://www.nytimes.com/2026/03/15/world/asia/afghanistan-pakistan-war.html |accessdate=2026-03-16 |work=[[The New York Times]] |language=en |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;unhcr1&quot;&gt;{{cite news |title=118,000 displaced in Pak-Afghan conflict: UNHCR |url=https://www.dawn.com/news/1978778/118000-displaced-in-pak-afghan-conflict-unhcr |work=Dawn |date=2026-03-05 |language=en}}&lt;/ref&gt; Шекараның екі жағында да мыңдаған адам қоныс аударуға мәжбүр болды. Ауғанстаннан келген мәлімет бұқаралық ақпарат құралдарына шектеулердің қойылғаны, бейбіт тұрғындарға «Пәкістанға қарсы» әрекеттерге қатысу үшін қысым жасалғаны және жаңа сарбаз жинауы әрекеттері сипатталған.&lt;ref name=&quot;kunar&quot;&gt;{{cite news |title=Local sources in Kunar province say the Taliban have forced residents to participate in a protest march against Pakistan. |url=https://kabulnow.com/2026/03/sources-taliban-forcing-residents-in-kunar-to-protest-against-pakistan/ |language=en |work=kabulNow |date=2026-03-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nangarhar&quot;&gt;{{cite news |title=Local sources in Nangarhar say the Taliban have forced residents of the province to participate in a protest against Pakistan |language=en |url=https://kabulnow.com/2026/03/sources-taliban-force-residents-in-nangarhar-to-protest-against-pakistan/ |work=KabulNow |date=2026-03-07 |last=Mohseni |first=Nazanin}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;exsoldiers&quot;&gt;{{cite news |title=طالبان نظامیان سابق را به جنگ با پاکستان می‌فرستد |url=https://www.afintl.com/fa/202603068155 |work=Afghanistan International |date=2026-03-06 |language=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;8amdaily1&quot;&gt;{{cite news |title=Deadly Clashes: Civilians Caught in the Crossfire of a Taliban-Pakistan Power Struggle |language=en |url=https://8am.media/eng/deadly-clashes-civilians-caught-in-the-crossfire-of-a-taliban-pakistan-power-struggle/ |work=Hasht-e Subh |date=2026-03-07 |quote=Sources from various provinces report that the Taliban, amid the ongoing fighting, have turned to forced conscription, compelling several young men, former military personnel, and even some of their own forces to be deployed to border areas in the war against Pakistan.}}&lt;/ref&gt;

== Алғышарттары ==
2026 жылғы ақпан айының басында Пәкістанның түрлі жерінде, соның ішінде [[Исламабад]]тағы мешітте, Баджаур мен Баннуда лаңкестік актілер жасалды. [[Пәкістандық Талибан]] (ТТП) жауапкершілікті өз мойнына алды.&lt;ref name=&quot;kazorda&quot; /&gt;

== Барысы ==
2026 жылғы 21 және 22 ақпан аралығында Пәкістан Ауғанстанның түрлі жеріне, соның ішінде Кабул, Кандагар, Пактия&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-02-27/paekistan-aughanstan-soghysy-sim-qazaqstandyqtargha-uendeu-zhasady/ |title=Пәкістан-Ауғанстан соғысы: СІМ қазақстандықтарға үндеу жасады |language=kk |work=kz.kursiv.media |last=Төленді |first=Ақниет |date=2026-02-27 |accessdate=2026-05-05}}&lt;/ref&gt; Пактика, Нангархар мен Хост провинцияларына, әуе соққыларын жасады. Бұл нысандарды ол ТТП лагерьлері деді. 26 ақпанда Талибан шекара бойындағы Пәкістан әскерилеріне ірі соққы жасады.&lt;ref name=&quot;kazorda&quot; /&gt;

27 ақпанда Пәкістан қорғаныс министрі [[Хаваджа Асиф]] «Ғазаб лил Хақ операциясын» жариялап, Ауғанстанға қарсы «ашық соғыс» ашты.&lt;ref name=&quot;kazorda&quot; /&gt;

2026 жылғы 17 наурызда Талибан [[Кабул]]дағы наркологиялық ауруханаға соққы жасалғанын, себебінен 400 адамның қайтыс, 250 жарақат болғанын хабарлады. Пәкістан бұл ақпаратты жоққа шығарды.&lt;ref name=&quot;kazorda&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kaz.orda.kz/auganstanpakistan-sogysy-kabuldagy-auruhanaga-sokky-zhasaldy-400-adam-kaza-tapty-tagy-250-zharakat-aldy-138222/ |title=Ауғанстан–Пәкістан соғысы: Кабулдағы ауруханаға соққы жасалды — 400 адам қаза тапты, тағы 250 жарақат алды |language=kk |work=kaz.orda.kz |last=Құлтай |first=Ардақ |date=2026-03-17 |accessdate=2026-05-05}}&lt;/ref&gt;

27 наурызда [[Рамазан (ай)|Рамазан]] айына орай болған уақытша бітім аяқталды да, Ауғанстан әскери операциясының қайта басталмақ болғанын хабарлады. Сыртқы істер министрлігінің ақпаратынша 23 наурыздан 24 наурызға қараған түні әскери әрекеттер үзілген еді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.orda.kz/pakistan-men-auganstan-shekarasynda-kaktygystar-kajta-bastaldy-138439/ |title=Пәкістан мен Ауғанстан шекарасында қақтығыстар қайта басталды |language=kk |work=kaz.orda.kz |last=Адамбек |first=Альфия |date=2026-03-27 |accessdate=2026-05-05}}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Ауғанстан соғыстары]]
[[Санат:Пәкістан соғыстары]]
[[Санат:XXI ғасыр соғыстары]]
[[Санат:Қазірге дейін жалғасып жатқан соғыстар]]
[[Санат:2026 жылдағы Ауғанстан]]
[[Санат:2026 жылдағы Пәкістан]]
[[Санат:Ауғанстан-Пәкістан қатынастары]]</text>
      <sha1>e2mat1ck7w92e0dcwflxfbwzbizhci1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606621</id>
      <parentid>3606612</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T10:49:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-30022-07|~2026-30022-07]] ([[User talk:~2026-30022-07|т]]) өңдемелерінен [[User:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] соңғы нұсқасына қайтарды</comment>
      <origin>3605929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27618" sha1="bg1govh1ge4v6g5hu5g3kbj2g269ugk" xml:space="preserve">{{Қарулы қақтығыс
 |қақтығыс    = Ауғанстан–Пәкістан соғысы
 |бөлім       = 
 |сурет       = Pakistan Afghanistan locator.svg
 |сурет атауы = Азия картасындағы [[Ауғанстан]] (сары) мен [[Пәкістан]] (жасыл)
 |дата        = 21 ақпан 2026 жылдан бері
 |орын        = {{hlist|[[Ауғанстан]]|[[Пәкістан]]}}
 |себеп       = 
 |нәтиже      = 
 |статусы     = Жалғасуда
 |өзгерістер  = 
 |қарсылас1   = {{байрақ|Пәкістан}}
 |қарсылас2   = {{ublist
  |{{байрақ|Ауғанстан}}
  |{{flagicon image|Flag of the Tehreek-e-Taliban Pakistan.svg|border}} [[Пәкістандық Талибан]]&lt;ref name=&quot;ttp&quot;&gt;{{cite news |title=تی‌تی‌پی از جنگجویانش خواست به کمک طالبان افغان بشتابند |url=https://www.afintl.com/fa/202602270715 |work=afintl.com |date=2026-02-27 |language=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ttpjua&quot;&gt;{{cite news |last=Peltier |first=Elian |title=No Clear Endgame in the Conflict Between Afghanistan and Pakistan |language=en |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/world/asia/afghanistan-pakistan-war-taliban.html |work=The New York Times |date=2026-02-28 |quote=After Pakistan’s airstrikes in Afghanistan, the Pakistani Taliban and two other Islamist militant groups urged their fighters to intensify attacks in Pakistan...}}&lt;/ref&gt;
}}
 |қарсылас3   = 
 |қарсылас4   = 
 |командир1   = {{ublist
  |{{ту|Пәкістан}} [[Шахбаз Шариф]]
  |{{ту|Пәкістан}} [[Асим Мунир]]
  |{{ту|Пәкістан}} [[Хаваджа Асиф]]
}}
 |командир2   = {{ublist
  |{{ту|Ауғанстан}} [[Хайбатулла Ахундзада]]
  |{{ту|Ауғанстан}} [[Мұхаммед Якуб]]
  |{{flagicon image|Flag of the Tehreek-e-Taliban Pakistan.svg|border}} [[Нұр Уәли Мехсуд]]
}}
 |командир3   = 
 |командир4   = 
 |күштер1     = 
 |күштер2     = 
 |күштер3     =  
 |күштер4     = 
 |шығындар1   = {{ublist
  |'''Пәкістан ақпаратынша:'''
  |{{ту|Пәкістан}} 13 сарбаз өлді, 27 жарақаттанды&lt;ref name=&quot;anadoluagency1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-02-26 |title=Pakistan says it hit 22 locations across Afghanistan |url=https://aje.news/zwor25?update=4343164 |publisher=[[Әл-Жазира телеарнасы]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{ublist
  |'''Ауғанстан ақпаратынша:'''
  |{{ту|Пәкістан}} 327 сарбаз өлді, 350+ жарақаттанды&lt;ref name=&quot;Ariana&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.ariananews.af/afghanistan-says-327-pakistani-soldiers-killed-in-radd-ul-zulm-operation/ |title=Afghanistan says 327 Pakistani soldiers killed in 'Radd-ul-Zulm' operation |language=en |work=Ariana News |date=2026-03-06 |accessdate=2026-03-07}}&lt;/ref&gt;
}}
 |шығындар2   = {{ublist
  |'''Ауғанстан ақпаратынша:'''
  |{{ту|Ауғанстан}} 28 сарбаз өлді, 42 жарақаттанды (3 наурыз){{efn|Шекара бойындағы шайқастардан қайтыс болғандар.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://pajhwok.com/2026/03/03/150-pakistani-soldiers-killed-in-afghan-counterattacks-khwarazmi/ |title=150 Pakistani soldiers killed in Afghan counterattacks: Khwarazmi |work=Pajhwok Afghan News |date=2026-03-03 |accessdate=2026-03-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://tolonews.com/afghanistan-198204 |title=Fitrat: Our Forces Defending Country; Too Early to Close Pakistani Embassy |work=TOLOnews |date=2026-03-03 |accessdate=2026-03-03}}&lt;/ref&gt;}}
  |'''Ауғанстан жергілікті ақпаратынша:'''
  |{{ту|Ауғанстан}} 40 сарбаз өлді, Нұристан провинциясында&lt;ref name=&quot;nuristan clashes&quot;&gt;{{cite news |title=نگرانی‌ها از بی‌ثباتی نورستان شرقی پس از 'حملات مرگبار پاکستان' |url=https://www.afintl.com/202603229879 |work=Afghanistan International |date=2026-03-22 |language=fa}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{ublist
  |'''Пәкістан ақпаратынша:'''
  |{{flagicon image|Flag of the Tehreek-e-Taliban Pakistan.svg|border}} 80+ ТТП сарбазы өлді&lt;ref name=&quot;Yousaf-2026&quot;&gt;{{cite news |last=Yousaf |first=Kamran |title=Air raids in Afghanistan destroy 7 terror camps |url=https://tribune.com.pk/story/2594086/air-raids-in-afghanistan-destroy-7-terror-camps |work=The Express Tribune |date=2026-02-23 |language=en |accessdate=2026-02-23}} {{Wayback|date=2026-02-23 |url=https://web.archive.org/web/20260223021902/https://tribune.com.pk/story/2594086/air-raids-in-afghanistan-destroy-7-terror-camps}}&lt;/ref&gt;
  |{{ту|Ауғанстан}} 796 тәліп сарбазы өлді, 1,043+ жарақаттанды&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-05 |title=796 Afghan Taliban operatives killed so far: Info Minister |url=https://www.radio.gov.pk/05-04-2026/796-afghan-taliban-operatives-killed-so-far-info-minister |accessdate=2026-04-05 |publisher=Radio Pakistan}}&lt;/ref&gt;
}}
 |шығындар3   = 
 |шығындар4   = 
 |жалпы шығындар     = 
 |азаматтық шығындар = {{ublist
  |779 ауған бейбіт азаматы өлді, 626 жарақаттанды
  |(Ауғанстан ақпаратынша){{efn|21 ақпандағы әуеден шабуылдан 18 өлді,&lt;ref name=&quot;Hasht-e Subh-2026a&quot; /&gt; 22 ақпаннан 3 сәуірге дейін 761 өлді, 626 жарақаттанды.&lt;ref name=&quot;amutv11&quot;&gt;{{cite news |last=Mohammadi |first=Habib |title=Taliban say Pakistani strikes have killed over 750 civilians |url=https://amu.tv/233741/ |work=Amu TV |date=2026-04-05}}&lt;/ref&gt;}}
  |232 ауған бейбіт азаматы өлді, 220 жарақаттанды
  |([[Ауғанстандағы БҰҰ-ның көмек миссиясы|UNAMA]] ақпаратынша){{efn|21 ақпандағы әуеден шабуылдан 13 өлді, 7 жарақаттанды.&lt;ref name=&quot;Sirat-2026&quot;&gt;{{Cite web |last=Sirat |first=Siyar |date=2026-02-23 |title=UNAMA says 13 'civilians' killed in Pakistan airstrikes in Afghanistan |url=https://amu.tv/227779/ |accessdate=2026-02-27 |publisher=Amu TV |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mohammadi-2026&quot;&gt;{{cite news |last=Mohammadi |first=Habib |title=Taliban say 17 civilians, including 11 children, killed in Pakistani airstrikes |url=https://amu.tv/227608/ |language=en |publisher=Amu TV |date=2026-02-22 |accessdate=2026-02-24}} {{Wayback|date=2026-02-26 |url=https://web.archive.org/web/20260226174853/https://amu.tv/227608/}}&lt;/ref&gt; 26 ақпаннан 16 наурызға дейін 76 өлді, 213 жарақаттанды.&lt;ref name=&quot;anadoluagency1&quot;&gt;{{cite news |title=761 civilians killed in recent clashes with Pakistan, claims Afghan government |url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/761-civilians-killed-in-recent-clashes-with-pakistan-claims-afghan-government/3892890 |work=Anadolu Agency |date=2026-04-06 |language=tr}}&lt;/ref&gt; нашақорлықтан емделу орталығына шабуылдан 143 өлді.&lt;ref name=&quot;anadoluagency1&quot; /&gt;}}
  |115 000 ауған бейбіт азаматы босқын болды
  |([[Біріккен Ұлттар Ұйымының босқындар ісі жөніндегі жоғарғы комиссарының басқармасы|БЖКБ]] ақпаратынша)&lt;ref name=&quot;unhcr&quot;&gt;{{cite news |last=Yawar |first=Mohammad Yunus |title=Pakistani, Afghan border forces clash as UN says war displaces 100,000 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistani-afghan-border-forces-clash-un-says-war-displaces-100000-2026-03-06/ |language=en |work=Reuters |date=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;
  |11 Пәкістан бейбіт азаматы өлді, 26 жарақаттанды
  |(Пәкістан ақпаратынша){{efn|27 ақпанда 6 жарақаттанды.&lt;ref name=&quot;pakciviliancasualties&quot;&gt;{{cite news |title=Unmanned aerial vehicles banned countrywide amid escalating tensions with Afghanistan |url=https://www.dawn.com/news/1976209 |work=Dawn |date=2026-02-27 |language=en |accessdate=2026-03-02}} {{Wayback|date=2026-03-02 |url=https://web.archive.org/web/20260302070305/https://www.dawn.com/news/1976209}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pakciviliancasualties2&quot;&gt;{{cite news |last=Khan |first=Ahtesham |title=Terrorists launch coordinated attacks on police posts |url=https://tribune.com.pk/story/2595071/terrorists-launch-coordinated-attacks-on-police-posts-in-k-p |work=The Express Tribune |date=2026-02-28 |language=en |accessdate=2026-03-02}} {{Wayback|date=2026-02-28 |url=https://web.archive.org/web/20260228180755/https://tribune.com.pk/story/2595071/terrorists-launch-coordinated-attacks-on-police-posts-in-k-p}}&lt;/ref&gt; 28 ақпанда 6 жарақаттанды.&lt;ref name=&quot;pakciviliancasualties1&quot;&gt;{{cite news |title=Two cops, six civilians injured in attacks on Peshawar police installations |url=https://www.dawn.com/news/1976723/two-cops-six-civilians-injured-in-attacks-on-peshawar-police-installations |work=Dawn |date=2026-03-01 |language=en |accessdate=2026-03-03}} {{Wayback|date=2026-03-01  |url=https://web.archive.org/web/20260301063517/https://www.dawn.com/news/1976723/two-cops-six-civilians-injured-in-attacks-on-peshawar-police-installations}}&lt;/ref&gt; 2 наурызда 4 жарақаттанды.&lt;ref name=&quot;pakciviliancasualties3&quot;&gt;{{cite news |title=Mortal shell fired from Afghanistan injures four in Landi Kotal |url=https://www.dawn.com/news/1977544/mortal-shell-fired-from-afghanistan-injures-four-in-landi-kotal |work=Dawn |date=2026-03-02 |language=en}}&lt;/ref&gt; 5 наурызда 2 өлді, 3 жарақаттанды.&lt;ref name=&quot;pakciviliancasualties4&quot;&gt;{{cite news |title=2 killed as missile strikes Governor Cottage in North Waziristan |url=https://www.dawn.com/news/1978612/2-killed-as-missile-strikes-governor-cottage-in-north-waziristan |work=Dawn |date=2026-03-05 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pakciviliancasualties5&quot;&gt;{{cite news |title=3 injured in Mohmand as shell fired from Afghanistan hits house |url=https://www.dawn.com/news/1978749/3-injured-in-mohmand-as-shell-fired-from-afghanistan-hits-house |work=Dawn |date=2026-03-05 |language=en}}&lt;/ref&gt; 8 наурызда 2 өлді, 3 жарақаттанды.&lt;ref name=&quot;pakciviliancasualties6&quot;&gt;{{cite news |title=Death toll from North Waziristan mortar shell incident rises to 2 |url=https://www.dawn.com/news/1980160/death-toll-from-north-waziristan-mortar-shell-incident-rises-to-2 |work=Dawn |date=2026-03-09 |language=en}}&lt;/ref&gt; 15 наурызда 4 өлді, 1 жарақаттанды.&lt;ref name=&quot;pakcasualties8&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-03-15 |title=Afghan Taliban mortar fire kills four civilians in Bajaur: Tarar |url=https://tribune.com.pk/story/2597765/afghan-taliban-mortar-fire-kills-four-civilians-in-bajaur-tarar |accessdate=2026-03-15 |publisher=The Express Tribune |language=en}}&lt;/ref&gt; 15 наурызда 3 өлді, 3 жарақаттанды.&lt;ref name=&quot;ET15April2026&quot;&gt;{{cite news |last=Mehmood |first=Khalid |title=Three civilians killed in Bajaur in Afghan Taliban's unprovoked shelling across border: security sources |url=https://tribune.com.pk/story/2602958/3-civilians-killed-by-afghan-talibans-unprovoked-cross-border-shelling-in-k-ps-bajaur-state-media |work=The Express Tribune |date=2026-04-15 |language=en}}&lt;/ref&gt;}}
  |3 000 Пәкістан бейбіт азаматы босқын болды
  |(БЖКБ ақпаратынша)&lt;ref name=&quot;unhcr&quot; /&gt;
}}
 |ортаққор    = 
 |ескерту     = 
}}
2026 жылғы ақпанның соңына қарай [[Ауғанстан]] мен [[Пәкістан]] арасында соғыс басталды. Бұдан Пәкістанның шығыс Ауғанстандағы әскери нысаналарға әуе шабуылдары себеп болды.&lt;ref name=&quot;Hasht-e Subh-2026a&quot;&gt;{{cite web |title=Sources: 23 People Buried Under Rubble in Pakistan's Airstrikes on Nangarhar |url=https://8am.media/eng/sources-23-people-buried-under-rubble-in-pakistans-airstrikes-on-nangarhar/ |language=en |publisher=Hasht-e Subh |date=2026-02-22}}&lt;/ref&gt; Пәкістан хабарлауынша, бұл шабуылдар Пәкістанда болған бұрынғы шабуылдарға жауап ретінде, [[Ислам мемлекеті]] [[Хорасан уәлаяты]]ның құрамындағы [[Пәкістандық Талибан]]ға жасалған болатын деді. Талибан әкімшілігі мен [[Ауғанстандағы БҰҰ-ның көмек миссиясы]] (UNAMA) қайтыс болған азаматтар санын хабарлап отырды, алайда берген сандары өзгеше еді.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Mohammadi |first=Habib |title=Victims of Pakistani airstrike buried as others remain under rubble |url=https://amu.tv/227611/ |language=en |publisher=Amu TV |date=2026-02-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mitchell&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/articles/cdxgln3gnd6o |title=Pakistan launches deadly strikes on Afghanistan |language=en |date=2026-02-22 |work=[[BBC News]] |accessdate=2026-02-22 |author=Mitchell, Ottilie; Bariz, Yama}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Saifi |first=Sophia |date=2026-02-22 |title=Pakistan launches airstrikes against Afghan-based 'militants' it blames for cross-border attacks |url=https://www.cnn.com/2026/02/22/asia/pakistan-strikes-afghanistan-militant-camps-intl-hnk |accessdate=2026-02-22 |publisher=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Azizi |first=Ahmad |title=Taliban defense ministry vows 'calculated response' to Pakistani airstrikes |url=https://amu.tv/227613/ |language=en |publisher=Amu TV |date=2026-02-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Al Jazeera-2026&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/22/pakistan-carries-out-strikes-in-afghanistan-after-islamabad-suicide-attack |title=Afghanistan promises 'appropriate response' after deadly Pakistani strikes |language=en |date=2026-02-22 |publisher=[[Әл-Жазира телеарнасы]] |accessdate=2026-02-22}}&lt;/ref&gt;

Бастапқы соққылар әуе шабуылдары, артиллериялық атыстарды, дрондарға қатысты оқиғаларды мен Ауғанстан–Пәкістан шекарасының бірнеше нүктесінде болған қақтығыстарды қамтыған кең ауқымды трансшекаралық текетіреске ұласты. 26 ақпанда «[[Талибан]]» күштері Пәкістанның әскери позициялары мен шекара бекеттеріне жауап ретінде жоспарланған шабуылдар жасады. Бұдан кейін Пәкістан Ауғанстанға қарсы «ашық соғыс» жариялап, «'''Ғазаб лил Хақ операциясы'''» атты ірі көлемді науқан бастады,{{efn|{{lang-ar|غضب للحق}}, 'Шындық үшін қаһар', бір кезде 'Әділетті ашу'&lt;ref name=&quot;kazorda&quot; /&gt;}} ол Ауғанстанның шығысындағы «Талибан» позицияларына қарсы әуе және жерүсті соққылар жүргізді.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pakistan and Afghanistan announce duelling military operations amid border clashes |url=https://www.turkiyetoday.com/world/pakistan-and-afghanistan-announce-duelling-military-operations-amid-border-clashes-3215198 |accessdate=2026-02-26 |publisher=Türkiye Today |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pakistan's defense minister says that there is now 'open war' with Afghanistan after latest strikes |url=https://apnews.com/article/afghanistan-pakistan-airstrikes-open-war-98927b79ee9ef5741bf0804956d3c2e6 |publisher=AP News |accessdate=2026-02-27 |language=en |date=2026-02-27}} {{Wayback|date=2026-02-27 |url=https://web.archive.org/web/20260227074945/https://apnews.com/article/afghanistan-pakistan-airstrikes-open-war-98927b79ee9ef5741bf0804956d3c2e6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pakistan launches 'Operation Ghazab-ul-Haq' amid border tensions with Afghanistan |url=https://www.urdupoint.com/en/pakistan/pakistan-launches-operation-ghazab-lil-haq-2145823.html |accessdate=2026-02-26 |publisher=UrduPoint |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;France 24-2026&quot;&gt;{{cite news |title=Pakistan bombs Kabul, declares 'open war' with Afghanistan after months of border clashes |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20260226-pakistan-vows-immediate-response-after-afghanistan-launches-retaliatory-attacks |accessdate=2026-02-27 |publisher=France 24 |date=2026-02-26 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Екі жақ та қаза тапқандар саны мен әскери нәтижелер туралы бір-бірінен едәуір айырмашылығы бар мәліметтер келтірді; әр жақ қарсыласының хабарларын жоққа шығарып тұрды.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Pakistan, Afghanistan trade heavy casualty claims, battlefield losses as cross-border fighting escalates |url=https://www.arabnews.com/node/2634618/pakistan |work=Arab News |date=2026-02-27 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ET1&quot;&gt;{{cite news |title=Over 600 Afghan Taliban killed as Pakistan continues Ghazab lil-Haq strikes |url=https://tribune.com.pk/story/2597056/over-600-afghan-taliban-killed-as-pakistan-continues-ghazab-lil-haq-strikes-tarar |work=The Express Tribune |date=2026-03-11 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;civilian infrastructure&quot;&gt;{{cite news |title=طالبان: حریم هوایی افغانستان پیوسته توسط پاکستان نقض می‌شود |url=https://www.afintl.com/fa/202603038159 |work=Afghanistan International |date=2026-03-03 |language=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AI1&quot;&gt;{{cite news |title=Taliban Claims Dozens Of Cross-Border Attacks In Pakistan |url=https://www.afintl.com/en/202603064594 |work=Afghanistan International |date=2026-03-06 |language=en}}&lt;/ref&gt; Тәуелсіз есептер мен ғарыштан алынған түсірілімдер Пәкістанның көптеген соққылары әскери нысандарға бағытталғанын көрсетті.&lt;ref name=&quot;bbc1&quot;&gt;{{cite news |author=Menon, Shruti; Brown, Paul |title=Misinformation spreading over Pakistan strikes in Afghanistan |language=en |url=https://www.bbc.com/news/live/cx28nzdkwljt?post=asset%3A819ec5b8-2d32-4a58-bcc2-cc2f0ccf2674#post |work=BBC News |date=2026-02-27 |accessdate=2026-03-01}} {{Wayback|date=2026-02-28 |url=https://web.archive.org/web/20260228165858/https://www.bbc.com/news/live/cx28nzdkwljt?post=asset:819ec5b8-2d32-4a58-bcc2-cc2f0ccf2674#post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbc2&quot;&gt;{{cite news |last=Gould |first=Tom |title=Misinformation spreading over Pakistan strikes in Afghanistan |url=https://www.bbc.com/news/live/cx28nzdkwljt?post=asset%3Abad0ade6-425c-4f69-bbd4-2626663f0c25#post |publisher=BBC News |date=2026-02-27 |accessdate=2026-03-01}} {{Wayback|date=2026-02-28 |url=https://web.archive.org/web/20260228165858/https://www.bbc.com/news/live/cx28nzdkwljt?post=asset%3Abad0ade6-425c-4f69-bbd4-2626663f0c25#post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbc3&quot;&gt;{{cite news |last=Brown |first=Paul |title=Misinformation spreading over Pakistan strikes in Afghanistan |url=https://www.bbc.com/news/live/cx28nzdkwljt?post=asset%3Aa822b75b-977f-4646-a942-51155d468eae#post |language=en |work=BBC News |date=2026-02-27 |accessdate=2026-03-01}} {{Wayback|date=2026-02-28 |url=https://web.archive.org/web/20260228165857/https://www.bbc.com/news/live/cx28nzdkwljt?post=asset%3Aa822b75b-977f-4646-a942-51155d468eae#post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AT1&quot;&gt;{{cite news |last=Hayat |first=Bais |title=Pakistan-Taliban clashes enter seventh day |url=https://amu.tv/229340/ |language=en |work=Amu TV |date=2026-03-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Independent1&quot;&gt;{{cite news |last=Rai |first=Arpan |title=Satellite images show Afghanistan's Bagram air base damaged by Pakistan's airstrikes |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/pakistan-afghanistan-bagram-air-base-taliban-b2930860.html |work=The Independent |date=2026-03-03 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/russian/articles/cr&amp;#x20;m8x389vd0o Пәкістан Кабул мен Кандагарға әуе соққыларын жасап, «ашық соғыс» жариялады]&lt;/ref&gt;

Қақтығыс елеулі гуманитарлық және саяси салдарға әкелді. UNAMA бейбіт тұрғындар арасында қаза тапқандар мен жарақаттанғандар туралы хабарлап, халықаралық құқықтың сақталуын талап етті.&lt;ref name=&quot;unama1&quot;&gt;{{cite news |title=یوناما: ۵۵ درصد قربانیان غیرنظامی درگیری‌های طالبان و پاکستان زنان و کودکان هستند |url=https://www.afintl.com/fa/202603063906 |work=Afghanistan International |date=2026-03-06 |language=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Peltier-2026&quot;&gt;{{Cite news |author=Peltier, Elian; Padshah, Safiullah; Hayeri, Kiana |date=2026-03-15 |title=Pakistani-Afghan War Takes Heavy Toll on Civilians |url=https://www.nytimes.com/2026/03/15/world/asia/afghanistan-pakistan-war.html |accessdate=2026-03-16 |work=[[The New York Times]] |language=en |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;unhcr1&quot;&gt;{{cite news |title=118,000 displaced in Pak-Afghan conflict: UNHCR |url=https://www.dawn.com/news/1978778/118000-displaced-in-pak-afghan-conflict-unhcr |work=Dawn |date=2026-03-05 |language=en}}&lt;/ref&gt; Шекараның екі жағында да мыңдаған адам қоныс аударуға мәжбүр болды. Ауғанстаннан келген мәлімет бұқаралық ақпарат құралдарына шектеулердің қойылғаны, бейбіт тұрғындарға «Пәкістанға қарсы» әрекеттерге қатысу үшін қысым жасалғаны және жаңа сарбаз жинауы әрекеттері сипатталған.&lt;ref name=&quot;kunar&quot;&gt;{{cite news |title=Local sources in Kunar province say the Taliban have forced residents to participate in a protest march against Pakistan. |url=https://kabulnow.com/2026/03/sources-taliban-forcing-residents-in-kunar-to-protest-against-pakistan/ |language=en |work=kabulNow |date=2026-03-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nangarhar&quot;&gt;{{cite news |title=Local sources in Nangarhar say the Taliban have forced residents of the province to participate in a protest against Pakistan |language=en |url=https://kabulnow.com/2026/03/sources-taliban-force-residents-in-nangarhar-to-protest-against-pakistan/ |work=KabulNow |date=2026-03-07 |last=Mohseni |first=Nazanin}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;exsoldiers&quot;&gt;{{cite news |title=طالبان نظامیان سابق را به جنگ با پاکستان می‌فرستد |url=https://www.afintl.com/fa/202603068155 |work=Afghanistan International |date=2026-03-06 |language=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;8amdaily1&quot;&gt;{{cite news |title=Deadly Clashes: Civilians Caught in the Crossfire of a Taliban-Pakistan Power Struggle |language=en |url=https://8am.media/eng/deadly-clashes-civilians-caught-in-the-crossfire-of-a-taliban-pakistan-power-struggle/ |work=Hasht-e Subh |date=2026-03-07 |quote=Sources from various provinces report that the Taliban, amid the ongoing fighting, have turned to forced conscription, compelling several young men, former military personnel, and even some of their own forces to be deployed to border areas in the war against Pakistan.}}&lt;/ref&gt;

== Алғышарттары ==
2026 жылғы ақпан айының басында Пәкістанның түрлі жерінде, соның ішінде [[Исламабад]]тағы мешітте, Баджаур мен Баннуда лаңкестік актілер жасалды. [[Пәкістандық Талибан]] (ТТП) жауапкершілікті өз мойнына алды.&lt;ref name=&quot;kazorda&quot; /&gt;

== Барысы ==
2026 жылғы 21 және 22 ақпан аралығында Пәкістан Ауғанстанның түрлі жеріне, соның ішінде Кабул, Кандагар, Пактия&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-02-27/paekistan-aughanstan-soghysy-sim-qazaqstandyqtargha-uendeu-zhasady/ |title=Пәкістан-Ауғанстан соғысы: СІМ қазақстандықтарға үндеу жасады |language=kk |work=kz.kursiv.media |last=Төленді |first=Ақниет |date=2026-02-27 |accessdate=2026-05-05}}&lt;/ref&gt; Пактика, Нангархар мен Хост провинцияларына, әуе соққыларын жасады. Бұл нысандарды ол ТТП лагерьлері деді. 26 ақпанда Талибан шекара бойындағы Пәкістан әскерилеріне ірі соққы жасады.&lt;ref name=&quot;kazorda&quot; /&gt;

27 ақпанда Пәкістан қорғаныс министрі [[Хаваджа Асиф]] «Ғазаб лил Хақ операциясын» жариялап, Ауғанстанға қарсы «ашық соғыс» ашты.&lt;ref name=&quot;kazorda&quot; /&gt;

2026 жылғы 17 наурызда Талибан [[Кабул]]дағы наркологиялық ауруханаға соққы жасалғанын, себебінен 400 адамның қайтыс, 250 жарақат болғанын хабарлады. Пәкістан бұл ақпаратты жоққа шығарды.&lt;ref name=&quot;kazorda&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kaz.orda.kz/auganstanpakistan-sogysy-kabuldagy-auruhanaga-sokky-zhasaldy-400-adam-kaza-tapty-tagy-250-zharakat-aldy-138222/ |title=Ауғанстан–Пәкістан соғысы: Кабулдағы ауруханаға соққы жасалды — 400 адам қаза тапты, тағы 250 жарақат алды |language=kk |work=kaz.orda.kz |last=Құлтай |first=Ардақ |date=2026-03-17 |accessdate=2026-05-05}}&lt;/ref&gt;

27 наурызда [[Рамазан (ай)|Рамазан]] айына орай болған уақытша бітім аяқталды да, Ауғанстан әскери операциясының қайта басталмақ болғанын хабарлады. Сыртқы істер министрлігінің ақпаратынша 23 наурыздан 24 наурызға қараған түні әскери әрекеттер үзілген еді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.orda.kz/pakistan-men-auganstan-shekarasynda-kaktygystar-kajta-bastaldy-138439/ |title=Пәкістан мен Ауғанстан шекарасында қақтығыстар қайта басталды |language=kk |work=kaz.orda.kz |last=Адамбек |first=Альфия |date=2026-03-27 |accessdate=2026-05-05}}&lt;/ref&gt;

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Ауғанстан соғыстары]]
[[Санат:Пәкістан соғыстары]]
[[Санат:XXI ғасыр соғыстары]]
[[Санат:Қазірге дейін жалғасып жатқан соғыстар]]
[[Санат:2026 жылдағы Ауғанстан]]
[[Санат:2026 жылдағы Пәкістан]]
[[Санат:Ауғанстан-Пәкістан қатынастары]]</text>
      <sha1>bg1govh1ge4v6g5hu5g3kbj2g269ugk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:Эльмира Ералиева/зертхана</title>
    <ns>2</ns>
    <id>780805</id>
    <revision>
      <id>3606539</id>
      <parentid>3606133</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T05:52:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Эльмира Ералиева</username>
        <id>179349</id>
      </contributor>
      <comment># өшірілді Сыртқы сілтемелерден</comment>
      <origin>3606539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3348" sha1="77crdfawz2l27rc8haobcdketzrpid5" xml:space="preserve">{{Қатысушы зертханасы}}

==Түркістан амфитеатры==
'''Түркістан амфитеатры''' — Түркістан қаласының мәдени-туристік аймағында орналасқан заманауи ашық аспан астындағы сахналық кешен. Нысан қаладағы ірі қоғамдық-мәдени іс-шараларды өткізуге арналған және сәулеттік келбетімен ерекшеленеді.

==Жалпы сипаттамасы==

Амфитеатрдың ерекше архитектуралық шешімі келушілерге эстетикалық әсер сыйлайды. Нысан ашық форматта салынған, көпшілік жиналатын концерттер, театрландырылған қойылымдар, фестивальдер мен ресми шараларды өткізуге бейімделген.

Кешеннің жалпы аумағы шамамен 2400 шаршы метрді құрайды. Көрермендерге арналған орын саны 1000 адамға есептелген.

==Орналасуы==

Амфитеатр [[Түркістан]] қаласының тарихи-мәдени және туристік инфрақұрылымы дамыған бөлігінде орналасқан. Ол қала тұрғындары мен қонақтарының демалыс орны ретінде де маңызға ие.

==Мәдени маңызы==

Түркістан амфитеатры қаладағы мәдени өмірдің маңызды орталықтарының бірі саналады. Мұнда түрлі концерттік бағдарламалар, мерекелік кештер, жастар фестивальдері және мемлекеттік деңгейдегі іс-шаралар ұйымдастырылады.

==Сәулеті==

Нысанның сыртқы келбеті ұлттық нақыш пен заманауи стильді үйлестіре отырып жобаланған. Дөңгелек пішінді сахна алаңы мен сатылы көрермен орындықтары классикалық амфитеатр үлгісін еске түсіреді.----

==Дереккөздер==

Түркістан қаласының туристік таныстырылым материалдары

≠Қалалық инфрақұрылым жөніндегі ашық ақпараттар.                                                                               ≠Түркістан облысының туризм басқармасы.                                                                                                 ≠Түркістан облысының цифрландыру басқармасы .                                                                                                  ≠″ '''Әзірет Сұлтан″''' мемлекеттік тарихи-мәдени қорық мұражайы                                                                            ≠[[''Ұлы даланың жеті қыры'']].2018 жылдың [[21қарашасы]]  
[[Санат:Театр|*]]</text>
      <sha1>77crdfawz2l27rc8haobcdketzrpid5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия:Кешегі ең көп қаралған 1000 мақала</title>
    <ns>4</ns>
    <id>780876</id>
    <revision>
      <id>3606310</id>
      <parentid>3606004</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T15:00:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Деректерді жаңарту</comment>
      <origin>3606310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="302086" sha1="ijdqg9edc8lbvmpp4ka16ks0lndgozl" xml:space="preserve">{{StatInfo}}


&lt;!-- BOT:START --&gt;
Бұл тізім Wikimedia Statistics деректері негізінде жаңартылады. Дерек күні: '''2026-05-17'''.

{| class=&quot;standard sortable ts-stickytableheader&quot;
! N
! Бет
! Қаралу саны
|-
| data-sort-value=&quot;1&quot; | 1
| [[Арнайы:Іздеу]]
| data-sort-value=&quot;1454&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 1 454]
|-
| data-sort-value=&quot;2&quot; | 2
| [[Басты бет]]
| data-sort-value=&quot;1071&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 1 071]
|-
| data-sort-value=&quot;3&quot; | 3
| [[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]]
| data-sort-value=&quot;379&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 379]
|-
| data-sort-value=&quot;4&quot; | 4
| [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]]
| data-sort-value=&quot;280&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 280]
|-
| data-sort-value=&quot;5&quot; | 5
| [[Жоба:Уики-көктем 2026]]
| data-sort-value=&quot;222&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 222]
|-
| data-sort-value=&quot;6&quot; | 6
| [[Абай Құнанбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;217&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 217]
|-
| data-sort-value=&quot;7&quot; | 7
| [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]]
| data-sort-value=&quot;153&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 153]
|-
| data-sort-value=&quot;8&quot; | 8
| [[Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;141&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 141]
|-
| data-sort-value=&quot;9&quot; | 9
| [[Бауыржан Момышұлы]]
| data-sort-value=&quot;130&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 130]
|-
| data-sort-value=&quot;10&quot; | 10
| [[Уикипедия:Форум]]
| data-sort-value=&quot;128&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 128]
|-
| data-sort-value=&quot;11&quot; | 11
| [[Қазақ хандығы]]
| data-sort-value=&quot;122&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 122]
|-
| data-sort-value=&quot;12&quot; | 12
| [[Мәңгілік бала бейне]]
| data-sort-value=&quot;107&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 107]
|-
| data-sort-value=&quot;13&quot; | 13
| [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]]
| data-sort-value=&quot;104&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 104]
|-
| data-sort-value=&quot;14&quot; | 14
| [[Уикипедия:Уикипедия туралы]]
| data-sort-value=&quot;97&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 97]
|-
| data-sort-value=&quot;15&quot; | 15
| [[Наровля]]
| data-sort-value=&quot;94&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D1%8F 94]
|-
| data-sort-value=&quot;16&quot; | 16
| [[Құралайдың салқыны]]
| data-sort-value=&quot;91&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 91]
|-
| data-sort-value=&quot;17&quot; | 17
| [[Sadraddin]]
| data-sort-value=&quot;86&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Sadraddin 86]
|-
| data-sort-value=&quot;18&quot; | 18
| [[Мұхтар Шаханов]]
| data-sort-value=&quot;86&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 86]
|-
| data-sort-value=&quot;19&quot; | 19
| [[Махат Төрәлі]]
| data-sort-value=&quot;85&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96 85]
|-
| data-sort-value=&quot;20&quot; | 20
| [[Шәмші Қалдаяқов]]
| data-sort-value=&quot;84&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 84]
|-
| data-sort-value=&quot;21&quot; | 21
| [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]
| data-sort-value=&quot;84&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 84]
|-
| data-sort-value=&quot;22&quot; | 22
| [[Қазақстан қазақтарының аттас-тектестер тізімі]]
| data-sort-value=&quot;82&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 82]
|-
| data-sort-value=&quot;23&quot; | 23
| [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]
| data-sort-value=&quot;79&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 79]
|-
| data-sort-value=&quot;24&quot; | 24
| [[Күнделік.кз]]
| data-sort-value=&quot;78&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 78]
|-
| data-sort-value=&quot;25&quot; | 25
| [[Ыбырай Алтынсарин]]
| data-sort-value=&quot;78&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 78]
|-
| data-sort-value=&quot;26&quot; | 26
| [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]]
| data-sort-value=&quot;76&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 76]
|-
| data-sort-value=&quot;27&quot; | 27
| [[Мемлекет астаналары тізімі]]
| data-sort-value=&quot;75&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 75]
|-
| data-sort-value=&quot;28&quot; | 28
| [[Уикипедия:Видео сабақтар]]
| data-sort-value=&quot;75&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 75]
|-
| data-sort-value=&quot;29&quot; | 29
| [[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]]
| data-sort-value=&quot;75&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 75]
|-
| data-sort-value=&quot;30&quot; | 30
| [[Қоңырат]]
| data-sort-value=&quot;74&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 74]
|-
| data-sort-value=&quot;31&quot; | 31
| [[Уикипедия:Анықтама]]
| data-sort-value=&quot;73&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 73]
|-
| data-sort-value=&quot;32&quot; | 32
| [[Уикипедия:Қауым порталы]]
| data-sort-value=&quot;72&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 72]
|-
| data-sort-value=&quot;33&quot; | 33
| [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]]
| data-sort-value=&quot;71&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 71]
|-
| data-sort-value=&quot;34&quot; | 34
| [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;71&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 71]
|-
| data-sort-value=&quot;35&quot; | 35
| [[Абай жолы (роман)]]
| data-sort-value=&quot;70&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 70]
|-
| data-sort-value=&quot;36&quot; | 36
| [[Олжас Омарұлы Сүлейменов]]
| data-sort-value=&quot;70&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 70]
|-
| data-sort-value=&quot;37&quot; | 37
| [[Уикипедия:Telegram]]
| data-sort-value=&quot;69&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 69]
|-
| data-sort-value=&quot;38&quot; | 38
| [[Қазақша жыл санау]]
| data-sort-value=&quot;69&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 69]
|-
| data-sort-value=&quot;39&quot; | 39
| [[Астана ЛРТ]]
| data-sort-value=&quot;68&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D0%A0%D0%A2 68]
|-
| data-sort-value=&quot;40&quot; | 40
| [[Тайқазан]]
| data-sort-value=&quot;67&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 67]
|-
| data-sort-value=&quot;41&quot; | 41
| [[Қазақ рулары]]
| data-sort-value=&quot;66&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 66]
|-
| data-sort-value=&quot;42&quot; | 42
| [[Кибела]]
| data-sort-value=&quot;66&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0 66]
|-
| data-sort-value=&quot;43&quot; | 43
| [[Ахмет Байтұрсынұлы]]
| data-sort-value=&quot;65&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 65]
|-
| data-sort-value=&quot;44&quot; | 44
| [[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]]
| data-sort-value=&quot;64&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 64]
|-
| data-sort-value=&quot;45&quot; | 45
| [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]]
| data-sort-value=&quot;64&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 64]
|-
| data-sort-value=&quot;46&quot; | 46
| [[Білім инновациялық лицейлері]]
| data-sort-value=&quot;63&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 63]
|-
| data-sort-value=&quot;47&quot; | 47
| [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;63&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 63]
|-
| data-sort-value=&quot;48&quot; | 48
| [[Махамбет Өтемісұлы]]
| data-sort-value=&quot;62&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 62]
|-
| data-sort-value=&quot;49&quot; | 49
| [[Жылқы малының атаулары]]
| data-sort-value=&quot;62&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 62]
|-
| data-sort-value=&quot;50&quot; | 50
| [[Көксағыз бақбағы]]
| data-sort-value=&quot;61&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 61]
|-
| data-sort-value=&quot;51&quot; | 51
| [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;61&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 61]
|-
| data-sort-value=&quot;52&quot; | 52
| [[Дулат]]
| data-sort-value=&quot;61&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 61]
|-
| data-sort-value=&quot;53&quot; | 53
| [[Сырым Датұлы]]
| data-sort-value=&quot;60&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 60]
|-
| data-sort-value=&quot;54&quot; | 54
| [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]]
| data-sort-value=&quot;59&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 59]
|-
| data-sort-value=&quot;55&quot; | 55
| [[Әмір Темір]]
| data-sort-value=&quot;59&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 59]
|-
| data-sort-value=&quot;56&quot; | 56
| [[Сұңғыла]]
| data-sort-value=&quot;59&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 59]
|-
| data-sort-value=&quot;57&quot; | 57
| [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;58&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 58]
|-
| data-sort-value=&quot;58&quot; | 58
| [[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]]
| data-sort-value=&quot;58&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 58]
|-
| data-sort-value=&quot;59&quot; | 59
| [[Шыңғыс хан]]
| data-sort-value=&quot;57&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 57]
|-
| data-sort-value=&quot;60&quot; | 60
| [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]]
| data-sort-value=&quot;57&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 57]
|-
| data-sort-value=&quot;61&quot; | 61
| [[Қазақ хандары]]
| data-sort-value=&quot;56&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 56]
|-
| data-sort-value=&quot;62&quot; | 62
| [[Арғын]]
| data-sort-value=&quot;56&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 56]
|-
| data-sort-value=&quot;63&quot; | 63
| [[Ұлы Отан соғысы]]
| data-sort-value=&quot;56&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 56]
|-
| data-sort-value=&quot;64&quot; | 64
| [[Сақтар]]
| data-sort-value=&quot;56&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 56]
|-
| data-sort-value=&quot;65&quot; | 65
| [[Махаббат, қызық мол жылдар]]
| data-sort-value=&quot;56&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 56]
|-
| data-sort-value=&quot;66&quot; | 66
| [[Абылай хан]]
| data-sort-value=&quot;55&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 55]
|-
| data-sort-value=&quot;67&quot; | 67
| [[Біржан Қожағұлұлы]]
| data-sort-value=&quot;55&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 55]
|-
| data-sort-value=&quot;68&quot; | 68
| [[Ұлы Жібек жолы]]
| data-sort-value=&quot;55&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 55]
|-
| data-sort-value=&quot;69&quot; | 69
| [[Ұлпан (роман)]]
| data-sort-value=&quot;54&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 54]
|-
| data-sort-value=&quot;70&quot; | 70
| [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]]
| data-sort-value=&quot;53&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 53]
|-
| data-sort-value=&quot;71&quot; | 71
| [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]]
| data-sort-value=&quot;53&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 53]
|-
| data-sort-value=&quot;72&quot; | 72
| [[Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев]]
| data-sort-value=&quot;52&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 52]
|-
| data-sort-value=&quot;73&quot; | 73
| [[Ислам күнтізбесі]]
| data-sort-value=&quot;52&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 52]
|-
| data-sort-value=&quot;74&quot; | 74
| [[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]]
| data-sort-value=&quot;51&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 51]
|-
| data-sort-value=&quot;75&quot; | 75
| [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]]
| data-sort-value=&quot;51&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 51]
|-
| data-sort-value=&quot;76&quot; | 76
| [[Ясин сүресі]]
| data-sort-value=&quot;50&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 50]
|-
| data-sort-value=&quot;77&quot; | 77
| [[Міржақып Дулатұлы]]
| data-sort-value=&quot;50&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 50]
|-
| data-sort-value=&quot;78&quot; | 78
| [[Ілияс Жансүгіров]]
| data-sort-value=&quot;50&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 50]
|-
| data-sort-value=&quot;79&quot; | 79
| [[Галстук]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 49]
|-
| data-sort-value=&quot;80&quot; | 80
| [[Kazakhstan]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Kazakhstan 49]
|-
| data-sort-value=&quot;81&quot; | 81
| [[АҚШ штаттарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 49]
|-
| data-sort-value=&quot;82&quot; | 82
| [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 49]
|-
| data-sort-value=&quot;83&quot; | 83
| [[Ғұндар]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 49]
|-
| data-sort-value=&quot;84&quot; | 84
| [[Әбіш Кекілбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 49]
|-
| data-sort-value=&quot;85&quot; | 85
| [[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]]
| data-sort-value=&quot;49&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 49]
|-
| data-sort-value=&quot;86&quot; | 86
| [[Баланы қырқынан шығару]]
| data-sort-value=&quot;48&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 48]
|-
| data-sort-value=&quot;87&quot; | 87
| [[Жамбыл Жабайұлы]]
| data-sort-value=&quot;47&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47]
|-
| data-sort-value=&quot;88&quot; | 88
| [[Қабанбай батыр]]
| data-sort-value=&quot;47&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 47]
|-
| data-sort-value=&quot;89&quot; | 89
| [[Қожа Ахмет Ясауи]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 46]
|-
| data-sort-value=&quot;90&quot; | 90
| [[Түркістан (қала)]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 46]
|-
| data-sort-value=&quot;91&quot; | 91
| [[Мүшел жас]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 46]
|-
| data-sort-value=&quot;92&quot; | 92
| [[Қазақстан тарихы]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 46]
|-
| data-sort-value=&quot;93&quot; | 93
| [[Арыстанбаб]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 46]
|-
| data-sort-value=&quot;94&quot; | 94
| [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]]
| data-sort-value=&quot;46&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 46]
|-
| data-sort-value=&quot;95&quot; | 95
| [[Режеп Тайып Ердоған]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BF_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D0%95%D1%80%D0%B4%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BD 45]
|-
| data-sort-value=&quot;96&quot; | 96
| [[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 45]
|-
| data-sort-value=&quot;97&quot; | 97
| [[Тәуекел Мүслім]]
| data-sort-value=&quot;45&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 45]
|-
| data-sort-value=&quot;98&quot; | 98
| [[Өзбекәлі Жәнібеков]]
| data-sort-value=&quot;44&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 44]
|-
| data-sort-value=&quot;99&quot; | 99
| [[Қазақ әліпбиі]]
| data-sort-value=&quot;44&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 44]
|-
| data-sort-value=&quot;100&quot; | 100
| [[Түрік қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;44&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 44]
|-
| data-sort-value=&quot;101&quot; | 101
| [[Жаныс]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 42]
|-
| data-sort-value=&quot;102&quot; | 102
| [[Аманкелді Муатқанұлы Сейітханов]]
| data-sort-value=&quot;42&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%9C%D1%83%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 42]
|-
| data-sort-value=&quot;103&quot; | 103
| [[Портал:Ағымдағы оқиғалар]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 41]
|-
| data-sort-value=&quot;104&quot; | 104
| [[Уикипедия:Форум/Басқалар]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 41]
|-
| data-sort-value=&quot;105&quot; | 105
| [[Қазақ батырлар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 41]
|-
| data-sort-value=&quot;106&quot; | 106
| [[Жеті жарғы]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 41]
|-
| data-sort-value=&quot;107&quot; | 107
| [[Қыпшақтар]]
| data-sort-value=&quot;41&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 41]
|-
| data-sort-value=&quot;108&quot; | 108
| [[Арыстан баб кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 40]
|-
| data-sort-value=&quot;109&quot; | 109
| [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 40]
|-
| data-sort-value=&quot;110&quot; | 110
| [[Туыстық атаулары]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 40]
|-
| data-sort-value=&quot;111&quot; | 111
| [[Сын есім]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 40]
|-
| data-sort-value=&quot;112&quot; | 112
| [[Досымжан Қарпықұлы Таңатаров]]
| data-sort-value=&quot;40&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BF%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 40]
|-
| data-sort-value=&quot;113&quot; | 113
| [[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 39]
|-
| data-sort-value=&quot;114&quot; | 114
| [[Әлемнің жеті кереметі]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 39]
|-
| data-sort-value=&quot;115&quot; | 115
| [[Қазақстан қорықтарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 39]
|-
| data-sort-value=&quot;116&quot; | 116
| [[Әміре Қашаубаев]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 39]
|-
| data-sort-value=&quot;117&quot; | 117
| [[Мұхаммед]]
| data-sort-value=&quot;39&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 39]
|-
| data-sort-value=&quot;118&quot; | 118
| [[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 38]
|-
| data-sort-value=&quot;119&quot; | 119
| [[Есет Көтібарұлы]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 38]
|-
| data-sort-value=&quot;120&quot; | 120
| [[Қазақтың боғауыз сөздері]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 38]
|-
| data-sort-value=&quot;121&quot; | 121
| [[Есім хан]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 38]
|-
| data-sort-value=&quot;122&quot; | 122
| [[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 38]
|-
| data-sort-value=&quot;123&quot; | 123
| [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 38]
|-
| data-sort-value=&quot;124&quot; | 124
| [[Ақтөбе облысы]]
| data-sort-value=&quot;38&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 38]
|-
| data-sort-value=&quot;125&quot; | 125
| [[Сәкен Сейфуллин]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 37]
|-
| data-sort-value=&quot;126&quot; | 126
| [[Жұмбақтас]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 37]
|-
| data-sort-value=&quot;127&quot; | 127
| [[Жеті қазына]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 37]
|-
| data-sort-value=&quot;128&quot; | 128
| [[Семей полигоны]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 37]
|-
| data-sort-value=&quot;129&quot; | 129
| [[Тәуке хан]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 37]
|-
| data-sort-value=&quot;130&quot; | 130
| [[Химиялық элементтер тізімі]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 37]
|-
| data-sort-value=&quot;131&quot; | 131
| [[Адай]]
| data-sort-value=&quot;37&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 37]
|-
| data-sort-value=&quot;132&quot; | 132
| [[Қазақ тілі]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 36]
|-
| data-sort-value=&quot;133&quot; | 133
| [[Сәкен Әбдіғаппарұлы Сыбанбай]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D2%93%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 36]
|-
| data-sort-value=&quot;134&quot; | 134
| [[Жаппас]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 36]
|-
| data-sort-value=&quot;135&quot; | 135
| [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 36]
|-
| data-sort-value=&quot;136&quot; | 136
| [[Қарахан мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 36]
|-
| data-sort-value=&quot;137&quot; | 137
| [[Қасым Аманжолов]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 36]
|-
| data-sort-value=&quot;138&quot; | 138
| [[Сөз таптары]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 36]
|-
| data-sort-value=&quot;139&quot; | 139
| [[Надежда Давыдовна Тоқаева]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 36]
|-
| data-sort-value=&quot;140&quot; | 140
| [[Киіз үй]]
| data-sort-value=&quot;36&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 36]
|-
| data-sort-value=&quot;141&quot; | 141
| [[Дәулет Болатұлы Тұрлыханов]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 35]
|-
| data-sort-value=&quot;142&quot; | 142
| [[Түркістан облысы]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 35]
|-
| data-sort-value=&quot;143&quot; | 143
| [[Түркия]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 35]
|-
| data-sort-value=&quot;144&quot; | 144
| [[Гүлмира Тынышбекқызы Дайрабаева]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 35]
|-
| data-sort-value=&quot;145&quot; | 145
| [[Алтын Орда]]
| data-sort-value=&quot;35&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 35]
|-
| data-sort-value=&quot;146&quot; | 146
| [[Табын]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 34]
|-
| data-sort-value=&quot;147&quot; | 147
| [[Қой малының атаулары]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 34]
|-
| data-sort-value=&quot;148&quot; | 148
| [[Қазақстан аудандары]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 34]
|-
| data-sort-value=&quot;149&quot; | 149
| [[Ақмешіт әулие үңгірі]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 34]
|-
| data-sort-value=&quot;150&quot; | 150
| [[Қожа]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 34]
|-
| data-sort-value=&quot;151&quot; | 151
| [[Қасым хан]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 34]
|-
| data-sort-value=&quot;152&quot; | 152
| [[Орбұлақ шайқасы]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 34]
|-
| data-sort-value=&quot;153&quot; | 153
| [[Керей (тайпа)]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 34]
|-
| data-sort-value=&quot;154&quot; | 154
| [[Сөйлем мүшелері]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 34]
|-
| data-sort-value=&quot;155&quot; | 155
| [[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 34]
|-
| data-sort-value=&quot;156&quot; | 156
| [[Әл-Фатиха сүресі]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 34]
|-
| data-sort-value=&quot;157&quot; | 157
| [[Қадыр Мырза Әлі]]
| data-sort-value=&quot;34&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 34]
|-
| data-sort-value=&quot;158&quot; | 158
| [[Қазақстан экономикасы]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 33]
|-
| data-sort-value=&quot;159&quot; | 159
| [[Жеті ата]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 33]
|-
| data-sort-value=&quot;160&quot; | 160
| [[КешYOU]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 33]
|-
| data-sort-value=&quot;161&quot; | 161
| [[Тұрар Рысқұлов]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 33]
|-
| data-sort-value=&quot;162&quot; | 162
| [[Ақ Орда (мемлекет)]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 33]
|-
| data-sort-value=&quot;163&quot; | 163
| [[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]]
| data-sort-value=&quot;33&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 33]
|-
| data-sort-value=&quot;164&quot; | 164
| [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 32]
|-
| data-sort-value=&quot;165&quot; | 165
| [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 32]
|-
| data-sort-value=&quot;166&quot; | 166
| [[Бұқар жырау Қалқаманұлы]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 32]
|-
| data-sort-value=&quot;167&quot; | 167
| [[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 32]
|-
| data-sort-value=&quot;168&quot; | 168
| [[Серікзат Мақсұтұлы Дүйсенғазы]]
| data-sort-value=&quot;32&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B 32]
|-
| data-sort-value=&quot;169&quot; | 169
| [[Өт айдайтын дәрілер]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 31]
|-
| data-sort-value=&quot;170&quot; | 170
| [[Қобыланды Тоқтарбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 31]
|-
| data-sort-value=&quot;171&quot; | 171
| [[Ысты]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 31]
|-
| data-sort-value=&quot;172&quot; | 172
| [[Шалкиіз Тіленшіұлы]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 31]
|-
| data-sort-value=&quot;173&quot; | 173
| [[Шежіре]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 31]
|-
| data-sort-value=&quot;174&quot; | 174
| [[Петриков]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2 31]
|-
| data-sort-value=&quot;175&quot; | 175
| [[Исатай-Махамбет көтерілісі]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 31]
|-
| data-sort-value=&quot;176&quot; | 176
| [[Ботбай]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 31]
|-
| data-sort-value=&quot;177&quot; | 177
| [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 31]
|-
| data-sort-value=&quot;178&quot; | 178
| [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 31]
|-
| data-sort-value=&quot;179&quot; | 179
| [[Табылды Досымов]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31]
|-
| data-sort-value=&quot;180&quot; | 180
| [[Қазақ газеті]]
| data-sort-value=&quot;31&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 31]
|-
| data-sort-value=&quot;181&quot; | 181
| [[Уикипедия:Таныстыру]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 30]
|-
| data-sort-value=&quot;182&quot; | 182
| [[Рақымжан Қошқарбаев]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 30]
|-
| data-sort-value=&quot;183&quot; | 183
| [[Наймандар]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 30]
|-
| data-sort-value=&quot;184&quot; | 184
| [[Әт-Тәкуир сүресі]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 30]
|-
| data-sort-value=&quot;185&quot; | 185
| [[Хақназар хан]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 30]
|-
| data-sort-value=&quot;186&quot; | 186
| [[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 30]
|-
| data-sort-value=&quot;187&quot; | 187
| [[Ақиқат пен аңыз (роман-диалог)]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%29 30]
|-
| data-sort-value=&quot;188&quot; | 188
| [[Астана]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 30]
|-
| data-sort-value=&quot;189&quot; | 189
| [[Кенесары хан]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 30]
|-
| data-sort-value=&quot;190&quot; | 190
| [[Түркі Мемлекеттерінің Ұйымы]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 30]
|-
| data-sort-value=&quot;191&quot; | 191
| [[Ғұндар мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 30]
|-
| data-sort-value=&quot;192&quot; | 192
| [[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 30]
|-
| data-sort-value=&quot;193&quot; | 193
| [[Шылау]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 30]
|-
| data-sort-value=&quot;194&quot; | 194
| [[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 30]
|-
| data-sort-value=&quot;195&quot; | 195
| [[Жасанды интеллект]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 30]
|-
| data-sort-value=&quot;196&quot; | 196
| [[Әбу Насыр Әл-Фараби]]
| data-sort-value=&quot;30&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 30]
|-
| data-sort-value=&quot;197&quot; | 197
| [[Каспий теңізі]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 29]
|-
| data-sort-value=&quot;198&quot; | 198
| [[1920-30 жылдарындағы Қазақстан әдебиеті мен өнері]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 29]
|-
| data-sort-value=&quot;199&quot; | 199
| [[Ақтамберді Сарыұлы]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 29]
|-
| data-sort-value=&quot;200&quot; | 200
| [[Қаракесек (Арғын)]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 29]
|-
| data-sort-value=&quot;201&quot; | 201
| [[Бақбақ]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 29]
|-
| data-sort-value=&quot;202&quot; | 202
| [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 29]
|-
| data-sort-value=&quot;203&quot; | 203
| [[Көпен Әмірбек]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 29]
|-
| data-sort-value=&quot;204&quot; | 204
| [[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 29]
|-
| data-sort-value=&quot;205&quot; | 205
| [[Жүсіпбек Аймауытов]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 29]
|-
| data-sort-value=&quot;206&quot; | 206
| [[Көңіл шай]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 29]
|-
| data-sort-value=&quot;207&quot; | 207
| [[Kapital.kz]]
| data-sort-value=&quot;29&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Kapital.kz 29]
|-
| data-sort-value=&quot;208&quot; | 208
| [[Зат есім]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 28]
|-
| data-sort-value=&quot;209&quot; | 209
| [[Аңыздың ақыры]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 28]
|-
| data-sort-value=&quot;210&quot; | 210
| [[Уикипедия:Санаттар]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 28]
|-
| data-sort-value=&quot;211&quot; | 211
| [[Бәйтерек (монумент)]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 28]
|-
| data-sort-value=&quot;212&quot; | 212
| [[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 28]
|-
| data-sort-value=&quot;213&quot; | 213
| [[Төре]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 28]
|-
| data-sort-value=&quot;214&quot; | 214
| [[Аңырақай шайқасы]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 28]
|-
| data-sort-value=&quot;215&quot; | 215
| [[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 28]
|-
| data-sort-value=&quot;216&quot; | 216
| [[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 28]
|-
| data-sort-value=&quot;217&quot; | 217
| [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 28]
|-
| data-sort-value=&quot;218&quot; | 218
| [[Ақтөбе]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 28]
|-
| data-sort-value=&quot;219&quot; | 219
| [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 28]
|-
| data-sort-value=&quot;220&quot; | 220
| [[Салқам Жәңгір хан]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 28]
|-
| data-sort-value=&quot;221&quot; | 221
| [[Атырау облысы]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 28]
|-
| data-sort-value=&quot;222&quot; | 222
| [[Тас дәуірі]]
| data-sort-value=&quot;28&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 28]
|-
| data-sort-value=&quot;223&quot; | 223
| [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 27]
|-
| data-sort-value=&quot;224&quot; | 224
| [[Батыс Түрік қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 27]
|-
| data-sort-value=&quot;225&quot; | 225
| [[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 27]
|-
| data-sort-value=&quot;226&quot; | 226
| [[Албан руы]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 27]
|-
| data-sort-value=&quot;227&quot; | 227
| [[Әлем елдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 27]
|-
| data-sort-value=&quot;228&quot; | 228
| [[Бұзаубас]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 27]
|-
| data-sort-value=&quot;229&quot; | 229
| [[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27]
|-
| data-sort-value=&quot;230&quot; | 230
| [[Күй аңызы (әңгіме)]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 27]
|-
| data-sort-value=&quot;231&quot; | 231
| [[Наурыз мейрамы]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 27]
|-
| data-sort-value=&quot;232&quot; | 232
| [[Асқазан аурулары]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 27]
|-
| data-sort-value=&quot;233&quot; | 233
| [[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 27]
|-
| data-sort-value=&quot;234&quot; | 234
| [[Еуропа]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 27]
|-
| data-sort-value=&quot;235&quot; | 235
| [[Тасты (Түркістан облысы)]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%28%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 27]
|-
| data-sort-value=&quot;236&quot; | 236
| [[Асқар Сүлейменов]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 27]
|-
| data-sort-value=&quot;237&quot; | 237
| [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 27]
|-
| data-sort-value=&quot;238&quot; | 238
| [[Қаңлылар]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 27]
|-
| data-sort-value=&quot;239&quot; | 239
| [[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 27]
|-
| data-sort-value=&quot;240&quot; | 240
| [[Алаш партиясы]]
| data-sort-value=&quot;27&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 27]
|-
| data-sort-value=&quot;241&quot; | 241
| [[Қазақстан қалалары]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 26]
|-
| data-sort-value=&quot;242&quot; | 242
| [[Шешендік өнер]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 26]
|-
| data-sort-value=&quot;243&quot; | 243
| [[Тәуекел хан]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 26]
|-
| data-sort-value=&quot;244&quot; | 244
| [[Әбділда Тәжібаев]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26]
|-
| data-sort-value=&quot;245&quot; | 245
| [[Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 26]
|-
| data-sort-value=&quot;246&quot; | 246
| [[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 26]
|-
| data-sort-value=&quot;247&quot; | 247
| [[Кіші жыныстық ерін]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD 26]
|-
| data-sort-value=&quot;248&quot; | 248
| [[Бесеудің хаты]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 26]
|-
| data-sort-value=&quot;249&quot; | 249
| [[Өмірзая (роман)]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 26]
|-
| data-sort-value=&quot;250&quot; | 250
| [[Көзімнің қарасы...]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 26]
|-
| data-sort-value=&quot;251&quot; | 251
| [[Қарлұқ қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 26]
|-
| data-sort-value=&quot;252&quot; | 252
| [[Әділет (партия)]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 26]
|-
| data-sort-value=&quot;253&quot; | 253
| [[Қазақтар]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 26]
|-
| data-sort-value=&quot;254&quot; | 254
| [[Қазақстан туы]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 26]
|-
| data-sort-value=&quot;255&quot; | 255
| [[Мәдени мұра (мемлекеттік бағдарлама)]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 26]
|-
| data-sort-value=&quot;256&quot; | 256
| [[Есімдік]]
| data-sort-value=&quot;26&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 26]
|-
| data-sort-value=&quot;257&quot; | 257
| [[Асан қайғы Сәбитұлы]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;258&quot; | 258
| [[Әлімұлы]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;259&quot; | 259
| [[Жыныстық қатынас]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 25]
|-
| data-sort-value=&quot;260&quot; | 260
| [[Қарғын (роман)]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 25]
|-
| data-sort-value=&quot;261&quot; | 261
| [[Алматы]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;262&quot; | 262
| [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 25]
|-
| data-sort-value=&quot;263&quot; | 263
| [[Сын есімнің шырайлары]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;264&quot; | 264
| [[Митоз]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 25]
|-
| data-sort-value=&quot;265&quot; | 265
| [[Үйсін мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 25]
|-
| data-sort-value=&quot;266&quot; | 266
| [[Еліктеу сөз]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 25]
|-
| data-sort-value=&quot;267&quot; | 267
| [[Оғыз мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 25]
|-
| data-sort-value=&quot;268&quot; | 268
| [[Қасым Қайсенов]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 25]
|-
| data-sort-value=&quot;269&quot; | 269
| [[Батыс Қазақстан облысы]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;270&quot; | 270
| [[Құрбандық]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;271&quot; | 271
| [[Бесін намазы]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;272&quot; | 272
| [[Етістік]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 25]
|-
| data-sort-value=&quot;273&quot; | 273
| [[Айдын Мирзазаде]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B5 25]
|-
| data-sort-value=&quot;274&quot; | 274
| [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;275&quot; | 275
| [[Қазақстан 2030]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 25]
|-
| data-sort-value=&quot;276&quot; | 276
| [[Ақсу-Жабағылы қорығы]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;277&quot; | 277
| [[Шымыр]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 25]
|-
| data-sort-value=&quot;278&quot; | 278
| [[Хантавирус инфекциясы]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 25]
|-
| data-sort-value=&quot;279&quot; | 279
| [[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2024)]]
| data-sort-value=&quot;25&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 25]
|-
| data-sort-value=&quot;280&quot; | 280
| [[Жәнібек хан]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 24]
|-
| data-sort-value=&quot;281&quot; | 281
| [[Төле би]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 24]
|-
| data-sort-value=&quot;282&quot; | 282
| [[Таз руы]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;283&quot; | 283
| [[Сөз табы]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;284&quot; | 284
| [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 24]
|-
| data-sort-value=&quot;285&quot; | 285
| [[Сәкен Қордабайұлы Майғазиев]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 24]
|-
| data-sort-value=&quot;286&quot; | 286
| [[Сиқым]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 24]
|-
| data-sort-value=&quot;287&quot; | 287
| [[Ұлы жүз]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 24]
|-
| data-sort-value=&quot;288&quot; | 288
| [[Уикипедия:Таңдаулы мақалалар]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 24]
|-
| data-sort-value=&quot;289&quot; | 289
| [[Сан есім]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 24]
|-
| data-sort-value=&quot;290&quot; | 290
| [[Шығыс Қазақстан облысы]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;291&quot; | 291
| [[Мұхит]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 24]
|-
| data-sort-value=&quot;292&quot; | 292
| [[Шек беру]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 24]
|-
| data-sort-value=&quot;293&quot; | 293
| [[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 24]
|-
| data-sort-value=&quot;294&quot; | 294
| [[Бақытжан Бейсәліұлы Қаратаев]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 24]
|-
| data-sort-value=&quot;295&quot; | 295
| [[Моғолстан]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 24]
|-
| data-sort-value=&quot;296&quot; | 296
| [[:Санат:Африка елдері|Санат:Африка елдері]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 24]
|-
| data-sort-value=&quot;297&quot; | 297
| [[Қазыбек би]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 24]
|-
| data-sort-value=&quot;298&quot; | 298
| [[Қазақстан халқы]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;299&quot; | 299
| [[Алланың есімдері]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 24]
|-
| data-sort-value=&quot;300&quot; | 300
| [[Қытай]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 24]
|-
| data-sort-value=&quot;301&quot; | 301
| [[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 24]
|-
| data-sort-value=&quot;302&quot; | 302
| [[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 24]
|-
| data-sort-value=&quot;303&quot; | 303
| [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;304&quot; | 304
| [[Оралхан Бөкей]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 24]
|-
| data-sort-value=&quot;305&quot; | 305
| [[Құрбан айт]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B9%D1%82 24]
|-
| data-sort-value=&quot;306&quot; | 306
| [[Ақтабан шұбырынды]]
| data-sort-value=&quot;24&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 24]
|-
| data-sort-value=&quot;307&quot; | 307
| [[Шапырашты]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;308&quot; | 308
| [[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 23]
|-
| data-sort-value=&quot;309&quot; | 309
| [[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 23]
|-
| data-sort-value=&quot;310&quot; | 310
| [[Көшпенділер (трилогия)]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 23]
|-
| data-sort-value=&quot;311&quot; | 311
| [[Сырым Датұлы бастаған қазақтардың ұлт-азаттық қозғалысы]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;312&quot; | 312
| [[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 23]
|-
| data-sort-value=&quot;313&quot; | 313
| [[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 23]
|-
| data-sort-value=&quot;314&quot; | 314
| [[Батыс Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 23]
|-
| data-sort-value=&quot;315&quot; | 315
| [[Баян Мақсатқызы Алагөзова]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 23]
|-
| data-sort-value=&quot;316&quot; | 316
| [[Желтоқсан көтерілісі]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 23]
|-
| data-sort-value=&quot;317&quot; | 317
| [[Портал:Шолу]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D1%83 23]
|-
| data-sort-value=&quot;318&quot; | 318
| [[Темірбек Қараұлы Жүргенов]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 23]
|-
| data-sort-value=&quot;319&quot; | 319
| [[Қазақ шежірелерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 23]
|-
| data-sort-value=&quot;320&quot; | 320
| [[Домалақ ана]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 23]
|-
| data-sort-value=&quot;321&quot; | 321
| [[Өскемен]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 23]
|-
| data-sort-value=&quot;322&quot; | 322
| [[Керей хан]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 23]
|-
| data-sort-value=&quot;323&quot; | 323
| [[Дулат Бабатайұлы]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;324&quot; | 324
| [[Байбақты]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;325&quot; | 325
| [[Ұлт-азаттық көтерілістер]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 23]
|-
| data-sort-value=&quot;326&quot; | 326
| [[КСРО cыртқы істер халық комиссариаты]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_c%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%82%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;327&quot; | 327
| [[Әзілхан Нұршайықов]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 23]
|-
| data-sort-value=&quot;328&quot; | 328
| [[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 23]
|-
| data-sort-value=&quot;329&quot; | 329
| [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]]
| data-sort-value=&quot;23&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 23]
|-
| data-sort-value=&quot;330&quot; | 330
| [[Көңіл толқыны (күй)]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 22]
|-
| data-sort-value=&quot;331&quot; | 331
| [[Елең-алаң]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D2%A3-%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3 22]
|-
| data-sort-value=&quot;332&quot; | 332
| [[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 22]
|-
| data-sort-value=&quot;333&quot; | 333
| [[Жабайы алма (повесть)]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 22]
|-
| data-sort-value=&quot;334&quot; | 334
| [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 22]
|-
| data-sort-value=&quot;335&quot; | 335
| [[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 22]
|-
| data-sort-value=&quot;336&quot; | 336
| [[Мастопатия]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 22]
|-
| data-sort-value=&quot;337&quot; | 337
| [[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 22]
|-
| data-sort-value=&quot;338&quot; | 338
| [[Қазақтың XX ғасырдағы мәдениеті]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_XX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 22]
|-
| data-sort-value=&quot;339&quot; | 339
| [[ALEM (Ninety One)]]
| data-sort-value=&quot;22&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ALEM_%28Ninety_One%29 22]
|-
| data-sort-value=&quot;340&quot; | 340
| [[Сіргелі]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 21]
|-
| data-sort-value=&quot;341&quot; | 341
| [[Ресей]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 21]
|-
| data-sort-value=&quot;342&quot; | 342
| [[Көкек]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BA 21]
|-
| data-sort-value=&quot;343&quot; | 343
| [[Жалайыр]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 21]
|-
| data-sort-value=&quot;344&quot; | 344
| [[Қазақ ұлттық университеті]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 21]
|-
| data-sort-value=&quot;345&quot; | 345
| [[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 21]
|-
| data-sort-value=&quot;346&quot; | 346
| [[Мәтін]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 21]
|-
| data-sort-value=&quot;347&quot; | 347
| [[Колибри]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B8 21]
|-
| data-sort-value=&quot;348&quot; | 348
| [[Қарақалпақ рулары]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;349&quot; | 349
| [[Қан мен тер]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 21]
|-
| data-sort-value=&quot;350&quot; | 350
| [[Баян сұлу]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 21]
|-
| data-sort-value=&quot;351&quot; | 351
| [[XV-XVIII ғасырлардағы қазақ ауыз әдебиеті]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 21]
|-
| data-sort-value=&quot;352&quot; | 352
| [[Айша бибі кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 21]
|-
| data-sort-value=&quot;353&quot; | 353
| [[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 21]
|-
| data-sort-value=&quot;354&quot; | 354
| [[Тұрлаулы мүшелер]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 21]
|-
| data-sort-value=&quot;355&quot; | 355
| [[Әзімбек Пазылбекұлы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9F%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;356&quot; | 356
| [[Қыз Жібек]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 21]
|-
| data-sort-value=&quot;357&quot; | 357
| [[Біржан мен Сара айтысы]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 21]
|-
| data-sort-value=&quot;358&quot; | 358
| [[Сарматтар]]
| data-sort-value=&quot;21&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 21]
|-
| data-sort-value=&quot;359&quot; | 359
| [[Уикипедия]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 20]
|-
| data-sort-value=&quot;360&quot; | 360
| [[:Сурет:Ахмет Байтұрсынұлы.jpg|Сурет:Ахмет Байтұрсынұлы.jpg]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B.jpg 20]
|-
| data-sort-value=&quot;361&quot; | 361
| [[Алшын]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 20]
|-
| data-sort-value=&quot;362&quot; | 362
| [[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;363&quot; | 363
| [[Қатысушы талқылауы:1nter pares]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A1nter_pares 20]
|-
| data-sort-value=&quot;364&quot; | 364
| [[Қазақстан мерекелері]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;365&quot; | 365
| [[Анықтама:IPA/Қазақ тілі]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%3AIPA%2F%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;366&quot; | 366
| [[Ілияс Есенберлин]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 20]
|-
| data-sort-value=&quot;367&quot; | 367
| [[Қазақстан жеріндегі палеолит]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 20]
|-
| data-sort-value=&quot;368&quot; | 368
| [[Қабдеш Жұмаділов]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 20]
|-
| data-sort-value=&quot;369&quot; | 369
| [[Қайтадан (фильм, 2025)]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 20]
|-
| data-sort-value=&quot;370&quot; | 370
| [[Түргеш қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;371&quot; | 371
| [[Qazaqstan (телеарна)]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 20]
|-
| data-sort-value=&quot;372&quot; | 372
| [[Келінжан]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 20]
|-
| data-sort-value=&quot;373&quot; | 373
| [[Жеңіс (футбол клубы)]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 20]
|-
| data-sort-value=&quot;374&quot; | 374
| [[Қайрат Нұртас]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 20]
|-
| data-sort-value=&quot;375&quot; | 375
| [[Әл-Кәфирун сүресі]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;376&quot; | 376
| [[Қ]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A 20]
|-
| data-sort-value=&quot;377&quot; | 377
| [[Жібек]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 20]
|-
| data-sort-value=&quot;378&quot; | 378
| [[Дулат Исабеков]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 20]
|-
| data-sort-value=&quot;379&quot; | 379
| [[Кіші жүз]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 20]
|-
| data-sort-value=&quot;380&quot; | 380
| [[Үстеу]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 20]
|-
| data-sort-value=&quot;381&quot; | 381
| [[Уикипедия:Елшілік]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%95%D0%BB%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 20]
|-
| data-sort-value=&quot;382&quot; | 382
| [[Жамбыл облысы]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;383&quot; | 383
| [[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 20]
|-
| data-sort-value=&quot;384&quot; | 384
| [[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 20]
|-
| data-sort-value=&quot;385&quot; | 385
| [[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 20]
|-
| data-sort-value=&quot;386&quot; | 386
| [[Теміреткі]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 20]
|-
| data-sort-value=&quot;387&quot; | 387
| [[Шығыс Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 20]
|-
| data-sort-value=&quot;388&quot; | 388
| [[Роза Мұқанова]]
| data-sort-value=&quot;20&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20]
|-
| data-sort-value=&quot;389&quot; | 389
| [[Қазақстан өзендері]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;390&quot; | 390
| [[Сөз тіркесі]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;391&quot; | 391
| [[Тыныс белгілері]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;392&quot; | 392
| [[Суан]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 19]
|-
| data-sort-value=&quot;393&quot; | 393
| [[Қыпшақ хандығы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;394&quot; | 394
| [[Жошы хан кесенесі]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;395&quot; | 395
| [[Қызыл кітап]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 19]
|-
| data-sort-value=&quot;396&quot; | 396
| [[Тоғыз-құмалақ]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;397&quot; | 397
| [[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;398&quot; | 398
| [[Экологиялық жүйе]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 19]
|-
| data-sort-value=&quot;399&quot; | 399
| [[Септік жалғау]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 19]
|-
| data-sort-value=&quot;400&quot; | 400
| [[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;401&quot; | 401
| [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 19]
|-
| data-sort-value=&quot;402&quot; | 402
| [[Жақайым]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 19]
|-
| data-sort-value=&quot;403&quot; | 403
| [[Қапаш Қабыкенқызы Құлыш]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%88_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D1%88 19]
|-
| data-sort-value=&quot;404&quot; | 404
| [[Футбол]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 19]
|-
| data-sort-value=&quot;405&quot; | 405
| [[Уикипедия:Жүктеу]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 19]
|-
| data-sort-value=&quot;406&quot; | 406
| [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;407&quot; | 407
| [[Дана Өмірбайқызы Нұржігітова]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 19]
|-
| data-sort-value=&quot;408&quot; | 408
| [[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;409&quot; | 409
| [[Есік Алтын адамы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;410&quot; | 410
| [[Ақтау]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 19]
|-
| data-sort-value=&quot;411&quot; | 411
| [[Аумақтық рекреациялық жүйе]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%80%D0%B5%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 19]
|-
| data-sort-value=&quot;412&quot; | 412
| [[Бәйдібек Қарашаұлы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;413&quot; | 413
| [[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 19]
|-
| data-sort-value=&quot;414&quot; | 414
| [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 19]
|-
| data-sort-value=&quot;415&quot; | 415
| [[Уикипедия:Зертхана]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%97%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 19]
|-
| data-sort-value=&quot;416&quot; | 416
| [[Экологиялық пирамида ережесі]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;417&quot; | 417
| [[Қимақ қағанаты]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;418&quot; | 418
| [[Қырғызстан]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 19]
|-
| data-sort-value=&quot;419&quot; | 419
| [[Қазақстан географиясы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;420&quot; | 420
| [[Қарақұрт]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 19]
|-
| data-sort-value=&quot;421&quot; | 421
| [[Қорғалжын қорығы]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 19]
|-
| data-sort-value=&quot;422&quot; | 422
| [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 19]
|-
| data-sort-value=&quot;423&quot; | 423
| [[Шығай хан]]
| data-sort-value=&quot;19&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19]
|-
| data-sort-value=&quot;424&quot; | 424
| [[Қазақстан жол белгілері]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;425&quot; | 425
| [[Айдын Ақанұлы Айымбетов]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 18]
|-
| data-sort-value=&quot;426&quot; | 426
| [[Америка Құрама Штаттары]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;427&quot; | 427
| [[Сырдария]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 18]
|-
| data-sort-value=&quot;428&quot; | 428
| [[Шымкент]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 18]
|-
| data-sort-value=&quot;429&quot; | 429
| [[Дауыссыз дыбыстар]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 18]
|-
| data-sort-value=&quot;430&quot; | 430
| [[Құрқылтайлар]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 18]
|-
| data-sort-value=&quot;431&quot; | 431
| [[Қарағанды облысы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;432&quot; | 432
| [[Қамар сұлу]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 18]
|-
| data-sort-value=&quot;433&quot; | 433
| [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;434&quot; | 434
| [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;435&quot; | 435
| [[Ақан сері]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;436&quot; | 436
| [[Қазақтың музыкалық аспаптары тарихы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;437&quot; | 437
| [[Абай облысы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;438&quot; | 438
| [[Солтүстік Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;439&quot; | 439
| [[Қызыл жебе (роман)]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 18]
|-
| data-sort-value=&quot;440&quot; | 440
| [[Барсакелмес қорығы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;441&quot; | 441
| [[Майкл Джексон]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 18]
|-
| data-sort-value=&quot;442&quot; | 442
| [[Бауыржан Сабзалұлы Ибрагимов]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 18]
|-
| data-sort-value=&quot;443&quot; | 443
| [[Құрмалас сөйлем]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 18]
|-
| data-sort-value=&quot;444&quot; | 444
| [[Тың игеру]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 18]
|-
| data-sort-value=&quot;445&quot; | 445
| [[Өзбекстан қалаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18]
|-
| data-sort-value=&quot;446&quot; | 446
| [[Батырлар жыры]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;447&quot; | 447
| [[Көне түркі жазбалары]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;448&quot; | 448
| [[Жұлдыз]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 18]
|-
| data-sort-value=&quot;449&quot; | 449
| [[Ханзада Жумонг (телехикая)]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 18]
|-
| data-sort-value=&quot;450&quot; | 450
| [[Алматы облысы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;451&quot; | 451
| [[Бекет Мырзағұлұлы]]
| data-sort-value=&quot;18&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18]
|-
| data-sort-value=&quot;452&quot; | 452
| [[Андроново мәдениеті]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;453&quot; | 453
| [[Эссе]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 17]
|-
| data-sort-value=&quot;454&quot; | 454
| [[Өзін-өзі өлтіру]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 17]
|-
| data-sort-value=&quot;455&quot; | 455
| [[Жошы хан]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17]
|-
| data-sort-value=&quot;456&quot; | 456
| [[Моңғолия]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 17]
|-
| data-sort-value=&quot;457&quot; | 457
| [[Отбасы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;458&quot; | 458
| [[Қазақ хандығының құрылуы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;459&quot; | 459
| [[Рауғаш]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88 17]
|-
| data-sort-value=&quot;460&quot; | 460
| [[Алакөл қорығы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;461&quot; | 461
| [[Қазақстан елтаңбасы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;462&quot; | 462
| [[Санжар Керімбай]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 17]
|-
| data-sort-value=&quot;463&quot; | 463
| [[Криштиану Роналду]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 17]
|-
| data-sort-value=&quot;464&quot; | 464
| [[Қорықтар]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 17]
|-
| data-sort-value=&quot;465&quot; | 465
| [[Айша бибі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;466&quot; | 466
| [[Есімше]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 17]
|-
| data-sort-value=&quot;467&quot; | 467
| [[Әли ибн Әбу Талиб]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B1 17]
|-
| data-sort-value=&quot;468&quot; | 468
| [[Алаш партиясының бағдарламасы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;469&quot; | 469
| [[Сұлтан Бейбарыс]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 17]
|-
| data-sort-value=&quot;470&quot; | 470
| [[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары|Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;471&quot; | 471
| [[Zheka Fatbelly]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Zheka_Fatbelly 17]
|-
| data-sort-value=&quot;472&quot; | 472
| [[Қазақстандық Кеңес Одағының Батырлары (тізім)]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 17]
|-
| data-sort-value=&quot;473&quot; | 473
| [[I Сүлеймен]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 17]
|-
| data-sort-value=&quot;474&quot; | 474
| [[Eurovision ән байқауы 2027]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Eurovision_%D3%99%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B_2027 17]
|-
| data-sort-value=&quot;475&quot; | 475
| [[Астана жеңіл метрополитені]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;476&quot; | 476
| [[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17]
|-
| data-sort-value=&quot;477&quot; | 477
| [[Фариза Оңғарсынова]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17]
|-
| data-sort-value=&quot;478&quot; | 478
| [[Қазақша Уикипедия]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 17]
|-
| data-sort-value=&quot;479&quot; | 479
| [[Шеркеш]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 17]
|-
| data-sort-value=&quot;480&quot; | 480
| [[Қанжығалы руы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;481&quot; | 481
| [[Салауат]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 17]
|-
| data-sort-value=&quot;482&quot; | 482
| [[Қола дәуірі]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 17]
|-
| data-sort-value=&quot;483&quot; | 483
| [[Орта жүз]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 17]
|-
| data-sort-value=&quot;484&quot; | 484
| [[Радиоактивті ыдырау заңы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96_%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;485&quot; | 485
| [[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 17]
|-
| data-sort-value=&quot;486&quot; | 486
| [[Нәзір Төреқұлов]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D3%99%D0%B7%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 17]
|-
| data-sort-value=&quot;487&quot; | 487
| [[Ұлытау облысы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;488&quot; | 488
| [[Асқазан мен он екі елі ішектің жара ауруы]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D0%BD_%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 17]
|-
| data-sort-value=&quot;489&quot; | 489
| [[Пейіш. Жұмақ ананың табанының астында]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 17]
|-
| data-sort-value=&quot;490&quot; | 490
| [[Тоқтамыс хан]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17]
|-
| data-sort-value=&quot;491&quot; | 491
| [[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 17]
|-
| data-sort-value=&quot;492&quot; | 492
| [[Тұманбай Молдағалиев]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 17]
|-
| data-sort-value=&quot;493&quot; | 493
| [[Жусан иісі (повесть)]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 17]
|-
| data-sort-value=&quot;494&quot; | 494
| [[Руслан Тай]]
| data-sort-value=&quot;17&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 17]
|-
| data-sort-value=&quot;495&quot; | 495
| [[Бактериялар]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 16]
|-
| data-sort-value=&quot;496&quot; | 496
| [[Судандағы үшінші азамат соғысы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;497&quot; | 497
| [[Қызылорда]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 16]
|-
| data-sort-value=&quot;498&quot; | 498
| [[Бөкей Ордасы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;499&quot; | 499
| [[Қарауыл руы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;500&quot; | 500
| [[Маулүтхан Сағымбаев]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%83%D0%BB%D2%AF%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;501&quot; | 501
| [[Ботай мәдениеті]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;502&quot; | 502
| [[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;503&quot; | 503
| [[Зул-Хиджа]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D1%83%D0%BB-%D0%A5%D0%B8%D0%B4%D0%B6%D0%B0 16]
|-
| data-sort-value=&quot;504&quot; | 504
| [[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;505&quot; | 505
| [[Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы мемлекеттік басқару академиясы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;506&quot; | 506
| [[Қаңлы (тайпа)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;507&quot; | 507
| [[Әйтеке би]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 16]
|-
| data-sort-value=&quot;508&quot; | 508
| [[Шымбұлақ]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;509&quot; | 509
| [[Бұрындық хан]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;510&quot; | 510
| [[Түзу]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B7%D1%83 16]
|-
| data-sort-value=&quot;511&quot; | 511
| [[АИВ/ЖИТС]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 16]
|-
| data-sort-value=&quot;512&quot; | 512
| [[Германия]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 16]
|-
| data-sort-value=&quot;513&quot; | 513
| [[Моңғол шапқыншылығы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;514&quot; | 514
| [[Құнанбай Өскенбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;515&quot; | 515
| [[Ұстаз (цифрлық платформа)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;516&quot; | 516
| [[Тау-кен өнеркәсібі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83-%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%B1%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;517&quot; | 517
| [[Уикипедия:Мақалаға бастама]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 16]
|-
| data-sort-value=&quot;518&quot; | 518
| [[Қуандық Рахым]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 16]
|-
| data-sort-value=&quot;519&quot; | 519
| [[Қазақ есімдері]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;520&quot; | 520
| [[Ескендір Зұлқарнайын]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;521&quot; | 521
| [[Абай және Әуезов]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;522&quot; | 522
| [[Қайрат (футбол клубы)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;523&quot; | 523
| [[Ұлттық бірыңғай тестілеу]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 16]
|-
| data-sort-value=&quot;524&quot; | 524
| [[Жарқанаттар]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 16]
|-
| data-sort-value=&quot;525&quot; | 525
| [[Естай - Қорлан]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;526&quot; | 526
| [[Азия]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 16]
|-
| data-sort-value=&quot;527&quot; | 527
| [[Әлмерек абыз]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%B7 16]
|-
| data-sort-value=&quot;528&quot; | 528
| [[Шаймерден Қосшығұлұлы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%88%D1%8B%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;529&quot; | 529
| [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;530&quot; | 530
| [[Жартылай ыдырау мерзімі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;531&quot; | 531
| [[Наурызым қорығы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;532&quot; | 532
| [[Роза Қуанышқызы Рымбаева]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 16]
|-
| data-sort-value=&quot;533&quot; | 533
| [[Жапония қалаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16]
|-
| data-sort-value=&quot;534&quot; | 534
| [[Солтүстік Қазақстан облысы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;535&quot; | 535
| [[Әбілхан Қастеев]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;536&quot; | 536
| [[Қатысушы:Aldogarov]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AAldogarov 16]
|-
| data-sort-value=&quot;537&quot; | 537
| [[Шахмұрат Мүтәліп]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 16]
|-
| data-sort-value=&quot;538&quot; | 538
| [[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 16]
|-
| data-sort-value=&quot;539&quot; | 539
| [[Ерзат Дулат]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 16]
|-
| data-sort-value=&quot;540&quot; | 540
| [[Абайдың өмірі мен шығармашылығы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;541&quot; | 541
| [[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;542&quot; | 542
| [[Мақал-мәтелдер]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 16]
|-
| data-sort-value=&quot;543&quot; | 543
| [[Павлодар облысы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;544&quot; | 544
| [[Төлен Әбдік]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 16]
|-
| data-sort-value=&quot;545&quot; | 545
| [[Қазақстанда генетика және селекция ғылымдарының дамуы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;546&quot; | 546
| [[Уикипедия:Мақала шеберханасы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;547&quot; | 547
| [[Ұлыбритания]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 16]
|-
| data-sort-value=&quot;548&quot; | 548
| [[Маңғыстау облысы]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;549&quot; | 549
| [[Бақытсыз Жамал]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 16]
|-
| data-sort-value=&quot;550&quot; | 550
| [[Эрнест Хемингуэй]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 16]
|-
| data-sort-value=&quot;551&quot; | 551
| [[Дәурен Серікбекұлы Серғазин]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 16]
|-
| data-sort-value=&quot;552&quot; | 552
| [[Азаматтық құқық]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 16]
|-
| data-sort-value=&quot;553&quot; | 553
| [[Сабақтас құрмалас сөйлем]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 16]
|-
| data-sort-value=&quot;554&quot; | 554
| [[Мұстафа Шоқай]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 16]
|-
| data-sort-value=&quot;555&quot; | 555
| [[Балқаш]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 16]
|-
| data-sort-value=&quot;556&quot; | 556
| [[Қазақстандағы ұжымдастыру]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 16]
|-
| data-sort-value=&quot;557&quot; | 557
| [[Ақбілек (роман)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;558&quot; | 558
| [[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]]
| data-sort-value=&quot;16&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 16]
|-
| data-sort-value=&quot;559&quot; | 559
| [[Өсімдіктер]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 15]
|-
| data-sort-value=&quot;560&quot; | 560
| [[Талап Сұлтанбеков]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;561&quot; | 561
| [[Желшешек]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 15]
|-
| data-sort-value=&quot;562&quot; | 562
| [[Бірінші Мемлекеттік Дума]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 15]
|-
| data-sort-value=&quot;563&quot; | 563
| [[Уикипедия:Мақаланы қалай өңдеу керек]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 15]
|-
| data-sort-value=&quot;564&quot; | 564
| [[Алакөл (көл)]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 15]
|-
| data-sort-value=&quot;565&quot; | 565
| [[Корея Республикасы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;566&quot; | 566
| [[Ескендір (поэма)]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 15]
|-
| data-sort-value=&quot;567&quot; | 567
| [[Ұйықтатын дәрілер]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 15]
|-
| data-sort-value=&quot;568&quot; | 568
| [[Қазақстан Республикасының заңдары]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;569&quot; | 569
| [[Райымбек батыр]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 15]
|-
| data-sort-value=&quot;570&quot; | 570
| [[Һ]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%BA 15]
|-
| data-sort-value=&quot;571&quot; | 571
| [[Жаяу Мұса Байжанұлы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;572&quot; | 572
| [[Алаша (ру)]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 15]
|-
| data-sort-value=&quot;573&quot; | 573
| [[Жусан]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;574&quot; | 574
| [[Жаңабай (Дулат)]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 15]
|-
| data-sort-value=&quot;575&quot; | 575
| [[Жүсіп Баласағұни]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 15]
|-
| data-sort-value=&quot;576&quot; | 576
| [[Жәнібек Ақатұлы Елеуісов]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;577&quot; | 577
| [[Ислам]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 15]
|-
| data-sort-value=&quot;578&quot; | 578
| [[Алматы қорығы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;579&quot; | 579
| [[Тәубә сүресі]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B1%D3%99_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;580&quot; | 580
| [[Соқырішек]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 15]
|-
| data-sort-value=&quot;581&quot; | 581
| [[Жапония]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 15]
|-
| data-sort-value=&quot;582&quot; | 582
| [[Гүлбаушан Тілеубекова]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 15]
|-
| data-sort-value=&quot;583&quot; | 583
| [[Су]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83 15]
|-
| data-sort-value=&quot;584&quot; | 584
| [[Шарын шатқалы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;585&quot; | 585
| [[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15]
|-
| data-sort-value=&quot;586&quot; | 586
| [[Беріш]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 15]
|-
| data-sort-value=&quot;587&quot; | 587
| [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15]
|-
| data-sort-value=&quot;588&quot; | 588
| [[Архимед заңы]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;589&quot; | 589
| [[Жасуша]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 15]
|-
| data-sort-value=&quot;590&quot; | 590
| [[Қазақстанның экологиялық проблемалары]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;591&quot; | 591
| [[Сен-М'Ервон]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BD-%D0%9C%27%D0%95%D1%80%D0%B2%D0%BE%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;592&quot; | 592
| [[Уикимедиа қоры]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 15]
|-
| data-sort-value=&quot;593&quot; | 593
| [[Есекжем]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 15]
|-
| data-sort-value=&quot;594&quot; | 594
| [[Шиқан]]
| data-sort-value=&quot;15&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 15]
|-
| data-sort-value=&quot;595&quot; | 595
| [[:Санат:Қазақ батырлары|Санат:Қазақ батырлары]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;596&quot; | 596
| [[Ортаққор]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;597&quot; | 597
| [[Ұйқы безі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;598&quot; | 598
| [[Жеңіс күні]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;599&quot; | 599
| [[Аусыл]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%8B%D0%BB 14]
|-
| data-sort-value=&quot;600&quot; | 600
| [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 14]
|-
| data-sort-value=&quot;601&quot; | 601
| [[Қазақ жеріне исламның таралуы және оның тигізген әсері]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;602&quot; | 602
| [[Ноғай ордасы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;603&quot; | 603
| [[Африка]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;604&quot; | 604
| [[Балуан Шолақ]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;605&quot; | 605
| [[Осман империясы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;606&quot; | 606
| [[Көксерек (әңгіме)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;607&quot; | 607
| [[Іштің қатуы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;608&quot; | 608
| [[Қостанай облысы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;609&quot; | 609
| [[Ерке сылқым (күй)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;610&quot; | 610
| [[Абай атындағы республикалық мамандандырылған мектеп-интернаты]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF-%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;611&quot; | 611
| [[Отырар апаты]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;612&quot; | 612
| [[Тама]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;613&quot; | 613
| [[Көтеш Райымбекұлы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;614&quot; | 614
| [[Құрманғазы Сағырбайұлы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;615&quot; | 615
| [[Әбілқайыр хан (Шибан әулеті)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%A8%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;616&quot; | 616
| [[Байжігіт Тоқтарқожаұлы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;617&quot; | 617
| [[Болашақ (стипендия)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;618&quot; | 618
| [[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;619&quot; | 619
| [[Меруерт Балғабайқызы Түсіпбаева]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;620&quot; | 620
| [[Халықаралық ұйымдар]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;621&quot; | 621
| [[Бекет ата мешіттері]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;622&quot; | 622
| [[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14]
|-
| data-sort-value=&quot;623&quot; | 623
| [[Қазақ-жоңғар соғыстары]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;624&quot; | 624
| [[Сүйінбай Аронұлы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;625&quot; | 625
| [[Абайдың қара сөздері]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;626&quot; | 626
| [[Қатысушы:~2026-29781-25]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A~2026-29781-25 14]
|-
| data-sort-value=&quot;627&quot; | 627
| [[Жай сөйлем және оның түрлері]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;628&quot; | 628
| [[Ел тізімі (адамның өмір сүру ұзақтығы)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D1%83_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;629&quot; | 629
| [[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;630&quot; | 630
| [[Әлемнің жаңа жеті кереметі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;631&quot; | 631
| [[Сиыр малының атаулары]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;632&quot; | 632
| [[Үш Жүз партиясы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;633&quot; | 633
| [[Күн жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;634&quot; | 634
| [[Ас қорыту жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;635&quot; | 635
| [[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;636&quot; | 636
| [[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;637&quot; | 637
| [[Ұрыс хан]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;638&quot; | 638
| [[Халиди Құрбанғали]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8 14]
|-
| data-sort-value=&quot;639&quot; | 639
| [[Қазақстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;640&quot; | 640
| [[Ән-Ниса сүресі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;641&quot; | 641
| [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;642&quot; | 642
| [[Иса Мәсіх]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 14]
|-
| data-sort-value=&quot;643&quot; | 643
| [[Қызылқұрт]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 14]
|-
| data-sort-value=&quot;644&quot; | 644
| [[Қыз Жібек (фильм)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;645&quot; | 645
| [[Ағылшын тілі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;646&quot; | 646
| [[Педагогика]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 14]
|-
| data-sort-value=&quot;647&quot; | 647
| [[Қапал батыр]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;648&quot; | 648
| [[Жүрек-қантамырлар жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA-%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;649&quot; | 649
| [[Қазақ фольклортану ғылымы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%84%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;650&quot; | 650
| [[Еңлік-Кебек]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 14]
|-
| data-sort-value=&quot;651&quot; | 651
| [[Eurovision ән байқауы 2026]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Eurovision_%D3%99%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B_2026 14]
|-
| data-sort-value=&quot;652&quot; | 652
| [[Қазақстан астанасы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;653&quot; | 653
| [[Дүниежүзілік көрме (2017)]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D0%BC%D0%B5_%282017%29 14]
|-
| data-sort-value=&quot;654&quot; | 654
| [[Ер Қосай Құдайкеұлы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;655&quot; | 655
| [[Үндістан]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14]
|-
| data-sort-value=&quot;656&quot; | 656
| [[Болат Кайроллаұлы Қонарбай]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 14]
|-
| data-sort-value=&quot;657&quot; | 657
| [[:Санат:Аяқталмаған мақалалар|Санат:Аяқталмаған мақалалар]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 14]
|-
| data-sort-value=&quot;658&quot; | 658
| [[Қазақ кеңес әдебиеті мен өнерінің қалыптасуы]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 14]
|-
| data-sort-value=&quot;659&quot; | 659
| [[Дала уәлаятының газеті]]
| data-sort-value=&quot;14&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%83%D3%99%D0%BB%D0%B0%D1%8F%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 14]
|-
| data-sort-value=&quot;660&quot; | 660
| [[Алғи]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B8 13]
|-
| data-sort-value=&quot;661&quot; | 661
| [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;662&quot; | 662
| [[Ертегі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;663&quot; | 663
| [[Бөгенбай батыр]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;664&quot; | 664
| [[Абақ Керей]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 13]
|-
| data-sort-value=&quot;665&quot; | 665
| [[Сөйлем]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 13]
|-
| data-sort-value=&quot;666&quot; | 666
| [[Мұстафа Өзтүрiк]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 13]
|-
| data-sort-value=&quot;667&quot; | 667
| [[Күй (повесть)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;668&quot; | 668
| [[Менің атым Қожа (хикаят)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;669&quot; | 669
| [[Тибеттіктер]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;670&quot; | 670
| [[Публицистикалық стиль]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 13]
|-
| data-sort-value=&quot;671&quot; | 671
| [[Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;672&quot; | 672
| [[:Санат:Қазақстан әншілері|Санат:Қазақстан әншілері]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;673&quot; | 673
| [[Абайтану]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 13]
|-
| data-sort-value=&quot;674&quot; | 674
| [[Менің атым Қожа (фильм)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;675&quot; | 675
| [[Кесірттер]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;676&quot; | 676
| [[Ғабиден Мұстафин]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;677&quot; | 677
| [[Османлы сұлтандарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;678&quot; | 678
| [[Шолаққорған]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;679&quot; | 679
| [[Анықтауыш]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 13]
|-
| data-sort-value=&quot;680&quot; | 680
| [[:Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар|Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;681&quot; | 681
| [[Екінші Мемлекеттік Дума]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;682&quot; | 682
| [[Ресейдегі қазақтар]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;683&quot; | 683
| [[Еуропа өзендері]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;684&quot; | 684
| [[Адам эволюциясының негізгі кезеңдері]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%8D%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;685&quot; | 685
| [[Жоңғар шапқыншылығы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;686&quot; | 686
| [[Қуық түбі безінің қабынуы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;687&quot; | 687
| [[Sәlem Entertainment]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=S%D3%99lem_Entertainment 13]
|-
| data-sort-value=&quot;688&quot; | 688
| [[Миллионер қалалар саны бойынша елдер тізімі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;689&quot; | 689
| [[Ирандағы соғыс (2026)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;690&quot; | 690
| [[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;691&quot; | 691
| [[Арша]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D1%88%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;692&quot; | 692
| [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;693&quot; | 693
| [[Тобықты]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;694&quot; | 694
| [[Кемел Тоқаев]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;695&quot; | 695
| [[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;696&quot; | 696
| [[Сұлтанбек Қожанұлы Қожанов]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;697&quot; | 697
| [[Қазақ ұлттық киімдері]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;698&quot; | 698
| [[Қазақстан Компартиясының басшылары (1920-1991)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%281920-1991%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;699&quot; | 699
| [[Қаракерей]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 13]
|-
| data-sort-value=&quot;700&quot; | 700
| [[Қажығали Мұханбетқалиұлы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;701&quot; | 701
| [[Даун синдромы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;702&quot; | 702
| [[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;703&quot; | 703
| [[Домбыра]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;704&quot; | 704
| [[Етеккір]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;705&quot; | 705
| [[Медицина]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;706&quot; | 706
| [[Жіктік жалғау]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 13]
|-
| data-sort-value=&quot;707&quot; | 707
| [[Макаров тапаншасы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;708&quot; | 708
| [[Шанышқылы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;709&quot; | 709
| [[Франция]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 13]
|-
| data-sort-value=&quot;710&quot; | 710
| [[Жайдарман]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 13]
|-
| data-sort-value=&quot;711&quot; | 711
| [[Уикипедия:Жаңалықтар]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 13]
|-
| data-sort-value=&quot;712&quot; | 712
| [[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;713&quot; | 713
| [[Кете (ру)]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 13]
|-
| data-sort-value=&quot;714&quot; | 714
| [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;715&quot; | 715
| [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 13]
|-
| data-sort-value=&quot;716&quot; | 716
| [[Мата атаулары мен түрлері]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;717&quot; | 717
| [[Қазақстан Конституциялық Соты]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%8B 13]
|-
| data-sort-value=&quot;718&quot; | 718
| [[Тайланд]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4 13]
|-
| data-sort-value=&quot;719&quot; | 719
| [[Елтаңба]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 13]
|-
| data-sort-value=&quot;720&quot; | 720
| [[Әнші құм төбесі]]
| data-sort-value=&quot;13&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BD%D1%88%D1%96_%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 13]
|-
| data-sort-value=&quot;721&quot; | 721
| [[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;722&quot; | 722
| [[Күлтегін]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;723&quot; | 723
| [[Географиялық зерттеу әдістері]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;724&quot; | 724
| [[Дешті-қыпшақ мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D1%88%D1%82%D1%96-%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;725&quot; | 725
| [[Жұмабай Шаяхметұлы Шаяхметов]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;726&quot; | 726
| [[Дәулеткерей Шығайұлы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;727&quot; | 727
| [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;728&quot; | 728
| [[Темірхан Медетбек]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA 12]
|-
| data-sort-value=&quot;729&quot; | 729
| [[Қалқаман Айымғазыұлы Сарин]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;730&quot; | 730
| [[Ауғанстан]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;731&quot; | 731
| [[Отан қорғаушы күні (Қазақстан)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;732&quot; | 732
| [[Қаһар]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;733&quot; | 733
| [[Рабғузи]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B1%D2%93%D1%83%D0%B7%D0%B8 12]
|-
| data-sort-value=&quot;734&quot; | 734
| [[Белсенділік]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 12]
|-
| data-sort-value=&quot;735&quot; | 735
| [[Сыбайлас жемқорлық]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;736&quot; | 736
| [[Қаратау қорығы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;737&quot; | 737
| [[Алаш автономиясы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;738&quot; | 738
| [[Жетіру]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 12]
|-
| data-sort-value=&quot;739&quot; | 739
| [[Төртуыл]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BB 12]
|-
| data-sort-value=&quot;740&quot; | 740
| [[Кенелер]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;741&quot; | 741
| [[Жәңгір-Керей хан]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;742&quot; | 742
| [[Қазақстанның ерте орта ғасырлардағы мемлекеттері]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;743&quot; | 743
| [[География]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 12]
|-
| data-sort-value=&quot;744&quot; | 744
| [[Қазақтың балаға ат қою рәсімі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;745&quot; | 745
| [[Қорқыт ата]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;746&quot; | 746
| [[Қызылорда облысы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;747&quot; | 747
| [[Көз]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 12]
|-
| data-sort-value=&quot;748&quot; | 748
| [[Мұнай]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 12]
|-
| data-sort-value=&quot;749&quot; | 749
| [[Азан шақырып ат қою]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 12]
|-
| data-sort-value=&quot;750&quot; | 750
| [[Одағай]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 12]
|-
| data-sort-value=&quot;751&quot; | 751
| [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;752&quot; | 752
| [[Maxi Чай]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Maxi_%D0%A7%D0%B0%D0%B9 12]
|-
| data-sort-value=&quot;753&quot; | 753
| [[Зар Заман ақындары]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;754&quot; | 754
| [[Қазақстанның пайдалы қазбалары]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;755&quot; | 755
| [[Сайрам ауданы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;756&quot; | 756
| [[Бәсентиін]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%96%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;757&quot; | 757
| [[:Санат:Ресей қалалары|Санат:Ресей қалалары]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;758&quot; | 758
| [[Мүктәрізділер]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%AF%D0%BA%D1%82%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;759&quot; | 759
| [[Қазақтың 500 ән-күйі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;760&quot; | 760
| [[Арал теңізі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;761&quot; | 761
| [[ДНҚ]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 12]
|-
| data-sort-value=&quot;762&quot; | 762
| [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12]
|-
| data-sort-value=&quot;763&quot; | 763
| [[Көңіл айту]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 12]
|-
| data-sort-value=&quot;764&quot; | 764
| [[:Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары|Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;765&quot; | 765
| [[:Санат:Қазақ жазушылары|Санат:Қазақ жазушылары]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;766&quot; | 766
| [[Қоғам]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 12]
|-
| data-sort-value=&quot;767&quot; | 767
| [[Алтынемел ұлттық паркі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;768&quot; | 768
| [[Қылмыстық іс жүргізу]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 12]
|-
| data-sort-value=&quot;769&quot; | 769
| [[Франция қалаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;770&quot; | 770
| [[Қарақытай мемлекеті]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;771&quot; | 771
| [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;772&quot; | 772
| [[Қан топтары]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;773&quot; | 773
| [[Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;774&quot; | 774
| [[Ромео және Джульетта]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BE_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%94%D0%B6%D1%83%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;775&quot; | 775
| [[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;776&quot; | 776
| [[Аналды секс]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 12]
|-
| data-sort-value=&quot;777&quot; | 777
| [[Түркістан автономиясы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;778&quot; | 778
| [[Таласбек Әсемқұлов]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;779&quot; | 779
| [[Шегір]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B3%D1%96%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;780&quot; | 780
| [[Матай (ру бірлестігі)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;781&quot; | 781
| [[Қазақ жүздері]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;782&quot; | 782
| [[Леп белгісі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;783&quot; | 783
| [[Қайсар (футбол клубы)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D1%80_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;784&quot; | 784
| [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;785&quot; | 785
| [[Өзбекстан]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;786&quot; | 786
| [[Жаңа экономикалық саясат]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 12]
|-
| data-sort-value=&quot;787&quot; | 787
| [[Кердері]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;788&quot; | 788
| [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;789&quot; | 789
| [[Ер Тарғын]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;790&quot; | 790
| [[Кесірткелер]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;791&quot; | 791
| [[Қарашай-Шеркесия]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D0%B9-%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B8%D1%8F 12]
|-
| data-sort-value=&quot;792&quot; | 792
| [[Жыныс қатынасынан жұғатын аурулар]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;793&quot; | 793
| [[Арман]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;794&quot; | 794
| [[Саумал]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BB 12]
|-
| data-sort-value=&quot;795&quot; | 795
| [[Перизат Қайрат]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82 12]
|-
| data-sort-value=&quot;796&quot; | 796
| [[Оңтүстік Қазақстан]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12]
|-
| data-sort-value=&quot;797&quot; | 797
| [[Василий Григорьевич Перов]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;798&quot; | 798
| [[Қазақ халқының әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрлері]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;799&quot; | 799
| [[Уәлибек Әбдірайымов]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;800&quot; | 800
| [[Жоңышқа]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%88%D2%9B%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;801&quot; | 801
| [[Қосшы]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%88%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;802&quot; | 802
| [[Сексеуіл]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%83%D1%96%D0%BB 12]
|-
| data-sort-value=&quot;803&quot; | 803
| [[Украина]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 12]
|-
| data-sort-value=&quot;804&quot; | 804
| [[ChatGPT]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=ChatGPT 12]
|-
| data-sort-value=&quot;805&quot; | 805
| [[Қатысушы:MuratbekErkebulan]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AMuratbekErkebulan 12]
|-
| data-sort-value=&quot;806&quot; | 806
| [[Портал:Африка/Африка елдері]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%2F%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;807&quot; | 807
| [[Түркия қалаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12]
|-
| data-sort-value=&quot;808&quot; | 808
| [[Үркер (роман)]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%80_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 12]
|-
| data-sort-value=&quot;809&quot; | 809
| [[Орденбек Білісбекұлы Мазбаев]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12]
|-
| data-sort-value=&quot;810&quot; | 810
| [[Аборт]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 12]
|-
| data-sort-value=&quot;811&quot; | 811
| [[Доспамбет жырау]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 12]
|-
| data-sort-value=&quot;812&quot; | 812
| [[Уикипедия:Ережелер мен нұсқаулар]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BD%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 12]
|-
| data-sort-value=&quot;813&quot; | 813
| [[Ошақты]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 12]
|-
| data-sort-value=&quot;814&quot; | 814
| [[Баланы ұшықтау]]
| data-sort-value=&quot;12&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 12]
|-
| data-sort-value=&quot;815&quot; | 815
| [[Конституциялық құқық]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;816&quot; | 816
| [[Зарина Кармен]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;817&quot; | 817
| [[Уикипедия:Барлық Уикипедияларда болуы тиіс мақала тізімі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D1%82%D0%B8%D1%96%D1%81_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;818&quot; | 818
| [[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;819&quot; | 819
| [[Жезқазған]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;820&quot; | 820
| [[Барлас]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 11]
|-
| data-sort-value=&quot;821&quot; | 821
| [[Ninety One]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=Ninety_One 11]
|-
| data-sort-value=&quot;822&quot; | 822
| [[Морфология (лингвистика)]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 11]
|-
| data-sort-value=&quot;823&quot; | 823
| [[Әже]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 11]
|-
| data-sort-value=&quot;824&quot; | 824
| [[Мәдина Бақытжанқызы Сәдуақасова]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;825&quot; | 825
| [[Әбдімомын Желдібаев]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D0%BD_%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;826&quot; | 826
| [[Құран]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;827&quot; | 827
| [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;828&quot; | 828
| [[Жануарлар]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;829&quot; | 829
| [[Әбиірбек Берденұлы Тінәлиев]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%B1%D0%B8%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BD%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;830&quot; | 830
| [[Тутаңбалы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;831&quot; | 831
| [[Тоқтар Серіков]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;832&quot; | 832
| [[Жетіқарақшы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;833&quot; | 833
| [[Нұртөре Байтелесұлы Жүсіп]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B5_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF 11]
|-
| data-sort-value=&quot;834&quot; | 834
| [[Хиуаз Қайырқызы Доспанова]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;835&quot; | 835
| [[Гиннесс рекордтар кітабы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81_%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;836&quot; | 836
| [[Ақжол Нұсқабекұлы Мейірбеков]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;837&quot; | 837
| [[Шортанбай Қанайұлы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;838&quot; | 838
| [[Орал]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 11]
|-
| data-sort-value=&quot;839&quot; | 839
| [[Пысықтауыш]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 11]
|-
| data-sort-value=&quot;840&quot; | 840
| [[Жетісу облысы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;841&quot; | 841
| [[Үлгі:Апта күндері]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BF%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;842&quot; | 842
| [[Орталық Азия]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 11]
|-
| data-sort-value=&quot;843&quot; | 843
| [[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;844&quot; | 844
| [[Бауыр (орган)]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%29 11]
|-
| data-sort-value=&quot;845&quot; | 845
| [[Әл-Хирақи]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A5%D0%B8%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B8 11]
|-
| data-sort-value=&quot;846&quot; | 846
| [[Заттыбек Көпбосынұлы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;847&quot; | 847
| [[Сүре]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 11]
|-
| data-sort-value=&quot;848&quot; | 848
| [[Шыңғыс Уәлиұлы Уәлиханов]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;849&quot; | 849
| [[Ұшқан ұя]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 11]
|-
| data-sort-value=&quot;850&quot; | 850
| [[Тимур Анатольевич Козырев]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D1%80%D0%B5%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;851&quot; | 851
| [[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;852&quot; | 852
| [[Етіс]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 11]
|-
| data-sort-value=&quot;853&quot; | 853
| [[Туризм]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 11]
|-
| data-sort-value=&quot;854&quot; | 854
| [[Лионель Месси]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 11]
|-
| data-sort-value=&quot;855&quot; | 855
| [[Қазақстан демографиясы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;856&quot; | 856
| [[Тәуелсіз Қазақстан тарихы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;857&quot; | 857
| [[Алаш Орда]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;858&quot; | 858
| [[Жұбан Молдағалиев]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;859&quot; | 859
| [[Дәстүр (фильм)]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 11]
|-
| data-sort-value=&quot;860&quot; | 860
| [[ДУА]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%A3%D0%90 11]
|-
| data-sort-value=&quot;861&quot; | 861
| [[Сансызбай Сарғасқаев]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;862&quot; | 862
| [[Жаңа білім беру жүйесі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;863&quot; | 863
| [[Сунақ]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D2%9B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;864&quot; | 864
| [[Тұңғышбай Қадырұлы Жаманқұлов]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;865&quot; | 865
| [[Жүйке жасушалары]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;866&quot; | 866
| [[Едіге]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%B3%D0%B5 11]
|-
| data-sort-value=&quot;867&quot; | 867
| [[Ғұсыл]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%92%D2%B1%D1%81%D1%8B%D0%BB 11]
|-
| data-sort-value=&quot;868&quot; | 868
| [[Николь Шерзингер]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8C_%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;869&quot; | 869
| [[Қатысушы:1nter pares]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A1nter_pares 11]
|-
| data-sort-value=&quot;870&quot; | 870
| [[Табиғат]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 11]
|-
| data-sort-value=&quot;871&quot; | 871
| [[Кәкпір]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D3%99%D0%BA%D0%BF%D1%96%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;872&quot; | 872
| [[Балықтар]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;873&quot; | 873
| [[Ұлттық саябақтар]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;874&quot; | 874
| [[Мөлдір Әуелбекова]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;875&quot; | 875
| [[Стоматит]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%82 11]
|-
| data-sort-value=&quot;876&quot; | 876
| [[Іс-әрекеттің бағдарлылық негізі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%86%D1%81-%D3%99%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;877&quot; | 877
| [[Пластикалық бөтелке]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D3%A9%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BA%D0%B5 11]
|-
| data-sort-value=&quot;878&quot; | 878
| [[Айтбозым]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BC 11]
|-
| data-sort-value=&quot;879&quot; | 879
| [[Табақ тарту]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 11]
|-
| data-sort-value=&quot;880&quot; | 880
| [[Мақпал Мұхамедиярқызы Жүнісова]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11]
|-
| data-sort-value=&quot;881&quot; | 881
| [[Маңғытай]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 11]
|-
| data-sort-value=&quot;882&quot; | 882
| [[Қорғансыздың күні (әңгіме)]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 11]
|-
| data-sort-value=&quot;883&quot; | 883
| [[Электромагниттік толқындар]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D0%BD%D0%B8%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;884&quot; | 884
| [[Құрмет ордені]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;885&quot; | 885
| [[Асылбек Райханұлы Боранбай]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 11]
|-
| data-sort-value=&quot;886&quot; | 886
| [[Байлар-Жандар]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;887&quot; | 887
| [[Денсаулық]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;888&quot; | 888
| [[Дүние жүзінің саяси картасы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;889&quot; | 889
| [[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;890&quot; | 890
| [[Саңырауқұлақтар]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;891&quot; | 891
| [[Аманат (партия)]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 11]
|-
| data-sort-value=&quot;892&quot; | 892
| [[Моңғол империясы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;893&quot; | 893
| [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;894&quot; | 894
| [[Германия қалаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;895&quot; | 895
| [[Соңғы көш (роман)]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%BE%D2%A3%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 11]
|-
| data-sort-value=&quot;896&quot; | 896
| [[Аустралия]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 11]
|-
| data-sort-value=&quot;897&quot; | 897
| [[Қайым Мұқамедханов]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;898&quot; | 898
| [[Әлеуметтік психология]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 11]
|-
| data-sort-value=&quot;899&quot; | 899
| [[Эволюция]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AD%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F 11]
|-
| data-sort-value=&quot;900&quot; | 900
| [[Автомобиль маркаларының тізімі]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;901&quot; | 901
| [[АҚШ қалалары]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;902&quot; | 902
| [[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 11]
|-
| data-sort-value=&quot;903&quot; | 903
| [[Қарақалпақстан]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;904&quot; | 904
| [[Жиембет жырау]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 11]
|-
| data-sort-value=&quot;905&quot; | 905
| [[Сайын Мұратбеков]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 11]
|-
| data-sort-value=&quot;906&quot; | 906
| [[Марғасқа жырау]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 11]
|-
| data-sort-value=&quot;907&quot; | 907
| [[Ақбөкен]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;908&quot; | 908
| [[Жер]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 11]
|-
| data-sort-value=&quot;909&quot; | 909
| [[Қазақстан ғалымдары]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;910&quot; | 910
| [[Ысық]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%AB%D1%81%D1%8B%D2%9B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;911&quot; | 911
| [[Ас беру]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 11]
|-
| data-sort-value=&quot;912&quot; | 912
| [[Қытай тарихы]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;913&quot; | 913
| [[Жатыр аурулары]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;914&quot; | 914
| [[Білім беру туралы заң]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3 11]
|-
| data-sort-value=&quot;915&quot; | 915
| [[:Санат:Франция өзендері|Санат:Франция өзендері]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11]
|-
| data-sort-value=&quot;916&quot; | 916
| [[Мажарстан]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11]
|-
| data-sort-value=&quot;917&quot; | 917
| [[Мұстафа Кемал Ататүрік]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 11]
|-
| data-sort-value=&quot;918&quot; | 918
| [[Қытай Халық Республикасының қалалары]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11]
|-
| data-sort-value=&quot;919&quot; | 919
| [[Акмеология]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D0%90%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 11]
|-
| data-sort-value=&quot;920&quot; | 920
| [[Қатысушы:Kasymov]]
| data-sort-value=&quot;11&quot; | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=latest-90&amp;pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AKasymov 11]
|}
&lt;!-- BOT:END --&gt;


{{Wikistats}}</text>
      <sha1>ijdqg9edc8lbvmpp4ka16ks0lndgozl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Гомель облысы</title>
    <ns>10</ns>
    <id>781095</id>
    <revision>
      <id>3606316</id>
      <parentid>3606197</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T15:12:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3606316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="879" sha1="mnnakv2up6rz8cce36ppucu265qr9d6" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
|аты     = Гомель облысы
|state   = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
|тақырып = [[Гомель облысы]]
|сурет   = 
|үсті    = 
|бөлім1  = Қалалары
|тізім1  = [[Буда-Кошелёво]]{{•}} [[Василевичи]]{{•}} [[Ветка]]{{•}} [[Гомель]]{{•}} [[Добруш]]{{•}} [[Ельск]]{{•}} [[Житковичи]]{{•}} [[Жлобин]]{{•}} [[Калинковичи]]{{•}} [[Мозырь]]{{•}} [[Наровля]]{{•}} [[Петриков]]{{•}} [[Речица]]{{•}} [[Рогачёв]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Гомель облысы|{{PAGENAME}}]]
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Беларусь әкімшілік бөлінісі|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mnnakv2up6rz8cce36ppucu265qr9d6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606543</id>
      <parentid>3606316</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T06:04:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру, үлгі</comment>
      <origin>3606543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="955" sha1="qqxmkxtx6gxj3otd352dgekgxg1fkuo" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
|аты     = Гомель облысы
|state   = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
|тақырып = [[Гомель облысы]]
|сурет   = 
|үсті    = 
|бөлім1  = Қалалары
|тізім1  = [[Буда-Кошелёво]]{{•}} [[Василевичи]]{{•}} [[Ветка]]{{•}} [[Гомель]]{{•}} [[Добруш]]{{•}} [[Ельск]]{{•}} [[Житковичи]]{{•}} [[Жлобин]]{{•}} [[Калинковичи]]{{•}} [[Мозырь]]{{•}} [[Наровля]]{{•}} [[Петриков]]{{•}} [[Речица]]{{•}} [[Рогачёв]]{{•}} [[Светлогорск (Беларусь)|Светлогорск]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Гомель облысы|{{PAGENAME}}]]
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Беларусь әкімшілік бөлінісі|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qqxmkxtx6gxj3otd352dgekgxg1fkuo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606626</id>
      <parentid>3606543</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T10:58:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3606626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="977" sha1="hhnm4abpwekfl7pldz5ufy2i74bg840" xml:space="preserve">{{Навигациялық кесте
|аты     = Гомель облысы
|state   = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
|тақырып = [[Гомель облысы]]
|сурет   = 
|үсті    = 
|бөлім1  = Қалалары
|тізім1  = [[Буда-Кошелёво]]{{•}} [[Василевичи]]{{•}} [[Ветка]]{{•}} [[Гомель]]{{•}} [[Добруш]]{{•}} [[Ельск]]{{•}} [[Житковичи]]{{•}} [[Жлобин]]{{•}} [[Калинковичи]]{{•}} [[Мозырь]]{{•}} [[Наровля]]{{•}} [[Петриков]]{{•}} [[Речица]]{{•}} [[Рогачёв]]{{•}} [[Светлогорск (Беларусь)|Светлогорск]]{{•}} [[Туров]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Гомель облысы|{{PAGENAME}}]]
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Беларусь әкімшілік бөлінісі|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hhnm4abpwekfl7pldz5ufy2i74bg840</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:Эльмира Ералиева</title>
    <ns>2</ns>
    <id>781251</id>
    <revision>
      <id>3606538</id>
      <parentid>3606134</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T05:19:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Эльмира Ералиева</username>
        <id>179349</id>
      </contributor>
      <comment># өшірілді Сыртқы сілтемелерден</comment>
      <origin>3606538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3008" sha1="pa10hnpvmmqbepzi2d70xpz4h0r5qvt" xml:space="preserve">= Қазақ тіліндегі цифрлық контент =
'''Цифрлық контент[[(digital content)|(digital content)]]-бұл интернетте немесе электронды құрылғыларда[[(компютер,смартфон,планшет)|(компютер,смартфон,планшет)]]сақталатын,таратылатын және қолданылатын ақпараттың барлық түрі.Ол цифрлық форматта болғандықтан,оны кез-келген уақытта өзгертуге,көшіруге және бөлісуге болады.                      

==Цифрлық контентке жататындар: ==
#Мәтіндік ақпарат: Мақалалар,электронды кітаптар,блог жазбалары.
#Визуалды контент: Фотосуреттер,инфографикалар,суреттер.
#Бейнематериалдар: YouTube видеолары,фильмдер,тікелей эфирлер.
#Аудиоконтент: Подкасттар,музыка,аудиокітаптар.
#Интерактивті контент: Ойындар,қосымшалар,онлайн курстар.                                                         

'''Қазір цифрландыру дәуірі'''.Алдымызда тұрған мақсат-тілімізді цифрлық кеңістікте өркендету. Жасанды интеллектіні  барлық салаға енгізу арқылы ел дамуына жол ашамыз.[[Жасанды интеллект]] өзегі-тіл, сондықтан ауқымды тіл моделін жасау-мемлекеттің кезек күттірмейтін қажеттілігі.                                                     &lt;Орталық қолжетімді халықаралық ауқымды тіл модельдерін (LLM) қазақ тіліне бейімдеу жұмысы қарқынды дамып жатыр.'''Тіл''' - бүкіл жүйені біріктіретін басты құрал болуға тиіс.Қазақ тілі заманауи цифрлық жүйелерге енгізілген.    Цифрлық дәуірдің талабы - ұлттық контентті дамыту.                                                                          == Сыртқы сілтемелер ==
 [https://www.statistic.ernur.kz/ Ақпараттық портал- ERNUR.KZ]                                                                   
 [http://www.anatili.kazgazeta.kz/ ''Ana tili'' Ұлт газеті ]                                                             
 [https://kostanaytany.kz/ ''Қостанай таңы'' газеті]                                                                  
                                                                                       
 [[Санат: Тіл|*]]</text>
      <sha1>pa10hnpvmmqbepzi2d70xpz4h0r5qvt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Астана жеңіл метрополитені</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781256</id>
    <redirect title="Астана LRT" />
    <revision>
      <id>3606569</id>
      <parentid>3604225</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T06:57:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3606569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="ledl7cwftize55oz9dgquv9np1xkpdn" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Астана LRT]]</text>
      <sha1>ledl7cwftize55oz9dgquv9np1xkpdn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Татарстан Республикасы Райысы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781433</id>
    <revision>
      <id>3606330</id>
      <parentid>3605735</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T15:47:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3606330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8648" sha1="bihl2wm2t183273peyf1v5v6idhpy5g" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = Татарстан Республикасы Райысы
 |шынайы атауы     = {{lang-tt|Татарстан Республикасы Рәисе}}
 |ел               = Ресей
 |эмблема          = Standard for Tatarstan.svg{{!}}border
 |эмблема ені      = 120px
 |эмблеманың аты   = Татарстан Республикасы Райысының байрағы
 |қазіргі          = [[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Рүстем Миңнеханов]]
 |тағайындалған    = 2010 жылдың 25 наурызынан бастап
 |портреті         = Rustam Minnikhanov official photo 06 (cropped).jpg
 |портреттің ені   = 200px
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = {{байрақ|Татарстан}}
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = [[Қазан кіремілі|Қазан кіреміліндегі]] [[Президент сарайы (Қазан)|Президент сарайы]]
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = Республика тұрғындарының тікелей сайлауы арқылы
 |өкілеттігінің мерзімі = 5 жыл
 |айлығы           = айына 81 276 ₽ (2018)
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = КОКП Татарстан реском бірінші хатшысы
 |пайда болды      = 1991 жылы 12 маусым
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев]] (президент ретінде)&lt;br /&gt;[[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов]] (райыс ретінде)
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}
'''Татарстан Республикасы Райысы''' ({{lang-tt|Татарстан Республикасы Рәисе}}) — Республиканың (субъектінің, мемлекеттің) басшысы және [[Татарстан|Татарстандағы]] мемлекеттік биліктің атқарушы органдары жүйесін басқаратын ең жоғары лауазымды тұлға. 1991 жылдың 4 шілдесінен 2023 жылдың 6 ақпанына дейін республика басшысының лауазымы '''Татарстан Республикасының Президенті''' деп аталды.

Татарстан президенті лауазымы 1991 жылы құрылды, оның тұңғыш президенті [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев|Минтимер Шәймиев]] болды. 2023 жылы лауазымның атауы «басшы (райыс)» болып өзгертілді.

Татарстан басшысының резиденциясы — Татарстан Республикасының астанасы [[Қазан]] қаласында орналасқан [[Қазан кіремілі|Қазан кіреміліндегі]] [[Президент сарайы (Қазан)|Президент сарайы]].

Татарстанда биліктің нышаны болып Татарстан Республикасы басшысының (Райысының) қызметтік кабинеті мен резиденциялардың үстіне орналастырылған Байрағы. Байрақ — ортасында [[Татарстан елтаңбасы|Татарстанның мемлекеттік елтаңбасы]] бейнеленген [[Татарстан туы|Татарстанның мемлекеттік ту]] болып келеді.

== Тарихы ==
Татарстанның ең жоғары лауазымды тұлғасының жаңа лауазымы Республика Жоғарғы Кеңесі Төралқасы Төрағасының орнына белгіленді (Шаймиев бұл қызметті 1990 жылдан бері атқарып келді). 1991 жылы 12 маусымда [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев]] баламасыз негізде (басқа кандидаттар өз кандидатураларын алып тастағаннан кейін) халықтық сайлауда басым дауыспен Татарстанның тұңғыш президенті болып сайланды. Содан соң Минтемир Шаймиев 1996 мен 2001 жылдары баламасыз және баламалы халықтық сайлауда басым дауыспен қайта сайланды.

Ресей Федерациясындағы субъектілердің басшыларын тағайындаудың жаңа тәртібіне сәйкес, 2005 жылдың 25 наурызында Ресей президенті [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путиннің]] ұсынысы бойынша Татарстан Мемлекеттік кеңесі Минтимер Шәріпұлыны төртінші мерзімге Татарстан президенті етіп тағайындады. Минтимер Шәріпұлы Татарстан президенті қызметін 4 мерзім және 6862 күн (сол кезде Ресейдегі субъеклердің басшылары арасындағы рекордтық көрсеткіш) атқарды.

2009 жылдың желтоқсанында биліктегі «[[Біртұтас Ресей]]» партиясы қазіргі президент, премьер-министр және республика парламентінің спикері Минтимер Шәріпұлыны, Рүстем Нұрғалиұлыны және [[Фарит Хайруллаұлы Мұхамметшин|Фарит Мұхамметшинді]] Ресей президенті [[Дмитрий Анатольевич Медведев|Дмитрий Медведевке]] Татарстан президенті лауазымына кандидаттар ретінде ұсынды. 2010 жылдың 22 қаңтарында Минтемир Шаймиев Ресей президенті Дмитрий Медведевтен 2010 жылдың 25 наурызынан кейін оны тағы бір президенттік мерзімге қарастырмауды сұрады. 2010 жылдың 25 наурызында Ресей президенті ұсынған Рустам Миннихановты Татарстан Мемлекеттік кеңесі бірауыздан өкілеттікке тағайындап, Татарстанның екінші президенті қызметіне кірісті, ал Минтемир Шаймиев Татарстанның мемлекеттік кеңесшісі болып тағайындалды. 2015 жылдың қыркүйегінде Р.Н. Минниханов екінші мерзімге президент болып қайта сайланды.

Татарстан президенттері басқа елдерге ресми сапарлар жасайтын және әлі де жасап келеді, сондай-ақ жақын және алыс шетелдерден келген шетелдік мемлекет және үкімет басшыларын Қазан қаласында бірнеше рет қабылдады және әлі де қабылдайды. Мысалы, Татарстан президенті Минтимер Шәріпұлы [[АҚШ президенті]] [[Билл Клинтон|Билл Клинтонмен]] (1994 жылдың қазан айында, Татарстан егемендігін жариялағаннан кейін АҚШ-қа сапары кезінде және 1998 жылдың қазан айында Мәскеуде) және [[Қытай Халық Республикасының төрағасы]] [[Ху Цзиньтао|Ху Цзиньтаомен]] (2007 жылдың наурыз айында Қазан қаласында) кездесті.

== Лауазымның атауы ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Татарстан басшылары]]
[[Санат:Татарстанның мемлекеттік құрылымы]]</text>
      <sha1>bihl2wm2t183273peyf1v5v6idhpy5g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606332</id>
      <parentid>3606330</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T16:04:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Лауазымның атауы */</comment>
      <origin>3606332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10771" sha1="sgxbgfxbz0be3ztz8i553obpllf9ba0" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = Татарстан Республикасы Райысы
 |шынайы атауы     = {{lang-tt|Татарстан Республикасы Рәисе}}
 |ел               = Ресей
 |эмблема          = Standard for Tatarstan.svg{{!}}border
 |эмблема ені      = 120px
 |эмблеманың аты   = Татарстан Республикасы Райысының байрағы
 |қазіргі          = [[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Рүстем Миңнеханов]]
 |тағайындалған    = 2010 жылдың 25 наурызынан бастап
 |портреті         = Rustam Minnikhanov official photo 06 (cropped).jpg
 |портреттің ені   = 200px
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = {{байрақ|Татарстан}}
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = [[Қазан кіремілі|Қазан кіреміліндегі]] [[Президент сарайы (Қазан)|Президент сарайы]]
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = Республика тұрғындарының тікелей сайлауы арқылы
 |өкілеттігінің мерзімі = 5 жыл
 |айлығы           = айына 81 276 ₽ (2018)
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = КОКП Татарстан реском бірінші хатшысы
 |пайда болды      = 1991 жылы 12 маусым
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев]] (президент ретінде)&lt;br /&gt;[[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов]] (райыс ретінде)
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}
'''Татарстан Республикасы Райысы''' ({{lang-tt|Татарстан Республикасы Рәисе}}) — Республиканың (субъектінің, мемлекеттің) басшысы және [[Татарстан|Татарстандағы]] мемлекеттік биліктің атқарушы органдары жүйесін басқаратын ең жоғары лауазымды тұлға. 1991 жылдың 4 шілдесінен 2023 жылдың 6 ақпанына дейін республика басшысының лауазымы '''Татарстан Республикасының Президенті''' деп аталды.

Татарстан президенті лауазымы 1991 жылы құрылды, оның тұңғыш президенті [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев|Минтимер Шәймиев]] болды. 2023 жылы лауазымның атауы «басшы (райыс)» болып өзгертілді.

Татарстан басшысының резиденциясы — Татарстан Республикасының астанасы [[Қазан]] қаласында орналасқан [[Қазан кіремілі|Қазан кіреміліндегі]] [[Президент сарайы (Қазан)|Президент сарайы]].

Татарстанда биліктің нышаны болып Татарстан Республикасы басшысының (Райысының) қызметтік кабинеті мен резиденциялардың үстіне орналастырылған Байрағы. Байрақ — ортасында [[Татарстан елтаңбасы|Татарстанның мемлекеттік елтаңбасы]] бейнеленген [[Татарстан туы|Татарстанның мемлекеттік ту]] болып келеді.

== Тарихы ==
Татарстанның ең жоғары лауазымды тұлғасының жаңа лауазымы Республика Жоғарғы Кеңесі Төралқасы Төрағасының орнына белгіленді (Шаймиев бұл қызметті 1990 жылдан бері атқарып келді). 1991 жылы 12 маусымда [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев]] баламасыз негізде (басқа кандидаттар өз кандидатураларын алып тастағаннан кейін) халықтық сайлауда басым дауыспен Татарстанның тұңғыш президенті болып сайланды. Содан соң Минтемир Шаймиев 1996 мен 2001 жылдары баламасыз және баламалы халықтық сайлауда басым дауыспен қайта сайланды.

Ресей Федерациясындағы субъектілердің басшыларын тағайындаудың жаңа тәртібіне сәйкес, 2005 жылдың 25 наурызында Ресей президенті [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путиннің]] ұсынысы бойынша Татарстан Мемлекеттік кеңесі Минтимер Шәріпұлыны төртінші мерзімге Татарстан президенті етіп тағайындады. Минтимер Шәріпұлы Татарстан президенті қызметін 4 мерзім және 6862 күн (сол кезде Ресейдегі субъеклердің басшылары арасындағы рекордтық көрсеткіш) атқарды.

2009 жылдың желтоқсанында биліктегі «[[Біртұтас Ресей]]» партиясы қазіргі президент, премьер-министр және республика парламентінің спикері Минтимер Шәріпұлыны, Рүстем Нұрғалиұлыны және [[Фарит Хайруллаұлы Мұхамметшин|Фарит Мұхамметшинді]] Ресей президенті [[Дмитрий Анатольевич Медведев|Дмитрий Медведевке]] Татарстан президенті лауазымына кандидаттар ретінде ұсынды. 2010 жылдың 22 қаңтарында Минтемир Шаймиев Ресей президенті Дмитрий Медведевтен 2010 жылдың 25 наурызынан кейін оны тағы бір президенттік мерзімге қарастырмауды сұрады. 2010 жылдың 25 наурызында Ресей президенті ұсынған Рустам Миннихановты Татарстан Мемлекеттік кеңесі бірауыздан өкілеттікке тағайындап, Татарстанның екінші президенті қызметіне кірісті, ал Минтемир Шаймиев Татарстанның мемлекеттік кеңесшісі болып тағайындалды. 2015 жылдың қыркүйегінде Р.Н. Минниханов екінші мерзімге президент болып қайта сайланды.

Татарстан президенттері басқа елдерге ресми сапарлар жасайтын және әлі де жасап келеді, сондай-ақ жақын және алыс шетелдерден келген шетелдік мемлекет және үкімет басшыларын Қазан қаласында бірнеше рет қабылдады және әлі де қабылдайды. Мысалы, Татарстан президенті Минтимер Шәріпұлы [[АҚШ президенті]] [[Билл Клинтон|Билл Клинтонмен]] (1994 жылдың қазан айында, Татарстан егемендігін жариялағаннан кейін АҚШ-қа сапары кезінде және 1998 жылдың қазан айында Мәскеуде) және [[Қытай Халық Республикасының төрағасы]] [[Ху Цзиньтао|Ху Цзиньтаомен]] (2007 жылдың наурыз айында Қазан қаласында) кездесті.

== Лауазымның атауы ==
2010 жылы Ресей Федерациясы бұрын президент атағын иеленген субъектілері басшыларының атын өзгерте бастады. Бұл үдерісті ресми түрде [[Шешен Республикасының басшысы|Шешенстан басшысы]] [[Рамзан Ахматұлы Қадыров|Рамзан Қадыров]] бастады, ол өзін президент деп атаудан бас тартатынын бірінші болып мәлімдеп, басқаларды да солай істеуге шақырды. Содан кейін Қадыров «Ресейде тек бір ғана мемлекет қайраткерінің президент деп аталуға құқығы бар» және «аймақтық президенттер шеруі» аяқталуы керек деп мәлімдеді. 2010 жылдың соңында президент Дмитрий Медведев Мемлекеттік Дума мен Федерация Кеңесі бекіткен Ресей Федерациясы субъектілерінің басшыларына өздерін президент деп атауға тыйым салатын заңға қол қойды, бұл қоғамдық наразылық тудырды. Сонымен қатар, аймақтарға тарихи дәстүрлерге сәйкес, қабылдау мерзімін 2015 жылдың 1 қаңтарына дейін шектей отыра өз басшыларына лауазымдарының атауын таңдауға рұқсат етілді. 2013 жылдың соңына дейін тек Башқұртстан мен Татарстан ғана республика басшысының жаңа атауы жайлы заң шығармады. Содан кейін Татарстан президенті Рустам Минниханов бұл лауазымның атауы заңда белгіленген мерзімде өзгертілетінін мәлімдеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Татарстан басшылары]]
[[Санат:Татарстанның мемлекеттік құрылымы]]</text>
      <sha1>sgxbgfxbz0be3ztz8i553obpllf9ba0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606357</id>
      <parentid>3606332</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T16:49:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Лауазымның атауы */</comment>
      <origin>3606357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19322" sha1="bp8py8t8sad3ie28rkw18edy11raooo" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = Татарстан Республикасы Райысы
 |шынайы атауы     = {{lang-tt|Татарстан Республикасы Рәисе}}
 |ел               = Ресей
 |эмблема          = Standard for Tatarstan.svg{{!}}border
 |эмблема ені      = 120px
 |эмблеманың аты   = Татарстан Республикасы Райысының байрағы
 |қазіргі          = [[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Рүстем Миңнеханов]]
 |тағайындалған    = 2010 жылдың 25 наурызынан бастап
 |портреті         = Rustam Minnikhanov official photo 06 (cropped).jpg
 |портреттің ені   = 200px
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = {{байрақ|Татарстан}}
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = [[Қазан кіремілі|Қазан кіреміліндегі]] [[Президент сарайы (Қазан)|Президент сарайы]]
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = Республика тұрғындарының тікелей сайлауы арқылы
 |өкілеттігінің мерзімі = 5 жыл
 |айлығы           = айына 81 276 ₽ (2018)
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = КОКП Татарстан реском бірінші хатшысы
 |пайда болды      = 1991 жылы 12 маусым
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев]] (президент ретінде)&lt;br /&gt;[[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов]] (райыс ретінде)
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}
'''Татарстан Республикасы Райысы''' ({{lang-tt|Татарстан Республикасы Рәисе}}) — Республиканың (субъектінің, мемлекеттің) басшысы және [[Татарстан|Татарстандағы]] мемлекеттік биліктің атқарушы органдары жүйесін басқаратын ең жоғары лауазымды тұлға. 1991 жылдың 4 шілдесінен 2023 жылдың 6 ақпанына дейін республика басшысының лауазымы '''Татарстан Республикасының Президенті''' деп аталды.

Татарстан президенті лауазымы 1991 жылы құрылды, оның тұңғыш президенті [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев|Минтимер Шәймиев]] болды. 2023 жылы лауазымның атауы «басшы (райыс)» болып өзгертілді.

Татарстан басшысының резиденциясы — Татарстан Республикасының астанасы [[Қазан]] қаласында орналасқан [[Қазан кіремілі|Қазан кіреміліндегі]] [[Президент сарайы (Қазан)|Президент сарайы]].

Татарстанда биліктің нышаны болып Татарстан Республикасы басшысының (Райысының) қызметтік кабинеті мен резиденциялардың үстіне орналастырылған Байрағы. Байрақ — ортасында [[Татарстан елтаңбасы|Татарстанның мемлекеттік елтаңбасы]] бейнеленген [[Татарстан туы|Татарстанның мемлекеттік ту]] болып келеді.

== Тарихы ==
Татарстанның ең жоғары лауазымды тұлғасының жаңа лауазымы Республика Жоғарғы Кеңесі Төралқасы Төрағасының орнына белгіленді (Шаймиев бұл қызметті 1990 жылдан бері атқарып келді). 1991 жылы 12 маусымда [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев]] баламасыз негізде (басқа кандидаттар өз кандидатураларын алып тастағаннан кейін) халықтық сайлауда басым дауыспен Татарстанның тұңғыш президенті болып сайланды. Содан соң Минтемир Шаймиев 1996 мен 2001 жылдары баламасыз және баламалы халықтық сайлауда басым дауыспен қайта сайланды.

Ресей Федерациясындағы субъектілердің басшыларын тағайындаудың жаңа тәртібіне сәйкес, 2005 жылдың 25 наурызында Ресей президенті [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путиннің]] ұсынысы бойынша Татарстан Мемлекеттік кеңесі Минтимер Шәріпұлыны төртінші мерзімге Татарстан президенті етіп тағайындады. Минтимер Шәріпұлы Татарстан президенті қызметін 4 мерзім және 6862 күн (сол кезде Ресейдегі субъеклердің басшылары арасындағы рекордтық көрсеткіш) атқарды.

2009 жылдың желтоқсанында биліктегі «[[Біртұтас Ресей]]» партиясы қазіргі президент, премьер-министр және республика парламентінің спикері Минтимер Шәріпұлыны, Рүстем Нұрғалиұлыны және [[Фарит Хайруллаұлы Мұхамметшин|Фарит Мұхамметшинді]] Ресей президенті [[Дмитрий Анатольевич Медведев|Дмитрий Медведевке]] Татарстан президенті лауазымына кандидаттар ретінде ұсынды. 2010 жылдың 22 қаңтарында Минтемир Шаймиев Ресей президенті Дмитрий Медведевтен 2010 жылдың 25 наурызынан кейін оны тағы бір президенттік мерзімге қарастырмауды сұрады. 2010 жылдың 25 наурызында Ресей президенті ұсынған Рустам Миннихановты Татарстан Мемлекеттік кеңесі бірауыздан өкілеттікке тағайындап, Татарстанның екінші президенті қызметіне кірісті, ал Минтемир Шаймиев Татарстанның мемлекеттік кеңесшісі болып тағайындалды. 2015 жылдың қыркүйегінде Р.Н. Минниханов екінші мерзімге президент болып қайта сайланды.

Татарстан президенттері басқа елдерге ресми сапарлар жасайтын және әлі де жасап келеді, сондай-ақ жақын және алыс шетелдерден келген шетелдік мемлекет және үкімет басшыларын Қазан қаласында бірнеше рет қабылдады және әлі де қабылдайды. Мысалы, Татарстан президенті Минтимер Шәріпұлы [[АҚШ президенті]] [[Билл Клинтон|Билл Клинтонмен]] (1994 жылдың қазан айында, Татарстан егемендігін жариялағаннан кейін АҚШ-қа сапары кезінде және 1998 жылдың қазан айында Мәскеуде) және [[Қытай Халық Республикасының төрағасы]] [[Ху Цзиньтао|Ху Цзиньтаомен]] (2007 жылдың наурыз айында Қазан қаласында) кездесті.

== Лауазымның атауы ==
2010 жылы Ресей Федерациясы бұрын президент атағын иеленген субъектілері басшыларының атын өзгерте бастады. Бұл үдерісті ресми түрде [[Шешен Республикасының басшысы|Шешенстан басшысы]] [[Рамзан Ахматұлы Қадыров|Рамзан Қадыров]] бастады, ол өзін президент деп атаудан бас тартатынын бірінші болып мәлімдеп, басқаларды да солай істеуге шақырды. Содан кейін Қадыров «Ресейде тек бір ғана мемлекет қайраткерінің президент деп аталуға құқығы бар» және «аймақтық президенттер шеруі» аяқталуы керек деп мәлімдеді. 2010 жылдың соңында президент Дмитрий Медведев Мемлекеттік Дума мен Федерация Кеңесі бекіткен Ресей Федерациясы субъектілерінің басшыларына өздерін президент деп атауға тыйым салатын заңға қол қойды, бұл қоғамда наразылық тудырды. Сонымен қатар, аймақтарға тарихи дәстүрлерге сәйкес, қабылдау мерзімін 2015 жылдың 1 қаңтарына дейін шектей отыра өз басшыларына лауазымдарының атауын таңдауға рұқсат етілді. 2013 жылдың соңына дейін тек Башқұртстан мен Татарстан ғана республика басшысының жаңа атауы жайлы заң шығармады. Содан кейін Татарстан президенті Рүстем Нұрғалиұлы бұл лауазымның атауы заңда белгіленген мерзімде өзгертілетінін мәлімдеді.

Татарстанның тұңғыш президенті Минтимер Шәріпұлының айтуынша, «президент» атауын пайдалануға тыйым салатын заң жобалары бірнеше рет енгізілген. Бірінші рет заң жобасы Ресей Конституциясын бұзғаны үшін Мемлекеттік Дума тарапынан қабылданбады, екінші рет дәл осы себеппен Ресей үкіметі тарапынан қабылданбады, заң тек үшінші әрекетте ғана қабылданды. Конституцияның негізгі авторларының бірі, саяси қайраткер Сергей Шахрай да қабылданған заң конституциялық нормаларды бұзады деген ойға сенеді:
&lt;blockquote&gt;
Аймақтарға өз басшыларын қалай атау керектігін өз бетінше шешу құқығын беретін Ресей Конституциясын депутаттардың ешқайсысы естеріне алмады. Басшыларын қалай атайтындығы — бұл республиканың құқығы. Конституциялық Сот та, басқа ешкім де мұны жоққа шығара алмайды.
&lt;/blockquote&gt;

2014 жылдың соңына қарай Татарстан президент лауазымын қайта атау мәселесін шешпеген Ресей Федерациясының соңғы субъектісі болып қала берді (2015 жылдың 1 қаңтарынан бастап Башқұртстанда «президент» атауы «[[Башқұртстан Республикасы басшысы]]» деген атаумен алмастырылды). 2015 жылдың ақпанында республика басшыларының президент деп аталу мерзімін тағы бір жылға, 2016 жылдың 1 қаңтарына дейін ұзарту туралы федералды заң қабылданды.

2015 жылдың 18 қыркүйегінде қайта сайланған Татарстан президенті Рүстем Нұрғалиұлының ұлықтау рәсімінде (инаугурация) бұрынғы президент Минтимер Шәріпұлы республика көшбасшысы атағын қорғап: «Адамдар президенттің өзін де, республикамыздың ең жоғары лауазымды тұлғасы — президент атауын да жақсы көреді! Бұл атау бізді берік біріктіреді. Неліктен екенін айтайын: себебі бұл сөзді татар немесе орыс тіліне аудару мүмкін емес. Міне, билік пен бедел осында!» Оның соңынан Татарстан мемлекеттік кеңесінің мәдениет жөніндегі комитетінің төрағасы [[Разил Исмағұлұлы Уәлиев|Разил Уәлиев]] пен басқа да бірнеше жоғары лауазымды шенеуніктер «президент» атауын сақтап қалуды жақтап сөйледі. Мемлекеттік Думадағы Татарстанның өкілі Илдар Гилмутдинов лауазымның атауын өзгерту мәселесі республика парламентінде 2015 жыл бойы көтерілмегенін хабарлады.

Ресей президенті Владимир Путин аймақтың ең жоғары лауазымды тұлғасының атауы — аймақ тұрғындарының мәселесі екенін мәлімдеді: Ресей федералды мемлекет болғандықтан, «президент» атауын жоққа шығаруға болмайды. Владимир Путиннің ұстанымын «[[Әділ Ресей]]» партиясының жетекшісі [[Сергей Михайлович Миронов|Сергей Миронов]] қолдады. 2015 жылдың 17 желтоқсанында баспасөз мәслихаты кезінде В. В. Путиннен лауазымның атауын өзгерту туралы сұрағанда, ол: «Біз Татарстан халқының кез келген таңдауын құрметтейміз. Солай болғандықтан, өздеріңіз шешесіздер, жарай ма?», — деп жауап берді.

2017 жылдың соңына қарай республика басшылығы аймақтың ең жоғары лауазымды тұлғасын «президент» деп атауға айрықша құқықты сақтап қалды, бұл федералдық заңның республика басшыларына арналған атау мерзімінің 2016 жылдың 1 қаңтарында аяқталуына қарамастан болды. Атау өзгеріссіз қалды, ал 2016 немесе 2017 жылдары оны өзгерту туралы ешқандай бастамалар немесе, тіпті, ұсыныстар жасалған жоқ. Татарстан басшылығы президент лауазымы және республиканың мемлекеттік жүйесінің басқа да конституциялық негіздері референдум арқылы бекітілгендіктен, ең жоғары лауазымды тұлғаның атауын өзгерту үшін референдум да өткізу керек деп тұжырымдайды. Дегенмен, кейбіреулер мұның қажет емес екенін айтады, себебі конституциялық заңдарды дауыс беру арқылы және республиканың Мемлекеттік кеңесі қабылдай алады. Республика басшылығы, сонымен қатар, РФ мен республика билік органдары арасындағы өкілеттіктерді ажырату туралы келісімді (мерзімі 2017 жылдың жазында аяқталған) Татарстан президенті жасасқандықтан, республика басшысының өзін президент деп атауға заңды құқығы бар екенін мәлімдеді. Ақыр аяғында, Татарстан басшылығы кез келген жағдайда 2015 жылы сайланған президенттің лауазымы оның өкілеттік мерзімі ішінде өзгертіле алмайды және тек 2020 жылғы сайлауда жаңа атаумен сайланған келесі аймақтық көшбасшыны ғана «басшы» немесе басқаша атауға болады деп санайды.

Нәтижесінде, республика федералды заңға сәйкес президент лауазымынан бас тартпағандықтан, ресми түрде 2016 жылдың 1 қаңтарынан бастап аймақтың конституциясы мен заңнамасы осы мәселе бойынша федералды заңнамаға қайшы келеді. Сонымен қатар, федералдық заңның өзі субъектілердің басшыларының президент атауына тыйым салу жергілікті өзін-өзі басқару органдарының шектелген өкілеттіктеріне қол сұғып, Ресей Федерациясының Конституциясына, атап айтқанда 11 және 77-баптарға қайшы келеді деген пікір бар:

{{cquote
|Ресей Федерациясының субъектілеріндегі мемлекеттік билікті олар құрған мемлекеттік органдар жүзеге асырады.
|author=
|source=РФ Конституциясының 11-бабының 2-тармағы.
}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Татарстан басшылары]]
[[Санат:Татарстанның мемлекеттік құрылымы]]</text>
      <sha1>bp8py8t8sad3ie28rkw18edy11raooo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606360</id>
      <parentid>3606357</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T16:49:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Лауазымның атауы */</comment>
      <origin>3606360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19322" sha1="kjtg3dqhzixguv47xfyykefwwydj5z6" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = Татарстан Республикасы Райысы
 |шынайы атауы     = {{lang-tt|Татарстан Республикасы Рәисе}}
 |ел               = Ресей
 |эмблема          = Standard for Tatarstan.svg{{!}}border
 |эмблема ені      = 120px
 |эмблеманың аты   = Татарстан Республикасы Райысының байрағы
 |қазіргі          = [[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Рүстем Миңнеханов]]
 |тағайындалған    = 2010 жылдың 25 наурызынан бастап
 |портреті         = Rustam Minnikhanov official photo 06 (cropped).jpg
 |портреттің ені   = 200px
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = {{байрақ|Татарстан}}
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = [[Қазан кіремілі|Қазан кіреміліндегі]] [[Президент сарайы (Қазан)|Президент сарайы]]
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = Республика тұрғындарының тікелей сайлауы арқылы
 |өкілеттігінің мерзімі = 5 жыл
 |айлығы           = айына 81 276 ₽ (2018)
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = КОКП Татарстан реском бірінші хатшысы
 |пайда болды      = 1991 жылы 12 маусым
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев]] (президент ретінде)&lt;br /&gt;[[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов]] (райыс ретінде)
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}
'''Татарстан Республикасы Райысы''' ({{lang-tt|Татарстан Республикасы Рәисе}}) — Республиканың (субъектінің, мемлекеттің) басшысы және [[Татарстан|Татарстандағы]] мемлекеттік биліктің атқарушы органдары жүйесін басқаратын ең жоғары лауазымды тұлға. 1991 жылдың 4 шілдесінен 2023 жылдың 6 ақпанына дейін республика басшысының лауазымы '''Татарстан Республикасының Президенті''' деп аталды.

Татарстан президенті лауазымы 1991 жылы құрылды, оның тұңғыш президенті [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев|Минтимер Шәймиев]] болды. 2023 жылы лауазымның атауы «басшы (райыс)» болып өзгертілді.

Татарстан басшысының резиденциясы — Татарстан Республикасының астанасы [[Қазан]] қаласында орналасқан [[Қазан кіремілі|Қазан кіреміліндегі]] [[Президент сарайы (Қазан)|Президент сарайы]].

Татарстанда биліктің нышаны болып Татарстан Республикасы басшысының (Райысының) қызметтік кабинеті мен резиденциялардың үстіне орналастырылған Байрағы. Байрақ — ортасында [[Татарстан елтаңбасы|Татарстанның мемлекеттік елтаңбасы]] бейнеленген [[Татарстан туы|Татарстанның мемлекеттік ту]] болып келеді.

== Тарихы ==
Татарстанның ең жоғары лауазымды тұлғасының жаңа лауазымы Республика Жоғарғы Кеңесі Төралқасы Төрағасының орнына белгіленді (Шаймиев бұл қызметті 1990 жылдан бері атқарып келді). 1991 жылы 12 маусымда [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев]] баламасыз негізде (басқа кандидаттар өз кандидатураларын алып тастағаннан кейін) халықтық сайлауда басым дауыспен Татарстанның тұңғыш президенті болып сайланды. Содан соң Минтемир Шаймиев 1996 мен 2001 жылдары баламасыз және баламалы халықтық сайлауда басым дауыспен қайта сайланды.

Ресей Федерациясындағы субъектілердің басшыларын тағайындаудың жаңа тәртібіне сәйкес, 2005 жылдың 25 наурызында Ресей президенті [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путиннің]] ұсынысы бойынша Татарстан Мемлекеттік кеңесі Минтимер Шәріпұлыны төртінші мерзімге Татарстан президенті етіп тағайындады. Минтимер Шәріпұлы Татарстан президенті қызметін 4 мерзім және 6862 күн (сол кезде Ресейдегі субъеклердің басшылары арасындағы рекордтық көрсеткіш) атқарды.

2009 жылдың желтоқсанында биліктегі «[[Біртұтас Ресей]]» партиясы қазіргі президент, премьер-министр және республика парламентінің спикері Минтимер Шәріпұлыны, Рүстем Нұрғалиұлыны және [[Фарит Хайруллаұлы Мұхамметшин|Фарит Мұхамметшинді]] Ресей президенті [[Дмитрий Анатольевич Медведев|Дмитрий Медведевке]] Татарстан президенті лауазымына кандидаттар ретінде ұсынды. 2010 жылдың 22 қаңтарында Минтемир Шаймиев Ресей президенті Дмитрий Медведевтен 2010 жылдың 25 наурызынан кейін оны тағы бір президенттік мерзімге қарастырмауды сұрады. 2010 жылдың 25 наурызында Ресей президенті ұсынған Рустам Миннихановты Татарстан Мемлекеттік кеңесі бірауыздан өкілеттікке тағайындап, Татарстанның екінші президенті қызметіне кірісті, ал Минтемир Шаймиев Татарстанның мемлекеттік кеңесшісі болып тағайындалды. 2015 жылдың қыркүйегінде Р.Н. Минниханов екінші мерзімге президент болып қайта сайланды.

Татарстан президенттері басқа елдерге ресми сапарлар жасайтын және әлі де жасап келеді, сондай-ақ жақын және алыс шетелдерден келген шетелдік мемлекет және үкімет басшыларын Қазан қаласында бірнеше рет қабылдады және әлі де қабылдайды. Мысалы, Татарстан президенті Минтимер Шәріпұлы [[АҚШ президенті]] [[Билл Клинтон|Билл Клинтонмен]] (1994 жылдың қазан айында, Татарстан егемендігін жариялағаннан кейін АҚШ-қа сапары кезінде және 1998 жылдың қазан айында Мәскеуде) және [[Қытай Халық Республикасының төрағасы]] [[Ху Цзиньтао|Ху Цзиньтаомен]] (2007 жылдың наурыз айында Қазан қаласында) кездесті.

== Лауазымның атауы ==
2010 жылы Ресей Федерациясы бұрын президент атағын иеленген субъектілері басшыларының атын өзгерте бастады. Бұл үдерісті ресми түрде [[Шешен Республикасының басшысы|Шешенстан басшысы]] [[Рамзан Ахматұлы Қадыров|Рамзан Қадыров]] бастады, ол өзін президент деп атаудан бас тартатынын бірінші болып мәлімдеп, басқаларды да солай істеуге шақырды. Содан кейін Қадыров «Ресейде тек бір ғана мемлекет қайраткерінің президент деп аталуға құқығы бар» және «аймақтық президенттер шеруі» аяқталуы керек деп мәлімдеді. 2010 жылдың соңында президент Дмитрий Медведев Мемлекеттік Дума мен Федерация Кеңесі бекіткен Ресей Федерациясы субъектілерінің басшыларына өздерін президент деп атауға тыйым салатын заңға қол қойды, бұл қоғамда наразылық тудырды. Сонымен қатар, аймақтарға тарихи дәстүрлерге сәйкес, қабылдау мерзімін 2015 жылдың 1 қаңтарына дейін шектей отыра өз басшыларына лауазымдарының атауын таңдауға рұқсат етілді. 2013 жылдың соңына дейін тек Башқұртстан мен Татарстан ғана республика басшысының жаңа атауы жайлы заң шығармады. Содан кейін Татарстан президенті Рүстем Нұрғалиұлы бұл лауазымның атауы заңда белгіленген мерзімде өзгертілетінін мәлімдеді.

Татарстанның тұңғыш президенті Минтимер Шәріпұлының айтуынша, «президент» атауын пайдалануға тыйым салатын заң жобалары бірнеше рет енгізілген. Бірінші рет заң жобасы Ресей Конституциясын бұзғаны үшін Мемлекеттік Дума тарапынан қабылданбады, екінші рет дәл осы себеппен Ресей үкіметі тарапынан қабылданбады, заң тек үшінші әрекетте ғана қабылданды. Конституцияның негізгі авторларының бірі, саяси қайраткер Сергей Шахрай да қабылданған заң конституциялық нормаларды бұзады деген ойға сенеді:
&lt;blockquote&gt;
Аймақтарға өз басшыларын қалай атау керектігін өз бетінше шешу құқығын беретін Ресей Конституциясын депутаттардың ешқайсысы естеріне алмады. Басшыларын қалай атайтындығы — бұл республиканың құқығы. Конституциялық Сот та, басқа ешкім де мұны жоққа шығара алмайды.
&lt;/blockquote&gt;

2014 жылдың соңына қарай Татарстан президент лауазымын қайта атау мәселесін шешпеген Ресей Федерациясының соңғы субъектісі болып қала берді (2015 жылдың 1 қаңтарынан бастап Башқұртстанда «президент» атауы «[[Башқұртстан Республикасы басшысы]]» деген атаумен алмастырылды). 2015 жылдың ақпанында республика басшыларының президент деп аталу мерзімін тағы бір жылға, 2016 жылдың 1 қаңтарына дейін ұзарту туралы федералды заң қабылданды.

2015 жылдың 18 қыркүйегінде қайта сайланған Татарстан президенті Рүстем Нұрғалиұлының ұлықтау рәсімінде (инаугурация) бұрынғы президент Минтимер Шәріпұлы республика көшбасшысы атағын қорғап: «Адамдар президенттің өзін де, республикамыздың ең жоғары лауазымды тұлғасы — президент атауын да жақсы көреді! Бұл атау бізді берік біріктіреді. Неліктен екенін айтайын: себебі бұл сөзді татар немесе орыс тіліне аудару мүмкін емес. Міне, билік пен бедел осында!» Оның соңынан Татарстан мемлекеттік кеңесінің мәдениет жөніндегі комитетінің төрағасы [[Разил Исмағұлұлы Уәлиев|Разил Уәлиев]] пен басқа да бірнеше жоғары лауазымды шенеуніктер «президент» атауын сақтап қалуды жақтап сөйледі. Мемлекеттік Думадағы Татарстанның өкілі Илдар Гилмутдинов лауазымның атауын өзгерту мәселесі республика парламентінде 2015 жыл бойы көтерілмегенін хабарлады.

Ресей президенті Владимир Путин аймақтың ең жоғары лауазымды тұлғасының атауы — аймақ тұрғындарының мәселесі екенін мәлімдеді: Ресей федералды мемлекет болғандықтан, «президент» атауын жоққа шығаруға болмайды. Владимир Путиннің ұстанымын «[[Әділ Ресей]]» партиясының жетекшісі [[Сергей Михайлович Миронов|Сергей Миронов]] қолдады. 2015 жылдың 17 желтоқсанында баспасөз мәслихаты кезінде В. В. Путиннен лауазымның атауын өзгерту туралы сұрағанда, ол: «Біз Татарстан халқының кез келген таңдауын құрметтейміз. Солай болғандықтан, өздеріңіз шешесіздер, жарай ма?», — деп жауап берді.

2017 жылдың соңына қарай республика басшылығы аймақтың ең жоғары лауазымды тұлғасын «президент» деп атауға айрықша құқықты сақтап қалды, бұл федералдық заңның республика басшыларына арналған атау мерзімінің 2016 жылдың 1 қаңтарында аяқталуына қарамастан болды. Атау өзгеріссіз қалды, ал 2016 немесе 2017 жылдары оны өзгерту туралы ешқандай бастамалар немесе, тіпті, ұсыныстар жасалған жоқ. Татарстан басшылығы президент лауазымы және республиканың мемлекеттік жүйесінің басқа да конституциялық негіздері референдум арқылы бекітілгендіктен, ең жоғары лауазымды тұлғаның атауын өзгерту үшін референдум да өткізу керек деп тұжырымдайды. Дегенмен, кейбіреулер мұның қажет емес екенін айтады, себебі конституциялық заңдарды дауыс беру арқылы және республиканың Мемлекеттік кеңесі қабылдай алады. Республика басшылығы, сонымен қатар, РФ мен республика билік органдары арасындағы өкілеттіктерді ажырату туралы келісімді (мерзімі 2017 жылдың жазында аяқталған) Татарстан президенті жасасқандықтан, республика басшысының өзін президент деп атауға заңды құқығы бар екенін мәлімдеді. Ақыр аяғында, Татарстан басшылығы кез келген жағдайда 2015 жылы сайланған президенттің лауазымы оның өкілеттік мерзімі ішінде өзгертіле алмайды және тек 2020 жылғы сайлауда жаңа атаумен сайланған келесі аймақтық көшбасшыны ғана «басшы» немесе басқаша атауға болады деп санайды.

Нәтижесінде, республика федералды заңға сәйкес президент лауазымынан бас тартпағандықтан, ресми түрде 2016 жылдың 1 қаңтарынан бастап аймақтың конституциясы мен заңнамасы осы мәселе бойынша федералды заңнамаға қайшы келеді. Сонымен қатар, федералдық заңның өзі субъектілердің басшыларының президент атауына тыйым салу жергілікті өзін-өзі басқару органдарының шектелген өкілеттіктеріне қол сұғып, Ресей Федерациясының Конституциясына, атап айтқанда 11 және 77-баптарға қайшы келеді деген пікір бар:

{{cquote
|Ресей Федерациясының субъектілеріндегі мемлекеттік билікті олар құрған мемлекеттік органдар жүзеге асырады.
|author=РФ Конституциясының
|source= 11-бабының 2-тармағы.
}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Татарстан басшылары]]
[[Санат:Татарстанның мемлекеттік құрылымы]]</text>
      <sha1>kjtg3dqhzixguv47xfyykefwwydj5z6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606365</id>
      <parentid>3606360</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T16:51:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Лауазымның атауы */</comment>
      <origin>3606365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19307" sha1="4odfslzuyhbruaqf3llojzil6l01k93" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = Татарстан Республикасы Райысы
 |шынайы атауы     = {{lang-tt|Татарстан Республикасы Рәисе}}
 |ел               = Ресей
 |эмблема          = Standard for Tatarstan.svg{{!}}border
 |эмблема ені      = 120px
 |эмблеманың аты   = Татарстан Республикасы Райысының байрағы
 |қазіргі          = [[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Рүстем Миңнеханов]]
 |тағайындалған    = 2010 жылдың 25 наурызынан бастап
 |портреті         = Rustam Minnikhanov official photo 06 (cropped).jpg
 |портреттің ені   = 200px
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = {{байрақ|Татарстан}}
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = [[Қазан кіремілі|Қазан кіреміліндегі]] [[Президент сарайы (Қазан)|Президент сарайы]]
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = Республика тұрғындарының тікелей сайлауы арқылы
 |өкілеттігінің мерзімі = 5 жыл
 |айлығы           = айына 81 276 ₽ (2018)
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = КОКП Татарстан реском бірінші хатшысы
 |пайда болды      = 1991 жылы 12 маусым
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев]] (президент ретінде)&lt;br /&gt;[[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов]] (райыс ретінде)
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}
'''Татарстан Республикасы Райысы''' ({{lang-tt|Татарстан Республикасы Рәисе}}) — Республиканың (субъектінің, мемлекеттің) басшысы және [[Татарстан|Татарстандағы]] мемлекеттік биліктің атқарушы органдары жүйесін басқаратын ең жоғары лауазымды тұлға. 1991 жылдың 4 шілдесінен 2023 жылдың 6 ақпанына дейін республика басшысының лауазымы '''Татарстан Республикасының Президенті''' деп аталды.

Татарстан президенті лауазымы 1991 жылы құрылды, оның тұңғыш президенті [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев|Минтимер Шәймиев]] болды. 2023 жылы лауазымның атауы «басшы (райыс)» болып өзгертілді.

Татарстан басшысының резиденциясы — Татарстан Республикасының астанасы [[Қазан]] қаласында орналасқан [[Қазан кіремілі|Қазан кіреміліндегі]] [[Президент сарайы (Қазан)|Президент сарайы]].

Татарстанда биліктің нышаны болып Татарстан Республикасы басшысының (Райысының) қызметтік кабинеті мен резиденциялардың үстіне орналастырылған Байрағы. Байрақ — ортасында [[Татарстан елтаңбасы|Татарстанның мемлекеттік елтаңбасы]] бейнеленген [[Татарстан туы|Татарстанның мемлекеттік ту]] болып келеді.

== Тарихы ==
Татарстанның ең жоғары лауазымды тұлғасының жаңа лауазымы Республика Жоғарғы Кеңесі Төралқасы Төрағасының орнына белгіленді (Шаймиев бұл қызметті 1990 жылдан бері атқарып келді). 1991 жылы 12 маусымда [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев]] баламасыз негізде (басқа кандидаттар өз кандидатураларын алып тастағаннан кейін) халықтық сайлауда басым дауыспен Татарстанның тұңғыш президенті болып сайланды. Содан соң Минтемир Шаймиев 1996 мен 2001 жылдары баламасыз және баламалы халықтық сайлауда басым дауыспен қайта сайланды.

Ресей Федерациясындағы субъектілердің басшыларын тағайындаудың жаңа тәртібіне сәйкес, 2005 жылдың 25 наурызында Ресей президенті [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путиннің]] ұсынысы бойынша Татарстан Мемлекеттік кеңесі Минтимер Шәріпұлыны төртінші мерзімге Татарстан президенті етіп тағайындады. Минтимер Шәріпұлы Татарстан президенті қызметін 4 мерзім және 6862 күн (сол кезде Ресейдегі субъеклердің басшылары арасындағы рекордтық көрсеткіш) атқарды.

2009 жылдың желтоқсанында биліктегі «[[Біртұтас Ресей]]» партиясы қазіргі президент, премьер-министр және республика парламентінің спикері Минтимер Шәріпұлыны, Рүстем Нұрғалиұлыны және [[Фарит Хайруллаұлы Мұхамметшин|Фарит Мұхамметшинді]] Ресей президенті [[Дмитрий Анатольевич Медведев|Дмитрий Медведевке]] Татарстан президенті лауазымына кандидаттар ретінде ұсынды. 2010 жылдың 22 қаңтарында Минтемир Шаймиев Ресей президенті Дмитрий Медведевтен 2010 жылдың 25 наурызынан кейін оны тағы бір президенттік мерзімге қарастырмауды сұрады. 2010 жылдың 25 наурызында Ресей президенті ұсынған Рустам Миннихановты Татарстан Мемлекеттік кеңесі бірауыздан өкілеттікке тағайындап, Татарстанның екінші президенті қызметіне кірісті, ал Минтемир Шаймиев Татарстанның мемлекеттік кеңесшісі болып тағайындалды. 2015 жылдың қыркүйегінде Р.Н. Минниханов екінші мерзімге президент болып қайта сайланды.

Татарстан президенттері басқа елдерге ресми сапарлар жасайтын және әлі де жасап келеді, сондай-ақ жақын және алыс шетелдерден келген шетелдік мемлекет және үкімет басшыларын Қазан қаласында бірнеше рет қабылдады және әлі де қабылдайды. Мысалы, Татарстан президенті Минтимер Шәріпұлы [[АҚШ президенті]] [[Билл Клинтон|Билл Клинтонмен]] (1994 жылдың қазан айында, Татарстан егемендігін жариялағаннан кейін АҚШ-қа сапары кезінде және 1998 жылдың қазан айында Мәскеуде) және [[Қытай Халық Республикасының төрағасы]] [[Ху Цзиньтао|Ху Цзиньтаомен]] (2007 жылдың наурыз айында Қазан қаласында) кездесті.

== Лауазымның атауы ==
2010 жылы Ресей Федерациясы бұрын президент атағын иеленген субъектілері басшыларының атын өзгерте бастады. Бұл үдерісті ресми түрде [[Шешен Республикасының басшысы|Шешенстан басшысы]] [[Рамзан Ахматұлы Қадыров|Рамзан Қадыров]] бастады, ол өзін президент деп атаудан бас тартатынын бірінші болып мәлімдеп, басқаларды да солай істеуге шақырды. Содан кейін Қадыров «Ресейде тек бір ғана мемлекет қайраткерінің президент деп аталуға құқығы бар» және «аймақтық президенттер шеруі» аяқталуы керек деп мәлімдеді. 2010 жылдың соңында президент Дмитрий Медведев Мемлекеттік Дума мен Федерация Кеңесі бекіткен Ресей Федерациясы субъектілерінің басшыларына өздерін президент деп атауға тыйым салатын заңға қол қойды, бұл қоғамда наразылық тудырды. Сонымен қатар, аймақтарға тарихи дәстүрлерге сәйкес, қабылдау мерзімін 2015 жылдың 1 қаңтарына дейін шектей отыра өз басшыларына лауазымдарының атауын таңдауға рұқсат етілді. 2013 жылдың соңына дейін тек Башқұртстан мен Татарстан ғана республика басшысының жаңа атауы жайлы заң шығармады. Содан кейін Татарстан президенті Рүстем Нұрғалиұлы бұл лауазымның атауы заңда белгіленген мерзімде өзгертілетінін мәлімдеді.

Татарстанның тұңғыш президенті Минтимер Шәріпұлының айтуынша, «президент» атауын пайдалануға тыйым салатын заң жобалары бірнеше рет енгізілген. Бірінші рет заң жобасы Ресей Конституциясын бұзғаны үшін Мемлекеттік Дума тарапынан қабылданбады, екінші рет дәл осы себеппен Ресей үкіметі тарапынан қабылданбады, заң тек үшінші әрекетте ғана қабылданды. Конституцияның негізгі авторларының бірі, саяси қайраткер Сергей Шахрай да қабылданған заң конституциялық нормаларды бұзады деген ойға сенеді:
&lt;blockquote&gt;
Аймақтарға өз басшыларын қалай атау керектігін өз бетінше шешу құқығын беретін Ресей Конституциясын депутаттардың ешқайсысы естеріне алмады. Басшыларын қалай атайтындығы — бұл республиканың құқығы. Конституциялық Сот та, басқа ешкім де мұны жоққа шығара алмайды.
&lt;/blockquote&gt;

2014 жылдың соңына қарай Татарстан президент лауазымын қайта атау мәселесін шешпеген Ресей Федерациясының соңғы субъектісі болып қала берді (2015 жылдың 1 қаңтарынан бастап Башқұртстанда «президент» атауы «[[Башқұртстан Республикасы басшысы]]» деген атаумен алмастырылды). 2015 жылдың ақпанында республика басшыларының президент деп аталу мерзімін тағы бір жылға, 2016 жылдың 1 қаңтарына дейін ұзарту туралы федералды заң қабылданды.

2015 жылдың 18 қыркүйегінде қайта сайланған Татарстан президенті Рүстем Нұрғалиұлының ұлықтау рәсімінде (инаугурация) бұрынғы президент Минтимер Шәріпұлы республика көшбасшысы атағын қорғап: «Адамдар президенттің өзін де, республикамыздың ең жоғары лауазымды тұлғасы — президент атауын да жақсы көреді! Бұл атау бізді берік біріктіреді. Неліктен екенін айтайын: себебі бұл сөзді татар немесе орыс тіліне аудару мүмкін емес. Міне, билік пен бедел осында!» Оның соңынан Татарстан мемлекеттік кеңесінің мәдениет жөніндегі комитетінің төрағасы [[Разил Исмағұлұлы Уәлиев|Разил Уәлиев]] пен басқа да бірнеше жоғары лауазымды шенеуніктер «президент» атауын сақтап қалуды жақтап сөйледі. Мемлекеттік Думадағы Татарстанның өкілі Илдар Гилмутдинов лауазымның атауын өзгерту мәселесі республика парламентінде 2015 жыл бойы көтерілмегенін хабарлады.

Ресей президенті Владимир Путин аймақтың ең жоғары лауазымды тұлғасының атауы — аймақ тұрғындарының мәселесі екенін мәлімдеді: Ресей федералды мемлекет болғандықтан, «президент» атауын жоққа шығаруға болмайды. Владимир Путиннің ұстанымын «[[Әділ Ресей]]» партиясының жетекшісі [[Сергей Михайлович Миронов|Сергей Миронов]] қолдады. 2015 жылдың 17 желтоқсанында баспасөз мәслихаты кезінде В. В. Путиннен лауазымның атауын өзгерту туралы сұрағанда, ол: «Біз Татарстан халқының кез келген таңдауын құрметтейміз. Солай болғандықтан, өздеріңіз шешесіздер, жарай ма?», — деп жауап берді.

2017 жылдың соңына қарай республика басшылығы аймақтың ең жоғары лауазымды тұлғасын «президент» деп атауға айрықша құқықты сақтап қалды, бұл федералдық заңның республика басшыларына арналған атау мерзімінің 2016 жылдың 1 қаңтарында аяқталуына қарамастан болды. Атау өзгеріссіз қалды, ал 2016 немесе 2017 жылдары оны өзгерту туралы ешқандай бастамалар немесе, тіпті, ұсыныстар жасалған жоқ. Татарстан басшылығы президент лауазымы және республиканың мемлекеттік жүйесінің басқа да конституциялық негіздері референдум арқылы бекітілгендіктен, ең жоғары лауазымды тұлғаның атауын өзгерту үшін референдум да өткізу керек деп тұжырымдайды. Дегенмен, кейбіреулер мұның қажет емес екенін айтады, себебі конституциялық заңдарды дауыс беру арқылы және республиканың Мемлекеттік кеңесі қабылдай алады. Республика басшылығы, сонымен қатар, РФ мен республика билік органдары арасындағы өкілеттіктерді ажырату туралы келісімді (мерзімі 2017 жылдың жазында аяқталған) Татарстан президенті жасасқандықтан, республика басшысының өзін президент деп атауға заңды құқығы бар екенін мәлімдеді. Ақыр аяғында, Татарстан басшылығы кез келген жағдайда 2015 жылы сайланған президенттің лауазымы оның өкілеттік мерзімі ішінде өзгертіле алмайды және тек 2020 жылғы сайлауда жаңа атаумен сайланған келесі аймақтық көшбасшыны ғана «басшы» немесе басқаша атауға болады деп санайды.

Нәтижесінде, республика федералды заңға сәйкес президент лауазымынан бас тартпағандықтан, ресми түрде 2016 жылдың 1 қаңтарынан бастап аймақтың конституциясы мен заңнамасы осы мәселе бойынша федералды заңнамаға қайшы келеді. Сонымен қатар, федералдық заңның өзі субъектілердің басшыларының президент атауына тыйым салу жергілікті өзін-өзі басқару органдарының шектелген өкілеттіктеріне қол сұғып, Ресей Федерациясының Конституциясына, атап айтқанда 11 және 77-баптарға қайшы келеді деген пікір бар:

{{cquote
|Ресей Федерациясының субъектілеріндегі мемлекеттік билікті олар құрған мемлекеттік органдар жүзеге асырады.
|author=РФ Конституциясы 11-бабының 2-тармағы.
}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Татарстан басшылары]]
[[Санат:Татарстанның мемлекеттік құрылымы]]</text>
      <sha1>4odfslzuyhbruaqf3llojzil6l01k93</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606394</id>
      <parentid>3606365</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:15:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Лауазымның атауы */</comment>
      <origin>3606394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25509" sha1="ofdee3wi0vd66ojc7sj6u3p3isi9pms" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = Татарстан Республикасы Райысы
 |шынайы атауы     = {{lang-tt|Татарстан Республикасы Рәисе}}
 |ел               = Ресей
 |эмблема          = Standard for Tatarstan.svg{{!}}border
 |эмблема ені      = 120px
 |эмблеманың аты   = Татарстан Республикасы Райысының байрағы
 |қазіргі          = [[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Рүстем Миңнеханов]]
 |тағайындалған    = 2010 жылдың 25 наурызынан бастап
 |портреті         = Rustam Minnikhanov official photo 06 (cropped).jpg
 |портреттің ені   = 200px
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = {{байрақ|Татарстан}}
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = [[Қазан кіремілі|Қазан кіреміліндегі]] [[Президент сарайы (Қазан)|Президент сарайы]]
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = Республика тұрғындарының тікелей сайлауы арқылы
 |өкілеттігінің мерзімі = 5 жыл
 |айлығы           = айына 81 276 ₽ (2018)
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = КОКП Татарстан реском бірінші хатшысы
 |пайда болды      = 1991 жылы 12 маусым
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев]] (президент ретінде)&lt;br /&gt;[[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов]] (райыс ретінде)
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}
'''Татарстан Республикасы Райысы''' ({{lang-tt|Татарстан Республикасы Рәисе}}) — Республиканың (субъектінің, мемлекеттің) басшысы және [[Татарстан|Татарстандағы]] мемлекеттік биліктің атқарушы органдары жүйесін басқаратын ең жоғары лауазымды тұлға. 1991 жылдың 4 шілдесінен 2023 жылдың 6 ақпанына дейін республика басшысының лауазымы '''Татарстан Республикасының Президенті''' деп аталды.

Татарстан президенті лауазымы 1991 жылы құрылды, оның тұңғыш президенті [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев|Минтимер Шәймиев]] болды. 2023 жылы лауазымның атауы «басшы (райыс)» болып өзгертілді.

Татарстан басшысының резиденциясы — Татарстан Республикасының астанасы [[Қазан]] қаласында орналасқан [[Қазан кіремілі|Қазан кіреміліндегі]] [[Президент сарайы (Қазан)|Президент сарайы]].

Татарстанда биліктің нышаны болып Татарстан Республикасы басшысының (Райысының) қызметтік кабинеті мен резиденциялардың үстіне орналастырылған Байрағы. Байрақ — ортасында [[Татарстан елтаңбасы|Татарстанның мемлекеттік елтаңбасы]] бейнеленген [[Татарстан туы|Татарстанның мемлекеттік ту]] болып келеді.

== Тарихы ==
Татарстанның ең жоғары лауазымды тұлғасының жаңа лауазымы Республика Жоғарғы Кеңесі Төралқасы Төрағасының орнына белгіленді (Шаймиев бұл қызметті 1990 жылдан бері атқарып келді). 1991 жылы 12 маусымда [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев]] баламасыз негізде (басқа кандидаттар өз кандидатураларын алып тастағаннан кейін) халықтық сайлауда басым дауыспен Татарстанның тұңғыш президенті болып сайланды. Содан соң Минтемир Шаймиев 1996 мен 2001 жылдары баламасыз және баламалы халықтық сайлауда басым дауыспен қайта сайланды.

Ресей Федерациясындағы субъектілердің басшыларын тағайындаудың жаңа тәртібіне сәйкес, 2005 жылдың 25 наурызында Ресей президенті [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путиннің]] ұсынысы бойынша Татарстан Мемлекеттік кеңесі Минтимер Шәріпұлыны төртінші мерзімге Татарстан президенті етіп тағайындады. Минтимер Шәріпұлы Татарстан президенті қызметін 4 мерзім және 6862 күн (сол кезде Ресейдегі субъеклердің басшылары арасындағы рекордтық көрсеткіш) атқарды.

2009 жылдың желтоқсанында биліктегі «[[Біртұтас Ресей]]» партиясы қазіргі президент, премьер-министр және республика парламентінің спикері Минтимер Шәріпұлыны, Рүстем Нұрғалиұлыны және [[Фарит Хайруллаұлы Мұхамметшин|Фарит Мұхамметшинді]] Ресей президенті [[Дмитрий Анатольевич Медведев|Дмитрий Медведевке]] Татарстан президенті лауазымына кандидаттар ретінде ұсынды. 2010 жылдың 22 қаңтарында Минтемир Шаймиев Ресей президенті Дмитрий Медведевтен 2010 жылдың 25 наурызынан кейін оны тағы бір президенттік мерзімге қарастырмауды сұрады. 2010 жылдың 25 наурызында Ресей президенті ұсынған Рустам Миннихановты Татарстан Мемлекеттік кеңесі бірауыздан өкілеттікке тағайындап, Татарстанның екінші президенті қызметіне кірісті, ал Минтемир Шаймиев Татарстанның мемлекеттік кеңесшісі болып тағайындалды. 2015 жылдың қыркүйегінде Р.Н. Минниханов екінші мерзімге президент болып қайта сайланды.

Татарстан президенттері басқа елдерге ресми сапарлар жасайтын және әлі де жасап келеді, сондай-ақ жақын және алыс шетелдерден келген шетелдік мемлекет және үкімет басшыларын Қазан қаласында бірнеше рет қабылдады және әлі де қабылдайды. Мысалы, Татарстан президенті Минтимер Шәріпұлы [[АҚШ президенті]] [[Билл Клинтон|Билл Клинтонмен]] (1994 жылдың қазан айында, Татарстан егемендігін жариялағаннан кейін АҚШ-қа сапары кезінде және 1998 жылдың қазан айында Мәскеуде) және [[Қытай Халық Республикасының төрағасы]] [[Ху Цзиньтао|Ху Цзиньтаомен]] (2007 жылдың наурыз айында Қазан қаласында) кездесті.

== Лауазымның атауы ==
2010 жылы Ресей Федерациясы бұрын президент атағын иеленген субъектілері басшыларының атын өзгерте бастады. Бұл үдерісті ресми түрде [[Шешен Республикасының басшысы|Шешенстан басшысы]] [[Рамзан Ахматұлы Қадыров|Рамзан Қадыров]] бастады, ол өзін президент деп атаудан бас тартатынын бірінші болып мәлімдеп, басқаларды да солай істеуге шақырды. Содан кейін Қадыров «Ресейде тек бір ғана мемлекет қайраткерінің президент деп аталуға құқығы бар» және «аймақтық президенттер шеруі» аяқталуы керек деп мәлімдеді. 2010 жылдың соңында президент Дмитрий Медведев Мемлекеттік Дума мен Федерация Кеңесі бекіткен Ресей Федерациясы субъектілерінің басшыларына өздерін президент деп атауға тыйым салатын заңға қол қойды, бұл қоғамда наразылық тудырды. Сонымен қатар, аймақтарға тарихи дәстүрлерге сәйкес, қабылдау мерзімін 2015 жылдың 1 қаңтарына дейін шектей отыра өз басшыларына лауазымдарының атауын таңдауға рұқсат етілді. 2013 жылдың соңына дейін тек Башқұртстан мен Татарстан ғана республика басшысының жаңа атауы жайлы заң шығармады. Содан кейін Татарстан президенті Рүстем Нұрғалиұлы бұл лауазымның атауы заңда белгіленген мерзімде өзгертілетінін мәлімдеді.

Татарстанның тұңғыш президенті Минтимер Шәріпұлының айтуынша, «президент» атауын пайдалануға тыйым салатын заң жобалары бірнеше рет енгізілген. Бірінші рет заң жобасы Ресей Конституциясын бұзғаны үшін Мемлекеттік Дума тарапынан қабылданбады, екінші рет дәл осы себеппен Ресей үкіметі тарапынан қабылданбады, заң тек үшінші әрекетте ғана қабылданды. Конституцияның негізгі авторларының бірі, саяси қайраткер Сергей Шахрай да қабылданған заң конституциялық нормаларды бұзады деген ойға сенеді:
&lt;blockquote&gt;
Аймақтарға өз басшыларын қалай атау керектігін өз бетінше шешу құқығын беретін Ресей Конституциясын депутаттардың ешқайсысы естеріне алмады. Басшыларын қалай атайтындығы — бұл республиканың құқығы. Конституциялық Сот та, басқа ешкім де мұны жоққа шығара алмайды.
&lt;/blockquote&gt;

2014 жылдың соңына қарай Татарстан президент лауазымын қайта атау мәселесін шешпеген Ресей Федерациясының соңғы субъектісі болып қала берді (2015 жылдың 1 қаңтарынан бастап Башқұртстанда «президент» атауы «[[Башқұртстан Республикасы басшысы]]» деген атаумен алмастырылды). 2015 жылдың ақпанында республика басшыларының президент деп аталу мерзімін тағы бір жылға, 2016 жылдың 1 қаңтарына дейін ұзарту туралы федералды заң қабылданды.

2015 жылдың 18 қыркүйегінде қайта сайланған Татарстан президенті Рүстем Нұрғалиұлының ұлықтау рәсімінде (инаугурация) бұрынғы президент Минтимер Шәріпұлы республика көшбасшысы атағын қорғап: «Адамдар президенттің өзін де, республикамыздың ең жоғары лауазымды тұлғасы — президент атауын да жақсы көреді! Бұл атау бізді берік біріктіреді. Неліктен екенін айтайын: себебі бұл сөзді татар немесе орыс тіліне аудару мүмкін емес. Міне, билік пен бедел осында!» Оның соңынан Татарстан мемлекеттік кеңесінің мәдениет жөніндегі комитетінің төрағасы [[Разил Исмағұлұлы Уәлиев|Разил Уәлиев]] пен басқа да бірнеше жоғары лауазымды шенеуніктер «президент» атауын сақтап қалуды жақтап сөйледі. Мемлекеттік Думадағы Татарстанның өкілі Илдар Гилмутдинов лауазымның атауын өзгерту мәселесі республика парламентінде 2015 жыл бойы көтерілмегенін хабарлады.

Ресей президенті Владимир Путин аймақтың ең жоғары лауазымды тұлғасының атауы — аймақ тұрғындарының мәселесі екенін мәлімдеді: Ресей федералды мемлекет болғандықтан, «президент» атауын жоққа шығаруға болмайды. Владимир Путиннің ұстанымын «[[Әділ Ресей]]» партиясының жетекшісі [[Сергей Михайлович Миронов|Сергей Миронов]] қолдады. 2015 жылдың 17 желтоқсанында баспасөз мәслихаты кезінде В. В. Путиннен лауазымның атауын өзгерту туралы сұрағанда, ол: «Біз Татарстан халқының кез келген таңдауын құрметтейміз. Солай болғандықтан, өздеріңіз шешесіздер, жарай ма?», — деп жауап берді.

2017 жылдың соңына қарай республика басшылығы аймақтың ең жоғары лауазымды тұлғасын «президент» деп атауға айрықша құқықты сақтап қалды, бұл федералдық заңның республика басшыларына арналған атау мерзімінің 2016 жылдың 1 қаңтарында аяқталуына қарамастан болды. Атау өзгеріссіз қалды, ал 2016 немесе 2017 жылдары оны өзгерту туралы ешқандай бастамалар немесе, тіпті, ұсыныстар жасалған жоқ. Татарстан басшылығы президент лауазымы және республиканың мемлекеттік жүйесінің басқа да конституциялық негіздері референдум арқылы бекітілгендіктен, ең жоғары лауазымды тұлғаның атауын өзгерту үшін референдум да өткізу керек деп тұжырымдайды. Дегенмен, кейбіреулер мұның қажет емес екенін айтады, себебі конституциялық заңдарды дауыс беру арқылы және республиканың Мемлекеттік кеңесі қабылдай алады. Республика басшылығы, сонымен қатар, РФ мен республика билік органдары арасындағы өкілеттіктерді ажырату туралы келісімді (мерзімі 2017 жылдың жазында аяқталған) Татарстан президенті жасасқандықтан, республика басшысының өзін президент деп атауға заңды құқығы бар екенін мәлімдеді. Ақыр аяғында, Татарстан басшылығы кез келген жағдайда 2015 жылы сайланған президенттің лауазымы оның өкілеттік мерзімі ішінде өзгертіле алмайды және тек 2020 жылғы сайлауда жаңа атаумен сайланған келесі аймақтық көшбасшыны ғана «басшы» немесе басқаша атауға болады деп санайды.

Нәтижесінде, республика федералды заңға сәйкес президент лауазымынан бас тартпағандықтан, ресми түрде 2016 жылдың 1 қаңтарынан бастап аймақтың конституциясы мен заңнамасы осы мәселе бойынша федералды заңнамаға қайшы келеді. Сонымен қатар, федералдық заңның өзі субъектілердің басшыларының президент атауына тыйым салу жергілікті өзін-өзі басқару органдарының шектелген өкілеттіктеріне қол сұғып, Ресей Федерациясының Конституциясына, атап айтқанда 11 және 77-баптарға қайшы келеді деген пікір бар:
{{cquote
|Ресей Федерациясының субъектілеріндегі мемлекеттік билікті олар құрған мемлекеттік органдар жүзеге асырады.
|author=РФ Конституциясы 11-бабының 2-тармағы.
}}
{{cquote
|Республикалардың, өлкелердің, облыстардың, федералдық маңызы бар қалалардың, автономиялы облыстардың және автономиялық округтердің мемлекеттік билік органдарының жүйесін Ресей Федерациясы субъектілері Ресей Федерациясының конституциялық жүйесінің негіздеріне және федералдық заңмен белгіленген мемлекеттік биліктің өкілді және атқарушы органдарын ұйымдастырудың жалпы қағидаттарына сәйкес дербес құрады.
|author=РФ Конституциясы 77-бабының 1-тармағы.
}}

Қазан федералды университетіндегі Халықаралық қатынастар институтының аймақтану кафедрасы доценті Азат Ахунов президенттердің атын өзгерту туралы заңның филологиялық мәселелерден тысқары шығатынына және оның мағынасы барлығына түсінікті екеніне сенімді. Ресей Федерациясы Коммунистік партиясының Татарстандағы фракциясының жетекшісі Хафиз Миргалимов та федералды шешімге наразылық білдірді: «Мен федералды орталықты мүлдем түсінбеймін. Оларда бұдан артық ешқандай жұмысы жоқ сияқты. Одан да, экономика мәселесін шешсін! ЖІӨ тоқырап тұр, бағалар шарықтап барады, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылықтар тонауда, жағдай өте ауыр, олар болса республика президенттерінің атын өзгерту идеясын ойлап тапты. Олардың шаруалары қанша? «Президент» ұғымы бас президентке кедергі келтіре ме?». Разил Уәлиев те осыған ұқсас ойларын айтты: «Жағдай күлкілі. Қандай да бір компанияның немесе ұйымның президенті болуға рұқсат беріледі, бірақ жетекші аймақтардың бірінің президенті болуға — болмайды».

11 жыл бойы президенттік мәртебе Татарстан саясаткерлері тарапынан 1992 жылы республикада жарияланған Татарстанның егемендігінің соңғы көрінісі ретінде қарастырылды.

2021 жылдың 27 қыркүйегінде Мемлекеттік Думаның қарауына аймақтық басқару туралы жаңа заң жобасы ұсынылды. Бастамада аймақ жетекшісі «басшы» деп аталуы керек, содан кейін Ресейдің субъектісі көрсетіледі. Бұл ретте, аймақтың тарихи, ұлттық және басқа да дәстүрлерін ескере отырып, «президенттен» басқа қосымша лауазым атауы берілуі мүмкін. Аймақтың ең жоғары атқарушы органының атауы «Ресей Федерациясы субъектісінің үкіметі» болады. Заң жобасы Татарстаннан басқа барлық аймақтарда мақұлданды. «Ресей Федерациясының субъектілеріндегі мемлекеттік билікті ұйымдастырудың жалпы қағидалары туралы» № 414-ФЗ Федералдық заңы Мемлекеттік Думамен қабылданып, [[Владимир Владимирович Путин|В. В. Путин]] 2021 жылдың 21 желтоқсанында қол қойды. 2023 жылдың 1 қаңтарына дейін «Татарстан президенті» лауазымының атауы «Татарстан басшысы» болып өзгертілуі тиіс еді. Рүстем Нұрғалиұлы республиканың заңды орындайтынын айтты, бірақ оның пікірі ескерілмеді.

2022 жылдың 23 желтоқсанында Татарстан Мемлекеттік Кеңесі конституциялық түзетулерді қабылдады, оған сәйкес республиканың қазіргі басшысы «президент» атауын сақтайды, ал оның мұрагері 2025 жылы қызметке кіріскеннен кейін ол «Татарстан Республикасы басшысы (Райысы)» деп аталатын болады. 2023 жылдың 6 қаңтарында Рүстем Нұрғалиұлы осы мәселе бойынша заңға қол қойды. Алайда, 26 қаңтарда Мемлекеттік кеңес конституциялық түзетулер аясында өтпелі кезеңнен бас тарту туралы шешім қабылдады, ал Минниханов сол күні заңға қол қойды. Осылайша, заң ресми жарияланған соң 10 күннен кейін лауазым 2023 жылдың 6 ақпанынан бастап ''Басшы (Райыс)'' деп аталады. 2023 жылдың 4 ақпанында Рустам Минниханов «Татарстан Президентінің Аппаратын» 6 ақпаннан бастап «Татарстан Райысының әкімшілігі» деп атайтын заңға қол қойды.

== Өкілеттігі ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Татарстан басшылары]]
[[Санат:Татарстанның мемлекеттік құрылымы]]</text>
      <sha1>ofdee3wi0vd66ojc7sj6u3p3isi9pms</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606396</id>
      <parentid>3606394</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:21:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өкілеттігі */</comment>
      <origin>3606396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27126" sha1="7fsdob8aw1yhw5wjj4ajderd5khpnf5" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = Татарстан Республикасы Райысы
 |шынайы атауы     = {{lang-tt|Татарстан Республикасы Рәисе}}
 |ел               = Ресей
 |эмблема          = Standard for Tatarstan.svg{{!}}border
 |эмблема ені      = 120px
 |эмблеманың аты   = Татарстан Республикасы Райысының байрағы
 |қазіргі          = [[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Рүстем Миңнеханов]]
 |тағайындалған    = 2010 жылдың 25 наурызынан бастап
 |портреті         = Rustam Minnikhanov official photo 06 (cropped).jpg
 |портреттің ені   = 200px
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = {{байрақ|Татарстан}}
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = [[Қазан кіремілі|Қазан кіреміліндегі]] [[Президент сарайы (Қазан)|Президент сарайы]]
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = Республика тұрғындарының тікелей сайлауы арқылы
 |өкілеттігінің мерзімі = 5 жыл
 |айлығы           = айына 81 276 ₽ (2018)
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = КОКП Татарстан реском бірінші хатшысы
 |пайда болды      = 1991 жылы 12 маусым
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев]] (президент ретінде)&lt;br /&gt;[[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов]] (райыс ретінде)
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}
'''Татарстан Республикасы Райысы''' ({{lang-tt|Татарстан Республикасы Рәисе}}) — Республиканың (субъектінің, мемлекеттің) басшысы және [[Татарстан|Татарстандағы]] мемлекеттік биліктің атқарушы органдары жүйесін басқаратын ең жоғары лауазымды тұлға. 1991 жылдың 4 шілдесінен 2023 жылдың 6 ақпанына дейін республика басшысының лауазымы '''Татарстан Республикасының Президенті''' деп аталды.

Татарстан президенті лауазымы 1991 жылы құрылды, оның тұңғыш президенті [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев|Минтимер Шәймиев]] болды. 2023 жылы лауазымның атауы «басшы (райыс)» болып өзгертілді.

Татарстан басшысының резиденциясы — Татарстан Республикасының астанасы [[Қазан]] қаласында орналасқан [[Қазан кіремілі|Қазан кіреміліндегі]] [[Президент сарайы (Қазан)|Президент сарайы]].

Татарстанда биліктің нышаны болып Татарстан Республикасы басшысының (Райысының) қызметтік кабинеті мен резиденциялардың үстіне орналастырылған Байрағы. Байрақ — ортасында [[Татарстан елтаңбасы|Татарстанның мемлекеттік елтаңбасы]] бейнеленген [[Татарстан туы|Татарстанның мемлекеттік ту]] болып келеді.

== Тарихы ==
Татарстанның ең жоғары лауазымды тұлғасының жаңа лауазымы Республика Жоғарғы Кеңесі Төралқасы Төрағасының орнына белгіленді (Шаймиев бұл қызметті 1990 жылдан бері атқарып келді). 1991 жылы 12 маусымда [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев]] баламасыз негізде (басқа кандидаттар өз кандидатураларын алып тастағаннан кейін) халықтық сайлауда басым дауыспен Татарстанның тұңғыш президенті болып сайланды. Содан соң Минтемир Шаймиев 1996 мен 2001 жылдары баламасыз және баламалы халықтық сайлауда басым дауыспен қайта сайланды.

Ресей Федерациясындағы субъектілердің басшыларын тағайындаудың жаңа тәртібіне сәйкес, 2005 жылдың 25 наурызында Ресей президенті [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путиннің]] ұсынысы бойынша Татарстан Мемлекеттік кеңесі Минтимер Шәріпұлыны төртінші мерзімге Татарстан президенті етіп тағайындады. Минтимер Шәріпұлы Татарстан президенті қызметін 4 мерзім және 6862 күн (сол кезде Ресейдегі субъеклердің басшылары арасындағы рекордтық көрсеткіш) атқарды.

2009 жылдың желтоқсанында биліктегі «[[Біртұтас Ресей]]» партиясы қазіргі президент, премьер-министр және республика парламентінің спикері Минтимер Шәріпұлыны, Рүстем Нұрғалиұлыны және [[Фарит Хайруллаұлы Мұхамметшин|Фарит Мұхамметшинді]] Ресей президенті [[Дмитрий Анатольевич Медведев|Дмитрий Медведевке]] Татарстан президенті лауазымына кандидаттар ретінде ұсынды. 2010 жылдың 22 қаңтарында Минтемир Шаймиев Ресей президенті Дмитрий Медведевтен 2010 жылдың 25 наурызынан кейін оны тағы бір президенттік мерзімге қарастырмауды сұрады. 2010 жылдың 25 наурызында Ресей президенті ұсынған Рустам Миннихановты Татарстан Мемлекеттік кеңесі бірауыздан өкілеттікке тағайындап, Татарстанның екінші президенті қызметіне кірісті, ал Минтемир Шаймиев Татарстанның мемлекеттік кеңесшісі болып тағайындалды. 2015 жылдың қыркүйегінде Р.Н. Минниханов екінші мерзімге президент болып қайта сайланды.

Татарстан президенттері басқа елдерге ресми сапарлар жасайтын және әлі де жасап келеді, сондай-ақ жақын және алыс шетелдерден келген шетелдік мемлекет және үкімет басшыларын Қазан қаласында бірнеше рет қабылдады және әлі де қабылдайды. Мысалы, Татарстан президенті Минтимер Шәріпұлы [[АҚШ президенті]] [[Билл Клинтон|Билл Клинтонмен]] (1994 жылдың қазан айында, Татарстан егемендігін жариялағаннан кейін АҚШ-қа сапары кезінде және 1998 жылдың қазан айында Мәскеуде) және [[Қытай Халық Республикасының төрағасы]] [[Ху Цзиньтао|Ху Цзиньтаомен]] (2007 жылдың наурыз айында Қазан қаласында) кездесті.

== Лауазымның атауы ==
2010 жылы Ресей Федерациясы бұрын президент атағын иеленген субъектілері басшыларының атын өзгерте бастады. Бұл үдерісті ресми түрде [[Шешен Республикасының басшысы|Шешенстан басшысы]] [[Рамзан Ахматұлы Қадыров|Рамзан Қадыров]] бастады, ол өзін президент деп атаудан бас тартатынын бірінші болып мәлімдеп, басқаларды да солай істеуге шақырды. Содан кейін Қадыров «Ресейде тек бір ғана мемлекет қайраткерінің президент деп аталуға құқығы бар» және «аймақтық президенттер шеруі» аяқталуы керек деп мәлімдеді. 2010 жылдың соңында президент Дмитрий Медведев Мемлекеттік Дума мен Федерация Кеңесі бекіткен Ресей Федерациясы субъектілерінің басшыларына өздерін президент деп атауға тыйым салатын заңға қол қойды, бұл қоғамда наразылық тудырды. Сонымен қатар, аймақтарға тарихи дәстүрлерге сәйкес, қабылдау мерзімін 2015 жылдың 1 қаңтарына дейін шектей отыра өз басшыларына лауазымдарының атауын таңдауға рұқсат етілді. 2013 жылдың соңына дейін тек Башқұртстан мен Татарстан ғана республика басшысының жаңа атауы жайлы заң шығармады. Содан кейін Татарстан президенті Рүстем Нұрғалиұлы бұл лауазымның атауы заңда белгіленген мерзімде өзгертілетінін мәлімдеді.

Татарстанның тұңғыш президенті Минтимер Шәріпұлының айтуынша, «президент» атауын пайдалануға тыйым салатын заң жобалары бірнеше рет енгізілген. Бірінші рет заң жобасы Ресей Конституциясын бұзғаны үшін Мемлекеттік Дума тарапынан қабылданбады, екінші рет дәл осы себеппен Ресей үкіметі тарапынан қабылданбады, заң тек үшінші әрекетте ғана қабылданды. Конституцияның негізгі авторларының бірі, саяси қайраткер Сергей Шахрай да қабылданған заң конституциялық нормаларды бұзады деген ойға сенеді:
&lt;blockquote&gt;
Аймақтарға өз басшыларын қалай атау керектігін өз бетінше шешу құқығын беретін Ресей Конституциясын депутаттардың ешқайсысы естеріне алмады. Басшыларын қалай атайтындығы — бұл республиканың құқығы. Конституциялық Сот та, басқа ешкім де мұны жоққа шығара алмайды.
&lt;/blockquote&gt;

2014 жылдың соңына қарай Татарстан президент лауазымын қайта атау мәселесін шешпеген Ресей Федерациясының соңғы субъектісі болып қала берді (2015 жылдың 1 қаңтарынан бастап Башқұртстанда «президент» атауы «[[Башқұртстан Республикасы басшысы]]» деген атаумен алмастырылды). 2015 жылдың ақпанында республика басшыларының президент деп аталу мерзімін тағы бір жылға, 2016 жылдың 1 қаңтарына дейін ұзарту туралы федералды заң қабылданды.

2015 жылдың 18 қыркүйегінде қайта сайланған Татарстан президенті Рүстем Нұрғалиұлының ұлықтау рәсімінде (инаугурация) бұрынғы президент Минтимер Шәріпұлы республика көшбасшысы атағын қорғап: «Адамдар президенттің өзін де, республикамыздың ең жоғары лауазымды тұлғасы — президент атауын да жақсы көреді! Бұл атау бізді берік біріктіреді. Неліктен екенін айтайын: себебі бұл сөзді татар немесе орыс тіліне аудару мүмкін емес. Міне, билік пен бедел осында!» Оның соңынан Татарстан мемлекеттік кеңесінің мәдениет жөніндегі комитетінің төрағасы [[Разил Исмағұлұлы Уәлиев|Разил Уәлиев]] пен басқа да бірнеше жоғары лауазымды шенеуніктер «президент» атауын сақтап қалуды жақтап сөйледі. Мемлекеттік Думадағы Татарстанның өкілі Илдар Гилмутдинов лауазымның атауын өзгерту мәселесі республика парламентінде 2015 жыл бойы көтерілмегенін хабарлады.

Ресей президенті Владимир Путин аймақтың ең жоғары лауазымды тұлғасының атауы — аймақ тұрғындарының мәселесі екенін мәлімдеді: Ресей федералды мемлекет болғандықтан, «президент» атауын жоққа шығаруға болмайды. Владимир Путиннің ұстанымын «[[Әділ Ресей]]» партиясының жетекшісі [[Сергей Михайлович Миронов|Сергей Миронов]] қолдады. 2015 жылдың 17 желтоқсанында баспасөз мәслихаты кезінде В. В. Путиннен лауазымның атауын өзгерту туралы сұрағанда, ол: «Біз Татарстан халқының кез келген таңдауын құрметтейміз. Солай болғандықтан, өздеріңіз шешесіздер, жарай ма?», — деп жауап берді.

2017 жылдың соңына қарай республика басшылығы аймақтың ең жоғары лауазымды тұлғасын «президент» деп атауға айрықша құқықты сақтап қалды, бұл федералдық заңның республика басшыларына арналған атау мерзімінің 2016 жылдың 1 қаңтарында аяқталуына қарамастан болды. Атау өзгеріссіз қалды, ал 2016 немесе 2017 жылдары оны өзгерту туралы ешқандай бастамалар немесе, тіпті, ұсыныстар жасалған жоқ. Татарстан басшылығы президент лауазымы және республиканың мемлекеттік жүйесінің басқа да конституциялық негіздері референдум арқылы бекітілгендіктен, ең жоғары лауазымды тұлғаның атауын өзгерту үшін референдум да өткізу керек деп тұжырымдайды. Дегенмен, кейбіреулер мұның қажет емес екенін айтады, себебі конституциялық заңдарды дауыс беру арқылы және республиканың Мемлекеттік кеңесі қабылдай алады. Республика басшылығы, сонымен қатар, РФ мен республика билік органдары арасындағы өкілеттіктерді ажырату туралы келісімді (мерзімі 2017 жылдың жазында аяқталған) Татарстан президенті жасасқандықтан, республика басшысының өзін президент деп атауға заңды құқығы бар екенін мәлімдеді. Ақыр аяғында, Татарстан басшылығы кез келген жағдайда 2015 жылы сайланған президенттің лауазымы оның өкілеттік мерзімі ішінде өзгертіле алмайды және тек 2020 жылғы сайлауда жаңа атаумен сайланған келесі аймақтық көшбасшыны ғана «басшы» немесе басқаша атауға болады деп санайды.

Нәтижесінде, республика федералды заңға сәйкес президент лауазымынан бас тартпағандықтан, ресми түрде 2016 жылдың 1 қаңтарынан бастап аймақтың конституциясы мен заңнамасы осы мәселе бойынша федералды заңнамаға қайшы келеді. Сонымен қатар, федералдық заңның өзі субъектілердің басшыларының президент атауына тыйым салу жергілікті өзін-өзі басқару органдарының шектелген өкілеттіктеріне қол сұғып, Ресей Федерациясының Конституциясына, атап айтқанда 11 және 77-баптарға қайшы келеді деген пікір бар:
{{cquote
|Ресей Федерациясының субъектілеріндегі мемлекеттік билікті олар құрған мемлекеттік органдар жүзеге асырады.
|author=РФ Конституциясы 11-бабының 2-тармағы.
}}
{{cquote
|Республикалардың, өлкелердің, облыстардың, федералдық маңызы бар қалалардың, автономиялы облыстардың және автономиялық округтердің мемлекеттік билік органдарының жүйесін Ресей Федерациясы субъектілері Ресей Федерациясының конституциялық жүйесінің негіздеріне және федералдық заңмен белгіленген мемлекеттік биліктің өкілді және атқарушы органдарын ұйымдастырудың жалпы қағидаттарына сәйкес дербес құрады.
|author=РФ Конституциясы 77-бабының 1-тармағы.
}}

Қазан федералды университетіндегі Халықаралық қатынастар институтының аймақтану кафедрасы доценті Азат Ахунов президенттердің атын өзгерту туралы заңның филологиялық мәселелерден тысқары шығатынына және оның мағынасы барлығына түсінікті екеніне сенімді. Ресей Федерациясы Коммунистік партиясының Татарстандағы фракциясының жетекшісі Хафиз Миргалимов та федералды шешімге наразылық білдірді: «Мен федералды орталықты мүлдем түсінбеймін. Оларда бұдан артық ешқандай жұмысы жоқ сияқты. Одан да, экономика мәселесін шешсін! ЖІӨ тоқырап тұр, бағалар шарықтап барады, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылықтар тонауда, жағдай өте ауыр, олар болса республика президенттерінің атын өзгерту идеясын ойлап тапты. Олардың шаруалары қанша? «Президент» ұғымы бас президентке кедергі келтіре ме?». Разил Уәлиев те осыған ұқсас ойларын айтты: «Жағдай күлкілі. Қандай да бір компанияның немесе ұйымның президенті болуға рұқсат беріледі, бірақ жетекші аймақтардың бірінің президенті болуға — болмайды».

11 жыл бойы президенттік мәртебе Татарстан саясаткерлері тарапынан 1992 жылы республикада жарияланған Татарстанның егемендігінің соңғы көрінісі ретінде қарастырылды.

2021 жылдың 27 қыркүйегінде Мемлекеттік Думаның қарауына аймақтық басқару туралы жаңа заң жобасы ұсынылды. Бастамада аймақ жетекшісі «басшы» деп аталуы керек, содан кейін Ресейдің субъектісі көрсетіледі. Бұл ретте, аймақтың тарихи, ұлттық және басқа да дәстүрлерін ескере отырып, «президенттен» басқа қосымша лауазым атауы берілуі мүмкін. Аймақтың ең жоғары атқарушы органының атауы «Ресей Федерациясы субъектісінің үкіметі» болады. Заң жобасы Татарстаннан басқа барлық аймақтарда мақұлданды. «Ресей Федерациясының субъектілеріндегі мемлекеттік билікті ұйымдастырудың жалпы қағидалары туралы» № 414-ФЗ Федералдық заңы Мемлекеттік Думамен қабылданып, [[Владимир Владимирович Путин|В. В. Путин]] 2021 жылдың 21 желтоқсанында қол қойды. 2023 жылдың 1 қаңтарына дейін «Татарстан президенті» лауазымының атауы «Татарстан басшысы» болып өзгертілуі тиіс еді. Рүстем Нұрғалиұлы республиканың заңды орындайтынын айтты, бірақ оның пікірі ескерілмеді.

2022 жылдың 23 желтоқсанында Татарстан Мемлекеттік Кеңесі конституциялық түзетулерді қабылдады, оған сәйкес республиканың қазіргі басшысы «президент» атауын сақтайды, ал оның мұрагері 2025 жылы қызметке кіріскеннен кейін ол «Татарстан Республикасы басшысы (Райысы)» деп аталатын болады. 2023 жылдың 6 қаңтарында Рүстем Нұрғалиұлы осы мәселе бойынша заңға қол қойды. Алайда, 26 қаңтарда Мемлекеттік кеңес конституциялық түзетулер аясында өтпелі кезеңнен бас тарту туралы шешім қабылдады, ал Минниханов сол күні заңға қол қойды. Осылайша, заң ресми жарияланған соң 10 күннен кейін лауазым 2023 жылдың 6 ақпанынан бастап ''Басшы (Райыс)'' деп аталады. 2023 жылдың 4 ақпанында Рустам Минниханов «Татарстан Президентінің Аппаратын» 6 ақпаннан бастап «Татарстан Райысының әкімшілігі» деп атайтын заңға қол қойды.

== Өкілеттігі ==
Ресей Федерациясының азаматын Татарстан басшысы етіп тағайындау республикадағы бүкілхалықтық сайлау нәтижелерімен анықталады. 2005 жылдан 2011 жылға дейін бұл тағайындауды [[Ресей президенті|Ресей Федерациясы Президентінің]] ұсынысы бойынша [[Татарстан Республикасының Мемлекеттік Кеңесі|Татарстан Мемлекеттік Кеңесі]] жүзеге асырды.

[[Татарстан Республикасының Конституциясы|Татарстан Республикасының Конституциясына]] сәйкес, 30 жасқа толған, азаматтығы (бодандығы) жоқ немесе шетелде тұруға ықтиярхаты жоқ және пассивті дауыс беру құқығы бар Ресей Федерациясының азаматы Татарстан Республикасының Райысы болып сайлана алады. Оның өкілеттік мерзімі бес жыл, ал қайта сайлану саны шектеусіз.

Татарстан Республикасы басшысының өкілеттіктері Татарстан Республикасы Конституциясындағы IV бөлімінің екінші тарауымен анықталады.

== Татарстан Республикасы басшыларының тізімі ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Татарстан басшылары]]
[[Санат:Татарстанның мемлекеттік құрылымы]]</text>
      <sha1>7fsdob8aw1yhw5wjj4ajderd5khpnf5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606413</id>
      <parentid>3606396</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:50:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Татарстан Республикасы басшыларының тізімі */</comment>
      <origin>3606413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30182" sha1="o045o3mdoqv462sutaqlpi3wpqng235" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = Татарстан Республикасы Райысы
 |шынайы атауы     = {{lang-tt|Татарстан Республикасы Рәисе}}
 |ел               = Ресей
 |эмблема          = Standard for Tatarstan.svg{{!}}border
 |эмблема ені      = 120px
 |эмблеманың аты   = Татарстан Республикасы Райысының байрағы
 |қазіргі          = [[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Рүстем Миңнеханов]]
 |тағайындалған    = 2010 жылдың 25 наурызынан бастап
 |портреті         = Rustam Minnikhanov official photo 06 (cropped).jpg
 |портреттің ені   = 200px
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = {{байрақ|Татарстан}}
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = [[Қазан кіремілі|Қазан кіреміліндегі]] [[Президент сарайы (Қазан)|Президент сарайы]]
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = Республика тұрғындарының тікелей сайлауы арқылы
 |өкілеттігінің мерзімі = 5 жыл
 |айлығы           = айына 81 276 ₽ (2018)
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = КОКП Татарстан реском бірінші хатшысы
 |пайда болды      = 1991 жылы 12 маусым
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев]] (президент ретінде)&lt;br /&gt;[[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов]] (райыс ретінде)
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}
'''Татарстан Республикасы Райысы''' ({{lang-tt|Татарстан Республикасы Рәисе}}) — Республиканың (субъектінің, мемлекеттің) басшысы және [[Татарстан|Татарстандағы]] мемлекеттік биліктің атқарушы органдары жүйесін басқаратын ең жоғары лауазымды тұлға. 1991 жылдың 4 шілдесінен 2023 жылдың 6 ақпанына дейін республика басшысының лауазымы '''Татарстан Республикасының Президенті''' деп аталды.

Татарстан президенті лауазымы 1991 жылы құрылды, оның тұңғыш президенті [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев|Минтимер Шәймиев]] болды. 2023 жылы лауазымның атауы «басшы (райыс)» болып өзгертілді.

Татарстан басшысының резиденциясы — Татарстан Республикасының астанасы [[Қазан]] қаласында орналасқан [[Қазан кіремілі|Қазан кіреміліндегі]] [[Президент сарайы (Қазан)|Президент сарайы]].

Татарстанда биліктің нышаны болып Татарстан Республикасы басшысының (Райысының) қызметтік кабинеті мен резиденциялардың үстіне орналастырылған Байрағы. Байрақ — ортасында [[Татарстан елтаңбасы|Татарстанның мемлекеттік елтаңбасы]] бейнеленген [[Татарстан туы|Татарстанның мемлекеттік ту]] болып келеді.

== Тарихы ==
Татарстанның ең жоғары лауазымды тұлғасының жаңа лауазымы Республика Жоғарғы Кеңесі Төралқасы Төрағасының орнына белгіленді (Шаймиев бұл қызметті 1990 жылдан бері атқарып келді). 1991 жылы 12 маусымда [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев]] баламасыз негізде (басқа кандидаттар өз кандидатураларын алып тастағаннан кейін) халықтық сайлауда басым дауыспен Татарстанның тұңғыш президенті болып сайланды. Содан соң Минтемир Шаймиев 1996 мен 2001 жылдары баламасыз және баламалы халықтық сайлауда басым дауыспен қайта сайланды.

Ресей Федерациясындағы субъектілердің басшыларын тағайындаудың жаңа тәртібіне сәйкес, 2005 жылдың 25 наурызында Ресей президенті [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путиннің]] ұсынысы бойынша Татарстан Мемлекеттік кеңесі Минтимер Шәріпұлыны төртінші мерзімге Татарстан президенті етіп тағайындады. Минтимер Шәріпұлы Татарстан президенті қызметін 4 мерзім және 6862 күн (сол кезде Ресейдегі субъеклердің басшылары арасындағы рекордтық көрсеткіш) атқарды.

2009 жылдың желтоқсанында биліктегі «[[Біртұтас Ресей]]» партиясы қазіргі президент, премьер-министр және республика парламентінің спикері Минтимер Шәріпұлыны, Рүстем Нұрғалиұлыны және [[Фарит Хайруллаұлы Мұхамметшин|Фарит Мұхамметшинді]] Ресей президенті [[Дмитрий Анатольевич Медведев|Дмитрий Медведевке]] Татарстан президенті лауазымына кандидаттар ретінде ұсынды. 2010 жылдың 22 қаңтарында Минтемир Шаймиев Ресей президенті Дмитрий Медведевтен 2010 жылдың 25 наурызынан кейін оны тағы бір президенттік мерзімге қарастырмауды сұрады. 2010 жылдың 25 наурызында Ресей президенті ұсынған Рустам Миннихановты Татарстан Мемлекеттік кеңесі бірауыздан өкілеттікке тағайындап, Татарстанның екінші президенті қызметіне кірісті, ал Минтемир Шаймиев Татарстанның мемлекеттік кеңесшісі болып тағайындалды. 2015 жылдың қыркүйегінде Р.Н. Минниханов екінші мерзімге президент болып қайта сайланды.

Татарстан президенттері басқа елдерге ресми сапарлар жасайтын және әлі де жасап келеді, сондай-ақ жақын және алыс шетелдерден келген шетелдік мемлекет және үкімет басшыларын Қазан қаласында бірнеше рет қабылдады және әлі де қабылдайды. Мысалы, Татарстан президенті Минтимер Шәріпұлы [[АҚШ президенті]] [[Билл Клинтон|Билл Клинтонмен]] (1994 жылдың қазан айында, Татарстан егемендігін жариялағаннан кейін АҚШ-қа сапары кезінде және 1998 жылдың қазан айында Мәскеуде) және [[Қытай Халық Республикасының төрағасы]] [[Ху Цзиньтао|Ху Цзиньтаомен]] (2007 жылдың наурыз айында Қазан қаласында) кездесті.

== Лауазымның атауы ==
2010 жылы Ресей Федерациясы бұрын президент атағын иеленген субъектілері басшыларының атын өзгерте бастады. Бұл үдерісті ресми түрде [[Шешен Республикасының басшысы|Шешенстан басшысы]] [[Рамзан Ахматұлы Қадыров|Рамзан Қадыров]] бастады, ол өзін президент деп атаудан бас тартатынын бірінші болып мәлімдеп, басқаларды да солай істеуге шақырды. Содан кейін Қадыров «Ресейде тек бір ғана мемлекет қайраткерінің президент деп аталуға құқығы бар» және «аймақтық президенттер шеруі» аяқталуы керек деп мәлімдеді. 2010 жылдың соңында президент Дмитрий Медведев Мемлекеттік Дума мен Федерация Кеңесі бекіткен Ресей Федерациясы субъектілерінің басшыларына өздерін президент деп атауға тыйым салатын заңға қол қойды, бұл қоғамда наразылық тудырды. Сонымен қатар, аймақтарға тарихи дәстүрлерге сәйкес, қабылдау мерзімін 2015 жылдың 1 қаңтарына дейін шектей отыра өз басшыларына лауазымдарының атауын таңдауға рұқсат етілді. 2013 жылдың соңына дейін тек Башқұртстан мен Татарстан ғана республика басшысының жаңа атауы жайлы заң шығармады. Содан кейін Татарстан президенті Рүстем Нұрғалиұлы бұл лауазымның атауы заңда белгіленген мерзімде өзгертілетінін мәлімдеді.

Татарстанның тұңғыш президенті Минтимер Шәріпұлының айтуынша, «президент» атауын пайдалануға тыйым салатын заң жобалары бірнеше рет енгізілген. Бірінші рет заң жобасы Ресей Конституциясын бұзғаны үшін Мемлекеттік Дума тарапынан қабылданбады, екінші рет дәл осы себеппен Ресей үкіметі тарапынан қабылданбады, заң тек үшінші әрекетте ғана қабылданды. Конституцияның негізгі авторларының бірі, саяси қайраткер Сергей Шахрай да қабылданған заң конституциялық нормаларды бұзады деген ойға сенеді:
&lt;blockquote&gt;
Аймақтарға өз басшыларын қалай атау керектігін өз бетінше шешу құқығын беретін Ресей Конституциясын депутаттардың ешқайсысы естеріне алмады. Басшыларын қалай атайтындығы — бұл республиканың құқығы. Конституциялық Сот та, басқа ешкім де мұны жоққа шығара алмайды.
&lt;/blockquote&gt;

2014 жылдың соңына қарай Татарстан президент лауазымын қайта атау мәселесін шешпеген Ресей Федерациясының соңғы субъектісі болып қала берді (2015 жылдың 1 қаңтарынан бастап Башқұртстанда «президент» атауы «[[Башқұртстан Республикасы басшысы]]» деген атаумен алмастырылды). 2015 жылдың ақпанында республика басшыларының президент деп аталу мерзімін тағы бір жылға, 2016 жылдың 1 қаңтарына дейін ұзарту туралы федералды заң қабылданды.

2015 жылдың 18 қыркүйегінде қайта сайланған Татарстан президенті Рүстем Нұрғалиұлының ұлықтау рәсімінде (инаугурация) бұрынғы президент Минтимер Шәріпұлы республика көшбасшысы атағын қорғап: «Адамдар президенттің өзін де, республикамыздың ең жоғары лауазымды тұлғасы — президент атауын да жақсы көреді! Бұл атау бізді берік біріктіреді. Неліктен екенін айтайын: себебі бұл сөзді татар немесе орыс тіліне аудару мүмкін емес. Міне, билік пен бедел осында!» Оның соңынан Татарстан мемлекеттік кеңесінің мәдениет жөніндегі комитетінің төрағасы [[Разил Исмағұлұлы Уәлиев|Разил Уәлиев]] пен басқа да бірнеше жоғары лауазымды шенеуніктер «президент» атауын сақтап қалуды жақтап сөйледі. Мемлекеттік Думадағы Татарстанның өкілі Илдар Гилмутдинов лауазымның атауын өзгерту мәселесі республика парламентінде 2015 жыл бойы көтерілмегенін хабарлады.

Ресей президенті Владимир Путин аймақтың ең жоғары лауазымды тұлғасының атауы — аймақ тұрғындарының мәселесі екенін мәлімдеді: Ресей федералды мемлекет болғандықтан, «президент» атауын жоққа шығаруға болмайды. Владимир Путиннің ұстанымын «[[Әділ Ресей]]» партиясының жетекшісі [[Сергей Михайлович Миронов|Сергей Миронов]] қолдады. 2015 жылдың 17 желтоқсанында баспасөз мәслихаты кезінде В. В. Путиннен лауазымның атауын өзгерту туралы сұрағанда, ол: «Біз Татарстан халқының кез келген таңдауын құрметтейміз. Солай болғандықтан, өздеріңіз шешесіздер, жарай ма?», — деп жауап берді.

2017 жылдың соңына қарай республика басшылығы аймақтың ең жоғары лауазымды тұлғасын «президент» деп атауға айрықша құқықты сақтап қалды, бұл федералдық заңның республика басшыларына арналған атау мерзімінің 2016 жылдың 1 қаңтарында аяқталуына қарамастан болды. Атау өзгеріссіз қалды, ал 2016 немесе 2017 жылдары оны өзгерту туралы ешқандай бастамалар немесе, тіпті, ұсыныстар жасалған жоқ. Татарстан басшылығы президент лауазымы және республиканың мемлекеттік жүйесінің басқа да конституциялық негіздері референдум арқылы бекітілгендіктен, ең жоғары лауазымды тұлғаның атауын өзгерту үшін референдум да өткізу керек деп тұжырымдайды. Дегенмен, кейбіреулер мұның қажет емес екенін айтады, себебі конституциялық заңдарды дауыс беру арқылы және республиканың Мемлекеттік кеңесі қабылдай алады. Республика басшылығы, сонымен қатар, РФ мен республика билік органдары арасындағы өкілеттіктерді ажырату туралы келісімді (мерзімі 2017 жылдың жазында аяқталған) Татарстан президенті жасасқандықтан, республика басшысының өзін президент деп атауға заңды құқығы бар екенін мәлімдеді. Ақыр аяғында, Татарстан басшылығы кез келген жағдайда 2015 жылы сайланған президенттің лауазымы оның өкілеттік мерзімі ішінде өзгертіле алмайды және тек 2020 жылғы сайлауда жаңа атаумен сайланған келесі аймақтық көшбасшыны ғана «басшы» немесе басқаша атауға болады деп санайды.

Нәтижесінде, республика федералды заңға сәйкес президент лауазымынан бас тартпағандықтан, ресми түрде 2016 жылдың 1 қаңтарынан бастап аймақтың конституциясы мен заңнамасы осы мәселе бойынша федералды заңнамаға қайшы келеді. Сонымен қатар, федералдық заңның өзі субъектілердің басшыларының президент атауына тыйым салу жергілікті өзін-өзі басқару органдарының шектелген өкілеттіктеріне қол сұғып, Ресей Федерациясының Конституциясына, атап айтқанда 11 және 77-баптарға қайшы келеді деген пікір бар:
{{cquote
|Ресей Федерациясының субъектілеріндегі мемлекеттік билікті олар құрған мемлекеттік органдар жүзеге асырады.
|author=РФ Конституциясы 11-бабының 2-тармағы.
}}
{{cquote
|Республикалардың, өлкелердің, облыстардың, федералдық маңызы бар қалалардың, автономиялы облыстардың және автономиялық округтердің мемлекеттік билік органдарының жүйесін Ресей Федерациясы субъектілері Ресей Федерациясының конституциялық жүйесінің негіздеріне және федералдық заңмен белгіленген мемлекеттік биліктің өкілді және атқарушы органдарын ұйымдастырудың жалпы қағидаттарына сәйкес дербес құрады.
|author=РФ Конституциясы 77-бабының 1-тармағы.
}}

Қазан федералды университетіндегі Халықаралық қатынастар институтының аймақтану кафедрасы доценті Азат Ахунов президенттердің атын өзгерту туралы заңның филологиялық мәселелерден тысқары шығатынына және оның мағынасы барлығына түсінікті екеніне сенімді. Ресей Федерациясы Коммунистік партиясының Татарстандағы фракциясының жетекшісі Хафиз Миргалимов та федералды шешімге наразылық білдірді: «Мен федералды орталықты мүлдем түсінбеймін. Оларда бұдан артық ешқандай жұмысы жоқ сияқты. Одан да, экономика мәселесін шешсін! ЖІӨ тоқырап тұр, бағалар шарықтап барады, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылықтар тонауда, жағдай өте ауыр, олар болса республика президенттерінің атын өзгерту идеясын ойлап тапты. Олардың шаруалары қанша? «Президент» ұғымы бас президентке кедергі келтіре ме?». Разил Уәлиев те осыған ұқсас ойларын айтты: «Жағдай күлкілі. Қандай да бір компанияның немесе ұйымның президенті болуға рұқсат беріледі, бірақ жетекші аймақтардың бірінің президенті болуға — болмайды».

11 жыл бойы президенттік мәртебе Татарстан саясаткерлері тарапынан 1992 жылы республикада жарияланған Татарстанның егемендігінің соңғы көрінісі ретінде қарастырылды.

2021 жылдың 27 қыркүйегінде Мемлекеттік Думаның қарауына аймақтық басқару туралы жаңа заң жобасы ұсынылды. Бастамада аймақ жетекшісі «басшы» деп аталуы керек, содан кейін Ресейдің субъектісі көрсетіледі. Бұл ретте, аймақтың тарихи, ұлттық және басқа да дәстүрлерін ескере отырып, «президенттен» басқа қосымша лауазым атауы берілуі мүмкін. Аймақтың ең жоғары атқарушы органының атауы «Ресей Федерациясы субъектісінің үкіметі» болады. Заң жобасы Татарстаннан басқа барлық аймақтарда мақұлданды. «Ресей Федерациясының субъектілеріндегі мемлекеттік билікті ұйымдастырудың жалпы қағидалары туралы» № 414-ФЗ Федералдық заңы Мемлекеттік Думамен қабылданып, [[Владимир Владимирович Путин|В. В. Путин]] 2021 жылдың 21 желтоқсанында қол қойды. 2023 жылдың 1 қаңтарына дейін «Татарстан президенті» лауазымының атауы «Татарстан басшысы» болып өзгертілуі тиіс еді. Рүстем Нұрғалиұлы республиканың заңды орындайтынын айтты, бірақ оның пікірі ескерілмеді.

2022 жылдың 23 желтоқсанында Татарстан Мемлекеттік Кеңесі конституциялық түзетулерді қабылдады, оған сәйкес республиканың қазіргі басшысы «президент» атауын сақтайды, ал оның мұрагері 2025 жылы қызметке кіріскеннен кейін ол «Татарстан Республикасы басшысы (Райысы)» деп аталатын болады. 2023 жылдың 6 қаңтарында Рүстем Нұрғалиұлы осы мәселе бойынша заңға қол қойды. Алайда, 26 қаңтарда Мемлекеттік кеңес конституциялық түзетулер аясында өтпелі кезеңнен бас тарту туралы шешім қабылдады, ал Минниханов сол күні заңға қол қойды. Осылайша, заң ресми жарияланған соң 10 күннен кейін лауазым 2023 жылдың 6 ақпанынан бастап ''Басшы (Райыс)'' деп аталады. 2023 жылдың 4 ақпанында Рустам Минниханов «Татарстан Президентінің Аппаратын» 6 ақпаннан бастап «Татарстан Райысының әкімшілігі» деп атайтын заңға қол қойды.

== Өкілеттігі ==
Ресей Федерациясының азаматын Татарстан басшысы етіп тағайындау республикадағы бүкілхалықтық сайлау нәтижелерімен анықталады. 2005 жылдан 2011 жылға дейін бұл тағайындауды [[Ресей президенті|Ресей Федерациясы Президентінің]] ұсынысы бойынша [[Татарстан Республикасының Мемлекеттік Кеңесі|Татарстан Мемлекеттік Кеңесі]] жүзеге асырды.

[[Татарстан Республикасының Конституциясы|Татарстан Республикасының Конституциясына]] сәйкес, 30 жасқа толған, азаматтығы (бодандығы) жоқ немесе шетелде тұруға ықтиярхаты жоқ және пассивті дауыс беру құқығы бар Ресей Федерациясының азаматы Татарстан Республикасының Райысы болып сайлана алады. Оның өкілеттік мерзімі бес жыл, ал қайта сайлану саны шектеусіз.

Татарстан Республикасы басшысының өкілеттіктері Татарстан Республикасы Конституциясындағы IV бөлімінің екінші тарауымен анықталады.

== Татарстан Республикасы басшыларының тізімі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |№
! rowspan=&quot;2&quot; |Кейіпі
! rowspan=&quot;2&quot; |ТАӘ &lt;br&gt;&lt;small&gt;(өмір сүру уақыты)&lt;/small&gt;
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |Өкілеттік мерзімі
! colspan=&quot;2&quot; |Билік ету ұзақтығы
! rowspan=&quot;2&quot; |Партиясы
|-
!'''күндері'''
!барлығы
|-
! colspan=&quot;8&quot; |Татарстан Республикасының президенттері
|-
! rowspan=&quot;4&quot; |1
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Сурет:RIAN archive 395745 President of the Republic of Tatarstan Mintimer Shaimiyev.jpg|99px]]
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев|Шәймиев Минтимер Шәріпұлы]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1937 туғ.)&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |4
|{{nobr|[[4 шілде]] [[1991 жыл|1991]]}} — {{nobr|[[3 сәуір]] [[1996 жыл|1996]]}}
|1735 күн
| rowspan=&quot;4&quot; |'''18 жыл 8 ай 21 день''' (6839 күн)
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]&lt;br&gt;[[Ресей — Біздің үйіміз]]&lt;br&gt;[[Бүкіл Ресей]]&lt;br&gt;[[Біртұтас Ресей]]
|-
|{{nobr|[[3 сәуір]] [[1996 жыл|1996]]}} — {{nobr|[[12 сәуір]] [[2001 жыл|2001]]}}
|1835 күн
|-
|{{nobr|[[12 сәуір]] [[2001 жыл|2001]]}} — {{nobr|[[25 наурыз]] [[2005 жыл|2005]]}}
|1443 күн
|-
|{{nobr|[[25 наурыз]] [[2005 жыл|2005]]}} — {{nobr|[[25 наурыз]] [[2010 жыл|2010]]}}
|1826 күн
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Сурет:Rustam Minnikhanov official portrait.jpg|99px]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Миңнеханов Рүстем Нұрғалиұлы]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;(1957 туғ.)&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; |3
|{{nobr|[[25 наурыз]] [[2010 жыл|2010]]}} — {{nobr|[[24 наурыз]] [[2015 жыл|2015]]}}
|1825 күн
| rowspan=&quot;3&quot; |'''12 жыл 10 ай 12 күн''' (4701 күн)
| rowspan=&quot;3&quot; |&lt;br&gt;[[Біртұтас Ресей]]&lt;br&gt;
|-
|{{nobr|[[18 қыркүйек]] [[2015 жыл|2015]]}} — {{nobr|[[18 қыркүйек]] [[2020 жыл|2020]]}}&lt;br&gt;(''уақытша міндетін атқарушы''&lt;br /&gt; 24 наурыз — 18 қыркүйек 2015)
|2005 күн
|-
|{{nobr|[[18 қыркүйек]] [[2020 жыл|2020]]}} — {{nobr|[[6 ақпан]] [[2023 жыл|2023]]}}
|871 день
|-
! colspan=&quot;8&quot; |Татарстан Республикасының Райысы
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Сурет:Rustam Minnikhanov official photo 06 (cropped).jpg|99px]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Миңнеханов Рүстем Нұрғалиұлы]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1957 туғ.)&lt;/small&gt;
|1
|[[6 ақпан]] [[2023 жыл|2023]] — [[19 қыркүйек]] [[2025 жыл|2025]]&lt;td&gt;{{age in days|2023|2|6|2025|9|19}} күн&lt;td rowspan=&quot;2&quot;&gt;'''{{Ұзақтығы|year=2010|day=25|month=3}}''' ({{age in days|2010|3|25}} күн)
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;br&gt;[[Біртұтас Ресей]]&lt;br&gt;
|-
|2
|19 қыркүйек 2025 бастап
|{{age in days|2025|9|19}} күн
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Татарстан басшылары]]
[[Санат:Татарстанның мемлекеттік құрылымы]]</text>
      <sha1>o045o3mdoqv462sutaqlpi3wpqng235</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606414</id>
      <parentid>3606413</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:52:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */</comment>
      <origin>3606414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31344" sha1="fxi5uz2q0bitjkayhzret6k0qycbz8w" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = Татарстан Республикасы Райысы
 |шынайы атауы     = {{lang-tt|Татарстан Республикасы Рәисе}}
 |ел               = Ресей
 |эмблема          = Standard for Tatarstan.svg{{!}}border
 |эмблема ені      = 120px
 |эмблеманың аты   = Татарстан Республикасы Райысының байрағы
 |қазіргі          = [[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Рүстем Миңнеханов]]
 |тағайындалған    = 2010 жылдың 25 наурызынан бастап
 |портреті         = Rustam Minnikhanov official photo 06 (cropped).jpg
 |портреттің ені   = 200px
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = {{байрақ|Татарстан}}
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = [[Қазан кіремілі|Қазан кіреміліндегі]] [[Президент сарайы (Қазан)|Президент сарайы]]
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = Республика тұрғындарының тікелей сайлауы арқылы
 |өкілеттігінің мерзімі = 5 жыл
 |айлығы           = айына 81 276 ₽ (2018)
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = КОКП Татарстан реском бірінші хатшысы
 |пайда болды      = 1991 жылы 12 маусым
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев]] (президент ретінде)&lt;br /&gt;[[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов]] (райыс ретінде)
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}
'''Татарстан Республикасы Райысы''' ({{lang-tt|Татарстан Республикасы Рәисе}}) — Республиканың (субъектінің, мемлекеттің) басшысы және [[Татарстан|Татарстандағы]] мемлекеттік биліктің атқарушы органдары жүйесін басқаратын ең жоғары лауазымды тұлға. 1991 жылдың 4 шілдесінен 2023 жылдың 6 ақпанына дейін республика басшысының лауазымы '''Татарстан Республикасының Президенті''' деп аталды.

Татарстан президенті лауазымы 1991 жылы құрылды, оның тұңғыш президенті [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев|Минтимер Шәймиев]] болды. 2023 жылы лауазымның атауы «басшы (райыс)» болып өзгертілді.

Татарстан басшысының резиденциясы — Татарстан Республикасының астанасы [[Қазан]] қаласында орналасқан [[Қазан кіремілі|Қазан кіреміліндегі]] [[Президент сарайы (Қазан)|Президент сарайы]].

Татарстанда биліктің нышаны болып Татарстан Республикасы басшысының (Райысының) қызметтік кабинеті мен резиденциялардың үстіне орналастырылған Байрағы. Байрақ — ортасында [[Татарстан елтаңбасы|Татарстанның мемлекеттік елтаңбасы]] бейнеленген [[Татарстан туы|Татарстанның мемлекеттік ту]] болып келеді.

== Тарихы ==
Татарстанның ең жоғары лауазымды тұлғасының жаңа лауазымы Республика Жоғарғы Кеңесі Төралқасы Төрағасының орнына белгіленді (Шаймиев бұл қызметті 1990 жылдан бері атқарып келді). 1991 жылы 12 маусымда [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев]] баламасыз негізде (басқа кандидаттар өз кандидатураларын алып тастағаннан кейін) халықтық сайлауда басым дауыспен Татарстанның тұңғыш президенті болып сайланды. Содан соң Минтемир Шаймиев 1996 мен 2001 жылдары баламасыз және баламалы халықтық сайлауда басым дауыспен қайта сайланды.

Ресей Федерациясындағы субъектілердің басшыларын тағайындаудың жаңа тәртібіне сәйкес, 2005 жылдың 25 наурызында Ресей президенті [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путиннің]] ұсынысы бойынша Татарстан Мемлекеттік кеңесі Минтимер Шәріпұлыны төртінші мерзімге Татарстан президенті етіп тағайындады. Минтимер Шәріпұлы Татарстан президенті қызметін 4 мерзім және 6862 күн (сол кезде Ресейдегі субъеклердің басшылары арасындағы рекордтық көрсеткіш) атқарды.

2009 жылдың желтоқсанында биліктегі «[[Біртұтас Ресей]]» партиясы қазіргі президент, премьер-министр және республика парламентінің спикері Минтимер Шәріпұлыны, Рүстем Нұрғалиұлыны және [[Фарит Хайруллаұлы Мұхамметшин|Фарит Мұхамметшинді]] Ресей президенті [[Дмитрий Анатольевич Медведев|Дмитрий Медведевке]] Татарстан президенті лауазымына кандидаттар ретінде ұсынды. 2010 жылдың 22 қаңтарында Минтемир Шаймиев Ресей президенті Дмитрий Медведевтен 2010 жылдың 25 наурызынан кейін оны тағы бір президенттік мерзімге қарастырмауды сұрады&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.gzt.ru/topnews/politics/-posle-otstavki-shaimiev-budet-rabotatj-na-/295450.html|title=После отставки Шаймиев будет работать на государство бесплатно|date=2010-03-12|publisher=GZT.ru|accessdate=2010-03-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100315150954/http://www.gzt.ru/topnews/politics/-posle-otstavki-shaimiev-budet-rabotatj-na-/295450.html|archivedate=2010-03-15|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 2010 жылдың 25 наурызында Ресей президенті ұсынған Рустам Миннихановты Татарстан Мемлекеттік кеңесі бірауыздан өкілеттікке тағайындап, Татарстанның екінші президенті қызметіне кірісті, ал Минтемир Шаймиев Татарстанның мемлекеттік кеңесшісі болып тағайындалды. 2015 жылдың қыркүйегінде Р.Н. Минниханов екінші мерзімге президент болып қайта сайланды.

Татарстан президенттері басқа елдерге ресми сапарлар жасайтын және әлі де жасап келеді, сондай-ақ жақын және алыс шетелдерден келген шетелдік мемлекет және үкімет басшыларын Қазан қаласында бірнеше рет қабылдады және әлі де қабылдайды. Мысалы, Татарстан президенті Минтимер Шәріпұлы [[АҚШ президенті]] [[Билл Клинтон|Билл Клинтонмен]] (1994 жылдың қазан айында, Татарстан егемендігін жариялағаннан кейін АҚШ-қа сапары кезінде және 1998 жылдың қазан айында Мәскеуде&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://shaimiev.tatar.ru/guide/show/3306 |title=Сотрудничество Татарстан — США |accessdate=2012-07-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131230235908/http://shaimiev.tatar.ru/guide/show/3306 |archivedate=2013-12-30 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;) және [[Қытай Халық Республикасының төрағасы]] [[Ху Цзиньтао|Ху Цзиньтаомен]] (2007 жылдың наурыз айында Қазан қаласында&lt;ref&gt;{{cite web|title=Переговоры председателя КНР с президентом Республики Татарстан РФ|url=http://www.chinaconsulate.khb.ru/rus/xwdt/t307532.htm|access-date=2019-12-23|archive-date=2020-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200127173403/http://www.chinaconsulate.khb.ru/rus/xwdt/t307532.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;) кездесті.

== Лауазымның атауы ==
2010 жылы Ресей Федерациясы бұрын президент атағын иеленген субъектілері басшыларының атын өзгерте бастады. Бұл үдерісті ресми түрде [[Шешен Республикасының басшысы|Шешенстан басшысы]] [[Рамзан Ахматұлы Қадыров|Рамзан Қадыров]] бастады, ол өзін президент деп атаудан бас тартатынын бірінші болып мәлімдеп, басқаларды да солай істеуге шақырды. Содан кейін Қадыров «Ресейде тек бір ғана мемлекет қайраткерінің президент деп аталуға құқығы бар» және «аймақтық президенттер шеруі» аяқталуы керек деп мәлімдеді. 2010 жылдың соңында президент Дмитрий Медведев Мемлекеттік Дума мен Федерация Кеңесі бекіткен Ресей Федерациясы субъектілерінің басшыларына өздерін президент деп атауға тыйым салатын заңға қол қойды, бұл қоғамда наразылық тудырды. Сонымен қатар, аймақтарға тарихи дәстүрлерге сәйкес, қабылдау мерзімін 2015 жылдың 1 қаңтарына дейін шектей отыра өз басшыларына лауазымдарының атауын таңдауға рұқсат етілді. 2013 жылдың соңына дейін тек Башқұртстан мен Татарстан ғана республика басшысының жаңа атауы жайлы заң шығармады. Содан кейін Татарстан президенті Рүстем Нұрғалиұлы бұл лауазымның атауы заңда белгіленген мерзімде өзгертілетінін мәлімдеді.

Татарстанның тұңғыш президенті Минтимер Шәріпұлының айтуынша, «президент» атауын пайдалануға тыйым салатын заң жобалары бірнеше рет енгізілген. Бірінші рет заң жобасы Ресей Конституциясын бұзғаны үшін Мемлекеттік Дума тарапынан қабылданбады, екінші рет дәл осы себеппен Ресей үкіметі тарапынан қабылданбады, заң тек үшінші әрекетте ғана қабылданды. Конституцияның негізгі авторларының бірі, саяси қайраткер Сергей Шахрай да қабылданған заң конституциялық нормаларды бұзады деген ойға сенеді:
&lt;blockquote&gt;
Аймақтарға өз басшыларын қалай атау керектігін өз бетінше шешу құқығын беретін Ресей Конституциясын депутаттардың ешқайсысы естеріне алмады. Басшыларын қалай атайтындығы — бұл республиканың құқығы. Конституциялық Сот та, басқа ешкім де мұны жоққа шығара алмайды.
&lt;/blockquote&gt;

2014 жылдың соңына қарай Татарстан президент лауазымын қайта атау мәселесін шешпеген Ресей Федерациясының соңғы субъектісі болып қала берді (2015 жылдың 1 қаңтарынан бастап Башқұртстанда «президент» атауы «[[Башқұртстан Республикасы басшысы]]» деген атаумен алмастырылды). 2015 жылдың ақпанында республика басшыларының президент деп аталу мерзімін тағы бір жылға, 2016 жылдың 1 қаңтарына дейін ұзарту туралы федералды заң қабылданды.

2015 жылдың 18 қыркүйегінде қайта сайланған Татарстан президенті Рүстем Нұрғалиұлының ұлықтау рәсімінде (инаугурация) бұрынғы президент Минтимер Шәріпұлы республика көшбасшысы атағын қорғап: «Адамдар президенттің өзін де, республикамыздың ең жоғары лауазымды тұлғасы — президент атауын да жақсы көреді! Бұл атау бізді берік біріктіреді. Неліктен екенін айтайын: себебі бұл сөзді татар немесе орыс тіліне аудару мүмкін емес. Міне, билік пен бедел осында!» Оның соңынан Татарстан мемлекеттік кеңесінің мәдениет жөніндегі комитетінің төрағасы [[Разил Исмағұлұлы Уәлиев|Разил Уәлиев]] пен басқа да бірнеше жоғары лауазымды шенеуніктер «президент» атауын сақтап қалуды жақтап сөйледі. Мемлекеттік Думадағы Татарстанның өкілі Илдар Гилмутдинов лауазымның атауын өзгерту мәселесі республика парламентінде 2015 жыл бойы көтерілмегенін хабарлады.

Ресей президенті Владимир Путин аймақтың ең жоғары лауазымды тұлғасының атауы — аймақ тұрғындарының мәселесі екенін мәлімдеді: Ресей федералды мемлекет болғандықтан, «президент» атауын жоққа шығаруға болмайды. Владимир Путиннің ұстанымын «[[Әділ Ресей]]» партиясының жетекшісі [[Сергей Михайлович Миронов|Сергей Миронов]] қолдады. 2015 жылдың 17 желтоқсанында баспасөз мәслихаты кезінде В. В. Путиннен лауазымның атауын өзгерту туралы сұрағанда, ол: «Біз Татарстан халқының кез келген таңдауын құрметтейміз. Солай болғандықтан, өздеріңіз шешесіздер, жарай ма?», — деп жауап берді.

2017 жылдың соңына қарай республика басшылығы аймақтың ең жоғары лауазымды тұлғасын «президент» деп атауға айрықша құқықты сақтап қалды, бұл федералдық заңның республика басшыларына арналған атау мерзімінің 2016 жылдың 1 қаңтарында аяқталуына қарамастан болды. Атау өзгеріссіз қалды, ал 2016 немесе 2017 жылдары оны өзгерту туралы ешқандай бастамалар немесе, тіпті, ұсыныстар жасалған жоқ. Татарстан басшылығы президент лауазымы және республиканың мемлекеттік жүйесінің басқа да конституциялық негіздері референдум арқылы бекітілгендіктен, ең жоғары лауазымды тұлғаның атауын өзгерту үшін референдум да өткізу керек деп тұжырымдайды. Дегенмен, кейбіреулер мұның қажет емес екенін айтады, себебі конституциялық заңдарды дауыс беру арқылы және республиканың Мемлекеттік кеңесі қабылдай алады. Республика басшылығы, сонымен қатар, РФ мен республика билік органдары арасындағы өкілеттіктерді ажырату туралы келісімді (мерзімі 2017 жылдың жазында аяқталған) Татарстан президенті жасасқандықтан, республика басшысының өзін президент деп атауға заңды құқығы бар екенін мәлімдеді. Ақыр аяғында, Татарстан басшылығы кез келген жағдайда 2015 жылы сайланған президенттің лауазымы оның өкілеттік мерзімі ішінде өзгертіле алмайды және тек 2020 жылғы сайлауда жаңа атаумен сайланған келесі аймақтық көшбасшыны ғана «басшы» немесе басқаша атауға болады деп санайды.

Нәтижесінде, республика федералды заңға сәйкес президент лауазымынан бас тартпағандықтан, ресми түрде 2016 жылдың 1 қаңтарынан бастап аймақтың конституциясы мен заңнамасы осы мәселе бойынша федералды заңнамаға қайшы келеді. Сонымен қатар, федералдық заңның өзі субъектілердің басшыларының президент атауына тыйым салу жергілікті өзін-өзі басқару органдарының шектелген өкілеттіктеріне қол сұғып, Ресей Федерациясының Конституциясына, атап айтқанда 11 және 77-баптарға қайшы келеді деген пікір бар:
{{cquote
|Ресей Федерациясының субъектілеріндегі мемлекеттік билікті олар құрған мемлекеттік органдар жүзеге асырады.
|author=РФ Конституциясы 11-бабының 2-тармағы.
}}
{{cquote
|Республикалардың, өлкелердің, облыстардың, федералдық маңызы бар қалалардың, автономиялы облыстардың және автономиялық округтердің мемлекеттік билік органдарының жүйесін Ресей Федерациясы субъектілері Ресей Федерациясының конституциялық жүйесінің негіздеріне және федералдық заңмен белгіленген мемлекеттік биліктің өкілді және атқарушы органдарын ұйымдастырудың жалпы қағидаттарына сәйкес дербес құрады.
|author=РФ Конституциясы 77-бабының 1-тармағы.
}}

Қазан федералды университетіндегі Халықаралық қатынастар институтының аймақтану кафедрасы доценті Азат Ахунов президенттердің атын өзгерту туралы заңның филологиялық мәселелерден тысқары шығатынына және оның мағынасы барлығына түсінікті екеніне сенімді. Ресей Федерациясы Коммунистік партиясының Татарстандағы фракциясының жетекшісі Хафиз Миргалимов та федералды шешімге наразылық білдірді: «Мен федералды орталықты мүлдем түсінбеймін. Оларда бұдан артық ешқандай жұмысы жоқ сияқты. Одан да, экономика мәселесін шешсін! ЖІӨ тоқырап тұр, бағалар шарықтап барады, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылықтар тонауда, жағдай өте ауыр, олар болса республика президенттерінің атын өзгерту идеясын ойлап тапты. Олардың шаруалары қанша? «Президент» ұғымы бас президентке кедергі келтіре ме?». Разил Уәлиев те осыған ұқсас ойларын айтты: «Жағдай күлкілі. Қандай да бір компанияның немесе ұйымның президенті болуға рұқсат беріледі, бірақ жетекші аймақтардың бірінің президенті болуға — болмайды».

11 жыл бойы президенттік мәртебе Татарстан саясаткерлері тарапынан 1992 жылы республикада жарияланған Татарстанның егемендігінің соңғы көрінісі ретінде қарастырылды.

2021 жылдың 27 қыркүйегінде Мемлекеттік Думаның қарауына аймақтық басқару туралы жаңа заң жобасы ұсынылды. Бастамада аймақ жетекшісі «басшы» деп аталуы керек, содан кейін Ресейдің субъектісі көрсетіледі. Бұл ретте, аймақтың тарихи, ұлттық және басқа да дәстүрлерін ескере отырып, «президенттен» басқа қосымша лауазым атауы берілуі мүмкін. Аймақтың ең жоғары атқарушы органының атауы «Ресей Федерациясы субъектісінің үкіметі» болады. Заң жобасы Татарстаннан басқа барлық аймақтарда мақұлданды. «Ресей Федерациясының субъектілеріндегі мемлекеттік билікті ұйымдастырудың жалпы қағидалары туралы» № 414-ФЗ Федералдық заңы Мемлекеттік Думамен қабылданып, [[Владимир Владимирович Путин|В. В. Путин]] 2021 жылдың 21 желтоқсанында қол қойды. 2023 жылдың 1 қаңтарына дейін «Татарстан президенті» лауазымының атауы «Татарстан басшысы» болып өзгертілуі тиіс еді. Рүстем Нұрғалиұлы республиканың заңды орындайтынын айтты, бірақ оның пікірі ескерілмеді.

2022 жылдың 23 желтоқсанында Татарстан Мемлекеттік Кеңесі конституциялық түзетулерді қабылдады, оған сәйкес республиканың қазіргі басшысы «президент» атауын сақтайды, ал оның мұрагері 2025 жылы қызметке кіріскеннен кейін ол «Татарстан Республикасы басшысы (Райысы)» деп аталатын болады. 2023 жылдың 6 қаңтарында Рүстем Нұрғалиұлы осы мәселе бойынша заңға қол қойды. Алайда, 26 қаңтарда Мемлекеттік кеңес конституциялық түзетулер аясында өтпелі кезеңнен бас тарту туралы шешім қабылдады, ал Минниханов сол күні заңға қол қойды. Осылайша, заң ресми жарияланған соң 10 күннен кейін лауазым 2023 жылдың 6 ақпанынан бастап ''Басшы (Райыс)'' деп аталады. 2023 жылдың 4 ақпанында Рустам Минниханов «Татарстан Президентінің Аппаратын» 6 ақпаннан бастап «Татарстан Райысының әкімшілігі» деп атайтын заңға қол қойды.

== Өкілеттігі ==
Ресей Федерациясының азаматын Татарстан басшысы етіп тағайындау республикадағы бүкілхалықтық сайлау нәтижелерімен анықталады. 2005 жылдан 2011 жылға дейін бұл тағайындауды [[Ресей президенті|Ресей Федерациясы Президентінің]] ұсынысы бойынша [[Татарстан Республикасының Мемлекеттік Кеңесі|Татарстан Мемлекеттік Кеңесі]] жүзеге асырды.

[[Татарстан Республикасының Конституциясы|Татарстан Республикасының Конституциясына]] сәйкес, 30 жасқа толған, азаматтығы (бодандығы) жоқ немесе шетелде тұруға ықтиярхаты жоқ және пассивті дауыс беру құқығы бар Ресей Федерациясының азаматы Татарстан Республикасының Райысы болып сайлана алады. Оның өкілеттік мерзімі бес жыл, ал қайта сайлану саны шектеусіз.

Татарстан Республикасы басшысының өкілеттіктері Татарстан Республикасы Конституциясындағы IV бөлімінің екінші тарауымен анықталады.

== Татарстан Республикасы басшыларының тізімі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |№
! rowspan=&quot;2&quot; |Кейіпі
! rowspan=&quot;2&quot; |ТАӘ &lt;br&gt;&lt;small&gt;(өмір сүру уақыты)&lt;/small&gt;
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |Өкілеттік мерзімі
! colspan=&quot;2&quot; |Билік ету ұзақтығы
! rowspan=&quot;2&quot; |Партиясы
|-
!'''күндері'''
!барлығы
|-
! colspan=&quot;8&quot; |Татарстан Республикасының президенттері
|-
! rowspan=&quot;4&quot; |1
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Сурет:RIAN archive 395745 President of the Republic of Tatarstan Mintimer Shaimiyev.jpg|99px]]
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев|Шәймиев Минтимер Шәріпұлы]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1937 туғ.)&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |4
|{{nobr|[[4 шілде]] [[1991 жыл|1991]]}} — {{nobr|[[3 сәуір]] [[1996 жыл|1996]]}}
|1735 күн
| rowspan=&quot;4&quot; |'''18 жыл 8 ай 21 день''' (6839 күн)
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]&lt;br&gt;[[Ресей — Біздің үйіміз]]&lt;br&gt;[[Бүкіл Ресей]]&lt;br&gt;[[Біртұтас Ресей]]
|-
|{{nobr|[[3 сәуір]] [[1996 жыл|1996]]}} — {{nobr|[[12 сәуір]] [[2001 жыл|2001]]}}
|1835 күн
|-
|{{nobr|[[12 сәуір]] [[2001 жыл|2001]]}} — {{nobr|[[25 наурыз]] [[2005 жыл|2005]]}}
|1443 күн
|-
|{{nobr|[[25 наурыз]] [[2005 жыл|2005]]}} — {{nobr|[[25 наурыз]] [[2010 жыл|2010]]}}
|1826 күн
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Сурет:Rustam Minnikhanov official portrait.jpg|99px]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Миңнеханов Рүстем Нұрғалиұлы]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;(1957 туғ.)&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; |3
|{{nobr|[[25 наурыз]] [[2010 жыл|2010]]}} — {{nobr|[[24 наурыз]] [[2015 жыл|2015]]}}
|1825 күн
| rowspan=&quot;3&quot; |'''12 жыл 10 ай 12 күн''' (4701 күн)
| rowspan=&quot;3&quot; |&lt;br&gt;[[Біртұтас Ресей]]&lt;br&gt;
|-
|{{nobr|[[18 қыркүйек]] [[2015 жыл|2015]]}} — {{nobr|[[18 қыркүйек]] [[2020 жыл|2020]]}}&lt;br&gt;(''уақытша міндетін атқарушы''&lt;br /&gt; 24 наурыз — 18 қыркүйек 2015)
|2005 күн
|-
|{{nobr|[[18 қыркүйек]] [[2020 жыл|2020]]}} — {{nobr|[[6 ақпан]] [[2023 жыл|2023]]}}
|871 день
|-
! colspan=&quot;8&quot; |Татарстан Республикасының Райысы
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Сурет:Rustam Minnikhanov official photo 06 (cropped).jpg|99px]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Миңнеханов Рүстем Нұрғалиұлы]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1957 туғ.)&lt;/small&gt;
|1
|[[6 ақпан]] [[2023 жыл|2023]] — [[19 қыркүйек]] [[2025 жыл|2025]]&lt;td&gt;{{age in days|2023|2|6|2025|9|19}} күн&lt;td rowspan=&quot;2&quot;&gt;'''{{Ұзақтығы|year=2010|day=25|month=3}}''' ({{age in days|2010|3|25}} күн)
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;br&gt;[[Біртұтас Ресей]]&lt;br&gt;
|-
|2
|19 қыркүйек 2025 бастап
|{{age in days|2025|9|19}} күн
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Татарстан басшылары]]
[[Санат:Татарстанның мемлекеттік құрылымы]]</text>
      <sha1>fxi5uz2q0bitjkayhzret6k0qycbz8w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606415</id>
      <parentid>3606414</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:55:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Лауазымның атауы */</comment>
      <origin>3606415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34560" sha1="bivx3ysk3wpx3cad6n23o5tbrbgbigw" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = Татарстан Республикасы Райысы
 |шынайы атауы     = {{lang-tt|Татарстан Республикасы Рәисе}}
 |ел               = Ресей
 |эмблема          = Standard for Tatarstan.svg{{!}}border
 |эмблема ені      = 120px
 |эмблеманың аты   = Татарстан Республикасы Райысының байрағы
 |қазіргі          = [[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Рүстем Миңнеханов]]
 |тағайындалған    = 2010 жылдың 25 наурызынан бастап
 |портреті         = Rustam Minnikhanov official photo 06 (cropped).jpg
 |портреттің ені   = 200px
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = {{байрақ|Татарстан}}
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = [[Қазан кіремілі|Қазан кіреміліндегі]] [[Президент сарайы (Қазан)|Президент сарайы]]
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = Республика тұрғындарының тікелей сайлауы арқылы
 |өкілеттігінің мерзімі = 5 жыл
 |айлығы           = айына 81 276 ₽ (2018)
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = КОКП Татарстан реском бірінші хатшысы
 |пайда болды      = 1991 жылы 12 маусым
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев]] (президент ретінде)&lt;br /&gt;[[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов]] (райыс ретінде)
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}
'''Татарстан Республикасы Райысы''' ({{lang-tt|Татарстан Республикасы Рәисе}}) — Республиканың (субъектінің, мемлекеттің) басшысы және [[Татарстан|Татарстандағы]] мемлекеттік биліктің атқарушы органдары жүйесін басқаратын ең жоғары лауазымды тұлға. 1991 жылдың 4 шілдесінен 2023 жылдың 6 ақпанына дейін республика басшысының лауазымы '''Татарстан Республикасының Президенті''' деп аталды.

Татарстан президенті лауазымы 1991 жылы құрылды, оның тұңғыш президенті [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев|Минтимер Шәймиев]] болды. 2023 жылы лауазымның атауы «басшы (райыс)» болып өзгертілді.

Татарстан басшысының резиденциясы — Татарстан Республикасының астанасы [[Қазан]] қаласында орналасқан [[Қазан кіремілі|Қазан кіреміліндегі]] [[Президент сарайы (Қазан)|Президент сарайы]].

Татарстанда биліктің нышаны болып Татарстан Республикасы басшысының (Райысының) қызметтік кабинеті мен резиденциялардың үстіне орналастырылған Байрағы. Байрақ — ортасында [[Татарстан елтаңбасы|Татарстанның мемлекеттік елтаңбасы]] бейнеленген [[Татарстан туы|Татарстанның мемлекеттік ту]] болып келеді.

== Тарихы ==
Татарстанның ең жоғары лауазымды тұлғасының жаңа лауазымы Республика Жоғарғы Кеңесі Төралқасы Төрағасының орнына белгіленді (Шаймиев бұл қызметті 1990 жылдан бері атқарып келді). 1991 жылы 12 маусымда [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев]] баламасыз негізде (басқа кандидаттар өз кандидатураларын алып тастағаннан кейін) халықтық сайлауда басым дауыспен Татарстанның тұңғыш президенті болып сайланды. Содан соң Минтемир Шаймиев 1996 мен 2001 жылдары баламасыз және баламалы халықтық сайлауда басым дауыспен қайта сайланды.

Ресей Федерациясындағы субъектілердің басшыларын тағайындаудың жаңа тәртібіне сәйкес, 2005 жылдың 25 наурызында Ресей президенті [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путиннің]] ұсынысы бойынша Татарстан Мемлекеттік кеңесі Минтимер Шәріпұлыны төртінші мерзімге Татарстан президенті етіп тағайындады. Минтимер Шәріпұлы Татарстан президенті қызметін 4 мерзім және 6862 күн (сол кезде Ресейдегі субъеклердің басшылары арасындағы рекордтық көрсеткіш) атқарды.

2009 жылдың желтоқсанында биліктегі «[[Біртұтас Ресей]]» партиясы қазіргі президент, премьер-министр және республика парламентінің спикері Минтимер Шәріпұлыны, Рүстем Нұрғалиұлыны және [[Фарит Хайруллаұлы Мұхамметшин|Фарит Мұхамметшинді]] Ресей президенті [[Дмитрий Анатольевич Медведев|Дмитрий Медведевке]] Татарстан президенті лауазымына кандидаттар ретінде ұсынды. 2010 жылдың 22 қаңтарында Минтемир Шаймиев Ресей президенті Дмитрий Медведевтен 2010 жылдың 25 наурызынан кейін оны тағы бір президенттік мерзімге қарастырмауды сұрады&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.gzt.ru/topnews/politics/-posle-otstavki-shaimiev-budet-rabotatj-na-/295450.html|title=После отставки Шаймиев будет работать на государство бесплатно|date=2010-03-12|publisher=GZT.ru|accessdate=2010-03-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100315150954/http://www.gzt.ru/topnews/politics/-posle-otstavki-shaimiev-budet-rabotatj-na-/295450.html|archivedate=2010-03-15|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 2010 жылдың 25 наурызында Ресей президенті ұсынған Рустам Миннихановты Татарстан Мемлекеттік кеңесі бірауыздан өкілеттікке тағайындап, Татарстанның екінші президенті қызметіне кірісті, ал Минтемир Шаймиев Татарстанның мемлекеттік кеңесшісі болып тағайындалды. 2015 жылдың қыркүйегінде Р.Н. Минниханов екінші мерзімге президент болып қайта сайланды.

Татарстан президенттері басқа елдерге ресми сапарлар жасайтын және әлі де жасап келеді, сондай-ақ жақын және алыс шетелдерден келген шетелдік мемлекет және үкімет басшыларын Қазан қаласында бірнеше рет қабылдады және әлі де қабылдайды. Мысалы, Татарстан президенті Минтимер Шәріпұлы [[АҚШ президенті]] [[Билл Клинтон|Билл Клинтонмен]] (1994 жылдың қазан айында, Татарстан егемендігін жариялағаннан кейін АҚШ-қа сапары кезінде және 1998 жылдың қазан айында Мәскеуде&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://shaimiev.tatar.ru/guide/show/3306 |title=Сотрудничество Татарстан — США |accessdate=2012-07-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131230235908/http://shaimiev.tatar.ru/guide/show/3306 |archivedate=2013-12-30 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;) және [[Қытай Халық Республикасының төрағасы]] [[Ху Цзиньтао|Ху Цзиньтаомен]] (2007 жылдың наурыз айында Қазан қаласында&lt;ref&gt;{{cite web|title=Переговоры председателя КНР с президентом Республики Татарстан РФ|url=http://www.chinaconsulate.khb.ru/rus/xwdt/t307532.htm|access-date=2019-12-23|archive-date=2020-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200127173403/http://www.chinaconsulate.khb.ru/rus/xwdt/t307532.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;) кездесті.

== Лауазымның атауы ==
2010 жылы Ресей Федерациясы бұрын президент атағын иеленген субъектілері басшыларының атын өзгерте бастады. Бұл үдерісті ресми түрде [[Шешен Республикасының басшысы|Шешенстан басшысы]] [[Рамзан Ахматұлы Қадыров|Рамзан Қадыров]] бастады, ол өзін президент деп атаудан бас тартатынын бірінші болып мәлімдеп, басқаларды да солай істеуге шақырды. Содан кейін Қадыров «Ресейде тек бір ғана мемлекет қайраткерінің президент деп аталуға құқығы бар» және «аймақтық президенттер шеруі» аяқталуы керек деп мәлімдеді. 2010 жылдың соңында президент Дмитрий Медведев Мемлекеттік Дума мен Федерация Кеңесі бекіткен Ресей Федерациясы субъектілерінің басшыларына өздерін президент деп атауға тыйым салатын заңға қол қойды, бұл қоғамда наразылық тудырды. Сонымен қатар, аймақтарға тарихи дәстүрлерге сәйкес, қабылдау мерзімін 2015 жылдың 1 қаңтарына дейін шектей отыра өз басшыларына лауазымдарының атауын таңдауға рұқсат етілді. 2013 жылдың соңына дейін тек Башқұртстан мен Татарстан ғана республика басшысының жаңа атауы жайлы заң шығармады. Содан кейін Татарстан президенті Рүстем Нұрғалиұлы бұл лауазымның атауы заңда белгіленген мерзімде өзгертілетінін мәлімдеді&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://club-rf.ru/16/news/32529 |title=Минниханов не будет президентом. 18 декабря 2013 |access-date=2015-01-02 |archive-date=2020-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027010507/http://club-rf.ru/16/news/32529 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Татарстанның тұңғыш президенті Минтимер Шәріпұлының айтуынша, «президент» атауын пайдалануға тыйым салатын заң жобалары бірнеше рет енгізілген&lt;ref name=&quot;business-gazeta2&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.business-gazeta.ru/article/122257/ |title=Госдума оставила Татарстану президента. Как минимум еще на год |access-date=2017-10-20 |archive-date=2019-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423035118/https://www.business-gazeta.ru/article/122257 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Бірінші рет заң жобасы Ресей Конституциясын бұзғаны үшін Мемлекеттік Дума тарапынан қабылданбады, екінші рет дәл осы себеппен Ресей үкіметі тарапынан қабылданбады, заң тек үшінші әрекетте ғана қабылданды. Конституцияның негізгі авторларының бірі, саяси қайраткер Сергей Шахрай да қабылданған заң конституциялық нормаларды бұзады деген ойға сенеді:
&lt;blockquote&gt;
Аймақтарға өз басшыларын қалай атау керектігін өз бетінше шешу құқығын беретін Ресей Конституциясын депутаттардың ешқайсысы естеріне алмады. Басшыларын қалай атайтындығы — бұл республиканың құқығы. Конституциялық Сот та, басқа ешкім де мұны жоққа шығара алмайды.
&lt;/blockquote&gt;

2014 жылдың соңына қарай Татарстан президент лауазымын қайта атау мәселесін шешпеген Ресей Федерациясының соңғы субъектісі болып қала берді (2015 жылдың 1 қаңтарынан бастап Башқұртстанда «президент» атауы «[[Башқұртстан Республикасы басшысы]]» деген атаумен алмастырылды). 2015 жылдың ақпанында республика басшыларының президент деп аталу мерзімін тағы бір жылға, 2016 жылдың 1 қаңтарына дейін ұзарту туралы федералды заң қабылданды&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.tatcenter.ru/news/143937/ |title=Путин подписал закон, обязывающий Татарстан до 2016 года выбрать новое название для должности президента |accessdate=2016-01-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170202005133/http://www.tatcenter.ru/news/143937/ |archivedate=2017-02-02 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&amp;prevDoc=102144202&amp;backlink=1&amp;&amp;nd=102367087 |title=Закон Российской Федерации № 4-ФЗ от 04.02.2015 |access-date=2016-01-03 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304201734/http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&amp;prevDoc=102144202&amp;backlink=1&amp;&amp;nd=102367087 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2015 жылдың 18 қыркүйегінде қайта сайланған Татарстан президенті Рүстем Нұрғалиұлының ұлықтау рәсімінде (инаугурация) бұрынғы президент Минтимер Шәріпұлы республика көшбасшысы атағын қорғап: «Адамдар президенттің өзін де, республикамыздың ең жоғары лауазымды тұлғасы — президент атауын да жақсы көреді! Бұл атау бізді берік біріктіреді. Неліктен екенін айтайын: себебі бұл сөзді татар немесе орыс тіліне аудару мүмкін емес. Міне, билік пен бедел осында!» Оның соңынан Татарстан мемлекеттік кеңесінің мәдениет жөніндегі комитетінің төрағасы [[Разил Исмағұлұлы Уәлиев|Разил Уәлиев]] пен басқа да бірнеше жоғары лауазымды шенеуніктер «президент» атауын сақтап қалуды жақтап сөйледі. Мемлекеттік Думадағы Татарстанның өкілі Илдар Гилмутдинов лауазымның атауын өзгерту мәселесі республика парламентінде 2015 жыл бойы көтерілмегенін хабарлады.

Ресей президенті Владимир Путин аймақтың ең жоғары лауазымды тұлғасының атауы — аймақ тұрғындарының мәселесі екенін мәлімдеді: Ресей федералды мемлекет болғандықтан, «президент» атауын жоққа шығаруға болмайды. Владимир Путиннің ұстанымын «[[Әділ Ресей]]» партиясының жетекшісі [[Сергей Михайлович Миронов|Сергей Миронов]] қолдады. 2015 жылдың 17 желтоқсанында баспасөз мәслихаты кезінде В. В. Путиннен лауазымның атауын өзгерту туралы сұрағанда, ол: «Біз Татарстан халқының кез келген таңдауын құрметтейміз. Солай болғандықтан, өздеріңіз шешесіздер, жарай ма?», — деп жауап берді.

2017 жылдың соңына қарай республика басшылығы аймақтың ең жоғары лауазымды тұлғасын «президент» деп атауға айрықша құқықты сақтап қалды, бұл федералдық заңның республика басшыларына арналған атау мерзімінің 2016 жылдың 1 қаңтарында аяқталуына қарамастан болды&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tat.versia.ru/tatarstan-vcepilsya-zubami-v-nazvanie-dolzhnosti |title=Президент из принципа. Татарстан вцепился зубами в название должности |access-date=2016-12-04 |archive-date=2017-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170819234426/https://tat.versia.ru/tatarstan-vcepilsya-zubami-v-nazvanie-dolzhnosti |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Атау өзгеріссіз қалды, ал 2016 немесе 2017 жылдары оны өзгерту туралы ешқандай бастамалар немесе, тіпті, ұсыныстар жасалған жоқ. Татарстан басшылығы президент лауазымы және республиканың мемлекеттік жүйесінің басқа да конституциялық негіздері референдум арқылы бекітілгендіктен, ең жоғары лауазымды тұлғаның атауын өзгерту үшін референдум да өткізу керек деп тұжырымдайды. Дегенмен, кейбіреулер мұның қажет емес екенін айтады, себебі конституциялық заңдарды дауыс беру арқылы және республиканың Мемлекеттік кеңесі қабылдай алады. Республика басшылығы, сонымен қатар, РФ мен республика билік органдары арасындағы өкілеттіктерді ажырату туралы келісімді (мерзімі 2017 жылдың жазында аяқталған) Татарстан президенті жасасқандықтан, республика басшысының өзін президент деп атауға заңды құқығы бар екенін мәлімдеді. Ақыр аяғында, Татарстан басшылығы кез келген жағдайда 2015 жылы сайланған президенттің лауазымы оның өкілеттік мерзімі ішінде өзгертіле алмайды және тек 2020 жылғы сайлауда жаңа атаумен сайланған келесі аймақтық көшбасшыны ғана «басшы» немесе басқаша атауға болады деп санайды.

Нәтижесінде, республика федералды заңға сәйкес президент лауазымынан бас тартпағандықтан, ресми түрде 2016 жылдың 1 қаңтарынан бастап аймақтың конституциясы мен заңнамасы осы мәселе бойынша федералды заңнамаға қайшы келеді. Сонымен қатар, федералдық заңның өзі субъектілердің басшыларының президент атауына тыйым салу жергілікті өзін-өзі басқару органдарының шектелген өкілеттіктеріне қол сұғып, Ресей Федерациясының Конституциясына, атап айтқанда 11 және 77-баптарға қайшы келеді деген пікір бар:
{{cquote
|Ресей Федерациясының субъектілеріндегі мемлекеттік билікті олар құрған мемлекеттік органдар жүзеге асырады.
|author=РФ Конституциясы 11-бабының 2-тармағы.
}}
{{cquote
|Республикалардың, өлкелердің, облыстардың, федералдық маңызы бар қалалардың, автономиялы облыстардың және автономиялық округтердің мемлекеттік билік органдарының жүйесін Ресей Федерациясы субъектілері Ресей Федерациясының конституциялық жүйесінің негіздеріне және федералдық заңмен белгіленген мемлекеттік биліктің өкілді және атқарушы органдарын ұйымдастырудың жалпы қағидаттарына сәйкес дербес құрады.
|author=РФ Конституциясы 77-бабының 1-тармағы.
}}

Қазан федералды университетіндегі Халықаралық қатынастар институтының аймақтану кафедрасы доценті Азат Ахунов президенттердің атын өзгерту туралы заңның филологиялық мәселелерден тысқары шығатынына және оның мағынасы барлығына түсінікті екеніне сенімді. Ресей Федерациясы Коммунистік партиясының Татарстандағы фракциясының жетекшісі Хафиз Миргалимов та федералды шешімге наразылық білдірді: «Мен федералды орталықты мүлдем түсінбеймін. Оларда бұдан артық ешқандай жұмысы жоқ сияқты. Одан да, экономика мәселесін шешсін! ЖІӨ тоқырап тұр, бағалар шарықтап барады, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылықтар тонауда, жағдай өте ауыр, олар болса республика президенттерінің атын өзгерту идеясын ойлап тапты. Олардың шаруалары қанша? «Президент» ұғымы бас президентке кедергі келтіре ме?». Разил Уәлиев те осыған ұқсас ойларын айтты: «Жағдай күлкілі. Қандай да бір компанияның немесе ұйымның президенті болуға рұқсат беріледі, бірақ жетекші аймақтардың бірінің президенті болуға — болмайды».

11 жыл бойы президенттік мәртебе Татарстан саясаткерлері тарапынан 1992 жылы республикада жарияланған Татарстанның егемендігінің соңғы көрінісі ретінде қарастырылды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://novayagazeta.ru/articles/2021/12/13/vozvrashchenie-kazanskogo-khana|title=Возвращение казанского хана|access-date=2023-03-20|archive-date=2021-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20211217160205/https://novayagazeta.ru/articles/2021/12/13/vozvrashchenie-kazanskogo-khana|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

2021 жылдың 27 қыркүйегінде Мемлекеттік Думаның қарауына аймақтық басқару туралы жаңа заң жобасы ұсынылды. Бастамада аймақ жетекшісі «басшы» деп аталуы керек, содан кейін Ресейдің субъектісі көрсетіледі. Бұл ретте, аймақтың тарихи, ұлттық және басқа да дәстүрлерін ескере отырып, «президенттен» басқа қосымша лауазым атауы берілуі мүмкін. Аймақтың ең жоғары атқарушы органының атауы «Ресей Федерациясы субъектісінің үкіметі» болады. Заң жобасы Татарстаннан басқа барлық аймақтарда мақұлданды. «Ресей Федерациясының субъектілеріндегі мемлекеттік билікті ұйымдастырудың жалпы қағидалары туралы» № 414-ФЗ Федералдық заңы Мемлекеттік Думамен қабылданып, [[Владимир Владимирович Путин|В. В. Путин]] 2021 жылдың 21 желтоқсанында қол қойды. 2023 жылдың 1 қаңтарына дейін «Татарстан президенті» лауазымының атауы «Татарстан басшысы» болып өзгертілуі тиіс еді. Рүстем Нұрғалиұлы республиканың заңды орындайтынын айтты, бірақ оның пікірі ескерілмеді.

2022 жылдың 23 желтоқсанында Татарстан Мемлекеттік Кеңесі конституциялық түзетулерді қабылдады, оған сәйкес республиканың қазіргі басшысы «президент» атауын сақтайды, ал оның мұрагері 2025 жылы қызметке кіріскеннен кейін ол «Татарстан Республикасы Райысы» деп аталатын болады&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.svoboda.org/a/dolzhnostj-prezidenta-tatarstana-budet-nazyvatjsya-glava-rais-/32190388.html|title=Должность президента Татарстана будет называться &quot;Глава — Раис&quot;|website=Радио Свобода|access-date=2023-01-19|archive-date=2023-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119173201/https://www.svoboda.org/a/dolzhnostj-prezidenta-tatarstana-budet-nazyvatjsya-glava-rais-/32190388.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2023 жылдың 6 қаңтарында Рүстем Нұрғалиұлы осы мәселе бойынша заңға қол қойды. Алайда, 26 қаңтарда Мемлекеттік кеңес конституциялық түзетулер аясында өтпелі кезеңнен бас тарту туралы шешім қабылдады, ал Минниханов сол күні заңға қол қойды. Осылайша, заң ресми жарияланған соң 10 күннен кейін лауазым 2023 жылдың 6 ақпанынан бастап ''Райыс'' деп аталады. 2023 жылдың 4 ақпанында Рустам Минниханов «Татарстан Президентінің Аппаратын» 6 ақпаннан бастап «Татарстан Райысының әкімшілігі» деп атайтын заңға қол қойды&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://116.ru/text/politics/2023/02/04/72032972/ |title=Теперь везде раис: Минниханов подписал новый указ из-за лишения Татарстана президентства |access-date=2023-02-04 |archive-date=2023-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230204181208/https://116.ru/text/politics/2023/02/04/72032972/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Өкілеттігі ==
Ресей Федерациясының азаматын Татарстан басшысы етіп тағайындау республикадағы бүкілхалықтық сайлау нәтижелерімен анықталады. 2005 жылдан 2011 жылға дейін бұл тағайындауды [[Ресей президенті|Ресей Федерациясы Президентінің]] ұсынысы бойынша [[Татарстан Республикасының Мемлекеттік Кеңесі|Татарстан Мемлекеттік Кеңесі]] жүзеге асырды.

[[Татарстан Республикасының Конституциясы|Татарстан Республикасының Конституциясына]] сәйкес, 30 жасқа толған, азаматтығы (бодандығы) жоқ немесе шетелде тұруға ықтиярхаты жоқ және пассивті дауыс беру құқығы бар Ресей Федерациясының азаматы Татарстан Республикасының Райысы болып сайлана алады. Оның өкілеттік мерзімі бес жыл, ал қайта сайлану саны шектеусіз.

Татарстан Республикасы басшысының өкілеттіктері Татарстан Республикасы Конституциясындағы IV бөлімінің екінші тарауымен анықталады.

== Татарстан Республикасы басшыларының тізімі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |№
! rowspan=&quot;2&quot; |Кейіпі
! rowspan=&quot;2&quot; |ТАӘ &lt;br&gt;&lt;small&gt;(өмір сүру уақыты)&lt;/small&gt;
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |Өкілеттік мерзімі
! colspan=&quot;2&quot; |Билік ету ұзақтығы
! rowspan=&quot;2&quot; |Партиясы
|-
!'''күндері'''
!барлығы
|-
! colspan=&quot;8&quot; |Татарстан Республикасының президенттері
|-
! rowspan=&quot;4&quot; |1
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Сурет:RIAN archive 395745 President of the Republic of Tatarstan Mintimer Shaimiyev.jpg|99px]]
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев|Шәймиев Минтимер Шәріпұлы]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1937 туғ.)&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |4
|{{nobr|[[4 шілде]] [[1991 жыл|1991]]}} — {{nobr|[[3 сәуір]] [[1996 жыл|1996]]}}
|1735 күн
| rowspan=&quot;4&quot; |'''18 жыл 8 ай 21 день''' (6839 күн)
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]&lt;br&gt;[[Ресей — Біздің үйіміз]]&lt;br&gt;[[Бүкіл Ресей]]&lt;br&gt;[[Біртұтас Ресей]]
|-
|{{nobr|[[3 сәуір]] [[1996 жыл|1996]]}} — {{nobr|[[12 сәуір]] [[2001 жыл|2001]]}}
|1835 күн
|-
|{{nobr|[[12 сәуір]] [[2001 жыл|2001]]}} — {{nobr|[[25 наурыз]] [[2005 жыл|2005]]}}
|1443 күн
|-
|{{nobr|[[25 наурыз]] [[2005 жыл|2005]]}} — {{nobr|[[25 наурыз]] [[2010 жыл|2010]]}}
|1826 күн
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Сурет:Rustam Minnikhanov official portrait.jpg|99px]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Миңнеханов Рүстем Нұрғалиұлы]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;(1957 туғ.)&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; |3
|{{nobr|[[25 наурыз]] [[2010 жыл|2010]]}} — {{nobr|[[24 наурыз]] [[2015 жыл|2015]]}}
|1825 күн
| rowspan=&quot;3&quot; |'''12 жыл 10 ай 12 күн''' (4701 күн)
| rowspan=&quot;3&quot; |&lt;br&gt;[[Біртұтас Ресей]]&lt;br&gt;
|-
|{{nobr|[[18 қыркүйек]] [[2015 жыл|2015]]}} — {{nobr|[[18 қыркүйек]] [[2020 жыл|2020]]}}&lt;br&gt;(''уақытша міндетін атқарушы''&lt;br /&gt; 24 наурыз — 18 қыркүйек 2015)
|2005 күн
|-
|{{nobr|[[18 қыркүйек]] [[2020 жыл|2020]]}} — {{nobr|[[6 ақпан]] [[2023 жыл|2023]]}}
|871 день
|-
! colspan=&quot;8&quot; |Татарстан Республикасының Райысы
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Сурет:Rustam Minnikhanov official photo 06 (cropped).jpg|99px]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Миңнеханов Рүстем Нұрғалиұлы]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1957 туғ.)&lt;/small&gt;
|1
|[[6 ақпан]] [[2023 жыл|2023]] — [[19 қыркүйек]] [[2025 жыл|2025]]&lt;td&gt;{{age in days|2023|2|6|2025|9|19}} күн&lt;td rowspan=&quot;2&quot;&gt;'''{{Ұзақтығы|year=2010|day=25|month=3}}''' ({{age in days|2010|3|25}} күн)
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;br&gt;[[Біртұтас Ресей]]&lt;br&gt;
|-
|2
|19 қыркүйек 2025 бастап
|{{age in days|2025|9|19}} күн
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Татарстан басшылары]]
[[Санат:Татарстанның мемлекеттік құрылымы]]</text>
      <sha1>bivx3ysk3wpx3cad6n23o5tbrbgbigw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606417</id>
      <parentid>3606415</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T18:00:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Лауазымның атауы */</comment>
      <origin>3606417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34324" sha1="sbpt7r6qeg8drvgxsh66ha2b7m8s8h3" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = Татарстан Республикасы Райысы
 |шынайы атауы     = {{lang-tt|Татарстан Республикасы Рәисе}}
 |ел               = Ресей
 |эмблема          = Standard for Tatarstan.svg{{!}}border
 |эмблема ені      = 120px
 |эмблеманың аты   = Татарстан Республикасы Райысының байрағы
 |қазіргі          = [[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Рүстем Миңнеханов]]
 |тағайындалған    = 2010 жылдың 25 наурызынан бастап
 |портреті         = Rustam Minnikhanov official photo 06 (cropped).jpg
 |портреттің ені   = 200px
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = {{байрақ|Татарстан}}
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = [[Қазан кіремілі|Қазан кіреміліндегі]] [[Президент сарайы (Қазан)|Президент сарайы]]
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = Республика тұрғындарының тікелей сайлауы арқылы
 |өкілеттігінің мерзімі = 5 жыл
 |айлығы           = айына 81 276 ₽ (2018)
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = КОКП Татарстан реском бірінші хатшысы
 |пайда болды      = 1991 жылы 12 маусым
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев]] (президент ретінде)&lt;br /&gt;[[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов]] (райыс ретінде)
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}
'''Татарстан Республикасы Райысы''' ({{lang-tt|Татарстан Республикасы Рәисе}}) — Республиканың (субъектінің, мемлекеттің) басшысы және [[Татарстан|Татарстандағы]] мемлекеттік биліктің атқарушы органдары жүйесін басқаратын ең жоғары лауазымды тұлға. 1991 жылдың 4 шілдесінен 2023 жылдың 6 ақпанына дейін республика басшысының лауазымы '''Татарстан Республикасының Президенті''' деп аталды.

Татарстан президенті лауазымы 1991 жылы құрылды, оның тұңғыш президенті [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев|Минтимер Шәймиев]] болды. 2023 жылы лауазымның атауы «басшы (райыс)» болып өзгертілді.

Татарстан басшысының резиденциясы — Татарстан Республикасының астанасы [[Қазан]] қаласында орналасқан [[Қазан кіремілі|Қазан кіреміліндегі]] [[Президент сарайы (Қазан)|Президент сарайы]].

Татарстанда биліктің нышаны болып Татарстан Республикасы басшысының (Райысының) қызметтік кабинеті мен резиденциялардың үстіне орналастырылған Байрағы. Байрақ — ортасында [[Татарстан елтаңбасы|Татарстанның мемлекеттік елтаңбасы]] бейнеленген [[Татарстан туы|Татарстанның мемлекеттік ту]] болып келеді.

== Тарихы ==
Татарстанның ең жоғары лауазымды тұлғасының жаңа лауазымы Республика Жоғарғы Кеңесі Төралқасы Төрағасының орнына белгіленді (Шаймиев бұл қызметті 1990 жылдан бері атқарып келді). 1991 жылы 12 маусымда [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев]] баламасыз негізде (басқа кандидаттар өз кандидатураларын алып тастағаннан кейін) халықтық сайлауда басым дауыспен Татарстанның тұңғыш президенті болып сайланды. Содан соң Минтемир Шаймиев 1996 мен 2001 жылдары баламасыз және баламалы халықтық сайлауда басым дауыспен қайта сайланды.

Ресей Федерациясындағы субъектілердің басшыларын тағайындаудың жаңа тәртібіне сәйкес, 2005 жылдың 25 наурызында Ресей президенті [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путиннің]] ұсынысы бойынша Татарстан Мемлекеттік кеңесі Минтимер Шәріпұлыны төртінші мерзімге Татарстан президенті етіп тағайындады. Минтимер Шәріпұлы Татарстан президенті қызметін 4 мерзім және 6862 күн (сол кезде Ресейдегі субъеклердің басшылары арасындағы рекордтық көрсеткіш) атқарды.

2009 жылдың желтоқсанында биліктегі «[[Біртұтас Ресей]]» партиясы қазіргі президент, премьер-министр және республика парламентінің спикері Минтимер Шәріпұлыны, Рүстем Нұрғалиұлыны және [[Фарит Хайруллаұлы Мұхамметшин|Фарит Мұхамметшинді]] Ресей президенті [[Дмитрий Анатольевич Медведев|Дмитрий Медведевке]] Татарстан президенті лауазымына кандидаттар ретінде ұсынды. 2010 жылдың 22 қаңтарында Минтемир Шаймиев Ресей президенті Дмитрий Медведевтен 2010 жылдың 25 наурызынан кейін оны тағы бір президенттік мерзімге қарастырмауды сұрады&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.gzt.ru/topnews/politics/-posle-otstavki-shaimiev-budet-rabotatj-na-/295450.html|title=После отставки Шаймиев будет работать на государство бесплатно|date=2010-03-12|publisher=GZT.ru|accessdate=2010-03-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100315150954/http://www.gzt.ru/topnews/politics/-posle-otstavki-shaimiev-budet-rabotatj-na-/295450.html|archivedate=2010-03-15|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 2010 жылдың 25 наурызында Ресей президенті ұсынған Рустам Миннихановты Татарстан Мемлекеттік кеңесі бірауыздан өкілеттікке тағайындап, Татарстанның екінші президенті қызметіне кірісті, ал Минтемир Шаймиев Татарстанның мемлекеттік кеңесшісі болып тағайындалды. 2015 жылдың қыркүйегінде Р.Н. Минниханов екінші мерзімге президент болып қайта сайланды.

Татарстан президенттері басқа елдерге ресми сапарлар жасайтын және әлі де жасап келеді, сондай-ақ жақын және алыс шетелдерден келген шетелдік мемлекет және үкімет басшыларын Қазан қаласында бірнеше рет қабылдады және әлі де қабылдайды. Мысалы, Татарстан президенті Минтимер Шәріпұлы [[АҚШ президенті]] [[Билл Клинтон|Билл Клинтонмен]] (1994 жылдың қазан айында, Татарстан егемендігін жариялағаннан кейін АҚШ-қа сапары кезінде және 1998 жылдың қазан айында Мәскеуде&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://shaimiev.tatar.ru/guide/show/3306 |title=Сотрудничество Татарстан — США |accessdate=2012-07-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131230235908/http://shaimiev.tatar.ru/guide/show/3306 |archivedate=2013-12-30 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;) және [[Қытай Халық Республикасының төрағасы]] [[Ху Цзиньтао|Ху Цзиньтаомен]] (2007 жылдың наурыз айында Қазан қаласында&lt;ref&gt;{{cite web|title=Переговоры председателя КНР с президентом Республики Татарстан РФ|url=http://www.chinaconsulate.khb.ru/rus/xwdt/t307532.htm|access-date=2019-12-23|archive-date=2020-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200127173403/http://www.chinaconsulate.khb.ru/rus/xwdt/t307532.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;) кездесті.

== Лауазымның атауы ==
2010 жылы Ресей Федерациясы бұрын президент атағын иеленген субъектілері басшыларының атын өзгерте бастады. Бұл үдерісті ресми түрде [[Шешен Республикасының басшысы|Шешенстан басшысы]] [[Рамзан Ахматұлы Қадыров|Рамзан Қадыров]] бастады, ол өзін президент деп атаудан бас тартатынын бірінші болып мәлімдеп, басқаларды да солай істеуге шақырды. Содан кейін Қадыров «Ресейде тек бір ғана мемлекет қайраткерінің президент деп аталуға құқығы бар» және «аймақтық президенттер шеруі» аяқталуы керек деп мәлімдеді. 2010 жылдың соңында президент Дмитрий Медведев Мемлекеттік Дума мен Федерация Кеңесі бекіткен Ресей Федерациясы субъектілерінің басшыларына өздерін президент деп атауға тыйым салатын заңға қол қойды, бұл қоғамда наразылық тудырды. Сонымен қатар, аймақтарға тарихи дәстүрлерге сәйкес, қабылдау мерзімін 2015 жылдың 1 қаңтарына дейін шектей отыра өз басшыларына лауазымдарының атауын таңдауға рұқсат етілді. 2013 жылдың соңына дейін тек Башқұртстан мен Татарстан ғана республика басшысының жаңа атауы жайлы заң шығармады. Содан кейін Татарстан президенті Рүстем Нұрғалиұлы бұл лауазымның атауы заңда белгіленген мерзімде өзгертілетінін мәлімдеді&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://club-rf.ru/16/news/32529 |title=Минниханов не будет президентом. 18 декабря 2013 |access-date=2015-01-02 |archive-date=2020-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027010507/http://club-rf.ru/16/news/32529 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Татарстанның тұңғыш президенті Минтимер Шәріпұлының айтуынша, «президент» атауын пайдалануға тыйым салатын заң жобалары бірнеше рет енгізілген&lt;ref name=&quot;business-gazeta2&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.business-gazeta.ru/article/122257/ |title=Госдума оставила Татарстану президента. Как минимум еще на год |access-date=2017-10-20 |archive-date=2019-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423035118/https://www.business-gazeta.ru/article/122257 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Бірінші рет заң жобасы Ресей Конституциясын бұзғаны үшін Мемлекеттік Дума тарапынан қабылданбады, екінші рет дәл осы себеппен Ресей үкіметі тарапынан қабылданбады, заң тек үшінші әрекетте ғана қабылданды. Конституцияның негізгі авторларының бірі, саяси қайраткер Сергей Шахрай да қабылданған заң конституциялық нормаларды бұзады деген ойға сенеді:
&lt;blockquote&gt;
Аймақтарға өз басшыларын қалай атау керектігін өз бетінше шешу құқығын беретін Ресей Конституциясын депутаттардың ешқайсысы естеріне алмады. Басшыларын қалай атайтындығы — бұл республиканың құқығы. Конституциялық Сот та, басқа ешкім де мұны жоққа шығара алмайды.
&lt;/blockquote&gt;

2014 жылдың соңына қарай Татарстан президент лауазымын қайта атау мәселесін шешпеген Ресей Федерациясының соңғы субъектісі болып қала берді (2015 жылдың 1 қаңтарынан бастап Башқұртстанда «президент» атауы «[[Башқұртстан Республикасы басшысы]]» деген атаумен алмастырылды). 2015 жылдың ақпанында республика басшыларының президент деп аталу мерзімін тағы бір жылға, 2016 жылдың 1 қаңтарына дейін ұзарту туралы федералды заң қабылданды&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.tatcenter.ru/news/143937/ |title=Путин подписал закон, обязывающий Татарстан до 2016 года выбрать новое название для должности президента |accessdate=2016-01-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170202005133/http://www.tatcenter.ru/news/143937/ |archivedate=2017-02-02 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&amp;prevDoc=102144202&amp;backlink=1&amp;&amp;nd=102367087 |title=Закон Российской Федерации № 4-ФЗ от 04.02.2015 |access-date=2016-01-03 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304201734/http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&amp;prevDoc=102144202&amp;backlink=1&amp;&amp;nd=102367087 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2015 жылдың 18 қыркүйегінде қайта сайланған Татарстан президенті Рүстем Нұрғалиұлының ұлықтау рәсімінде (инаугурация) бұрынғы президент Минтимер Шәріпұлы республика көшбасшысы атағын қорғап: «Адамдар президенттің өзін де, республикамыздың ең жоғары лауазымды тұлғасы — президент атауын да жақсы көреді! Бұл атау бізді берік біріктіреді. Неліктен екенін айтайын: себебі бұл сөзді татар немесе орыс тіліне аудару мүмкін емес. Міне, билік пен бедел осында!» Оның соңынан Татарстан мемлекеттік кеңесінің мәдениет жөніндегі комитетінің төрағасы [[Разил Исмағұлұлы Уәлиев|Разил Уәлиев]] пен басқа да бірнеше жоғары лауазымды шенеуніктер «президент» атауын сақтап қалуды жақтап сөйледі. Мемлекеттік Думадағы Татарстанның өкілі Илдар Гилмутдинов лауазымның атауын өзгерту мәселесі республика парламентінде 2015 жыл бойы көтерілмегенін хабарлады.

Ресей президенті Владимир Путин аймақтың ең жоғары лауазымды тұлғасының атауы — аймақ тұрғындарының мәселесі екенін мәлімдеді: Ресей федералды мемлекет болғандықтан, «президент» атауын жоққа шығаруға болмайды. Владимир Путиннің ұстанымын «[[Әділ Ресей]]» партиясының жетекшісі [[Сергей Михайлович Миронов|Сергей Миронов]] қолдады. 2015 жылдың 17 желтоқсанында баспасөз мәслихаты кезінде В. В. Путиннен лауазымның атауын өзгерту туралы сұрағанда, ол: «Біз Татарстан халқының кез келген таңдауын құрметтейміз. Солай болғандықтан, өздеріңіз шешесіздер, жарай ма?», — деп жауап берді.

2017 жылдың соңына қарай республика басшылығы аймақтың ең жоғары лауазымды тұлғасын «президент» деп атауға айрықша құқықты сақтап қалды, бұл федералдық заңның республика басшыларына арналған атау мерзімінің 2016 жылдың 1 қаңтарында аяқталуына қарамастан болды&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tat.versia.ru/tatarstan-vcepilsya-zubami-v-nazvanie-dolzhnosti |title=Президент из принципа. Татарстан вцепился зубами в название должности |access-date=2016-12-04 |archive-date=2017-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170819234426/https://tat.versia.ru/tatarstan-vcepilsya-zubami-v-nazvanie-dolzhnosti |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Атау өзгеріссіз қалды, ал 2016 немесе 2017 жылдары оны өзгерту туралы ешқандай бастамалар немесе, тіпті, ұсыныстар жасалған жоқ. Татарстан басшылығы президент лауазымы және республиканың мемлекеттік жүйесінің басқа да конституциялық негіздері референдум арқылы бекітілгендіктен, ең жоғары лауазымды тұлғаның атауын өзгерту үшін референдум да өткізу керек деп тұжырымдайды. Дегенмен, кейбіреулер мұның қажет емес екенін айтады, себебі конституциялық заңдарды дауыс беру арқылы және республиканың Мемлекеттік кеңесі қабылдай алады. Республика басшылығы, сонымен қатар, РФ мен республика билік органдары арасындағы өкілеттіктерді ажырату туралы келісімді (мерзімі 2017 жылдың жазында аяқталған) Татарстан президенті жасасқандықтан, республика басшысының өзін президент деп атауға заңды құқығы бар екенін мәлімдеді. Ақыр аяғында, Татарстан басшылығы кез келген жағдайда 2015 жылы сайланған президенттің лауазымы оның өкілеттік мерзімі ішінде өзгертіле алмайды және тек 2020 жылғы сайлауда жаңа атаумен сайланған келесі аймақтық көшбасшыны ғана «басшы» немесе басқаша атауға болады деп санайды.

Нәтижесінде, республика федералды заңға сәйкес президент лауазымынан бас тартпағандықтан, ресми түрде 2016 жылдың 1 қаңтарынан бастап аймақтың конституциясы мен заңнамасы осы мәселе бойынша федералды заңнамаға қайшы келеді. Сонымен қатар, федералдық заңның өзі субъектілердің басшыларының президент атауына тыйым салу жергілікті өзін-өзі басқару органдарының шектелген өкілеттіктеріне қол сұғып, Ресей Федерациясының Конституциясына, атап айтқанда 11 және 77-баптарға қайшы келеді деген пікір бар:
{{cquote
|Ресей Федерациясының субъектілеріндегі мемлекеттік билікті олар құрған мемлекеттік органдар жүзеге асырады.
|author=РФ Конституциясы 11-бабының 2-тармағы.
}}
{{cquote
|Республикалардың, өлкелердің, облыстардың, федералдық маңызы бар қалалардың, автономиялы облыстардың және автономиялық округтердің мемлекеттік билік органдарының жүйесін Ресей Федерациясы субъектілері Ресей Федерациясының конституциялық жүйесінің негіздеріне және федералдық заңмен белгіленген мемлекеттік биліктің өкілді және атқарушы органдарын ұйымдастырудың жалпы қағидаттарына сәйкес дербес құрады.
|author=РФ Конституциясы 77-бабының 1-тармағы.
}}

Қазан федералды университетіндегі Халықаралық қатынастар институтының аймақтану кафедрасы доценті Азат Ахунов президенттердің атын өзгерту туралы заңның филологиялық мәселелерден тысқары шығатынына және оның мағынасы барлығына түсінікті екеніне сенімді. Ресей Федерациясы Коммунистік партиясының Татарстандағы фракциясының жетекшісі Хафиз Миргалимов та федералды шешімге наразылық білдірді: «Мен федералды орталықты мүлдем түсінбеймін. Оларда бұдан артық ешқандай жұмысы жоқ сияқты. Одан да, экономика мәселесін шешсін! ЖІӨ тоқырап тұр, бағалар шарықтап барады, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылықтар тонауда, жағдай өте ауыр, олар болса республика президенттерінің атын өзгерту идеясын ойлап тапты. Олардың шаруалары қанша? «Президент» ұғымы бас президентке кедергі келтіре ме?». Разил Уәлиев те осыған ұқсас ойларын айтты: «Жағдай күлкілі. Қандай да бір компанияның немесе ұйымның президенті болуға рұқсат беріледі, бірақ жетекші аймақтардың бірінің президенті болуға — болмайды».

11 жыл бойы президенттік мәртебе Татарстан саясаткерлері тарапынан 1992 жылы республикада жарияланған Татарстанның егемендігінің соңғы көрінісі ретінде қарастырылды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://novayagazeta.ru/articles/2021/12/13/vozvrashchenie-kazanskogo-khana|title=Возвращение казанского хана|access-date=2023-03-20|archive-date=2021-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20211217160205/https://novayagazeta.ru/articles/2021/12/13/vozvrashchenie-kazanskogo-khana|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

2021 жылдың 27 қыркүйегінде Мемлекеттік Думаның қарауына аймақтық басқару туралы жаңа заң жобасы ұсынылды. Бастамада аймақ жетекшісі «басшы» деп аталуы керек, содан кейін Ресейдің субъектісі көрсетіледі. Бұл ретте, аймақтың тарихи, ұлттық және басқа да дәстүрлерін ескере отырып, «президенттен» басқа қосымша лауазым атауы берілуі мүмкін. Аймақтың ең жоғары атқарушы органының атауы «Ресей Федерациясы субъектісінің үкіметі» болады. Заң жобасы Татарстаннан басқа барлық аймақтарда мақұлданды. «Ресей Федерациясының субъектілеріндегі мемлекеттік билікті ұйымдастырудың жалпы қағидалары туралы» № 414-ФЗ Федералдық заңы Мемлекеттік Думамен қабылданып, [[Владимир Владимирович Путин|В. В. Путин]] 2021 жылдың 21 желтоқсанында қол қойды. 2023 жылдың 1 қаңтарына дейін «Татарстан президенті» лауазымының атауы «Татарстан басшысы» болып өзгертілуі тиіс еді. Рүстем Нұрғалиұлы республиканың заңды орындайтынын айтты, бірақ оның пікірі ескерілмеді.

2022 жылдың 23 желтоқсанында Татарстан Мемлекеттік Кеңесі конституциялық түзетулерді қабылдады, оған сәйкес республиканың қазіргі басшысы «президент» атауын сақтайды, ал оның мұрагері 2025 жылы қызметке кіріскеннен кейін ол «Татарстан Республикасы Райысы» деп аталатын болады&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=kk|url=https://kazislam.kz/2022/12/rajys-degen-kim-tatarlar-ony-ne-ushin-tangdady/|title=“Райыс” деген кім? Татарлар оны не үшін таңдады?|website=KAZISLAM.kz|date=2022-12-27||accessdate=2026-05-18|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2023 жылдың 6 қаңтарында Рүстем Нұрғалиұлы осы мәселе бойынша заңға қол қойды. Алайда, 26 қаңтарда Мемлекеттік кеңес конституциялық түзетулер аясында өтпелі кезеңнен бас тарту туралы шешім қабылдады, ал Минниханов сол күні заңға қол қойды. Осылайша, заң ресми жарияланған соң 10 күннен кейін лауазым 2023 жылдың 6 ақпанынан бастап ''Райыс'' деп аталады. 2023 жылдың 4 ақпанында Рустам Минниханов «Татарстан Президентінің Аппаратын» 6 ақпаннан бастап «Татарстан Райысының әкімшілігі» деп атайтын заңға қол қойды&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://116.ru/text/politics/2023/02/04/72032972/ |title=Теперь везде раис: Минниханов подписал новый указ из-за лишения Татарстана президентства |access-date=2023-02-04 |archive-date=2023-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230204181208/https://116.ru/text/politics/2023/02/04/72032972/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Өкілеттігі ==
Ресей Федерациясының азаматын Татарстан басшысы етіп тағайындау республикадағы бүкілхалықтық сайлау нәтижелерімен анықталады. 2005 жылдан 2011 жылға дейін бұл тағайындауды [[Ресей президенті|Ресей Федерациясы Президентінің]] ұсынысы бойынша [[Татарстан Республикасының Мемлекеттік Кеңесі|Татарстан Мемлекеттік Кеңесі]] жүзеге асырды.

[[Татарстан Республикасының Конституциясы|Татарстан Республикасының Конституциясына]] сәйкес, 30 жасқа толған, азаматтығы (бодандығы) жоқ немесе шетелде тұруға ықтиярхаты жоқ және пассивті дауыс беру құқығы бар Ресей Федерациясының азаматы Татарстан Республикасының Райысы болып сайлана алады. Оның өкілеттік мерзімі бес жыл, ал қайта сайлану саны шектеусіз.

Татарстан Республикасы басшысының өкілеттіктері Татарстан Республикасы Конституциясындағы IV бөлімінің екінші тарауымен анықталады.

== Татарстан Республикасы басшыларының тізімі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |№
! rowspan=&quot;2&quot; |Кейіпі
! rowspan=&quot;2&quot; |ТАӘ &lt;br&gt;&lt;small&gt;(өмір сүру уақыты)&lt;/small&gt;
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |Өкілеттік мерзімі
! colspan=&quot;2&quot; |Билік ету ұзақтығы
! rowspan=&quot;2&quot; |Партиясы
|-
!'''күндері'''
!барлығы
|-
! colspan=&quot;8&quot; |Татарстан Республикасының президенттері
|-
! rowspan=&quot;4&quot; |1
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Сурет:RIAN archive 395745 President of the Republic of Tatarstan Mintimer Shaimiyev.jpg|99px]]
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев|Шәймиев Минтимер Шәріпұлы]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1937 туғ.)&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |4
|{{nobr|[[4 шілде]] [[1991 жыл|1991]]}} — {{nobr|[[3 сәуір]] [[1996 жыл|1996]]}}
|1735 күн
| rowspan=&quot;4&quot; |'''18 жыл 8 ай 21 день''' (6839 күн)
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]&lt;br&gt;[[Ресей — Біздің үйіміз]]&lt;br&gt;[[Бүкіл Ресей]]&lt;br&gt;[[Біртұтас Ресей]]
|-
|{{nobr|[[3 сәуір]] [[1996 жыл|1996]]}} — {{nobr|[[12 сәуір]] [[2001 жыл|2001]]}}
|1835 күн
|-
|{{nobr|[[12 сәуір]] [[2001 жыл|2001]]}} — {{nobr|[[25 наурыз]] [[2005 жыл|2005]]}}
|1443 күн
|-
|{{nobr|[[25 наурыз]] [[2005 жыл|2005]]}} — {{nobr|[[25 наурыз]] [[2010 жыл|2010]]}}
|1826 күн
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Сурет:Rustam Minnikhanov official portrait.jpg|99px]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Миңнеханов Рүстем Нұрғалиұлы]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;(1957 туғ.)&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; |3
|{{nobr|[[25 наурыз]] [[2010 жыл|2010]]}} — {{nobr|[[24 наурыз]] [[2015 жыл|2015]]}}
|1825 күн
| rowspan=&quot;3&quot; |'''12 жыл 10 ай 12 күн''' (4701 күн)
| rowspan=&quot;3&quot; |&lt;br&gt;[[Біртұтас Ресей]]&lt;br&gt;
|-
|{{nobr|[[18 қыркүйек]] [[2015 жыл|2015]]}} — {{nobr|[[18 қыркүйек]] [[2020 жыл|2020]]}}&lt;br&gt;(''уақытша міндетін атқарушы''&lt;br /&gt; 24 наурыз — 18 қыркүйек 2015)
|2005 күн
|-
|{{nobr|[[18 қыркүйек]] [[2020 жыл|2020]]}} — {{nobr|[[6 ақпан]] [[2023 жыл|2023]]}}
|871 день
|-
! colspan=&quot;8&quot; |Татарстан Республикасының Райысы
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Сурет:Rustam Minnikhanov official photo 06 (cropped).jpg|99px]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Миңнеханов Рүстем Нұрғалиұлы]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1957 туғ.)&lt;/small&gt;
|1
|[[6 ақпан]] [[2023 жыл|2023]] — [[19 қыркүйек]] [[2025 жыл|2025]]&lt;td&gt;{{age in days|2023|2|6|2025|9|19}} күн&lt;td rowspan=&quot;2&quot;&gt;'''{{Ұзақтығы|year=2010|day=25|month=3}}''' ({{age in days|2010|3|25}} күн)
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;br&gt;[[Біртұтас Ресей]]&lt;br&gt;
|-
|2
|19 қыркүйек 2025 бастап
|{{age in days|2025|9|19}} күн
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Татарстан басшылары]]
[[Санат:Татарстанның мемлекеттік құрылымы]]</text>
      <sha1>sbpt7r6qeg8drvgxsh66ha2b7m8s8h3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606422</id>
      <parentid>3606417</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T18:08:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Лауазымның атауы */</comment>
      <origin>3606422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34564" sha1="44b8ktc3co7wgai4iz4e6la5io6dxb2" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = Татарстан Республикасы Райысы
 |шынайы атауы     = {{lang-tt|Татарстан Республикасы Рәисе}}
 |ел               = Ресей
 |эмблема          = Standard for Tatarstan.svg{{!}}border
 |эмблема ені      = 120px
 |эмблеманың аты   = Татарстан Республикасы Райысының байрағы
 |қазіргі          = [[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Рүстем Миңнеханов]]
 |тағайындалған    = 2010 жылдың 25 наурызынан бастап
 |портреті         = Rustam Minnikhanov official photo 06 (cropped).jpg
 |портреттің ені   = 200px
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = {{байрақ|Татарстан}}
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = [[Қазан кіремілі|Қазан кіреміліндегі]] [[Президент сарайы (Қазан)|Президент сарайы]]
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = Республика тұрғындарының тікелей сайлауы арқылы
 |өкілеттігінің мерзімі = 5 жыл
 |айлығы           = айына 81 276 ₽ (2018)
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = КОКП Татарстан реском бірінші хатшысы
 |пайда болды      = 1991 жылы 12 маусым
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев]] (президент ретінде)&lt;br /&gt;[[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов]] (райыс ретінде)
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}
'''Татарстан Республикасы Райысы''' ({{lang-tt|Татарстан Республикасы Рәисе}}) — Республиканың (субъектінің, мемлекеттің) басшысы және [[Татарстан|Татарстандағы]] мемлекеттік биліктің атқарушы органдары жүйесін басқаратын ең жоғары лауазымды тұлға. 1991 жылдың 4 шілдесінен 2023 жылдың 6 ақпанына дейін республика басшысының лауазымы '''Татарстан Республикасының Президенті''' деп аталды.

Татарстан президенті лауазымы 1991 жылы құрылды, оның тұңғыш президенті [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев|Минтимер Шәймиев]] болды. 2023 жылы лауазымның атауы «басшы (райыс)» болып өзгертілді.

Татарстан басшысының резиденциясы — Татарстан Республикасының астанасы [[Қазан]] қаласында орналасқан [[Қазан кіремілі|Қазан кіреміліндегі]] [[Президент сарайы (Қазан)|Президент сарайы]].

Татарстанда биліктің нышаны болып Татарстан Республикасы басшысының (Райысының) қызметтік кабинеті мен резиденциялардың үстіне орналастырылған Байрағы. Байрақ — ортасында [[Татарстан елтаңбасы|Татарстанның мемлекеттік елтаңбасы]] бейнеленген [[Татарстан туы|Татарстанның мемлекеттік ту]] болып келеді.

== Тарихы ==
Татарстанның ең жоғары лауазымды тұлғасының жаңа лауазымы Республика Жоғарғы Кеңесі Төралқасы Төрағасының орнына белгіленді (Шаймиев бұл қызметті 1990 жылдан бері атқарып келді). 1991 жылы 12 маусымда [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев]] баламасыз негізде (басқа кандидаттар өз кандидатураларын алып тастағаннан кейін) халықтық сайлауда басым дауыспен Татарстанның тұңғыш президенті болып сайланды. Содан соң Минтемир Шаймиев 1996 мен 2001 жылдары баламасыз және баламалы халықтық сайлауда басым дауыспен қайта сайланды.

Ресей Федерациясындағы субъектілердің басшыларын тағайындаудың жаңа тәртібіне сәйкес, 2005 жылдың 25 наурызында Ресей президенті [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путиннің]] ұсынысы бойынша Татарстан Мемлекеттік кеңесі Минтимер Шәріпұлыны төртінші мерзімге Татарстан президенті етіп тағайындады. Минтимер Шәріпұлы Татарстан президенті қызметін 4 мерзім және 6862 күн (сол кезде Ресейдегі субъеклердің басшылары арасындағы рекордтық көрсеткіш) атқарды.

2009 жылдың желтоқсанында биліктегі «[[Біртұтас Ресей]]» партиясы қазіргі президент, премьер-министр және республика парламентінің спикері Минтимер Шәріпұлыны, Рүстем Нұрғалиұлыны және [[Фарит Хайруллаұлы Мұхамметшин|Фарит Мұхамметшинді]] Ресей президенті [[Дмитрий Анатольевич Медведев|Дмитрий Медведевке]] Татарстан президенті лауазымына кандидаттар ретінде ұсынды. 2010 жылдың 22 қаңтарында Минтемир Шаймиев Ресей президенті Дмитрий Медведевтен 2010 жылдың 25 наурызынан кейін оны тағы бір президенттік мерзімге қарастырмауды сұрады&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.gzt.ru/topnews/politics/-posle-otstavki-shaimiev-budet-rabotatj-na-/295450.html|title=После отставки Шаймиев будет работать на государство бесплатно|date=2010-03-12|publisher=GZT.ru|accessdate=2010-03-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100315150954/http://www.gzt.ru/topnews/politics/-posle-otstavki-shaimiev-budet-rabotatj-na-/295450.html|archivedate=2010-03-15|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 2010 жылдың 25 наурызында Ресей президенті ұсынған Рустам Миннихановты Татарстан Мемлекеттік кеңесі бірауыздан өкілеттікке тағайындап, Татарстанның екінші президенті қызметіне кірісті, ал Минтемир Шаймиев Татарстанның мемлекеттік кеңесшісі болып тағайындалды. 2015 жылдың қыркүйегінде Р.Н. Минниханов екінші мерзімге президент болып қайта сайланды.

Татарстан президенттері басқа елдерге ресми сапарлар жасайтын және әлі де жасап келеді, сондай-ақ жақын және алыс шетелдерден келген шетелдік мемлекет және үкімет басшыларын Қазан қаласында бірнеше рет қабылдады және әлі де қабылдайды. Мысалы, Татарстан президенті Минтимер Шәріпұлы [[АҚШ президенті]] [[Билл Клинтон|Билл Клинтонмен]] (1994 жылдың қазан айында, Татарстан егемендігін жариялағаннан кейін АҚШ-қа сапары кезінде және 1998 жылдың қазан айында Мәскеуде&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://shaimiev.tatar.ru/guide/show/3306 |title=Сотрудничество Татарстан — США |accessdate=2012-07-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131230235908/http://shaimiev.tatar.ru/guide/show/3306 |archivedate=2013-12-30 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;) және [[Қытай Халық Республикасының төрағасы]] [[Ху Цзиньтао|Ху Цзиньтаомен]] (2007 жылдың наурыз айында Қазан қаласында&lt;ref&gt;{{cite web|title=Переговоры председателя КНР с президентом Республики Татарстан РФ|url=http://www.chinaconsulate.khb.ru/rus/xwdt/t307532.htm|access-date=2019-12-23|archive-date=2020-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200127173403/http://www.chinaconsulate.khb.ru/rus/xwdt/t307532.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;) кездесті.

== Лауазымның атауы ==
2010 жылы Ресей Федерациясы бұрын президент атағын иеленген субъектілері басшыларының атын өзгерте бастады. Бұл үдерісті ресми түрде [[Шешен Республикасының басшысы|Шешенстан басшысы]] [[Рамзан Ахматұлы Қадыров|Рамзан Қадыров]] бастады, ол өзін президент деп атаудан бас тартатынын бірінші болып мәлімдеп, басқаларды да солай істеуге шақырды. Содан кейін Қадыров «Ресейде тек бір ғана мемлекет қайраткерінің президент деп аталуға құқығы бар» және «аймақтық президенттер шеруі» аяқталуы керек деп мәлімдеді. 2010 жылдың соңында президент Дмитрий Медведев Мемлекеттік Дума мен Федерация Кеңесі бекіткен Ресей Федерациясы субъектілерінің басшыларына өздерін президент деп атауға тыйым салатын заңға қол қойды, бұл қоғамда наразылық тудырды. Сонымен қатар, аймақтарға тарихи дәстүрлерге сәйкес, қабылдау мерзімін 2015 жылдың 1 қаңтарына дейін шектей отыра өз басшыларына лауазымдарының атауын таңдауға рұқсат етілді. 2013 жылдың соңына дейін тек Башқұртстан мен Татарстан ғана республика басшысының жаңа атауы жайлы заң шығармады. Содан кейін Татарстан президенті Рүстем Нұрғалиұлы бұл лауазымның атауы заңда белгіленген мерзімде өзгертілетінін мәлімдеді&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://club-rf.ru/16/news/32529 |title=Минниханов не будет президентом. 18 декабря 2013 |access-date=2015-01-02 |archive-date=2020-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027010507/http://club-rf.ru/16/news/32529 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Татарстанның тұңғыш президенті Минтимер Шәріпұлының айтуынша, «президент» атауын пайдалануға тыйым салатын заң жобалары бірнеше рет енгізілген&lt;ref name=&quot;business-gazeta2&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.business-gazeta.ru/article/122257/ |title=Госдума оставила Татарстану президента. Как минимум еще на год |access-date=2017-10-20 |archive-date=2019-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423035118/https://www.business-gazeta.ru/article/122257 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Бірінші рет заң жобасы Ресей Конституциясын бұзғаны үшін Мемлекеттік Дума тарапынан қабылданбады, екінші рет дәл осы себеппен Ресей үкіметі тарапынан қабылданбады, заң тек үшінші әрекетте ғана қабылданды. Конституцияның негізгі авторларының бірі, саяси қайраткер Сергей Шахрай да қабылданған заң конституциялық нормаларды бұзады деген ойға сенеді:
&lt;blockquote&gt;
Аймақтарға өз басшыларын қалай атау керектігін өз бетінше шешу құқығын беретін Ресей Конституциясын депутаттардың ешқайсысы естеріне алмады. Басшыларын қалай атайтындығы — бұл республиканың құқығы. Конституциялық Сот та, басқа ешкім де мұны жоққа шығара алмайды.
&lt;/blockquote&gt;

2014 жылдың соңына қарай Татарстан президент лауазымын қайта атау мәселесін шешпеген Ресей Федерациясының соңғы субъектісі болып қала берді (2015 жылдың 1 қаңтарынан бастап Башқұртстанда «президент» атауы «[[Башқұртстан Республикасы басшысы]]» деген атаумен алмастырылды). 2015 жылдың ақпанында республика басшыларының президент деп аталу мерзімін тағы бір жылға, 2016 жылдың 1 қаңтарына дейін ұзарту туралы федералды заң қабылданды&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.tatcenter.ru/news/143937/ |title=Путин подписал закон, обязывающий Татарстан до 2016 года выбрать новое название для должности президента |accessdate=2016-01-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170202005133/http://www.tatcenter.ru/news/143937/ |archivedate=2017-02-02 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&amp;prevDoc=102144202&amp;backlink=1&amp;&amp;nd=102367087 |title=Закон Российской Федерации № 4-ФЗ от 04.02.2015 |access-date=2016-01-03 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304201734/http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&amp;prevDoc=102144202&amp;backlink=1&amp;&amp;nd=102367087 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2015 жылдың 18 қыркүйегінде қайта сайланған Татарстан президенті Рүстем Нұрғалиұлының ұлықтау рәсімінде (инаугурация) бұрынғы президент Минтимер Шәріпұлы республика көшбасшысы атағын қорғап: «Адамдар президенттің өзін де, республикамыздың ең жоғары лауазымды тұлғасы — президент атауын да жақсы көреді! Бұл атау бізді берік біріктіреді. Неліктен екенін айтайын: себебі бұл сөзді татар немесе орыс тіліне аудару мүмкін емес. Міне, билік пен бедел осында!» Оның соңынан Татарстан мемлекеттік кеңесінің мәдениет жөніндегі комитетінің төрағасы [[Разил Исмағұлұлы Уәлиев|Разил Уәлиев]] пен басқа да бірнеше жоғары лауазымды шенеуніктер «президент» атауын сақтап қалуды жақтап сөйледі. Мемлекеттік Думадағы Татарстанның өкілі Илдар Гилмутдинов лауазымның атауын өзгерту мәселесі республика парламентінде 2015 жыл бойы көтерілмегенін хабарлады.

Ресей президенті Владимир Путин аймақтың ең жоғары лауазымды тұлғасының атауы — аймақ тұрғындарының мәселесі екенін мәлімдеді: Ресей федералды мемлекет болғандықтан, «президент» атауын жоққа шығаруға болмайды. Владимир Путиннің ұстанымын «[[Әділ Ресей]]» партиясының жетекшісі [[Сергей Михайлович Миронов|Сергей Миронов]] қолдады. 2015 жылдың 17 желтоқсанында баспасөз мәслихаты кезінде В. В. Путиннен лауазымның атауын өзгерту туралы сұрағанда, ол: «Біз Татарстан халқының кез келген таңдауын құрметтейміз. Солай болғандықтан, өздеріңіз шешесіздер, жарай ма?», — деп жауап берді.

2017 жылдың соңына қарай республика басшылығы аймақтың ең жоғары лауазымды тұлғасын «президент» деп атауға айрықша құқықты сақтап қалды, бұл федералдық заңның республика басшыларына арналған атау мерзімінің 2016 жылдың 1 қаңтарында аяқталуына қарамастан болды&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tat.versia.ru/tatarstan-vcepilsya-zubami-v-nazvanie-dolzhnosti |title=Президент из принципа. Татарстан вцепился зубами в название должности |access-date=2016-12-04 |archive-date=2017-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170819234426/https://tat.versia.ru/tatarstan-vcepilsya-zubami-v-nazvanie-dolzhnosti |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Атау өзгеріссіз қалды, ал 2016 немесе 2017 жылдары оны өзгерту туралы ешқандай бастамалар немесе, тіпті, ұсыныстар жасалған жоқ. Татарстан басшылығы президент лауазымы және республиканың мемлекеттік жүйесінің басқа да конституциялық негіздері референдум арқылы бекітілгендіктен, ең жоғары лауазымды тұлғаның атауын өзгерту үшін референдум да өткізу керек деп тұжырымдайды. Дегенмен, кейбіреулер мұның қажет емес екенін айтады, себебі конституциялық заңдарды дауыс беру арқылы және республиканың Мемлекеттік кеңесі қабылдай алады. Республика басшылығы, сонымен қатар, РФ мен республика билік органдары арасындағы өкілеттіктерді ажырату туралы келісімді (мерзімі 2017 жылдың жазында аяқталған) Татарстан президенті жасасқандықтан, республика басшысының өзін президент деп атауға заңды құқығы бар екенін мәлімдеді&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=kk|url=https://abai.kz/post/141916|title=Қазан мен Мәскеу айқасы: Татарстан Ресейден бөліне ме?|website=ABAI.kz|date=2021-10-27||accessdate=2026-05-18|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ақыр аяғында, Татарстан басшылығы кез келген жағдайда 2015 жылы сайланған президенттің лауазымы оның өкілеттік мерзімі ішінде өзгертіле алмайды және тек 2020 жылғы сайлауда жаңа атаумен сайланған келесі аймақтық көшбасшыны ғана «басшы» немесе басқаша атауға болады деп санайды.

Нәтижесінде, республика федералды заңға сәйкес президент лауазымынан бас тартпағандықтан, ресми түрде 2016 жылдың 1 қаңтарынан бастап аймақтың конституциясы мен заңнамасы осы мәселе бойынша федералды заңнамаға қайшы келеді. Сонымен қатар, федералдық заңның өзі субъектілердің басшыларының президент атауына тыйым салу жергілікті өзін-өзі басқару органдарының шектелген өкілеттіктеріне қол сұғып, Ресей Федерациясының Конституциясына, атап айтқанда 11 және 77-баптарға қайшы келеді деген пікір бар:
{{cquote
|Ресей Федерациясының субъектілеріндегі мемлекеттік билікті олар құрған мемлекеттік органдар жүзеге асырады.
|author=РФ Конституциясы 11-бабының 2-тармағы.
}}
{{cquote
|Республикалардың, өлкелердің, облыстардың, федералдық маңызы бар қалалардың, автономиялы облыстардың және автономиялық округтердің мемлекеттік билік органдарының жүйесін Ресей Федерациясы субъектілері Ресей Федерациясының конституциялық жүйесінің негіздеріне және федералдық заңмен белгіленген мемлекеттік биліктің өкілді және атқарушы органдарын ұйымдастырудың жалпы қағидаттарына сәйкес дербес құрады.
|author=РФ Конституциясы 77-бабының 1-тармағы.
}}

Қазан федералды университетіндегі Халықаралық қатынастар институтының аймақтану кафедрасы доценті Азат Ахунов президенттердің атын өзгерту туралы заңның филологиялық мәселелерден тысқары шығатынына және оның мағынасы барлығына түсінікті екеніне сенімді. Ресей Федерациясы Коммунистік партиясының Татарстандағы фракциясының жетекшісі Хафиз Миргалимов та федералды шешімге наразылық білдірді: «Мен федералды орталықты мүлдем түсінбеймін. Оларда бұдан артық ешқандай жұмысы жоқ сияқты. Одан да, экономика мәселесін шешсін! ЖІӨ тоқырап тұр, бағалар шарықтап барады, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылықтар тонауда, жағдай өте ауыр, олар болса республика президенттерінің атын өзгерту идеясын ойлап тапты. Олардың шаруалары қанша? «Президент» ұғымы бас президентке кедергі келтіре ме?». Разил Уәлиев те осыған ұқсас ойларын айтты: «Жағдай күлкілі. Қандай да бір компанияның немесе ұйымның президенті болуға рұқсат беріледі, бірақ жетекші аймақтардың бірінің президенті болуға — болмайды».

11 жыл бойы президенттік мәртебе Татарстан саясаткерлері тарапынан 1992 жылы республикада жарияланған Татарстанның егемендігінің соңғы көрінісі ретінде қарастырылды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://novayagazeta.ru/articles/2021/12/13/vozvrashchenie-kazanskogo-khana|title=Возвращение казанского хана|access-date=2023-03-20|archive-date=2021-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20211217160205/https://novayagazeta.ru/articles/2021/12/13/vozvrashchenie-kazanskogo-khana|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

2021 жылдың 27 қыркүйегінде Мемлекеттік Думаның қарауына аймақтық басқару туралы жаңа заң жобасы ұсынылды. Бастамада аймақ жетекшісі «басшы» деп аталуы керек, содан кейін Ресейдің субъектісі көрсетіледі. Бұл ретте, аймақтың тарихи, ұлттық және басқа да дәстүрлерін ескере отырып, «президенттен» басқа қосымша лауазым атауы берілуі мүмкін. Аймақтың ең жоғары атқарушы органының атауы «Ресей Федерациясы субъектісінің үкіметі» болады. Заң жобасы Татарстаннан басқа барлық аймақтарда мақұлданды. «Ресей Федерациясының субъектілеріндегі мемлекеттік билікті ұйымдастырудың жалпы қағидалары туралы» № 414-ФЗ Федералдық заңы Мемлекеттік Думамен қабылданып, [[Владимир Владимирович Путин|В. В. Путин]] 2021 жылдың 21 желтоқсанында қол қойды. 2023 жылдың 1 қаңтарына дейін «Татарстан президенті» лауазымының атауы «Татарстан басшысы» болып өзгертілуі тиіс еді. Рүстем Нұрғалиұлы республиканың заңды орындайтынын айтты, бірақ оның пікірі ескерілмеді.

2022 жылдың 23 желтоқсанында Татарстан Мемлекеттік Кеңесі конституциялық түзетулерді қабылдады, оған сәйкес республиканың қазіргі басшысы «президент» атауын сақтайды, ал оның мұрагері 2025 жылы қызметке кіріскеннен кейін ол «Татарстан Республикасы Райысы» деп аталатын болады&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=kk|url=https://kazislam.kz/2022/12/rajys-degen-kim-tatarlar-ony-ne-ushin-tangdady/|title=“Райыс” деген кім? Татарлар оны не үшін таңдады?|website=KAZISLAM.kz|date=2022-12-27||accessdate=2026-05-18|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2023 жылдың 6 қаңтарында Рүстем Нұрғалиұлы осы мәселе бойынша заңға қол қойды. Алайда, 26 қаңтарда Мемлекеттік кеңес конституциялық түзетулер аясында өтпелі кезеңнен бас тарту туралы шешім қабылдады, ал Минниханов сол күні заңға қол қойды. Осылайша, заң ресми жарияланған соң 10 күннен кейін лауазым 2023 жылдың 6 ақпанынан бастап ''Райыс'' деп аталады. 2023 жылдың 4 ақпанында Рустам Минниханов «Татарстан Президентінің Аппаратын» 6 ақпаннан бастап «Татарстан Райысының әкімшілігі» деп атайтын заңға қол қойды&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://116.ru/text/politics/2023/02/04/72032972/ |title=Теперь везде раис: Минниханов подписал новый указ из-за лишения Татарстана президентства |access-date=2023-02-04 |archive-date=2023-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230204181208/https://116.ru/text/politics/2023/02/04/72032972/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Өкілеттігі ==
Ресей Федерациясының азаматын Татарстан басшысы етіп тағайындау республикадағы бүкілхалықтық сайлау нәтижелерімен анықталады. 2005 жылдан 2011 жылға дейін бұл тағайындауды [[Ресей президенті|Ресей Федерациясы Президентінің]] ұсынысы бойынша [[Татарстан Республикасының Мемлекеттік Кеңесі|Татарстан Мемлекеттік Кеңесі]] жүзеге асырды.

[[Татарстан Республикасының Конституциясы|Татарстан Республикасының Конституциясына]] сәйкес, 30 жасқа толған, азаматтығы (бодандығы) жоқ немесе шетелде тұруға ықтиярхаты жоқ және пассивті дауыс беру құқығы бар Ресей Федерациясының азаматы Татарстан Республикасының Райысы болып сайлана алады. Оның өкілеттік мерзімі бес жыл, ал қайта сайлану саны шектеусіз.

Татарстан Республикасы басшысының өкілеттіктері Татарстан Республикасы Конституциясындағы IV бөлімінің екінші тарауымен анықталады.

== Татарстан Республикасы басшыларының тізімі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |№
! rowspan=&quot;2&quot; |Кейіпі
! rowspan=&quot;2&quot; |ТАӘ &lt;br&gt;&lt;small&gt;(өмір сүру уақыты)&lt;/small&gt;
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |Өкілеттік мерзімі
! colspan=&quot;2&quot; |Билік ету ұзақтығы
! rowspan=&quot;2&quot; |Партиясы
|-
!'''күндері'''
!барлығы
|-
! colspan=&quot;8&quot; |Татарстан Республикасының президенттері
|-
! rowspan=&quot;4&quot; |1
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Сурет:RIAN archive 395745 President of the Republic of Tatarstan Mintimer Shaimiyev.jpg|99px]]
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев|Шәймиев Минтимер Шәріпұлы]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1937 туғ.)&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |4
|{{nobr|[[4 шілде]] [[1991 жыл|1991]]}} — {{nobr|[[3 сәуір]] [[1996 жыл|1996]]}}
|1735 күн
| rowspan=&quot;4&quot; |'''18 жыл 8 ай 21 день''' (6839 күн)
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]&lt;br&gt;[[Ресей — Біздің үйіміз]]&lt;br&gt;[[Бүкіл Ресей]]&lt;br&gt;[[Біртұтас Ресей]]
|-
|{{nobr|[[3 сәуір]] [[1996 жыл|1996]]}} — {{nobr|[[12 сәуір]] [[2001 жыл|2001]]}}
|1835 күн
|-
|{{nobr|[[12 сәуір]] [[2001 жыл|2001]]}} — {{nobr|[[25 наурыз]] [[2005 жыл|2005]]}}
|1443 күн
|-
|{{nobr|[[25 наурыз]] [[2005 жыл|2005]]}} — {{nobr|[[25 наурыз]] [[2010 жыл|2010]]}}
|1826 күн
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Сурет:Rustam Minnikhanov official portrait.jpg|99px]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Миңнеханов Рүстем Нұрғалиұлы]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;(1957 туғ.)&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; |3
|{{nobr|[[25 наурыз]] [[2010 жыл|2010]]}} — {{nobr|[[24 наурыз]] [[2015 жыл|2015]]}}
|1825 күн
| rowspan=&quot;3&quot; |'''12 жыл 10 ай 12 күн''' (4701 күн)
| rowspan=&quot;3&quot; |&lt;br&gt;[[Біртұтас Ресей]]&lt;br&gt;
|-
|{{nobr|[[18 қыркүйек]] [[2015 жыл|2015]]}} — {{nobr|[[18 қыркүйек]] [[2020 жыл|2020]]}}&lt;br&gt;(''уақытша міндетін атқарушы''&lt;br /&gt; 24 наурыз — 18 қыркүйек 2015)
|2005 күн
|-
|{{nobr|[[18 қыркүйек]] [[2020 жыл|2020]]}} — {{nobr|[[6 ақпан]] [[2023 жыл|2023]]}}
|871 день
|-
! colspan=&quot;8&quot; |Татарстан Республикасының Райысы
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Сурет:Rustam Minnikhanov official photo 06 (cropped).jpg|99px]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Миңнеханов Рүстем Нұрғалиұлы]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1957 туғ.)&lt;/small&gt;
|1
|[[6 ақпан]] [[2023 жыл|2023]] — [[19 қыркүйек]] [[2025 жыл|2025]]&lt;td&gt;{{age in days|2023|2|6|2025|9|19}} күн&lt;td rowspan=&quot;2&quot;&gt;'''{{Ұзақтығы|year=2010|day=25|month=3}}''' ({{age in days|2010|3|25}} күн)
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;br&gt;[[Біртұтас Ресей]]&lt;br&gt;
|-
|2
|19 қыркүйек 2025 бастап
|{{age in days|2025|9|19}} күн
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Татарстан басшылары]]
[[Санат:Татарстанның мемлекеттік құрылымы]]</text>
      <sha1>44b8ktc3co7wgai4iz4e6la5io6dxb2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606425</id>
      <parentid>3606422</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T18:13:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Лауазымның атауы */</comment>
      <origin>3606425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34790" sha1="7fkpcs48oh22akvw2slv553e01i6lyf" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = Татарстан Республикасы Райысы
 |шынайы атауы     = {{lang-tt|Татарстан Республикасы Рәисе}}
 |ел               = Ресей
 |эмблема          = Standard for Tatarstan.svg{{!}}border
 |эмблема ені      = 120px
 |эмблеманың аты   = Татарстан Республикасы Райысының байрағы
 |қазіргі          = [[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Рүстем Миңнеханов]]
 |тағайындалған    = 2010 жылдың 25 наурызынан бастап
 |портреті         = Rustam Minnikhanov official photo 06 (cropped).jpg
 |портреттің ені   = 200px
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = {{байрақ|Татарстан}}
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = [[Қазан кіремілі|Қазан кіреміліндегі]] [[Президент сарайы (Қазан)|Президент сарайы]]
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = Республика тұрғындарының тікелей сайлауы арқылы
 |өкілеттігінің мерзімі = 5 жыл
 |айлығы           = айына 81 276 ₽ (2018)
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = КОКП Татарстан реском бірінші хатшысы
 |пайда болды      = 1991 жылы 12 маусым
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев]] (президент ретінде)&lt;br /&gt;[[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов]] (райыс ретінде)
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}
'''Татарстан Республикасы Райысы''' ({{lang-tt|Татарстан Республикасы Рәисе}}) — Республиканың (субъектінің, мемлекеттің) басшысы және [[Татарстан|Татарстандағы]] мемлекеттік биліктің атқарушы органдары жүйесін басқаратын ең жоғары лауазымды тұлға. 1991 жылдың 4 шілдесінен 2023 жылдың 6 ақпанына дейін республика басшысының лауазымы '''Татарстан Республикасының Президенті''' деп аталды.

Татарстан президенті лауазымы 1991 жылы құрылды, оның тұңғыш президенті [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев|Минтимер Шәймиев]] болды. 2023 жылы лауазымның атауы «басшы (райыс)» болып өзгертілді.

Татарстан басшысының резиденциясы — Татарстан Республикасының астанасы [[Қазан]] қаласында орналасқан [[Қазан кіремілі|Қазан кіреміліндегі]] [[Президент сарайы (Қазан)|Президент сарайы]].

Татарстанда биліктің нышаны болып Татарстан Республикасы басшысының (Райысының) қызметтік кабинеті мен резиденциялардың үстіне орналастырылған Байрағы. Байрақ — ортасында [[Татарстан елтаңбасы|Татарстанның мемлекеттік елтаңбасы]] бейнеленген [[Татарстан туы|Татарстанның мемлекеттік ту]] болып келеді.

== Тарихы ==
Татарстанның ең жоғары лауазымды тұлғасының жаңа лауазымы Республика Жоғарғы Кеңесі Төралқасы Төрағасының орнына белгіленді (Шаймиев бұл қызметті 1990 жылдан бері атқарып келді). 1991 жылы 12 маусымда [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев]] баламасыз негізде (басқа кандидаттар өз кандидатураларын алып тастағаннан кейін) халықтық сайлауда басым дауыспен Татарстанның тұңғыш президенті болып сайланды. Содан соң Минтемир Шаймиев 1996 мен 2001 жылдары баламасыз және баламалы халықтық сайлауда басым дауыспен қайта сайланды.

Ресей Федерациясындағы субъектілердің басшыларын тағайындаудың жаңа тәртібіне сәйкес, 2005 жылдың 25 наурызында Ресей президенті [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путиннің]] ұсынысы бойынша Татарстан Мемлекеттік кеңесі Минтимер Шәріпұлыны төртінші мерзімге Татарстан президенті етіп тағайындады. Минтимер Шәріпұлы Татарстан президенті қызметін 4 мерзім және 6862 күн (сол кезде Ресейдегі субъеклердің басшылары арасындағы рекордтық көрсеткіш) атқарды.

2009 жылдың желтоқсанында биліктегі «[[Біртұтас Ресей]]» партиясы қазіргі президент, премьер-министр және республика парламентінің спикері Минтимер Шәріпұлыны, Рүстем Нұрғалиұлыны және [[Фарит Хайруллаұлы Мұхамметшин|Фарит Мұхамметшинді]] Ресей президенті [[Дмитрий Анатольевич Медведев|Дмитрий Медведевке]] Татарстан президенті лауазымына кандидаттар ретінде ұсынды. 2010 жылдың 22 қаңтарында Минтемир Шаймиев Ресей президенті Дмитрий Медведевтен 2010 жылдың 25 наурызынан кейін оны тағы бір президенттік мерзімге қарастырмауды сұрады&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.gzt.ru/topnews/politics/-posle-otstavki-shaimiev-budet-rabotatj-na-/295450.html|title=После отставки Шаймиев будет работать на государство бесплатно|date=2010-03-12|publisher=GZT.ru|accessdate=2010-03-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100315150954/http://www.gzt.ru/topnews/politics/-posle-otstavki-shaimiev-budet-rabotatj-na-/295450.html|archivedate=2010-03-15|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 2010 жылдың 25 наурызында Ресей президенті ұсынған Рустам Миннихановты Татарстан Мемлекеттік кеңесі бірауыздан өкілеттікке тағайындап, Татарстанның екінші президенті қызметіне кірісті, ал Минтемир Шаймиев Татарстанның мемлекеттік кеңесшісі болып тағайындалды. 2015 жылдың қыркүйегінде Р.Н. Минниханов екінші мерзімге президент болып қайта сайланды.

Татарстан президенттері басқа елдерге ресми сапарлар жасайтын және әлі де жасап келеді, сондай-ақ жақын және алыс шетелдерден келген шетелдік мемлекет және үкімет басшыларын Қазан қаласында бірнеше рет қабылдады және әлі де қабылдайды. Мысалы, Татарстан президенті Минтимер Шәріпұлы [[АҚШ президенті]] [[Билл Клинтон|Билл Клинтонмен]] (1994 жылдың қазан айында, Татарстан егемендігін жариялағаннан кейін АҚШ-қа сапары кезінде және 1998 жылдың қазан айында Мәскеуде&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://shaimiev.tatar.ru/guide/show/3306 |title=Сотрудничество Татарстан — США |accessdate=2012-07-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131230235908/http://shaimiev.tatar.ru/guide/show/3306 |archivedate=2013-12-30 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;) және [[Қытай Халық Республикасының төрағасы]] [[Ху Цзиньтао|Ху Цзиньтаомен]] (2007 жылдың наурыз айында Қазан қаласында&lt;ref&gt;{{cite web|title=Переговоры председателя КНР с президентом Республики Татарстан РФ|url=http://www.chinaconsulate.khb.ru/rus/xwdt/t307532.htm|access-date=2019-12-23|archive-date=2020-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200127173403/http://www.chinaconsulate.khb.ru/rus/xwdt/t307532.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;) кездесті.

== Лауазымның атауы ==
2010 жылы Ресей Федерациясы бұрын президент атағын иеленген субъектілері басшыларының атын өзгерте бастады. Бұл үдерісті ресми түрде [[Шешен Республикасының басшысы|Шешенстан басшысы]] [[Рамзан Ахматұлы Қадыров|Рамзан Қадыров]] бастады, ол өзін президент деп атаудан бас тартатынын бірінші болып мәлімдеп, басқаларды да солай істеуге шақырды. Содан кейін Қадыров «Ресейде тек бір ғана мемлекет қайраткерінің президент деп аталуға құқығы бар» және «аймақтық президенттер шеруі» аяқталуы керек деп мәлімдеді. 2010 жылдың соңында президент Дмитрий Медведев Мемлекеттік Дума мен Федерация Кеңесі бекіткен Ресей Федерациясы субъектілерінің басшыларына өздерін президент деп атауға тыйым салатын заңға қол қойды, бұл қоғамда наразылық тудырды. Сонымен қатар, аймақтарға тарихи дәстүрлерге сәйкес, қабылдау мерзімін 2015 жылдың 1 қаңтарына дейін шектей отыра өз басшыларына лауазымдарының атауын таңдауға рұқсат етілді. 2013 жылдың соңына дейін тек Башқұртстан мен Татарстан ғана республика басшысының жаңа атауы жайлы заң шығармады. Содан кейін Татарстан президенті Рүстем Нұрғалиұлы бұл лауазымның атауы заңда белгіленген мерзімде өзгертілетінін мәлімдеді&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://club-rf.ru/16/news/32529 |title=Минниханов не будет президентом. 18 декабря 2013 |access-date=2015-01-02 |archive-date=2020-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027010507/http://club-rf.ru/16/news/32529 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Татарстанның тұңғыш президенті Минтимер Шәріпұлының айтуынша, «президент» атауын пайдалануға тыйым салатын заң жобалары бірнеше рет енгізілген&lt;ref name=&quot;business-gazeta2&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.business-gazeta.ru/article/122257/ |title=Госдума оставила Татарстану президента. Как минимум еще на год |access-date=2017-10-20 |archive-date=2019-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423035118/https://www.business-gazeta.ru/article/122257 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Бірінші рет заң жобасы Ресей Конституциясын бұзғаны үшін Мемлекеттік Дума тарапынан қабылданбады, екінші рет дәл осы себеппен Ресей үкіметі тарапынан қабылданбады, заң тек үшінші әрекетте ғана қабылданды. Конституцияның негізгі авторларының бірі, саяси қайраткер Сергей Шахрай да қабылданған заң конституциялық нормаларды бұзады деген ойға сенеді:
&lt;blockquote&gt;
Аймақтарға өз басшыларын қалай атау керектігін өз бетінше шешу құқығын беретін Ресей Конституциясын депутаттардың ешқайсысы естеріне алмады. Басшыларын қалай атайтындығы — бұл республиканың құқығы. Конституциялық Сот та, басқа ешкім де мұны жоққа шығара алмайды.
&lt;/blockquote&gt;

2014 жылдың соңына қарай Татарстан президент лауазымын қайта атау мәселесін шешпеген Ресей Федерациясының соңғы субъектісі болып қала берді (2015 жылдың 1 қаңтарынан бастап Башқұртстанда «президент» атауы «[[Башқұртстан Республикасы басшысы]]» деген атаумен алмастырылды). 2015 жылдың ақпанында республика басшыларының президент деп аталу мерзімін тағы бір жылға, 2016 жылдың 1 қаңтарына дейін ұзарту туралы федералды заң қабылданды&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.tatcenter.ru/news/143937/ |title=Путин подписал закон, обязывающий Татарстан до 2016 года выбрать новое название для должности президента |accessdate=2016-01-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170202005133/http://www.tatcenter.ru/news/143937/ |archivedate=2017-02-02 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&amp;prevDoc=102144202&amp;backlink=1&amp;&amp;nd=102367087 |title=Закон Российской Федерации № 4-ФЗ от 04.02.2015 |access-date=2016-01-03 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304201734/http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&amp;prevDoc=102144202&amp;backlink=1&amp;&amp;nd=102367087 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2015 жылдың 18 қыркүйегінде қайта сайланған Татарстан президенті Рүстем Нұрғалиұлының ұлықтау рәсімінде (инаугурация) бұрынғы президент Минтимер Шәріпұлы республика көшбасшысы атағын қорғап: «Адамдар президенттің өзін де, республикамыздың ең жоғары лауазымды тұлғасы — президент атауын да жақсы көреді! Бұл атау бізді берік біріктіреді. Неліктен екенін айтайын: себебі бұл сөзді татар немесе орыс тіліне аудару мүмкін емес. Міне, билік пен бедел осында!» Оның соңынан Татарстан мемлекеттік кеңесінің мәдениет жөніндегі комитетінің төрағасы [[Разил Исмағұлұлы Уәлиев|Разил Уәлиев]] пен басқа да бірнеше жоғары лауазымды шенеуніктер «президент» атауын сақтап қалуды жақтап сөйледі. Мемлекеттік Думадағы Татарстанның өкілі Илдар Гилмутдинов лауазымның атауын өзгерту мәселесі республика парламентінде 2015 жыл бойы көтерілмегенін хабарлады.

Ресей президенті Владимир Путин аймақтың ең жоғары лауазымды тұлғасының атауы — аймақ тұрғындарының мәселесі екенін мәлімдеді: Ресей федералды мемлекет болғандықтан, «президент» атауын жоққа шығаруға болмайды. Владимир Путиннің ұстанымын «[[Әділ Ресей]]» партиясының жетекшісі [[Сергей Михайлович Миронов|Сергей Миронов]] қолдады. 2015 жылдың 17 желтоқсанында баспасөз мәслихаты кезінде В. В. Путиннен лауазымның атауын өзгерту туралы сұрағанда, ол: «Біз Татарстан халқының кез келген таңдауын құрметтейміз. Солай болғандықтан, өздеріңіз шешесіздер, жарай ма?», — деп жауап берді.

2017 жылдың соңына қарай республика басшылығы аймақтың ең жоғары лауазымды тұлғасын «президент» деп атауға айрықша құқықты сақтап қалды, бұл федералдық заңның республика басшыларына арналған атау мерзімінің 2016 жылдың 1 қаңтарында аяқталуына қарамастан болды&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tat.versia.ru/tatarstan-vcepilsya-zubami-v-nazvanie-dolzhnosti |title=Президент из принципа. Татарстан вцепился зубами в название должности |access-date=2016-12-04 |archive-date=2017-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170819234426/https://tat.versia.ru/tatarstan-vcepilsya-zubami-v-nazvanie-dolzhnosti |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Атау өзгеріссіз қалды, ал 2016 немесе 2017 жылдары оны өзгерту туралы ешқандай бастамалар немесе, тіпті, ұсыныстар жасалған жоқ. Татарстан басшылығы президент лауазымы және республиканың мемлекеттік жүйесінің басқа да конституциялық негіздері референдум арқылы бекітілгендіктен, ең жоғары лауазымды тұлғаның атауын өзгерту үшін референдум да өткізу керек деп тұжырымдайды. Дегенмен, кейбіреулер мұның қажет емес екенін айтады, себебі конституциялық заңдарды дауыс беру арқылы және республиканың Мемлекеттік кеңесі қабылдай алады. Республика басшылығы, сонымен қатар, РФ мен республика билік органдары арасындағы өкілеттіктерді ажырату туралы келісімді (мерзімі 2017 жылдың жазында аяқталған) Татарстан президенті жасасқандықтан, республика басшысының өзін президент деп атауға заңды құқығы бар екенін мәлімдеді&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=kk|url=https://abai.kz/post/141916|title=Қазан мен Мәскеу айқасы: Татарстан Ресейден бөліне ме?|website=ABAI.kz|date=2021-10-27||accessdate=2026-05-18|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ақыр аяғында, Татарстан басшылығы кез келген жағдайда 2015 жылы сайланған президенттің лауазымы оның өкілеттік мерзімі ішінде өзгертіле алмайды және тек 2020 жылғы сайлауда жаңа атаумен сайланған келесі аймақтық көшбасшыны ғана «басшы» немесе басқаша атауға болады деп санайды.

Нәтижесінде, республика федералды заңға сәйкес президент лауазымынан бас тартпағандықтан, ресми түрде 2016 жылдың 1 қаңтарынан бастап аймақтың конституциясы мен заңнамасы осы мәселе бойынша федералды заңнамаға қайшы келеді. Сонымен қатар, федералдық заңның өзі субъектілердің басшыларының президент атауына тыйым салу жергілікті өзін-өзі басқару органдарының шектелген өкілеттіктеріне қол сұғып, Ресей Федерациясының Конституциясына, атап айтқанда 11 және 77-баптарға қайшы келеді деген пікір бар:
{{cquote
|Ресей Федерациясының субъектілеріндегі мемлекеттік билікті олар құрған мемлекеттік органдар жүзеге асырады.
|author=РФ Конституциясы 11-бабының 2-тармағы.
}}
{{cquote
|Республикалардың, өлкелердің, облыстардың, федералдық маңызы бар қалалардың, автономиялы облыстардың және автономиялық округтердің мемлекеттік билік органдарының жүйесін Ресей Федерациясы субъектілері Ресей Федерациясының конституциялық жүйесінің негіздеріне және федералдық заңмен белгіленген мемлекеттік биліктің өкілді және атқарушы органдарын ұйымдастырудың жалпы қағидаттарына сәйкес дербес құрады.
|author=РФ Конституциясы 77-бабының 1-тармағы.
}}

Қазан федералды университетіндегі Халықаралық қатынастар институтының аймақтану кафедрасы доценті Азат Ахунов президенттердің атын өзгерту туралы заңның филологиялық мәселелерден тысқары шығатынына және оның мағынасы барлығына түсінікті екеніне сенімді. Ресей Федерациясы Коммунистік партиясының Татарстандағы фракциясының жетекшісі Хафиз Миргалимов та федералды шешімге наразылық білдірді: «Мен федералды орталықты мүлдем түсінбеймін. Оларда бұдан артық ешқандай жұмысы жоқ сияқты. Одан да, экономика мәселесін шешсін! ЖІӨ тоқырап тұр, бағалар шарықтап барады, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылықтар тонауда, жағдай өте ауыр, олар болса республика президенттерінің атын өзгерту идеясын ойлап тапты. Олардың шаруалары қанша? «Президент» ұғымы бас президентке кедергі келтіре ме?». Разил Уәлиев те осыған ұқсас ойларын айтты: «Жағдай күлкілі. Қандай да бір компанияның немесе ұйымның президенті болуға рұқсат беріледі, бірақ жетекші аймақтардың бірінің президенті болуға — болмайды».

11 жыл бойы президенттік мәртебе Татарстан саясаткерлері тарапынан 1992 жылы республикада жарияланған Татарстанның егемендігінің соңғы көрінісі ретінде қарастырылды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://novayagazeta.ru/articles/2021/12/13/vozvrashchenie-kazanskogo-khana|title=Возвращение казанского хана|access-date=2023-03-20|archive-date=2021-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20211217160205/https://novayagazeta.ru/articles/2021/12/13/vozvrashchenie-kazanskogo-khana|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

2021 жылдың 27 қыркүйегінде Мемлекеттік Думаның қарауына аймақтық басқару туралы жаңа заң жобасы ұсынылды. Бастамада аймақ жетекшісі «басшы» деп аталуы керек, содан кейін Ресейдің субъектісі көрсетіледі. Бұл ретте, аймақтың тарихи, ұлттық және басқа да дәстүрлерін ескере отырып, «президенттен» басқа қосымша лауазым атауы берілуі мүмкін. Аймақтың ең жоғары атқарушы органының атауы «Ресей Федерациясы субъектісінің үкіметі» болады. Заң жобасы Татарстаннан басқа барлық аймақтарда мақұлданды. «Ресей Федерациясының субъектілеріндегі мемлекеттік билікті ұйымдастырудың жалпы қағидалары туралы» № 414-ФЗ Федералдық заңы Мемлекеттік Думамен қабылданып, [[Владимир Владимирович Путин|В. В. Путин]] 2021 жылдың 21 желтоқсанында қол қойды. 2023 жылдың 1 қаңтарына дейін «Татарстан президенті» лауазымының атауы «Татарстан басшысы» болып өзгертілуі тиіс еді. Рүстем Нұрғалиұлы республиканың заңды орындайтынын айтты, бірақ оның пікірі ескерілмеді&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=kk|url=https://abai.kz/post/144668|title=Ресей президенті және сөз жүзіндегі федерация|website=ABAI.kz|date=2021-12-22||accessdate=2026-05-18|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

2022 жылдың 23 желтоқсанында Татарстан Мемлекеттік Кеңесі конституциялық түзетулерді қабылдады, оған сәйкес республиканың қазіргі басшысы «президент» атауын сақтайды, ал оның мұрагері 2025 жылы қызметке кіріскеннен кейін ол «Татарстан Республикасы Райысы» деп аталатын болады&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=kk|url=https://kazislam.kz/2022/12/rajys-degen-kim-tatarlar-ony-ne-ushin-tangdady/|title=“Райыс” деген кім? Татарлар оны не үшін таңдады?|website=KAZISLAM.kz|date=2022-12-27||accessdate=2026-05-18|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2023 жылдың 6 қаңтарында Рүстем Нұрғалиұлы осы мәселе бойынша заңға қол қойды. Алайда, 26 қаңтарда Мемлекеттік кеңес конституциялық түзетулер аясында өтпелі кезеңнен бас тарту туралы шешім қабылдады, ал Минниханов сол күні заңға қол қойды. Осылайша, заң ресми жарияланған соң 10 күннен кейін лауазым 2023 жылдың 6 ақпанынан бастап ''Райыс'' деп аталады. 2023 жылдың 4 ақпанында Рустам Минниханов «Татарстан Президентінің Аппаратын» 6 ақпаннан бастап «Татарстан Райысының әкімшілігі» деп атайтын заңға қол қойды&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://116.ru/text/politics/2023/02/04/72032972/ |title=Теперь везде раис: Минниханов подписал новый указ из-за лишения Татарстана президентства |access-date=2023-02-04 |archive-date=2023-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230204181208/https://116.ru/text/politics/2023/02/04/72032972/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Өкілеттігі ==
Ресей Федерациясының азаматын Татарстан басшысы етіп тағайындау республикадағы бүкілхалықтық сайлау нәтижелерімен анықталады. 2005 жылдан 2011 жылға дейін бұл тағайындауды [[Ресей президенті|Ресей Федерациясы Президентінің]] ұсынысы бойынша [[Татарстан Республикасының Мемлекеттік Кеңесі|Татарстан Мемлекеттік Кеңесі]] жүзеге асырды.

[[Татарстан Республикасының Конституциясы|Татарстан Республикасының Конституциясына]] сәйкес, 30 жасқа толған, азаматтығы (бодандығы) жоқ немесе шетелде тұруға ықтиярхаты жоқ және пассивті дауыс беру құқығы бар Ресей Федерациясының азаматы Татарстан Республикасының Райысы болып сайлана алады. Оның өкілеттік мерзімі бес жыл, ал қайта сайлану саны шектеусіз.

Татарстан Республикасы басшысының өкілеттіктері Татарстан Республикасы Конституциясындағы IV бөлімінің екінші тарауымен анықталады.

== Татарстан Республикасы басшыларының тізімі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |№
! rowspan=&quot;2&quot; |Кейіпі
! rowspan=&quot;2&quot; |ТАӘ &lt;br&gt;&lt;small&gt;(өмір сүру уақыты)&lt;/small&gt;
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |Өкілеттік мерзімі
! colspan=&quot;2&quot; |Билік ету ұзақтығы
! rowspan=&quot;2&quot; |Партиясы
|-
!'''күндері'''
!барлығы
|-
! colspan=&quot;8&quot; |Татарстан Республикасының президенттері
|-
! rowspan=&quot;4&quot; |1
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Сурет:RIAN archive 395745 President of the Republic of Tatarstan Mintimer Shaimiyev.jpg|99px]]
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев|Шәймиев Минтимер Шәріпұлы]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1937 туғ.)&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |4
|{{nobr|[[4 шілде]] [[1991 жыл|1991]]}} — {{nobr|[[3 сәуір]] [[1996 жыл|1996]]}}
|1735 күн
| rowspan=&quot;4&quot; |'''18 жыл 8 ай 21 день''' (6839 күн)
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]&lt;br&gt;[[Ресей — Біздің үйіміз]]&lt;br&gt;[[Бүкіл Ресей]]&lt;br&gt;[[Біртұтас Ресей]]
|-
|{{nobr|[[3 сәуір]] [[1996 жыл|1996]]}} — {{nobr|[[12 сәуір]] [[2001 жыл|2001]]}}
|1835 күн
|-
|{{nobr|[[12 сәуір]] [[2001 жыл|2001]]}} — {{nobr|[[25 наурыз]] [[2005 жыл|2005]]}}
|1443 күн
|-
|{{nobr|[[25 наурыз]] [[2005 жыл|2005]]}} — {{nobr|[[25 наурыз]] [[2010 жыл|2010]]}}
|1826 күн
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Сурет:Rustam Minnikhanov official portrait.jpg|99px]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Миңнеханов Рүстем Нұрғалиұлы]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;(1957 туғ.)&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; |3
|{{nobr|[[25 наурыз]] [[2010 жыл|2010]]}} — {{nobr|[[24 наурыз]] [[2015 жыл|2015]]}}
|1825 күн
| rowspan=&quot;3&quot; |'''12 жыл 10 ай 12 күн''' (4701 күн)
| rowspan=&quot;3&quot; |&lt;br&gt;[[Біртұтас Ресей]]&lt;br&gt;
|-
|{{nobr|[[18 қыркүйек]] [[2015 жыл|2015]]}} — {{nobr|[[18 қыркүйек]] [[2020 жыл|2020]]}}&lt;br&gt;(''уақытша міндетін атқарушы''&lt;br /&gt; 24 наурыз — 18 қыркүйек 2015)
|2005 күн
|-
|{{nobr|[[18 қыркүйек]] [[2020 жыл|2020]]}} — {{nobr|[[6 ақпан]] [[2023 жыл|2023]]}}
|871 день
|-
! colspan=&quot;8&quot; |Татарстан Республикасының Райысы
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Сурет:Rustam Minnikhanov official photo 06 (cropped).jpg|99px]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Миңнеханов Рүстем Нұрғалиұлы]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1957 туғ.)&lt;/small&gt;
|1
|[[6 ақпан]] [[2023 жыл|2023]] — [[19 қыркүйек]] [[2025 жыл|2025]]&lt;td&gt;{{age in days|2023|2|6|2025|9|19}} күн&lt;td rowspan=&quot;2&quot;&gt;'''{{Ұзақтығы|year=2010|day=25|month=3}}''' ({{age in days|2010|3|25}} күн)
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;br&gt;[[Біртұтас Ресей]]&lt;br&gt;
|-
|2
|19 қыркүйек 2025 бастап
|{{age in days|2025|9|19}} күн
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Татарстан басшылары]]
[[Санат:Татарстанның мемлекеттік құрылымы]]</text>
      <sha1>7fkpcs48oh22akvw2slv553e01i6lyf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606428</id>
      <parentid>3606425</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T18:18:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Лауазымның атауы */</comment>
      <origin>3606428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35465" sha1="hxi6b1nol63v19wbc2rv25szbjromve" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = Татарстан Республикасы Райысы
 |шынайы атауы     = {{lang-tt|Татарстан Республикасы Рәисе}}
 |ел               = Ресей
 |эмблема          = Standard for Tatarstan.svg{{!}}border
 |эмблема ені      = 120px
 |эмблеманың аты   = Татарстан Республикасы Райысының байрағы
 |қазіргі          = [[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Рүстем Миңнеханов]]
 |тағайындалған    = 2010 жылдың 25 наурызынан бастап
 |портреті         = Rustam Minnikhanov official photo 06 (cropped).jpg
 |портреттің ені   = 200px
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = {{байрақ|Татарстан}}
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = [[Қазан кіремілі|Қазан кіреміліндегі]] [[Президент сарайы (Қазан)|Президент сарайы]]
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = Республика тұрғындарының тікелей сайлауы арқылы
 |өкілеттігінің мерзімі = 5 жыл
 |айлығы           = айына 81 276 ₽ (2018)
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = КОКП Татарстан реском бірінші хатшысы
 |пайда болды      = 1991 жылы 12 маусым
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев]] (президент ретінде)&lt;br /&gt;[[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов]] (райыс ретінде)
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}
'''Татарстан Республикасы Райысы''' ({{lang-tt|Татарстан Республикасы Рәисе}}) — Республиканың (субъектінің, мемлекеттің) басшысы және [[Татарстан|Татарстандағы]] мемлекеттік биліктің атқарушы органдары жүйесін басқаратын ең жоғары лауазымды тұлға. 1991 жылдың 4 шілдесінен 2023 жылдың 6 ақпанына дейін республика басшысының лауазымы '''Татарстан Республикасының Президенті''' деп аталды.

Татарстан президенті лауазымы 1991 жылы құрылды, оның тұңғыш президенті [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев|Минтимер Шәймиев]] болды. 2023 жылы лауазымның атауы «басшы (райыс)» болып өзгертілді.

Татарстан басшысының резиденциясы — Татарстан Республикасының астанасы [[Қазан]] қаласында орналасқан [[Қазан кіремілі|Қазан кіреміліндегі]] [[Президент сарайы (Қазан)|Президент сарайы]].

Татарстанда биліктің нышаны болып Татарстан Республикасы басшысының (Райысының) қызметтік кабинеті мен резиденциялардың үстіне орналастырылған Байрағы. Байрақ — ортасында [[Татарстан елтаңбасы|Татарстанның мемлекеттік елтаңбасы]] бейнеленген [[Татарстан туы|Татарстанның мемлекеттік ту]] болып келеді.

== Тарихы ==
Татарстанның ең жоғары лауазымды тұлғасының жаңа лауазымы Республика Жоғарғы Кеңесі Төралқасы Төрағасының орнына белгіленді (Шаймиев бұл қызметті 1990 жылдан бері атқарып келді). 1991 жылы 12 маусымда [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев]] баламасыз негізде (басқа кандидаттар өз кандидатураларын алып тастағаннан кейін) халықтық сайлауда басым дауыспен Татарстанның тұңғыш президенті болып сайланды. Содан соң Минтемир Шаймиев 1996 мен 2001 жылдары баламасыз және баламалы халықтық сайлауда басым дауыспен қайта сайланды.

Ресей Федерациясындағы субъектілердің басшыларын тағайындаудың жаңа тәртібіне сәйкес, 2005 жылдың 25 наурызында Ресей президенті [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путиннің]] ұсынысы бойынша Татарстан Мемлекеттік кеңесі Минтимер Шәріпұлыны төртінші мерзімге Татарстан президенті етіп тағайындады. Минтимер Шәріпұлы Татарстан президенті қызметін 4 мерзім және 6862 күн (сол кезде Ресейдегі субъеклердің басшылары арасындағы рекордтық көрсеткіш) атқарды.

2009 жылдың желтоқсанында биліктегі «[[Біртұтас Ресей]]» партиясы қазіргі президент, премьер-министр және республика парламентінің спикері Минтимер Шәріпұлыны, Рүстем Нұрғалиұлыны және [[Фарит Хайруллаұлы Мұхамметшин|Фарит Мұхамметшинді]] Ресей президенті [[Дмитрий Анатольевич Медведев|Дмитрий Медведевке]] Татарстан президенті лауазымына кандидаттар ретінде ұсынды. 2010 жылдың 22 қаңтарында Минтемир Шаймиев Ресей президенті Дмитрий Медведевтен 2010 жылдың 25 наурызынан кейін оны тағы бір президенттік мерзімге қарастырмауды сұрады&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.gzt.ru/topnews/politics/-posle-otstavki-shaimiev-budet-rabotatj-na-/295450.html|title=После отставки Шаймиев будет работать на государство бесплатно|date=2010-03-12|publisher=GZT.ru|accessdate=2010-03-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100315150954/http://www.gzt.ru/topnews/politics/-posle-otstavki-shaimiev-budet-rabotatj-na-/295450.html|archivedate=2010-03-15|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 2010 жылдың 25 наурызында Ресей президенті ұсынған Рустам Миннихановты Татарстан Мемлекеттік кеңесі бірауыздан өкілеттікке тағайындап, Татарстанның екінші президенті қызметіне кірісті, ал Минтемир Шаймиев Татарстанның мемлекеттік кеңесшісі болып тағайындалды. 2015 жылдың қыркүйегінде Р.Н. Минниханов екінші мерзімге президент болып қайта сайланды.

Татарстан президенттері басқа елдерге ресми сапарлар жасайтын және әлі де жасап келеді, сондай-ақ жақын және алыс шетелдерден келген шетелдік мемлекет және үкімет басшыларын Қазан қаласында бірнеше рет қабылдады және әлі де қабылдайды. Мысалы, Татарстан президенті Минтимер Шәріпұлы [[АҚШ президенті]] [[Билл Клинтон|Билл Клинтонмен]] (1994 жылдың қазан айында, Татарстан егемендігін жариялағаннан кейін АҚШ-қа сапары кезінде және 1998 жылдың қазан айында Мәскеуде&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://shaimiev.tatar.ru/guide/show/3306 |title=Сотрудничество Татарстан — США |accessdate=2012-07-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131230235908/http://shaimiev.tatar.ru/guide/show/3306 |archivedate=2013-12-30 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;) және [[Қытай Халық Республикасының төрағасы]] [[Ху Цзиньтао|Ху Цзиньтаомен]] (2007 жылдың наурыз айында Қазан қаласында&lt;ref&gt;{{cite web|title=Переговоры председателя КНР с президентом Республики Татарстан РФ|url=http://www.chinaconsulate.khb.ru/rus/xwdt/t307532.htm|access-date=2019-12-23|archive-date=2020-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200127173403/http://www.chinaconsulate.khb.ru/rus/xwdt/t307532.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;) кездесті.

== Лауазымның атауы ==
[[Сурет:Kazan Kremlin Presidential Palace 08-2016.jpg|thumb|right|250px|[[Қазан кіремілі|Қазан кіреміліндегі]] [[Президент сарайы (Қазан)|Президент сарайы]] — Татарстан басшысының резиденциясы.]]
[[Сурет:Clinton and Shaimiev.jpg|thumb|right|200px|Татарстан президенті [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев|М.Ш. Шаймиев]] резиденциясының қабылдау залында АҚШ Мемлекеттік хатшысы [[Хиллари Клинтон|Хиллари Клинтонмен]] бірге, 2009 жыл]]
2010 жылы Ресей Федерациясы бұрын президент атағын иеленген субъектілері басшыларының атын өзгерте бастады. Бұл үдерісті ресми түрде [[Шешен Республикасының басшысы|Шешенстан басшысы]] [[Рамзан Ахматұлы Қадыров|Рамзан Қадыров]] бастады, ол өзін президент деп атаудан бас тартатынын бірінші болып мәлімдеп, басқаларды да солай істеуге шақырды. Содан кейін Қадыров «Ресейде тек бір ғана мемлекет қайраткерінің президент деп аталуға құқығы бар» және «аймақтық президенттер шеруі» аяқталуы керек деп мәлімдеді. 2010 жылдың соңында президент Дмитрий Медведев Мемлекеттік Дума мен Федерация Кеңесі бекіткен Ресей Федерациясы субъектілерінің басшыларына өздерін президент деп атауға тыйым салатын заңға қол қойды, бұл қоғамда наразылық тудырды. Сонымен қатар, аймақтарға тарихи дәстүрлерге сәйкес, қабылдау мерзімін 2015 жылдың 1 қаңтарына дейін шектей отыра өз басшыларына лауазымдарының атауын таңдауға рұқсат етілді. 2013 жылдың соңына дейін тек Башқұртстан мен Татарстан ғана республика басшысының жаңа атауы жайлы заң шығармады. Содан кейін Татарстан президенті Рүстем Нұрғалиұлы бұл лауазымның атауы заңда белгіленген мерзімде өзгертілетінін мәлімдеді&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://club-rf.ru/16/news/32529 |title=Минниханов не будет президентом. 18 декабря 2013 |access-date=2015-01-02 |archive-date=2020-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027010507/http://club-rf.ru/16/news/32529 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Татарстанның тұңғыш президенті Минтимер Шәріпұлының айтуынша, «президент» атауын пайдалануға тыйым салатын заң жобалары бірнеше рет енгізілген&lt;ref name=&quot;business-gazeta2&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.business-gazeta.ru/article/122257/ |title=Госдума оставила Татарстану президента. Как минимум еще на год |access-date=2017-10-20 |archive-date=2019-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423035118/https://www.business-gazeta.ru/article/122257 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Бірінші рет заң жобасы Ресей Конституциясын бұзғаны үшін Мемлекеттік Дума тарапынан қабылданбады, екінші рет дәл осы себеппен Ресей үкіметі тарапынан қабылданбады, заң тек үшінші әрекетте ғана қабылданды. Конституцияның негізгі авторларының бірі, саяси қайраткер Сергей Шахрай да қабылданған заң конституциялық нормаларды бұзады деген ойға сенеді:
&lt;blockquote&gt;
Аймақтарға өз басшыларын қалай атау керектігін өз бетінше шешу құқығын беретін Ресей Конституциясын депутаттардың ешқайсысы естеріне алмады. Басшыларын қалай атайтындығы — бұл республиканың құқығы. Конституциялық Сот та, басқа ешкім де мұны жоққа шығара алмайды.
&lt;/blockquote&gt;

2014 жылдың соңына қарай Татарстан президент лауазымын қайта атау мәселесін шешпеген Ресей Федерациясының соңғы субъектісі болып қала берді (2015 жылдың 1 қаңтарынан бастап Башқұртстанда «президент» атауы «[[Башқұртстан Республикасы басшысы]]» деген атаумен алмастырылды). 2015 жылдың ақпанында республика басшыларының президент деп аталу мерзімін тағы бір жылға, 2016 жылдың 1 қаңтарына дейін ұзарту туралы федералды заң қабылданды&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.tatcenter.ru/news/143937/ |title=Путин подписал закон, обязывающий Татарстан до 2016 года выбрать новое название для должности президента |accessdate=2016-01-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170202005133/http://www.tatcenter.ru/news/143937/ |archivedate=2017-02-02 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&amp;prevDoc=102144202&amp;backlink=1&amp;&amp;nd=102367087 |title=Закон Российской Федерации № 4-ФЗ от 04.02.2015 |access-date=2016-01-03 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304201734/http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&amp;prevDoc=102144202&amp;backlink=1&amp;&amp;nd=102367087 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2015 жылдың 18 қыркүйегінде қайта сайланған Татарстан президенті Рүстем Нұрғалиұлының ұлықтау рәсімінде (инаугурация) бұрынғы президент Минтимер Шәріпұлы республика көшбасшысы атағын қорғап: «Адамдар президенттің өзін де, республикамыздың ең жоғары лауазымды тұлғасы — президент атауын да жақсы көреді! Бұл атау бізді берік біріктіреді. Неліктен екенін айтайын: себебі бұл сөзді татар немесе орыс тіліне аудару мүмкін емес. Міне, билік пен бедел осында!» Оның соңынан Татарстан мемлекеттік кеңесінің мәдениет жөніндегі комитетінің төрағасы [[Разил Исмағұлұлы Уәлиев|Разил Уәлиев]] пен басқа да бірнеше жоғары лауазымды шенеуніктер «президент» атауын сақтап қалуды жақтап сөйледі. Мемлекеттік Думадағы Татарстанның өкілі Илдар Гилмутдинов лауазымның атауын өзгерту мәселесі республика парламентінде 2015 жыл бойы көтерілмегенін хабарлады.

Ресей президенті Владимир Путин аймақтың ең жоғары лауазымды тұлғасының атауы — аймақ тұрғындарының мәселесі екенін мәлімдеді: Ресей федералды мемлекет болғандықтан, «президент» атауын жоққа шығаруға болмайды. Владимир Путиннің ұстанымын «[[Әділ Ресей]]» партиясының жетекшісі [[Сергей Михайлович Миронов|Сергей Миронов]] қолдады. 2015 жылдың 17 желтоқсанында баспасөз мәслихаты кезінде В. В. Путиннен лауазымның атауын өзгерту туралы сұрағанда, ол: «Біз Татарстан халқының кез келген таңдауын құрметтейміз. Солай болғандықтан, өздеріңіз шешесіздер, жарай ма?», — деп жауап берді.

2017 жылдың соңына қарай республика басшылығы аймақтың ең жоғары лауазымды тұлғасын «президент» деп атауға айрықша құқықты сақтап қалды, бұл федералдық заңның республика басшыларына арналған атау мерзімінің 2016 жылдың 1 қаңтарында аяқталуына қарамастан болды&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tat.versia.ru/tatarstan-vcepilsya-zubami-v-nazvanie-dolzhnosti |title=Президент из принципа. Татарстан вцепился зубами в название должности |access-date=2016-12-04 |archive-date=2017-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170819234426/https://tat.versia.ru/tatarstan-vcepilsya-zubami-v-nazvanie-dolzhnosti |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Атау өзгеріссіз қалды, ал 2016 немесе 2017 жылдары оны өзгерту туралы ешқандай бастамалар немесе, тіпті, ұсыныстар жасалған жоқ. Татарстан басшылығы президент лауазымы және республиканың мемлекеттік жүйесінің басқа да конституциялық негіздері референдум арқылы бекітілгендіктен, ең жоғары лауазымды тұлғаның атауын өзгерту үшін референдум да өткізу керек деп тұжырымдайды. Дегенмен, кейбіреулер мұның қажет емес екенін айтады, себебі конституциялық заңдарды дауыс беру арқылы және республиканың Мемлекеттік кеңесі қабылдай алады. Республика басшылығы, сонымен қатар, РФ мен республика билік органдары арасындағы өкілеттіктерді ажырату туралы келісімді (мерзімі 2017 жылдың жазында аяқталған) Татарстан президенті жасасқандықтан, республика басшысының өзін президент деп атауға заңды құқығы бар екенін мәлімдеді&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=kk|url=https://abai.kz/post/141916|title=Қазан мен Мәскеу айқасы: Татарстан Ресейден бөліне ме?|website=ABAI.kz|date=2021-10-27||accessdate=2026-05-18|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ақыр аяғында, Татарстан басшылығы кез келген жағдайда 2015 жылы сайланған президенттің лауазымы оның өкілеттік мерзімі ішінде өзгертіле алмайды және тек 2020 жылғы сайлауда жаңа атаумен сайланған келесі аймақтық көшбасшыны ғана «басшы» немесе басқаша атауға болады деп санайды.

Нәтижесінде, республика федералды заңға сәйкес президент лауазымынан бас тартпағандықтан, ресми түрде 2016 жылдың 1 қаңтарынан бастап аймақтың конституциясы мен заңнамасы осы мәселе бойынша федералды заңнамаға қайшы келеді. Сонымен қатар, федералдық заңның өзі субъектілердің басшыларының президент атауына тыйым салу жергілікті өзін-өзі басқару органдарының шектелген өкілеттіктеріне қол сұғып, Ресей Федерациясының Конституциясына, атап айтқанда 11 және 77-баптарға қайшы келеді деген пікір бар:
{{cquote
|Ресей Федерациясының субъектілеріндегі мемлекеттік билікті олар құрған мемлекеттік органдар жүзеге асырады.
|author=РФ Конституциясы 11-бабының 2-тармағы.
}}
{{cquote
|Республикалардың, өлкелердің, облыстардың, федералдық маңызы бар қалалардың, автономиялы облыстардың және автономиялық округтердің мемлекеттік билік органдарының жүйесін Ресей Федерациясы субъектілері Ресей Федерациясының конституциялық жүйесінің негіздеріне және федералдық заңмен белгіленген мемлекеттік биліктің өкілді және атқарушы органдарын ұйымдастырудың жалпы қағидаттарына сәйкес дербес құрады.
|author=РФ Конституциясы 77-бабының 1-тармағы.
}}

Қазан федералды университетіндегі Халықаралық қатынастар институтының аймақтану кафедрасы доценті Азат Ахунов президенттердің атын өзгерту туралы заңның филологиялық мәселелерден тысқары шығатынына және оның мағынасы барлығына түсінікті екеніне сенімді. Ресей Федерациясы Коммунистік партиясының Татарстандағы фракциясының жетекшісі Хафиз Миргалимов та федералды шешімге наразылық білдірді: «Мен федералды орталықты мүлдем түсінбеймін. Оларда бұдан артық ешқандай жұмысы жоқ сияқты. Одан да, экономика мәселесін шешсін! ЖІӨ тоқырап тұр, бағалар шарықтап барады, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылықтар тонауда, жағдай өте ауыр, олар болса республика президенттерінің атын өзгерту идеясын ойлап тапты. Олардың шаруалары қанша? «Президент» ұғымы бас президентке кедергі келтіре ме?». Разил Уәлиев те осыған ұқсас ойларын айтты: «Жағдай күлкілі. Қандай да бір компанияның немесе ұйымның президенті болуға рұқсат беріледі, бірақ жетекші аймақтардың бірінің президенті болуға — болмайды».

11 жыл бойы президенттік мәртебе Татарстан саясаткерлері тарапынан 1992 жылы республикада жарияланған Татарстанның егемендігінің соңғы көрінісі ретінде қарастырылды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://novayagazeta.ru/articles/2021/12/13/vozvrashchenie-kazanskogo-khana|title=Возвращение казанского хана|access-date=2023-03-20|archive-date=2021-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20211217160205/https://novayagazeta.ru/articles/2021/12/13/vozvrashchenie-kazanskogo-khana|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

2021 жылдың 27 қыркүйегінде Мемлекеттік Думаның қарауына аймақтық басқару туралы жаңа заң жобасы ұсынылды. Бастамада аймақ жетекшісі «басшы» деп аталуы керек, содан кейін Ресейдің субъектісі көрсетіледі. Бұл ретте, аймақтың тарихи, ұлттық және басқа да дәстүрлерін ескере отырып, «президенттен» басқа қосымша лауазым атауы берілуі мүмкін. Аймақтың ең жоғары атқарушы органының атауы «Ресей Федерациясы субъектісінің үкіметі» болады. Заң жобасы Татарстаннан басқа барлық аймақтарда мақұлданды. «Ресей Федерациясының субъектілеріндегі мемлекеттік билікті ұйымдастырудың жалпы қағидалары туралы» № 414-ФЗ Федералдық заңы Мемлекеттік Думамен қабылданып, [[Владимир Владимирович Путин|В. В. Путин]] 2021 жылдың 21 желтоқсанында қол қойды. 2023 жылдың 1 қаңтарына дейін «Татарстан президенті» лауазымының атауы «Татарстан басшысы» болып өзгертілуі тиіс еді. Рүстем Нұрғалиұлы республиканың заңды орындайтынын айтты, бірақ оның пікірі ескерілмеді&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=kk|url=https://abai.kz/post/144668|title=Ресей президенті және сөз жүзіндегі федерация|website=ABAI.kz|date=2021-12-22||accessdate=2026-05-18|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

2022 жылдың 23 желтоқсанында Татарстан Мемлекеттік Кеңесі конституциялық түзетулерді қабылдады, оған сәйкес республиканың қазіргі басшысы «президент» атауын сақтайды, ал оның мұрагері 2025 жылы қызметке кіріскеннен кейін ол «Татарстан Республикасы Райысы» деп аталатын болады&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=kk|url=https://kazislam.kz/2022/12/rajys-degen-kim-tatarlar-ony-ne-ushin-tangdady/|title=“Райыс” деген кім? Татарлар оны не үшін таңдады?|website=KAZISLAM.kz|date=2022-12-27||accessdate=2026-05-18|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2023 жылдың 6 қаңтарында Рүстем Нұрғалиұлы осы мәселе бойынша заңға қол қойды. Алайда, 26 қаңтарда Мемлекеттік кеңес конституциялық түзетулер аясында өтпелі кезеңнен бас тарту туралы шешім қабылдады, ал Минниханов сол күні заңға қол қойды. Осылайша, заң ресми жарияланған соң 10 күннен кейін лауазым 2023 жылдың 6 ақпанынан бастап ''Райыс'' деп аталады. 2023 жылдың 4 ақпанында Рустам Минниханов «Татарстан Президентінің Аппаратын» 6 ақпаннан бастап «Татарстан Райысының әкімшілігі» деп атайтын заңға қол қойды&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://116.ru/text/politics/2023/02/04/72032972/ |title=Теперь везде раис: Минниханов подписал новый указ из-за лишения Татарстана президентства |access-date=2023-02-04 |archive-date=2023-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230204181208/https://116.ru/text/politics/2023/02/04/72032972/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Өкілеттігі ==
Ресей Федерациясының азаматын Татарстан басшысы етіп тағайындау республикадағы бүкілхалықтық сайлау нәтижелерімен анықталады. 2005 жылдан 2011 жылға дейін бұл тағайындауды [[Ресей президенті|Ресей Федерациясы Президентінің]] ұсынысы бойынша [[Татарстан Республикасының Мемлекеттік Кеңесі|Татарстан Мемлекеттік Кеңесі]] жүзеге асырды.

[[Татарстан Республикасының Конституциясы|Татарстан Республикасының Конституциясына]] сәйкес, 30 жасқа толған, азаматтығы (бодандығы) жоқ немесе шетелде тұруға ықтиярхаты жоқ және пассивті дауыс беру құқығы бар Ресей Федерациясының азаматы Татарстан Республикасының Райысы болып сайлана алады. Оның өкілеттік мерзімі бес жыл, ал қайта сайлану саны шектеусіз.

Татарстан Республикасы басшысының өкілеттіктері Татарстан Республикасы Конституциясындағы IV бөлімінің екінші тарауымен анықталады.

== Татарстан Республикасы басшыларының тізімі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |№
! rowspan=&quot;2&quot; |Кейіпі
! rowspan=&quot;2&quot; |ТАӘ &lt;br&gt;&lt;small&gt;(өмір сүру уақыты)&lt;/small&gt;
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |Өкілеттік мерзімі
! colspan=&quot;2&quot; |Билік ету ұзақтығы
! rowspan=&quot;2&quot; |Партиясы
|-
!'''күндері'''
!барлығы
|-
! colspan=&quot;8&quot; |Татарстан Республикасының президенттері
|-
! rowspan=&quot;4&quot; |1
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Сурет:RIAN archive 395745 President of the Republic of Tatarstan Mintimer Shaimiyev.jpg|99px]]
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев|Шәймиев Минтимер Шәріпұлы]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1937 туғ.)&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |4
|{{nobr|[[4 шілде]] [[1991 жыл|1991]]}} — {{nobr|[[3 сәуір]] [[1996 жыл|1996]]}}
|1735 күн
| rowspan=&quot;4&quot; |'''18 жыл 8 ай 21 день''' (6839 күн)
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]&lt;br&gt;[[Ресей — Біздің үйіміз]]&lt;br&gt;[[Бүкіл Ресей]]&lt;br&gt;[[Біртұтас Ресей]]
|-
|{{nobr|[[3 сәуір]] [[1996 жыл|1996]]}} — {{nobr|[[12 сәуір]] [[2001 жыл|2001]]}}
|1835 күн
|-
|{{nobr|[[12 сәуір]] [[2001 жыл|2001]]}} — {{nobr|[[25 наурыз]] [[2005 жыл|2005]]}}
|1443 күн
|-
|{{nobr|[[25 наурыз]] [[2005 жыл|2005]]}} — {{nobr|[[25 наурыз]] [[2010 жыл|2010]]}}
|1826 күн
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Сурет:Rustam Minnikhanov official portrait.jpg|99px]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Миңнеханов Рүстем Нұрғалиұлы]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;(1957 туғ.)&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; |3
|{{nobr|[[25 наурыз]] [[2010 жыл|2010]]}} — {{nobr|[[24 наурыз]] [[2015 жыл|2015]]}}
|1825 күн
| rowspan=&quot;3&quot; |'''12 жыл 10 ай 12 күн''' (4701 күн)
| rowspan=&quot;3&quot; |&lt;br&gt;[[Біртұтас Ресей]]&lt;br&gt;
|-
|{{nobr|[[18 қыркүйек]] [[2015 жыл|2015]]}} — {{nobr|[[18 қыркүйек]] [[2020 жыл|2020]]}}&lt;br&gt;(''уақытша міндетін атқарушы''&lt;br /&gt; 24 наурыз — 18 қыркүйек 2015)
|2005 күн
|-
|{{nobr|[[18 қыркүйек]] [[2020 жыл|2020]]}} — {{nobr|[[6 ақпан]] [[2023 жыл|2023]]}}
|871 день
|-
! colspan=&quot;8&quot; |Татарстан Республикасының Райысы
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Сурет:Rustam Minnikhanov official photo 06 (cropped).jpg|99px]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Миңнеханов Рүстем Нұрғалиұлы]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1957 туғ.)&lt;/small&gt;
|1
|[[6 ақпан]] [[2023 жыл|2023]] — [[19 қыркүйек]] [[2025 жыл|2025]]&lt;td&gt;{{age in days|2023|2|6|2025|9|19}} күн&lt;td rowspan=&quot;2&quot;&gt;'''{{Ұзақтығы|year=2010|day=25|month=3}}''' ({{age in days|2010|3|25}} күн)
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;br&gt;[[Біртұтас Ресей]]&lt;br&gt;
|-
|2
|19 қыркүйек 2025 бастап
|{{age in days|2025|9|19}} күн
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Татарстан басшылары]]
[[Санат:Татарстанның мемлекеттік құрылымы]]</text>
      <sha1>hxi6b1nol63v19wbc2rv25szbjromve</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606431</id>
      <parentid>3606428</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T18:18:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Лауазымның атауы */</comment>
      <origin>3606431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35465" sha1="a4fq9phl0t2la2phonk1qp8bvsyz3vm" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = Татарстан Республикасы Райысы
 |шынайы атауы     = {{lang-tt|Татарстан Республикасы Рәисе}}
 |ел               = Ресей
 |эмблема          = Standard for Tatarstan.svg{{!}}border
 |эмблема ені      = 120px
 |эмблеманың аты   = Татарстан Республикасы Райысының байрағы
 |қазіргі          = [[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Рүстем Миңнеханов]]
 |тағайындалған    = 2010 жылдың 25 наурызынан бастап
 |портреті         = Rustam Minnikhanov official photo 06 (cropped).jpg
 |портреттің ені   = 200px
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = {{байрақ|Татарстан}}
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = [[Қазан кіремілі|Қазан кіреміліндегі]] [[Президент сарайы (Қазан)|Президент сарайы]]
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = Республика тұрғындарының тікелей сайлауы арқылы
 |өкілеттігінің мерзімі = 5 жыл
 |айлығы           = айына 81 276 ₽ (2018)
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = КОКП Татарстан реском бірінші хатшысы
 |пайда болды      = 1991 жылы 12 маусым
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев]] (президент ретінде)&lt;br /&gt;[[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов]] (райыс ретінде)
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}
'''Татарстан Республикасы Райысы''' ({{lang-tt|Татарстан Республикасы Рәисе}}) — Республиканың (субъектінің, мемлекеттің) басшысы және [[Татарстан|Татарстандағы]] мемлекеттік биліктің атқарушы органдары жүйесін басқаратын ең жоғары лауазымды тұлға. 1991 жылдың 4 шілдесінен 2023 жылдың 6 ақпанына дейін республика басшысының лауазымы '''Татарстан Республикасының Президенті''' деп аталды.

Татарстан президенті лауазымы 1991 жылы құрылды, оның тұңғыш президенті [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев|Минтимер Шәймиев]] болды. 2023 жылы лауазымның атауы «басшы (райыс)» болып өзгертілді.

Татарстан басшысының резиденциясы — Татарстан Республикасының астанасы [[Қазан]] қаласында орналасқан [[Қазан кіремілі|Қазан кіреміліндегі]] [[Президент сарайы (Қазан)|Президент сарайы]].

Татарстанда биліктің нышаны болып Татарстан Республикасы басшысының (Райысының) қызметтік кабинеті мен резиденциялардың үстіне орналастырылған Байрағы. Байрақ — ортасында [[Татарстан елтаңбасы|Татарстанның мемлекеттік елтаңбасы]] бейнеленген [[Татарстан туы|Татарстанның мемлекеттік ту]] болып келеді.

== Тарихы ==
Татарстанның ең жоғары лауазымды тұлғасының жаңа лауазымы Республика Жоғарғы Кеңесі Төралқасы Төрағасының орнына белгіленді (Шаймиев бұл қызметті 1990 жылдан бері атқарып келді). 1991 жылы 12 маусымда [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев]] баламасыз негізде (басқа кандидаттар өз кандидатураларын алып тастағаннан кейін) халықтық сайлауда басым дауыспен Татарстанның тұңғыш президенті болып сайланды. Содан соң Минтемир Шаймиев 1996 мен 2001 жылдары баламасыз және баламалы халықтық сайлауда басым дауыспен қайта сайланды.

Ресей Федерациясындағы субъектілердің басшыларын тағайындаудың жаңа тәртібіне сәйкес, 2005 жылдың 25 наурызында Ресей президенті [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путиннің]] ұсынысы бойынша Татарстан Мемлекеттік кеңесі Минтимер Шәріпұлыны төртінші мерзімге Татарстан президенті етіп тағайындады. Минтимер Шәріпұлы Татарстан президенті қызметін 4 мерзім және 6862 күн (сол кезде Ресейдегі субъеклердің басшылары арасындағы рекордтық көрсеткіш) атқарды.

2009 жылдың желтоқсанында биліктегі «[[Біртұтас Ресей]]» партиясы қазіргі президент, премьер-министр және республика парламентінің спикері Минтимер Шәріпұлыны, Рүстем Нұрғалиұлыны және [[Фарит Хайруллаұлы Мұхамметшин|Фарит Мұхамметшинді]] Ресей президенті [[Дмитрий Анатольевич Медведев|Дмитрий Медведевке]] Татарстан президенті лауазымына кандидаттар ретінде ұсынды. 2010 жылдың 22 қаңтарында Минтемир Шаймиев Ресей президенті Дмитрий Медведевтен 2010 жылдың 25 наурызынан кейін оны тағы бір президенттік мерзімге қарастырмауды сұрады&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.gzt.ru/topnews/politics/-posle-otstavki-shaimiev-budet-rabotatj-na-/295450.html|title=После отставки Шаймиев будет работать на государство бесплатно|date=2010-03-12|publisher=GZT.ru|accessdate=2010-03-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100315150954/http://www.gzt.ru/topnews/politics/-posle-otstavki-shaimiev-budet-rabotatj-na-/295450.html|archivedate=2010-03-15|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 2010 жылдың 25 наурызында Ресей президенті ұсынған Рустам Миннихановты Татарстан Мемлекеттік кеңесі бірауыздан өкілеттікке тағайындап, Татарстанның екінші президенті қызметіне кірісті, ал Минтемир Шаймиев Татарстанның мемлекеттік кеңесшісі болып тағайындалды. 2015 жылдың қыркүйегінде Р.Н. Минниханов екінші мерзімге президент болып қайта сайланды.

Татарстан президенттері басқа елдерге ресми сапарлар жасайтын және әлі де жасап келеді, сондай-ақ жақын және алыс шетелдерден келген шетелдік мемлекет және үкімет басшыларын Қазан қаласында бірнеше рет қабылдады және әлі де қабылдайды. Мысалы, Татарстан президенті Минтимер Шәріпұлы [[АҚШ президенті]] [[Билл Клинтон|Билл Клинтонмен]] (1994 жылдың қазан айында, Татарстан егемендігін жариялағаннан кейін АҚШ-қа сапары кезінде және 1998 жылдың қазан айында Мәскеуде&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://shaimiev.tatar.ru/guide/show/3306 |title=Сотрудничество Татарстан — США |accessdate=2012-07-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131230235908/http://shaimiev.tatar.ru/guide/show/3306 |archivedate=2013-12-30 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;) және [[Қытай Халық Республикасының төрағасы]] [[Ху Цзиньтао|Ху Цзиньтаомен]] (2007 жылдың наурыз айында Қазан қаласында&lt;ref&gt;{{cite web|title=Переговоры председателя КНР с президентом Республики Татарстан РФ|url=http://www.chinaconsulate.khb.ru/rus/xwdt/t307532.htm|access-date=2019-12-23|archive-date=2020-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200127173403/http://www.chinaconsulate.khb.ru/rus/xwdt/t307532.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;) кездесті.

== Лауазымның атауы ==
[[Сурет:Kazan Kremlin Presidential Palace 08-2016.jpg|thumb|right|300px|[[Қазан кіремілі|Қазан кіреміліндегі]] [[Президент сарайы (Қазан)|Президент сарайы]] — Татарстан басшысының резиденциясы.]]
[[Сурет:Clinton and Shaimiev.jpg|thumb|right|300px|Татарстан президенті [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев|М.Ш. Шаймиев]] резиденциясының қабылдау залында АҚШ Мемлекеттік хатшысы [[Хиллари Клинтон|Хиллари Клинтонмен]] бірге, 2009 жыл]]
2010 жылы Ресей Федерациясы бұрын президент атағын иеленген субъектілері басшыларының атын өзгерте бастады. Бұл үдерісті ресми түрде [[Шешен Республикасының басшысы|Шешенстан басшысы]] [[Рамзан Ахматұлы Қадыров|Рамзан Қадыров]] бастады, ол өзін президент деп атаудан бас тартатынын бірінші болып мәлімдеп, басқаларды да солай істеуге шақырды. Содан кейін Қадыров «Ресейде тек бір ғана мемлекет қайраткерінің президент деп аталуға құқығы бар» және «аймақтық президенттер шеруі» аяқталуы керек деп мәлімдеді. 2010 жылдың соңында президент Дмитрий Медведев Мемлекеттік Дума мен Федерация Кеңесі бекіткен Ресей Федерациясы субъектілерінің басшыларына өздерін президент деп атауға тыйым салатын заңға қол қойды, бұл қоғамда наразылық тудырды. Сонымен қатар, аймақтарға тарихи дәстүрлерге сәйкес, қабылдау мерзімін 2015 жылдың 1 қаңтарына дейін шектей отыра өз басшыларына лауазымдарының атауын таңдауға рұқсат етілді. 2013 жылдың соңына дейін тек Башқұртстан мен Татарстан ғана республика басшысының жаңа атауы жайлы заң шығармады. Содан кейін Татарстан президенті Рүстем Нұрғалиұлы бұл лауазымның атауы заңда белгіленген мерзімде өзгертілетінін мәлімдеді&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://club-rf.ru/16/news/32529 |title=Минниханов не будет президентом. 18 декабря 2013 |access-date=2015-01-02 |archive-date=2020-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027010507/http://club-rf.ru/16/news/32529 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Татарстанның тұңғыш президенті Минтимер Шәріпұлының айтуынша, «президент» атауын пайдалануға тыйым салатын заң жобалары бірнеше рет енгізілген&lt;ref name=&quot;business-gazeta2&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.business-gazeta.ru/article/122257/ |title=Госдума оставила Татарстану президента. Как минимум еще на год |access-date=2017-10-20 |archive-date=2019-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423035118/https://www.business-gazeta.ru/article/122257 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Бірінші рет заң жобасы Ресей Конституциясын бұзғаны үшін Мемлекеттік Дума тарапынан қабылданбады, екінші рет дәл осы себеппен Ресей үкіметі тарапынан қабылданбады, заң тек үшінші әрекетте ғана қабылданды. Конституцияның негізгі авторларының бірі, саяси қайраткер Сергей Шахрай да қабылданған заң конституциялық нормаларды бұзады деген ойға сенеді:
&lt;blockquote&gt;
Аймақтарға өз басшыларын қалай атау керектігін өз бетінше шешу құқығын беретін Ресей Конституциясын депутаттардың ешқайсысы естеріне алмады. Басшыларын қалай атайтындығы — бұл республиканың құқығы. Конституциялық Сот та, басқа ешкім де мұны жоққа шығара алмайды.
&lt;/blockquote&gt;

2014 жылдың соңына қарай Татарстан президент лауазымын қайта атау мәселесін шешпеген Ресей Федерациясының соңғы субъектісі болып қала берді (2015 жылдың 1 қаңтарынан бастап Башқұртстанда «президент» атауы «[[Башқұртстан Республикасы басшысы]]» деген атаумен алмастырылды). 2015 жылдың ақпанында республика басшыларының президент деп аталу мерзімін тағы бір жылға, 2016 жылдың 1 қаңтарына дейін ұзарту туралы федералды заң қабылданды&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.tatcenter.ru/news/143937/ |title=Путин подписал закон, обязывающий Татарстан до 2016 года выбрать новое название для должности президента |accessdate=2016-01-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170202005133/http://www.tatcenter.ru/news/143937/ |archivedate=2017-02-02 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&amp;prevDoc=102144202&amp;backlink=1&amp;&amp;nd=102367087 |title=Закон Российской Федерации № 4-ФЗ от 04.02.2015 |access-date=2016-01-03 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304201734/http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&amp;prevDoc=102144202&amp;backlink=1&amp;&amp;nd=102367087 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2015 жылдың 18 қыркүйегінде қайта сайланған Татарстан президенті Рүстем Нұрғалиұлының ұлықтау рәсімінде (инаугурация) бұрынғы президент Минтимер Шәріпұлы республика көшбасшысы атағын қорғап: «Адамдар президенттің өзін де, республикамыздың ең жоғары лауазымды тұлғасы — президент атауын да жақсы көреді! Бұл атау бізді берік біріктіреді. Неліктен екенін айтайын: себебі бұл сөзді татар немесе орыс тіліне аудару мүмкін емес. Міне, билік пен бедел осында!» Оның соңынан Татарстан мемлекеттік кеңесінің мәдениет жөніндегі комитетінің төрағасы [[Разил Исмағұлұлы Уәлиев|Разил Уәлиев]] пен басқа да бірнеше жоғары лауазымды шенеуніктер «президент» атауын сақтап қалуды жақтап сөйледі. Мемлекеттік Думадағы Татарстанның өкілі Илдар Гилмутдинов лауазымның атауын өзгерту мәселесі республика парламентінде 2015 жыл бойы көтерілмегенін хабарлады.

Ресей президенті Владимир Путин аймақтың ең жоғары лауазымды тұлғасының атауы — аймақ тұрғындарының мәселесі екенін мәлімдеді: Ресей федералды мемлекет болғандықтан, «президент» атауын жоққа шығаруға болмайды. Владимир Путиннің ұстанымын «[[Әділ Ресей]]» партиясының жетекшісі [[Сергей Михайлович Миронов|Сергей Миронов]] қолдады. 2015 жылдың 17 желтоқсанында баспасөз мәслихаты кезінде В. В. Путиннен лауазымның атауын өзгерту туралы сұрағанда, ол: «Біз Татарстан халқының кез келген таңдауын құрметтейміз. Солай болғандықтан, өздеріңіз шешесіздер, жарай ма?», — деп жауап берді.

2017 жылдың соңына қарай республика басшылығы аймақтың ең жоғары лауазымды тұлғасын «президент» деп атауға айрықша құқықты сақтап қалды, бұл федералдық заңның республика басшыларына арналған атау мерзімінің 2016 жылдың 1 қаңтарында аяқталуына қарамастан болды&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tat.versia.ru/tatarstan-vcepilsya-zubami-v-nazvanie-dolzhnosti |title=Президент из принципа. Татарстан вцепился зубами в название должности |access-date=2016-12-04 |archive-date=2017-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170819234426/https://tat.versia.ru/tatarstan-vcepilsya-zubami-v-nazvanie-dolzhnosti |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Атау өзгеріссіз қалды, ал 2016 немесе 2017 жылдары оны өзгерту туралы ешқандай бастамалар немесе, тіпті, ұсыныстар жасалған жоқ. Татарстан басшылығы президент лауазымы және республиканың мемлекеттік жүйесінің басқа да конституциялық негіздері референдум арқылы бекітілгендіктен, ең жоғары лауазымды тұлғаның атауын өзгерту үшін референдум да өткізу керек деп тұжырымдайды. Дегенмен, кейбіреулер мұның қажет емес екенін айтады, себебі конституциялық заңдарды дауыс беру арқылы және республиканың Мемлекеттік кеңесі қабылдай алады. Республика басшылығы, сонымен қатар, РФ мен республика билік органдары арасындағы өкілеттіктерді ажырату туралы келісімді (мерзімі 2017 жылдың жазында аяқталған) Татарстан президенті жасасқандықтан, республика басшысының өзін президент деп атауға заңды құқығы бар екенін мәлімдеді&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=kk|url=https://abai.kz/post/141916|title=Қазан мен Мәскеу айқасы: Татарстан Ресейден бөліне ме?|website=ABAI.kz|date=2021-10-27||accessdate=2026-05-18|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ақыр аяғында, Татарстан басшылығы кез келген жағдайда 2015 жылы сайланған президенттің лауазымы оның өкілеттік мерзімі ішінде өзгертіле алмайды және тек 2020 жылғы сайлауда жаңа атаумен сайланған келесі аймақтық көшбасшыны ғана «басшы» немесе басқаша атауға болады деп санайды.

Нәтижесінде, республика федералды заңға сәйкес президент лауазымынан бас тартпағандықтан, ресми түрде 2016 жылдың 1 қаңтарынан бастап аймақтың конституциясы мен заңнамасы осы мәселе бойынша федералды заңнамаға қайшы келеді. Сонымен қатар, федералдық заңның өзі субъектілердің басшыларының президент атауына тыйым салу жергілікті өзін-өзі басқару органдарының шектелген өкілеттіктеріне қол сұғып, Ресей Федерациясының Конституциясына, атап айтқанда 11 және 77-баптарға қайшы келеді деген пікір бар:
{{cquote
|Ресей Федерациясының субъектілеріндегі мемлекеттік билікті олар құрған мемлекеттік органдар жүзеге асырады.
|author=РФ Конституциясы 11-бабының 2-тармағы.
}}
{{cquote
|Республикалардың, өлкелердің, облыстардың, федералдық маңызы бар қалалардың, автономиялы облыстардың және автономиялық округтердің мемлекеттік билік органдарының жүйесін Ресей Федерациясы субъектілері Ресей Федерациясының конституциялық жүйесінің негіздеріне және федералдық заңмен белгіленген мемлекеттік биліктің өкілді және атқарушы органдарын ұйымдастырудың жалпы қағидаттарына сәйкес дербес құрады.
|author=РФ Конституциясы 77-бабының 1-тармағы.
}}

Қазан федералды университетіндегі Халықаралық қатынастар институтының аймақтану кафедрасы доценті Азат Ахунов президенттердің атын өзгерту туралы заңның филологиялық мәселелерден тысқары шығатынына және оның мағынасы барлығына түсінікті екеніне сенімді. Ресей Федерациясы Коммунистік партиясының Татарстандағы фракциясының жетекшісі Хафиз Миргалимов та федералды шешімге наразылық білдірді: «Мен федералды орталықты мүлдем түсінбеймін. Оларда бұдан артық ешқандай жұмысы жоқ сияқты. Одан да, экономика мәселесін шешсін! ЖІӨ тоқырап тұр, бағалар шарықтап барады, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылықтар тонауда, жағдай өте ауыр, олар болса республика президенттерінің атын өзгерту идеясын ойлап тапты. Олардың шаруалары қанша? «Президент» ұғымы бас президентке кедергі келтіре ме?». Разил Уәлиев те осыған ұқсас ойларын айтты: «Жағдай күлкілі. Қандай да бір компанияның немесе ұйымның президенті болуға рұқсат беріледі, бірақ жетекші аймақтардың бірінің президенті болуға — болмайды».

11 жыл бойы президенттік мәртебе Татарстан саясаткерлері тарапынан 1992 жылы республикада жарияланған Татарстанның егемендігінің соңғы көрінісі ретінде қарастырылды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://novayagazeta.ru/articles/2021/12/13/vozvrashchenie-kazanskogo-khana|title=Возвращение казанского хана|access-date=2023-03-20|archive-date=2021-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20211217160205/https://novayagazeta.ru/articles/2021/12/13/vozvrashchenie-kazanskogo-khana|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

2021 жылдың 27 қыркүйегінде Мемлекеттік Думаның қарауына аймақтық басқару туралы жаңа заң жобасы ұсынылды. Бастамада аймақ жетекшісі «басшы» деп аталуы керек, содан кейін Ресейдің субъектісі көрсетіледі. Бұл ретте, аймақтың тарихи, ұлттық және басқа да дәстүрлерін ескере отырып, «президенттен» басқа қосымша лауазым атауы берілуі мүмкін. Аймақтың ең жоғары атқарушы органының атауы «Ресей Федерациясы субъектісінің үкіметі» болады. Заң жобасы Татарстаннан басқа барлық аймақтарда мақұлданды. «Ресей Федерациясының субъектілеріндегі мемлекеттік билікті ұйымдастырудың жалпы қағидалары туралы» № 414-ФЗ Федералдық заңы Мемлекеттік Думамен қабылданып, [[Владимир Владимирович Путин|В. В. Путин]] 2021 жылдың 21 желтоқсанында қол қойды. 2023 жылдың 1 қаңтарына дейін «Татарстан президенті» лауазымының атауы «Татарстан басшысы» болып өзгертілуі тиіс еді. Рүстем Нұрғалиұлы республиканың заңды орындайтынын айтты, бірақ оның пікірі ескерілмеді&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=kk|url=https://abai.kz/post/144668|title=Ресей президенті және сөз жүзіндегі федерация|website=ABAI.kz|date=2021-12-22||accessdate=2026-05-18|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

2022 жылдың 23 желтоқсанында Татарстан Мемлекеттік Кеңесі конституциялық түзетулерді қабылдады, оған сәйкес республиканың қазіргі басшысы «президент» атауын сақтайды, ал оның мұрагері 2025 жылы қызметке кіріскеннен кейін ол «Татарстан Республикасы Райысы» деп аталатын болады&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=kk|url=https://kazislam.kz/2022/12/rajys-degen-kim-tatarlar-ony-ne-ushin-tangdady/|title=“Райыс” деген кім? Татарлар оны не үшін таңдады?|website=KAZISLAM.kz|date=2022-12-27||accessdate=2026-05-18|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2023 жылдың 6 қаңтарында Рүстем Нұрғалиұлы осы мәселе бойынша заңға қол қойды. Алайда, 26 қаңтарда Мемлекеттік кеңес конституциялық түзетулер аясында өтпелі кезеңнен бас тарту туралы шешім қабылдады, ал Минниханов сол күні заңға қол қойды. Осылайша, заң ресми жарияланған соң 10 күннен кейін лауазым 2023 жылдың 6 ақпанынан бастап ''Райыс'' деп аталады. 2023 жылдың 4 ақпанында Рустам Минниханов «Татарстан Президентінің Аппаратын» 6 ақпаннан бастап «Татарстан Райысының әкімшілігі» деп атайтын заңға қол қойды&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://116.ru/text/politics/2023/02/04/72032972/ |title=Теперь везде раис: Минниханов подписал новый указ из-за лишения Татарстана президентства |access-date=2023-02-04 |archive-date=2023-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230204181208/https://116.ru/text/politics/2023/02/04/72032972/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Өкілеттігі ==
Ресей Федерациясының азаматын Татарстан басшысы етіп тағайындау республикадағы бүкілхалықтық сайлау нәтижелерімен анықталады. 2005 жылдан 2011 жылға дейін бұл тағайындауды [[Ресей президенті|Ресей Федерациясы Президентінің]] ұсынысы бойынша [[Татарстан Республикасының Мемлекеттік Кеңесі|Татарстан Мемлекеттік Кеңесі]] жүзеге асырды.

[[Татарстан Республикасының Конституциясы|Татарстан Республикасының Конституциясына]] сәйкес, 30 жасқа толған, азаматтығы (бодандығы) жоқ немесе шетелде тұруға ықтиярхаты жоқ және пассивті дауыс беру құқығы бар Ресей Федерациясының азаматы Татарстан Республикасының Райысы болып сайлана алады. Оның өкілеттік мерзімі бес жыл, ал қайта сайлану саны шектеусіз.

Татарстан Республикасы басшысының өкілеттіктері Татарстан Республикасы Конституциясындағы IV бөлімінің екінші тарауымен анықталады.

== Татарстан Республикасы басшыларының тізімі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |№
! rowspan=&quot;2&quot; |Кейіпі
! rowspan=&quot;2&quot; |ТАӘ &lt;br&gt;&lt;small&gt;(өмір сүру уақыты)&lt;/small&gt;
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |Өкілеттік мерзімі
! colspan=&quot;2&quot; |Билік ету ұзақтығы
! rowspan=&quot;2&quot; |Партиясы
|-
!'''күндері'''
!барлығы
|-
! colspan=&quot;8&quot; |Татарстан Республикасының президенттері
|-
! rowspan=&quot;4&quot; |1
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Сурет:RIAN archive 395745 President of the Republic of Tatarstan Mintimer Shaimiyev.jpg|99px]]
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев|Шәймиев Минтимер Шәріпұлы]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1937 туғ.)&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |4
|{{nobr|[[4 шілде]] [[1991 жыл|1991]]}} — {{nobr|[[3 сәуір]] [[1996 жыл|1996]]}}
|1735 күн
| rowspan=&quot;4&quot; |'''18 жыл 8 ай 21 день''' (6839 күн)
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]&lt;br&gt;[[Ресей — Біздің үйіміз]]&lt;br&gt;[[Бүкіл Ресей]]&lt;br&gt;[[Біртұтас Ресей]]
|-
|{{nobr|[[3 сәуір]] [[1996 жыл|1996]]}} — {{nobr|[[12 сәуір]] [[2001 жыл|2001]]}}
|1835 күн
|-
|{{nobr|[[12 сәуір]] [[2001 жыл|2001]]}} — {{nobr|[[25 наурыз]] [[2005 жыл|2005]]}}
|1443 күн
|-
|{{nobr|[[25 наурыз]] [[2005 жыл|2005]]}} — {{nobr|[[25 наурыз]] [[2010 жыл|2010]]}}
|1826 күн
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Сурет:Rustam Minnikhanov official portrait.jpg|99px]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Миңнеханов Рүстем Нұрғалиұлы]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;(1957 туғ.)&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; |3
|{{nobr|[[25 наурыз]] [[2010 жыл|2010]]}} — {{nobr|[[24 наурыз]] [[2015 жыл|2015]]}}
|1825 күн
| rowspan=&quot;3&quot; |'''12 жыл 10 ай 12 күн''' (4701 күн)
| rowspan=&quot;3&quot; |&lt;br&gt;[[Біртұтас Ресей]]&lt;br&gt;
|-
|{{nobr|[[18 қыркүйек]] [[2015 жыл|2015]]}} — {{nobr|[[18 қыркүйек]] [[2020 жыл|2020]]}}&lt;br&gt;(''уақытша міндетін атқарушы''&lt;br /&gt; 24 наурыз — 18 қыркүйек 2015)
|2005 күн
|-
|{{nobr|[[18 қыркүйек]] [[2020 жыл|2020]]}} — {{nobr|[[6 ақпан]] [[2023 жыл|2023]]}}
|871 день
|-
! colspan=&quot;8&quot; |Татарстан Республикасының Райысы
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Сурет:Rustam Minnikhanov official photo 06 (cropped).jpg|99px]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Миңнеханов Рүстем Нұрғалиұлы]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1957 туғ.)&lt;/small&gt;
|1
|[[6 ақпан]] [[2023 жыл|2023]] — [[19 қыркүйек]] [[2025 жыл|2025]]&lt;td&gt;{{age in days|2023|2|6|2025|9|19}} күн&lt;td rowspan=&quot;2&quot;&gt;'''{{Ұзақтығы|year=2010|day=25|month=3}}''' ({{age in days|2010|3|25}} күн)
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;br&gt;[[Біртұтас Ресей]]&lt;br&gt;
|-
|2
|19 қыркүйек 2025 бастап
|{{age in days|2025|9|19}} күн
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Татарстан басшылары]]
[[Санат:Татарстанның мемлекеттік құрылымы]]</text>
      <sha1>a4fq9phl0t2la2phonk1qp8bvsyz3vm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606438</id>
      <parentid>3606431</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T18:24:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Орел Карл</username>
        <id>81620</id>
      </contributor>
      <comment>/* Өкілеттігі */</comment>
      <origin>3606438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35465" sha1="jk0dix6ugmcpit3jqx7lj7kjgprlo4o" xml:space="preserve">{{Мемлекеттік қызмет
 |қызметі          = Татарстан Республикасы Райысы
 |шынайы атауы     = {{lang-tt|Татарстан Республикасы Рәисе}}
 |ел               = Ресей
 |эмблема          = Standard for Tatarstan.svg{{!}}border
 |эмблема ені      = 120px
 |эмблеманың аты   = Татарстан Республикасы Райысының байрағы
 |қазіргі          = [[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Рүстем Миңнеханов]]
 |тағайындалған    = 2010 жылдың 25 наурызынан бастап
 |портреті         = Rustam Minnikhanov official photo 06 (cropped).jpg
 |портреттің ені   = 200px
 |портреттің тақырыбы  = 
 |басшылық етеді       = {{байрақ|Татарстан}}
 |басқару түрі     = 
 |резиденция       = [[Қазан кіремілі|Қазан кіреміліндегі]] [[Президент сарайы (Қазан)|Президент сарайы]]
 |бағынады         = 
 |ұсынылады        = 
 |мүше             = 
 |тағайындалды     = Республика тұрғындарының тікелей сайлауы арқылы
 |өкілеттігінің мерзімі = 5 жыл
 |айлығы           = айына 81 276 ₽ (2018)
 |орынбасары       = 
 |ізашары          = КОКП Татарстан реском бірінші хатшысы
 |пайда болды      = 1991 жылы 12 маусым
 |таратылды        = 
 |ізбасары         = 
 |біріншісі        = [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев]] (президент ретінде)&lt;br /&gt;[[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов]] (райыс ретінде)
 |соңғысы          = 
 |сайты            = 
}}
'''Татарстан Республикасы Райысы''' ({{lang-tt|Татарстан Республикасы Рәисе}}) — Республиканың (субъектінің, мемлекеттің) басшысы және [[Татарстан|Татарстандағы]] мемлекеттік биліктің атқарушы органдары жүйесін басқаратын ең жоғары лауазымды тұлға. 1991 жылдың 4 шілдесінен 2023 жылдың 6 ақпанына дейін республика басшысының лауазымы '''Татарстан Республикасының Президенті''' деп аталды.

Татарстан президенті лауазымы 1991 жылы құрылды, оның тұңғыш президенті [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев|Минтимер Шәймиев]] болды. 2023 жылы лауазымның атауы «басшы (райыс)» болып өзгертілді.

Татарстан басшысының резиденциясы — Татарстан Республикасының астанасы [[Қазан]] қаласында орналасқан [[Қазан кіремілі|Қазан кіреміліндегі]] [[Президент сарайы (Қазан)|Президент сарайы]].

Татарстанда биліктің нышаны болып Татарстан Республикасы басшысының (Райысының) қызметтік кабинеті мен резиденциялардың үстіне орналастырылған Байрағы. Байрақ — ортасында [[Татарстан елтаңбасы|Татарстанның мемлекеттік елтаңбасы]] бейнеленген [[Татарстан туы|Татарстанның мемлекеттік ту]] болып келеді.

== Тарихы ==
Татарстанның ең жоғары лауазымды тұлғасының жаңа лауазымы Республика Жоғарғы Кеңесі Төралқасы Төрағасының орнына белгіленді (Шаймиев бұл қызметті 1990 жылдан бері атқарып келді). 1991 жылы 12 маусымда [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев]] баламасыз негізде (басқа кандидаттар өз кандидатураларын алып тастағаннан кейін) халықтық сайлауда басым дауыспен Татарстанның тұңғыш президенті болып сайланды. Содан соң Минтемир Шаймиев 1996 мен 2001 жылдары баламасыз және баламалы халықтық сайлауда басым дауыспен қайта сайланды.

Ресей Федерациясындағы субъектілердің басшыларын тағайындаудың жаңа тәртібіне сәйкес, 2005 жылдың 25 наурызында Ресей президенті [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путиннің]] ұсынысы бойынша Татарстан Мемлекеттік кеңесі Минтимер Шәріпұлыны төртінші мерзімге Татарстан президенті етіп тағайындады. Минтимер Шәріпұлы Татарстан президенті қызметін 4 мерзім және 6862 күн (сол кезде Ресейдегі субъеклердің басшылары арасындағы рекордтық көрсеткіш) атқарды.

2009 жылдың желтоқсанында биліктегі «[[Біртұтас Ресей]]» партиясы қазіргі президент, премьер-министр және республика парламентінің спикері Минтимер Шәріпұлыны, Рүстем Нұрғалиұлыны және [[Фарит Хайруллаұлы Мұхамметшин|Фарит Мұхамметшинді]] Ресей президенті [[Дмитрий Анатольевич Медведев|Дмитрий Медведевке]] Татарстан президенті лауазымына кандидаттар ретінде ұсынды. 2010 жылдың 22 қаңтарында Минтемир Шаймиев Ресей президенті Дмитрий Медведевтен 2010 жылдың 25 наурызынан кейін оны тағы бір президенттік мерзімге қарастырмауды сұрады&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.gzt.ru/topnews/politics/-posle-otstavki-shaimiev-budet-rabotatj-na-/295450.html|title=После отставки Шаймиев будет работать на государство бесплатно|date=2010-03-12|publisher=GZT.ru|accessdate=2010-03-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100315150954/http://www.gzt.ru/topnews/politics/-posle-otstavki-shaimiev-budet-rabotatj-na-/295450.html|archivedate=2010-03-15|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 2010 жылдың 25 наурызында Ресей президенті ұсынған Рустам Миннихановты Татарстан Мемлекеттік кеңесі бірауыздан өкілеттікке тағайындап, Татарстанның екінші президенті қызметіне кірісті, ал Минтемир Шаймиев Татарстанның мемлекеттік кеңесшісі болып тағайындалды. 2015 жылдың қыркүйегінде Р.Н. Минниханов екінші мерзімге президент болып қайта сайланды.

Татарстан президенттері басқа елдерге ресми сапарлар жасайтын және әлі де жасап келеді, сондай-ақ жақын және алыс шетелдерден келген шетелдік мемлекет және үкімет басшыларын Қазан қаласында бірнеше рет қабылдады және әлі де қабылдайды. Мысалы, Татарстан президенті Минтимер Шәріпұлы [[АҚШ президенті]] [[Билл Клинтон|Билл Клинтонмен]] (1994 жылдың қазан айында, Татарстан егемендігін жариялағаннан кейін АҚШ-қа сапары кезінде және 1998 жылдың қазан айында Мәскеуде&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://shaimiev.tatar.ru/guide/show/3306 |title=Сотрудничество Татарстан — США |accessdate=2012-07-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131230235908/http://shaimiev.tatar.ru/guide/show/3306 |archivedate=2013-12-30 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;) және [[Қытай Халық Республикасының төрағасы]] [[Ху Цзиньтао|Ху Цзиньтаомен]] (2007 жылдың наурыз айында Қазан қаласында&lt;ref&gt;{{cite web|title=Переговоры председателя КНР с президентом Республики Татарстан РФ|url=http://www.chinaconsulate.khb.ru/rus/xwdt/t307532.htm|access-date=2019-12-23|archive-date=2020-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200127173403/http://www.chinaconsulate.khb.ru/rus/xwdt/t307532.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;) кездесті.

== Лауазымның атауы ==
[[Сурет:Kazan Kremlin Presidential Palace 08-2016.jpg|thumb|right|300px|[[Қазан кіремілі|Қазан кіреміліндегі]] [[Президент сарайы (Қазан)|Президент сарайы]] — Татарстан басшысының резиденциясы.]]
[[Сурет:Clinton and Shaimiev.jpg|thumb|right|300px|Татарстан президенті [[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев|М.Ш. Шаймиев]] резиденциясының қабылдау залында АҚШ Мемлекеттік хатшысы [[Хиллари Клинтон|Хиллари Клинтонмен]] бірге, 2009 жыл]]
2010 жылы Ресей Федерациясы бұрын президент атағын иеленген субъектілері басшыларының атын өзгерте бастады. Бұл үдерісті ресми түрде [[Шешен Республикасының басшысы|Шешенстан басшысы]] [[Рамзан Ахматұлы Қадыров|Рамзан Қадыров]] бастады, ол өзін президент деп атаудан бас тартатынын бірінші болып мәлімдеп, басқаларды да солай істеуге шақырды. Содан кейін Қадыров «Ресейде тек бір ғана мемлекет қайраткерінің президент деп аталуға құқығы бар» және «аймақтық президенттер шеруі» аяқталуы керек деп мәлімдеді. 2010 жылдың соңында президент Дмитрий Медведев Мемлекеттік Дума мен Федерация Кеңесі бекіткен Ресей Федерациясы субъектілерінің басшыларына өздерін президент деп атауға тыйым салатын заңға қол қойды, бұл қоғамда наразылық тудырды. Сонымен қатар, аймақтарға тарихи дәстүрлерге сәйкес, қабылдау мерзімін 2015 жылдың 1 қаңтарына дейін шектей отыра өз басшыларына лауазымдарының атауын таңдауға рұқсат етілді. 2013 жылдың соңына дейін тек Башқұртстан мен Татарстан ғана республика басшысының жаңа атауы жайлы заң шығармады. Содан кейін Татарстан президенті Рүстем Нұрғалиұлы бұл лауазымның атауы заңда белгіленген мерзімде өзгертілетінін мәлімдеді&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://club-rf.ru/16/news/32529 |title=Минниханов не будет президентом. 18 декабря 2013 |access-date=2015-01-02 |archive-date=2020-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027010507/http://club-rf.ru/16/news/32529 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

Татарстанның тұңғыш президенті Минтимер Шәріпұлының айтуынша, «президент» атауын пайдалануға тыйым салатын заң жобалары бірнеше рет енгізілген&lt;ref name=&quot;business-gazeta2&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.business-gazeta.ru/article/122257/ |title=Госдума оставила Татарстану президента. Как минимум еще на год |access-date=2017-10-20 |archive-date=2019-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423035118/https://www.business-gazeta.ru/article/122257 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Бірінші рет заң жобасы Ресей Конституциясын бұзғаны үшін Мемлекеттік Дума тарапынан қабылданбады, екінші рет дәл осы себеппен Ресей үкіметі тарапынан қабылданбады, заң тек үшінші әрекетте ғана қабылданды. Конституцияның негізгі авторларының бірі, саяси қайраткер Сергей Шахрай да қабылданған заң конституциялық нормаларды бұзады деген ойға сенеді:
&lt;blockquote&gt;
Аймақтарға өз басшыларын қалай атау керектігін өз бетінше шешу құқығын беретін Ресей Конституциясын депутаттардың ешқайсысы естеріне алмады. Басшыларын қалай атайтындығы — бұл республиканың құқығы. Конституциялық Сот та, басқа ешкім де мұны жоққа шығара алмайды.
&lt;/blockquote&gt;

2014 жылдың соңына қарай Татарстан президент лауазымын қайта атау мәселесін шешпеген Ресей Федерациясының соңғы субъектісі болып қала берді (2015 жылдың 1 қаңтарынан бастап Башқұртстанда «президент» атауы «[[Башқұртстан Республикасы басшысы]]» деген атаумен алмастырылды). 2015 жылдың ақпанында республика басшыларының президент деп аталу мерзімін тағы бір жылға, 2016 жылдың 1 қаңтарына дейін ұзарту туралы федералды заң қабылданды&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.tatcenter.ru/news/143937/ |title=Путин подписал закон, обязывающий Татарстан до 2016 года выбрать новое название для должности президента |accessdate=2016-01-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170202005133/http://www.tatcenter.ru/news/143937/ |archivedate=2017-02-02 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&amp;prevDoc=102144202&amp;backlink=1&amp;&amp;nd=102367087 |title=Закон Российской Федерации № 4-ФЗ от 04.02.2015 |access-date=2016-01-03 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304201734/http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&amp;prevDoc=102144202&amp;backlink=1&amp;&amp;nd=102367087 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

2015 жылдың 18 қыркүйегінде қайта сайланған Татарстан президенті Рүстем Нұрғалиұлының ұлықтау рәсімінде (инаугурация) бұрынғы президент Минтимер Шәріпұлы республика көшбасшысы атағын қорғап: «Адамдар президенттің өзін де, республикамыздың ең жоғары лауазымды тұлғасы — президент атауын да жақсы көреді! Бұл атау бізді берік біріктіреді. Неліктен екенін айтайын: себебі бұл сөзді татар немесе орыс тіліне аудару мүмкін емес. Міне, билік пен бедел осында!» Оның соңынан Татарстан мемлекеттік кеңесінің мәдениет жөніндегі комитетінің төрағасы [[Разил Исмағұлұлы Уәлиев|Разил Уәлиев]] пен басқа да бірнеше жоғары лауазымды шенеуніктер «президент» атауын сақтап қалуды жақтап сөйледі. Мемлекеттік Думадағы Татарстанның өкілі Илдар Гилмутдинов лауазымның атауын өзгерту мәселесі республика парламентінде 2015 жыл бойы көтерілмегенін хабарлады.

Ресей президенті Владимир Путин аймақтың ең жоғары лауазымды тұлғасының атауы — аймақ тұрғындарының мәселесі екенін мәлімдеді: Ресей федералды мемлекет болғандықтан, «президент» атауын жоққа шығаруға болмайды. Владимир Путиннің ұстанымын «[[Әділ Ресей]]» партиясының жетекшісі [[Сергей Михайлович Миронов|Сергей Миронов]] қолдады. 2015 жылдың 17 желтоқсанында баспасөз мәслихаты кезінде В. В. Путиннен лауазымның атауын өзгерту туралы сұрағанда, ол: «Біз Татарстан халқының кез келген таңдауын құрметтейміз. Солай болғандықтан, өздеріңіз шешесіздер, жарай ма?», — деп жауап берді.

2017 жылдың соңына қарай республика басшылығы аймақтың ең жоғары лауазымды тұлғасын «президент» деп атауға айрықша құқықты сақтап қалды, бұл федералдық заңның республика басшыларына арналған атау мерзімінің 2016 жылдың 1 қаңтарында аяқталуына қарамастан болды&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tat.versia.ru/tatarstan-vcepilsya-zubami-v-nazvanie-dolzhnosti |title=Президент из принципа. Татарстан вцепился зубами в название должности |access-date=2016-12-04 |archive-date=2017-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170819234426/https://tat.versia.ru/tatarstan-vcepilsya-zubami-v-nazvanie-dolzhnosti |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Атау өзгеріссіз қалды, ал 2016 немесе 2017 жылдары оны өзгерту туралы ешқандай бастамалар немесе, тіпті, ұсыныстар жасалған жоқ. Татарстан басшылығы президент лауазымы және республиканың мемлекеттік жүйесінің басқа да конституциялық негіздері референдум арқылы бекітілгендіктен, ең жоғары лауазымды тұлғаның атауын өзгерту үшін референдум да өткізу керек деп тұжырымдайды. Дегенмен, кейбіреулер мұның қажет емес екенін айтады, себебі конституциялық заңдарды дауыс беру арқылы және республиканың Мемлекеттік кеңесі қабылдай алады. Республика басшылығы, сонымен қатар, РФ мен республика билік органдары арасындағы өкілеттіктерді ажырату туралы келісімді (мерзімі 2017 жылдың жазында аяқталған) Татарстан президенті жасасқандықтан, республика басшысының өзін президент деп атауға заңды құқығы бар екенін мәлімдеді&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=kk|url=https://abai.kz/post/141916|title=Қазан мен Мәскеу айқасы: Татарстан Ресейден бөліне ме?|website=ABAI.kz|date=2021-10-27||accessdate=2026-05-18|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ақыр аяғында, Татарстан басшылығы кез келген жағдайда 2015 жылы сайланған президенттің лауазымы оның өкілеттік мерзімі ішінде өзгертіле алмайды және тек 2020 жылғы сайлауда жаңа атаумен сайланған келесі аймақтық көшбасшыны ғана «басшы» немесе басқаша атауға болады деп санайды.

Нәтижесінде, республика федералды заңға сәйкес президент лауазымынан бас тартпағандықтан, ресми түрде 2016 жылдың 1 қаңтарынан бастап аймақтың конституциясы мен заңнамасы осы мәселе бойынша федералды заңнамаға қайшы келеді. Сонымен қатар, федералдық заңның өзі субъектілердің басшыларының президент атауына тыйым салу жергілікті өзін-өзі басқару органдарының шектелген өкілеттіктеріне қол сұғып, Ресей Федерациясының Конституциясына, атап айтқанда 11 және 77-баптарға қайшы келеді деген пікір бар:
{{cquote
|Ресей Федерациясының субъектілеріндегі мемлекеттік билікті олар құрған мемлекеттік органдар жүзеге асырады.
|author=РФ Конституциясы 11-бабының 2-тармағы.
}}
{{cquote
|Республикалардың, өлкелердің, облыстардың, федералдық маңызы бар қалалардың, автономиялы облыстардың және автономиялық округтердің мемлекеттік билік органдарының жүйесін Ресей Федерациясы субъектілері Ресей Федерациясының конституциялық жүйесінің негіздеріне және федералдық заңмен белгіленген мемлекеттік биліктің өкілді және атқарушы органдарын ұйымдастырудың жалпы қағидаттарына сәйкес дербес құрады.
|author=РФ Конституциясы 77-бабының 1-тармағы.
}}

Қазан федералды университетіндегі Халықаралық қатынастар институтының аймақтану кафедрасы доценті Азат Ахунов президенттердің атын өзгерту туралы заңның филологиялық мәселелерден тысқары шығатынына және оның мағынасы барлығына түсінікті екеніне сенімді. Ресей Федерациясы Коммунистік партиясының Татарстандағы фракциясының жетекшісі Хафиз Миргалимов та федералды шешімге наразылық білдірді: «Мен федералды орталықты мүлдем түсінбеймін. Оларда бұдан артық ешқандай жұмысы жоқ сияқты. Одан да, экономика мәселесін шешсін! ЖІӨ тоқырап тұр, бағалар шарықтап барады, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылықтар тонауда, жағдай өте ауыр, олар болса республика президенттерінің атын өзгерту идеясын ойлап тапты. Олардың шаруалары қанша? «Президент» ұғымы бас президентке кедергі келтіре ме?». Разил Уәлиев те осыған ұқсас ойларын айтты: «Жағдай күлкілі. Қандай да бір компанияның немесе ұйымның президенті болуға рұқсат беріледі, бірақ жетекші аймақтардың бірінің президенті болуға — болмайды».

11 жыл бойы президенттік мәртебе Татарстан саясаткерлері тарапынан 1992 жылы республикада жарияланған Татарстанның егемендігінің соңғы көрінісі ретінде қарастырылды&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://novayagazeta.ru/articles/2021/12/13/vozvrashchenie-kazanskogo-khana|title=Возвращение казанского хана|access-date=2023-03-20|archive-date=2021-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20211217160205/https://novayagazeta.ru/articles/2021/12/13/vozvrashchenie-kazanskogo-khana|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

2021 жылдың 27 қыркүйегінде Мемлекеттік Думаның қарауына аймақтық басқару туралы жаңа заң жобасы ұсынылды. Бастамада аймақ жетекшісі «басшы» деп аталуы керек, содан кейін Ресейдің субъектісі көрсетіледі. Бұл ретте, аймақтың тарихи, ұлттық және басқа да дәстүрлерін ескере отырып, «президенттен» басқа қосымша лауазым атауы берілуі мүмкін. Аймақтың ең жоғары атқарушы органының атауы «Ресей Федерациясы субъектісінің үкіметі» болады. Заң жобасы Татарстаннан басқа барлық аймақтарда мақұлданды. «Ресей Федерациясының субъектілеріндегі мемлекеттік билікті ұйымдастырудың жалпы қағидалары туралы» № 414-ФЗ Федералдық заңы Мемлекеттік Думамен қабылданып, [[Владимир Владимирович Путин|В. В. Путин]] 2021 жылдың 21 желтоқсанында қол қойды. 2023 жылдың 1 қаңтарына дейін «Татарстан президенті» лауазымының атауы «Татарстан басшысы» болып өзгертілуі тиіс еді. Рүстем Нұрғалиұлы республиканың заңды орындайтынын айтты, бірақ оның пікірі ескерілмеді&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=kk|url=https://abai.kz/post/144668|title=Ресей президенті және сөз жүзіндегі федерация|website=ABAI.kz|date=2021-12-22||accessdate=2026-05-18|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

2022 жылдың 23 желтоқсанында Татарстан Мемлекеттік Кеңесі конституциялық түзетулерді қабылдады, оған сәйкес республиканың қазіргі басшысы «президент» атауын сақтайды, ал оның мұрагері 2025 жылы қызметке кіріскеннен кейін ол «Татарстан Республикасы Райысы» деп аталатын болады&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=kk|url=https://kazislam.kz/2022/12/rajys-degen-kim-tatarlar-ony-ne-ushin-tangdady/|title=“Райыс” деген кім? Татарлар оны не үшін таңдады?|website=KAZISLAM.kz|date=2022-12-27||accessdate=2026-05-18|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 2023 жылдың 6 қаңтарында Рүстем Нұрғалиұлы осы мәселе бойынша заңға қол қойды. Алайда, 26 қаңтарда Мемлекеттік кеңес конституциялық түзетулер аясында өтпелі кезеңнен бас тарту туралы шешім қабылдады, ал Минниханов сол күні заңға қол қойды. Осылайша, заң ресми жарияланған соң 10 күннен кейін лауазым 2023 жылдың 6 ақпанынан бастап ''Райыс'' деп аталады. 2023 жылдың 4 ақпанында Рустам Минниханов «Татарстан Президентінің Аппаратын» 6 ақпаннан бастап «Татарстан Райысының әкімшілігі» деп атайтын заңға қол қойды&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://116.ru/text/politics/2023/02/04/72032972/ |title=Теперь везде раис: Минниханов подписал новый указ из-за лишения Татарстана президентства |access-date=2023-02-04 |archive-date=2023-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230204181208/https://116.ru/text/politics/2023/02/04/72032972/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Өкілеттігі ==
Ресей Федерациясының азаматын Татарстан басшысы етіп тағайындау республикадағы бүкілхалықтық сайлау нәтижелерімен анықталады. 2005 жылдан 2011 жылға дейін бұл тағайындауды [[Ресей президенті|Ресей Федерациясы Президентінің]] ұсынысы бойынша [[Татарстан Республикасының мемлекеттік кеңесі|Татарстан мемлекеттік кеңесі]] жүзеге асырды.

[[Татарстан Республикасының Конституциясы|Татарстан Республикасының Конституциясына]] сәйкес, 30 жасқа толған, азаматтығы (бодандығы) жоқ немесе шетелде тұруға ықтиярхаты жоқ және пассивті дауыс беру құқығы бар Ресей Федерациясының азаматы Татарстан Республикасының Райысы болып сайлана алады. Оның өкілеттік мерзімі бес жыл, ал қайта сайлану саны шектеусіз.

Татарстан Республикасы басшысының өкілеттіктері Татарстан Республикасы Конституциясындағы IV бөлімінің екінші тарауымен анықталады.

== Татарстан Республикасы басшыларының тізімі ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |№
! rowspan=&quot;2&quot; |Кейіпі
! rowspan=&quot;2&quot; |ТАӘ &lt;br&gt;&lt;small&gt;(өмір сүру уақыты)&lt;/small&gt;
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |Өкілеттік мерзімі
! colspan=&quot;2&quot; |Билік ету ұзақтығы
! rowspan=&quot;2&quot; |Партиясы
|-
!'''күндері'''
!барлығы
|-
! colspan=&quot;8&quot; |Татарстан Республикасының президенттері
|-
! rowspan=&quot;4&quot; |1
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Сурет:RIAN archive 395745 President of the Republic of Tatarstan Mintimer Shaimiyev.jpg|99px]]
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Минтимер Шәріпұлы Шәймиев|Шәймиев Минтимер Шәріпұлы]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1937 туғ.)&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;4&quot; |4
|{{nobr|[[4 шілде]] [[1991 жыл|1991]]}} — {{nobr|[[3 сәуір]] [[1996 жыл|1996]]}}
|1735 күн
| rowspan=&quot;4&quot; |'''18 жыл 8 ай 21 день''' (6839 күн)
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]&lt;br&gt;[[Ресей — Біздің үйіміз]]&lt;br&gt;[[Бүкіл Ресей]]&lt;br&gt;[[Біртұтас Ресей]]
|-
|{{nobr|[[3 сәуір]] [[1996 жыл|1996]]}} — {{nobr|[[12 сәуір]] [[2001 жыл|2001]]}}
|1835 күн
|-
|{{nobr|[[12 сәуір]] [[2001 жыл|2001]]}} — {{nobr|[[25 наурыз]] [[2005 жыл|2005]]}}
|1443 күн
|-
|{{nobr|[[25 наурыз]] [[2005 жыл|2005]]}} — {{nobr|[[25 наурыз]] [[2010 жыл|2010]]}}
|1826 күн
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |2
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Сурет:Rustam Minnikhanov official portrait.jpg|99px]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Миңнеханов Рүстем Нұрғалиұлы]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;(1957 туғ.)&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; |3
|{{nobr|[[25 наурыз]] [[2010 жыл|2010]]}} — {{nobr|[[24 наурыз]] [[2015 жыл|2015]]}}
|1825 күн
| rowspan=&quot;3&quot; |'''12 жыл 10 ай 12 күн''' (4701 күн)
| rowspan=&quot;3&quot; |&lt;br&gt;[[Біртұтас Ресей]]&lt;br&gt;
|-
|{{nobr|[[18 қыркүйек]] [[2015 жыл|2015]]}} — {{nobr|[[18 қыркүйек]] [[2020 жыл|2020]]}}&lt;br&gt;(''уақытша міндетін атқарушы''&lt;br /&gt; 24 наурыз — 18 қыркүйек 2015)
|2005 күн
|-
|{{nobr|[[18 қыркүйек]] [[2020 жыл|2020]]}} — {{nobr|[[6 ақпан]] [[2023 жыл|2023]]}}
|871 день
|-
! colspan=&quot;8&quot; |Татарстан Республикасының Райысы
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Сурет:Rustam Minnikhanov official photo 06 (cropped).jpg|99px]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Миңнеханов Рүстем Нұрғалиұлы]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1957 туғ.)&lt;/small&gt;
|1
|[[6 ақпан]] [[2023 жыл|2023]] — [[19 қыркүйек]] [[2025 жыл|2025]]&lt;td&gt;{{age in days|2023|2|6|2025|9|19}} күн&lt;td rowspan=&quot;2&quot;&gt;'''{{Ұзақтығы|year=2010|day=25|month=3}}''' ({{age in days|2010|3|25}} күн)
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;br&gt;[[Біртұтас Ресей]]&lt;br&gt;
|-
|2
|19 қыркүйек 2025 бастап
|{{age in days|2025|9|19}} күн
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Татарстан басшылары]]
[[Санат:Татарстанның мемлекеттік құрылымы]]</text>
      <sha1>jk0dix6ugmcpit3jqx7lj7kjgprlo4o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Riboviria</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781455</id>
    <revision>
      <id>3606484</id>
      <parentid>3606112</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T21:03:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Этимологиясы */</comment>
      <origin>3606484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6116" sha1="jlit0qabzdzj8sm07lyyukgv3atxxcy" xml:space="preserve">{{Вирус
| атауы                  = Riboviria
| суреті                 = Riboviria collage.png
| сурет сипаттамасы      = Жоғарғы сол жақтан сағат тілі бағытымен: [[құс коронавирусы]]ның, [[полиовирус]]тың, [[Qβ бактериофагы]]ның, [[Ebolavirus|Ebolavirus-тың]], [[темекі мозаикасы вирусы]]ның, [[Influenza A virus]] вирусының, Rotavirus-тың және [[HIV-1]] вирусының ТЭМ-суреттері. Ортасында: консервативті palm-домені бар гомологты RT және RdRp ферменттері.

| әлем                   = Riboviria
| патшалық               = 
| тип                    = 
| кіші тип               = 
| класс                  = 
| жасақ                  = 
| тұқымдас               = 
| кіші тұқымдас          = 

| туыс                   = 
| туыс_беті              = 

| түр                    = 
| түр_беті               = 

| вирус                  = 

| штамм                  = 
| серотип                = 

| типтері мен кластары   =
| синонимдері            = 

| Балтимур тобы          = 
| ictv                   = 
| ncbi                   = 
| wikispecies            = 
| commons                = 

| ареал картасы          = 
| ареал картасының атауы = 
}}
'''Riboviria''' — репликация үшін гомологты РНҚ-тәуелді полимеразаны пайдаланатын барлық [[вирустар]]ды қамтитын домен. Оның құрамына РНҚ-тәуелді РНҚ-полимеразаны [[Генетикалық код|кодтайтын]] РНҚ-вирустар, сондай-ақ РНҚ-тәуелді ДНҚ-полимеразаны кодтайтын кері транскрипцияланатын вирустар (РНҚ немесе ДНҚ геномдары бар) кіреді. РНҚ-тәуелді РНҚ-полимераза (RdRp), яғни РНҚ-репликаза, РНҚ-дан РНҚ ([[рибонуклеин қышқылы]]н) синтездейді. РНҚ-тәуелді ДНҚ-полимераза (RdDp), яғни кері транскриптаза (RT), РНҚ-дан ДНҚ ([[дезоксирибонуклеин қышқылы]]н) синтездейді. Бұл [[ферменттер]] вирустық геном репликациясы мен вирустық гендердің вирустық [[ақуыз]]дарды [[Трансляция (биология)|трансляциялауға]] арналған матрицалық РНҚ-ға (mRNA) [[Транскрипция (биология)|транскрипциялануы]] үшін аса маңызды.

Riboviria 2018 жылы RdRp кодтайтын барлық РНҚ-вирустарды біріктіру үшін құрылды және бір жылдан кейін оған RdDp кодтайтын вирустар да енгізілді. Бұл екі вирус тобы екі бөлек патшалыққа бөлінген: RdRp кодтайтын РНҚ-вирустар үшін Orthornavirae және RdDp кодтайтын вирустар, яғни барлық кері транскрипцияланатын вирустар үшін Pararnavirae. Анықталған [[Эукариоттар|эукариоттық]] вирустардың басым бөлігі осы доменге жатады, соның ішінде адам, жануар және өсімдік вирустарының көпшілігі бар. Тарихи тұрғыдан алғанда домен құрамына кіретін [[Прокариоттар|прокариоттық]] РНҚ-вирустар аз анықталған болатын, алайда 2020-жылдардағы метагеномдық және метатранскриптомдық зерттеулер көптеген прокариоттық РНҚ-вирустарды анықтады.

Ең кеңінен белгілі көптеген вирустық аурулар Riboviria құрамындағы вирустар арқылы туындайды; олардың қатарына [[коронавирустар]], [[Эбола вирусы]], [[АИВ|HIV]], [[тұмау вирустары]] және [[құтыру вирусы]] жатады. Бұл вирустар және домен құрамындағы басқа вирустар тарих бойы маңызды рөл атқарған, соның ішінде алғаш ашылған вирус — [[темекі мозаикасы вирусы]] да бар. Көптеген кері транскрипцияланатын вирустар репликация циклі барысында өз геномын иесінің геномына енгізеді. Соның нәтижесінде адам геномының шамамен 7–8%-ы осы вирустардан шыққан деп есептеледі.

== Этимологиясы ==
Riboviria атауы рибонуклеин қышқылына сілтеме жасайтын ''ribo'' бөлігі мен вирус домендеріне қолданылатын ''-viria'' жұрнағының [[Біріккен сөздер|бірігуінен]] құралған.&lt;ref name=2017a /&gt; Бұл доменнің өкілдері ''рибовирустар'' деп аталады.&lt;ref name=koonin2024 &gt;{{cite journal|vauthors=Koonin EV, Kuhn JH, Dolja VV, Krupovic M|date=8 January 2024|title=Megataxonomy and global ecology of the virosphere|journal=ISME J|volume=18|issue=1|article-number=wrad042|doi=10.1093/ismejo/wrad042|pmc=10848233|pmid=38365236}}&lt;/ref&gt;

== Сипаттамалары ==

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Riboviria]]
[[Санат:Вирустар домендері]]</text>
      <sha1>jlit0qabzdzj8sm07lyyukgv3atxxcy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606485</id>
      <parentid>3606484</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T21:04:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сипаттамасы */</comment>
      <origin>3606485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6112" sha1="17yzfsdqbp3gugnfetaxtgtzq1luguz" xml:space="preserve">{{Вирус
| атауы                  = Riboviria
| суреті                 = Riboviria collage.png
| сурет сипаттамасы      = Жоғарғы сол жақтан сағат тілі бағытымен: [[құс коронавирусы]]ның, [[полиовирус]]тың, [[Qβ бактериофагы]]ның, [[Ebolavirus|Ebolavirus-тың]], [[темекі мозаикасы вирусы]]ның, [[Influenza A virus]] вирусының, Rotavirus-тың және [[HIV-1]] вирусының ТЭМ-суреттері. Ортасында: консервативті palm-домені бар гомологты RT және RdRp ферменттері.

| әлем                   = Riboviria
| патшалық               = 
| тип                    = 
| кіші тип               = 
| класс                  = 
| жасақ                  = 
| тұқымдас               = 
| кіші тұқымдас          = 

| туыс                   = 
| туыс_беті              = 

| түр                    = 
| түр_беті               = 

| вирус                  = 

| штамм                  = 
| серотип                = 

| типтері мен кластары   =
| синонимдері            = 

| Балтимур тобы          = 
| ictv                   = 
| ncbi                   = 
| wikispecies            = 
| commons                = 

| ареал картасы          = 
| ареал картасының атауы = 
}}
'''Riboviria''' — репликация үшін гомологты РНҚ-тәуелді полимеразаны пайдаланатын барлық [[вирустар]]ды қамтитын домен. Оның құрамына РНҚ-тәуелді РНҚ-полимеразаны [[Генетикалық код|кодтайтын]] РНҚ-вирустар, сондай-ақ РНҚ-тәуелді ДНҚ-полимеразаны кодтайтын кері транскрипцияланатын вирустар (РНҚ немесе ДНҚ геномдары бар) кіреді. РНҚ-тәуелді РНҚ-полимераза (RdRp), яғни РНҚ-репликаза, РНҚ-дан РНҚ ([[рибонуклеин қышқылы]]н) синтездейді. РНҚ-тәуелді ДНҚ-полимераза (RdDp), яғни кері транскриптаза (RT), РНҚ-дан ДНҚ ([[дезоксирибонуклеин қышқылы]]н) синтездейді. Бұл [[ферменттер]] вирустық геном репликациясы мен вирустық гендердің вирустық [[ақуыз]]дарды [[Трансляция (биология)|трансляциялауға]] арналған матрицалық РНҚ-ға (mRNA) [[Транскрипция (биология)|транскрипциялануы]] үшін аса маңызды.

Riboviria 2018 жылы RdRp кодтайтын барлық РНҚ-вирустарды біріктіру үшін құрылды және бір жылдан кейін оған RdDp кодтайтын вирустар да енгізілді. Бұл екі вирус тобы екі бөлек патшалыққа бөлінген: RdRp кодтайтын РНҚ-вирустар үшін Orthornavirae және RdDp кодтайтын вирустар, яғни барлық кері транскрипцияланатын вирустар үшін Pararnavirae. Анықталған [[Эукариоттар|эукариоттық]] вирустардың басым бөлігі осы доменге жатады, соның ішінде адам, жануар және өсімдік вирустарының көпшілігі бар. Тарихи тұрғыдан алғанда домен құрамына кіретін [[Прокариоттар|прокариоттық]] РНҚ-вирустар аз анықталған болатын, алайда 2020-жылдардағы метагеномдық және метатранскриптомдық зерттеулер көптеген прокариоттық РНҚ-вирустарды анықтады.

Ең кеңінен белгілі көптеген вирустық аурулар Riboviria құрамындағы вирустар арқылы туындайды; олардың қатарына [[коронавирустар]], [[Эбола вирусы]], [[АИВ|HIV]], [[тұмау вирустары]] және [[құтыру вирусы]] жатады. Бұл вирустар және домен құрамындағы басқа вирустар тарих бойы маңызды рөл атқарған, соның ішінде алғаш ашылған вирус — [[темекі мозаикасы вирусы]] да бар. Көптеген кері транскрипцияланатын вирустар репликация циклі барысында өз геномын иесінің геномына енгізеді. Соның нәтижесінде адам геномының шамамен 7–8%-ы осы вирустардан шыққан деп есептеледі.

== Этимологиясы ==
Riboviria атауы рибонуклеин қышқылына сілтеме жасайтын ''ribo'' бөлігі мен вирус домендеріне қолданылатын ''-viria'' жұрнағының [[Біріккен сөздер|бірігуінен]] құралған.&lt;ref name=2017a /&gt; Бұл доменнің өкілдері ''рибовирустар'' деп аталады.&lt;ref name=koonin2024 &gt;{{cite journal|vauthors=Koonin EV, Kuhn JH, Dolja VV, Krupovic M|date=8 January 2024|title=Megataxonomy and global ecology of the virosphere|journal=ISME J|volume=18|issue=1|article-number=wrad042|doi=10.1093/ismejo/wrad042|pmc=10848233|pmid=38365236}}&lt;/ref&gt;

== Сипаттамасы ==

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Riboviria]]
[[Санат:Вирустар домендері]]</text>
      <sha1>17yzfsdqbp3gugnfetaxtgtzq1luguz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606486</id>
      <parentid>3606485</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T21:06:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сипаттамасы */</comment>
      <origin>3606486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8027" sha1="4v97i1f12bxzc4uszizg1r5zvs852rj" xml:space="preserve">{{Вирус
| атауы                  = Riboviria
| суреті                 = Riboviria collage.png
| сурет сипаттамасы      = Жоғарғы сол жақтан сағат тілі бағытымен: [[құс коронавирусы]]ның, [[полиовирус]]тың, [[Qβ бактериофагы]]ның, [[Ebolavirus|Ebolavirus-тың]], [[темекі мозаикасы вирусы]]ның, [[Influenza A virus]] вирусының, Rotavirus-тың және [[HIV-1]] вирусының ТЭМ-суреттері. Ортасында: консервативті palm-домені бар гомологты RT және RdRp ферменттері.

| әлем                   = Riboviria
| патшалық               = 
| тип                    = 
| кіші тип               = 
| класс                  = 
| жасақ                  = 
| тұқымдас               = 
| кіші тұқымдас          = 

| туыс                   = 
| туыс_беті              = 

| түр                    = 
| түр_беті               = 

| вирус                  = 

| штамм                  = 
| серотип                = 

| типтері мен кластары   =
| синонимдері            = 

| Балтимур тобы          = 
| ictv                   = 
| ncbi                   = 
| wikispecies            = 
| commons                = 

| ареал картасы          = 
| ареал картасының атауы = 
}}
'''Riboviria''' — репликация үшін гомологты РНҚ-тәуелді полимеразаны пайдаланатын барлық [[вирустар]]ды қамтитын домен. Оның құрамына РНҚ-тәуелді РНҚ-полимеразаны [[Генетикалық код|кодтайтын]] РНҚ-вирустар, сондай-ақ РНҚ-тәуелді ДНҚ-полимеразаны кодтайтын кері транскрипцияланатын вирустар (РНҚ немесе ДНҚ геномдары бар) кіреді. РНҚ-тәуелді РНҚ-полимераза (RdRp), яғни РНҚ-репликаза, РНҚ-дан РНҚ ([[рибонуклеин қышқылы]]н) синтездейді. РНҚ-тәуелді ДНҚ-полимераза (RdDp), яғни кері транскриптаза (RT), РНҚ-дан ДНҚ ([[дезоксирибонуклеин қышқылы]]н) синтездейді. Бұл [[ферменттер]] вирустық геном репликациясы мен вирустық гендердің вирустық [[ақуыз]]дарды [[Трансляция (биология)|трансляциялауға]] арналған матрицалық РНҚ-ға (mRNA) [[Транскрипция (биология)|транскрипциялануы]] үшін аса маңызды.

Riboviria 2018 жылы RdRp кодтайтын барлық РНҚ-вирустарды біріктіру үшін құрылды және бір жылдан кейін оған RdDp кодтайтын вирустар да енгізілді. Бұл екі вирус тобы екі бөлек патшалыққа бөлінген: RdRp кодтайтын РНҚ-вирустар үшін Orthornavirae және RdDp кодтайтын вирустар, яғни барлық кері транскрипцияланатын вирустар үшін Pararnavirae. Анықталған [[Эукариоттар|эукариоттық]] вирустардың басым бөлігі осы доменге жатады, соның ішінде адам, жануар және өсімдік вирустарының көпшілігі бар. Тарихи тұрғыдан алғанда домен құрамына кіретін [[Прокариоттар|прокариоттық]] РНҚ-вирустар аз анықталған болатын, алайда 2020-жылдардағы метагеномдық және метатранскриптомдық зерттеулер көптеген прокариоттық РНҚ-вирустарды анықтады.

Ең кеңінен белгілі көптеген вирустық аурулар Riboviria құрамындағы вирустар арқылы туындайды; олардың қатарына [[коронавирустар]], [[Эбола вирусы]], [[АИВ|HIV]], [[тұмау вирустары]] және [[құтыру вирусы]] жатады. Бұл вирустар және домен құрамындағы басқа вирустар тарих бойы маңызды рөл атқарған, соның ішінде алғаш ашылған вирус — [[темекі мозаикасы вирусы]] да бар. Көптеген кері транскрипцияланатын вирустар репликация циклі барысында өз геномын иесінің геномына енгізеді. Соның нәтижесінде адам геномының шамамен 7–8%-ы осы вирустардан шыққан деп есептеледі.

== Этимологиясы ==
Riboviria атауы рибонуклеин қышқылына сілтеме жасайтын ''ribo'' бөлігі мен вирус домендеріне қолданылатын ''-viria'' жұрнағының [[Біріккен сөздер|бірігуінен]] құралған.&lt;ref name=2017a /&gt; Бұл доменнің өкілдері ''рибовирустар'' деп аталады.&lt;ref name=koonin2024 &gt;{{cite journal|vauthors=Koonin EV, Kuhn JH, Dolja VV, Krupovic M|date=8 January 2024|title=Megataxonomy and global ecology of the virosphere|journal=ISME J|volume=18|issue=1|article-number=wrad042|doi=10.1093/ismejo/wrad042|pmc=10848233|pmid=38365236}}&lt;/ref&gt;

== Сипаттамасы ==
''Riboviria'' құрамындағы барлық өкілдерде РНҚ-тәуелді полимеразаны кодтайтын ген болады; бұл фермент РНҚ-бағытталған полимераза деп те аталады. РНҚ-тәуелді полимеразалардың екі түрі бар: РНҚ-дан РНҚ синтездейтін РНҚ-тәуелді РНҚ-полимераза (RdRp), яғни РНҚ-репликаза, және РНҚ-дан ДНҚ синтездейтін РНҚ-тәуелді ДНҚ-полимераза (RdDp), яғни кері транскриптаза (RT).&lt;ref name=2019a &gt;{{cite web|vauthors=Koonin EV, Dolja VV, Krupovic M, Varsani A, Wolf YI, Yutin N, Zerbini M, Kuhn JH|title=Create a megataxonomic framework, filling all principal taxonomic ranks, for realm Riboviria|url=https://ictv.global/ictv/proposals/2019.006G.zip|website=ictv.global|publisher=International Committee on Taxonomy of Viruses|access-date=15 May 2020|language=en|format=docx|date=18 October 2019|archive-date=17 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221017073526/http://ictv.global/ICTV/proposals/2019.006G.zip|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ''Riboviria'' құрамындағы вирустарда әдеттегі вирус бөлшегінде, яғни вирионда, РНҚ-тәуелді полимераза қандай да бір түрде вирустық геноммен байланысқан болады және жасушаға енгеннен кейін вирустық геномның транскрипциясын бастайды. Вирустың тіршілік циклі барысында РНҚ-тәуелді полимераза жаңа вирустар түзілу үдерісінің бөлігі ретінде вирустық геномның көшірмелерін де синтездейді.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Riboviria]]
[[Санат:Вирустар домендері]]</text>
      <sha1>4v97i1f12bxzc4uszizg1r5zvs852rj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606487</id>
      <parentid>3606486</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T21:09:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сипаттамасы */</comment>
      <origin>3606487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10099" sha1="2em492mvuhr055fsxj5l0mgy8sd3yrj" xml:space="preserve">{{Вирус
| атауы                  = Riboviria
| суреті                 = Riboviria collage.png
| сурет сипаттамасы      = Жоғарғы сол жақтан сағат тілі бағытымен: [[құс коронавирусы]]ның, [[полиовирус]]тың, [[Qβ бактериофагы]]ның, [[Ebolavirus|Ebolavirus-тың]], [[темекі мозаикасы вирусы]]ның, [[Influenza A virus]] вирусының, Rotavirus-тың және [[HIV-1]] вирусының ТЭМ-суреттері. Ортасында: консервативті palm-домені бар гомологты RT және RdRp ферменттері.

| әлем                   = Riboviria
| патшалық               = 
| тип                    = 
| кіші тип               = 
| класс                  = 
| жасақ                  = 
| тұқымдас               = 
| кіші тұқымдас          = 

| туыс                   = 
| туыс_беті              = 

| түр                    = 
| түр_беті               = 

| вирус                  = 

| штамм                  = 
| серотип                = 

| типтері мен кластары   =
| синонимдері            = 

| Балтимур тобы          = 
| ictv                   = 
| ncbi                   = 
| wikispecies            = 
| commons                = 

| ареал картасы          = 
| ареал картасының атауы = 
}}
'''Riboviria''' — репликация үшін гомологты РНҚ-тәуелді полимеразаны пайдаланатын барлық [[вирустар]]ды қамтитын домен. Оның құрамына РНҚ-тәуелді РНҚ-полимеразаны [[Генетикалық код|кодтайтын]] РНҚ-вирустар, сондай-ақ РНҚ-тәуелді ДНҚ-полимеразаны кодтайтын кері транскрипцияланатын вирустар (РНҚ немесе ДНҚ геномдары бар) кіреді. РНҚ-тәуелді РНҚ-полимераза (RdRp), яғни РНҚ-репликаза, РНҚ-дан РНҚ ([[рибонуклеин қышқылы]]н) синтездейді. РНҚ-тәуелді ДНҚ-полимераза (RdDp), яғни кері транскриптаза (RT), РНҚ-дан ДНҚ ([[дезоксирибонуклеин қышқылы]]н) синтездейді. Бұл [[ферменттер]] вирустық геном репликациясы мен вирустық гендердің вирустық [[ақуыз]]дарды [[Трансляция (биология)|трансляциялауға]] арналған матрицалық РНҚ-ға (mRNA) [[Транскрипция (биология)|транскрипциялануы]] үшін аса маңызды.

Riboviria 2018 жылы RdRp кодтайтын барлық РНҚ-вирустарды біріктіру үшін құрылды және бір жылдан кейін оған RdDp кодтайтын вирустар да енгізілді. Бұл екі вирус тобы екі бөлек патшалыққа бөлінген: RdRp кодтайтын РНҚ-вирустар үшін Orthornavirae және RdDp кодтайтын вирустар, яғни барлық кері транскрипцияланатын вирустар үшін Pararnavirae. Анықталған [[Эукариоттар|эукариоттық]] вирустардың басым бөлігі осы доменге жатады, соның ішінде адам, жануар және өсімдік вирустарының көпшілігі бар. Тарихи тұрғыдан алғанда домен құрамына кіретін [[Прокариоттар|прокариоттық]] РНҚ-вирустар аз анықталған болатын, алайда 2020-жылдардағы метагеномдық және метатранскриптомдық зерттеулер көптеген прокариоттық РНҚ-вирустарды анықтады.

Ең кеңінен белгілі көптеген вирустық аурулар Riboviria құрамындағы вирустар арқылы туындайды; олардың қатарына [[коронавирустар]], [[Эбола вирусы]], [[АИВ|HIV]], [[тұмау вирустары]] және [[құтыру вирусы]] жатады. Бұл вирустар және домен құрамындағы басқа вирустар тарих бойы маңызды рөл атқарған, соның ішінде алғаш ашылған вирус — [[темекі мозаикасы вирусы]] да бар. Көптеген кері транскрипцияланатын вирустар репликация циклі барысында өз геномын иесінің геномына енгізеді. Соның нәтижесінде адам геномының шамамен 7–8%-ы осы вирустардан шыққан деп есептеледі.

== Этимологиясы ==
Riboviria атауы рибонуклеин қышқылына сілтеме жасайтын ''ribo'' бөлігі мен вирус домендеріне қолданылатын ''-viria'' жұрнағының [[Біріккен сөздер|бірігуінен]] құралған.&lt;ref name=2017a /&gt; Бұл доменнің өкілдері ''рибовирустар'' деп аталады.&lt;ref name=koonin2024 &gt;{{cite journal|vauthors=Koonin EV, Kuhn JH, Dolja VV, Krupovic M|date=8 January 2024|title=Megataxonomy and global ecology of the virosphere|journal=ISME J|volume=18|issue=1|article-number=wrad042|doi=10.1093/ismejo/wrad042|pmc=10848233|pmid=38365236}}&lt;/ref&gt;

== Сипаттамасы ==
''Riboviria'' құрамындағы барлық өкілдерде РНҚ-тәуелді полимеразаны кодтайтын ген болады; бұл фермент РНҚ-бағытталған полимераза деп те аталады. РНҚ-тәуелді полимеразалардың екі түрі бар: РНҚ-дан РНҚ синтездейтін РНҚ-тәуелді РНҚ-полимераза (RdRp), яғни РНҚ-репликаза, және РНҚ-дан ДНҚ синтездейтін РНҚ-тәуелді ДНҚ-полимераза (RdDp), яғни кері транскриптаза (RT).&lt;ref name=2019a &gt;{{cite web|vauthors=Koonin EV, Dolja VV, Krupovic M, Varsani A, Wolf YI, Yutin N, Zerbini M, Kuhn JH|title=Create a megataxonomic framework, filling all principal taxonomic ranks, for realm Riboviria|url=https://ictv.global/ictv/proposals/2019.006G.zip|website=ictv.global|publisher=International Committee on Taxonomy of Viruses|access-date=15 May 2020|language=en|format=docx|date=18 October 2019|archive-date=17 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221017073526/http://ictv.global/ICTV/proposals/2019.006G.zip|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ''Riboviria'' құрамындағы вирустарда әдеттегі вирус бөлшегінде, яғни вирионда, РНҚ-тәуелді полимераза қандай да бір түрде вирустық геноммен байланысқан болады және жасушаға енгеннен кейін вирустық геномның транскрипциясын бастайды. Вирустың тіршілік циклі барысында РНҚ-тәуелді полимераза жаңа вирустар түзілу үдерісінің бөлігі ретінде вирустық геномның көшірмелерін де синтездейді.

Riboviria құрамына RdRp арқылы репликацияланатын вирустардың үш түрі кіреді: оң (+) немесе теріс (−) мағыналы бір тізбекті РНҚ-вирустар (ssRNA-вирустар) және екі тізбекті РНҚ-вирустар (dsRNA-вирустар); олардың барлығы Orthornavirae патшалығына жатады. +ssRNA-вирустардың геномдары функционалдық тұрғыдан матрицалық РНҚ ретінде қызмет ете алады, сондай-ақ одан теріс мағыналы тізбек түзіліп, мРНҚ теріс тізбектен транскрипцияланатын dsRNA қалыптасуы мүмкін.&lt;ref name=pssrna &gt;{{cite web|title=Positive stranded RNA virus replication|url=https://viralzone.expasy.org/1116|website=ViralZone|publisher=Swiss Institute of Bioinformatics|access-date=15 May 2020|archive-date=26 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200126172953/http://viralzone.expasy.org/all_by_species/1116.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; −ssRNA-вирустар мен dsRNA-вирустар геномдарының теріс мағыналы тізбектері RdRp матрицалық РНҚ синтездейтін матрица ретінде қызмет етеді.&lt;ref name=dsrna &gt;{{cite web|title=Double-stranded RNA virus replication|url=https://viralzone.expasy.org/1936|website=ViralZone|publisher=Swiss Institute of Bioinformatics|access-date=15 May 2020|archive-date=20 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920005946/https://viralzone.expasy.org/1936|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=nssrna &gt;{{cite web|title=Negative stranded RNA virus replication|url=https://viralzone.expasy.org/1096|website=ViralZone|publisher=Swiss Institute of Bioinformatics|access-date=15 May 2020|archive-date=5 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505190728/https://viralzone.expasy.org/1096|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Riboviria]]
[[Санат:Вирустар домендері]]</text>
      <sha1>2em492mvuhr055fsxj5l0mgy8sd3yrj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606488</id>
      <parentid>3606487</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T21:13:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сипаттамасы */</comment>
      <origin>3606488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11461" sha1="rzsx9ubpgpywzftzu7jyk372ops6nj9" xml:space="preserve">{{Вирус
| атауы                  = Riboviria
| суреті                 = Riboviria collage.png
| сурет сипаттамасы      = Жоғарғы сол жақтан сағат тілі бағытымен: [[құс коронавирусы]]ның, [[полиовирус]]тың, [[Qβ бактериофагы]]ның, [[Ebolavirus|Ebolavirus-тың]], [[темекі мозаикасы вирусы]]ның, [[Influenza A virus]] вирусының, Rotavirus-тың және [[HIV-1]] вирусының ТЭМ-суреттері. Ортасында: консервативті palm-домені бар гомологты RT және RdRp ферменттері.

| әлем                   = Riboviria
| патшалық               = 
| тип                    = 
| кіші тип               = 
| класс                  = 
| жасақ                  = 
| тұқымдас               = 
| кіші тұқымдас          = 

| туыс                   = 
| туыс_беті              = 

| түр                    = 
| түр_беті               = 

| вирус                  = 

| штамм                  = 
| серотип                = 

| типтері мен кластары   =
| синонимдері            = 

| Балтимур тобы          = 
| ictv                   = 
| ncbi                   = 
| wikispecies            = 
| commons                = 

| ареал картасы          = 
| ареал картасының атауы = 
}}
'''Riboviria''' — репликация үшін гомологты РНҚ-тәуелді полимеразаны пайдаланатын барлық [[вирустар]]ды қамтитын домен. Оның құрамына РНҚ-тәуелді РНҚ-полимеразаны [[Генетикалық код|кодтайтын]] РНҚ-вирустар, сондай-ақ РНҚ-тәуелді ДНҚ-полимеразаны кодтайтын кері транскрипцияланатын вирустар (РНҚ немесе ДНҚ геномдары бар) кіреді. РНҚ-тәуелді РНҚ-полимераза (RdRp), яғни РНҚ-репликаза, РНҚ-дан РНҚ ([[рибонуклеин қышқылы]]н) синтездейді. РНҚ-тәуелді ДНҚ-полимераза (RdDp), яғни кері транскриптаза (RT), РНҚ-дан ДНҚ ([[дезоксирибонуклеин қышқылы]]н) синтездейді. Бұл [[ферменттер]] вирустық геном репликациясы мен вирустық гендердің вирустық [[ақуыз]]дарды [[Трансляция (биология)|трансляциялауға]] арналған матрицалық РНҚ-ға (mRNA) [[Транскрипция (биология)|транскрипциялануы]] үшін аса маңызды.

Riboviria 2018 жылы RdRp кодтайтын барлық РНҚ-вирустарды біріктіру үшін құрылды және бір жылдан кейін оған RdDp кодтайтын вирустар да енгізілді. Бұл екі вирус тобы екі бөлек патшалыққа бөлінген: RdRp кодтайтын РНҚ-вирустар үшін Orthornavirae және RdDp кодтайтын вирустар, яғни барлық кері транскрипцияланатын вирустар үшін Pararnavirae. Анықталған [[Эукариоттар|эукариоттық]] вирустардың басым бөлігі осы доменге жатады, соның ішінде адам, жануар және өсімдік вирустарының көпшілігі бар. Тарихи тұрғыдан алғанда домен құрамына кіретін [[Прокариоттар|прокариоттық]] РНҚ-вирустар аз анықталған болатын, алайда 2020-жылдардағы метагеномдық және метатранскриптомдық зерттеулер көптеген прокариоттық РНҚ-вирустарды анықтады.

Ең кеңінен белгілі көптеген вирустық аурулар Riboviria құрамындағы вирустар арқылы туындайды; олардың қатарына [[коронавирустар]], [[Эбола вирусы]], [[АИВ|HIV]], [[тұмау вирустары]] және [[құтыру вирусы]] жатады. Бұл вирустар және домен құрамындағы басқа вирустар тарих бойы маңызды рөл атқарған, соның ішінде алғаш ашылған вирус — [[темекі мозаикасы вирусы]] да бар. Көптеген кері транскрипцияланатын вирустар репликация циклі барысында өз геномын иесінің геномына енгізеді. Соның нәтижесінде адам геномының шамамен 7–8%-ы осы вирустардан шыққан деп есептеледі.

== Этимологиясы ==
Riboviria атауы рибонуклеин қышқылына сілтеме жасайтын ''ribo'' бөлігі мен вирус домендеріне қолданылатын ''-viria'' жұрнағының [[Біріккен сөздер|бірігуінен]] құралған.&lt;ref name=2017a /&gt; Бұл доменнің өкілдері ''рибовирустар'' деп аталады.&lt;ref name=koonin2024 &gt;{{cite journal|vauthors=Koonin EV, Kuhn JH, Dolja VV, Krupovic M|date=8 January 2024|title=Megataxonomy and global ecology of the virosphere|journal=ISME J|volume=18|issue=1|article-number=wrad042|doi=10.1093/ismejo/wrad042|pmc=10848233|pmid=38365236}}&lt;/ref&gt;

== Сипаттамасы ==
''Riboviria'' құрамындағы барлық өкілдерде РНҚ-тәуелді полимеразаны кодтайтын ген болады; бұл фермент РНҚ-бағытталған полимераза деп те аталады. РНҚ-тәуелді полимеразалардың екі түрі бар: РНҚ-дан РНҚ синтездейтін РНҚ-тәуелді РНҚ-полимераза (RdRp), яғни РНҚ-репликаза, және РНҚ-дан ДНҚ синтездейтін РНҚ-тәуелді ДНҚ-полимераза (RdDp), яғни кері транскриптаза (RT).&lt;ref name=2019a &gt;{{cite web|vauthors=Koonin EV, Dolja VV, Krupovic M, Varsani A, Wolf YI, Yutin N, Zerbini M, Kuhn JH|title=Create a megataxonomic framework, filling all principal taxonomic ranks, for realm Riboviria|url=https://ictv.global/ictv/proposals/2019.006G.zip|website=ictv.global|publisher=International Committee on Taxonomy of Viruses|access-date=15 May 2020|language=en|format=docx|date=18 October 2019|archive-date=17 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221017073526/http://ictv.global/ICTV/proposals/2019.006G.zip|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ''Riboviria'' құрамындағы вирустарда әдеттегі вирус бөлшегінде, яғни вирионда, РНҚ-тәуелді полимераза қандай да бір түрде вирустық геноммен байланысқан болады және жасушаға енгеннен кейін вирустық геномның транскрипциясын бастайды. Вирустың тіршілік циклі барысында РНҚ-тәуелді полимераза жаңа вирустар түзілу үдерісінің бөлігі ретінде вирустық геномның көшірмелерін де синтездейді.

Riboviria құрамына RdRp арқылы репликацияланатын вирустардың үш түрі кіреді: оң (+) немесе теріс (−) мағыналы бір тізбекті РНҚ-вирустар (ssRNA-вирустар) және екі тізбекті РНҚ-вирустар (dsRNA-вирустар); олардың барлығы Orthornavirae патшалығына жатады. +ssRNA-вирустардың геномдары функционалдық тұрғыдан матрицалық РНҚ ретінде қызмет ете алады, сондай-ақ одан теріс мағыналы тізбек түзіліп, мРНҚ теріс тізбектен транскрипцияланатын dsRNA қалыптасуы мүмкін.&lt;ref name=pssrna &gt;{{cite web|title=Positive stranded RNA virus replication|url=https://viralzone.expasy.org/1116|website=ViralZone|publisher=Swiss Institute of Bioinformatics|access-date=15 May 2020|archive-date=26 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200126172953/http://viralzone.expasy.org/all_by_species/1116.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; −ssRNA-вирустар мен dsRNA-вирустар геномдарының теріс мағыналы тізбектері RdRp матрицалық РНҚ синтездейтін матрица ретінде қызмет етеді.&lt;ref name=dsrna &gt;{{cite web|title=Double-stranded RNA virus replication|url=https://viralzone.expasy.org/1936|website=ViralZone|publisher=Swiss Institute of Bioinformatics|access-date=15 May 2020|archive-date=20 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920005946/https://viralzone.expasy.org/1936|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=nssrna &gt;{{cite web|title=Negative stranded RNA virus replication|url=https://viralzone.expasy.org/1096|website=ViralZone|publisher=Swiss Institute of Bioinformatics|access-date=15 May 2020|archive-date=5 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505190728/https://viralzone.expasy.org/1096|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Riboviria құрамында кері транскрипция арқылы репликацияланатын вирустардың екі түрі бар: бір тізбекті РНҚ-вирустар (ssRNA-RT-вирустар), олардың барлығы [[Ortervirales]] жасағына жатады, және екі тізбекті ДНҚ-вирустар (dsDNA-RT-вирустар); олардың бір бөлігі ''Ortervirales'' құрамындағы [[Caulimoviridae]] тұқымдасына, ал екінші бөлігі ''Blubervirales'' жасағындағы [[Hepadnaviridae]] тұқымдасына кіреді. Кері транскрипцияланатын вирустардың барлығы Pararnavirae патшалығына жатады. ssRNA-RT-вирустардың оң мағыналы геномы RdDp арқылы транскрипцияланып, теріс мағыналы комплементарлы ДНҚ (-cDNA) тізбегін синтездейді. Кейін +RNA тізбегі ыдырайды және оның орнына RdDp вирустық геномның сызықтық dsDNA көшірмесін синтездеу үшін +DNA тізбегін түзеді. Одан кейін бұл геном иесі жасушасының ДНҚ-сына интеграцияланады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Riboviria]]
[[Санат:Вирустар домендері]]</text>
      <sha1>rzsx9ubpgpywzftzu7jyk372ops6nj9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606489</id>
      <parentid>3606488</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T21:13:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <origin>3606489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11795" sha1="ch0ju5rbsql124wzj900ejhm03i6n1r" xml:space="preserve">{{Вирус
| атауы                  = Riboviria
| суреті                 = Riboviria collage.png
| сурет сипаттамасы      = Жоғарғы сол жақтан сағат тілі бағытымен: [[құс коронавирусы]]ның, [[полиовирус]]тың, [[Qβ бактериофагы]]ның, [[Ebolavirus|Ebolavirus-тың]], [[темекі мозаикасы вирусы]]ның, [[Influenza A virus]] вирусының, Rotavirus-тың және [[HIV-1]] вирусының ТЭМ-суреттері. Ортасында: консервативті palm-домені бар гомологты RT және RdRp ферменттері.

| әлем                   = Riboviria
| патшалық               = 
| тип                    = 
| кіші тип               = 
| класс                  = 
| жасақ                  = 
| тұқымдас               = 
| кіші тұқымдас          = 

| туыс                   = 
| туыс_беті              = 

| түр                    = 
| түр_беті               = 

| вирус                  = 

| штамм                  = 
| серотип                = 

| типтері мен кластары   =
| синонимдері            = 

| Балтимур тобы          = 
| ictv                   = 
| ncbi                   = 
| wikispecies            = 
| commons                = 

| ареал картасы          = 
| ареал картасының атауы = 
}}
'''Riboviria''' — репликация үшін гомологты РНҚ-тәуелді полимеразаны пайдаланатын барлық [[вирустар]]ды қамтитын домен. Оның құрамына РНҚ-тәуелді РНҚ-полимеразаны [[Генетикалық код|кодтайтын]] РНҚ-вирустар, сондай-ақ РНҚ-тәуелді ДНҚ-полимеразаны кодтайтын кері транскрипцияланатын вирустар (РНҚ немесе ДНҚ геномдары бар) кіреді. РНҚ-тәуелді РНҚ-полимераза (RdRp), яғни РНҚ-репликаза, РНҚ-дан РНҚ ([[рибонуклеин қышқылы]]н) синтездейді. РНҚ-тәуелді ДНҚ-полимераза (RdDp), яғни кері транскриптаза (RT), РНҚ-дан ДНҚ ([[дезоксирибонуклеин қышқылы]]н) синтездейді. Бұл [[ферменттер]] вирустық геном репликациясы мен вирустық гендердің вирустық [[ақуыз]]дарды [[Трансляция (биология)|трансляциялауға]] арналған матрицалық РНҚ-ға (mRNA) [[Транскрипция (биология)|транскрипциялануы]] үшін аса маңызды.

Riboviria 2018 жылы RdRp кодтайтын барлық РНҚ-вирустарды біріктіру үшін құрылды және бір жылдан кейін оған RdDp кодтайтын вирустар да енгізілді. Бұл екі вирус тобы екі бөлек патшалыққа бөлінген: RdRp кодтайтын РНҚ-вирустар үшін Orthornavirae және RdDp кодтайтын вирустар, яғни барлық кері транскрипцияланатын вирустар үшін Pararnavirae. Анықталған [[Эукариоттар|эукариоттық]] вирустардың басым бөлігі осы доменге жатады, соның ішінде адам, жануар және өсімдік вирустарының көпшілігі бар. Тарихи тұрғыдан алғанда домен құрамына кіретін [[Прокариоттар|прокариоттық]] РНҚ-вирустар аз анықталған болатын, алайда 2020-жылдардағы метагеномдық және метатранскриптомдық зерттеулер көптеген прокариоттық РНҚ-вирустарды анықтады.

Ең кеңінен белгілі көптеген вирустық аурулар Riboviria құрамындағы вирустар арқылы туындайды; олардың қатарына [[коронавирустар]], [[Эбола вирусы]], [[АИВ|HIV]], [[тұмау вирустары]] және [[құтыру вирусы]] жатады. Бұл вирустар және домен құрамындағы басқа вирустар тарих бойы маңызды рөл атқарған, соның ішінде алғаш ашылған вирус — [[темекі мозаикасы вирусы]] да бар. Көптеген кері транскрипцияланатын вирустар репликация циклі барысында өз геномын иесінің геномына енгізеді. Соның нәтижесінде адам геномының шамамен 7–8%-ы осы вирустардан шыққан деп есептеледі.

== Этимологиясы ==
Riboviria атауы рибонуклеин қышқылына сілтеме жасайтын ''ribo'' бөлігі мен вирус домендеріне қолданылатын ''-viria'' жұрнағының [[Біріккен сөздер|бірігуінен]] құралған.&lt;ref name=2017a /&gt; Бұл доменнің өкілдері ''рибовирустар'' деп аталады.&lt;ref name=koonin2024 &gt;{{cite journal|vauthors=Koonin EV, Kuhn JH, Dolja VV, Krupovic M|date=8 January 2024|title=Megataxonomy and global ecology of the virosphere|journal=ISME J|volume=18|issue=1|article-number=wrad042|doi=10.1093/ismejo/wrad042|pmc=10848233|pmid=38365236}}&lt;/ref&gt;

== Сипаттамасы ==
''Riboviria'' құрамындағы барлық өкілдерде РНҚ-тәуелді полимеразаны кодтайтын ген болады; бұл фермент РНҚ-бағытталған полимераза деп те аталады. РНҚ-тәуелді полимеразалардың екі түрі бар: РНҚ-дан РНҚ синтездейтін РНҚ-тәуелді РНҚ-полимераза (RdRp), яғни РНҚ-репликаза, және РНҚ-дан ДНҚ синтездейтін РНҚ-тәуелді ДНҚ-полимераза (RdDp), яғни кері транскриптаза (RT).&lt;ref name=2019a &gt;{{cite web|vauthors=Koonin EV, Dolja VV, Krupovic M, Varsani A, Wolf YI, Yutin N, Zerbini M, Kuhn JH|title=Create a megataxonomic framework, filling all principal taxonomic ranks, for realm Riboviria|url=https://ictv.global/ictv/proposals/2019.006G.zip|website=ictv.global|publisher=International Committee on Taxonomy of Viruses|access-date=15 May 2020|language=en|format=docx|date=18 October 2019|archive-date=17 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221017073526/http://ictv.global/ICTV/proposals/2019.006G.zip|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ''Riboviria'' құрамындағы вирустарда әдеттегі вирус бөлшегінде, яғни вирионда, РНҚ-тәуелді полимераза қандай да бір түрде вирустық геноммен байланысқан болады және жасушаға енгеннен кейін вирустық геномның транскрипциясын бастайды. Вирустың тіршілік циклі барысында РНҚ-тәуелді полимераза жаңа вирустар түзілу үдерісінің бөлігі ретінде вирустық геномның көшірмелерін де синтездейді.

Riboviria құрамына RdRp арқылы репликацияланатын вирустардың үш түрі кіреді: оң (+) немесе теріс (−) мағыналы бір тізбекті РНҚ-вирустар (ssRNA-вирустар) және екі тізбекті РНҚ-вирустар (dsRNA-вирустар); олардың барлығы Orthornavirae патшалығына жатады. +ssRNA-вирустардың геномдары функционалдық тұрғыдан матрицалық РНҚ ретінде қызмет ете алады, сондай-ақ одан теріс мағыналы тізбек түзіліп, мРНҚ теріс тізбектен транскрипцияланатын dsRNA қалыптасуы мүмкін.&lt;ref name=pssrna &gt;{{cite web|title=Positive stranded RNA virus replication|url=https://viralzone.expasy.org/1116|website=ViralZone|publisher=Swiss Institute of Bioinformatics|access-date=15 May 2020|archive-date=26 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200126172953/http://viralzone.expasy.org/all_by_species/1116.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; −ssRNA-вирустар мен dsRNA-вирустар геномдарының теріс мағыналы тізбектері RdRp матрицалық РНҚ синтездейтін матрица ретінде қызмет етеді.&lt;ref name=dsrna &gt;{{cite web|title=Double-stranded RNA virus replication|url=https://viralzone.expasy.org/1936|website=ViralZone|publisher=Swiss Institute of Bioinformatics|access-date=15 May 2020|archive-date=20 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920005946/https://viralzone.expasy.org/1936|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=nssrna &gt;{{cite web|title=Negative stranded RNA virus replication|url=https://viralzone.expasy.org/1096|website=ViralZone|publisher=Swiss Institute of Bioinformatics|access-date=15 May 2020|archive-date=5 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505190728/https://viralzone.expasy.org/1096|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Riboviria құрамында кері транскрипция арқылы репликацияланатын вирустардың екі түрі бар: бір тізбекті РНҚ-вирустар (ssRNA-RT-вирустар), олардың барлығы [[Ortervirales]] жасағына жатады, және екі тізбекті ДНҚ-вирустар (dsDNA-RT-вирустар); олардың бір бөлігі ''Ortervirales'' құрамындағы [[Caulimoviridae]] тұқымдасына, ал екінші бөлігі ''Blubervirales'' жасағындағы [[Hepadnaviridae]] тұқымдасына кіреді. Кері транскрипцияланатын вирустардың барлығы Pararnavirae патшалығына жатады. ssRNA-RT-вирустардың оң мағыналы геномы RdDp арқылы транскрипцияланып, теріс мағыналы комплементарлы ДНҚ (-cDNA) тізбегін синтездейді. Кейін +RNA тізбегі ыдырайды және оның орнына RdDp вирустық геномның сызықтық dsDNA көшірмесін синтездеу үшін +DNA тізбегін түзеді. Одан кейін бұл геном иесі жасушасының ДНҚ-сына интеграцияланады.&lt;ref name=ssrnart &gt;{{cite web|title=ssRNA(RT) replication/transcription|url=https://viralzone.expasy.org/1937|website=ViralZone|publisher=Swiss Institute of Bioinformatics|access-date=15 May 2020|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726223914/https://viralzone.expasy.org/1937|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Riboviria]]
[[Санат:Вирустар домендері]]</text>
      <sha1>ch0ju5rbsql124wzj900ejhm03i6n1r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606490</id>
      <parentid>3606489</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T21:16:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сипаттамасы */</comment>
      <origin>3606490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13209" sha1="700tudhcilqum7svhsu907zst6sryhe" xml:space="preserve">{{Вирус
| атауы                  = Riboviria
| суреті                 = Riboviria collage.png
| сурет сипаттамасы      = Жоғарғы сол жақтан сағат тілі бағытымен: [[құс коронавирусы]]ның, [[полиовирус]]тың, [[Qβ бактериофагы]]ның, [[Ebolavirus|Ebolavirus-тың]], [[темекі мозаикасы вирусы]]ның, [[Influenza A virus]] вирусының, Rotavirus-тың және [[HIV-1]] вирусының ТЭМ-суреттері. Ортасында: консервативті palm-домені бар гомологты RT және RdRp ферменттері.

| әлем                   = Riboviria
| патшалық               = 
| тип                    = 
| кіші тип               = 
| класс                  = 
| жасақ                  = 
| тұқымдас               = 
| кіші тұқымдас          = 

| туыс                   = 
| туыс_беті              = 

| түр                    = 
| түр_беті               = 

| вирус                  = 

| штамм                  = 
| серотип                = 

| типтері мен кластары   =
| синонимдері            = 

| Балтимур тобы          = 
| ictv                   = 
| ncbi                   = 
| wikispecies            = 
| commons                = 

| ареал картасы          = 
| ареал картасының атауы = 
}}
'''Riboviria''' — репликация үшін гомологты РНҚ-тәуелді полимеразаны пайдаланатын барлық [[вирустар]]ды қамтитын домен. Оның құрамына РНҚ-тәуелді РНҚ-полимеразаны [[Генетикалық код|кодтайтын]] РНҚ-вирустар, сондай-ақ РНҚ-тәуелді ДНҚ-полимеразаны кодтайтын кері транскрипцияланатын вирустар (РНҚ немесе ДНҚ геномдары бар) кіреді. РНҚ-тәуелді РНҚ-полимераза (RdRp), яғни РНҚ-репликаза, РНҚ-дан РНҚ ([[рибонуклеин қышқылы]]н) синтездейді. РНҚ-тәуелді ДНҚ-полимераза (RdDp), яғни кері транскриптаза (RT), РНҚ-дан ДНҚ ([[дезоксирибонуклеин қышқылы]]н) синтездейді. Бұл [[ферменттер]] вирустық геном репликациясы мен вирустық гендердің вирустық [[ақуыз]]дарды [[Трансляция (биология)|трансляциялауға]] арналған матрицалық РНҚ-ға (mRNA) [[Транскрипция (биология)|транскрипциялануы]] үшін аса маңызды.

Riboviria 2018 жылы RdRp кодтайтын барлық РНҚ-вирустарды біріктіру үшін құрылды және бір жылдан кейін оған RdDp кодтайтын вирустар да енгізілді. Бұл екі вирус тобы екі бөлек патшалыққа бөлінген: RdRp кодтайтын РНҚ-вирустар үшін Orthornavirae және RdDp кодтайтын вирустар, яғни барлық кері транскрипцияланатын вирустар үшін Pararnavirae. Анықталған [[Эукариоттар|эукариоттық]] вирустардың басым бөлігі осы доменге жатады, соның ішінде адам, жануар және өсімдік вирустарының көпшілігі бар. Тарихи тұрғыдан алғанда домен құрамына кіретін [[Прокариоттар|прокариоттық]] РНҚ-вирустар аз анықталған болатын, алайда 2020-жылдардағы метагеномдық және метатранскриптомдық зерттеулер көптеген прокариоттық РНҚ-вирустарды анықтады.

Ең кеңінен белгілі көптеген вирустық аурулар Riboviria құрамындағы вирустар арқылы туындайды; олардың қатарына [[коронавирустар]], [[Эбола вирусы]], [[АИВ|HIV]], [[тұмау вирустары]] және [[құтыру вирусы]] жатады. Бұл вирустар және домен құрамындағы басқа вирустар тарих бойы маңызды рөл атқарған, соның ішінде алғаш ашылған вирус — [[темекі мозаикасы вирусы]] да бар. Көптеген кері транскрипцияланатын вирустар репликация циклі барысында өз геномын иесінің геномына енгізеді. Соның нәтижесінде адам геномының шамамен 7–8%-ы осы вирустардан шыққан деп есептеледі.

== Этимологиясы ==
Riboviria атауы рибонуклеин қышқылына сілтеме жасайтын ''ribo'' бөлігі мен вирус домендеріне қолданылатын ''-viria'' жұрнағының [[Біріккен сөздер|бірігуінен]] құралған.&lt;ref name=2017a /&gt; Бұл доменнің өкілдері ''рибовирустар'' деп аталады.&lt;ref name=koonin2024 &gt;{{cite journal|vauthors=Koonin EV, Kuhn JH, Dolja VV, Krupovic M|date=8 January 2024|title=Megataxonomy and global ecology of the virosphere|journal=ISME J|volume=18|issue=1|article-number=wrad042|doi=10.1093/ismejo/wrad042|pmc=10848233|pmid=38365236}}&lt;/ref&gt;

== Сипаттамасы ==
''Riboviria'' құрамындағы барлық өкілдерде РНҚ-тәуелді полимеразаны кодтайтын ген болады; бұл фермент РНҚ-бағытталған полимераза деп те аталады. РНҚ-тәуелді полимеразалардың екі түрі бар: РНҚ-дан РНҚ синтездейтін РНҚ-тәуелді РНҚ-полимераза (RdRp), яғни РНҚ-репликаза, және РНҚ-дан ДНҚ синтездейтін РНҚ-тәуелді ДНҚ-полимераза (RdDp), яғни кері транскриптаза (RT).&lt;ref name=2019a &gt;{{cite web|vauthors=Koonin EV, Dolja VV, Krupovic M, Varsani A, Wolf YI, Yutin N, Zerbini M, Kuhn JH|title=Create a megataxonomic framework, filling all principal taxonomic ranks, for realm Riboviria|url=https://ictv.global/ictv/proposals/2019.006G.zip|website=ictv.global|publisher=International Committee on Taxonomy of Viruses|access-date=15 May 2020|language=en|format=docx|date=18 October 2019|archive-date=17 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221017073526/http://ictv.global/ICTV/proposals/2019.006G.zip|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ''Riboviria'' құрамындағы вирустарда әдеттегі вирус бөлшегінде, яғни вирионда, РНҚ-тәуелді полимераза қандай да бір түрде вирустық геноммен байланысқан болады және жасушаға енгеннен кейін вирустық геномның транскрипциясын бастайды. Вирустың тіршілік циклі барысында РНҚ-тәуелді полимераза жаңа вирустар түзілу үдерісінің бөлігі ретінде вирустық геномның көшірмелерін де синтездейді.

Riboviria құрамына RdRp арқылы репликацияланатын вирустардың үш түрі кіреді: оң (+) немесе теріс (−) мағыналы бір тізбекті РНҚ-вирустар (ssRNA-вирустар) және екі тізбекті РНҚ-вирустар (dsRNA-вирустар); олардың барлығы Orthornavirae патшалығына жатады. +ssRNA-вирустардың геномдары функционалдық тұрғыдан матрицалық РНҚ ретінде қызмет ете алады, сондай-ақ одан теріс мағыналы тізбек түзіліп, мРНҚ теріс тізбектен транскрипцияланатын dsRNA қалыптасуы мүмкін.&lt;ref name=pssrna &gt;{{cite web|title=Positive stranded RNA virus replication|url=https://viralzone.expasy.org/1116|website=ViralZone|publisher=Swiss Institute of Bioinformatics|access-date=15 May 2020|archive-date=26 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200126172953/http://viralzone.expasy.org/all_by_species/1116.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; −ssRNA-вирустар мен dsRNA-вирустар геномдарының теріс мағыналы тізбектері RdRp матрицалық РНҚ синтездейтін матрица ретінде қызмет етеді.&lt;ref name=dsrna &gt;{{cite web|title=Double-stranded RNA virus replication|url=https://viralzone.expasy.org/1936|website=ViralZone|publisher=Swiss Institute of Bioinformatics|access-date=15 May 2020|archive-date=20 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920005946/https://viralzone.expasy.org/1936|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=nssrna &gt;{{cite web|title=Negative stranded RNA virus replication|url=https://viralzone.expasy.org/1096|website=ViralZone|publisher=Swiss Institute of Bioinformatics|access-date=15 May 2020|archive-date=5 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505190728/https://viralzone.expasy.org/1096|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Riboviria құрамында кері транскрипция арқылы репликацияланатын вирустардың екі түрі бар: бір тізбекті РНҚ-вирустар (ssRNA-RT-вирустар), олардың барлығы [[Ortervirales]] жасағына жатады, және екі тізбекті ДНҚ-вирустар (dsDNA-RT-вирустар); олардың бір бөлігі ''Ortervirales'' құрамындағы [[Caulimoviridae]] тұқымдасына, ал екінші бөлігі ''Blubervirales'' жасағындағы [[Hepadnaviridae]] тұқымдасына кіреді. Кері транскрипцияланатын вирустардың барлығы Pararnavirae патшалығына жатады. ssRNA-RT-вирустардың оң мағыналы геномы RdDp арқылы транскрипцияланып, теріс мағыналы комплементарлы ДНҚ (-cDNA) тізбегін синтездейді. Кейін +RNA тізбегі ыдырайды және оның орнына RdDp вирустық геномның сызықтық dsDNA көшірмесін синтездеу үшін +DNA тізбегін түзеді. Одан кейін бұл геном иесі жасушасының ДНҚ-сына интеграцияланады.&lt;ref name=ssrnart &gt;{{cite web|title=ssRNA(RT) replication/transcription|url=https://viralzone.expasy.org/1937|website=ViralZone|publisher=Swiss Institute of Bioinformatics|access-date=15 May 2020|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726223914/https://viralzone.expasy.org/1937|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

dsDNA-RT-вирустарда прегеномдық +RNA тізбегі босаңсыған сақиналы ДНҚ-дан (rcDNA) транскрипцияланады, кейін бұл тізбек RdDp арқылы −cDNA тізбегін синтездеу үшін пайдаланылады. +RNA тізбегі ыдырап, +ssRNA-RT-вирустардағы сияқты оның орнына жаңа тізбек түзіліп, rcDNA синтезделеді.&lt;ref name=dsdnart &gt;{{cite web|title=dsDNA(RT) replication/transcription|url=https://viralzone.expasy.org/1938|website=ViralZone|publisher=Swiss Institute of Bioinformatics|access-date=15 May 2020|archive-date=19 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919002451/https://viralzone.expasy.org/1938|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Кейін rcDNA геномы иесі жасушасының ДНҚ-ны қалпына келтіру механизмдері арқылы жөнделіп, ковалентті тұйық сақиналы ДНҚ (cccDNA) геномын түзеді. +ssRNA-RT-вирустардың интеграцияланған геномы мен dsDNA-RT-вирустардың cccDNA-сы кейін иесі жасушасының РНҚ-полимераза II ферменті арқылы матрицалық РНҚ-ға транскрипцияланады.&lt;ref name=ssrnart /&gt;&lt;ref name=dsdnart /&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Riboviria]]
[[Санат:Вирустар домендері]]</text>
      <sha1>700tudhcilqum7svhsu907zst6sryhe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606491</id>
      <parentid>3606490</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T21:21:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сипаттамасы */</comment>
      <origin>3606491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14978" sha1="t2im609camzw2n61q1y3m123kiyvfxr" xml:space="preserve">{{Вирус
| атауы                  = Riboviria
| суреті                 = Riboviria collage.png
| сурет сипаттамасы      = Жоғарғы сол жақтан сағат тілі бағытымен: [[құс коронавирусы]]ның, [[полиовирус]]тың, [[Qβ бактериофагы]]ның, [[Ebolavirus|Ebolavirus-тың]], [[темекі мозаикасы вирусы]]ның, [[Influenza A virus]] вирусының, Rotavirus-тың және [[HIV-1]] вирусының ТЭМ-суреттері. Ортасында: консервативті palm-домені бар гомологты RT және RdRp ферменттері.

| әлем                   = Riboviria
| патшалық               = 
| тип                    = 
| кіші тип               = 
| класс                  = 
| жасақ                  = 
| тұқымдас               = 
| кіші тұқымдас          = 

| туыс                   = 
| туыс_беті              = 

| түр                    = 
| түр_беті               = 

| вирус                  = 

| штамм                  = 
| серотип                = 

| типтері мен кластары   =
| синонимдері            = 

| Балтимур тобы          = 
| ictv                   = 
| ncbi                   = 
| wikispecies            = 
| commons                = 

| ареал картасы          = 
| ареал картасының атауы = 
}}
'''Riboviria''' — репликация үшін гомологты РНҚ-тәуелді полимеразаны пайдаланатын барлық [[вирустар]]ды қамтитын домен. Оның құрамына РНҚ-тәуелді РНҚ-полимеразаны [[Генетикалық код|кодтайтын]] РНҚ-вирустар, сондай-ақ РНҚ-тәуелді ДНҚ-полимеразаны кодтайтын кері транскрипцияланатын вирустар (РНҚ немесе ДНҚ геномдары бар) кіреді. РНҚ-тәуелді РНҚ-полимераза (RdRp), яғни РНҚ-репликаза, РНҚ-дан РНҚ ([[рибонуклеин қышқылы]]н) синтездейді. РНҚ-тәуелді ДНҚ-полимераза (RdDp), яғни кері транскриптаза (RT), РНҚ-дан ДНҚ ([[дезоксирибонуклеин қышқылы]]н) синтездейді. Бұл [[ферменттер]] вирустық геном репликациясы мен вирустық гендердің вирустық [[ақуыз]]дарды [[Трансляция (биология)|трансляциялауға]] арналған матрицалық РНҚ-ға (mRNA) [[Транскрипция (биология)|транскрипциялануы]] үшін аса маңызды.

Riboviria 2018 жылы RdRp кодтайтын барлық РНҚ-вирустарды біріктіру үшін құрылды және бір жылдан кейін оған RdDp кодтайтын вирустар да енгізілді. Бұл екі вирус тобы екі бөлек патшалыққа бөлінген: RdRp кодтайтын РНҚ-вирустар үшін Orthornavirae және RdDp кодтайтын вирустар, яғни барлық кері транскрипцияланатын вирустар үшін Pararnavirae. Анықталған [[Эукариоттар|эукариоттық]] вирустардың басым бөлігі осы доменге жатады, соның ішінде адам, жануар және өсімдік вирустарының көпшілігі бар. Тарихи тұрғыдан алғанда домен құрамына кіретін [[Прокариоттар|прокариоттық]] РНҚ-вирустар аз анықталған болатын, алайда 2020-жылдардағы метагеномдық және метатранскриптомдық зерттеулер көптеген прокариоттық РНҚ-вирустарды анықтады.

Ең кеңінен белгілі көптеген вирустық аурулар Riboviria құрамындағы вирустар арқылы туындайды; олардың қатарына [[коронавирустар]], [[Эбола вирусы]], [[АИВ|HIV]], [[тұмау вирустары]] және [[құтыру вирусы]] жатады. Бұл вирустар және домен құрамындағы басқа вирустар тарих бойы маңызды рөл атқарған, соның ішінде алғаш ашылған вирус — [[темекі мозаикасы вирусы]] да бар. Көптеген кері транскрипцияланатын вирустар репликация циклі барысында өз геномын иесінің геномына енгізеді. Соның нәтижесінде адам геномының шамамен 7–8%-ы осы вирустардан шыққан деп есептеледі.

== Этимологиясы ==
Riboviria атауы рибонуклеин қышқылына сілтеме жасайтын ''ribo'' бөлігі мен вирус домендеріне қолданылатын ''-viria'' жұрнағының [[Біріккен сөздер|бірігуінен]] құралған.&lt;ref name=2017a /&gt; Бұл доменнің өкілдері ''рибовирустар'' деп аталады.&lt;ref name=koonin2024 &gt;{{cite journal|vauthors=Koonin EV, Kuhn JH, Dolja VV, Krupovic M|date=8 January 2024|title=Megataxonomy and global ecology of the virosphere|journal=ISME J|volume=18|issue=1|article-number=wrad042|doi=10.1093/ismejo/wrad042|pmc=10848233|pmid=38365236}}&lt;/ref&gt;

== Сипаттамасы ==
''Riboviria'' құрамындағы барлық өкілдерде РНҚ-тәуелді полимеразаны кодтайтын ген болады; бұл фермент РНҚ-бағытталған полимераза деп те аталады. РНҚ-тәуелді полимеразалардың екі түрі бар: РНҚ-дан РНҚ синтездейтін РНҚ-тәуелді РНҚ-полимераза (RdRp), яғни РНҚ-репликаза, және РНҚ-дан ДНҚ синтездейтін РНҚ-тәуелді ДНҚ-полимераза (RdDp), яғни кері транскриптаза (RT).&lt;ref name=2019a &gt;{{cite web|vauthors=Koonin EV, Dolja VV, Krupovic M, Varsani A, Wolf YI, Yutin N, Zerbini M, Kuhn JH|title=Create a megataxonomic framework, filling all principal taxonomic ranks, for realm Riboviria|url=https://ictv.global/ictv/proposals/2019.006G.zip|website=ictv.global|publisher=International Committee on Taxonomy of Viruses|access-date=15 May 2020|language=en|format=docx|date=18 October 2019|archive-date=17 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221017073526/http://ictv.global/ICTV/proposals/2019.006G.zip|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ''Riboviria'' құрамындағы вирустарда әдеттегі вирус бөлшегінде, яғни вирионда, РНҚ-тәуелді полимераза қандай да бір түрде вирустық геноммен байланысқан болады және жасушаға енгеннен кейін вирустық геномның транскрипциясын бастайды. Вирустың тіршілік циклі барысында РНҚ-тәуелді полимераза жаңа вирустар түзілу үдерісінің бөлігі ретінде вирустық геномның көшірмелерін де синтездейді.

Riboviria құрамына RdRp арқылы репликацияланатын вирустардың үш түрі кіреді: оң (+) немесе теріс (−) мағыналы бір тізбекті РНҚ-вирустар (ssRNA-вирустар) және екі тізбекті РНҚ-вирустар (dsRNA-вирустар); олардың барлығы Orthornavirae патшалығына жатады. +ssRNA-вирустардың геномдары функционалдық тұрғыдан матрицалық РНҚ ретінде қызмет ете алады, сондай-ақ одан теріс мағыналы тізбек түзіліп, мРНҚ теріс тізбектен транскрипцияланатын dsRNA қалыптасуы мүмкін.&lt;ref name=pssrna &gt;{{cite web|title=Positive stranded RNA virus replication|url=https://viralzone.expasy.org/1116|website=ViralZone|publisher=Swiss Institute of Bioinformatics|access-date=15 May 2020|archive-date=26 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200126172953/http://viralzone.expasy.org/all_by_species/1116.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; −ssRNA-вирустар мен dsRNA-вирустар геномдарының теріс мағыналы тізбектері RdRp матрицалық РНҚ синтездейтін матрица ретінде қызмет етеді.&lt;ref name=dsrna &gt;{{cite web|title=Double-stranded RNA virus replication|url=https://viralzone.expasy.org/1936|website=ViralZone|publisher=Swiss Institute of Bioinformatics|access-date=15 May 2020|archive-date=20 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920005946/https://viralzone.expasy.org/1936|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=nssrna &gt;{{cite web|title=Negative stranded RNA virus replication|url=https://viralzone.expasy.org/1096|website=ViralZone|publisher=Swiss Institute of Bioinformatics|access-date=15 May 2020|archive-date=5 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505190728/https://viralzone.expasy.org/1096|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Riboviria құрамында кері транскрипция арқылы репликацияланатын вирустардың екі түрі бар: бір тізбекті РНҚ-вирустар (ssRNA-RT-вирустар), олардың барлығы [[Ortervirales]] жасағына жатады, және екі тізбекті ДНҚ-вирустар (dsDNA-RT-вирустар); олардың бір бөлігі ''Ortervirales'' құрамындағы [[Caulimoviridae]] тұқымдасына, ал екінші бөлігі ''Blubervirales'' жасағындағы [[Hepadnaviridae]] тұқымдасына кіреді. Кері транскрипцияланатын вирустардың барлығы Pararnavirae патшалығына жатады. ssRNA-RT-вирустардың оң мағыналы геномы RdDp арқылы транскрипцияланып, теріс мағыналы комплементарлы ДНҚ (-cDNA) тізбегін синтездейді. Кейін +RNA тізбегі ыдырайды және оның орнына RdDp вирустық геномның сызықтық dsDNA көшірмесін синтездеу үшін +DNA тізбегін түзеді. Одан кейін бұл геном иесі жасушасының ДНҚ-сына интеграцияланады.&lt;ref name=ssrnart &gt;{{cite web|title=ssRNA(RT) replication/transcription|url=https://viralzone.expasy.org/1937|website=ViralZone|publisher=Swiss Institute of Bioinformatics|access-date=15 May 2020|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726223914/https://viralzone.expasy.org/1937|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

dsDNA-RT-вирустарда прегеномдық +RNA тізбегі босаңсыған сақиналы ДНҚ-дан (rcDNA) транскрипцияланады, кейін бұл тізбек RdDp арқылы −cDNA тізбегін синтездеу үшін пайдаланылады. +RNA тізбегі ыдырап, +ssRNA-RT-вирустардағы сияқты оның орнына жаңа тізбек түзіліп, rcDNA синтезделеді.&lt;ref name=dsdnart &gt;{{cite web|title=dsDNA(RT) replication/transcription|url=https://viralzone.expasy.org/1938|website=ViralZone|publisher=Swiss Institute of Bioinformatics|access-date=15 May 2020|archive-date=19 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919002451/https://viralzone.expasy.org/1938|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Кейін rcDNA геномы иесі жасушасының ДНҚ-ны қалпына келтіру механизмдері арқылы жөнделіп, ковалентті тұйық сақиналы ДНҚ (cccDNA) геномын түзеді. +ssRNA-RT-вирустардың интеграцияланған геномы мен dsDNA-RT-вирустардың cccDNA-сы кейін иесі жасушасының РНҚ-полимераза II ферменті арқылы матрицалық РНҚ-ға транскрипцияланады.&lt;ref name=ssrnart /&gt;&lt;ref name=dsdnart /&gt;

Вирустық матрицалық РНҚ иесі жасушасының [[рибосома]]лары арқылы [[Трансляция (биология)|трансляцияланып]], вирустық ақуыздар түзіледі. Жаңа вирустарды қалыптастыру үшін вирустық РНҚ-тәуелді полимеразалар вирустық геном көшірмелерін матрица ретінде пайдаланып, геномды репликациялайды. +ssRNA-вирустарда аралық dsRNA-геном түзіліп, одан теріс тізбек негізінде +ssRNA синтезделеді.&lt;ref name=pssrna /&gt; −ssRNA-вирустарда геномдар комплементарлы оң мағыналы тізбектерден синтезделеді.&lt;ref name=nssrna /&gt; dsRNA-вирустар өз геномдарын матрицалық РНҚ негізінде комплементарлы теріс мағыналы тізбек синтездеу арқылы репликациялап, геномдық dsRNA түзеді.&lt;ref name=dsrna /&gt; dsDNA-RT-вирустарда cccDNA-дан түзілген прегеномдық РНҚ жаңа dsDNA-геномдарға кері транскрипцияланады.&lt;ref name=dsdnart /&gt; +ssRNA-RT-вирустарда геном интеграцияланған геном негізінде репликацияланады.&lt;ref name=ssrnart /&gt; Репликация мен трансляциядан кейін геном мен вирустық ақуыздар жиналып, толық вириондар түзеді, кейін олар иесі жасушасынан бөлініп шығады.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Riboviria]]
[[Санат:Вирустар домендері]]</text>
      <sha1>t2im609camzw2n61q1y3m123kiyvfxr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606492</id>
      <parentid>3606491</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T21:25:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сипаттамасы */</comment>
      <origin>3606492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17627" sha1="6kvdqh5fbcpzbigtsbeeqgvi5jc938o" xml:space="preserve">{{Вирус
| атауы                  = Riboviria
| суреті                 = Riboviria collage.png
| сурет сипаттамасы      = Жоғарғы сол жақтан сағат тілі бағытымен: [[құс коронавирусы]]ның, [[полиовирус]]тың, [[Qβ бактериофагы]]ның, [[Ebolavirus|Ebolavirus-тың]], [[темекі мозаикасы вирусы]]ның, [[Influenza A virus]] вирусының, Rotavirus-тың және [[HIV-1]] вирусының ТЭМ-суреттері. Ортасында: консервативті palm-домені бар гомологты RT және RdRp ферменттері.

| әлем                   = Riboviria
| патшалық               = 
| тип                    = 
| кіші тип               = 
| класс                  = 
| жасақ                  = 
| тұқымдас               = 
| кіші тұқымдас          = 

| туыс                   = 
| туыс_беті              = 

| түр                    = 
| түр_беті               = 

| вирус                  = 

| штамм                  = 
| серотип                = 

| типтері мен кластары   =
| синонимдері            = 

| Балтимур тобы          = 
| ictv                   = 
| ncbi                   = 
| wikispecies            = 
| commons                = 

| ареал картасы          = 
| ареал картасының атауы = 
}}
'''Riboviria''' — репликация үшін гомологты РНҚ-тәуелді полимеразаны пайдаланатын барлық [[вирустар]]ды қамтитын домен. Оның құрамына РНҚ-тәуелді РНҚ-полимеразаны [[Генетикалық код|кодтайтын]] РНҚ-вирустар, сондай-ақ РНҚ-тәуелді ДНҚ-полимеразаны кодтайтын кері транскрипцияланатын вирустар (РНҚ немесе ДНҚ геномдары бар) кіреді. РНҚ-тәуелді РНҚ-полимераза (RdRp), яғни РНҚ-репликаза, РНҚ-дан РНҚ ([[рибонуклеин қышқылы]]н) синтездейді. РНҚ-тәуелді ДНҚ-полимераза (RdDp), яғни кері транскриптаза (RT), РНҚ-дан ДНҚ ([[дезоксирибонуклеин қышқылы]]н) синтездейді. Бұл [[ферменттер]] вирустық геном репликациясы мен вирустық гендердің вирустық [[ақуыз]]дарды [[Трансляция (биология)|трансляциялауға]] арналған матрицалық РНҚ-ға (mRNA) [[Транскрипция (биология)|транскрипциялануы]] үшін аса маңызды.

Riboviria 2018 жылы RdRp кодтайтын барлық РНҚ-вирустарды біріктіру үшін құрылды және бір жылдан кейін оған RdDp кодтайтын вирустар да енгізілді. Бұл екі вирус тобы екі бөлек патшалыққа бөлінген: RdRp кодтайтын РНҚ-вирустар үшін Orthornavirae және RdDp кодтайтын вирустар, яғни барлық кері транскрипцияланатын вирустар үшін Pararnavirae. Анықталған [[Эукариоттар|эукариоттық]] вирустардың басым бөлігі осы доменге жатады, соның ішінде адам, жануар және өсімдік вирустарының көпшілігі бар. Тарихи тұрғыдан алғанда домен құрамына кіретін [[Прокариоттар|прокариоттық]] РНҚ-вирустар аз анықталған болатын, алайда 2020-жылдардағы метагеномдық және метатранскриптомдық зерттеулер көптеген прокариоттық РНҚ-вирустарды анықтады.

Ең кеңінен белгілі көптеген вирустық аурулар Riboviria құрамындағы вирустар арқылы туындайды; олардың қатарына [[коронавирустар]], [[Эбола вирусы]], [[АИВ|HIV]], [[тұмау вирустары]] және [[құтыру вирусы]] жатады. Бұл вирустар және домен құрамындағы басқа вирустар тарих бойы маңызды рөл атқарған, соның ішінде алғаш ашылған вирус — [[темекі мозаикасы вирусы]] да бар. Көптеген кері транскрипцияланатын вирустар репликация циклі барысында өз геномын иесінің геномына енгізеді. Соның нәтижесінде адам геномының шамамен 7–8%-ы осы вирустардан шыққан деп есептеледі.

== Этимологиясы ==
Riboviria атауы рибонуклеин қышқылына сілтеме жасайтын ''ribo'' бөлігі мен вирус домендеріне қолданылатын ''-viria'' жұрнағының [[Біріккен сөздер|бірігуінен]] құралған.&lt;ref name=2017a /&gt; Бұл доменнің өкілдері ''рибовирустар'' деп аталады.&lt;ref name=koonin2024 &gt;{{cite journal|vauthors=Koonin EV, Kuhn JH, Dolja VV, Krupovic M|date=8 January 2024|title=Megataxonomy and global ecology of the virosphere|journal=ISME J|volume=18|issue=1|article-number=wrad042|doi=10.1093/ismejo/wrad042|pmc=10848233|pmid=38365236}}&lt;/ref&gt;

== Сипаттамасы ==
''Riboviria'' құрамындағы барлық өкілдерде РНҚ-тәуелді полимеразаны кодтайтын ген болады; бұл фермент РНҚ-бағытталған полимераза деп те аталады. РНҚ-тәуелді полимеразалардың екі түрі бар: РНҚ-дан РНҚ синтездейтін РНҚ-тәуелді РНҚ-полимераза (RdRp), яғни РНҚ-репликаза, және РНҚ-дан ДНҚ синтездейтін РНҚ-тәуелді ДНҚ-полимераза (RdDp), яғни кері транскриптаза (RT).&lt;ref name=2019a &gt;{{cite web|vauthors=Koonin EV, Dolja VV, Krupovic M, Varsani A, Wolf YI, Yutin N, Zerbini M, Kuhn JH|title=Create a megataxonomic framework, filling all principal taxonomic ranks, for realm Riboviria|url=https://ictv.global/ictv/proposals/2019.006G.zip|website=ictv.global|publisher=International Committee on Taxonomy of Viruses|access-date=15 May 2020|language=en|format=docx|date=18 October 2019|archive-date=17 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221017073526/http://ictv.global/ICTV/proposals/2019.006G.zip|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ''Riboviria'' құрамындағы вирустарда әдеттегі вирус бөлшегінде, яғни вирионда, РНҚ-тәуелді полимераза қандай да бір түрде вирустық геноммен байланысқан болады және жасушаға енгеннен кейін вирустық геномның транскрипциясын бастайды. Вирустың тіршілік циклі барысында РНҚ-тәуелді полимераза жаңа вирустар түзілу үдерісінің бөлігі ретінде вирустық геномның көшірмелерін де синтездейді.

Riboviria құрамына RdRp арқылы репликацияланатын вирустардың үш түрі кіреді: оң (+) немесе теріс (−) мағыналы бір тізбекті РНҚ-вирустар (ssRNA-вирустар) және екі тізбекті РНҚ-вирустар (dsRNA-вирустар); олардың барлығы Orthornavirae патшалығына жатады. +ssRNA-вирустардың геномдары функционалдық тұрғыдан матрицалық РНҚ ретінде қызмет ете алады, сондай-ақ одан теріс мағыналы тізбек түзіліп, мРНҚ теріс тізбектен транскрипцияланатын dsRNA қалыптасуы мүмкін.&lt;ref name=pssrna &gt;{{cite web|title=Positive stranded RNA virus replication|url=https://viralzone.expasy.org/1116|website=ViralZone|publisher=Swiss Institute of Bioinformatics|access-date=15 May 2020|archive-date=26 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200126172953/http://viralzone.expasy.org/all_by_species/1116.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; −ssRNA-вирустар мен dsRNA-вирустар геномдарының теріс мағыналы тізбектері RdRp матрицалық РНҚ синтездейтін матрица ретінде қызмет етеді.&lt;ref name=dsrna &gt;{{cite web|title=Double-stranded RNA virus replication|url=https://viralzone.expasy.org/1936|website=ViralZone|publisher=Swiss Institute of Bioinformatics|access-date=15 May 2020|archive-date=20 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920005946/https://viralzone.expasy.org/1936|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=nssrna &gt;{{cite web|title=Negative stranded RNA virus replication|url=https://viralzone.expasy.org/1096|website=ViralZone|publisher=Swiss Institute of Bioinformatics|access-date=15 May 2020|archive-date=5 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505190728/https://viralzone.expasy.org/1096|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Riboviria құрамында кері транскрипция арқылы репликацияланатын вирустардың екі түрі бар: бір тізбекті РНҚ-вирустар (ssRNA-RT-вирустар), олардың барлығы [[Ortervirales]] жасағына жатады, және екі тізбекті ДНҚ-вирустар (dsDNA-RT-вирустар); олардың бір бөлігі ''Ortervirales'' құрамындағы [[Caulimoviridae]] тұқымдасына, ал екінші бөлігі ''Blubervirales'' жасағындағы [[Hepadnaviridae]] тұқымдасына кіреді. Кері транскрипцияланатын вирустардың барлығы Pararnavirae патшалығына жатады. ssRNA-RT-вирустардың оң мағыналы геномы RdDp арқылы транскрипцияланып, теріс мағыналы комплементарлы ДНҚ (-cDNA) тізбегін синтездейді. Кейін +RNA тізбегі ыдырайды және оның орнына RdDp вирустық геномның сызықтық dsDNA көшірмесін синтездеу үшін +DNA тізбегін түзеді. Одан кейін бұл геном иесі жасушасының ДНҚ-сына интеграцияланады.&lt;ref name=ssrnart &gt;{{cite web|title=ssRNA(RT) replication/transcription|url=https://viralzone.expasy.org/1937|website=ViralZone|publisher=Swiss Institute of Bioinformatics|access-date=15 May 2020|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726223914/https://viralzone.expasy.org/1937|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

dsDNA-RT-вирустарда прегеномдық +RNA тізбегі босаңсыған сақиналы ДНҚ-дан (rcDNA) транскрипцияланады, кейін бұл тізбек RdDp арқылы −cDNA тізбегін синтездеу үшін пайдаланылады. +RNA тізбегі ыдырап, +ssRNA-RT-вирустардағы сияқты оның орнына жаңа тізбек түзіліп, rcDNA синтезделеді.&lt;ref name=dsdnart &gt;{{cite web|title=dsDNA(RT) replication/transcription|url=https://viralzone.expasy.org/1938|website=ViralZone|publisher=Swiss Institute of Bioinformatics|access-date=15 May 2020|archive-date=19 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919002451/https://viralzone.expasy.org/1938|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Кейін rcDNA геномы иесі жасушасының ДНҚ-ны қалпына келтіру механизмдері арқылы жөнделіп, ковалентті тұйық сақиналы ДНҚ (cccDNA) геномын түзеді. +ssRNA-RT-вирустардың интеграцияланған геномы мен dsDNA-RT-вирустардың cccDNA-сы кейін иесі жасушасының РНҚ-полимераза II ферменті арқылы матрицалық РНҚ-ға транскрипцияланады.&lt;ref name=ssrnart /&gt;&lt;ref name=dsdnart /&gt;

Вирустық матрицалық РНҚ иесі жасушасының [[рибосома]]лары арқылы [[Трансляция (биология)|трансляцияланып]], вирустық ақуыздар түзіледі. Жаңа вирустарды қалыптастыру үшін вирустық РНҚ-тәуелді полимеразалар вирустық геном көшірмелерін матрица ретінде пайдаланып, геномды репликациялайды. +ssRNA-вирустарда аралық dsRNA-геном түзіліп, одан теріс тізбек негізінде +ssRNA синтезделеді.&lt;ref name=pssrna /&gt; −ssRNA-вирустарда геномдар комплементарлы оң мағыналы тізбектерден синтезделеді.&lt;ref name=nssrna /&gt; dsRNA-вирустар өз геномдарын матрицалық РНҚ негізінде комплементарлы теріс мағыналы тізбек синтездеу арқылы репликациялап, геномдық dsRNA түзеді.&lt;ref name=dsrna /&gt; dsDNA-RT-вирустарда cccDNA-дан түзілген прегеномдық РНҚ жаңа dsDNA-геномдарға кері транскрипцияланады.&lt;ref name=dsdnart /&gt; +ssRNA-RT-вирустарда геном интеграцияланған геном негізінде репликацияланады.&lt;ref name=ssrnart /&gt; Репликация мен трансляциядан кейін геном мен вирустық ақуыздар жиналып, толық вириондар түзеді, кейін олар иесі жасушасынан бөлініп шығады.

[[Ambiviricota]] құрамындағы вирустарда амбисенсті, сақиналы ssRNA-геномдар болады. Олардың геномдары кемінде екі ашық оқу шеңберін (ORF) және геномның қарама-қарсы мағыналы бағыттарында орналасқан рибозимдерді қамтиды — геномның бір оң мағыналы бөлігі және бір теріс мағыналы бөлігі болады. Сол себепті олар оң мағыналы немесе теріс мағыналы емес, амбисенсті деп қарастырылады. Ambiviricota өкілдері RdRp кодтайды, бірақ Orthornavirae құрамындағы басқа вирустардан айырмашылығы, өз геномдарын сақиналы геномдарға тән айналмалы репликация арқылы репликациялайды.&lt;ref name=sutela &gt;{{cite journal|vauthors=Sutela S, Forgia M, Vainio EJ, Chiapello M, Daghino S, Vallino M, Martino E, Girlanda M, Perotto S, Turina M|date=8 October 2020|title=The virome from a collection of endomycorrhizal fungi reveals new viral taxa with unprecedented genome organization|journal=Virus Evol|volume=6|issue=2|article-number=veaa076|doi=10.1093/ve/veaa076|pmc=7724248|pmid=33324490}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=kuhn &gt;{{cite journal|vauthors=Kuhn JH, Botella L, de la Peña M, Vainio EJ, Krupovic M, Lee BD, Navarro B, Sabanadzovic S, Simmonds P, Turina M|date=23 July 2024|title=''Ambiviricota'', a novel ribovirian phylum for viruses with viroid-like properties|journal=J Virol|volume=98|issue=7|article-number=e0083124|doi=10.1128/jvi.00831-24|pmc=11265453|pmid=38856119}}&lt;/ref&gt; Ambiviricota-дан бөлек кейбір басқа ssRNA-вирустар да амбисенсті болып келеді, өйткені оларда екі мағыналы тізбекте де ORF болады; бұған [[тұмау вирустары]] мен [[коронавирустар]] жатады. Алайда бұл вирустар тиісінше −ssRNA және +ssRNA-вирустарға тән жолмен репликацияланатындықтан, олар әлі де −ssRNA және +ssRNA-вирустар ретінде қарастырылады.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Zhirnov O|date=25 September 2021|title=Ambisense polarity of genome RNA of orthomyxoviruses and coronaviruses|journal=World J Virol|volume=10|issue=5|pages=256–263|doi=10.5501/wjv.v10.i5.256|pmc=8474974|pmid=34631475|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Riboviria]]
[[Санат:Вирустар домендері]]</text>
      <sha1>6kvdqh5fbcpzbigtsbeeqgvi5jc938o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дара (әнші)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781457</id>
    <revision>
      <id>3606444</id>
      <parentid>3606118</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T18:38:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurken</username>
        <id>111493</id>
      </contributor>
      <origin>3606444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28080" sha1="2kqer5gsewetwgqr0om681gf0tfuws8" xml:space="preserve">{{Музыкант
 |Есімі                = Дара
 |Шынайы есімі         = 
 |Сурет                = 20260510 Dara NZ92367.jpg
 |Сурет ені            = 
 |Сурет тақырыбы       = Дара, 2026 жыл
 |Фон                  = вокалист
 |Туған кездегі есімі  = Дарина Николаева Йотова
 |Толық аты            = 
 |Туған күні           = 9.9.1998
 |Туған жері           = [[Варна]], [[Болгария]]
 |Қайтыс болған күні   = 
 |Қайтыс болған жері   = 
 |Белсенділік жылдары  = 2015 — {{қ.у.}}
 |Мемлекет             = {{байрақ|Болгария}}
 |Мамандықтары         = [[Әнші]]
 |Дауыс түрі           = 
 |Аспаптары            = {{hlist|[[Вокал]]|[[фортепиано]]}}
 |Жанрлары             = {{hlist|[[Поп-музыка|Поп]]|[[Ритм-энд-блюз|R&amp;B]]|[[синти-поп]]}}
 |Лақап аттары         = ''DARA''
 |Ұжымдары             = 
 |Қызметтес болған     = 
 |Лейблдері            = ''Virginia Records''
 |Марапаттары          = [[Eurovision ән байқауы|«Eurovision» ән байқауының]] жеңімпазы (2026)
 |Сайты                = [http://thisisdara.com thisisdara.com]
 |Commons              = 
}}
'''Дара''' лақап атымен белгілі '''Дарина Николаева Йотова''' ([[9 қыркүйек]] [[1998 жыл|1998]], [[Варна]]) — [[Болгария|болгар]] [[ПопПоп-музыка|поп]]-[[әнші]]сі, [[X Factor (франшиза)|X-Фактор-2015]] тележобасының болгар нұсқасының финалисі, «[[Bangaranga]]» әні арқылы «[[Eurovision ән байқауы 2026]]» ән байқауының жеңімпазы.

== Ерте жылдары ==
1998 жылғы 9 қыркүйекте Йотова [[Болгария]]ның [[Варна]] қаласында дүниеге келген. [[Добри Христов]] атындағы Ұлттық училищені бітіріп, онда [[Халық музыкасы|халық вокалы]] бағытын оқыды.&lt;ref&gt;{{Citation|title=signal.bg|url=http://signal.bg/view_article.php?article_id=46841|access-date=|archive-date=|archive-url=|accessdate=2016-09-19|archivedate=2017-08-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170811182101/http://signal.bg/view_article.php?article_id=46841}}&lt;/ref&gt;

== Музыкалық мансабы ==

=== 2015—2016: «X Фактор» шоуына қатысуы ===
2015 жылы Йотова «[[X Factor (франшиза)|X Factor]]&lt;nowiki/&gt;» реалити-шоуының болгар нұсқасына қатысып, үшінші орынды иеленді, ал оның тәлімгері болгар рэпері [[Криско]] болды.

=== 2016—2019: Мансаптың басталуы ===
Тележобадан кеткеннен кейін, Йотова ''Virginia Records'' болгар музыкалық лейблымен келісімшартқа отырып, ''Dara'' сахналық бүркеншік атын алды. 2016 жылдың жазында өзінің «К’во не чу» атты дебюттік синглінің шығуымен қатар, ол осы әнге клип түсірді. Бірнеше аптадан кейін сингл болгар хит-парадтарының көшін бастады, ал 29 қыркүйекте халықаралық аудиторияға арналған «Onto You» атты әннің ағылшын тіліндегі нұсқасы жарық көрді.&lt;ref&gt;{{cite AV media|date=2016-09-26|url=https://www.youtube.com/watch?v=YV8ebbaW_yA|title=DARA - Onto You (Official HD)|publisher=Virginia Records|via=[[YouTube]]|access-date=2021-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816222014/https://www.youtube.com/watch?v=YV8ebbaW_yA|archive-date=2017-08-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2017 жылдың 12 наурызында Дара «Родена такава» атты екінші синглін шығарды, оған да музыкалық бейнебаян түсірілді.&lt;ref&gt;{{cite AV media|date=2017-03-10|url=https://www.youtube.com/watch?v=XuHSmAw2jrU|title=DARA - Rodena Takava (Official 4k)|publisher=Virginia Records|via=[[YouTube]]|access-date=2021-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121024124/https://www.youtube.com/watch?v=XuHSmAw2jrU|archive-date=2020-11-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Бірнеше айдан кейін, 21 шілдеде ол алғаш рет өзінің лейблдегі әріптестері Пламен мен Ивоның (Plamen &amp; Ivo) «Няма да си тръгнеш с друг» синглін жазуға болгарлық «Pavell &amp; Venci Venc'» хип-хоп дуэтімен бірге қатысты.&lt;ref&gt;{{cite AV media|date=2017-07-21|url=https://www.youtube.com/watch?v=H3I_TGwdI-4|title=Plamen &amp; Ivo feat. DARA, Pavell &amp; Venci Venc'- Nyama da si tragnesh s drug (Official Video)|publisher=Virginia Records|via=[[YouTube]]|access-date=2021-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200616000332/https://www.youtube.com/watch?v=H3I_TGwdI-4|archive-date=2020-06-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 29 қыркүйекте [[YouTube]]-те Дараның «Недей» атты үшінші синглі ресми музыкалық бейнебаянымен бірге жарияланды.&lt;ref&gt;{{cite AV media|date=2017-09-26|url=https://www.youtube.com/watch?v=xp0QeuHoGeg|title=DARA- Nedei (Official Teaser)|publisher=Virginia Records|via=[[YouTube]]|access-date=2021-09-27}}&lt;/ref&gt; 2018 жылдың 20 маусымында Дара «Все на мен» атты төртінші синглін шығарды, оған да музыкалық бейнебаян түсірілді.

=== 2020—2025 ===
2020 жылдың басында Дара ''«Your Face Sounds Familiar»'' шоуының болгарлық нұсқасы болып табылатын «{{Аударылмаған 3|Как две капли воды|3=bg|4=Как две капли воды}}» тележобасына қатысып, финалда үшінші орынды иеленді.

2021 жылдан бастап Дара «[[Дауыс (франшиза)|Болгария дауысы]]&lt;nowiki/&gt;» шоуында тәлімгер болып келеді. 2022 жылы тоғызыншы маусымда Дараның командасындағы қатысушы Жаклин Тарракчи байқауда жеңіске жетті. Осылайша, Дара тәлімгерлер арасында жеңімпаз атанды. 2024 жылы он бірінші маусымда Дараның командасының әртісі Славея Иванова жеңіске жетіп, бұл Дараның тәлімгер ретіндегі төрт маусым ішіндегі екінші жеңісі болды.

2022 жылдың 7 наурызында Дара өзінің «Родена такава» атты дебюттік альбомын анонстады, оның шығуы 2022 жылдың 20 сәуіріне жоспарланған болатын, сонымен қатар [[София]]дағы «Joy Station» клубында альбомды қолдау мақсатында концерт өтетінін жариялады.

2023 жылдың наурызында [[Кхаи]] өзінің ''Rover'' атты жеке альбомының аясында Дараның «Mr. Rover» түпнұсқа әнінің ремейкі болып табылатын «Rover» әнін шығарды. 2024 жылдың көктемінде ол «[[Жұлдыздармен би (Ресей)|Жұлдыздармен би]]&lt;nowiki/&gt;» шоуының болгарлық нұсқасына қатысып, екінші орынды иеленді.&lt;ref&gt;[https://city.bg/article/k-pop-superzvezda-se-vlyubi-v-pesen-na-dara-kai-predstavi-svoya-versiya-na-mr-rover K-pop суперзвезда се влюби в песен на DARA — KAI представи своя версия на «Mr. Rover»]&lt;/ref&gt;

=== «Eurovision 2026» ===
2026 жылдың 31 қаңтарында Дара ұлттық іріктеу қорытындысы бойынша 30 ұпаймен жеңіске жетіп, Венада өтетін «[[Eurovision ән байқауы 2026|Eurovision 2026]]&lt;nowiki/&gt;» байқауына [[Болгария]]ның атынан қатысу үшін өкіл ретінде таңдалды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dara will represent Bulgaria at Eurovision 2026|url=https://eurovisionworld.com/esc/dara-will-represent-bulgaria-at-eurovision-2026|website=Eurovisionworld|date=2026-01-31|access-date=|lang=en-gb|accessdate=2026-01-31}}&lt;/ref&gt;

Ол Венада өткен «Евровидение-2026» байқауында қазылар алқасының да, көрермендердің де дауыс беруінде бірінші орын алып, 516 ұпай жинап, жеңімпаз атанды. Бұл — Болгарияның «[[Eurovision]]&lt;nowiki/&gt;» тарихындағы тұңғыш жеңісі.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c8d87v9v660o|title=Bangaranga! Bulgaria wins Eurovision - but UK comes last|author=Mark Savage|publisher=BBC|date=2025-05-17|lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмірі ==
2025 жылдың ақпанында болгар [[дәрігер]]і әрі [[Фармакология|фармаколог]]ы Эрвин Ивановқа тұрмысқа шықты. Неке қию рәсімі [[Тайланд|Таиланд]]та, отбасы мен жақындарының ортасында өтті.&lt;ref&gt;{{cite web|lang=bg|url=https://lifestyle.bg/stars/omazhena-zhena-li-e-veche-dara-1.html|title=Омъжена жена ли е вече DARA|website=lifestyle.bg|access-date=|accessdate=2025-06-21}}&lt;/ref&gt;

== Дискография ==

=== Студиялық альбомдар ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Атауы
! scope=&quot;col&quot; |Толығырақ
|-
! scope=&quot;row&quot; |''Rodena takava''
|
* Релизі: 25 наурыз 2022 ж.
* Лейблі: ''Virginia Records''
* Форматы: [[Музыканы сандық жүктеу|сандық жүктеу]], [[Ағынды мультимедиа|ағындық қызметтер]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |''ADHDARA''
|
* Релизі: 19 қыркүйек 2025 ж.
* Лейблі: ''Virginia Records''
* Форматы: [[Музыканы сандық жүктеу|сандық жүктеу]], [[Ағынды мультимедиа|ағындық қызметтер]]
|}

=== Синглдер ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:12em;&quot; |Атауы
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1em;&quot; |Жылы
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |Чарттардағы ең жоғары орын
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:9em;&quot; |Альбомы
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:85%;&quot; |[[Халықаралық фонограмма өндірушілер федерациясы|Bulgarian Airplay]]
&lt;ref name=&quot;BUL&quot;&gt;[[Халықаралық фонограмма өндірушілер федерациясы|Bulgarian Airplay]] чартындағы ең жоғары орын:

* «Nedei»: {{cite web|date=2017-11-24|title=Класации – Световният Топ 10 – 17.11.2017 – 23.11.2017|trans-title=Rankings – International Top 10 – 17.11.2017 – 23.11.2017|url=https://www.prophon.org/charts/17-nov-2017|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* «Vse na men»: {{cite web|date=2018-07-13|title=Класации – Световният Топ 10 – 06.07.2018 – 12.07.2018|trans-title=Rankings – International Top 10 – 06.07.2018 – 12.07.2018|url=https://www.prophon.org/charts/06-jul-2018|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* «Darbie»: {{cite web|date=2019-08-02|title=Класации – Световният Топ 10 – 26.07.2019 – 01.08.2019|trans-title=Rankings – International Top 10 – 26.07.2019 – 01.08.2019|url=https://www.prophon.org/charts/26-jul-2019|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* «Ella Ella»: {{cite web|date=2019-12-20|title=Класации – Световният Топ 10 – 13.12.2019 – 19.12.2019|trans-title=Rankings – International Top 10 – 13.12.2019 – 19.12.2019|url=https://www.prophon.org/charts/13-dec-2019|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* «Ai Ai»: {{cite web|date=2020-08-14|title=Класации – Световният Топ 10 – 07.08.2020 – 13.08.2020|trans-title=Rankings – International Top 10 – 07.08.2020 – 13.08.2020|url=https://www.prophon.org/charts/07-aug-2020|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* «Cold as Ice»: {{cite web|date=2021-03-05|title=Класации – Световният Топ 10 – 26.02.2021 – 04.03.2021|trans-title=Rankings – International Top 10 – 26.02.2021 – 04.03.2021|url=https://www.prophon.org/charts/26-feb-2021|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* «Thunder»: {{cite web|date=2021-07-30|title=Класации – Световният Топ 10 – 23.07.2021 – 29.07.2021|trans-title=Rankings – International Top 10 – 23.07.2021 – 29.07.2021|url=https://www.prophon.org/charts/23-jul-2021|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* «Veche nyama kak»: {{cite web|date=2023-03-03|title=Класации – Световният Топ 10 – 24.02.2023 – 02.03.2023|trans-title=Rankings – International Top 10 – 24.02.2023 – 02.03.2023|url=https://www.prophon.org/charts/24-feb-2023|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* «In My Head»: {{cite web|date=2023-07-21|title=Класации – Световният Топ 10 – 14.07.2023 – 20.07.2023|trans-title=Rankings – International Top 10 – 14.07.2023 – 20.07.2023|url=https://www.prophon.org/charts/14-jul-2023|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* 'Nyama da mi lipsvash&quot;: {{cite web|date=2024-01-12|title=Класации – Световният Топ 10 – 05.01.2024 – 11.01.2024|trans-title=Rankings – International Top 10 – 05.01.2024 – 11.01.2024|url=https://www.prophon.org/charts/05-jan-2024|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* «Kradets na mechti»: {{cite web|date=2024-11-01|title=Класации – Световният Топ 10 – 25.10.2024 – 31.10.2024|trans-title=Rankings – International Top 10 – 25.10.2024 – 31.10.2024|url=https://www.prophon.org/charts/25-oct-2024|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* «Nishto poveche»: {{cite web|date=2025-07-25|title=Класации – Световният Топ 10 – 18.07.2025 – 24.07.2025|trans-title=Rankings – International Top 10 – 18.07.2025 – 24.07.2025|url=https://www.prophon.org/charts/18-jul-2025|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* «Nito zvuk»: {{cite web|date=2025-08-29|title=Класации – Световният Топ 10 – 22.08.2025 – 28.08.2025|trans-title=Rankings – International Top 10 – 22.08.2025 – 28.08.2025|url=https://www.prophon.org/charts/22-aug-2025|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* «My Time»: {{cite web|date=2018-09-21|title=Класации – Световният Топ 10 – 14.09.2018 – 20.09.2018|trans-title=Rankings – International Top 10 – 14.09.2018 – 20.09.2018|url=https://www.prophon.org/charts/14-sep-2018|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:85%;&quot; |[[Международная федерация производителей фонограмм|BUL.Dom]]
&lt;ref name=&quot;BULDom&quot;&gt;Peak chart positions for singles in [[PROPHON|Bulgarian Domestic Airplay]]:

* «K’vo ne chu»: {{cite web|date=2017-01-27|title=Класации – Българският Топ 10 – 20.01.2017 – 26.01.2017|trans-title=Rankings – Bulgarian Top 10 – 20.01.2017 – 26.01.2017|url=https://www.prophon.org/charts/20-jan-2017|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* «Rodena takava»: {{cite web|date=2017-05-05|title=Класации – Българският Топ 10 – 28.04.2017 – 04.05.2017|trans-title=Rankings – Bulgarian Top 10 – 28.04.2017 – 04.05.2017|url=https://www.prophon.org/charts/28-apr-2017|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* «Nedei»: {{cite web|date=2017-10-06|title=Класации – Българският Топ 10 – 29.09.2017 – 05.10.2017|trans-title=Rankings – Bulgarian Top 10 – 29.09.2017 – 05.10.2017|url=https://www.prophon.org/charts/29-sep-2017|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* «Vse na men»: {{cite web|date=2018-07-27|title=Класации – Българският Топ 10 – 20.07.2018 – 26.07.2018|trans-title=Rankings – Bulgarian Top 10 – 20.07.2018 – 26.07.2018|url=https://www.prophon.org/charts/20-jul-2018|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* «BTW (Bye Bye)»: {{cite web|date=2019-03-01|title=Класации – Българският Топ 10 – 22.02.2019 – 28.02.2019|trans-title=Rankings – Bulgarian Top 10 – 22.02.2019 – 28.02.2019|url=https://www.prophon.org/charts/22-feb-2019|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* «Darbie»: {{cite web|date=2019-07-26|title=Класации – Българският Топ 10 – 19.07.2019 – 25.07.2019|trans-title=Rankings – Bulgarian Top 10 – 19.07.2019 – 25.07.2019|url=https://www.prophon.org/charts/19-jul-2019|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* «Ella Ella»: {{cite web|date=2019-12-13|title=Класации – Българският Топ 10 – 05.12.2019 – 12.12.2019|trans-title=Rankings – Bulgarian Top 10 – 05.12.2019 – 12.12.2019|url=https://www.prophon.org/charts/05-dec-2019|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* «Ai Ai»: {{cite web|date=2020-08-07|title=Класации – Българският Топ 10 – 31.07.2020 – 06.08.2020|trans-title=Rankings – Bulgarian Top 10 – 31.07.2020 – 06.08.2020|url=https://www.prophon.org/charts/31-jul-2020|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* «Cold as Ice»: {{cite web|date=2021-02-12|title=Класации – Българският Топ 10 – 05.02.2021 – 11.02.2021|trans-title=Rankings – Bulgarian Top 10 – 05.02.2021 – 11.02.2021|url=https://www.prophon.org/charts/05-feb-2021|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* «Thunder»: {{cite web|date=2021-07-30|title=Класации – Българският Топ 10 – 23.07.2021 – 29.07.2021|trans-title=Rankings – Bulgarian Top 10 – 23.07.2021 – 29.07.2021|url=https://www.prophon.org/charts/23-jul-2021|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* «Call Me»: {{cite web|date=2022-02-11|title=Класации – Българският Топ 10 – 04.02.2022 – 10.02.2022|trans-title=Rankings – Bulgarian Top 10 – 04.02.2022 – 10.02.2022|url=https://www.prophon.org/charts/04-feb-2022|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* «Mr. Rover»: {{cite web|date=2022-08-09|title=Класации – Българският Топ 10 – 29.07.2022 – 04.08.2022|trans-title=Rankings – Bulgarian Top 10 – 29.07.2022 – 04.08.2022|url=https://www.prophon.org/charts/29-jul-2022|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* «Veche nyama kak»: {{cite web|date=2023-02-24|title=Класации – Българският Топ 10 – 17.02.2023 – 23.02.2023|trans-title=Rankings – Bulgarian Top 10 – 17.02.2023 – 23.02.2023|url=https://www.prophon.org/charts/17-feb-2023|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* «Boginya»: {{cite web|date=2023-04-14|title=Класации – Българският Топ 10 – 06.04.2023 – 13.04.2023|trans-title=Rankings – Bulgarian Top 10 – 06.04.2023 – 13.04.2023|url=https://www.prophon.org/charts/06-apr-2023|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* «In My Head»: {{cite web|date=2023-07-21|title=Класации – Българският Топ 10 – 14.07.2023 – 20.07.2023|trans-title=Rankings – Bulgarian Top 10 – 14.07.2023 – 20.07.2023|url=https://www.prophon.org/charts/14-jul-2023|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* «Zaminavam»: {{cite web|date=2023-10-06|title=Класации – Българският Топ 10 – 29.09.2023 – 05.10.2023|trans-title=Rankings – Bulgarian Top 10 – 29.09.2023 – 05.10.2023|url=https://www.prophon.org/charts/29-sep-2023|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* «Nyama da mi lipsvash»: {{cite web|date=2023-12-15|title=Класации – Българският Топ 10 – 08.12.2023 – 14.12.2023|trans-title=Rankings – Bulgarian Top 10 – 08.12.2023 – 14.12.2023|url=https://www.prophon.org/charts/08-dec-2023|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* «Samo moi»: {{cite web|date=2024-03-01|title=Класации – Българският Топ 10 – 23.02.2024 – 29.02.2024|trans-title=Rankings – Bulgarian Top 10 – 23.02.2024 – 29.02.2024|url=https://www.prophon.org/charts/23-feb-2024|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* «Zmiya»: {{cite web|date=2024-06-07|title=Класации – Българският Топ 10 – 31.05.2024 – 06.06.2024|trans-title=Rankings – Bulgarian Top 10 – 31.05.2024 – 06.06.2024|url=https://www.prophon.org/charts/31-may-2024|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* «Kradets na mechti»: {{cite web|date=2024-09-27|title=Класации – Българският Топ 10 – 20.09.2024 – 26.09.2024|trans-title=Rankings – Bulgarian Top 10 – 20.09.2024 – 26.09.2024|url=https://www.prophon.org/charts/20-sep-2024|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* «Nishto poveche»: {{cite web|date=2025-07-11|title=Класации – Българският Топ 10 – 04.07.2025 – 10.07.2025|trans-title=Rankings – Bulgarian Top 10 – 04.07.2025 – 10.07.2025|url=https://www.prophon.org/charts/04-jul-2025|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* «Nito zvuk»: {{cite web|date=2025-09-05|title=Класации – Българският Топ 10 – 29.08.2025 – 04.09.2025|trans-title=Rankings – Bulgarian Top 10 – 29.08.2025 – 04.09.2025|url=https://www.prophon.org/charts/29-aug-2025|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* «Da ne mojem»: {{cite web|date=2025-10-17|title=Класации – Българският Топ 10 – 10.10.2025 – 16.10.2025|trans-title=Rankings – Bulgarian Top 10 – 10.10.2025 – 16.10.2025|url=https://www.prophon.org/charts/10-oct-2025|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* «Onche bonche»: {{cite web|date=2026-02-13|title=Класации – Българският Топ 10 – 06.02.2026 – 12.02.2026|trans-title=Rankings – Bulgarian Top 10 – 06.02.2026 – 12.02.2026|url=https://www.prophon.org/charts/06-feb-2026|access-date=2026-02-13|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* «Nyama da si tragnesh s drug»: {{cite web|date=2017-08-11|title=Класации – Българският Топ 10 – 04.08.2017 – 10.08.2017|trans-title=Rankings – Bulgarian Top 10 – 04.08.2017 – 10.08.2017|url=https://www.prophon.org/charts/04-aug-2017|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}
* «My Time»: {{cite web|date=2018-09-14|title=Класации – Българският Топ 10 – 07.09.2018 – 13.09.2018|trans-title=Rankings – Bulgarian Top 10 – 07.09.2018 – 13.09.2018|url=https://www.prophon.org/charts/07-sep-2018|access-date=2026-02-03|publisher=[[PROPHON]]|lang=bg}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |«K’vo ne chu»
|2016
|—
|6
| rowspan=&quot;7&quot; |''Rodena takava''
|-
! scope=&quot;row&quot; |«Rodena takava»
| rowspan=&quot;2&quot; |2017
|—
|1
|-
! scope=&quot;row&quot; |«Nedei»
|7
|1
|-
! scope=&quot;row&quot; |«Vse na men»
|2018
|9
|2
|-
! scope=&quot;row&quot; |«BTW (Bye Bye)»
{{Small|(feat. Livin R &amp; Noisy)}}
| rowspan=&quot;5&quot; |2019
|—
|3
|-
! scope=&quot;row&quot; |«Sosa maje»
&lt;small&gt;(при уч. ''Virgo'')&lt;/small&gt;
|—
|—
|-
! scope=&quot;row&quot; |«Darbie»
|7
|1
|-
! scope=&quot;row&quot; |«Hotel 5 zvezdi»
{{Small|(with Pavell &amp; Venci Venc')}}
|—
|—
|''Upgrade''
|-
! scope=&quot;row&quot; |«Ella Ella»
|6
|2
| rowspan=&quot;5&quot; |''Rodena takava''
|-
! scope=&quot;row&quot; |«Ai Ai»
| rowspan=&quot;2&quot; |2020
|3
|1
|-
! scope=&quot;row&quot; |«Mamacita»
|—
|—
|-
! scope=&quot;row&quot; |«Cold as Ice»
| rowspan=&quot;2&quot; |2021
|5
|2
|-
! scope=&quot;row&quot; |«Thunder»
|1
|1
|-
! scope=&quot;row&quot; |«Call Me»
{{Small|(при уч. ''Matteo'')}}
| rowspan=&quot;2&quot; |2022
|—
|1
|rowspan=&quot;2&quot; {{Неальбомные синглы}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |«Mr. Rover»
|—
|4
|-
! scope=&quot;row&quot; |«Veche nyama kak»
{{Small|(''Lubo Kirov'' feat. Dara)}}
| rowspan=&quot;5&quot; |2023
|10
|1
| rowspan=&quot;1&quot; |''Tseluni me''
|-
! scope=&quot;row&quot; |«Boginya»
|—
|3
|rowspan=&quot;7&quot; {{Неальбомные синглы}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |«In My Head»
|6
|1
|-
! scope=&quot;row&quot; |«Zaminavam»
|—
|1
|-
! scope=&quot;row&quot; |«Nyama da mi lipsvash»
{{Small|(feat. ''Bobo'')}}
|10
|2
|-
! scope=&quot;row&quot; |«Samo moi»
| rowspan=&quot;3&quot; |2024
|—
|2
|-
! scope=&quot;row&quot; |«Zmiya»
{{Small|(with ''Venci Venc''')}}
|—
|3
|-
! scope=&quot;row&quot; |«Kradets na mechti»
|8
|1
|-
! scope=&quot;row&quot; |«Nishto poveche»
| rowspan=&quot;4&quot; |2025
|9
|1
|''ADHDARA''
|-
! scope=&quot;row&quot; |«Barbie &amp; Ken»
{{Small|(feat. ''Virgo'')}}
|—
|—
|''Sauce Kid 4''
|-
! scope=&quot;row&quot; |«Nito zvuk»
|10
|1
| rowspan=&quot;3&quot; |''ADHDARA''
|-
! scope=&quot;row&quot; |«Da ne mojem»
|—
|2
|-
! scope=&quot;row&quot; |«Onche bonche»
| rowspan=&quot;4&quot; |2026
|—
|3
|-
! scope=&quot;row&quot; |«Curse»
|—
|—
|rowspan=&quot;3&quot; {{Неальбомные синглы}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |«This is Me»
|—
|—
|-
! scope=&quot;row&quot; |«[[Bangaranga|Bangaranga»]]
|3
|1
|-
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;font-size:90%&quot; |«—» белгілі бір аумақта чарттарға енбеген немесе шығарылмаған жазбаны білдіреді.
|}

==== Коллаборациялар ====
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:12em;&quot; |Атауы
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |Жылы
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |Чарттардағы ең жоғары орын
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:9em;&quot; |Альбомы
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:85%;&quot; |[[Халықаралық фонограмма өндірушілер федерациясы|Bulgarian Airplay]]
&lt;ref name=&quot;BUL&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2.5em;font-size:85%;&quot; |[[Халықаралық фонограмма өндірушілер федерациясы|BUL]]
[[Халықаралық фонограмма өндірушілер федерациясы|Dom.]]
[[Халықаралық фонограмма өндірушілер федерациясы|Air.]]
&lt;ref name=&quot;BULDom&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |«Nyama da si tragnesh s drug»
{{Small|(Plamen &amp; Ivo feat. Dara and Pavell &amp; Venci Venc')}}
|2017
|—
|3
|rowspan=&quot;3&quot; {{Неальбомные синглы}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |«Sreshtu men»
{{Small|(Pavell &amp; Venci Venc' feat. Dara)}}
| rowspan=&quot;2&quot; |2018
|—
|—
|-
! scope=&quot;row&quot; |«My Time»
{{Small|(Monoir feat. Dara)}}
|4
|1
|-
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;font-size:90%&quot; |«—» белгілі бір аумақта чарттарға енбеген немесе шығарылмаған жазбаны білдіреді.
|}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>2kqer5gsewetwgqr0om681gf0tfuws8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Речица</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781460</id>
    <revision>
      <id>3606273</id>
      <parentid>3606272</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T12:00:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3606273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10239" sha1="itsoh3pqz5gdm3salpakm191zaasf2c" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Речица
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Рэ́чыца}}
 |сурет                   = Rzeczyca (BY) plac.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = Flag of Rečyca, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =21 |lat_sec =50 
  |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =23 |lon_sec =41 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Речица''' ({{lang-be|Рэ́чыца}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Речица ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Беларусьтің ең көне қалаларының бірі.
2026 жылғы жағдай бойынша Речица халқының саны 65 289 адамды құрады. Речица — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 20-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rechitsa-9193.html|title=Население Речица|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Беларусьтің оңтүстігінде, Днепр өзенінің оң жағалауында орналасқан. Речица облыс орталығы [[Гомель]]ден шамамен 45 км және [[Минск]] қаласынан 310 км қашықтықта орналасқан. Бұл Гомель облысындағы ең ірі заманауи экономикалық орталықтардың бірі.

Қала [[Брест (Беларусь)|Брест]] пен [[Гомель]]дің облыс орталықтарын байланыстыратын ірі магистральдарда, осы қалалар арасындағы теміржол қатынасында және Бабруйск, Светлогорск және Лоев қалаларын байланыстыратын ұлттық тас жолда орналасқандықтан. Сонымен қатар, Речица портты қала болып табылады, себебі Днепр өзені қала шегінде кеме қатынасына жарамды, бұл тауарлар мен жолаушыларды тасымалдауға мүмкіндік береді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=115_Rechica|title=Расположение - Речица|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Речица алғаш рет 1215 жылы шежірелерде аталған. Сол кезде ол жақсы бекіністі қала болған. XI-XIII ғасырларда ол Киев пен Чернигов князьдеріне тиесілі болған. XIV ғасырдың аяғында Речица Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірді, ал князь Витовт екі жарым ғасырдан астам уақыт бойы тұрған ағаш бекініс салды. Беларусь қалаларының ішінде Речица Магдебург құқығын алған алғашқылардың бірі болумен әйгілі (1511). XVI ғасырдың ортасынан бастап қала повят орталығы ретінде Минск воеводствосының құрамына кірді. Польша-Литва Достастығының қаласы болған Речица, Витовтың ағаш қамалымен бірге, 1648 жылы казак көтерілісі кезінде өртеніп кетті. 1793 жылы Речица Ресей империясының округтік қаласына айналды.

XX ғасырдың соңына қарай Речицадағы еврей халқы қаланың ең ірі этникалық тобы болды, шамамен 60% құрады. Сол кезде ол Беларусь хасидизмінің ірі орталығы болды. Большевиктер Речицада билікті 1920 жылы басып алды. Нацистік оккупация шамамен екі жарым жылға созылды (1941 жылдың тамызы - 1943 жылдың қарашасы), астыртын топтар мен партизан отрядтарының қатты қарсылығымен қатар жүрді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1159-Rechica.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
1964 жылы Речица маңында мұнай табылды, бұл Беларусьтегі мұнай өнеркәсібінің дамуының бастамасы болды. 1998 жылға қарай 100 миллион тонна мұнай өндірілді. Мұнай газын өңдеу үшін Беларусь газ өңдеу зауыты салынды. Речица ауданының аумағында &quot;Белоруснефть&quot;ПА РЮ 21 құрылымдық бөлімшесінің 15-і жұмыс істейді. Речицте Мұнай және газ өңдеу кәсіпорындары, &quot;Речицкий атындағы Темір зауыты&quot; АҚ, химия, құрылыс, өкпе, тамақ өнеркәсібі орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rechitsa.by/economika.html|title=	
Речица.BY » Экономика района|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қазіргі уақытта қалада тоғыз орта мектеп, бір лицей, бір гимназия, 21 балабақша, бір балабақша-орта мектеп және мемлекеттік ауылшаруашылық және педагогикалық колледждер бар.

== Көрікті жерлері ==
Речицаның көрікті жерлері қала тарихының барлық тарихи кезеңдерін қамтиды. Қаланың алғашқы қоныстанушыларының орнында орналасқан ежелгі қоныс (XI-XIV ғасырлар) сәулет ескерткіші болып табылады.&lt;br /&gt;
Қаланың символы — нео-готикалық Қасиетті Троица шіркеуі (XX ғасырдың басы). Қасиетті Успен кафедралды соборы (XVIII ғасыр) да назар аударуға тұрарлық. Әулие Евфросин капелласын (1995), қалалық «Жеңіс» саябағын және Речицаның мұражайлары мен ескерткіштерін атап өтуге болады.

Қалада мұнай мұражайы орналасқан, онда Полесьядағы мұнай өндірісінің дамуын, алғашқы ұңғымалардан бастап заманауи технологияларға дейін баяндайтын экспонаттар бар.Сондай-ақ, суреттері сюрреалистік тақырыптармен қызықтыратын беларусь суретшісі Анатолий Яковлевич атындағы көркемсурет галереясына бар.
Жазда жағалау фестивальдармен жанданады, ал қыста коньки тебу алаңы бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%A0%D0%B5%D1%87%D0%B8%D1%86%D0%B0?ysclid=mpayvltvm7532944146|title=Речица: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>itsoh3pqz5gdm3salpakm191zaasf2c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606274</id>
      <parentid>3606273</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T12:01:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3606274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10275" sha1="mpb668qil3flc2skfeear1eljz7gwjg" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Речица
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Рэ́чыца}}
 |сурет                   = Rzeczyca (BY) plac.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Rečyca, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Rečyca, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =21 |lat_sec =50 
  |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =23 |lon_sec =41 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Речица''' ({{lang-be|Рэ́чыца}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Речица ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Беларусьтің ең көне қалаларының бірі.
2026 жылғы жағдай бойынша Речица халқының саны 65 289 адамды құрады. Речица — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 20-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rechitsa-9193.html|title=Население Речица|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Беларусьтің оңтүстігінде, Днепр өзенінің оң жағалауында орналасқан. Речица облыс орталығы [[Гомель]]ден шамамен 45 км және [[Минск]] қаласынан 310 км қашықтықта орналасқан. Бұл Гомель облысындағы ең ірі заманауи экономикалық орталықтардың бірі.

Қала [[Брест (Беларусь)|Брест]] пен [[Гомель]]дің облыс орталықтарын байланыстыратын ірі магистральдарда, осы қалалар арасындағы теміржол қатынасында және Бабруйск, Светлогорск және Лоев қалаларын байланыстыратын ұлттық тас жолда орналасқандықтан. Сонымен қатар, Речица портты қала болып табылады, себебі Днепр өзені қала шегінде кеме қатынасына жарамды, бұл тауарлар мен жолаушыларды тасымалдауға мүмкіндік береді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=115_Rechica|title=Расположение - Речица|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Речица алғаш рет 1215 жылы шежірелерде аталған. Сол кезде ол жақсы бекіністі қала болған. XI-XIII ғасырларда ол Киев пен Чернигов князьдеріне тиесілі болған. XIV ғасырдың аяғында Речица Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірді, ал князь Витовт екі жарым ғасырдан астам уақыт бойы тұрған ағаш бекініс салды. Беларусь қалаларының ішінде Речица Магдебург құқығын алған алғашқылардың бірі болумен әйгілі (1511). XVI ғасырдың ортасынан бастап қала повят орталығы ретінде Минск воеводствосының құрамына кірді. Польша-Литва Достастығының қаласы болған Речица, Витовтың ағаш қамалымен бірге, 1648 жылы казак көтерілісі кезінде өртеніп кетті. 1793 жылы Речица Ресей империясының округтік қаласына айналды.

XX ғасырдың соңына қарай Речицадағы еврей халқы қаланың ең ірі этникалық тобы болды, шамамен 60% құрады. Сол кезде ол Беларусь хасидизмінің ірі орталығы болды. Большевиктер Речицада билікті 1920 жылы басып алды. Нацистік оккупация шамамен екі жарым жылға созылды (1941 жылдың тамызы - 1943 жылдың қарашасы), астыртын топтар мен партизан отрядтарының қатты қарсылығымен қатар жүрді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1159-Rechica.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
1964 жылы Речица маңында мұнай табылды, бұл Беларусьтегі мұнай өнеркәсібінің дамуының бастамасы болды. 1998 жылға қарай 100 миллион тонна мұнай өндірілді. Мұнай газын өңдеу үшін Беларусь газ өңдеу зауыты салынды. Речица ауданының аумағында &quot;Белоруснефть&quot;ПА РЮ 21 құрылымдық бөлімшесінің 15-і жұмыс істейді. Речицте Мұнай және газ өңдеу кәсіпорындары, &quot;Речицкий атындағы Темір зауыты&quot; АҚ, химия, құрылыс, өкпе, тамақ өнеркәсібі орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rechitsa.by/economika.html|title=	
Речица.BY » Экономика района|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қазіргі уақытта қалада тоғыз орта мектеп, бір лицей, бір гимназия, 21 балабақша, бір балабақша-орта мектеп және мемлекеттік ауылшаруашылық және педагогикалық колледждер бар.

== Көрікті жерлері ==
Речицаның көрікті жерлері қала тарихының барлық тарихи кезеңдерін қамтиды. Қаланың алғашқы қоныстанушыларының орнында орналасқан ежелгі қоныс (XI-XIV ғасырлар) сәулет ескерткіші болып табылады.&lt;br /&gt;
Қаланың символы — нео-готикалық Қасиетті Троица шіркеуі (XX ғасырдың басы). Қасиетті Успен кафедралды соборы (XVIII ғасыр) да назар аударуға тұрарлық. Әулие Евфросин капелласын (1995), қалалық «Жеңіс» саябағын және Речицаның мұражайлары мен ескерткіштерін атап өтуге болады.

Қалада мұнай мұражайы орналасқан, онда Полесьядағы мұнай өндірісінің дамуын, алғашқы ұңғымалардан бастап заманауи технологияларға дейін баяндайтын экспонаттар бар.Сондай-ақ, суреттері сюрреалистік тақырыптармен қызықтыратын беларусь суретшісі Анатолий Яковлевич атындағы көркемсурет галереясына бар.
Жазда жағалау фестивальдармен жанданады, ал қыста коньки тебу алаңы бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%A0%D0%B5%D1%87%D0%B8%D1%86%D0%B0?ysclid=mpayvltvm7532944146|title=Речица: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>mpb668qil3flc2skfeear1eljz7gwjg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606276</id>
      <parentid>3606274</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T12:03:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>дереккөз</comment>
      <origin>3606276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10329" sha1="igddtppc74b7oq3vq0r9k5devkla5do" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Речица
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Рэ́чыца}}
 |сурет                   = Rzeczyca (BY) plac.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Rečyca, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Rečyca, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =21 |lat_sec =50 
  |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =23 |lon_sec =41 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2340
 |пошта индексі           = 247483, 247484, 247485
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Rečyca
 |сайты                   = rechitsa.by
 |сайт тілі               = 
}}

'''Речица''' ({{lang-be|Рэ́чыца}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Речица ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Беларусьтің ең көне қалаларының бірі.
2026 жылғы жағдай бойынша Речица халқының саны 65 289 адамды құрады. Речица — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 20-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rechitsa-9193.html|title=Население Речица|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Беларусьтің оңтүстігінде, Днепр өзенінің оң жағалауында орналасқан. Речица облыс орталығы [[Гомель]]ден шамамен 45 км және [[Минск]] қаласынан 310 км қашықтықта орналасқан. Бұл Гомель облысындағы ең ірі заманауи экономикалық орталықтардың бірі.

Қала [[Брест (Беларусь)|Брест]] пен [[Гомель]]дің облыс орталықтарын байланыстыратын ірі магистральдарда, осы қалалар арасындағы теміржол қатынасында және Бабруйск, Светлогорск және Лоев қалаларын байланыстыратын ұлттық тас жолда орналасқандықтан. Сонымен қатар, Речица портты қала болып табылады, себебі Днепр өзені қала шегінде кеме қатынасына жарамды, бұл тауарлар мен жолаушыларды тасымалдауға мүмкіндік береді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=115_Rechica|title=Расположение - Речица|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Речица алғаш рет 1215 жылы шежірелерде аталған. Сол кезде ол жақсы бекіністі қала болған. XI-XIII ғасырларда ол Киев пен Чернигов князьдеріне тиесілі болған. XIV ғасырдың аяғында Речица Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірді, ал князь Витовт екі жарым ғасырдан астам уақыт бойы тұрған ағаш бекініс салды. Беларусь қалаларының ішінде Речица Магдебург құқығын алған алғашқылардың бірі болумен әйгілі (1511). XVI ғасырдың ортасынан бастап қала повят орталығы ретінде Минск воеводствосының құрамына кірді. Польша-Литва Достастығының қаласы болған Речица, Витовтың ағаш қамалымен бірге, 1648 жылы казак көтерілісі кезінде өртеніп кетті. 1793 жылы Речица Ресей империясының округтік қаласына айналды.

XX ғасырдың соңына қарай Речицадағы еврей халқы қаланың ең ірі этникалық тобы болды, шамамен 60% құрады. Сол кезде ол Беларусь хасидизмінің ірі орталығы болды. Большевиктер Речицада билікті 1920 жылы басып алды. Нацистік оккупация шамамен екі жарым жылға созылды (1941 жылдың тамызы - 1943 жылдың қарашасы), астыртын топтар мен партизан отрядтарының қатты қарсылығымен қатар жүрді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1159-Rechica.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
1964 жылы Речица маңында мұнай табылды, бұл Беларусьтегі мұнай өнеркәсібінің дамуының бастамасы болды. 1998 жылға қарай 100 миллион тонна мұнай өндірілді. Мұнай газын өңдеу үшін Беларусь газ өңдеу зауыты салынды. Речица ауданының аумағында &quot;Белоруснефть&quot;ПА РЮ 21 құрылымдық бөлімшесінің 15-і жұмыс істейді. Речицте Мұнай және газ өңдеу кәсіпорындары, &quot;Речицкий атындағы Темір зауыты&quot; АҚ, химия, құрылыс, өкпе, тамақ өнеркәсібі орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rechitsa.by/economika.html|title=	
Речица.BY » Экономика района|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қазіргі уақытта қалада тоғыз орта мектеп, бір лицей, бір гимназия, 21 балабақша, бір балабақша-орта мектеп және мемлекеттік ауылшаруашылық және педагогикалық колледждер бар.

== Көрікті жерлері ==
Речицаның көрікті жерлері қала тарихының барлық тарихи кезеңдерін қамтиды. Қаланың алғашқы қоныстанушыларының орнында орналасқан ежелгі қоныс (XI-XIV ғасырлар) сәулет ескерткіші болып табылады.&lt;br /&gt;
Қаланың символы — нео-готикалық Қасиетті Троица шіркеуі (XX ғасырдың басы). Қасиетті Успен кафедралды соборы (XVIII ғасыр) да назар аударуға тұрарлық. Әулие Евфросин капелласын (1995), қалалық «Жеңіс» саябағын және Речицаның мұражайлары мен ескерткіштерін атап өтуге болады.

Қалада мұнай мұражайы орналасқан, онда Полесьядағы мұнай өндірісінің дамуын, алғашқы ұңғымалардан бастап заманауи технологияларға дейін баяндайтын экспонаттар бар.Сондай-ақ, суреттері сюрреалистік тақырыптармен қызықтыратын беларусь суретшісі Анатолий Яковлевич атындағы көркемсурет галереясына бар.
Жазда жағалау фестивальдармен жанданады, ал қыста коньки тебу алаңы бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%A0%D0%B5%D1%87%D0%B8%D1%86%D0%B0?ysclid=mpayvltvm7532944146|title=Речица: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>igddtppc74b7oq3vq0r9k5devkla5do</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606277</id>
      <parentid>3606276</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T12:04:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3606277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10399" sha1="19i1fh6qgcz8woh79nu26k25ohmdnoa" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Речица
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Рэ́чыца}}
 |сурет                   = Rzeczyca (BY) plac.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Rečyca, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Rečyca, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =21 |lat_sec =50 
  |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =23 |lon_sec =41 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гомель облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Речица ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2340
 |пошта индексі           = 247483, 247484, 247485
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Rečyca
 |сайты                   = rechitsa.by
 |сайт тілі               = 
}}

'''Речица''' ({{lang-be|Рэ́чыца}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Речица ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Беларусьтің ең көне қалаларының бірі.
2026 жылғы жағдай бойынша Речица халқының саны 65 289 адамды құрады. Речица — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 20-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rechitsa-9193.html|title=Население Речица|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Беларусьтің оңтүстігінде, Днепр өзенінің оң жағалауында орналасқан. Речица облыс орталығы [[Гомель]]ден шамамен 45 км және [[Минск]] қаласынан 310 км қашықтықта орналасқан. Бұл Гомель облысындағы ең ірі заманауи экономикалық орталықтардың бірі.

Қала [[Брест (Беларусь)|Брест]] пен [[Гомель]]дің облыс орталықтарын байланыстыратын ірі магистральдарда, осы қалалар арасындағы теміржол қатынасында және Бабруйск, Светлогорск және Лоев қалаларын байланыстыратын ұлттық тас жолда орналасқандықтан. Сонымен қатар, Речица портты қала болып табылады, себебі Днепр өзені қала шегінде кеме қатынасына жарамды, бұл тауарлар мен жолаушыларды тасымалдауға мүмкіндік береді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=115_Rechica|title=Расположение - Речица|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Речица алғаш рет 1215 жылы шежірелерде аталған. Сол кезде ол жақсы бекіністі қала болған. XI-XIII ғасырларда ол Киев пен Чернигов князьдеріне тиесілі болған. XIV ғасырдың аяғында Речица Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірді, ал князь Витовт екі жарым ғасырдан астам уақыт бойы тұрған ағаш бекініс салды. Беларусь қалаларының ішінде Речица Магдебург құқығын алған алғашқылардың бірі болумен әйгілі (1511). XVI ғасырдың ортасынан бастап қала повят орталығы ретінде Минск воеводствосының құрамына кірді. Польша-Литва Достастығының қаласы болған Речица, Витовтың ағаш қамалымен бірге, 1648 жылы казак көтерілісі кезінде өртеніп кетті. 1793 жылы Речица Ресей империясының округтік қаласына айналды.

XX ғасырдың соңына қарай Речицадағы еврей халқы қаланың ең ірі этникалық тобы болды, шамамен 60% құрады. Сол кезде ол Беларусь хасидизмінің ірі орталығы болды. Большевиктер Речицада билікті 1920 жылы басып алды. Нацистік оккупация шамамен екі жарым жылға созылды (1941 жылдың тамызы - 1943 жылдың қарашасы), астыртын топтар мен партизан отрядтарының қатты қарсылығымен қатар жүрді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1159-Rechica.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
1964 жылы Речица маңында мұнай табылды, бұл Беларусьтегі мұнай өнеркәсібінің дамуының бастамасы болды. 1998 жылға қарай 100 миллион тонна мұнай өндірілді. Мұнай газын өңдеу үшін Беларусь газ өңдеу зауыты салынды. Речица ауданының аумағында &quot;Белоруснефть&quot;ПА РЮ 21 құрылымдық бөлімшесінің 15-і жұмыс істейді. Речицте Мұнай және газ өңдеу кәсіпорындары, &quot;Речицкий атындағы Темір зауыты&quot; АҚ, химия, құрылыс, өкпе, тамақ өнеркәсібі орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rechitsa.by/economika.html|title=	
Речица.BY » Экономика района|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қазіргі уақытта қалада тоғыз орта мектеп, бір лицей, бір гимназия, 21 балабақша, бір балабақша-орта мектеп және мемлекеттік ауылшаруашылық және педагогикалық колледждер бар.

== Көрікті жерлері ==
Речицаның көрікті жерлері қала тарихының барлық тарихи кезеңдерін қамтиды. Қаланың алғашқы қоныстанушыларының орнында орналасқан ежелгі қоныс (XI-XIV ғасырлар) сәулет ескерткіші болып табылады.&lt;br /&gt;
Қаланың символы — нео-готикалық Қасиетті Троица шіркеуі (XX ғасырдың басы). Қасиетті Успен кафедралды соборы (XVIII ғасыр) да назар аударуға тұрарлық. Әулие Евфросин капелласын (1995), қалалық «Жеңіс» саябағын және Речицаның мұражайлары мен ескерткіштерін атап өтуге болады.

Қалада мұнай мұражайы орналасқан, онда Полесьядағы мұнай өндірісінің дамуын, алғашқы ұңғымалардан бастап заманауи технологияларға дейін баяндайтын экспонаттар бар.Сондай-ақ, суреттері сюрреалистік тақырыптармен қызықтыратын беларусь суретшісі Анатолий Яковлевич атындағы көркемсурет галереясына бар.
Жазда жағалау фестивальдармен жанданады, ал қыста коньки тебу алаңы бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%A0%D0%B5%D1%87%D0%B8%D1%86%D0%B0?ysclid=mpayvltvm7532944146|title=Речица: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>19i1fh6qgcz8woh79nu26k25ohmdnoa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606278</id>
      <parentid>3606277</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T12:06:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3606278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10469" sha1="gm8n1hokvzh47tbcgtmnefxcfwc3elq" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Речица
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Рэ́чыца}}
 |сурет                   = Rzeczyca (BY) plac.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Rečyca, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Rečyca, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =21 |lat_sec =50 
  |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =23 |lon_sec =41 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гомель облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Речица ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1511	
 |алғашқы дерек           = 1213	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 29,4	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 128
 |климаты                 = қоңыржай континентальды
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 65 289
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2340
 |пошта индексі           = 247483, 247484, 247485
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Rečyca
 |сайты                   = rechitsa.by
 |сайт тілі               = 
}}

'''Речица''' ({{lang-be|Рэ́чыца}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Речица ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Беларусьтің ең көне қалаларының бірі.
2026 жылғы жағдай бойынша Речица халқының саны 65 289 адамды құрады. Речица — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 20-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rechitsa-9193.html|title=Население Речица|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Беларусьтің оңтүстігінде, Днепр өзенінің оң жағалауында орналасқан. Речица облыс орталығы [[Гомель]]ден шамамен 45 км және [[Минск]] қаласынан 310 км қашықтықта орналасқан. Бұл Гомель облысындағы ең ірі заманауи экономикалық орталықтардың бірі.

Қала [[Брест (Беларусь)|Брест]] пен [[Гомель]]дің облыс орталықтарын байланыстыратын ірі магистральдарда, осы қалалар арасындағы теміржол қатынасында және Бабруйск, Светлогорск және Лоев қалаларын байланыстыратын ұлттық тас жолда орналасқандықтан. Сонымен қатар, Речица портты қала болып табылады, себебі Днепр өзені қала шегінде кеме қатынасына жарамды, бұл тауарлар мен жолаушыларды тасымалдауға мүмкіндік береді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=115_Rechica|title=Расположение - Речица|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Речица алғаш рет 1215 жылы шежірелерде аталған. Сол кезде ол жақсы бекіністі қала болған. XI-XIII ғасырларда ол Киев пен Чернигов князьдеріне тиесілі болған. XIV ғасырдың аяғында Речица Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірді, ал князь Витовт екі жарым ғасырдан астам уақыт бойы тұрған ағаш бекініс салды. Беларусь қалаларының ішінде Речица Магдебург құқығын алған алғашқылардың бірі болумен әйгілі (1511). XVI ғасырдың ортасынан бастап қала повят орталығы ретінде Минск воеводствосының құрамына кірді. Польша-Литва Достастығының қаласы болған Речица, Витовтың ағаш қамалымен бірге, 1648 жылы казак көтерілісі кезінде өртеніп кетті. 1793 жылы Речица Ресей империясының округтік қаласына айналды.

XX ғасырдың соңына қарай Речицадағы еврей халқы қаланың ең ірі этникалық тобы болды, шамамен 60% құрады. Сол кезде ол Беларусь хасидизмінің ірі орталығы болды. Большевиктер Речицада билікті 1920 жылы басып алды. Нацистік оккупация шамамен екі жарым жылға созылды (1941 жылдың тамызы - 1943 жылдың қарашасы), астыртын топтар мен партизан отрядтарының қатты қарсылығымен қатар жүрді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1159-Rechica.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
1964 жылы Речица маңында мұнай табылды, бұл Беларусьтегі мұнай өнеркәсібінің дамуының бастамасы болды. 1998 жылға қарай 100 миллион тонна мұнай өндірілді. Мұнай газын өңдеу үшін Беларусь газ өңдеу зауыты салынды. Речица ауданының аумағында &quot;Белоруснефть&quot;ПА РЮ 21 құрылымдық бөлімшесінің 15-і жұмыс істейді. Речицте Мұнай және газ өңдеу кәсіпорындары, &quot;Речицкий атындағы Темір зауыты&quot; АҚ, химия, құрылыс, өкпе, тамақ өнеркәсібі орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rechitsa.by/economika.html|title=	
Речица.BY » Экономика района|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қазіргі уақытта қалада тоғыз орта мектеп, бір лицей, бір гимназия, 21 балабақша, бір балабақша-орта мектеп және мемлекеттік ауылшаруашылық және педагогикалық колледждер бар.

== Көрікті жерлері ==
Речицаның көрікті жерлері қала тарихының барлық тарихи кезеңдерін қамтиды. Қаланың алғашқы қоныстанушыларының орнында орналасқан ежелгі қоныс (XI-XIV ғасырлар) сәулет ескерткіші болып табылады.&lt;br /&gt;
Қаланың символы — нео-готикалық Қасиетті Троица шіркеуі (XX ғасырдың басы). Қасиетті Успен кафедралды соборы (XVIII ғасыр) да назар аударуға тұрарлық. Әулие Евфросин капелласын (1995), қалалық «Жеңіс» саябағын және Речицаның мұражайлары мен ескерткіштерін атап өтуге болады.

Қалада мұнай мұражайы орналасқан, онда Полесьядағы мұнай өндірісінің дамуын, алғашқы ұңғымалардан бастап заманауи технологияларға дейін баяндайтын экспонаттар бар.Сондай-ақ, суреттері сюрреалистік тақырыптармен қызықтыратын беларусь суретшісі Анатолий Яковлевич атындағы көркемсурет галереясына бар.
Жазда жағалау фестивальдармен жанданады, ал қыста коньки тебу алаңы бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%A0%D0%B5%D1%87%D0%B8%D1%86%D0%B0?ysclid=mpayvltvm7532944146|title=Речица: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>gm8n1hokvzh47tbcgtmnefxcfwc3elq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606279</id>
      <parentid>3606278</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T12:13:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>сурет қою</comment>
      <origin>3606279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10627" sha1="g50e2sy28fvdo97t8iw5br26zxex86s" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Речица
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Рэ́чыца}}
 |сурет                   = Rzeczyca (BY) plac.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Rečyca, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Rečyca, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =21 |lat_sec =50 
  |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =23 |lon_sec =41 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гомель облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Речица ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1511	
 |алғашқы дерек           = 1213	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 29,4	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 128
 |климаты                 = қоңыржай континентальды
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 65 289
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2340
 |пошта индексі           = 247483, 247484, 247485
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Rečyca
 |сайты                   = rechitsa.by
 |сайт тілі               = 
}}

'''Речица''' ({{lang-be|Рэ́чыца}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Речица ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Беларусьтің ең көне қалаларының бірі.
2026 жылғы жағдай бойынша Речица халқының саны 65 289 адамды құрады. Речица — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 20-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rechitsa-9193.html|title=Население Речица|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Беларусьтің оңтүстігінде, Днепр өзенінің оң жағалауында орналасқан. Речица облыс орталығы [[Гомель]]ден шамамен 45 км және [[Минск]] қаласынан 310 км қашықтықта орналасқан. Бұл Гомель облысындағы ең ірі заманауи экономикалық орталықтардың бірі.

Қала [[Брест (Беларусь)|Брест]] пен [[Гомель]]дің облыс орталықтарын байланыстыратын ірі магистральдарда, осы қалалар арасындағы теміржол қатынасында және Бабруйск, Светлогорск және Лоев қалаларын байланыстыратын ұлттық тас жолда орналасқандықтан. Сонымен қатар, Речица портты қала болып табылады, себебі Днепр өзені қала шегінде кеме қатынасына жарамды, бұл тауарлар мен жолаушыларды тасымалдауға мүмкіндік береді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=115_Rechica|title=Расположение - Речица|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Речица алғаш рет 1215 жылы шежірелерде аталған. Сол кезде ол жақсы бекіністі қала болған. XI-XIII ғасырларда ол Киев пен Чернигов князьдеріне тиесілі болған. XIV ғасырдың аяғында Речица Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірді, ал князь Витовт екі жарым ғасырдан астам уақыт бойы тұрған ағаш бекініс салды. Беларусь қалаларының ішінде Речица Магдебург құқығын алған алғашқылардың бірі болумен әйгілі (1511). XVI ғасырдың ортасынан бастап қала повят орталығы ретінде Минск воеводствосының құрамына кірді. Польша-Литва Достастығының қаласы болған Речица, Витовтың ағаш қамалымен бірге, 1648 жылы казак көтерілісі кезінде өртеніп кетті. 1793 жылы Речица Ресей империясының округтік қаласына айналды.

XX ғасырдың соңына қарай Речицадағы еврей халқы қаланың ең ірі этникалық тобы болды, шамамен 60% құрады. Сол кезде ол Беларусь хасидизмінің ірі орталығы болды. Большевиктер Речицада билікті 1920 жылы басып алды. Нацистік оккупация шамамен екі жарым жылға созылды (1941 жылдың тамызы - 1943 жылдың қарашасы), астыртын топтар мен партизан отрядтарының қатты қарсылығымен қатар жүрді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1159-Rechica.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
1964 жылы Речица маңында мұнай табылды, бұл Беларусьтегі мұнай өнеркәсібінің дамуының бастамасы болды. 1998 жылға қарай 100 миллион тонна мұнай өндірілді. Мұнай газын өңдеу үшін Беларусь газ өңдеу зауыты салынды. Речица ауданының аумағында &quot;Белоруснефть&quot;ПА РЮ 21 құрылымдық бөлімшесінің 15-і жұмыс істейді. Речицте Мұнай және газ өңдеу кәсіпорындары, &quot;Речицкий атындағы Темір зауыты&quot; АҚ, химия, құрылыс, өкпе, тамақ өнеркәсібі орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rechitsa.by/economika.html|title=	
Речица.BY » Экономика района|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қазіргі уақытта қалада тоғыз орта мектеп, бір лицей, бір гимназия, 21 балабақша, бір балабақша-орта мектеп және мемлекеттік ауылшаруашылық және педагогикалық колледждер бар.

== Көрікті жерлері ==
Речицаның көрікті жерлері қала тарихының барлық тарихи кезеңдерін қамтиды. Қаланың алғашқы қоныстанушыларының орнында орналасқан ежелгі қоныс (XI-XIV ғасырлар) сәулет ескерткіші болып табылады.&lt;br /&gt;
Қаланың символы — нео-готикалық Қасиетті Троица шіркеуі (XX ғасырдың басы). Қасиетті Успен кафедралды соборы (XVIII ғасыр) да назар аударуға тұрарлық. Әулие Евфросин капелласын (1995), қалалық «Жеңіс» саябағын және Речицаның мұражайлары мен ескерткіштерін атап өтуге болады.

Қалада мұнай мұражайы орналасқан, онда Полесьядағы мұнай өндірісінің дамуын, алғашқы ұңғымалардан бастап заманауи технологияларға дейін баяндайтын экспонаттар бар.Сондай-ақ, суреттері сюрреалистік тақырыптармен қызықтыратын беларусь суретшісі Анатолий Яковлевич атындағы көркемсурет галереясына бар.
Жазда жағалау фестивальдармен жанданады, ал қыста коньки тебу алаңы бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%A0%D0%B5%D1%87%D0%B8%D1%86%D0%B0?ysclid=mpayvltvm7532944146|title=Речица: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Rečyca, kamianica (11.08.2008).jpg|Алаңдағы ғимарат. Жағалау

&lt;/gallery&gt;

 
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>g50e2sy28fvdo97t8iw5br26zxex86s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606280</id>
      <parentid>3606279</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T12:15:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерея */ сурет қою</comment>
      <origin>3606280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10736" sha1="erhncw3wqybkrpbxk36zgg91isks7s8" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Речица
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Рэ́чыца}}
 |сурет                   = Rzeczyca (BY) plac.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Rečyca, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Rečyca, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =21 |lat_sec =50 
  |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =23 |lon_sec =41 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гомель облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Речица ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1511	
 |алғашқы дерек           = 1213	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 29,4	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 128
 |климаты                 = қоңыржай континентальды
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 65 289
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2340
 |пошта индексі           = 247483, 247484, 247485
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Rečyca
 |сайты                   = rechitsa.by
 |сайт тілі               = 
}}

'''Речица''' ({{lang-be|Рэ́чыца}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Речица ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Беларусьтің ең көне қалаларының бірі.
2026 жылғы жағдай бойынша Речица халқының саны 65 289 адамды құрады. Речица — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 20-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rechitsa-9193.html|title=Население Речица|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Беларусьтің оңтүстігінде, Днепр өзенінің оң жағалауында орналасқан. Речица облыс орталығы [[Гомель]]ден шамамен 45 км және [[Минск]] қаласынан 310 км қашықтықта орналасқан. Бұл Гомель облысындағы ең ірі заманауи экономикалық орталықтардың бірі.

Қала [[Брест (Беларусь)|Брест]] пен [[Гомель]]дің облыс орталықтарын байланыстыратын ірі магистральдарда, осы қалалар арасындағы теміржол қатынасында және Бабруйск, Светлогорск және Лоев қалаларын байланыстыратын ұлттық тас жолда орналасқандықтан. Сонымен қатар, Речица портты қала болып табылады, себебі Днепр өзені қала шегінде кеме қатынасына жарамды, бұл тауарлар мен жолаушыларды тасымалдауға мүмкіндік береді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=115_Rechica|title=Расположение - Речица|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Речица алғаш рет 1215 жылы шежірелерде аталған. Сол кезде ол жақсы бекіністі қала болған. XI-XIII ғасырларда ол Киев пен Чернигов князьдеріне тиесілі болған. XIV ғасырдың аяғында Речица Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірді, ал князь Витовт екі жарым ғасырдан астам уақыт бойы тұрған ағаш бекініс салды. Беларусь қалаларының ішінде Речица Магдебург құқығын алған алғашқылардың бірі болумен әйгілі (1511). XVI ғасырдың ортасынан бастап қала повят орталығы ретінде Минск воеводствосының құрамына кірді. Польша-Литва Достастығының қаласы болған Речица, Витовтың ағаш қамалымен бірге, 1648 жылы казак көтерілісі кезінде өртеніп кетті. 1793 жылы Речица Ресей империясының округтік қаласына айналды.

XX ғасырдың соңына қарай Речицадағы еврей халқы қаланың ең ірі этникалық тобы болды, шамамен 60% құрады. Сол кезде ол Беларусь хасидизмінің ірі орталығы болды. Большевиктер Речицада билікті 1920 жылы басып алды. Нацистік оккупация шамамен екі жарым жылға созылды (1941 жылдың тамызы - 1943 жылдың қарашасы), астыртын топтар мен партизан отрядтарының қатты қарсылығымен қатар жүрді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1159-Rechica.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
1964 жылы Речица маңында мұнай табылды, бұл Беларусьтегі мұнай өнеркәсібінің дамуының бастамасы болды. 1998 жылға қарай 100 миллион тонна мұнай өндірілді. Мұнай газын өңдеу үшін Беларусь газ өңдеу зауыты салынды. Речица ауданының аумағында &quot;Белоруснефть&quot;ПА РЮ 21 құрылымдық бөлімшесінің 15-і жұмыс істейді. Речицте Мұнай және газ өңдеу кәсіпорындары, &quot;Речицкий атындағы Темір зауыты&quot; АҚ, химия, құрылыс, өкпе, тамақ өнеркәсібі орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rechitsa.by/economika.html|title=	
Речица.BY » Экономика района|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қазіргі уақытта қалада тоғыз орта мектеп, бір лицей, бір гимназия, 21 балабақша, бір балабақша-орта мектеп және мемлекеттік ауылшаруашылық және педагогикалық колледждер бар.

== Көрікті жерлері ==
Речицаның көрікті жерлері қала тарихының барлық тарихи кезеңдерін қамтиды. Қаланың алғашқы қоныстанушыларының орнында орналасқан ежелгі қоныс (XI-XIV ғасырлар) сәулет ескерткіші болып табылады.&lt;br /&gt;
Қаланың символы — нео-готикалық Қасиетті Троица шіркеуі (XX ғасырдың басы). Қасиетті Успен кафедралды соборы (XVIII ғасыр) да назар аударуға тұрарлық. Әулие Евфросин капелласын (1995), қалалық «Жеңіс» саябағын және Речицаның мұражайлары мен ескерткіштерін атап өтуге болады.

Қалада мұнай мұражайы орналасқан, онда Полесьядағы мұнай өндірісінің дамуын, алғашқы ұңғымалардан бастап заманауи технологияларға дейін баяндайтын экспонаттар бар.Сондай-ақ, суреттері сюрреалистік тақырыптармен қызықтыратын беларусь суретшісі Анатолий Яковлевич атындағы көркемсурет галереясына бар.
Жазда жағалау фестивальдармен жанданады, ал қыста коньки тебу алаңы бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%A0%D0%B5%D1%87%D0%B8%D1%86%D0%B0?ysclid=mpayvltvm7532944146|title=Речица: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Rečyca, kamianica (11.08.2008).jpg|Алаңдағы ғимарат. Жағалау
Rečyca, kamianicy (11.08.2008).jpg|Пошта және телеграф кеңсесінің ғимараты

&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>erhncw3wqybkrpbxk36zgg91isks7s8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606281</id>
      <parentid>3606280</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T12:16:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерея */ толықтыру</comment>
      <origin>3606281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10792" sha1="58z1533b3fvc4mybusntdkgy46drk7e" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Речица
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Рэ́чыца}}
 |сурет                   = Rzeczyca (BY) plac.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Rečyca, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Rečyca, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =21 |lat_sec =50 
  |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =23 |lon_sec =41 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гомель облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Речица ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1511	
 |алғашқы дерек           = 1213	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 29,4	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 128
 |климаты                 = қоңыржай континентальды
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 65 289
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2340
 |пошта индексі           = 247483, 247484, 247485
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Rečyca
 |сайты                   = rechitsa.by
 |сайт тілі               = 
}}

'''Речица''' ({{lang-be|Рэ́чыца}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Речица ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Беларусьтің ең көне қалаларының бірі.
2026 жылғы жағдай бойынша Речица халқының саны 65 289 адамды құрады. Речица — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 20-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rechitsa-9193.html|title=Население Речица|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Беларусьтің оңтүстігінде, Днепр өзенінің оң жағалауында орналасқан. Речица облыс орталығы [[Гомель]]ден шамамен 45 км және [[Минск]] қаласынан 310 км қашықтықта орналасқан. Бұл Гомель облысындағы ең ірі заманауи экономикалық орталықтардың бірі.

Қала [[Брест (Беларусь)|Брест]] пен [[Гомель]]дің облыс орталықтарын байланыстыратын ірі магистральдарда, осы қалалар арасындағы теміржол қатынасында және Бабруйск, Светлогорск және Лоев қалаларын байланыстыратын ұлттық тас жолда орналасқандықтан. Сонымен қатар, Речица портты қала болып табылады, себебі Днепр өзені қала шегінде кеме қатынасына жарамды, бұл тауарлар мен жолаушыларды тасымалдауға мүмкіндік береді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=115_Rechica|title=Расположение - Речица|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Речица алғаш рет 1215 жылы шежірелерде аталған. Сол кезде ол жақсы бекіністі қала болған. XI-XIII ғасырларда ол Киев пен Чернигов князьдеріне тиесілі болған. XIV ғасырдың аяғында Речица Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірді, ал князь Витовт екі жарым ғасырдан астам уақыт бойы тұрған ағаш бекініс салды. Беларусь қалаларының ішінде Речица Магдебург құқығын алған алғашқылардың бірі болумен әйгілі (1511). XVI ғасырдың ортасынан бастап қала повят орталығы ретінде Минск воеводствосының құрамына кірді. Польша-Литва Достастығының қаласы болған Речица, Витовтың ағаш қамалымен бірге, 1648 жылы казак көтерілісі кезінде өртеніп кетті. 1793 жылы Речица Ресей империясының округтік қаласына айналды.

XX ғасырдың соңына қарай Речицадағы еврей халқы қаланың ең ірі этникалық тобы болды, шамамен 60% құрады. Сол кезде ол Беларусь хасидизмінің ірі орталығы болды. Большевиктер Речицада билікті 1920 жылы басып алды. Нацистік оккупация шамамен екі жарым жылға созылды (1941 жылдың тамызы - 1943 жылдың қарашасы), астыртын топтар мен партизан отрядтарының қатты қарсылығымен қатар жүрді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1159-Rechica.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
1964 жылы Речица маңында мұнай табылды, бұл Беларусьтегі мұнай өнеркәсібінің дамуының бастамасы болды. 1998 жылға қарай 100 миллион тонна мұнай өндірілді. Мұнай газын өңдеу үшін Беларусь газ өңдеу зауыты салынды. Речица ауданының аумағында &quot;Белоруснефть&quot;ПА РЮ 21 құрылымдық бөлімшесінің 15-і жұмыс істейді. Речицте Мұнай және газ өңдеу кәсіпорындары, &quot;Речицкий атындағы Темір зауыты&quot; АҚ, химия, құрылыс, өкпе, тамақ өнеркәсібі орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rechitsa.by/economika.html|title=	
Речица.BY » Экономика района|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қазіргі уақытта қалада тоғыз орта мектеп, бір лицей, бір гимназия, 21 балабақша, бір балабақша-орта мектеп және мемлекеттік ауылшаруашылық және педагогикалық колледждер бар.

== Көрікті жерлері ==
Речицаның көрікті жерлері қала тарихының барлық тарихи кезеңдерін қамтиды. Қаланың алғашқы қоныстанушыларының орнында орналасқан ежелгі қоныс (XI-XIV ғасырлар) сәулет ескерткіші болып табылады.&lt;br /&gt;
Қаланың символы — нео-готикалық Қасиетті Троица шіркеуі (XX ғасырдың басы). Қасиетті Успен кафедралды соборы (XVIII ғасыр) да назар аударуға тұрарлық. Әулие Евфросин капелласын (1995), қалалық «Жеңіс» саябағын және Речицаның мұражайлары мен ескерткіштерін атап өтуге болады.

Қалада мұнай мұражайы орналасқан, онда Полесьядағы мұнай өндірісінің дамуын, алғашқы ұңғымалардан бастап заманауи технологияларға дейін баяндайтын экспонаттар бар.Сондай-ақ, суреттері сюрреалистік тақырыптармен қызықтыратын беларусь суретшісі Анатолий Яковлевич атындағы көркемсурет галереясына бар.
Жазда жағалау фестивальдармен жанданады, ал қыста коньки тебу алаңы бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%A0%D0%B5%D1%87%D0%B8%D1%86%D0%B0?ysclid=mpayvltvm7532944146|title=Речица: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Rečyca, kamianica (11.08.2008).jpg|Алаңдағы ғимарат. Жағалау
Rečyca, kamianicy (11.08.2008).jpg|Пошта және телеграф кеңсесінің ғимараты
Rečyca, carkva (11.08.2008).jpg|Успен соборы
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>58z1533b3fvc4mybusntdkgy46drk7e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606282</id>
      <parentid>3606281</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T12:18:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>сурет қою</comment>
      <origin>3606282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10881" sha1="1dxp9e9cjne4srb1kcdvayjtm7u473z" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Речица
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Рэ́чыца}}
 |сурет                   = Rzeczyca (BY) plac.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Rečyca, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Rečyca, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =21 |lat_sec =50 
  |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =23 |lon_sec =41 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гомель облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Речица ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1511	
 |алғашқы дерек           = 1213	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 29,4	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 128
 |климаты                 = қоңыржай континентальды
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 65 289
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2340
 |пошта индексі           = 247483, 247484, 247485
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Rečyca
 |сайты                   = rechitsa.by
 |сайт тілі               = 
}}

'''Речица''' ({{lang-be|Рэ́чыца}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Речица ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Беларусьтің ең көне қалаларының бірі.
2026 жылғы жағдай бойынша Речица халқының саны 65 289 адамды құрады. Речица — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 20-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rechitsa-9193.html|title=Население Речица|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Беларусьтің оңтүстігінде, Днепр өзенінің оң жағалауында орналасқан. Речица облыс орталығы [[Гомель]]ден шамамен 45 км және [[Минск]] қаласынан 310 км қашықтықта орналасқан. Бұл Гомель облысындағы ең ірі заманауи экономикалық орталықтардың бірі.

Қала [[Брест (Беларусь)|Брест]] пен [[Гомель]]дің облыс орталықтарын байланыстыратын ірі магистральдарда, осы қалалар арасындағы теміржол қатынасында және Бабруйск, Светлогорск және Лоев қалаларын байланыстыратын ұлттық тас жолда орналасқандықтан. Сонымен қатар, Речица портты қала болып табылады, себебі Днепр өзені қала шегінде кеме қатынасына жарамды, бұл тауарлар мен жолаушыларды тасымалдауға мүмкіндік береді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=115_Rechica|title=Расположение - Речица|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Речица алғаш рет 1215 жылы шежірелерде аталған. Сол кезде ол жақсы бекіністі қала болған. XI-XIII ғасырларда ол Киев пен Чернигов князьдеріне тиесілі болған. XIV ғасырдың аяғында Речица Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірді, ал князь Витовт екі жарым ғасырдан астам уақыт бойы тұрған ағаш бекініс салды. Беларусь қалаларының ішінде Речица Магдебург құқығын алған алғашқылардың бірі болумен әйгілі (1511). XVI ғасырдың ортасынан бастап қала повят орталығы ретінде Минск воеводствосының құрамына кірді. Польша-Литва Достастығының қаласы болған Речица, Витовтың ағаш қамалымен бірге, 1648 жылы казак көтерілісі кезінде өртеніп кетті. 1793 жылы Речица Ресей империясының округтік қаласына айналды.

XX ғасырдың соңына қарай Речицадағы еврей халқы қаланың ең ірі этникалық тобы болды, шамамен 60% құрады. Сол кезде ол Беларусь хасидизмінің ірі орталығы болды. Большевиктер Речицада билікті 1920 жылы басып алды. Нацистік оккупация шамамен екі жарым жылға созылды (1941 жылдың тамызы - 1943 жылдың қарашасы), астыртын топтар мен партизан отрядтарының қатты қарсылығымен қатар жүрді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1159-Rechica.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
1964 жылы Речица маңында мұнай табылды, бұл Беларусьтегі мұнай өнеркәсібінің дамуының бастамасы болды. 1998 жылға қарай 100 миллион тонна мұнай өндірілді. Мұнай газын өңдеу үшін Беларусь газ өңдеу зауыты салынды. Речица ауданының аумағында &quot;Белоруснефть&quot;ПА РЮ 21 құрылымдық бөлімшесінің 15-і жұмыс істейді. Речицте Мұнай және газ өңдеу кәсіпорындары, &quot;Речицкий атындағы Темір зауыты&quot; АҚ, химия, құрылыс, өкпе, тамақ өнеркәсібі орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rechitsa.by/economika.html|title=	
Речица.BY » Экономика района|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қазіргі уақытта қалада тоғыз орта мектеп, бір лицей, бір гимназия, 21 балабақша, бір балабақша-орта мектеп және мемлекеттік ауылшаруашылық және педагогикалық колледждер бар.

== Көрікті жерлері ==
Речицаның көрікті жерлері қала тарихының барлық тарихи кезеңдерін қамтиды. Қаланың алғашқы қоныстанушыларының орнында орналасқан ежелгі қоныс (XI-XIV ғасырлар) сәулет ескерткіші болып табылады.&lt;br /&gt;
Қаланың символы — нео-готикалық Қасиетті Троица шіркеуі (XX ғасырдың басы). Қасиетті Успен кафедралды соборы (XVIII ғасыр) да назар аударуға тұрарлық. Әулие Евфросин капелласын (1995), қалалық «Жеңіс» саябағын және Речицаның мұражайлары мен ескерткіштерін атап өтуге болады.

Қалада мұнай мұражайы орналасқан, онда Полесьядағы мұнай өндірісінің дамуын, алғашқы ұңғымалардан бастап заманауи технологияларға дейін баяндайтын экспонаттар бар.Сондай-ақ, суреттері сюрреалистік тақырыптармен қызықтыратын беларусь суретшісі Анатолий Яковлевич атындағы көркемсурет галереясына бар.
Жазда жағалау фестивальдармен жанданады, ал қыста коньки тебу алаңы бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%A0%D0%B5%D1%87%D0%B8%D1%86%D0%B0?ysclid=mpayvltvm7532944146|title=Речица: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Rečyca, kamianica (11.08.2008).jpg|Алаңдағы ғимарат. Жағалау
Rečyca, kamianicy (11.08.2008).jpg|Пошта және телеграф кеңсесінің ғимараты
Rečyca, carkva (11.08.2008).jpg|Успен соборы
Isachev01.jpg|А.Исачев атындағы көркемсурет галереясы
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>1dxp9e9cjne4srb1kcdvayjtm7u473z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606283</id>
      <parentid>3606282</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T12:19:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <origin>3606283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10881" sha1="879pwpxpjusv0g41uxxx17fd7x54psm" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Речица
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Рэ́чыца}}
 |сурет                   = Rzeczyca (BY) plac.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Rečyca, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Rečyca, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =21 |lat_sec =50 
  |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =23 |lon_sec =41 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гомель облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Речица ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 1511	
 |алғашқы дерек           = 1213	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 29,4	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 128
 |климаты                 = қоңыржай континентальды
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 65 289
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2340
 |пошта индексі           = 247483, 247484, 247485
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Rečyca
 |сайты                   = rechitsa.by
 |сайт тілі               = 
}}

'''Речица''' ({{lang-be|Рэ́чыца}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Речица ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Беларусьтің ең көне қалаларының бірі.
2026 жылғы жағдай бойынша Речица халқының саны 65 289 адамды құрады. Речица — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 20-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rechitsa-9193.html|title=Население Речица|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Беларусьтің оңтүстігінде, Днепр өзенінің оң жағалауында орналасқан. Речица облыс орталығы [[Гомель]]ден шамамен 45 км және [[Минск]] қаласынан 310 км қашықтықта орналасқан. Бұл Гомель облысындағы ең ірі заманауи экономикалық орталықтардың бірі.

Қала [[Брест (Беларусь)|Брест]] пен [[Гомель]]дің облыс орталықтарын байланыстыратын ірі магистральдарда, осы қалалар арасындағы теміржол қатынасында және Бабруйск, Светлогорск және Лоев қалаларын байланыстыратын ұлттық тас жолда орналасқандықтан. Сонымен қатар, Речица портты қала болып табылады, себебі Днепр өзені қала шегінде кеме қатынасына жарамды, бұл тауарлар мен жолаушыларды тасымалдауға мүмкіндік береді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=115_Rechica|title=Расположение - Речица|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Речица алғаш рет 1215 жылы шежірелерде аталған. Сол кезде ол жақсы бекіністі қала болған. XI-XIII ғасырларда ол Киев пен Чернигов князьдеріне тиесілі болған. XIV ғасырдың аяғында Речица Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірді, ал князь Витовт екі жарым ғасырдан астам уақыт бойы тұрған ағаш бекініс салды. Беларусь қалаларының ішінде Речица Магдебург құқығын алған алғашқылардың бірі болумен әйгілі (1511). XVI ғасырдың ортасынан бастап қала повят орталығы ретінде Минск воеводствосының құрамына кірді. Польша-Литва Достастығының қаласы болған Речица, Витовтың ағаш қамалымен бірге, 1648 жылы казак көтерілісі кезінде өртеніп кетті. 1793 жылы Речица Ресей империясының округтік қаласына айналды.

XX ғасырдың соңына қарай Речицадағы еврей халқы қаланың ең ірі этникалық тобы болды, шамамен 60% құрады. Сол кезде ол Беларусь хасидизмінің ірі орталығы болды. Большевиктер Речицада билікті 1920 жылы басып алды. Нацистік оккупация шамамен екі жарым жылға созылды (1941 жылдың тамызы - 1943 жылдың қарашасы), астыртын топтар мен партизан отрядтарының қатты қарсылығымен қатар жүрді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1159-Rechica.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
1964 жылы Речица маңында мұнай табылды, бұл Беларусьтегі мұнай өнеркәсібінің дамуының бастамасы болды. 1998 жылға қарай 100 миллион тонна мұнай өндірілді. Мұнай газын өңдеу үшін Беларусь газ өңдеу зауыты салынды. Речица ауданының аумағында &quot;Белоруснефть&quot;ПА РЮ 21 құрылымдық бөлімшесінің 15-і жұмыс істейді. Речицте Мұнай және газ өңдеу кәсіпорындары, &quot;Речицкий атындағы Темір зауыты&quot; АҚ, химия, құрылыс, өкпе, тамақ өнеркәсібі орналасқан.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rechitsa.by/economika.html|title=	
Речица.BY » Экономика района|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

Қазіргі уақытта қалада тоғыз орта мектеп, бір лицей, бір гимназия, 21 балабақша, бір балабақша-орта мектеп және мемлекеттік ауылшаруашылық және педагогикалық колледждер бар.

== Көрікті жерлері ==
Речицаның көрікті жерлері қала тарихының барлық тарихи кезеңдерін қамтиды. Қаланың алғашқы қоныстанушыларының орнында орналасқан ежелгі қоныс (XI-XIV ғасырлар) сәулет ескерткіші болып табылады.&lt;br /&gt;
Қаланың символы — нео-готикалық Қасиетті Троица шіркеуі (XX ғасырдың басы). Қасиетті Успен кафедралды соборы (XVIII ғасыр) да назар аударуға тұрарлық. Әулие Евфросин капелласын (1995), қалалық «Жеңіс» саябағын және Речицаның мұражайлары мен ескерткіштерін атап өтуге болады.

Қалада мұнай мұражайы орналасқан, онда Полесьядағы мұнай өндірісінің дамуын, алғашқы ұңғымалардан бастап заманауи технологияларға дейін баяндайтын экспонаттар бар.Сондай-ақ, суреттері сюрреалистік тақырыптармен қызықтыратын беларусь суретшісі Анатолий Яковлевич атындағы көркемсурет галереясына бар.
Жазда жағалау фестивальдармен жанданады, ал қыста коньки тебу алаңы бар.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%A0%D0%B5%D1%87%D0%B8%D1%86%D0%B0?ysclid=mpayvltvm7532944146|title=Речица: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;130&quot;&gt;
Rečyca, kamianica (11.08.2008).jpg|Алаңдағы ғимарат. Жағалау
Rečyca, kamianicy (11.08.2008).jpg|Пошта және телеграф кеңсесінің ғимараты
Rečyca, carkva (11.08.2008).jpg|Успен соборы
Isachev01.jpg|А.Исачев атындағы көркемсурет галереясы
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>879pwpxpjusv0g41uxxx17fd7x54psm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:Berliskhan/зертхана</title>
    <ns>2</ns>
    <id>781464</id>
    <revision>
      <id>3606284</id>
      <timestamp>2026-05-18T12:26:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Berliskhan</username>
        <id>181376</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте:  = Мемлекеттік тіл – ұлт рухының мәңгілік үні = Адамзат тарихында ұлттың ұлт болып сақталуына себеп болған ең ұлы құндылықтардың бірі – тіл. Тіл – халықтың жүрегінен шыққан үн, ғасырлар қойнауынан жеткен аманат, ұрпақ пен ұрпақты жалғаған алтын көпір. Әр халы...</comment>
      <origin>3606284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4223" sha1="2sekwk8857akgzw4xvdllrmhpm64z4n" xml:space="preserve">
= Мемлекеттік тіл – ұлт рухының мәңгілік үні =
Адамзат тарихында ұлттың ұлт болып сақталуына себеп болған ең ұлы құндылықтардың бірі – тіл. Тіл – халықтың жүрегінен шыққан үн, ғасырлар қойнауынан жеткен аманат, ұрпақ пен ұрпақты жалғаған алтын көпір. Әр халықтың тағдыры оның тілімен тамырлас. Тілі жоғалған жұрттың рухы әлсірейді, ал тілін құрметтеген елдің еңсесі биік болады. Сондықтан мемлекеттік тіл – жай ғана ресми қатынас құралы емес, ол тәуелсіздіктің тірегі, ұлт рухының мәңгілік тынысы.

Мемлекеттік тіл халықтың тарихи жадын сақтайды. Ғасырлар бойы ел басынан өткен оқиғалар, бабалардың арманы мен даналығы, жыраулардың мұрасы мен ақындардың асыл сөзі тіл арқылы бүгінгі күнге жетті. Егер тіл болмаса, өткен мен бүгіннің арасындағы рухани байланыс та үзілер еді. Сол себепті мемлекеттік тіл – ұлттың кешегісі мен келешегін жалғап тұрған қасиетті арна.

Қазақ халқы үшін қазақ тілі – кең даланың үні, еркіндіктің символы, халық жанының айнасы. Сан ғасырлық тарихта қазақ тілі талай сыннан өтті. Дегенмен халық өз тілімен бірге өзінің болмысын, салт-дәстүрін, рухани құндылықтарын сақтап қалды. Домбыраның қоңыр үні мен жыраулардың толғауы, ананың әлдиі мен даналардың нақылы – барлығы қазақ тілінің тереңдігін танытады.

Ұлт ұстазы Ахмет Байтұрсынұлы тілдің халық өміріндегі орнын ерекше бағалап, оны ұлттың жанына теңеген. Ал Мағжан Жұмабаев туған тілдің қасиетін жүрекпен сезініп, оны халықтың рухани байлығы ретінде жырлады. Қазақ әдебиетінің алыбы Мұхтар Әуезов те тілдің мәдениет пен санадағы орнын биік бағалады.

Мемлекеттік тілдің қадірі күнделікті өмірде көрінеді. Ана тілінде сөйлеген адам өз халқының рухымен үндеседі. Туған тілде айтылған сөз жүрекке жылы жетеді, өйткені онда халықтың болмысы мен мінезі жатыр. Мемлекеттік тіл қоғамды біріктіріп, ортақ мақсатқа жұмылдырады. Бір тілде сөйлеген халықтың бірлігі де бекем болады.

Қазіргі жаһандану заманында көптеген тілдер ықпал мен бәсекенің арасында өмір сүруде. Ғылым мен технология дамыған сайын халықаралық тілдердің ықпалы күшейіп келеді. Осындай кезеңде мемлекеттік тілді сақтау – ұлттық болмысты сақтау деген сөз. Тілдің болашағы оны құрметтейтін ұрпақтың қолында. Егер жастар ана тілін ғылымда, білімде, өнерде және технологияда еркін қолданса, тілдің халықаралық деңгейде дамуы да қарқынды әрі ауқымды болмақ.</text>
      <sha1>2sekwk8857akgzw4xvdllrmhpm64z4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Серіккүл Көпешбайқызы Сәтенова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781465</id>
    <revision>
      <id>3606285</id>
      <timestamp>2026-05-18T12:32:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Салиха</username>
        <id>17167</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Ғалым  |Есімі               = Серіккүл Көпешбайқызы Сәтенова  |Шынайы есімі        =   |Суреті              =     |Сурет ені           =   |Сурет тақырыбы      =   |Туған күні          = 25.08.1959       |Туған жері          = [[Қызылорда облысы]], {{туғанжері|Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданы...</comment>
      <origin>3606285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5236" sha1="qoeb4gjojh85x11dt307vhd2tnwzk0v" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Серіккүл Көпешбайқызы Сәтенова
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 25.08.1959     
 |Туған жері          = [[Қызылорда облысы]], {{туғанжері|Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданында (Қызылорда облысы)}} 
 |Қайтыс болған күні  =   
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Филология
 |Жұмыс орны          = [[Еуразия ұлттық университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Филология ғылымының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор, профессор    
 |Альма-матер         = Қызылорда педагогикалық институты (қазіргі [[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]]); [[Ахмет Байтұрсынұлы атындағы тіл білімі институты|Тіл білімі институты]] аспирантурасы және докторантурасы.
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = 
* {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} (2010);
* &quot;Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы&quot; (2012);
* {{Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері}} (2015);
* &quot;Лев Гумилев&quot; медалі (2018).
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
}}
'''Серіккүл Көпешбайқызы Сәтенова''' — филология ғылымының докторы, профессор.

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1959 жыл|1959]] жылы 25 тамызда [[Қызылорда облысы]], [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария]] ауданында туған.&lt;br&gt;

Қызылорда педагогикалық институтын ([[1982 жыл|1982]], қазіргі [[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]]), [[Ахмет Байтұрсынұлы атындағы тіл білімі институты|Тіл білімі институты]]ның аспирантурасын ([[1989 жыл|1989]]) және докторантурасын ([[1997 жыл|1997]]) бітірген.&lt;br&gt;
[[1982 жыл|1982]]-[[1984 жыл|84]], [[1990 жыл|1990]]-[[1994 жыл|94]] жылдары Қызылорда мемлекеттік университетінде оқытушы, кафедра меңгерушісі, [[1998 жыл|1998]]-[[2005 жыл|2005]] жылдары қазіргі [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]]нде кафедра меңгерушісі, декан, 2005-[[2009 жыл|09]] жылдары [[Еуразия ұлттық университеті]]нде кафедра меңгерушісі, декан қызметтерін атқарды. 2009 жылдан кафедра меңгерушісі.

== Ғылыми бағыты, еңбектері ==
Негізгі ғылыми бағыты – фразеология, салғастырмалы тіл білімі, этнолингвистика, лингвомәдениеттану.&lt;br&gt;
&quot;Қазақ тіліндегі қос тағанды фразеологизмдердің тілдік және поэтикалық табиғаты&quot; тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.&lt;br&gt;
80-нен астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 1 монография, 3 оқулық, оқу құралы мен әдістемелік құралдың авторы.

== Марапаттары ==
* Қазақстан Республикасы [[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі]] (2010);&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.&lt;/ref&gt;
* &quot;Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы&quot; (2012);
* &quot;[[Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері]]&quot; (2015);
* &quot;Лев Гумилев&quot; медалі (2018).&lt;ref&gt;[https://smart.enu.kz/api/serve?path=/general/files/ce3e758d-5e31-4ef9-b609-5554bb1da603.pdf Сәтенова Серіккүл Көпешбаевна.]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Профессорлар]]</text>
      <sha1>qoeb4gjojh85x11dt307vhd2tnwzk0v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606286</id>
      <parentid>3606285</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T12:33:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Салиха</username>
        <id>17167</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Еуразия ұлттық университетінің профессорлары|Еуразия ұлттық университетінің профессорлары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3606286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5337" sha1="es1zf80nowf2vb56oxnjvzqxjzandyw" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Серіккүл Көпешбайқызы Сәтенова
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 25.08.1959     
 |Туған жері          = [[Қызылорда облысы]], {{туғанжері|Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданында (Қызылорда облысы)}} 
 |Қайтыс болған күні  =   
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Филология
 |Жұмыс орны          = [[Еуразия ұлттық университеті]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Филология ғылымының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор, профессор    
 |Альма-матер         = Қызылорда педагогикалық институты (қазіргі [[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]]); [[Ахмет Байтұрсынұлы атындағы тіл білімі институты|Тіл білімі институты]] аспирантурасы және докторантурасы.
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = 
* {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} (2010);
* &quot;Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы&quot; (2012);
* {{Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері}} (2015);
* &quot;Лев Гумилев&quot; медалі (2018).
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
}}
'''Серіккүл Көпешбайқызы Сәтенова''' — филология ғылымының докторы, профессор.

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1959 жыл|1959]] жылы 25 тамызда [[Қызылорда облысы]], [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария]] ауданында туған.&lt;br&gt;

Қызылорда педагогикалық институтын ([[1982 жыл|1982]], қазіргі [[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]]), [[Ахмет Байтұрсынұлы атындағы тіл білімі институты|Тіл білімі институты]]ның аспирантурасын ([[1989 жыл|1989]]) және докторантурасын ([[1997 жыл|1997]]) бітірген.&lt;br&gt;
[[1982 жыл|1982]]-[[1984 жыл|84]], [[1990 жыл|1990]]-[[1994 жыл|94]] жылдары Қызылорда мемлекеттік университетінде оқытушы, кафедра меңгерушісі, [[1998 жыл|1998]]-[[2005 жыл|2005]] жылдары қазіргі [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]]нде кафедра меңгерушісі, декан, 2005-[[2009 жыл|09]] жылдары [[Еуразия ұлттық университеті]]нде кафедра меңгерушісі, декан қызметтерін атқарды. 2009 жылдан кафедра меңгерушісі.

== Ғылыми бағыты, еңбектері ==
Негізгі ғылыми бағыты – фразеология, салғастырмалы тіл білімі, этнолингвистика, лингвомәдениеттану.&lt;br&gt;
&quot;Қазақ тіліндегі қос тағанды фразеологизмдердің тілдік және поэтикалық табиғаты&quot; тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.&lt;br&gt;
80-нен астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 1 монография, 3 оқулық, оқу құралы мен әдістемелік құралдың авторы.

== Марапаттары ==
* Қазақстан Республикасы [[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі]] (2010);&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.&lt;/ref&gt;
* &quot;Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы&quot; (2012);
* &quot;[[Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері]]&quot; (2015);
* &quot;Лев Гумилев&quot; медалі (2018).&lt;ref&gt;[https://smart.enu.kz/api/serve?path=/general/files/ce3e758d-5e31-4ef9-b609-5554bb1da603.pdf Сәтенова Серіккүл Көпешбаевна.]&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Профессорлар]]
[[Санат:Еуразия ұлттық университетінің профессорлары]]</text>
      <sha1>es1zf80nowf2vb56oxnjvzqxjzandyw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Римма Ғаниқызы Сейдахметова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781466</id>
    <revision>
      <id>3606293</id>
      <timestamp>2026-05-18T13:10:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Салиха</username>
        <id>17167</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Ғалым  |Есімі               = Римма Ғаниқызы Сейдахметова  |Шынайы есімі        =   |Суреті              =     |Сурет ені           =   |Сурет тақырыбы      =   |Туған күні          = 18.09.1963       |Туған жері          = [[Алматы облысы]], {{туғанжері|Балқаш ауданы|Балқаш ауданында}}, [[Бақанас (ауыл)|Бақанас]]...</comment>
      <origin>3606293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4531" sha1="d9m83r2arg6hwua26htoh0ccxi3cfhf" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Римма Ғаниқызы Сейдахметова
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 18.09.1963     
 |Туған жері          = [[Алматы облысы]], {{туғанжері|Балқаш ауданы|Балқаш ауданында}}, [[Бақанас (ауыл)|Бақанас]] ауылы  
 |Қайтыс болған күні  =   
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Филология
 |Жұмыс орны          = [[Қазақ ұлттық хореография академиясы]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Филология ғылымының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор    
 |Альма-матер         = ҚазМУ (қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]).
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = 
* {{Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері}} (2009);
* &quot;Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы&quot; (2010);
* {{Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}};
* Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінің құрмет грамотасы (2023).
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
}}
'''Римма Ғаниқызы Сейдахметова''' — филология ғылымының докторы ([[2010 жыл|2010]]).

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1963 жыл|1963]] жылы 14 қыркүйекте [[Алматы облысы]], [[Балқаш ауданы]], [[Бақанас (ауыл)|Бақанас]] ауылында туған.&lt;br&gt;

ҚазМУ-ды ([[1985 жыл|1985]], қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]) бітірген.&lt;br&gt;
[[1989 жыл|1989]]-[[2011 жыл|2011]] жылдары Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университетінде (қазіргі [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]]) оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі, 2011 жылдан Ұлттық аккредиттеу орталығының директоры қызметін атқарды.
Қазіргі уақытта [[Қазақ ұлттық хореография академиясы]]ның өнертану және арт-менеджмент кафедрасында қызмет етеді.

== Ғылыми бағыты, еңбектері ==
Негізгі ғылыми бағыты – қазіргі орыс тілі мен когнитивтік лингвистиканың өзекті мәселелері.&lt;br&gt;
&quot;Қазіргі орыс тілінің қоғамдық-саяси лексикасының когнитивті-прагматикалық негізі&quot; тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.&lt;br&gt;
9 оқулық пен оқу құралдарының авторы.

== Марапаттары == 
* &quot;[[Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері]]&quot; (2009);
* Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2010).&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.&lt;/ref&gt;
* &quot;[[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]]&quot;;
* Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінің құрмет грамотасы (2023).&lt;ref&gt;[https://balletacademy.edu.kz/kz/prepodavatel/sejdahmetova-rimma-aniyzy СЕЙДАХМЕТОВА РИММА ҒАНИҚЫЗЫ.]&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]]</text>
      <sha1>d9m83r2arg6hwua26htoh0ccxi3cfhf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606294</id>
      <parentid>3606293</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T13:11:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Салиха</username>
        <id>17167</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3606294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4649" sha1="a78lhggoefndqs5ckem99wnfzhj3uic" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Римма Ғаниқызы Сейдахметова
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 18.09.1963     
 |Туған жері          = [[Алматы облысы]], {{туғанжері|Балқаш ауданы|Балқаш ауданында}}, [[Бақанас (ауыл)|Бақанас]] ауылы  
 |Қайтыс болған күні  =   
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Филология
 |Жұмыс орны          = [[Қазақ ұлттық хореография академиясы]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Филология ғылымының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор    
 |Альма-матер         = ҚазМУ (қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]).
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = 
* {{Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері}} (2009);
* &quot;Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы&quot; (2010);
* {{Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}};
* Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінің құрмет грамотасы (2023).
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
}}
'''Римма Ғаниқызы Сейдахметова''' — филология ғылымының докторы ([[2010 жыл|2010]]).

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1963 жыл|1963]] жылы 14 қыркүйекте [[Алматы облысы]], [[Балқаш ауданы]], [[Бақанас (ауыл)|Бақанас]] ауылында туған.&lt;br&gt;

ҚазМУ-ды ([[1985 жыл|1985]], қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]) бітірген.&lt;br&gt;
[[1989 жыл|1989]]-[[2011 жыл|2011]] жылдары Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университетінде (қазіргі [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]]) оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі, 2011 жылдан Ұлттық аккредиттеу орталығының директоры қызметін атқарды.
Қазіргі уақытта [[Қазақ ұлттық хореография академиясы]]ның өнертану және арт-менеджмент кафедрасында қызмет етеді.

== Ғылыми бағыты, еңбектері ==
Негізгі ғылыми бағыты – қазіргі орыс тілі мен когнитивтік лингвистиканың өзекті мәселелері.&lt;br&gt;
&quot;Қазіргі орыс тілінің қоғамдық-саяси лексикасының когнитивті-прагматикалық негізі&quot; тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.&lt;br&gt;
9 оқулық пен оқу құралдарының авторы.

== Марапаттары == 
* &quot;[[Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері]]&quot; (2009);
* Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2010).&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.&lt;/ref&gt;
* &quot;[[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]]&quot;;
* Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінің құрмет грамотасы (2023).&lt;ref&gt;[https://balletacademy.edu.kz/kz/prepodavatel/sejdahmetova-rimma-aniyzy СЕЙДАХМЕТОВА РИММА ҒАНИҚЫЗЫ.]&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]</text>
      <sha1>a78lhggoefndqs5ckem99wnfzhj3uic</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606295</id>
      <parentid>3606294</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T13:12:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Салиха</username>
        <id>17167</id>
      </contributor>
      <origin>3606295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4651" sha1="tfr3tp93nbe2rl2cw5fkhjtyszwn7q8" xml:space="preserve">{{Ғалым
 |Есімі               = Римма Ғаниқызы Сейдахметова
 |Шынайы есімі        = 
 |Суреті              =   
 |Сурет ені           = 
 |Сурет тақырыбы      = 
 |Туған күні          = 18.09.1963     
 |Туған жері          = [[Алматы облысы]], {{туғанжері|Балқаш ауданы|Балқаш ауданында}}, [[Бақанас (ауыл)|Бақанас]] ауылы  
 |Қайтыс болған күні  =   
 |Қайтыс болған жері  = 
 |Азаматтығы          = {{KAZ}}
 |Ғылыми аясы         = Филология
 |Жұмыс орны          = [[Қазақ ұлттық хореография академиясы]]
 |Ғылыми дәрежесі     = Филология ғылымының докторы 
 |Ғылыми атағы        = доктор    
 |Альма-матер         = ҚазМУ (қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]).
 |Ғылыми жетекші      = 
 |Атақты шәкірттері   = 
 |Несімен белгілі     = 
 |Марапаттары         = 
* {{Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері}} (2009);
* &quot;Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы&quot; (2010);
* &quot;[[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]]&quot;;
* Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінің құрмет грамотасы (2023).
 |Қолтаңба ені        = 
 |Сайты               = 
}}
'''Римма Ғаниқызы Сейдахметова''' — филология ғылымының докторы ([[2010 жыл|2010]]).

== Өмірбаяны, еңбек жолы ==
[[1963 жыл|1963]] жылы 14 қыркүйекте [[Алматы облысы]], [[Балқаш ауданы]], [[Бақанас (ауыл)|Бақанас]] ауылында туған.&lt;br&gt;

ҚазМУ-ды ([[1985 жыл|1985]], қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]) бітірген.&lt;br&gt;
[[1989 жыл|1989]]-[[2011 жыл|2011]] жылдары Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университетінде (қазіргі [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]]) оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі, 2011 жылдан Ұлттық аккредиттеу орталығының директоры қызметін атқарды.
Қазіргі уақытта [[Қазақ ұлттық хореография академиясы]]ның өнертану және арт-менеджмент кафедрасында қызмет етеді.

== Ғылыми бағыты, еңбектері ==
Негізгі ғылыми бағыты – қазіргі орыс тілі мен когнитивтік лингвистиканың өзекті мәселелері.&lt;br&gt;
&quot;Қазіргі орыс тілінің қоғамдық-саяси лексикасының когнитивті-прагматикалық негізі&quot; тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.&lt;br&gt;
9 оқулық пен оқу құралдарының авторы.

== Марапаттары == 
* &quot;[[Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері]]&quot; (2009);
* Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2010).&lt;ref&gt;Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.&lt;/ref&gt;
* &quot;[[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]]&quot;;
* Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінің құрмет грамотасы (2023).&lt;ref&gt;[https://balletacademy.edu.kz/kz/prepodavatel/sejdahmetova-rimma-aniyzy СЕЙДАХМЕТОВА РИММА ҒАНИҚЫЗЫ.]&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]</text>
      <sha1>tfr3tp93nbe2rl2cw5fkhjtyszwn7q8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Hswehli</title>
    <ns>3</ns>
    <id>781467</id>
    <redirect title="Қатысушы талқылауы:Zahrawi andalusi" />
    <revision>
      <id>3606302</id>
      <timestamp>2026-05-18T14:27:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J ansari</username>
        <id>73009</id>
      </contributor>
      <comment>J ansari [[Қатысушы талқылауы:Hswehli]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Zahrawi andalusi]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Hswehli|Hswehli]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Zahrawi andalusi|Zahrawi andalusi]]&quot;</comment>
      <origin>3606302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68" sha1="3ps61e9qp1zwozjinoos0q2ejnfwohg" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Zahrawi andalusi]]</text>
      <sha1>3ps61e9qp1zwozjinoos0q2ejnfwohg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:E3.akpinar</title>
    <ns>3</ns>
    <id>781468</id>
    <redirect title="Қатысушы талқылауы:Aurelmark" />
    <revision>
      <id>3606304</id>
      <timestamp>2026-05-18T14:30:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J ansari</username>
        <id>73009</id>
      </contributor>
      <comment>J ansari [[Қатысушы талқылауы:E3.akpinar]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Aurelmark]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/E3.akpinar|E3.akpinar]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Aurelmark|Aurelmark]]&quot;</comment>
      <origin>3606304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="j960asa1fbmen98o78qf9snxwjy9vkb" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Aurelmark]]</text>
      <sha1>j960asa1fbmen98o78qf9snxwjy9vkb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рогачёв</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781469</id>
    <revision>
      <id>3606308</id>
      <timestamp>2026-05-18T14:57:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Рогачёв'' ' ({{lang-be|Рагачоў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Рогачев ауданы]]ның әкімшілік орталығы.  == Дереккөздер == {{дереккөздер}}  [[Санат:Гомель облысы қалалары]]</comment>
      <origin>3606308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="347" sha1="hoao5d5u68m1v3n46i7we4njt4ne8il" xml:space="preserve">'''Рогачёв'' ' ({{lang-be|Рагачоў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Рогачев ауданы]]ның әкімшілік орталығы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>hoao5d5u68m1v3n46i7we4njt4ne8il</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606309</id>
      <parentid>3606308</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T14:59:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3606309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="624" sha1="tjh9lv6idgwsrohe4qbn3obbgbhypqw" xml:space="preserve">'''Рогачёв''' ({{lang-be|Рагачоў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Рогачев ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Рогачев халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 34 476 адамды құрады. Рогачев — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 28-ші орында.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>tjh9lv6idgwsrohe4qbn3obbgbhypqw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606311</id>
      <parentid>3606309</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T15:01:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3606311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="816" sha1="2hic21q3tb413xg7j06s9kcpam2ibma" xml:space="preserve">'''Рогачёв''' ({{lang-be|Рагачоў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Рогачев ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Рогачев халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 34 476 адамды құрады. Рогачев — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 28-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rogachev-9201.html|title=Население Рогачёв|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>2hic21q3tb413xg7j06s9kcpam2ibma</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606312</id>
      <parentid>3606311</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T15:06:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3606312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1739" sha1="c06cih306j4l0c5b2v67a1sq6vqy5qv" xml:space="preserve">'''Рогачёв''' ({{lang-be|Рагачоў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Рогачев ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Рогачев халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 34 476 адамды құрады. Рогачев — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 28-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rogachev-9201.html|title=Население Рогачёв|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Рогачев Днепр өзенінің оң жағалауында, Друт өзенінің құйылысында орналасқан. Қала мен аудан Беларусьтің шығысындағы Орталық Березина жазығында орналасқан.
Қала [[Гомель]] облысының солтүстігінде 120 км қашықтықта орналасқан. Жақын жерде [[Жлобин]] (17 км) және [[Бабруйск]] (55 км) ірі қалалары орналасқан. Қала арқылы теміржол өтеді, ол Гомель, Жлобин, [[Могилев]] және [[Орша]]ны екі бағытта байланыстырады. Жақын жерде [[Минск]] пен Гомельді байланыстыратын негізгі М5 тас жолы өтеді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>c06cih306j4l0c5b2v67a1sq6vqy5qv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606313</id>
      <parentid>3606312</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T15:07:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Географиялық сипаттамасы */ дереккөз</comment>
      <origin>3606313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1923" sha1="mmknxm33uymsiatga69dchbayuhz8kl" xml:space="preserve">'''Рогачёв''' ({{lang-be|Рагачоў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Рогачев ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Рогачев халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 34 476 адамды құрады. Рогачев — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 28-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rogachev-9201.html|title=Население Рогачёв|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Рогачев Днепр өзенінің оң жағалауында, Друт өзенінің құйылысында орналасқан. Қала мен аудан Беларусьтің шығысындағы Орталық Березина жазығында орналасқан.
Қала [[Гомель]] облысының солтүстігінде 120 км қашықтықта орналасқан. Жақын жерде [[Жлобин]] (17 км) және [[Бабруйск]] (55 км) ірі қалалары орналасқан. Қала арқылы теміржол өтеді, ол Гомель, Жлобин, [[Могилёв]] және [[Орша]]ны екі бағытта байланыстырады. Жақын жерде [[Минск]] пен Гомельді байланыстыратын негізгі М5 тас жолы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=116_Rogachev|title=Расположение - Рогачев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>mmknxm33uymsiatga69dchbayuhz8kl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606314</id>
      <parentid>3606313</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T15:10:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3606314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2518" sha1="admx8076ukfxoicrwsz889ulkv0n8ab" xml:space="preserve">'''Рогачёв''' ({{lang-be|Рагачоў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Рогачев ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Рогачев халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 34 476 адамды құрады. Рогачев — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 28-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rogachev-9201.html|title=Население Рогачёв|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Рогачев Днепр өзенінің оң жағалауында, Друт өзенінің құйылысында орналасқан. Қала мен аудан Беларусьтің шығысындағы Орталық Березина жазығында орналасқан.
Қала [[Гомель]] облысының солтүстігінде 120 км қашықтықта орналасқан. Жақын жерде [[Жлобин]] (17 км) және [[Бабруйск]] (55 км) ірі қалалары орналасқан. Қала арқылы теміржол өтеді, ол Гомель, Жлобин, [[Могилёв]] және [[Орша]]ны екі бағытта байланыстырады. Жақын жерде [[Минск]] пен Гомельді байланыстыратын негізгі М5 тас жолы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=116_Rogachev|title=Расположение - Рогачев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ипат шежіресінде Рогачев қаласы туралы алғашқы дерек 1142 жылға жатады, бұл қаланың құрылған жылы болып саналады. Азамат соғыстары кезінде қала Чернигов, Туров және Киев князьдіктерінің құрамында болды, ал XIII ғасырда князь Довмонттың тұсындағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіріп, волостың орталығына айналды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>admx8076ukfxoicrwsz889ulkv0n8ab</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606315</id>
      <parentid>3606314</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T15:11:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3606315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2551" sha1="hnxyl3gjgw86o1nxjz7yx5865bjsgng" xml:space="preserve">'''Рогачёв''' ({{lang-be|Рагачоў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Рогачев ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Рогачев халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 34 476 адамды құрады. Рогачев — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 28-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rogachev-9201.html|title=Население Рогачёв|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Рогачев Днепр өзенінің оң жағалауында, Друт өзенінің құйылысында орналасқан. Қала мен аудан Беларусьтің шығысындағы Орталық Березина жазығында орналасқан.
Қала [[Гомель]] облысының солтүстігінде 120 км қашықтықта орналасқан. Жақын жерде [[Жлобин]] (17 км) және [[Бабруйск]] (55 км) ірі қалалары орналасқан. Қала арқылы теміржол өтеді, ол Гомель, Жлобин, [[Могилёв]] және [[Орша]]ны екі бағытта байланыстырады. Жақын жерде [[Минск]] пен Гомельді байланыстыратын негізгі М5 тас жолы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=116_Rogachev|title=Расположение - Рогачев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ипат шежіресінде Рогачев қаласы туралы алғашқы дерек 1142 жылға жатады, бұл қаланың құрылған жылы болып саналады. Азамат соғыстары кезінде қала Чернигов, Туров және Киев князьдіктерінің құрамында болды, ал XIII ғасырда князь Довмонттың тұсындағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіріп, волостың орталығына айналды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>hnxyl3gjgw86o1nxjz7yx5865bjsgng</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606318</id>
      <parentid>3606315</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T15:15:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3606318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3411" sha1="g9rw8v8dw29k3ny7nsupybzwnwr1li1" xml:space="preserve">'''Рогачёв''' ({{lang-be|Рагачоў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Рогачев ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Рогачев халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 34 476 адамды құрады. Рогачев — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 28-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rogachev-9201.html|title=Население Рогачёв|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Рогачев Днепр өзенінің оң жағалауында, Друт өзенінің құйылысында орналасқан. Қала мен аудан Беларусьтің шығысындағы Орталық Березина жазығында орналасқан.
Қала [[Гомель]] облысының солтүстігінде 120 км қашықтықта орналасқан. Жақын жерде [[Жлобин]] (17 км) және [[Бабруйск]] (55 км) ірі қалалары орналасқан. Қала арқылы теміржол өтеді, ол Гомель, Жлобин, [[Могилёв]] және [[Орша]]ны екі бағытта байланыстырады. Жақын жерде [[Минск]] пен Гомельді байланыстыратын негізгі М5 тас жолы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=116_Rogachev|title=Расположение - Рогачев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ипат шежіресінде Рогачев қаласы туралы алғашқы дерек 1142 жылға жатады, бұл қаланың құрылған жылы болып саналады. Азамат соғыстары кезінде қала Чернигов, Туров және Киев князьдіктерінің құрамында болды, ал XIII ғасырда князь Довмонттың тұсындағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіріп, волостың орталығына айналды.
XVI ғасырда қала Ұлы Герцог Сигизмунд I-нің бақылауына өтті, ол Рогачев пен бүкіл Пинск княздігін әйелі Бона Сфорца патшайымға сыйға тартты. Оның билігі кезінде қалада қамал салынды, бірақ ол бүгінгі күнге дейін сақталмаған. Бона Сфорца қол жеткізген экономикалық өсімге қарамастан, Рогачев Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу империясы арасындағы соғыстар кезінде қатты зардап шекті. 1564 жылы Рогачев қамалына патша әскерлері шабуыл жасап, өртеп жіберді, ал қала қирады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>g9rw8v8dw29k3ny7nsupybzwnwr1li1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606319</id>
      <parentid>3606318</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T15:17:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3606319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3840" sha1="7jo1idjg9tiav9iwradnce9pxwtkcrv" xml:space="preserve">'''Рогачёв''' ({{lang-be|Рагачоў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Рогачев ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Рогачев халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 34 476 адамды құрады. Рогачев — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 28-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rogachev-9201.html|title=Население Рогачёв|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Рогачев Днепр өзенінің оң жағалауында, Друт өзенінің құйылысында орналасқан. Қала мен аудан Беларусьтің шығысындағы Орталық Березина жазығында орналасқан.
Қала [[Гомель]] облысының солтүстігінде 120 км қашықтықта орналасқан. Жақын жерде [[Жлобин]] (17 км) және [[Бабруйск]] (55 км) ірі қалалары орналасқан. Қала арқылы теміржол өтеді, ол Гомель, Жлобин, [[Могилёв]] және [[Орша]]ны екі бағытта байланыстырады. Жақын жерде [[Минск]] пен Гомельді байланыстыратын негізгі М5 тас жолы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=116_Rogachev|title=Расположение - Рогачев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ипат шежіресінде Рогачев қаласы туралы алғашқы дерек 1142 жылға жатады, бұл қаланың құрылған жылы болып саналады. Азамат соғыстары кезінде қала Чернигов, Туров және Киев князьдіктерінің құрамында болды, ал XIII ғасырда князь Довмонттың тұсындағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіріп, волостың орталығына айналды.
XVI ғасырда қала Ұлы Герцог Сигизмунд I-нің бақылауына өтті, ол Рогачев пен бүкіл Пинск княздігін әйелі Бона Сфорца патшайымға сыйға тартты. Оның билігі кезінде қалада қамал салынды, бірақ ол бүгінгі күнге дейін сақталмаған. Бона Сфорца қол жеткізген экономикалық өсімге қарамастан, Рогачев Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу империясы арасындағы соғыстар кезінде қатты зардап шекті. 1564 жылы Рогачев қамалына патша әскерлері шабуыл жасап, өртеп жіберді, ал қала қирады.

Польша-Литва Достастығы бірінші рет бөлінгеннен кейін, Рогачев қаласын қоса алғанда, шығыс Беларусь Ресей империясының құрамына кірді. Қала Рогачев губерниясының орталығына, ал бес жылдан кейін, 1777 жылы ауданның орталығына айналды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>7jo1idjg9tiav9iwradnce9pxwtkcrv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606320</id>
      <parentid>3606319</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T15:18:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3606320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4276" sha1="pjbw8mu4t9z99waa603f5bgfj9iv3bh" xml:space="preserve">'''Рогачёв''' ({{lang-be|Рагачоў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Рогачев ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Рогачев халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 34 476 адамды құрады. Рогачев — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 28-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rogachev-9201.html|title=Население Рогачёв|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Рогачев Днепр өзенінің оң жағалауында, Друт өзенінің құйылысында орналасқан. Қала мен аудан Беларусьтің шығысындағы Орталық Березина жазығында орналасқан.
Қала [[Гомель]] облысының солтүстігінде 120 км қашықтықта орналасқан. Жақын жерде [[Жлобин]] (17 км) және [[Бабруйск]] (55 км) ірі қалалары орналасқан. Қала арқылы теміржол өтеді, ол Гомель, Жлобин, [[Могилёв]] және [[Орша]]ны екі бағытта байланыстырады. Жақын жерде [[Минск]] пен Гомельді байланыстыратын негізгі М5 тас жолы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=116_Rogachev|title=Расположение - Рогачев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ипат шежіресінде Рогачев қаласы туралы алғашқы дерек 1142 жылға жатады, бұл қаланың құрылған жылы болып саналады. Азамат соғыстары кезінде қала Чернигов, Туров және Киев князьдіктерінің құрамында болды, ал XIII ғасырда князь Довмонттың тұсындағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіріп, волостың орталығына айналды.
XVI ғасырда қала Ұлы Герцог Сигизмунд I-нің бақылауына өтті, ол Рогачев пен бүкіл Пинск княздігін әйелі Бона Сфорца патшайымға сыйға тартты. Оның билігі кезінде қалада қамал салынды, бірақ ол бүгінгі күнге дейін сақталмаған. Бона Сфорца қол жеткізген экономикалық өсімге қарамастан, Рогачев Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу империясы арасындағы соғыстар кезінде қатты зардап шекті. 1564 жылы Рогачев қамалына патша әскерлері шабуыл жасап, өртеп жіберді, ал қала қирады.

Польша-Литва Достастығы бірінші рет бөлінгеннен кейін, Рогачев қаласын қоса алғанда, шығыс Беларусь Ресей империясының құрамына кірді. Қала Рогачев губерниясының орталығына, ал бес жылдан кейін, 1777 жылы ауданның орталығына айналды.

1917 жылы Рогачевте кеңес өкіметі орнады. 1919 жылдың мамыр айында Гомель губернаторлығы құрылды, оған Рогачев кірді. 1924 жылдан 1930 жылға дейін ол Бобруйск округінің аудан орталығы болды, ал 1938 жылы 15 қаңтарда Гомель облысының құрамына кірді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>pjbw8mu4t9z99waa603f5bgfj9iv3bh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606321</id>
      <parentid>3606320</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T15:21:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3606321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4927" sha1="ey0yuwhsafyk7ec0l37viz0rypy1bni" xml:space="preserve">'''Рогачёв''' ({{lang-be|Рагачоў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Рогачев ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Рогачев халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 34 476 адамды құрады. Рогачев — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 28-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rogachev-9201.html|title=Население Рогачёв|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Рогачев Днепр өзенінің оң жағалауында, Друт өзенінің құйылысында орналасқан. Қала мен аудан Беларусьтің шығысындағы Орталық Березина жазығында орналасқан.
Қала [[Гомель]] облысының солтүстігінде 120 км қашықтықта орналасқан. Жақын жерде [[Жлобин]] (17 км) және [[Бабруйск]] (55 км) ірі қалалары орналасқан. Қала арқылы теміржол өтеді, ол Гомель, Жлобин, [[Могилёв]] және [[Орша]]ны екі бағытта байланыстырады. Жақын жерде [[Минск]] пен Гомельді байланыстыратын негізгі М5 тас жолы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=116_Rogachev|title=Расположение - Рогачев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ипат шежіресінде Рогачев қаласы туралы алғашқы дерек 1142 жылға жатады, бұл қаланың құрылған жылы болып саналады. Азамат соғыстары кезінде қала Чернигов, Туров және Киев князьдіктерінің құрамында болды, ал XIII ғасырда князь Довмонттың тұсындағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіріп, волостың орталығына айналды.
XVI ғасырда қала Ұлы Герцог Сигизмунд I-нің бақылауына өтті, ол Рогачев пен бүкіл Пинск княздігін әйелі Бона Сфорца патшайымға сыйға тартты. Оның билігі кезінде қалада қамал салынды, бірақ ол бүгінгі күнге дейін сақталмаған. Бона Сфорца қол жеткізген экономикалық өсімге қарамастан, Рогачев Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу империясы арасындағы соғыстар кезінде қатты зардап шекті. 1564 жылы Рогачев қамалына патша әскерлері шабуыл жасап, өртеп жіберді, ал қала қирады.

Польша-Литва Достастығы бірінші рет бөлінгеннен кейін, Рогачев қаласын қоса алғанда, шығыс Беларусь Ресей империясының құрамына кірді. Қала Рогачев губерниясының орталығына, ал бес жылдан кейін, 1777 жылы ауданның орталығына айналды.

1917 жылы Рогачевте кеңес өкіметі орнады. 1919 жылдың мамыр айында Гомель губернаторлығы құрылды, оған Рогачев кірді. 1924 жылдан 1930 жылға дейін ол Бобруйск округінің аудан орталығы болды, ал 1938 жылы 15 қаңтарда Гомель облысының құрамына кірді.

Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың жазында, Рогачев-Жлобин бағытында кеңес әскерлерінің қарсы шабуылы болды, бұл фашистік армияның Мәскеуге қарай жылжуын кешіктіруге мүмкіндік берді. Дәл осы жерде 1944 жылы Беларусь жерлерін азат етуге арналған аңызға айналған «Багратион» операциясы басталды. 1944 жылы 24 ақпанда қала нацистік басқыншылардан азат етілді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>ey0yuwhsafyk7ec0l37viz0rypy1bni</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606322</id>
      <parentid>3606321</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T15:22:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ дереккөз</comment>
      <origin>3606322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5146" sha1="dptko6rr6inbrjs32xknv15vovkr4gh" xml:space="preserve">'''Рогачёв''' ({{lang-be|Рагачоў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Рогачев ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Рогачев халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 34 476 адамды құрады. Рогачев — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 28-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rogachev-9201.html|title=Население Рогачёв|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Рогачев Днепр өзенінің оң жағалауында, Друт өзенінің құйылысында орналасқан. Қала мен аудан Беларусьтің шығысындағы Орталық Березина жазығында орналасқан.
Қала [[Гомель]] облысының солтүстігінде 120 км қашықтықта орналасқан. Жақын жерде [[Жлобин]] (17 км) және [[Бабруйск]] (55 км) ірі қалалары орналасқан. Қала арқылы теміржол өтеді, ол Гомель, Жлобин, [[Могилёв]] және [[Орша]]ны екі бағытта байланыстырады. Жақын жерде [[Минск]] пен Гомельді байланыстыратын негізгі М5 тас жолы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=116_Rogachev|title=Расположение - Рогачев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ипат шежіресінде Рогачев қаласы туралы алғашқы дерек 1142 жылға жатады, бұл қаланың құрылған жылы болып саналады. Азамат соғыстары кезінде қала Чернигов, Туров және Киев князьдіктерінің құрамында болды, ал XIII ғасырда князь Довмонттың тұсындағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіріп, волостың орталығына айналды.
XVI ғасырда қала Ұлы Герцог Сигизмунд I-нің бақылауына өтті, ол Рогачев пен бүкіл Пинск княздігін әйелі Бона Сфорца патшайымға сыйға тартты. Оның билігі кезінде қалада қамал салынды, бірақ ол бүгінгі күнге дейін сақталмаған. Бона Сфорца қол жеткізген экономикалық өсімге қарамастан, Рогачев Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу империясы арасындағы соғыстар кезінде қатты зардап шекті. 1564 жылы Рогачев қамалына патша әскерлері шабуыл жасап, өртеп жіберді, ал қала қирады.

Польша-Литва Достастығы бірінші рет бөлінгеннен кейін, Рогачев қаласын қоса алғанда, шығыс Беларусь Ресей империясының құрамына кірді. Қала Рогачев губерниясының орталығына, ал бес жылдан кейін, 1777 жылы ауданның орталығына айналды.

1917 жылы Рогачевте кеңес өкіметі орнады. 1919 жылдың мамыр айында Гомель губернаторлығы құрылды, оған Рогачев кірді. 1924 жылдан 1930 жылға дейін ол Бобруйск округінің аудан орталығы болды, ал 1938 жылы 15 қаңтарда Гомель облысының құрамына кірді.

Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың жазында, Рогачев-Жлобин бағытында кеңес әскерлерінің қарсы шабуылы болды, бұл фашистік армияның Мәскеуге қарай жылжуын кешіктіруге мүмкіндік берді. Дәл осы жерде 1944 жылы Беларусь жерлерін азат етуге арналған аңызға айналған «Багратион» операциясы басталды. 1944 жылы 24 ақпанда қала нацистік басқыншылардан азат етілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rgptks.by/home/corporate/istoriya-rogocheva.html?ysclid=mpb8hmbsv973278971|title=История города Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>dptko6rr6inbrjs32xknv15vovkr4gh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606323</id>
      <parentid>3606322</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T15:23:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ дереккөз</comment>
      <origin>3606323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5372" sha1="jg6qy7ggi9w04jc6k98tx4rrhozuor8" xml:space="preserve">'''Рогачёв''' ({{lang-be|Рагачоў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Рогачев ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Рогачев халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 34 476 адамды құрады. Рогачев — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 28-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rogachev-9201.html|title=Население Рогачёв|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Рогачев Днепр өзенінің оң жағалауында, Друт өзенінің құйылысында орналасқан. Қала мен аудан Беларусьтің шығысындағы Орталық Березина жазығында орналасқан.
Қала [[Гомель]] облысының солтүстігінде 120 км қашықтықта орналасқан. Жақын жерде [[Жлобин]] (17 км) және [[Бабруйск]] (55 км) ірі қалалары орналасқан. Қала арқылы теміржол өтеді, ол Гомель, Жлобин, [[Могилёв]] және [[Орша]]ны екі бағытта байланыстырады. Жақын жерде [[Минск]] пен Гомельді байланыстыратын негізгі М5 тас жолы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=116_Rogachev|title=Расположение - Рогачев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ипат шежіресінде Рогачев қаласы туралы алғашқы дерек 1142 жылға жатады, бұл қаланың құрылған жылы болып саналады. Азамат соғыстары кезінде қала Чернигов, Туров және Киев князьдіктерінің құрамында болды, ал XIII ғасырда князь Довмонттың тұсындағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіріп, волостың орталығына айналды.
XVI ғасырда қала Ұлы Герцог Сигизмунд I-нің бақылауына өтті, ол Рогачев пен бүкіл Пинск княздігін әйелі Бона Сфорца патшайымға сыйға тартты. Оның билігі кезінде қалада қамал салынды, бірақ ол бүгінгі күнге дейін сақталмаған. Бона Сфорца қол жеткізген экономикалық өсімге қарамастан, Рогачев Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу империясы арасындағы соғыстар кезінде қатты зардап шекті. 1564 жылы Рогачев қамалына патша әскерлері шабуыл жасап, өртеп жіберді, ал қала қирады.

Польша-Литва Достастығы бірінші рет бөлінгеннен кейін, Рогачев қаласын қоса алғанда, шығыс Беларусь Ресей империясының құрамына кірді. Қала Рогачев губерниясының орталығына, ал бес жылдан кейін, 1777 жылы ауданның орталығына айналды.

1917 жылы Рогачевте кеңес өкіметі орнады. 1919 жылдың мамыр айында Гомель губернаторлығы құрылды, оған Рогачев кірді. 1924 жылдан 1930 жылға дейін ол Бобруйск округінің аудан орталығы болды, ал 1938 жылы 15 қаңтарда Гомель облысының құрамына кірді.

Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың жазында, Рогачев-Жлобин бағытында кеңес әскерлерінің қарсы шабуылы болды, бұл фашистік армияның Мәскеуге қарай жылжуын кешіктіруге мүмкіндік берді. Дәл осы жерде 1944 жылы Беларусь жерлерін азат етуге арналған аңызға айналған «Багратион» операциясы басталды. 1944 жылы 24 ақпанда қала нацистік басқыншылардан азат етілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rgptks.by/home/corporate/istoriya-rogocheva.html?ysclid=mpb8hmbsv973278971|title=История города Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tutejszy.ru/gomelskaya/rogachevskij/rogachev/273-istoriya-rogacheva?ysclid=mpb8k1vh64127054744|title=История Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>jg6qy7ggi9w04jc6k98tx4rrhozuor8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606366</id>
      <parentid>3606323</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T16:53:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3606366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6018" sha1="e02pu16nqnsst8zd4wzm6m2vhbk4ouo" xml:space="preserve">'''Рогачёв''' ({{lang-be|Рагачоў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Рогачев ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Рогачев халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 34 476 адамды құрады. Рогачев — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 28-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rogachev-9201.html|title=Население Рогачёв|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Рогачев Днепр өзенінің оң жағалауында, Друт өзенінің құйылысында орналасқан. Қала мен аудан Беларусьтің шығысындағы Орталық Березина жазығында орналасқан.
Қала [[Гомель]] облысының солтүстігінде 120 км қашықтықта орналасқан. Жақын жерде [[Жлобин]] (17 км) және [[Бабруйск]] (55 км) ірі қалалары орналасқан. Қала арқылы теміржол өтеді, ол Гомель, Жлобин, [[Могилёв]] және [[Орша]]ны екі бағытта байланыстырады. Жақын жерде [[Минск]] пен Гомельді байланыстыратын негізгі М5 тас жолы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=116_Rogachev|title=Расположение - Рогачев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ипат шежіресінде Рогачев қаласы туралы алғашқы дерек 1142 жылға жатады, бұл қаланың құрылған жылы болып саналады. Азамат соғыстары кезінде қала Чернигов, Туров және Киев князьдіктерінің құрамында болды, ал XIII ғасырда князь Довмонттың тұсындағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіріп, волостың орталығына айналды.
XVI ғасырда қала Ұлы Герцог Сигизмунд I-нің бақылауына өтті, ол Рогачев пен бүкіл Пинск княздігін әйелі Бона Сфорца патшайымға сыйға тартты. Оның билігі кезінде қалада қамал салынды, бірақ ол бүгінгі күнге дейін сақталмаған. Бона Сфорца қол жеткізген экономикалық өсімге қарамастан, Рогачев Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу империясы арасындағы соғыстар кезінде қатты зардап шекті. 1564 жылы Рогачев қамалына патша әскерлері шабуыл жасап, өртеп жіберді, ал қала қирады.

Польша-Литва Достастығы бірінші рет бөлінгеннен кейін, Рогачев қаласын қоса алғанда, шығыс Беларусь Ресей империясының құрамына кірді. Қала Рогачев губерниясының орталығына, ал бес жылдан кейін, 1777 жылы ауданның орталығына айналды.

1917 жылы Рогачевте кеңес өкіметі орнады. 1919 жылдың мамыр айында Гомель губернаторлығы құрылды, оған Рогачев кірді. 1924 жылдан 1930 жылға дейін ол Бобруйск округінің аудан орталығы болды, ал 1938 жылы 15 қаңтарда Гомель облысының құрамына кірді.

Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың жазында, Рогачев-Жлобин бағытында кеңес әскерлерінің қарсы шабуылы болды, бұл фашистік армияның Мәскеуге қарай жылжуын кешіктіруге мүмкіндік берді. Дәл осы жерде 1944 жылы Беларусь жерлерін азат етуге арналған аңызға айналған «Багратион» операциясы басталды. 1944 жылы 24 ақпанда қала нацистік басқыншылардан азат етілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rgptks.by/home/corporate/istoriya-rogocheva.html?ysclid=mpb8hmbsv973278971|title=История города Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tutejszy.ru/gomelskaya/rogachevskij/rogachev/273-istoriya-rogacheva?ysclid=mpb8k1vh64127054744|title=История Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Жетекші салалар — тамақ өңдеу және машина жасау. Қаланың негізін құрайтын ең ірі өнеркәсіптік ұйымдар — Рогачев сүт консервілеу зауыты, Рогачев Диапроектор зауыты (бронды техникаға арналған оптикалық көздеуіштерді, түнгі көру құрылғыларын және азаматтық өнімдерді өндіруші) және «Ремеза» ЖАҚ тәуелсіз кәсіпорны.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>e02pu16nqnsst8zd4wzm6m2vhbk4ouo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606368</id>
      <parentid>3606366</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T16:55:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру</comment>
      <origin>3606368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6282" sha1="lttpdpvcbwz81asts05gmta3y2bg3mx" xml:space="preserve">'''Рогачёв''' ({{lang-be|Рагачоў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Рогачев ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Рогачев халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 34 476 адамды құрады. Рогачев — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 28-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rogachev-9201.html|title=Население Рогачёв|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Рогачев Днепр өзенінің оң жағалауында, Друт өзенінің құйылысында орналасқан. Қала мен аудан Беларусьтің шығысындағы Орталық Березина жазығында орналасқан.
Қала [[Гомель]] облысының солтүстігінде 120 км қашықтықта орналасқан. Жақын жерде [[Жлобин]] (17 км) және [[Бабруйск]] (55 км) ірі қалалары орналасқан. Қала арқылы теміржол өтеді, ол Гомель, Жлобин, [[Могилёв]] және [[Орша]]ны екі бағытта байланыстырады. Жақын жерде [[Минск]] пен Гомельді байланыстыратын негізгі М5 тас жолы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=116_Rogachev|title=Расположение - Рогачев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ипат шежіресінде Рогачев қаласы туралы алғашқы дерек 1142 жылға жатады, бұл қаланың құрылған жылы болып саналады. Азамат соғыстары кезінде қала Чернигов, Туров және Киев князьдіктерінің құрамында болды, ал XIII ғасырда князь Довмонттың тұсындағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіріп, волостың орталығына айналды.
XVI ғасырда қала Ұлы Герцог Сигизмунд I-нің бақылауына өтті, ол Рогачев пен бүкіл Пинск княздігін әйелі Бона Сфорца патшайымға сыйға тартты. Оның билігі кезінде қалада қамал салынды, бірақ ол бүгінгі күнге дейін сақталмаған. Бона Сфорца қол жеткізген экономикалық өсімге қарамастан, Рогачев Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу империясы арасындағы соғыстар кезінде қатты зардап шекті. 1564 жылы Рогачев қамалына патша әскерлері шабуыл жасап, өртеп жіберді, ал қала қирады.

Польша-Литва Достастығы бірінші рет бөлінгеннен кейін, Рогачев қаласын қоса алғанда, шығыс Беларусь Ресей империясының құрамына кірді. Қала Рогачев губерниясының орталығына, ал бес жылдан кейін, 1777 жылы ауданның орталығына айналды.

1917 жылы Рогачевте кеңес өкіметі орнады. 1919 жылдың мамыр айында Гомель губернаторлығы құрылды, оған Рогачев кірді. 1924 жылдан 1930 жылға дейін ол Бобруйск округінің аудан орталығы болды, ал 1938 жылы 15 қаңтарда Гомель облысының құрамына кірді.

Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың жазында, Рогачев-Жлобин бағытында кеңес әскерлерінің қарсы шабуылы болды, бұл фашистік армияның Мәскеуге қарай жылжуын кешіктіруге мүмкіндік берді. Дәл осы жерде 1944 жылы Беларусь жерлерін азат етуге арналған аңызға айналған «Багратион» операциясы басталды. 1944 жылы 24 ақпанда қала нацистік басқыншылардан азат етілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rgptks.by/home/corporate/istoriya-rogocheva.html?ysclid=mpb8hmbsv973278971|title=История города Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tutejszy.ru/gomelskaya/rogachevskij/rogachev/273-istoriya-rogacheva?ysclid=mpb8k1vh64127054744|title=История Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Жетекші салалар — тамақ өңдеу және машина жасау. Қаланың негізін құрайтын ең ірі өнеркәсіптік ұйымдар — Рогачев сүт консервілеу зауыты, Рогачев Диапроектор зауыты (бронды техникаға арналған оптикалық көздеуіштерді, түнгі көру құрылғыларын және азаматтық өнімдерді өндіруші) және «Ремеза» ЖАҚ тәуелсіз кәсіпорны.

Қалада екі мемлекеттік колледж бар: «Рогачев мемлекеттік педагогикалық колледжі» және «Рогачев мемлекеттік құрылыс-технологиялық колледжі».

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>lttpdpvcbwz81asts05gmta3y2bg3mx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606369</id>
      <parentid>3606368</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T16:57:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3606369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7073" sha1="qhelabejnu0ak94xjccaop3evqmxc7r" xml:space="preserve">'''Рогачёв''' ({{lang-be|Рагачоў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Рогачев ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Рогачев халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 34 476 адамды құрады. Рогачев — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 28-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rogachev-9201.html|title=Население Рогачёв|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Рогачев Днепр өзенінің оң жағалауында, Друт өзенінің құйылысында орналасқан. Қала мен аудан Беларусьтің шығысындағы Орталық Березина жазығында орналасқан.
Қала [[Гомель]] облысының солтүстігінде 120 км қашықтықта орналасқан. Жақын жерде [[Жлобин]] (17 км) және [[Бабруйск]] (55 км) ірі қалалары орналасқан. Қала арқылы теміржол өтеді, ол Гомель, Жлобин, [[Могилёв]] және [[Орша]]ны екі бағытта байланыстырады. Жақын жерде [[Минск]] пен Гомельді байланыстыратын негізгі М5 тас жолы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=116_Rogachev|title=Расположение - Рогачев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ипат шежіресінде Рогачев қаласы туралы алғашқы дерек 1142 жылға жатады, бұл қаланың құрылған жылы болып саналады. Азамат соғыстары кезінде қала Чернигов, Туров және Киев князьдіктерінің құрамында болды, ал XIII ғасырда князь Довмонттың тұсындағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіріп, волостың орталығына айналды.
XVI ғасырда қала Ұлы Герцог Сигизмунд I-нің бақылауына өтті, ол Рогачев пен бүкіл Пинск княздігін әйелі Бона Сфорца патшайымға сыйға тартты. Оның билігі кезінде қалада қамал салынды, бірақ ол бүгінгі күнге дейін сақталмаған. Бона Сфорца қол жеткізген экономикалық өсімге қарамастан, Рогачев Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу империясы арасындағы соғыстар кезінде қатты зардап шекті. 1564 жылы Рогачев қамалына патша әскерлері шабуыл жасап, өртеп жіберді, ал қала қирады.

Польша-Литва Достастығы бірінші рет бөлінгеннен кейін, Рогачев қаласын қоса алғанда, шығыс Беларусь Ресей империясының құрамына кірді. Қала Рогачев губерниясының орталығына, ал бес жылдан кейін, 1777 жылы ауданның орталығына айналды.

1917 жылы Рогачевте кеңес өкіметі орнады. 1919 жылдың мамыр айында Гомель губернаторлығы құрылды, оған Рогачев кірді. 1924 жылдан 1930 жылға дейін ол Бобруйск округінің аудан орталығы болды, ал 1938 жылы 15 қаңтарда Гомель облысының құрамына кірді.

Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың жазында, Рогачев-Жлобин бағытында кеңес әскерлерінің қарсы шабуылы болды, бұл фашистік армияның Мәскеуге қарай жылжуын кешіктіруге мүмкіндік берді. Дәл осы жерде 1944 жылы Беларусь жерлерін азат етуге арналған аңызға айналған «Багратион» операциясы басталды. 1944 жылы 24 ақпанда қала нацистік басқыншылардан азат етілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rgptks.by/home/corporate/istoriya-rogocheva.html?ysclid=mpb8hmbsv973278971|title=История города Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tutejszy.ru/gomelskaya/rogachevskij/rogachev/273-istoriya-rogacheva?ysclid=mpb8k1vh64127054744|title=История Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Жетекші салалар — тамақ өңдеу және машина жасау. Қаланың негізін құрайтын ең ірі өнеркәсіптік ұйымдар — Рогачев сүт консервілеу зауыты, Рогачев Диапроектор зауыты (бронды техникаға арналған оптикалық көздеуіштерді, түнгі көру құрылғыларын және азаматтық өнімдерді өндіруші) және «Ремеза» ЖАҚ тәуелсіз кәсіпорны.

Қалада екі мемлекеттік колледж бар: «Рогачев мемлекеттік педагогикалық колледжі» және «Рогачев мемлекеттік құрылыс-технологиялық колледжі».

== Көрікті жерлері ==
Жергілікті сәулет өнерінің ескерткіштеріне бұрынғы земство кеңесінің ғимараты, теміржол вокзалы және бұрынғы дворян мектебі кіреді.
Рогачев атындағы Ұлттық Даңқ мұражайында 27 000-нан астам экспонат бар. Онда ең үлкен археологиялық коллекция бар. Нумизматика, белгішелер және көптеген сүлгілер, дастархандар және басқа да заттарды қамтитын этнографиялық коллекция, сондай-ақ графикалық өнер көрмеге қойылған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>qhelabejnu0ak94xjccaop3evqmxc7r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606372</id>
      <parentid>3606369</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:00:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті жерлері */ толықтыру</comment>
      <origin>3606372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8077" sha1="8ppcjq939ygu75uops8r8o4y5zveavu" xml:space="preserve">'''Рогачёв''' ({{lang-be|Рагачоў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Рогачев ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Рогачев халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 34 476 адамды құрады. Рогачев — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 28-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rogachev-9201.html|title=Население Рогачёв|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Рогачев Днепр өзенінің оң жағалауында, Друт өзенінің құйылысында орналасқан. Қала мен аудан Беларусьтің шығысындағы Орталық Березина жазығында орналасқан.
Қала [[Гомель]] облысының солтүстігінде 120 км қашықтықта орналасқан. Жақын жерде [[Жлобин]] (17 км) және [[Бабруйск]] (55 км) ірі қалалары орналасқан. Қала арқылы теміржол өтеді, ол Гомель, Жлобин, [[Могилёв]] және [[Орша]]ны екі бағытта байланыстырады. Жақын жерде [[Минск]] пен Гомельді байланыстыратын негізгі М5 тас жолы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=116_Rogachev|title=Расположение - Рогачев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ипат шежіресінде Рогачев қаласы туралы алғашқы дерек 1142 жылға жатады, бұл қаланың құрылған жылы болып саналады. Азамат соғыстары кезінде қала Чернигов, Туров және Киев князьдіктерінің құрамында болды, ал XIII ғасырда князь Довмонттың тұсындағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіріп, волостың орталығына айналды.
XVI ғасырда қала Ұлы Герцог Сигизмунд I-нің бақылауына өтті, ол Рогачев пен бүкіл Пинск княздігін әйелі Бона Сфорца патшайымға сыйға тартты. Оның билігі кезінде қалада қамал салынды, бірақ ол бүгінгі күнге дейін сақталмаған. Бона Сфорца қол жеткізген экономикалық өсімге қарамастан, Рогачев Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу империясы арасындағы соғыстар кезінде қатты зардап шекті. 1564 жылы Рогачев қамалына патша әскерлері шабуыл жасап, өртеп жіберді, ал қала қирады.

Польша-Литва Достастығы бірінші рет бөлінгеннен кейін, Рогачев қаласын қоса алғанда, шығыс Беларусь Ресей империясының құрамына кірді. Қала Рогачев губерниясының орталығына, ал бес жылдан кейін, 1777 жылы ауданның орталығына айналды.

1917 жылы Рогачевте кеңес өкіметі орнады. 1919 жылдың мамыр айында Гомель губернаторлығы құрылды, оған Рогачев кірді. 1924 жылдан 1930 жылға дейін ол Бобруйск округінің аудан орталығы болды, ал 1938 жылы 15 қаңтарда Гомель облысының құрамына кірді.

Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың жазында, Рогачев-Жлобин бағытында кеңес әскерлерінің қарсы шабуылы болды, бұл фашистік армияның Мәскеуге қарай жылжуын кешіктіруге мүмкіндік берді. Дәл осы жерде 1944 жылы Беларусь жерлерін азат етуге арналған аңызға айналған «Багратион» операциясы басталды. 1944 жылы 24 ақпанда қала нацистік басқыншылардан азат етілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rgptks.by/home/corporate/istoriya-rogocheva.html?ysclid=mpb8hmbsv973278971|title=История города Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tutejszy.ru/gomelskaya/rogachevskij/rogachev/273-istoriya-rogacheva?ysclid=mpb8k1vh64127054744|title=История Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Жетекші салалар — тамақ өңдеу және машина жасау. Қаланың негізін құрайтын ең ірі өнеркәсіптік ұйымдар — Рогачев сүт консервілеу зауыты, Рогачев Диапроектор зауыты (бронды техникаға арналған оптикалық көздеуіштерді, түнгі көру құрылғыларын және азаматтық өнімдерді өндіруші) және «Ремеза» ЖАҚ тәуелсіз кәсіпорны.

Қалада екі мемлекеттік колледж бар: «Рогачев мемлекеттік педагогикалық колледжі» және «Рогачев мемлекеттік құрылыс-технологиялық колледжі».

== Көрікті жерлері ==
Жергілікті сәулет өнерінің ескерткіштеріне бұрынғы земство кеңесінің ғимараты, теміржол вокзалы және бұрынғы дворян мектебі кіреді.
Рогачев атындағы Ұлттық Даңқ мұражайында 27 000-нан астам экспонат бар. Онда ең үлкен археологиялық коллекция бар. Нумизматика, белгішелер және көптеген сүлгілер, дастархандар және басқа да заттарды қамтитын этнографиялық коллекция, сондай-ақ графикалық өнер көрмеге қойылған.

Қаланың оңтүстік шетінде 20 ғасырдың басында салынған жартылай сақталған Антоний Падуя шіркеуін көруге болады. Қала орталығында 20 ғасырдың басына дейінгі ғимараттар сақталған. Днепр өзеніндегі қаланың жанында құмды жағажай бар. Қала мен оның айналасында археологтар жиі баратын көптеген ежелгі қоныстар орналасқан.

Қалада әлемдегі өте ерекше, консервіленген сүт ескерткіші бар. Ол 2013 жылы Рогачев сүт зауытының қарсысында зауыттың орнатылған. Ескерткіш — сүт банкасының металл және композиттік материалдардан жасалған үш метрлік көшірмесі.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>8ppcjq939ygu75uops8r8o4y5zveavu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606377</id>
      <parentid>3606372</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:01:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті жерлері */ дереккөз</comment>
      <origin>3606377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8343" sha1="7y6ed8w7gm0yb9x0rxcz5kolhxyzinb" xml:space="preserve">'''Рогачёв''' ({{lang-be|Рагачоў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Рогачев ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Рогачев халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 34 476 адамды құрады. Рогачев — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 28-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rogachev-9201.html|title=Население Рогачёв|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Рогачев Днепр өзенінің оң жағалауында, Друт өзенінің құйылысында орналасқан. Қала мен аудан Беларусьтің шығысындағы Орталық Березина жазығында орналасқан.
Қала [[Гомель]] облысының солтүстігінде 120 км қашықтықта орналасқан. Жақын жерде [[Жлобин]] (17 км) және [[Бабруйск]] (55 км) ірі қалалары орналасқан. Қала арқылы теміржол өтеді, ол Гомель, Жлобин, [[Могилёв]] және [[Орша]]ны екі бағытта байланыстырады. Жақын жерде [[Минск]] пен Гомельді байланыстыратын негізгі М5 тас жолы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=116_Rogachev|title=Расположение - Рогачев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ипат шежіресінде Рогачев қаласы туралы алғашқы дерек 1142 жылға жатады, бұл қаланың құрылған жылы болып саналады. Азамат соғыстары кезінде қала Чернигов, Туров және Киев князьдіктерінің құрамында болды, ал XIII ғасырда князь Довмонттың тұсындағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіріп, волостың орталығына айналды.
XVI ғасырда қала Ұлы Герцог Сигизмунд I-нің бақылауына өтті, ол Рогачев пен бүкіл Пинск княздігін әйелі Бона Сфорца патшайымға сыйға тартты. Оның билігі кезінде қалада қамал салынды, бірақ ол бүгінгі күнге дейін сақталмаған. Бона Сфорца қол жеткізген экономикалық өсімге қарамастан, Рогачев Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу империясы арасындағы соғыстар кезінде қатты зардап шекті. 1564 жылы Рогачев қамалына патша әскерлері шабуыл жасап, өртеп жіберді, ал қала қирады.

Польша-Литва Достастығы бірінші рет бөлінгеннен кейін, Рогачев қаласын қоса алғанда, шығыс Беларусь Ресей империясының құрамына кірді. Қала Рогачев губерниясының орталығына, ал бес жылдан кейін, 1777 жылы ауданның орталығына айналды.

1917 жылы Рогачевте кеңес өкіметі орнады. 1919 жылдың мамыр айында Гомель губернаторлығы құрылды, оған Рогачев кірді. 1924 жылдан 1930 жылға дейін ол Бобруйск округінің аудан орталығы болды, ал 1938 жылы 15 қаңтарда Гомель облысының құрамына кірді.

Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың жазында, Рогачев-Жлобин бағытында кеңес әскерлерінің қарсы шабуылы болды, бұл фашистік армияның Мәскеуге қарай жылжуын кешіктіруге мүмкіндік берді. Дәл осы жерде 1944 жылы Беларусь жерлерін азат етуге арналған аңызға айналған «Багратион» операциясы басталды. 1944 жылы 24 ақпанда қала нацистік басқыншылардан азат етілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rgptks.by/home/corporate/istoriya-rogocheva.html?ysclid=mpb8hmbsv973278971|title=История города Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tutejszy.ru/gomelskaya/rogachevskij/rogachev/273-istoriya-rogacheva?ysclid=mpb8k1vh64127054744|title=История Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Жетекші салалар — тамақ өңдеу және машина жасау. Қаланың негізін құрайтын ең ірі өнеркәсіптік ұйымдар — Рогачев сүт консервілеу зауыты, Рогачев Диапроектор зауыты (бронды техникаға арналған оптикалық көздеуіштерді, түнгі көру құрылғыларын және азаматтық өнімдерді өндіруші) және «Ремеза» ЖАҚ тәуелсіз кәсіпорны.

Қалада екі мемлекеттік колледж бар: «Рогачев мемлекеттік педагогикалық колледжі» және «Рогачев мемлекеттік құрылыс-технологиялық колледжі».

== Көрікті жерлері ==
Жергілікті сәулет өнерінің ескерткіштеріне бұрынғы земство кеңесінің ғимараты, теміржол вокзалы және бұрынғы дворян мектебі кіреді.
Рогачев атындағы Ұлттық Даңқ мұражайында 27 000-нан астам экспонат бар. Онда ең үлкен археологиялық коллекция бар. Нумизматика, белгішелер және көптеген сүлгілер, дастархандар және басқа да заттарды қамтитын этнографиялық коллекция, сондай-ақ графикалық өнер көрмеге қойылған.

Қаланың оңтүстік шетінде 20 ғасырдың басында салынған жартылай сақталған Антоний Падуя шіркеуін көруге болады. Қала орталығында 20 ғасырдың басына дейінгі ғимараттар сақталған. Днепр өзеніндегі қаланың жанында құмды жағажай бар. Қала мен оның айналасында археологтар жиі баратын көптеген ежелгі қоныстар орналасқан.

Қалада әлемдегі өте ерекше, консервіленген сүт ескерткіші бар. Ол 2013 жылы Рогачев сүт зауытының қарсысында зауыттың орнатылған. Ескерткіш — сүт банкасының металл және композиттік материалдардан жасалған үш метрлік көшірмесі.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9291-Rogachjov.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Рогачёвский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>7y6ed8w7gm0yb9x0rxcz5kolhxyzinb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606397</id>
      <parentid>3606377</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:24:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, толықтыру</comment>
      <origin>3606397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10753" sha1="cy39h7exq3fwjehffa9ep6wvbopqc3b" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Рогачёв
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Рагачоў}}
 |сурет                   = 
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Рогачёв''' ({{lang-be|Рагачоў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Рогачев ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Рогачев халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 34 476 адамды құрады. Рогачев — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 28-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rogachev-9201.html|title=Население Рогачёв|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Рогачев Днепр өзенінің оң жағалауында, Друт өзенінің құйылысында орналасқан. Қала мен аудан Беларусьтің шығысындағы Орталық Березина жазығында орналасқан.
Қала [[Гомель]] облысының солтүстігінде 120 км қашықтықта орналасқан. Жақын жерде [[Жлобин]] (17 км) және [[Бабруйск]] (55 км) ірі қалалары орналасқан. Қала арқылы теміржол өтеді, ол Гомель, Жлобин, [[Могилёв]] және [[Орша]]ны екі бағытта байланыстырады. Жақын жерде [[Минск]] пен Гомельді байланыстыратын негізгі М5 тас жолы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=116_Rogachev|title=Расположение - Рогачев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ипат шежіресінде Рогачев қаласы туралы алғашқы дерек 1142 жылға жатады, бұл қаланың құрылған жылы болып саналады. Азамат соғыстары кезінде қала Чернигов, Туров және Киев князьдіктерінің құрамында болды, ал XIII ғасырда князь Довмонттың тұсындағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіріп, волостың орталығына айналды.
XVI ғасырда қала Ұлы Герцог Сигизмунд I-нің бақылауына өтті, ол Рогачев пен бүкіл Пинск княздігін әйелі Бона Сфорца патшайымға сыйға тартты. Оның билігі кезінде қалада қамал салынды, бірақ ол бүгінгі күнге дейін сақталмаған. Бона Сфорца қол жеткізген экономикалық өсімге қарамастан, Рогачев Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу империясы арасындағы соғыстар кезінде қатты зардап шекті. 1564 жылы Рогачев қамалына патша әскерлері шабуыл жасап, өртеп жіберді, ал қала қирады.

Польша-Литва Достастығы бірінші рет бөлінгеннен кейін, Рогачев қаласын қоса алғанда, шығыс Беларусь Ресей империясының құрамына кірді. Қала Рогачев губерниясының орталығына, ал бес жылдан кейін, 1777 жылы ауданның орталығына айналды.

1917 жылы Рогачевте кеңес өкіметі орнады. 1919 жылдың мамыр айында Гомель губернаторлығы құрылды, оған Рогачев кірді. 1924 жылдан 1930 жылға дейін ол Бобруйск округінің аудан орталығы болды, ал 1938 жылы 15 қаңтарда Гомель облысының құрамына кірді.

Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың жазында, Рогачев-Жлобин бағытында кеңес әскерлерінің қарсы шабуылы болды, бұл фашистік армияның Мәскеуге қарай жылжуын кешіктіруге мүмкіндік берді. Дәл осы жерде 1944 жылы Беларусь жерлерін азат етуге арналған аңызға айналған «Багратион» операциясы басталды. 1944 жылы 24 ақпанда қала нацистік басқыншылардан азат етілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rgptks.by/home/corporate/istoriya-rogocheva.html?ysclid=mpb8hmbsv973278971|title=История города Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tutejszy.ru/gomelskaya/rogachevskij/rogachev/273-istoriya-rogacheva?ysclid=mpb8k1vh64127054744|title=История Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Жетекші салалар — тамақ өңдеу және машина жасау. Қаланың негізін құрайтын ең ірі өнеркәсіптік ұйымдар — Рогачев сүт консервілеу зауыты, Рогачев Диапроектор зауыты (бронды техникаға арналған оптикалық көздеуіштерді, түнгі көру құрылғыларын және азаматтық өнімдерді өндіруші) және «Ремеза» ЖАҚ тәуелсіз кәсіпорны.

Қалада екі мемлекеттік колледж бар: «Рогачев мемлекеттік педагогикалық колледжі» және «Рогачев мемлекеттік құрылыс-технологиялық колледжі».

== Көрікті жерлері ==
Жергілікті сәулет өнерінің ескерткіштеріне бұрынғы земство кеңесінің ғимараты, теміржол вокзалы және бұрынғы дворян мектебі кіреді.
Рогачев атындағы Ұлттық Даңқ мұражайында 27 000-нан астам экспонат бар. Онда ең үлкен археологиялық коллекция бар. Нумизматика, белгішелер және көптеген сүлгілер, дастархандар және басқа да заттарды қамтитын этнографиялық коллекция, сондай-ақ графикалық өнер көрмеге қойылған.

Қаланың оңтүстік шетінде 20 ғасырдың басында салынған жартылай сақталған Антоний Падуя шіркеуін көруге болады. Қала орталығында 20 ғасырдың басына дейінгі ғимараттар сақталған. Днепр өзеніндегі қаланың жанында құмды жағажай бар. Қала мен оның айналасында археологтар жиі баратын көптеген ежелгі қоныстар орналасқан.

Қалада әлемдегі өте ерекше, консервіленген сүт ескерткіші бар. Ол 2013 жылы Рогачев сүт зауытының қарсысында зауыттың орнатылған. Ескерткіш — сүт банкасының металл және композиттік материалдардан жасалған үш метрлік көшірмесі.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9291-Rogachjov.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Рогачёвский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>cy39h7exq3fwjehffa9ep6wvbopqc3b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606398</id>
      <parentid>3606397</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:25:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, сурет қою</comment>
      <origin>3606398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10799" sha1="gtkxgsj1no7ordp938ivqjdgot4rj40" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Рогачёв
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Рагачоў}}
 |сурет                   = Рагачоўскія краявіды 02.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Рогачёв''' ({{lang-be|Рагачоў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Рогачев ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Рогачев халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 34 476 адамды құрады. Рогачев — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 28-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rogachev-9201.html|title=Население Рогачёв|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Рогачев Днепр өзенінің оң жағалауында, Друт өзенінің құйылысында орналасқан. Қала мен аудан Беларусьтің шығысындағы Орталық Березина жазығында орналасқан.
Қала [[Гомель]] облысының солтүстігінде 120 км қашықтықта орналасқан. Жақын жерде [[Жлобин]] (17 км) және [[Бабруйск]] (55 км) ірі қалалары орналасқан. Қала арқылы теміржол өтеді, ол Гомель, Жлобин, [[Могилёв]] және [[Орша]]ны екі бағытта байланыстырады. Жақын жерде [[Минск]] пен Гомельді байланыстыратын негізгі М5 тас жолы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=116_Rogachev|title=Расположение - Рогачев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ипат шежіресінде Рогачев қаласы туралы алғашқы дерек 1142 жылға жатады, бұл қаланың құрылған жылы болып саналады. Азамат соғыстары кезінде қала Чернигов, Туров және Киев князьдіктерінің құрамында болды, ал XIII ғасырда князь Довмонттың тұсындағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіріп, волостың орталығына айналды.
XVI ғасырда қала Ұлы Герцог Сигизмунд I-нің бақылауына өтті, ол Рогачев пен бүкіл Пинск княздігін әйелі Бона Сфорца патшайымға сыйға тартты. Оның билігі кезінде қалада қамал салынды, бірақ ол бүгінгі күнге дейін сақталмаған. Бона Сфорца қол жеткізген экономикалық өсімге қарамастан, Рогачев Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу империясы арасындағы соғыстар кезінде қатты зардап шекті. 1564 жылы Рогачев қамалына патша әскерлері шабуыл жасап, өртеп жіберді, ал қала қирады.

Польша-Литва Достастығы бірінші рет бөлінгеннен кейін, Рогачев қаласын қоса алғанда, шығыс Беларусь Ресей империясының құрамына кірді. Қала Рогачев губерниясының орталығына, ал бес жылдан кейін, 1777 жылы ауданның орталығына айналды.

1917 жылы Рогачевте кеңес өкіметі орнады. 1919 жылдың мамыр айында Гомель губернаторлығы құрылды, оған Рогачев кірді. 1924 жылдан 1930 жылға дейін ол Бобруйск округінің аудан орталығы болды, ал 1938 жылы 15 қаңтарда Гомель облысының құрамына кірді.

Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың жазында, Рогачев-Жлобин бағытында кеңес әскерлерінің қарсы шабуылы болды, бұл фашистік армияның Мәскеуге қарай жылжуын кешіктіруге мүмкіндік берді. Дәл осы жерде 1944 жылы Беларусь жерлерін азат етуге арналған аңызға айналған «Багратион» операциясы басталды. 1944 жылы 24 ақпанда қала нацистік басқыншылардан азат етілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rgptks.by/home/corporate/istoriya-rogocheva.html?ysclid=mpb8hmbsv973278971|title=История города Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tutejszy.ru/gomelskaya/rogachevskij/rogachev/273-istoriya-rogacheva?ysclid=mpb8k1vh64127054744|title=История Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Жетекші салалар — тамақ өңдеу және машина жасау. Қаланың негізін құрайтын ең ірі өнеркәсіптік ұйымдар — Рогачев сүт консервілеу зауыты, Рогачев Диапроектор зауыты (бронды техникаға арналған оптикалық көздеуіштерді, түнгі көру құрылғыларын және азаматтық өнімдерді өндіруші) және «Ремеза» ЖАҚ тәуелсіз кәсіпорны.

Қалада екі мемлекеттік колледж бар: «Рогачев мемлекеттік педагогикалық колледжі» және «Рогачев мемлекеттік құрылыс-технологиялық колледжі».

== Көрікті жерлері ==
Жергілікті сәулет өнерінің ескерткіштеріне бұрынғы земство кеңесінің ғимараты, теміржол вокзалы және бұрынғы дворян мектебі кіреді.
Рогачев атындағы Ұлттық Даңқ мұражайында 27 000-нан астам экспонат бар. Онда ең үлкен археологиялық коллекция бар. Нумизматика, белгішелер және көптеген сүлгілер, дастархандар және басқа да заттарды қамтитын этнографиялық коллекция, сондай-ақ графикалық өнер көрмеге қойылған.

Қаланың оңтүстік шетінде 20 ғасырдың басында салынған жартылай сақталған Антоний Падуя шіркеуін көруге болады. Қала орталығында 20 ғасырдың басына дейінгі ғимараттар сақталған. Днепр өзеніндегі қаланың жанында құмды жағажай бар. Қала мен оның айналасында археологтар жиі баратын көптеген ежелгі қоныстар орналасқан.

Қалада әлемдегі өте ерекше, консервіленген сүт ескерткіші бар. Ол 2013 жылы Рогачев сүт зауытының қарсысында зауыттың орнатылған. Ескерткіш — сүт банкасының металл және композиттік материалдардан жасалған үш метрлік көшірмесі.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9291-Rogachjov.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Рогачёвский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>gtkxgsj1no7ordp938ivqjdgot4rj40</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606399</id>
      <parentid>3606398</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:25:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3606399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10820" sha1="htk01ets9ilxo1xzpbvifwqbgxxq8xu" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Рогачёв
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Рагачоў}}
 |сурет                   = Рагачоўскія краявіды 02.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = Flag of Rahačoŭ.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Рогачёв''' ({{lang-be|Рагачоў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Рогачев ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Рогачев халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 34 476 адамды құрады. Рогачев — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 28-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rogachev-9201.html|title=Население Рогачёв|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Рогачев Днепр өзенінің оң жағалауында, Друт өзенінің құйылысында орналасқан. Қала мен аудан Беларусьтің шығысындағы Орталық Березина жазығында орналасқан.
Қала [[Гомель]] облысының солтүстігінде 120 км қашықтықта орналасқан. Жақын жерде [[Жлобин]] (17 км) және [[Бабруйск]] (55 км) ірі қалалары орналасқан. Қала арқылы теміржол өтеді, ол Гомель, Жлобин, [[Могилёв]] және [[Орша]]ны екі бағытта байланыстырады. Жақын жерде [[Минск]] пен Гомельді байланыстыратын негізгі М5 тас жолы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=116_Rogachev|title=Расположение - Рогачев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ипат шежіресінде Рогачев қаласы туралы алғашқы дерек 1142 жылға жатады, бұл қаланың құрылған жылы болып саналады. Азамат соғыстары кезінде қала Чернигов, Туров және Киев князьдіктерінің құрамында болды, ал XIII ғасырда князь Довмонттың тұсындағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіріп, волостың орталығына айналды.
XVI ғасырда қала Ұлы Герцог Сигизмунд I-нің бақылауына өтті, ол Рогачев пен бүкіл Пинск княздігін әйелі Бона Сфорца патшайымға сыйға тартты. Оның билігі кезінде қалада қамал салынды, бірақ ол бүгінгі күнге дейін сақталмаған. Бона Сфорца қол жеткізген экономикалық өсімге қарамастан, Рогачев Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу империясы арасындағы соғыстар кезінде қатты зардап шекті. 1564 жылы Рогачев қамалына патша әскерлері шабуыл жасап, өртеп жіберді, ал қала қирады.

Польша-Литва Достастығы бірінші рет бөлінгеннен кейін, Рогачев қаласын қоса алғанда, шығыс Беларусь Ресей империясының құрамына кірді. Қала Рогачев губерниясының орталығына, ал бес жылдан кейін, 1777 жылы ауданның орталығына айналды.

1917 жылы Рогачевте кеңес өкіметі орнады. 1919 жылдың мамыр айында Гомель губернаторлығы құрылды, оған Рогачев кірді. 1924 жылдан 1930 жылға дейін ол Бобруйск округінің аудан орталығы болды, ал 1938 жылы 15 қаңтарда Гомель облысының құрамына кірді.

Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың жазында, Рогачев-Жлобин бағытында кеңес әскерлерінің қарсы шабуылы болды, бұл фашистік армияның Мәскеуге қарай жылжуын кешіктіруге мүмкіндік берді. Дәл осы жерде 1944 жылы Беларусь жерлерін азат етуге арналған аңызға айналған «Багратион» операциясы басталды. 1944 жылы 24 ақпанда қала нацистік басқыншылардан азат етілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rgptks.by/home/corporate/istoriya-rogocheva.html?ysclid=mpb8hmbsv973278971|title=История города Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tutejszy.ru/gomelskaya/rogachevskij/rogachev/273-istoriya-rogacheva?ysclid=mpb8k1vh64127054744|title=История Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Жетекші салалар — тамақ өңдеу және машина жасау. Қаланың негізін құрайтын ең ірі өнеркәсіптік ұйымдар — Рогачев сүт консервілеу зауыты, Рогачев Диапроектор зауыты (бронды техникаға арналған оптикалық көздеуіштерді, түнгі көру құрылғыларын және азаматтық өнімдерді өндіруші) және «Ремеза» ЖАҚ тәуелсіз кәсіпорны.

Қалада екі мемлекеттік колледж бар: «Рогачев мемлекеттік педагогикалық колледжі» және «Рогачев мемлекеттік құрылыс-технологиялық колледжі».

== Көрікті жерлері ==
Жергілікті сәулет өнерінің ескерткіштеріне бұрынғы земство кеңесінің ғимараты, теміржол вокзалы және бұрынғы дворян мектебі кіреді.
Рогачев атындағы Ұлттық Даңқ мұражайында 27 000-нан астам экспонат бар. Онда ең үлкен археологиялық коллекция бар. Нумизматика, белгішелер және көптеген сүлгілер, дастархандар және басқа да заттарды қамтитын этнографиялық коллекция, сондай-ақ графикалық өнер көрмеге қойылған.

Қаланың оңтүстік шетінде 20 ғасырдың басында салынған жартылай сақталған Антоний Падуя шіркеуін көруге болады. Қала орталығында 20 ғасырдың басына дейінгі ғимараттар сақталған. Днепр өзеніндегі қаланың жанында құмды жағажай бар. Қала мен оның айналасында археологтар жиі баратын көптеген ежелгі қоныстар орналасқан.

Қалада әлемдегі өте ерекше, консервіленген сүт ескерткіші бар. Ол 2013 жылы Рогачев сүт зауытының қарсысында зауыттың орнатылған. Ескерткіш — сүт банкасының металл және композиттік материалдардан жасалған үш метрлік көшірмесі.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9291-Rogachjov.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Рогачёвский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>htk01ets9ilxo1xzpbvifwqbgxxq8xu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606400</id>
      <parentid>3606399</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:26:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3606400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10858" sha1="fe478cuqoy8huj6ul6zn7xz4vd8e5l0" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Рогачёв
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Рагачоў}}
 |сурет                   = Рагачоўскія краявіды 02.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Rahačoŭ, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Rahačoŭ.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Рогачёв''' ({{lang-be|Рагачоў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Рогачев ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Рогачев халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 34 476 адамды құрады. Рогачев — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 28-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rogachev-9201.html|title=Население Рогачёв|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Рогачев Днепр өзенінің оң жағалауында, Друт өзенінің құйылысында орналасқан. Қала мен аудан Беларусьтің шығысындағы Орталық Березина жазығында орналасқан.
Қала [[Гомель]] облысының солтүстігінде 120 км қашықтықта орналасқан. Жақын жерде [[Жлобин]] (17 км) және [[Бабруйск]] (55 км) ірі қалалары орналасқан. Қала арқылы теміржол өтеді, ол Гомель, Жлобин, [[Могилёв]] және [[Орша]]ны екі бағытта байланыстырады. Жақын жерде [[Минск]] пен Гомельді байланыстыратын негізгі М5 тас жолы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=116_Rogachev|title=Расположение - Рогачев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ипат шежіресінде Рогачев қаласы туралы алғашқы дерек 1142 жылға жатады, бұл қаланың құрылған жылы болып саналады. Азамат соғыстары кезінде қала Чернигов, Туров және Киев князьдіктерінің құрамында болды, ал XIII ғасырда князь Довмонттың тұсындағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіріп, волостың орталығына айналды.
XVI ғасырда қала Ұлы Герцог Сигизмунд I-нің бақылауына өтті, ол Рогачев пен бүкіл Пинск княздігін әйелі Бона Сфорца патшайымға сыйға тартты. Оның билігі кезінде қалада қамал салынды, бірақ ол бүгінгі күнге дейін сақталмаған. Бона Сфорца қол жеткізген экономикалық өсімге қарамастан, Рогачев Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу империясы арасындағы соғыстар кезінде қатты зардап шекті. 1564 жылы Рогачев қамалына патша әскерлері шабуыл жасап, өртеп жіберді, ал қала қирады.

Польша-Литва Достастығы бірінші рет бөлінгеннен кейін, Рогачев қаласын қоса алғанда, шығыс Беларусь Ресей империясының құрамына кірді. Қала Рогачев губерниясының орталығына, ал бес жылдан кейін, 1777 жылы ауданның орталығына айналды.

1917 жылы Рогачевте кеңес өкіметі орнады. 1919 жылдың мамыр айында Гомель губернаторлығы құрылды, оған Рогачев кірді. 1924 жылдан 1930 жылға дейін ол Бобруйск округінің аудан орталығы болды, ал 1938 жылы 15 қаңтарда Гомель облысының құрамына кірді.

Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың жазында, Рогачев-Жлобин бағытында кеңес әскерлерінің қарсы шабуылы болды, бұл фашистік армияның Мәскеуге қарай жылжуын кешіктіруге мүмкіндік берді. Дәл осы жерде 1944 жылы Беларусь жерлерін азат етуге арналған аңызға айналған «Багратион» операциясы басталды. 1944 жылы 24 ақпанда қала нацистік басқыншылардан азат етілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rgptks.by/home/corporate/istoriya-rogocheva.html?ysclid=mpb8hmbsv973278971|title=История города Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tutejszy.ru/gomelskaya/rogachevskij/rogachev/273-istoriya-rogacheva?ysclid=mpb8k1vh64127054744|title=История Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Жетекші салалар — тамақ өңдеу және машина жасау. Қаланың негізін құрайтын ең ірі өнеркәсіптік ұйымдар — Рогачев сүт консервілеу зауыты, Рогачев Диапроектор зауыты (бронды техникаға арналған оптикалық көздеуіштерді, түнгі көру құрылғыларын және азаматтық өнімдерді өндіруші) және «Ремеза» ЖАҚ тәуелсіз кәсіпорны.

Қалада екі мемлекеттік колледж бар: «Рогачев мемлекеттік педагогикалық колледжі» және «Рогачев мемлекеттік құрылыс-технологиялық колледжі».

== Көрікті жерлері ==
Жергілікті сәулет өнерінің ескерткіштеріне бұрынғы земство кеңесінің ғимараты, теміржол вокзалы және бұрынғы дворян мектебі кіреді.
Рогачев атындағы Ұлттық Даңқ мұражайында 27 000-нан астам экспонат бар. Онда ең үлкен археологиялық коллекция бар. Нумизматика, белгішелер және көптеген сүлгілер, дастархандар және басқа да заттарды қамтитын этнографиялық коллекция, сондай-ақ графикалық өнер көрмеге қойылған.

Қаланың оңтүстік шетінде 20 ғасырдың басында салынған жартылай сақталған Антоний Падуя шіркеуін көруге болады. Қала орталығында 20 ғасырдың басына дейінгі ғимараттар сақталған. Днепр өзеніндегі қаланың жанында құмды жағажай бар. Қала мен оның айналасында археологтар жиі баратын көптеген ежелгі қоныстар орналасқан.

Қалада әлемдегі өте ерекше, консервіленген сүт ескерткіші бар. Ол 2013 жылы Рогачев сүт зауытының қарсысында зауыттың орнатылған. Ескерткіш — сүт банкасының металл және композиттік материалдардан жасалған үш метрлік көшірмесі.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9291-Rogachjov.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Рогачёвский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>fe478cuqoy8huj6ul6zn7xz4vd8e5l0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606402</id>
      <parentid>3606400</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:27:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3606402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10882" sha1="rhgules5391sacfwu6i5nq9ryk672ca" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Рогачёв
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Рагачоў}}
 |сурет                   = Рагачоўскія краявіды 02.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Rahačoŭ, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Rahačoŭ.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =06 |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =03 |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Рогачёв''' ({{lang-be|Рагачоў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Рогачев ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Рогачев халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 34 476 адамды құрады. Рогачев — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 28-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rogachev-9201.html|title=Население Рогачёв|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Рогачев Днепр өзенінің оң жағалауында, Друт өзенінің құйылысында орналасқан. Қала мен аудан Беларусьтің шығысындағы Орталық Березина жазығында орналасқан.
Қала [[Гомель]] облысының солтүстігінде 120 км қашықтықта орналасқан. Жақын жерде [[Жлобин]] (17 км) және [[Бабруйск]] (55 км) ірі қалалары орналасқан. Қала арқылы теміржол өтеді, ол Гомель, Жлобин, [[Могилёв]] және [[Орша]]ны екі бағытта байланыстырады. Жақын жерде [[Минск]] пен Гомельді байланыстыратын негізгі М5 тас жолы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=116_Rogachev|title=Расположение - Рогачев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ипат шежіресінде Рогачев қаласы туралы алғашқы дерек 1142 жылға жатады, бұл қаланың құрылған жылы болып саналады. Азамат соғыстары кезінде қала Чернигов, Туров және Киев князьдіктерінің құрамында болды, ал XIII ғасырда князь Довмонттың тұсындағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіріп, волостың орталығына айналды.
XVI ғасырда қала Ұлы Герцог Сигизмунд I-нің бақылауына өтті, ол Рогачев пен бүкіл Пинск княздігін әйелі Бона Сфорца патшайымға сыйға тартты. Оның билігі кезінде қалада қамал салынды, бірақ ол бүгінгі күнге дейін сақталмаған. Бона Сфорца қол жеткізген экономикалық өсімге қарамастан, Рогачев Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу империясы арасындағы соғыстар кезінде қатты зардап шекті. 1564 жылы Рогачев қамалына патша әскерлері шабуыл жасап, өртеп жіберді, ал қала қирады.

Польша-Литва Достастығы бірінші рет бөлінгеннен кейін, Рогачев қаласын қоса алғанда, шығыс Беларусь Ресей империясының құрамына кірді. Қала Рогачев губерниясының орталығына, ал бес жылдан кейін, 1777 жылы ауданның орталығына айналды.

1917 жылы Рогачевте кеңес өкіметі орнады. 1919 жылдың мамыр айында Гомель губернаторлығы құрылды, оған Рогачев кірді. 1924 жылдан 1930 жылға дейін ол Бобруйск округінің аудан орталығы болды, ал 1938 жылы 15 қаңтарда Гомель облысының құрамына кірді.

Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың жазында, Рогачев-Жлобин бағытында кеңес әскерлерінің қарсы шабуылы болды, бұл фашистік армияның Мәскеуге қарай жылжуын кешіктіруге мүмкіндік берді. Дәл осы жерде 1944 жылы Беларусь жерлерін азат етуге арналған аңызға айналған «Багратион» операциясы басталды. 1944 жылы 24 ақпанда қала нацистік басқыншылардан азат етілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rgptks.by/home/corporate/istoriya-rogocheva.html?ysclid=mpb8hmbsv973278971|title=История города Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tutejszy.ru/gomelskaya/rogachevskij/rogachev/273-istoriya-rogacheva?ysclid=mpb8k1vh64127054744|title=История Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Жетекші салалар — тамақ өңдеу және машина жасау. Қаланың негізін құрайтын ең ірі өнеркәсіптік ұйымдар — Рогачев сүт консервілеу зауыты, Рогачев Диапроектор зауыты (бронды техникаға арналған оптикалық көздеуіштерді, түнгі көру құрылғыларын және азаматтық өнімдерді өндіруші) және «Ремеза» ЖАҚ тәуелсіз кәсіпорны.

Қалада екі мемлекеттік колледж бар: «Рогачев мемлекеттік педагогикалық колледжі» және «Рогачев мемлекеттік құрылыс-технологиялық колледжі».

== Көрікті жерлері ==
Жергілікті сәулет өнерінің ескерткіштеріне бұрынғы земство кеңесінің ғимараты, теміржол вокзалы және бұрынғы дворян мектебі кіреді.
Рогачев атындағы Ұлттық Даңқ мұражайында 27 000-нан астам экспонат бар. Онда ең үлкен археологиялық коллекция бар. Нумизматика, белгішелер және көптеген сүлгілер, дастархандар және басқа да заттарды қамтитын этнографиялық коллекция, сондай-ақ графикалық өнер көрмеге қойылған.

Қаланың оңтүстік шетінде 20 ғасырдың басында салынған жартылай сақталған Антоний Падуя шіркеуін көруге болады. Қала орталығында 20 ғасырдың басына дейінгі ғимараттар сақталған. Днепр өзеніндегі қаланың жанында құмды жағажай бар. Қала мен оның айналасында археологтар жиі баратын көптеген ежелгі қоныстар орналасқан.

Қалада әлемдегі өте ерекше, консервіленген сүт ескерткіші бар. Ол 2013 жылы Рогачев сүт зауытының қарсысында зауыттың орнатылған. Ескерткіш — сүт банкасының металл және композиттік материалдардан жасалған үш метрлік көшірмесі.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9291-Rogachjov.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Рогачёвский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>rhgules5391sacfwu6i5nq9ryk672ca</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606403</id>
      <parentid>3606402</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:28:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3606403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10954" sha1="fyac6twe6d7fm8p76unc9s9l32cqku7" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Рогачёв
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Рагачоў}}
 |сурет                   = Рагачоўскія краявіды 02.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Rahačoŭ, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Rahačoŭ.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =06 |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =03 |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гомель облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Рогачев ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Рогачёв''' ({{lang-be|Рагачоў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Рогачев ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Рогачев халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 34 476 адамды құрады. Рогачев — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 28-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rogachev-9201.html|title=Население Рогачёв|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Рогачев Днепр өзенінің оң жағалауында, Друт өзенінің құйылысында орналасқан. Қала мен аудан Беларусьтің шығысындағы Орталық Березина жазығында орналасқан.
Қала [[Гомель]] облысының солтүстігінде 120 км қашықтықта орналасқан. Жақын жерде [[Жлобин]] (17 км) және [[Бабруйск]] (55 км) ірі қалалары орналасқан. Қала арқылы теміржол өтеді, ол Гомель, Жлобин, [[Могилёв]] және [[Орша]]ны екі бағытта байланыстырады. Жақын жерде [[Минск]] пен Гомельді байланыстыратын негізгі М5 тас жолы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=116_Rogachev|title=Расположение - Рогачев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ипат шежіресінде Рогачев қаласы туралы алғашқы дерек 1142 жылға жатады, бұл қаланың құрылған жылы болып саналады. Азамат соғыстары кезінде қала Чернигов, Туров және Киев князьдіктерінің құрамында болды, ал XIII ғасырда князь Довмонттың тұсындағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіріп, волостың орталығына айналды.
XVI ғасырда қала Ұлы Герцог Сигизмунд I-нің бақылауына өтті, ол Рогачев пен бүкіл Пинск княздігін әйелі Бона Сфорца патшайымға сыйға тартты. Оның билігі кезінде қалада қамал салынды, бірақ ол бүгінгі күнге дейін сақталмаған. Бона Сфорца қол жеткізген экономикалық өсімге қарамастан, Рогачев Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу империясы арасындағы соғыстар кезінде қатты зардап шекті. 1564 жылы Рогачев қамалына патша әскерлері шабуыл жасап, өртеп жіберді, ал қала қирады.

Польша-Литва Достастығы бірінші рет бөлінгеннен кейін, Рогачев қаласын қоса алғанда, шығыс Беларусь Ресей империясының құрамына кірді. Қала Рогачев губерниясының орталығына, ал бес жылдан кейін, 1777 жылы ауданның орталығына айналды.

1917 жылы Рогачевте кеңес өкіметі орнады. 1919 жылдың мамыр айында Гомель губернаторлығы құрылды, оған Рогачев кірді. 1924 жылдан 1930 жылға дейін ол Бобруйск округінің аудан орталығы болды, ал 1938 жылы 15 қаңтарда Гомель облысының құрамына кірді.

Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың жазында, Рогачев-Жлобин бағытында кеңес әскерлерінің қарсы шабуылы болды, бұл фашистік армияның Мәскеуге қарай жылжуын кешіктіруге мүмкіндік берді. Дәл осы жерде 1944 жылы Беларусь жерлерін азат етуге арналған аңызға айналған «Багратион» операциясы басталды. 1944 жылы 24 ақпанда қала нацистік басқыншылардан азат етілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rgptks.by/home/corporate/istoriya-rogocheva.html?ysclid=mpb8hmbsv973278971|title=История города Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tutejszy.ru/gomelskaya/rogachevskij/rogachev/273-istoriya-rogacheva?ysclid=mpb8k1vh64127054744|title=История Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Жетекші салалар — тамақ өңдеу және машина жасау. Қаланың негізін құрайтын ең ірі өнеркәсіптік ұйымдар — Рогачев сүт консервілеу зауыты, Рогачев Диапроектор зауыты (бронды техникаға арналған оптикалық көздеуіштерді, түнгі көру құрылғыларын және азаматтық өнімдерді өндіруші) және «Ремеза» ЖАҚ тәуелсіз кәсіпорны.

Қалада екі мемлекеттік колледж бар: «Рогачев мемлекеттік педагогикалық колледжі» және «Рогачев мемлекеттік құрылыс-технологиялық колледжі».

== Көрікті жерлері ==
Жергілікті сәулет өнерінің ескерткіштеріне бұрынғы земство кеңесінің ғимараты, теміржол вокзалы және бұрынғы дворян мектебі кіреді.
Рогачев атындағы Ұлттық Даңқ мұражайында 27 000-нан астам экспонат бар. Онда ең үлкен археологиялық коллекция бар. Нумизматика, белгішелер және көптеген сүлгілер, дастархандар және басқа да заттарды қамтитын этнографиялық коллекция, сондай-ақ графикалық өнер көрмеге қойылған.

Қаланың оңтүстік шетінде 20 ғасырдың басында салынған жартылай сақталған Антоний Падуя шіркеуін көруге болады. Қала орталығында 20 ғасырдың басына дейінгі ғимараттар сақталған. Днепр өзеніндегі қаланың жанында құмды жағажай бар. Қала мен оның айналасында археологтар жиі баратын көптеген ежелгі қоныстар орналасқан.

Қалада әлемдегі өте ерекше, консервіленген сүт ескерткіші бар. Ол 2013 жылы Рогачев сүт зауытының қарсысында зауыттың орнатылған. Ескерткіш — сүт банкасының металл және композиттік материалдардан жасалған үш метрлік көшірмесі.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9291-Rogachjov.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Рогачёвский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>fyac6twe6d7fm8p76unc9s9l32cqku7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606404</id>
      <parentid>3606403</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:32:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3606404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10998" sha1="pwyf63lv5kkgcgv6341q1z45rpgqlo5" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Рогачёв
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Рагачоў}}
 |сурет                   = Рагачоўскія краявіды 02.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Rahačoŭ, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Rahačoŭ.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =06 |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =03 |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гомель облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Рогачев ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2339
 |пошта индексі           = 247673
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Rahačoŭ
 |сайты                   = rogachev.gov.by
 |сайт тілі               = 
}}

'''Рогачёв''' ({{lang-be|Рагачоў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Рогачев ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Рогачев халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 34 476 адамды құрады. Рогачев — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 28-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rogachev-9201.html|title=Население Рогачёв|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Рогачев Днепр өзенінің оң жағалауында, Друт өзенінің құйылысында орналасқан. Қала мен аудан Беларусьтің шығысындағы Орталық Березина жазығында орналасқан.
Қала [[Гомель]] облысының солтүстігінде 120 км қашықтықта орналасқан. Жақын жерде [[Жлобин]] (17 км) және [[Бабруйск]] (55 км) ірі қалалары орналасқан. Қала арқылы теміржол өтеді, ол Гомель, Жлобин, [[Могилёв]] және [[Орша]]ны екі бағытта байланыстырады. Жақын жерде [[Минск]] пен Гомельді байланыстыратын негізгі М5 тас жолы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=116_Rogachev|title=Расположение - Рогачев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ипат шежіресінде Рогачев қаласы туралы алғашқы дерек 1142 жылға жатады, бұл қаланың құрылған жылы болып саналады. Азамат соғыстары кезінде қала Чернигов, Туров және Киев князьдіктерінің құрамында болды, ал XIII ғасырда князь Довмонттың тұсындағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіріп, волостың орталығына айналды.
XVI ғасырда қала Ұлы Герцог Сигизмунд I-нің бақылауына өтті, ол Рогачев пен бүкіл Пинск княздігін әйелі Бона Сфорца патшайымға сыйға тартты. Оның билігі кезінде қалада қамал салынды, бірақ ол бүгінгі күнге дейін сақталмаған. Бона Сфорца қол жеткізген экономикалық өсімге қарамастан, Рогачев Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу империясы арасындағы соғыстар кезінде қатты зардап шекті. 1564 жылы Рогачев қамалына патша әскерлері шабуыл жасап, өртеп жіберді, ал қала қирады.

Польша-Литва Достастығы бірінші рет бөлінгеннен кейін, Рогачев қаласын қоса алғанда, шығыс Беларусь Ресей империясының құрамына кірді. Қала Рогачев губерниясының орталығына, ал бес жылдан кейін, 1777 жылы ауданның орталығына айналды.

1917 жылы Рогачевте кеңес өкіметі орнады. 1919 жылдың мамыр айында Гомель губернаторлығы құрылды, оған Рогачев кірді. 1924 жылдан 1930 жылға дейін ол Бобруйск округінің аудан орталығы болды, ал 1938 жылы 15 қаңтарда Гомель облысының құрамына кірді.

Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың жазында, Рогачев-Жлобин бағытында кеңес әскерлерінің қарсы шабуылы болды, бұл фашистік армияның Мәскеуге қарай жылжуын кешіктіруге мүмкіндік берді. Дәл осы жерде 1944 жылы Беларусь жерлерін азат етуге арналған аңызға айналған «Багратион» операциясы басталды. 1944 жылы 24 ақпанда қала нацистік басқыншылардан азат етілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rgptks.by/home/corporate/istoriya-rogocheva.html?ysclid=mpb8hmbsv973278971|title=История города Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tutejszy.ru/gomelskaya/rogachevskij/rogachev/273-istoriya-rogacheva?ysclid=mpb8k1vh64127054744|title=История Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Жетекші салалар — тамақ өңдеу және машина жасау. Қаланың негізін құрайтын ең ірі өнеркәсіптік ұйымдар — Рогачев сүт консервілеу зауыты, Рогачев Диапроектор зауыты (бронды техникаға арналған оптикалық көздеуіштерді, түнгі көру құрылғыларын және азаматтық өнімдерді өндіруші) және «Ремеза» ЖАҚ тәуелсіз кәсіпорны.

Қалада екі мемлекеттік колледж бар: «Рогачев мемлекеттік педагогикалық колледжі» және «Рогачев мемлекеттік құрылыс-технологиялық колледжі».

== Көрікті жерлері ==
Жергілікті сәулет өнерінің ескерткіштеріне бұрынғы земство кеңесінің ғимараты, теміржол вокзалы және бұрынғы дворян мектебі кіреді.
Рогачев атындағы Ұлттық Даңқ мұражайында 27 000-нан астам экспонат бар. Онда ең үлкен археологиялық коллекция бар. Нумизматика, белгішелер және көптеген сүлгілер, дастархандар және басқа да заттарды қамтитын этнографиялық коллекция, сондай-ақ графикалық өнер көрмеге қойылған.

Қаланың оңтүстік шетінде 20 ғасырдың басында салынған жартылай сақталған Антоний Падуя шіркеуін көруге болады. Қала орталығында 20 ғасырдың басына дейінгі ғимараттар сақталған. Днепр өзеніндегі қаланың жанында құмды жағажай бар. Қала мен оның айналасында археологтар жиі баратын көптеген ежелгі қоныстар орналасқан.

Қалада әлемдегі өте ерекше, консервіленген сүт ескерткіші бар. Ол 2013 жылы Рогачев сүт зауытының қарсысында зауыттың орнатылған. Ескерткіш — сүт банкасының металл және композиттік материалдардан жасалған үш метрлік көшірмесі.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9291-Rogachjov.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Рогачёвский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>pwyf63lv5kkgcgv6341q1z45rpgqlo5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606405</id>
      <parentid>3606404</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:37:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3606405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11030" sha1="jhpm6op42653gayft9j7t5ux9ro9744" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Рогачёв
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Рагачоў}}
 |сурет                   = Рагачоўскія краявіды 02.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Rahačoŭ, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Rahačoŭ.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =06 |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =03 |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гомель облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Рогачев ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1142	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 18,06 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 136 ± 1
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 34 476
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 1927
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2339
 |пошта индексі           = 247673
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Rahačoŭ
 |сайты                   = rogachev.gov.by
 |сайт тілі               = 
}}

'''Рогачёв''' ({{lang-be|Рагачоў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Рогачев ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Рогачев халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 34 476 адамды құрады. Рогачев — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 28-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rogachev-9201.html|title=Население Рогачёв|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Рогачев Днепр өзенінің оң жағалауында, Друт өзенінің құйылысында орналасқан. Қала мен аудан Беларусьтің шығысындағы Орталық Березина жазығында орналасқан.
Қала [[Гомель]] облысының солтүстігінде 120 км қашықтықта орналасқан. Жақын жерде [[Жлобин]] (17 км) және [[Бабруйск]] (55 км) ірі қалалары орналасқан. Қала арқылы теміржол өтеді, ол Гомель, Жлобин, [[Могилёв]] және [[Орша]]ны екі бағытта байланыстырады. Жақын жерде [[Минск]] пен Гомельді байланыстыратын негізгі М5 тас жолы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=116_Rogachev|title=Расположение - Рогачев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ипат шежіресінде Рогачев қаласы туралы алғашқы дерек 1142 жылға жатады, бұл қаланың құрылған жылы болып саналады. Азамат соғыстары кезінде қала Чернигов, Туров және Киев князьдіктерінің құрамында болды, ал XIII ғасырда князь Довмонттың тұсындағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіріп, волостың орталығына айналды.
XVI ғасырда қала Ұлы Герцог Сигизмунд I-нің бақылауына өтті, ол Рогачев пен бүкіл Пинск княздігін әйелі Бона Сфорца патшайымға сыйға тартты. Оның билігі кезінде қалада қамал салынды, бірақ ол бүгінгі күнге дейін сақталмаған. Бона Сфорца қол жеткізген экономикалық өсімге қарамастан, Рогачев Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу империясы арасындағы соғыстар кезінде қатты зардап шекті. 1564 жылы Рогачев қамалына патша әскерлері шабуыл жасап, өртеп жіберді, ал қала қирады.

Польша-Литва Достастығы бірінші рет бөлінгеннен кейін, Рогачев қаласын қоса алғанда, шығыс Беларусь Ресей империясының құрамына кірді. Қала Рогачев губерниясының орталығына, ал бес жылдан кейін, 1777 жылы ауданның орталығына айналды.

1917 жылы Рогачевте кеңес өкіметі орнады. 1919 жылдың мамыр айында Гомель губернаторлығы құрылды, оған Рогачев кірді. 1924 жылдан 1930 жылға дейін ол Бобруйск округінің аудан орталығы болды, ал 1938 жылы 15 қаңтарда Гомель облысының құрамына кірді.

Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың жазында, Рогачев-Жлобин бағытында кеңес әскерлерінің қарсы шабуылы болды, бұл фашистік армияның Мәскеуге қарай жылжуын кешіктіруге мүмкіндік берді. Дәл осы жерде 1944 жылы Беларусь жерлерін азат етуге арналған аңызға айналған «Багратион» операциясы басталды. 1944 жылы 24 ақпанда қала нацистік басқыншылардан азат етілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rgptks.by/home/corporate/istoriya-rogocheva.html?ysclid=mpb8hmbsv973278971|title=История города Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tutejszy.ru/gomelskaya/rogachevskij/rogachev/273-istoriya-rogacheva?ysclid=mpb8k1vh64127054744|title=История Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Жетекші салалар — тамақ өңдеу және машина жасау. Қаланың негізін құрайтын ең ірі өнеркәсіптік ұйымдар — Рогачев сүт консервілеу зауыты, Рогачев Диапроектор зауыты (бронды техникаға арналған оптикалық көздеуіштерді, түнгі көру құрылғыларын және азаматтық өнімдерді өндіруші) және «Ремеза» ЖАҚ тәуелсіз кәсіпорны.

Қалада екі мемлекеттік колледж бар: «Рогачев мемлекеттік педагогикалық колледжі» және «Рогачев мемлекеттік құрылыс-технологиялық колледжі».

== Көрікті жерлері ==
Жергілікті сәулет өнерінің ескерткіштеріне бұрынғы земство кеңесінің ғимараты, теміржол вокзалы және бұрынғы дворян мектебі кіреді.
Рогачев атындағы Ұлттық Даңқ мұражайында 27 000-нан астам экспонат бар. Онда ең үлкен археологиялық коллекция бар. Нумизматика, белгішелер және көптеген сүлгілер, дастархандар және басқа да заттарды қамтитын этнографиялық коллекция, сондай-ақ графикалық өнер көрмеге қойылған.

Қаланың оңтүстік шетінде 20 ғасырдың басында салынған жартылай сақталған Антоний Падуя шіркеуін көруге болады. Қала орталығында 20 ғасырдың басына дейінгі ғимараттар сақталған. Днепр өзеніндегі қаланың жанында құмды жағажай бар. Қала мен оның айналасында археологтар жиі баратын көптеген ежелгі қоныстар орналасқан.

Қалада әлемдегі өте ерекше, консервіленген сүт ескерткіші бар. Ол 2013 жылы Рогачев сүт зауытының қарсысында зауыттың орнатылған. Ескерткіш — сүт банкасының металл және композиттік материалдардан жасалған үш метрлік көшірмесі.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9291-Rogachjov.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Рогачёвский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>jhpm6op42653gayft9j7t5ux9ro9744</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606406</id>
      <parentid>3606405</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:40:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>сурет қою</comment>
      <origin>3606406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11168" sha1="ntjms9x46om67qtzryfmacfj4i7o6n8" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Рогачёв
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Рагачоў}}
 |сурет                   = Рагачоўскія краявіды 02.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Rahačoŭ, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Rahačoŭ.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =06 |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =03 |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гомель облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Рогачев ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1142	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 18,06 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 136 ± 1
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 34 476
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 1927
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2339
 |пошта индексі           = 247673
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Rahačoŭ
 |сайты                   = rogachev.gov.by
 |сайт тілі               = 
}}

'''Рогачёв''' ({{lang-be|Рагачоў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Рогачев ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Рогачев халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 34 476 адамды құрады. Рогачев — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 28-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rogachev-9201.html|title=Население Рогачёв|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Рогачев Днепр өзенінің оң жағалауында, Друт өзенінің құйылысында орналасқан. Қала мен аудан Беларусьтің шығысындағы Орталық Березина жазығында орналасқан.
Қала [[Гомель]] облысының солтүстігінде 120 км қашықтықта орналасқан. Жақын жерде [[Жлобин]] (17 км) және [[Бабруйск]] (55 км) ірі қалалары орналасқан. Қала арқылы теміржол өтеді, ол Гомель, Жлобин, [[Могилёв]] және [[Орша]]ны екі бағытта байланыстырады. Жақын жерде [[Минск]] пен Гомельді байланыстыратын негізгі М5 тас жолы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=116_Rogachev|title=Расположение - Рогачев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ипат шежіресінде Рогачев қаласы туралы алғашқы дерек 1142 жылға жатады, бұл қаланың құрылған жылы болып саналады. Азамат соғыстары кезінде қала Чернигов, Туров және Киев князьдіктерінің құрамында болды, ал XIII ғасырда князь Довмонттың тұсындағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіріп, волостың орталығына айналды.
XVI ғасырда қала Ұлы Герцог Сигизмунд I-нің бақылауына өтті, ол Рогачев пен бүкіл Пинск княздігін әйелі Бона Сфорца патшайымға сыйға тартты. Оның билігі кезінде қалада қамал салынды, бірақ ол бүгінгі күнге дейін сақталмаған. Бона Сфорца қол жеткізген экономикалық өсімге қарамастан, Рогачев Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу империясы арасындағы соғыстар кезінде қатты зардап шекті. 1564 жылы Рогачев қамалына патша әскерлері шабуыл жасап, өртеп жіберді, ал қала қирады.

Польша-Литва Достастығы бірінші рет бөлінгеннен кейін, Рогачев қаласын қоса алғанда, шығыс Беларусь Ресей империясының құрамына кірді. Қала Рогачев губерниясының орталығына, ал бес жылдан кейін, 1777 жылы ауданның орталығына айналды.

1917 жылы Рогачевте кеңес өкіметі орнады. 1919 жылдың мамыр айында Гомель губернаторлығы құрылды, оған Рогачев кірді. 1924 жылдан 1930 жылға дейін ол Бобруйск округінің аудан орталығы болды, ал 1938 жылы 15 қаңтарда Гомель облысының құрамына кірді.

Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың жазында, Рогачев-Жлобин бағытында кеңес әскерлерінің қарсы шабуылы болды, бұл фашистік армияның Мәскеуге қарай жылжуын кешіктіруге мүмкіндік берді. Дәл осы жерде 1944 жылы Беларусь жерлерін азат етуге арналған аңызға айналған «Багратион» операциясы басталды. 1944 жылы 24 ақпанда қала нацистік басқыншылардан азат етілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rgptks.by/home/corporate/istoriya-rogocheva.html?ysclid=mpb8hmbsv973278971|title=История города Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tutejszy.ru/gomelskaya/rogachevskij/rogachev/273-istoriya-rogacheva?ysclid=mpb8k1vh64127054744|title=История Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Жетекші салалар — тамақ өңдеу және машина жасау. Қаланың негізін құрайтын ең ірі өнеркәсіптік ұйымдар — Рогачев сүт консервілеу зауыты, Рогачев Диапроектор зауыты (бронды техникаға арналған оптикалық көздеуіштерді, түнгі көру құрылғыларын және азаматтық өнімдерді өндіруші) және «Ремеза» ЖАҚ тәуелсіз кәсіпорны.

Қалада екі мемлекеттік колледж бар: «Рогачев мемлекеттік педагогикалық колледжі» және «Рогачев мемлекеттік құрылыс-технологиялық колледжі».

== Көрікті жерлері ==
Жергілікті сәулет өнерінің ескерткіштеріне бұрынғы земство кеңесінің ғимараты, теміржол вокзалы және бұрынғы дворян мектебі кіреді.
Рогачев атындағы Ұлттық Даңқ мұражайында 27 000-нан астам экспонат бар. Онда ең үлкен археологиялық коллекция бар. Нумизматика, белгішелер және көптеген сүлгілер, дастархандар және басқа да заттарды қамтитын этнографиялық коллекция, сондай-ақ графикалық өнер көрмеге қойылған.

Қаланың оңтүстік шетінде 20 ғасырдың басында салынған жартылай сақталған Антоний Падуя шіркеуін көруге болады. Қала орталығында 20 ғасырдың басына дейінгі ғимараттар сақталған. Днепр өзеніндегі қаланың жанында құмды жағажай бар. Қала мен оның айналасында археологтар жиі баратын көптеген ежелгі қоныстар орналасқан.

Қалада әлемдегі өте ерекше, консервіленген сүт ескерткіші бар. Ол 2013 жылы Рогачев сүт зауытының қарсысында зауыттың орнатылған. Ескерткіш — сүт банкасының металл және композиттік материалдардан жасалған үш метрлік көшірмесі.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9291-Rogachjov.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Рогачёвский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Рог.jp|Консервленген сүт ескерткіші

&lt;/gallery&gt;


== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>ntjms9x46om67qtzryfmacfj4i7o6n8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606408</id>
      <parentid>3606406</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:42:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерея */ сурет қою</comment>
      <origin>3606408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11255" sha1="hkg0y678s3ab3guws1qbspdwx2kdj74" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Рогачёв
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Рагачоў}}
 |сурет                   = Рагачоўскія краявіды 02.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Rahačoŭ, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Rahačoŭ.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =06 |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =03 |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гомель облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Рогачев ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1142	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 18,06 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 136 ± 1
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 34 476
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 1927
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2339
 |пошта индексі           = 247673
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Rahačoŭ
 |сайты                   = rogachev.gov.by
 |сайт тілі               = 
}}

'''Рогачёв''' ({{lang-be|Рагачоў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Рогачев ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Рогачев халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 34 476 адамды құрады. Рогачев — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 28-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rogachev-9201.html|title=Население Рогачёв|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Рогачев Днепр өзенінің оң жағалауында, Друт өзенінің құйылысында орналасқан. Қала мен аудан Беларусьтің шығысындағы Орталық Березина жазығында орналасқан.
Қала [[Гомель]] облысының солтүстігінде 120 км қашықтықта орналасқан. Жақын жерде [[Жлобин]] (17 км) және [[Бабруйск]] (55 км) ірі қалалары орналасқан. Қала арқылы теміржол өтеді, ол Гомель, Жлобин, [[Могилёв]] және [[Орша]]ны екі бағытта байланыстырады. Жақын жерде [[Минск]] пен Гомельді байланыстыратын негізгі М5 тас жолы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=116_Rogachev|title=Расположение - Рогачев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ипат шежіресінде Рогачев қаласы туралы алғашқы дерек 1142 жылға жатады, бұл қаланың құрылған жылы болып саналады. Азамат соғыстары кезінде қала Чернигов, Туров және Киев князьдіктерінің құрамында болды, ал XIII ғасырда князь Довмонттың тұсындағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіріп, волостың орталығына айналды.
XVI ғасырда қала Ұлы Герцог Сигизмунд I-нің бақылауына өтті, ол Рогачев пен бүкіл Пинск княздігін әйелі Бона Сфорца патшайымға сыйға тартты. Оның билігі кезінде қалада қамал салынды, бірақ ол бүгінгі күнге дейін сақталмаған. Бона Сфорца қол жеткізген экономикалық өсімге қарамастан, Рогачев Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу империясы арасындағы соғыстар кезінде қатты зардап шекті. 1564 жылы Рогачев қамалына патша әскерлері шабуыл жасап, өртеп жіберді, ал қала қирады.

Польша-Литва Достастығы бірінші рет бөлінгеннен кейін, Рогачев қаласын қоса алғанда, шығыс Беларусь Ресей империясының құрамына кірді. Қала Рогачев губерниясының орталығына, ал бес жылдан кейін, 1777 жылы ауданның орталығына айналды.

1917 жылы Рогачевте кеңес өкіметі орнады. 1919 жылдың мамыр айында Гомель губернаторлығы құрылды, оған Рогачев кірді. 1924 жылдан 1930 жылға дейін ол Бобруйск округінің аудан орталығы болды, ал 1938 жылы 15 қаңтарда Гомель облысының құрамына кірді.

Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың жазында, Рогачев-Жлобин бағытында кеңес әскерлерінің қарсы шабуылы болды, бұл фашистік армияның Мәскеуге қарай жылжуын кешіктіруге мүмкіндік берді. Дәл осы жерде 1944 жылы Беларусь жерлерін азат етуге арналған аңызға айналған «Багратион» операциясы басталды. 1944 жылы 24 ақпанда қала нацистік басқыншылардан азат етілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rgptks.by/home/corporate/istoriya-rogocheva.html?ysclid=mpb8hmbsv973278971|title=История города Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tutejszy.ru/gomelskaya/rogachevskij/rogachev/273-istoriya-rogacheva?ysclid=mpb8k1vh64127054744|title=История Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Жетекші салалар — тамақ өңдеу және машина жасау. Қаланың негізін құрайтын ең ірі өнеркәсіптік ұйымдар — Рогачев сүт консервілеу зауыты, Рогачев Диапроектор зауыты (бронды техникаға арналған оптикалық көздеуіштерді, түнгі көру құрылғыларын және азаматтық өнімдерді өндіруші) және «Ремеза» ЖАҚ тәуелсіз кәсіпорны.

Қалада екі мемлекеттік колледж бар: «Рогачев мемлекеттік педагогикалық колледжі» және «Рогачев мемлекеттік құрылыс-технологиялық колледжі».

== Көрікті жерлері ==
Жергілікті сәулет өнерінің ескерткіштеріне бұрынғы земство кеңесінің ғимараты, теміржол вокзалы және бұрынғы дворян мектебі кіреді.
Рогачев атындағы Ұлттық Даңқ мұражайында 27 000-нан астам экспонат бар. Онда ең үлкен археологиялық коллекция бар. Нумизматика, белгішелер және көптеген сүлгілер, дастархандар және басқа да заттарды қамтитын этнографиялық коллекция, сондай-ақ графикалық өнер көрмеге қойылған.

Қаланың оңтүстік шетінде 20 ғасырдың басында салынған жартылай сақталған Антоний Падуя шіркеуін көруге болады. Қала орталығында 20 ғасырдың басына дейінгі ғимараттар сақталған. Днепр өзеніндегі қаланың жанында құмды жағажай бар. Қала мен оның айналасында археологтар жиі баратын көптеген ежелгі қоныстар орналасқан.

Қалада әлемдегі өте ерекше, консервіленген сүт ескерткіші бар. Ол 2013 жылы Рогачев сүт зауытының қарсысында зауыттың орнатылған. Ескерткіш — сүт банкасының металл және композиттік материалдардан жасалған үш метрлік көшірмесі.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9291-Rogachjov.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Рогачёвский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Рог.jpg|Консервленген сүт ескерткіші
Рагачоў. Царква (01).jpg|Александр Невский шіркеуі

&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>hkg0y678s3ab3guws1qbspdwx2kdj74</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606409</id>
      <parentid>3606408</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:43:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерея */ сурет қою</comment>
      <origin>3606409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11353" sha1="5td7vtctv29smthlk7e1fln9oj3r6c9" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Рогачёв
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Рагачоў}}
 |сурет                   = Рагачоўскія краявіды 02.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Rahačoŭ, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Rahačoŭ.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =06 |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =03 |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гомель облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Рогачев ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1142	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 18,06 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 136 ± 1
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 34 476
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 1927
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2339
 |пошта индексі           = 247673
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Rahačoŭ
 |сайты                   = rogachev.gov.by
 |сайт тілі               = 
}}

'''Рогачёв''' ({{lang-be|Рагачоў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Рогачев ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Рогачев халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 34 476 адамды құрады. Рогачев — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 28-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rogachev-9201.html|title=Население Рогачёв|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Рогачев Днепр өзенінің оң жағалауында, Друт өзенінің құйылысында орналасқан. Қала мен аудан Беларусьтің шығысындағы Орталық Березина жазығында орналасқан.
Қала [[Гомель]] облысының солтүстігінде 120 км қашықтықта орналасқан. Жақын жерде [[Жлобин]] (17 км) және [[Бабруйск]] (55 км) ірі қалалары орналасқан. Қала арқылы теміржол өтеді, ол Гомель, Жлобин, [[Могилёв]] және [[Орша]]ны екі бағытта байланыстырады. Жақын жерде [[Минск]] пен Гомельді байланыстыратын негізгі М5 тас жолы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=116_Rogachev|title=Расположение - Рогачев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ипат шежіресінде Рогачев қаласы туралы алғашқы дерек 1142 жылға жатады, бұл қаланың құрылған жылы болып саналады. Азамат соғыстары кезінде қала Чернигов, Туров және Киев князьдіктерінің құрамында болды, ал XIII ғасырда князь Довмонттың тұсындағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіріп, волостың орталығына айналды.
XVI ғасырда қала Ұлы Герцог Сигизмунд I-нің бақылауына өтті, ол Рогачев пен бүкіл Пинск княздігін әйелі Бона Сфорца патшайымға сыйға тартты. Оның билігі кезінде қалада қамал салынды, бірақ ол бүгінгі күнге дейін сақталмаған. Бона Сфорца қол жеткізген экономикалық өсімге қарамастан, Рогачев Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу империясы арасындағы соғыстар кезінде қатты зардап шекті. 1564 жылы Рогачев қамалына патша әскерлері шабуыл жасап, өртеп жіберді, ал қала қирады.

Польша-Литва Достастығы бірінші рет бөлінгеннен кейін, Рогачев қаласын қоса алғанда, шығыс Беларусь Ресей империясының құрамына кірді. Қала Рогачев губерниясының орталығына, ал бес жылдан кейін, 1777 жылы ауданның орталығына айналды.

1917 жылы Рогачевте кеңес өкіметі орнады. 1919 жылдың мамыр айында Гомель губернаторлығы құрылды, оған Рогачев кірді. 1924 жылдан 1930 жылға дейін ол Бобруйск округінің аудан орталығы болды, ал 1938 жылы 15 қаңтарда Гомель облысының құрамына кірді.

Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың жазында, Рогачев-Жлобин бағытында кеңес әскерлерінің қарсы шабуылы болды, бұл фашистік армияның Мәскеуге қарай жылжуын кешіктіруге мүмкіндік берді. Дәл осы жерде 1944 жылы Беларусь жерлерін азат етуге арналған аңызға айналған «Багратион» операциясы басталды. 1944 жылы 24 ақпанда қала нацистік басқыншылардан азат етілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rgptks.by/home/corporate/istoriya-rogocheva.html?ysclid=mpb8hmbsv973278971|title=История города Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tutejszy.ru/gomelskaya/rogachevskij/rogachev/273-istoriya-rogacheva?ysclid=mpb8k1vh64127054744|title=История Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Жетекші салалар — тамақ өңдеу және машина жасау. Қаланың негізін құрайтын ең ірі өнеркәсіптік ұйымдар — Рогачев сүт консервілеу зауыты, Рогачев Диапроектор зауыты (бронды техникаға арналған оптикалық көздеуіштерді, түнгі көру құрылғыларын және азаматтық өнімдерді өндіруші) және «Ремеза» ЖАҚ тәуелсіз кәсіпорны.

Қалада екі мемлекеттік колледж бар: «Рогачев мемлекеттік педагогикалық колледжі» және «Рогачев мемлекеттік құрылыс-технологиялық колледжі».

== Көрікті жерлері ==
Жергілікті сәулет өнерінің ескерткіштеріне бұрынғы земство кеңесінің ғимараты, теміржол вокзалы және бұрынғы дворян мектебі кіреді.
Рогачев атындағы Ұлттық Даңқ мұражайында 27 000-нан астам экспонат бар. Онда ең үлкен археологиялық коллекция бар. Нумизматика, белгішелер және көптеген сүлгілер, дастархандар және басқа да заттарды қамтитын этнографиялық коллекция, сондай-ақ графикалық өнер көрмеге қойылған.

Қаланың оңтүстік шетінде 20 ғасырдың басында салынған жартылай сақталған Антоний Падуя шіркеуін көруге болады. Қала орталығында 20 ғасырдың басына дейінгі ғимараттар сақталған. Днепр өзеніндегі қаланың жанында құмды жағажай бар. Қала мен оның айналасында археологтар жиі баратын көптеген ежелгі қоныстар орналасқан.

Қалада әлемдегі өте ерекше, консервіленген сүт ескерткіші бар. Ол 2013 жылы Рогачев сүт зауытының қарсысында зауыттың орнатылған. Ескерткіш — сүт банкасының металл және композиттік материалдардан жасалған үш метрлік көшірмесі.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9291-Rogachjov.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Рогачёвский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Рог.jpg|Консервленген сүт ескерткіші
Рагачоў. Царква (01).jpg|Александр Невский шіркеуі
Рагачоўскія замалёўкі (08).jpg|Бұрынғы учелище ғимараты

&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>5td7vtctv29smthlk7e1fln9oj3r6c9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606410</id>
      <parentid>3606409</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:45:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>сурет қою</comment>
      <origin>3606410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11426" sha1="jszyjor77ypo7350x0lnwvxpjyoz9kz" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Рогачёв
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Рагачоў}}
 |сурет                   = Рагачоўскія краявіды 02.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Rahačoŭ, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Rahačoŭ.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =06 |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =03 |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гомель облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Рогачев ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1142	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 18,06 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 136 ± 1
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 34 476
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 1927
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2339
 |пошта индексі           = 247673
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Rahačoŭ
 |сайты                   = rogachev.gov.by
 |сайт тілі               = 
}}

'''Рогачёв''' ({{lang-be|Рагачоў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Рогачев ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Рогачев халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 34 476 адамды құрады. Рогачев — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 28-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rogachev-9201.html|title=Население Рогачёв|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Рогачев Днепр өзенінің оң жағалауында, Друт өзенінің құйылысында орналасқан. Қала мен аудан Беларусьтің шығысындағы Орталық Березина жазығында орналасқан.
Қала [[Гомель]] облысының солтүстігінде 120 км қашықтықта орналасқан. Жақын жерде [[Жлобин]] (17 км) және [[Бабруйск]] (55 км) ірі қалалары орналасқан. Қала арқылы теміржол өтеді, ол Гомель, Жлобин, [[Могилёв]] және [[Орша]]ны екі бағытта байланыстырады. Жақын жерде [[Минск]] пен Гомельді байланыстыратын негізгі М5 тас жолы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=116_Rogachev|title=Расположение - Рогачев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ипат шежіресінде Рогачев қаласы туралы алғашқы дерек 1142 жылға жатады, бұл қаланың құрылған жылы болып саналады. Азамат соғыстары кезінде қала Чернигов, Туров және Киев князьдіктерінің құрамында болды, ал XIII ғасырда князь Довмонттың тұсындағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіріп, волостың орталығына айналды.
XVI ғасырда қала Ұлы Герцог Сигизмунд I-нің бақылауына өтті, ол Рогачев пен бүкіл Пинск княздігін әйелі Бона Сфорца патшайымға сыйға тартты. Оның билігі кезінде қалада қамал салынды, бірақ ол бүгінгі күнге дейін сақталмаған. Бона Сфорца қол жеткізген экономикалық өсімге қарамастан, Рогачев Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу империясы арасындағы соғыстар кезінде қатты зардап шекті. 1564 жылы Рогачев қамалына патша әскерлері шабуыл жасап, өртеп жіберді, ал қала қирады.

Польша-Литва Достастығы бірінші рет бөлінгеннен кейін, Рогачев қаласын қоса алғанда, шығыс Беларусь Ресей империясының құрамына кірді. Қала Рогачев губерниясының орталығына, ал бес жылдан кейін, 1777 жылы ауданның орталығына айналды.

1917 жылы Рогачевте кеңес өкіметі орнады. 1919 жылдың мамыр айында Гомель губернаторлығы құрылды, оған Рогачев кірді. 1924 жылдан 1930 жылға дейін ол Бобруйск округінің аудан орталығы болды, ал 1938 жылы 15 қаңтарда Гомель облысының құрамына кірді.

Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың жазында, Рогачев-Жлобин бағытында кеңес әскерлерінің қарсы шабуылы болды, бұл фашистік армияның Мәскеуге қарай жылжуын кешіктіруге мүмкіндік берді. Дәл осы жерде 1944 жылы Беларусь жерлерін азат етуге арналған аңызға айналған «Багратион» операциясы басталды. 1944 жылы 24 ақпанда қала нацистік басқыншылардан азат етілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rgptks.by/home/corporate/istoriya-rogocheva.html?ysclid=mpb8hmbsv973278971|title=История города Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tutejszy.ru/gomelskaya/rogachevskij/rogachev/273-istoriya-rogacheva?ysclid=mpb8k1vh64127054744|title=История Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Жетекші салалар — тамақ өңдеу және машина жасау. Қаланың негізін құрайтын ең ірі өнеркәсіптік ұйымдар — Рогачев сүт консервілеу зауыты, Рогачев Диапроектор зауыты (бронды техникаға арналған оптикалық көздеуіштерді, түнгі көру құрылғыларын және азаматтық өнімдерді өндіруші) және «Ремеза» ЖАҚ тәуелсіз кәсіпорны.

Қалада екі мемлекеттік колледж бар: «Рогачев мемлекеттік педагогикалық колледжі» және «Рогачев мемлекеттік құрылыс-технологиялық колледжі».

== Көрікті жерлері ==
Жергілікті сәулет өнерінің ескерткіштеріне бұрынғы земство кеңесінің ғимараты, теміржол вокзалы және бұрынғы дворян мектебі кіреді.
Рогачев атындағы Ұлттық Даңқ мұражайында 27 000-нан астам экспонат бар. Онда ең үлкен археологиялық коллекция бар. Нумизматика, белгішелер және көптеген сүлгілер, дастархандар және басқа да заттарды қамтитын этнографиялық коллекция, сондай-ақ графикалық өнер көрмеге қойылған.

Қаланың оңтүстік шетінде 20 ғасырдың басында салынған жартылай сақталған Антоний Падуя шіркеуін көруге болады. Қала орталығында 20 ғасырдың басына дейінгі ғимараттар сақталған. Днепр өзеніндегі қаланың жанында құмды жағажай бар. Қала мен оның айналасында археологтар жиі баратын көптеген ежелгі қоныстар орналасқан.

Қалада әлемдегі өте ерекше, консервіленген сүт ескерткіші бар. Ол 2013 жылы Рогачев сүт зауытының қарсысында зауыттың орнатылған. Ескерткіш — сүт банкасының металл және композиттік материалдардан жасалған үш метрлік көшірмесі.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9291-Rogachjov.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Рогачёвский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Рог.jpg|Консервленген сүт ескерткіші
Рагачоў. Царква (01).jpg|Александр Невский шіркеуі
Рагачоўскія замалёўкі (08).jpg|Бұрынғы учелище ғимараты
Rahačoŭ, kamianica (3.07.2009).jpg|Көпес Беленький үйі
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>jszyjor77ypo7350x0lnwvxpjyoz9kz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606411</id>
      <parentid>3606410</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:47:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>сурет қою</comment>
      <origin>3606411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11534" sha1="7l98z9tpq6us8qrjgyay5n88a4uch3l" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Рогачёв
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Рагачоў}}
 |сурет                   = Рагачоўскія краявіды 02.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Rahačoŭ, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Rahačoŭ.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =06 |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =03 |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гомель облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Рогачев ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1142	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 18,06 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 136 ± 1
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 34 476
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 1927
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2339
 |пошта индексі           = 247673
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Rahačoŭ
 |сайты                   = rogachev.gov.by
 |сайт тілі               = 
}}

'''Рогачёв''' ({{lang-be|Рагачоў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Рогачев ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Рогачев халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 34 476 адамды құрады. Рогачев — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 28-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rogachev-9201.html|title=Население Рогачёв|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Рогачев Днепр өзенінің оң жағалауында, Друт өзенінің құйылысында орналасқан. Қала мен аудан Беларусьтің шығысындағы Орталық Березина жазығында орналасқан.
Қала [[Гомель]] облысының солтүстігінде 120 км қашықтықта орналасқан. Жақын жерде [[Жлобин]] (17 км) және [[Бабруйск]] (55 км) ірі қалалары орналасқан. Қала арқылы теміржол өтеді, ол Гомель, Жлобин, [[Могилёв]] және [[Орша]]ны екі бағытта байланыстырады. Жақын жерде [[Минск]] пен Гомельді байланыстыратын негізгі М5 тас жолы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=116_Rogachev|title=Расположение - Рогачев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ипат шежіресінде Рогачев қаласы туралы алғашқы дерек 1142 жылға жатады, бұл қаланың құрылған жылы болып саналады. Азамат соғыстары кезінде қала Чернигов, Туров және Киев князьдіктерінің құрамында болды, ал XIII ғасырда князь Довмонттың тұсындағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіріп, волостың орталығына айналды.
XVI ғасырда қала Ұлы Герцог Сигизмунд I-нің бақылауына өтті, ол Рогачев пен бүкіл Пинск княздігін әйелі Бона Сфорца патшайымға сыйға тартты. Оның билігі кезінде қалада қамал салынды, бірақ ол бүгінгі күнге дейін сақталмаған. Бона Сфорца қол жеткізген экономикалық өсімге қарамастан, Рогачев Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу империясы арасындағы соғыстар кезінде қатты зардап шекті. 1564 жылы Рогачев қамалына патша әскерлері шабуыл жасап, өртеп жіберді, ал қала қирады.

Польша-Литва Достастығы бірінші рет бөлінгеннен кейін, Рогачев қаласын қоса алғанда, шығыс Беларусь Ресей империясының құрамына кірді. Қала Рогачев губерниясының орталығына, ал бес жылдан кейін, 1777 жылы ауданның орталығына айналды.

1917 жылы Рогачевте кеңес өкіметі орнады. 1919 жылдың мамыр айында Гомель губернаторлығы құрылды, оған Рогачев кірді. 1924 жылдан 1930 жылға дейін ол Бобруйск округінің аудан орталығы болды, ал 1938 жылы 15 қаңтарда Гомель облысының құрамына кірді.

Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың жазында, Рогачев-Жлобин бағытында кеңес әскерлерінің қарсы шабуылы болды, бұл фашистік армияның Мәскеуге қарай жылжуын кешіктіруге мүмкіндік берді. Дәл осы жерде 1944 жылы Беларусь жерлерін азат етуге арналған аңызға айналған «Багратион» операциясы басталды. 1944 жылы 24 ақпанда қала нацистік басқыншылардан азат етілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rgptks.by/home/corporate/istoriya-rogocheva.html?ysclid=mpb8hmbsv973278971|title=История города Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tutejszy.ru/gomelskaya/rogachevskij/rogachev/273-istoriya-rogacheva?ysclid=mpb8k1vh64127054744|title=История Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Жетекші салалар — тамақ өңдеу және машина жасау. Қаланың негізін құрайтын ең ірі өнеркәсіптік ұйымдар — Рогачев сүт консервілеу зауыты, Рогачев Диапроектор зауыты (бронды техникаға арналған оптикалық көздеуіштерді, түнгі көру құрылғыларын және азаматтық өнімдерді өндіруші) және «Ремеза» ЖАҚ тәуелсіз кәсіпорны.

Қалада екі мемлекеттік колледж бар: «Рогачев мемлекеттік педагогикалық колледжі» және «Рогачев мемлекеттік құрылыс-технологиялық колледжі».

== Көрікті жерлері ==
Жергілікті сәулет өнерінің ескерткіштеріне бұрынғы земство кеңесінің ғимараты, теміржол вокзалы және бұрынғы дворян мектебі кіреді.
Рогачев атындағы Ұлттық Даңқ мұражайында 27 000-нан астам экспонат бар. Онда ең үлкен археологиялық коллекция бар. Нумизматика, белгішелер және көптеген сүлгілер, дастархандар және басқа да заттарды қамтитын этнографиялық коллекция, сондай-ақ графикалық өнер көрмеге қойылған.

Қаланың оңтүстік шетінде 20 ғасырдың басында салынған жартылай сақталған Антоний Падуя шіркеуін көруге болады. Қала орталығында 20 ғасырдың басына дейінгі ғимараттар сақталған. Днепр өзеніндегі қаланың жанында құмды жағажай бар. Қала мен оның айналасында археологтар жиі баратын көптеген ежелгі қоныстар орналасқан.

Қалада әлемдегі өте ерекше, консервіленген сүт ескерткіші бар. Ол 2013 жылы Рогачев сүт зауытының қарсысында зауыттың орнатылған. Ескерткіш — сүт банкасының металл және композиттік материалдардан жасалған үш метрлік көшірмесі.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9291-Rogachjov.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Рогачёвский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Рог.jpg|Консервленген сүт ескерткіші
Рагачоў. Царква (01).jpg|Александр Невский шіркеуі
Рагачоўскія замалёўкі (08).jpg|Бұрынғы учелище ғимараты
Rahačoŭ, kamianica (3.07.2009).jpg|Көпес Беленький үйі
Rahačoŭ. Рагачоў (3.07.2009).jpg|Бұрынғы жер басқармасының ғимараты
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>7l98z9tpq6us8qrjgyay5n88a4uch3l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606412</id>
      <parentid>3606411</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:48:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерея */</comment>
      <origin>3606412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11536" sha1="gh2hort9t9mujp6ovr8ao386my81h43" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Рогачёв
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Рагачоў}}
 |сурет                   = Рагачоўскія краявіды 02.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Rahačoŭ, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Rahačoŭ.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =06 |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =03 |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гомель облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Рогачев ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 1142	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 18,06 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 136 ± 1
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 34 476
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 1927
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2339
 |пошта индексі           = 247673
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Rahačoŭ
 |сайты                   = rogachev.gov.by
 |сайт тілі               = 
}}

'''Рогачёв''' ({{lang-be|Рагачоў}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Рогачев ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
Рогачев халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 34 476 адамды құрады. Рогачев — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 28-ші орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-rogachev-9201.html|title=Население Рогачёв|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Рогачев Днепр өзенінің оң жағалауында, Друт өзенінің құйылысында орналасқан. Қала мен аудан Беларусьтің шығысындағы Орталық Березина жазығында орналасқан.
Қала [[Гомель]] облысының солтүстігінде 120 км қашықтықта орналасқан. Жақын жерде [[Жлобин]] (17 км) және [[Бабруйск]] (55 км) ірі қалалары орналасқан. Қала арқылы теміржол өтеді, ол Гомель, Жлобин, [[Могилёв]] және [[Орша]]ны екі бағытта байланыстырады. Жақын жерде [[Минск]] пен Гомельді байланыстыратын негізгі М5 тас жолы өтеді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=116_Rogachev|title=Расположение - Рогачев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Ипат шежіресінде Рогачев қаласы туралы алғашқы дерек 1142 жылға жатады, бұл қаланың құрылған жылы болып саналады. Азамат соғыстары кезінде қала Чернигов, Туров және Киев князьдіктерінің құрамында болды, ал XIII ғасырда князь Довмонттың тұсындағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіріп, волостың орталығына айналды.
XVI ғасырда қала Ұлы Герцог Сигизмунд I-нің бақылауына өтті, ол Рогачев пен бүкіл Пинск княздігін әйелі Бона Сфорца патшайымға сыйға тартты. Оның билігі кезінде қалада қамал салынды, бірақ ол бүгінгі күнге дейін сақталмаған. Бона Сфорца қол жеткізген экономикалық өсімге қарамастан, Рогачев Польша-Литва Достастығы мен Мәскеу империясы арасындағы соғыстар кезінде қатты зардап шекті. 1564 жылы Рогачев қамалына патша әскерлері шабуыл жасап, өртеп жіберді, ал қала қирады.

Польша-Литва Достастығы бірінші рет бөлінгеннен кейін, Рогачев қаласын қоса алғанда, шығыс Беларусь Ресей империясының құрамына кірді. Қала Рогачев губерниясының орталығына, ал бес жылдан кейін, 1777 жылы ауданның орталығына айналды.

1917 жылы Рогачевте кеңес өкіметі орнады. 1919 жылдың мамыр айында Гомель губернаторлығы құрылды, оған Рогачев кірді. 1924 жылдан 1930 жылға дейін ол Бобруйск округінің аудан орталығы болды, ал 1938 жылы 15 қаңтарда Гомель облысының құрамына кірді.

Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың жазында, Рогачев-Жлобин бағытында кеңес әскерлерінің қарсы шабуылы болды, бұл фашистік армияның Мәскеуге қарай жылжуын кешіктіруге мүмкіндік берді. Дәл осы жерде 1944 жылы Беларусь жерлерін азат етуге арналған аңызға айналған «Багратион» операциясы басталды. 1944 жылы 24 ақпанда қала нацистік басқыншылардан азат етілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://rgptks.by/home/corporate/istoriya-rogocheva.html?ysclid=mpb8hmbsv973278971|title=История города Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tutejszy.ru/gomelskaya/rogachevskij/rogachev/273-istoriya-rogacheva?ysclid=mpb8k1vh64127054744|title=История Рогачева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Жетекші салалар — тамақ өңдеу және машина жасау. Қаланың негізін құрайтын ең ірі өнеркәсіптік ұйымдар — Рогачев сүт консервілеу зауыты, Рогачев Диапроектор зауыты (бронды техникаға арналған оптикалық көздеуіштерді, түнгі көру құрылғыларын және азаматтық өнімдерді өндіруші) және «Ремеза» ЖАҚ тәуелсіз кәсіпорны.

Қалада екі мемлекеттік колледж бар: «Рогачев мемлекеттік педагогикалық колледжі» және «Рогачев мемлекеттік құрылыс-технологиялық колледжі».

== Көрікті жерлері ==
Жергілікті сәулет өнерінің ескерткіштеріне бұрынғы земство кеңесінің ғимараты, теміржол вокзалы және бұрынғы дворян мектебі кіреді.
Рогачев атындағы Ұлттық Даңқ мұражайында 27 000-нан астам экспонат бар. Онда ең үлкен археологиялық коллекция бар. Нумизматика, белгішелер және көптеген сүлгілер, дастархандар және басқа да заттарды қамтитын этнографиялық коллекция, сондай-ақ графикалық өнер көрмеге қойылған.

Қаланың оңтүстік шетінде 20 ғасырдың басында салынған жартылай сақталған Антоний Падуя шіркеуін көруге болады. Қала орталығында 20 ғасырдың басына дейінгі ғимараттар сақталған. Днепр өзеніндегі қаланың жанында құмды жағажай бар. Қала мен оның айналасында археологтар жиі баратын көптеген ежелгі қоныстар орналасқан.

Қалада әлемдегі өте ерекше, консервіленген сүт ескерткіші бар. Ол 2013 жылы Рогачев сүт зауытының қарсысында зауыттың орнатылған. Ескерткіш — сүт банкасының металл және композиттік материалдардан жасалған үш метрлік көшірмесі.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9291-Rogachjov.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Рогачёвский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-18|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Рог.jpg|Консервіленген сүт ескерткіші
Рагачоў. Царква (01).jpg|Александр Невский шіркеуі
Рагачоўскія замалёўкі (08).jpg|Бұрынғы учелище ғимараты
Rahačoŭ, kamianica (3.07.2009).jpg|Көпес Беленький үйі
Rahačoŭ. Рагачоў (3.07.2009).jpg|Бұрынғы жер басқармасының ғимараты
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>gh2hort9t9mujp6ovr8ao386my81h43</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Көбелек хан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781470</id>
    <revision>
      <id>3606341</id>
      <timestamp>2026-05-18T16:33:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: Құблұқ, Құйлық (XIII–XIV ғғ.) — 1301 жылғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер[1]. Ол Темір-Бұқаның ұлы, ал Темір-Бұқа — Хулагудың (немесе Құтұқудың) ұлы, Орда (Орда Ежен) әулетінен шыққан.  Қоныша қайтыс болғаннан кейін, Қайду мен Дуваның көме...</comment>
      <origin>3606341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1923" sha1="11j19mc5ussxuek51oun917966zv3a3" xml:space="preserve">Құблұқ, Құйлық (XIII–XIV ғғ.) — 1301 жылғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер[1]. Ол Темір-Бұқаның ұлы, ал Темір-Бұқа — Хулагудың (немесе Құтұқудың) ұлы, Орда (Орда Ежен) әулетінен шыққан.

Қоныша қайтыс болғаннан кейін, Қайду мен Дуваның көмегімен ол заңды мұрагер Баяннан билікті тартып алды. Баян әкесінің иеліктерінің батыс шетіне, Жошы ұлысының шекарасына — онда Тоқта хан билік жүргізіп тұрған аймаққа қашуға мәжбүр болды. Тоқта Баянның таққа заңды құқығын мойындап, оған әкесінің ұлысында билік жүргізуге жарлық берді әрі Қайду мен Дувадан Құблұқты ұстап беруді талап етті.

Осыдан кейін Баян мен Құблұқ бірнеше рет соғысып, шайқастардың ешқайсысы айқын басымдық әкелмеді. Рашид әд-Диннің жазуынша: «Баян Құблұқпен және Қайду мен Дуваның әскерімен 18 рет шайқасты, соның алтауына өзі тікелей қатысты».

1302 жылы Құблұқ жеңіліске ұшырап, тақтан тайдырылды. Ақ Орданың ханы болып Баян отырды. Құблұқтың ұлы Құш-Темір Дуваның қолдауымен әкесінің ісін жалғастыруға тырысқанымен, сәтсіздікке ұшырады.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>11j19mc5ussxuek51oun917966zv3a3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606342</id>
      <parentid>3606341</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T16:36:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3606342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1930" sha1="kdk3v9m6htc5ak0ihfxr76ek8ymgbya" xml:space="preserve">'''Құблұқ, Құйлық''' (XIII–XIV ғғ.) — 1301 жылғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер[1]. Ол Темір-Бұқаның ұлы, ал Темір-Бұқа — Хулагудың (немесе Құтұқудың) ұлы, Орда (Орда Ежен) әулетінен шыққан.

Қоныша қайтыс болғаннан кейін, Қайду мен Дуваның көмегімен ол заңды мұрагер Баяннан билікті тартып алды. Баян әкесінің иеліктерінің батыс шетіне, Жошы ұлысының шекарасына — онда Тоқта хан билік жүргізіп тұрған аймаққа қашуға мәжбүр болды. Тоқта Баянның таққа заңды құқығын мойындап, оған әкесінің ұлысында билік жүргізуге жарлық берді әрі Қайду мен Дувадан Құблұқты ұстап беруді талап етті.

Осыдан кейін Баян мен Құблұқ бірнеше рет соғысып, шайқастардың ешқайсысы айқын басымдық әкелмеді. Рашид әд-Диннің жазуынша: «Баян Құблұқпен және Қайду мен Дуваның әскерімен 18 рет шайқасты, соның алтауына өзі тікелей қатысты».

1302 жылы Құблұқ жеңіліске ұшырап, тақтан тайдырылды. Ақ Орданың ханы болып Баян отырды. Құблұқтың ұлы Құш-Темір Дуваның қолдауымен әкесінің ісін жалғастыруға тырысқанымен, сәтсіздікке ұшырады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>kdk3v9m6htc5ak0ihfxr76ek8ymgbya</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606343</id>
      <parentid>3606342</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T16:37:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3606343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1965" sha1="pqqfcqk9yxki6lom3knqq7wyalxp8lh" xml:space="preserve">'''Құблұқ, Құйлық''' (XIII–XIV ғғ.) — 1301 жылғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол Темір-Бұқаның ұлы, ал Темір-Бұқа — Хулагудың (немесе Құтұқудың) ұлы, Орда (Орда Ежен) әулетінен шыққан.

Қоныша қайтыс болғаннан кейін, Қайду мен Дуваның көмегімен ол заңды мұрагер Баяннан билікті тартып алды. Баян әкесінің иеліктерінің батыс шетіне, Жошы ұлысының шекарасына — онда Тоқта хан билік жүргізіп тұрған аймаққа қашуға мәжбүр болды. Тоқта Баянның таққа заңды құқығын мойындап, оған әкесінің ұлысында билік жүргізуге жарлық берді әрі Қайду мен Дувадан Құблұқты ұстап беруді талап етті.

Осыдан кейін Баян мен Құблұқ бірнеше рет соғысып, шайқастардың ешқайсысы айқын басымдық әкелмеді. Рашид әд-Диннің жазуынша: «Баян Құблұқпен және Қайду мен Дуваның әскерімен 18 рет шайқасты, соның алтауына өзі тікелей қатысты».

1302 жылы Құблұқ жеңіліске ұшырап, тақтан тайдырылды. Ақ Орданың ханы болып Баян отырды. Құблұқтың ұлы Құш-Темір Дуваның қолдауымен әкесінің ісін жалғастыруға тырысқанымен, сәтсіздікке ұшырады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}</text>
      <sha1>pqqfcqk9yxki6lom3knqq7wyalxp8lh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606344</id>
      <parentid>3606343</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T16:37:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Жошы әулеті|Жошы әулеті]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3606344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2003" sha1="0jat0ag3vmt1tu2vknyqup78xgpoepi" xml:space="preserve">'''Құблұқ, Құйлық''' (XIII–XIV ғғ.) — 1301 жылғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол Темір-Бұқаның ұлы, ал Темір-Бұқа — Хулагудың (немесе Құтұқудың) ұлы, Орда (Орда Ежен) әулетінен шыққан.

Қоныша қайтыс болғаннан кейін, Қайду мен Дуваның көмегімен ол заңды мұрагер Баяннан билікті тартып алды. Баян әкесінің иеліктерінің батыс шетіне, Жошы ұлысының шекарасына — онда Тоқта хан билік жүргізіп тұрған аймаққа қашуға мәжбүр болды. Тоқта Баянның таққа заңды құқығын мойындап, оған әкесінің ұлысында билік жүргізуге жарлық берді әрі Қайду мен Дувадан Құблұқты ұстап беруді талап етті.

Осыдан кейін Баян мен Құблұқ бірнеше рет соғысып, шайқастардың ешқайсысы айқын басымдық әкелмеді. Рашид әд-Диннің жазуынша: «Баян Құблұқпен және Қайду мен Дуваның әскерімен 18 рет шайқасты, соның алтауына өзі тікелей қатысты».

1302 жылы Құблұқ жеңіліске ұшырап, тақтан тайдырылды. Ақ Орданың ханы болып Баян отырды. Құблұқтың ұлы Құш-Темір Дуваның қолдауымен әкесінің ісін жалғастыруға тырысқанымен, сәтсіздікке ұшырады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]</text>
      <sha1>0jat0ag3vmt1tu2vknyqup78xgpoepi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606345</id>
      <parentid>3606344</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T16:39:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Орда Ежен әулеті|Орда Ежен әулеті]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3606345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2049" sha1="6ie50pxv2m1q8x7rxb5rykgxu5h7u0c" xml:space="preserve">'''Құблұқ, Құйлық''' (XIII–XIV ғғ.) — 1301 жылғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол Темір-Бұқаның ұлы, ал Темір-Бұқа — Хулагудың (немесе Құтұқудың) ұлы, Орда (Орда Ежен) әулетінен шыққан.

Қоныша қайтыс болғаннан кейін, Қайду мен Дуваның көмегімен ол заңды мұрагер Баяннан билікті тартып алды. Баян әкесінің иеліктерінің батыс шетіне, Жошы ұлысының шекарасына — онда Тоқта хан билік жүргізіп тұрған аймаққа қашуға мәжбүр болды. Тоқта Баянның таққа заңды құқығын мойындап, оған әкесінің ұлысында билік жүргізуге жарлық берді әрі Қайду мен Дувадан Құблұқты ұстап беруді талап етті.

Осыдан кейін Баян мен Құблұқ бірнеше рет соғысып, шайқастардың ешқайсысы айқын басымдық әкелмеді. Рашид әд-Диннің жазуынша: «Баян Құблұқпен және Қайду мен Дуваның әскерімен 18 рет шайқасты, соның алтауына өзі тікелей қатысты».

1302 жылы Құблұқ жеңіліске ұшырап, тақтан тайдырылды. Ақ Орданың ханы болып Баян отырды. Құблұқтың ұлы Құш-Темір Дуваның қолдауымен әкесінің ісін жалғастыруға тырысқанымен, сәтсіздікке ұшырады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>6ie50pxv2m1q8x7rxb5rykgxu5h7u0c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606346</id>
      <parentid>3606345</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T16:40:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3606346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2053" sha1="en1uep74dyxuhi3njzygyxnnhsp9314" xml:space="preserve">'''Құблұқ, Құйлық''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол Темір-Бұқаның ұлы, ал Темір-Бұқа — Хулагудың (немесе Құтұқудың) ұлы, Орда (Орда Ежен) әулетінен шыққан.

Қоныша қайтыс болғаннан кейін, Қайду мен Дуваның көмегімен ол заңды мұрагер Баяннан билікті тартып алды. Баян әкесінің иеліктерінің батыс шетіне, Жошы ұлысының шекарасына — онда Тоқта хан билік жүргізіп тұрған аймаққа қашуға мәжбүр болды. Тоқта Баянның таққа заңды құқығын мойындап, оған әкесінің ұлысында билік жүргізуге жарлық берді әрі Қайду мен Дувадан Құблұқты ұстап беруді талап етті.

Осыдан кейін Баян мен Құблұқ бірнеше рет соғысып, шайқастардың ешқайсысы айқын басымдық әкелмеді. Рашид әд-Диннің жазуынша: «Баян Құблұқпен және Қайду мен Дуваның әскерімен 18 рет шайқасты, соның алтауына өзі тікелей қатысты».

1302 жылы Құблұқ жеңіліске ұшырап, тақтан тайдырылды. Ақ Орданың ханы болып Баян отырды. Құблұқтың ұлы Құш-Темір Дуваның қолдауымен әкесінің ісін жалғастыруға тырысқанымен, сәтсіздікке ұшырады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>en1uep74dyxuhi3njzygyxnnhsp9314</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606347</id>
      <parentid>3606346</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T16:40:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3606347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2057" sha1="ak42r1y83jhm5l09s72kxtw76qw5h38" xml:space="preserve">'''Құблұқ, Құйлық''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол Темір-Бұқаның ұлы, ал Темір-Бұқа — Хулагудың (немесе Құтұқудың) ұлы, Орда (Орда Ежен) әулетінен шыққан.

Қоныша қайтыс болғаннан кейін, Қайду мен Дуваның көмегімен ол заңды мұрагер Баяннан билікті тартып алды. Баян әкесінің иеліктерінің батыс шетіне, Жошы ұлысының шекарасына — онда [[Тоқта хан]] билік жүргізіп тұрған аймаққа қашуға мәжбүр болды. Тоқта Баянның таққа заңды құқығын мойындап, оған әкесінің ұлысында билік жүргізуге жарлық берді әрі Қайду мен Дувадан Құблұқты ұстап беруді талап етті.

Осыдан кейін Баян мен Құблұқ бірнеше рет соғысып, шайқастардың ешқайсысы айқын басымдық әкелмеді. Рашид әд-Диннің жазуынша: «Баян Құблұқпен және Қайду мен Дуваның әскерімен 18 рет шайқасты, соның алтауына өзі тікелей қатысты».

1302 жылы Құблұқ жеңіліске ұшырап, тақтан тайдырылды. Ақ Орданың ханы болып Баян отырды. Құблұқтың ұлы Құш-Темір Дуваның қолдауымен әкесінің ісін жалғастыруға тырысқанымен, сәтсіздікке ұшырады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>ak42r1y83jhm5l09s72kxtw76qw5h38</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606348</id>
      <parentid>3606347</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T16:40:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3606348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2068" sha1="cpo74xfv3926dxkmm14kvroy7fwlgvr" xml:space="preserve">'''Құблұқ, Құйлық''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол Темір-Бұқаның ұлы, ал Темір-Бұқа — Хулагудың (немесе Құтұқудың) ұлы, Орда ([[Орда Ежен хан]]) әулетінен шыққан.

Қоныша қайтыс болғаннан кейін, Қайду мен Дуваның көмегімен ол заңды мұрагер Баяннан билікті тартып алды. Баян әкесінің иеліктерінің батыс шетіне, Жошы ұлысының шекарасына — онда [[Тоқта хан]] билік жүргізіп тұрған аймаққа қашуға мәжбүр болды. Тоқта Баянның таққа заңды құқығын мойындап, оған әкесінің ұлысында билік жүргізуге жарлық берді әрі Қайду мен Дувадан Құблұқты ұстап беруді талап етті.

Осыдан кейін Баян мен Құблұқ бірнеше рет соғысып, шайқастардың ешқайсысы айқын басымдық әкелмеді. Рашид әд-Диннің жазуынша: «Баян Құблұқпен және Қайду мен Дуваның әскерімен 18 рет шайқасты, соның алтауына өзі тікелей қатысты».

1302 жылы Құблұқ жеңіліске ұшырап, тақтан тайдырылды. Ақ Орданың ханы болып Баян отырды. Құблұқтың ұлы Құш-Темір Дуваның қолдауымен әкесінің ісін жалғастыруға тырысқанымен, сәтсіздікке ұшырады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>cpo74xfv3926dxkmm14kvroy7fwlgvr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606349</id>
      <parentid>3606348</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T16:43:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Sagzhan [[Құблұқ]] бетін [[Көбелек хан]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3606348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2068" sha1="cpo74xfv3926dxkmm14kvroy7fwlgvr" xml:space="preserve">'''Құблұқ, Құйлық''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол Темір-Бұқаның ұлы, ал Темір-Бұқа — Хулагудың (немесе Құтұқудың) ұлы, Орда ([[Орда Ежен хан]]) әулетінен шыққан.

Қоныша қайтыс болғаннан кейін, Қайду мен Дуваның көмегімен ол заңды мұрагер Баяннан билікті тартып алды. Баян әкесінің иеліктерінің батыс шетіне, Жошы ұлысының шекарасына — онда [[Тоқта хан]] билік жүргізіп тұрған аймаққа қашуға мәжбүр болды. Тоқта Баянның таққа заңды құқығын мойындап, оған әкесінің ұлысында билік жүргізуге жарлық берді әрі Қайду мен Дувадан Құблұқты ұстап беруді талап етті.

Осыдан кейін Баян мен Құблұқ бірнеше рет соғысып, шайқастардың ешқайсысы айқын басымдық әкелмеді. Рашид әд-Диннің жазуынша: «Баян Құблұқпен және Қайду мен Дуваның әскерімен 18 рет шайқасты, соның алтауына өзі тікелей қатысты».

1302 жылы Құблұқ жеңіліске ұшырап, тақтан тайдырылды. Ақ Орданың ханы болып Баян отырды. Құблұқтың ұлы Құш-Темір Дуваның қолдауымен әкесінің ісін жалғастыруға тырысқанымен, сәтсіздікке ұшырады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>cpo74xfv3926dxkmm14kvroy7fwlgvr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606351</id>
      <parentid>3606349</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T16:43:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3606351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2063" sha1="gb7j4vw8c3c9mw7ytmpd37lkxa27ihc" xml:space="preserve">'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол Темір-Бұқаның ұлы, ал Темір-Бұқа — Хулагудың (немесе Құтұқудың) ұлы, Орда ([[Орда Ежен хан]]) әулетінен шыққан.

Қоныша қайтыс болғаннан кейін, Қайду мен Дуваның көмегімен ол заңды мұрагер Баяннан билікті тартып алды. Баян әкесінің иеліктерінің батыс шетіне, Жошы ұлысының шекарасына — онда [[Тоқта хан]] билік жүргізіп тұрған аймаққа қашуға мәжбүр болды. Тоқта Баянның таққа заңды құқығын мойындап, оған әкесінің ұлысында билік жүргізуге жарлық берді әрі Қайду мен Дувадан Құблұқты ұстап беруді талап етті.

Осыдан кейін Баян мен Құблұқ бірнеше рет соғысып, шайқастардың ешқайсысы айқын басымдық әкелмеді. Рашид әд-Диннің жазуынша: «Баян Құблұқпен және Қайду мен Дуваның әскерімен 18 рет шайқасты, соның алтауына өзі тікелей қатысты».

1302 жылы Құблұқ жеңіліске ұшырап, тақтан тайдырылды. Ақ Орданың ханы болып Баян отырды. Құблұқтың ұлы Құш-Темір Дуваның қолдауымен әкесінің ісін жалғастыруға тырысқанымен, сәтсіздікке ұшырады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>gb7j4vw8c3c9mw7ytmpd37lkxa27ihc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606352</id>
      <parentid>3606351</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T16:44:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3606352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2065" sha1="iy3xrh5300lly2ogxhq5q8xlfrp61jx" xml:space="preserve">'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол Темір-Бұқаның ұлы, ал Темір-Бұқа — Хулагудың (немесе Құтұқудың) ұлы, Орда ([[Орда Ежен хан]]) әулетінен шыққан.

Қоныша қайтыс болғаннан кейін, Қайду мен Дуваның көмегімен ол заңды мұрагер Баяннан билікті тартып алды. Баян әкесінің иеліктерінің батыс шетіне, Жошы ұлысының шекарасына — онда [[Тоқта хан]] билік жүргізіп тұрған аймаққа қашуға мәжбүр болды. Тоқта Баянның таққа заңды құқығын мойындап, оған әкесінің ұлысында билік жүргізуге жарлық берді әрі Қайду мен Дувадан Құблұқты ұстап беруді талап етті.

Осыдан кейін Баян мен Құблұқ бірнеше рет соғысып, шайқастардың ешқайсысы айқын басымдық әкелмеді. Рашид әд-Диннің жазуынша: «Баян Көбелекпен және Қайду мен Дуваның әскерімен 18 рет шайқасты, соның алтауына өзі тікелей қатысты».

1302 жылы Құблұқ жеңіліске ұшырап, тақтан тайдырылды. Ақ Орданың ханы болып Баян отырды. Құблұқтың ұлы Құш-Темір Дуваның қолдауымен әкесінің ісін жалғастыруға тырысқанымен, сәтсіздікке ұшырады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>iy3xrh5300lly2ogxhq5q8xlfrp61jx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606353</id>
      <parentid>3606352</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T16:44:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3606353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2067" sha1="nmzzfpxyzadp9m8o4q5rswb7c3z0osq" xml:space="preserve">'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол Темір-Бұқаның ұлы, ал Темір-Бұқа — Хулагудың (немесе Құтұқудың) ұлы, Орда ([[Орда Ежен хан]]) әулетінен шыққан.

Қоныша қайтыс болғаннан кейін, Қайду мен Дуваның көмегімен ол заңды мұрагер Баяннан билікті тартып алды. Баян әкесінің иеліктерінің батыс шетіне, Жошы ұлысының шекарасына — онда [[Тоқта хан]] билік жүргізіп тұрған аймаққа қашуға мәжбүр болды. Тоқта Баянның таққа заңды құқығын мойындап, оған әкесінің ұлысында билік жүргізуге жарлық берді әрі Қайду мен Дувадан Құблұқты ұстап беруді талап етті.

Осыдан кейін Баян мен Көбелек бірнеше рет соғысып, шайқастардың ешқайсысы айқын басымдық әкелмеді. Рашид әд-Диннің жазуынша: «Баян Көбелекпен және Қайду мен Дуваның әскерімен 18 рет шайқасты, соның алтауына өзі тікелей қатысты».

1302 жылы Құблұқ жеңіліске ұшырап, тақтан тайдырылды. Ақ Орданың ханы болып Баян отырды. Құблұқтың ұлы Құш-Темір Дуваның қолдауымен әкесінің ісін жалғастыруға тырысқанымен, сәтсіздікке ұшырады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>nmzzfpxyzadp9m8o4q5rswb7c3z0osq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606354</id>
      <parentid>3606353</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T16:45:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3606354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13548" sha1="7d98conpkmwhdpry0oit5ehjv4kgwtw" xml:space="preserve">'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол Темір-Бұқаның ұлы, ал Темір-Бұқа — Хулагудың (немесе Құтұқудың) ұлы, Орда ([[Орда Ежен хан]]) әулетінен шыққан.

Қоныша қайтыс болғаннан кейін, Қайду мен Дуваның көмегімен ол заңды мұрагер Баяннан билікті тартып алды. Баян әкесінің иеліктерінің батыс шетіне, Жошы ұлысының шекарасына — онда [[Тоқта хан]] билік жүргізіп тұрған аймаққа қашуға мәжбүр болды. Тоқта Баянның таққа заңды құқығын мойындап, оған әкесінің ұлысында билік жүргізуге жарлық берді әрі Қайду мен Дувадан Құблұқты ұстап беруді талап етті.

Осыдан кейін Баян мен Көбелек бірнеше рет соғысып, шайқастардың ешқайсысы айқын басымдық әкелмеді. Рашид әд-Диннің жазуынша: «Баян Көбелекпен және Қайду мен Дуваның әскерімен 18 рет шайқасты, соның алтауына өзі тікелей қатысты».

1302 жылы Құблұқ жеңіліске ұшырап, тақтан тайдырылды. Ақ Орданың ханы болып Баян отырды. Құблұқтың ұлы Құш-Темір Дуваның қолдауымен әкесінің ісін жалғастыруға тырысқанымен, сәтсіздікке ұшырады.
== Көбелек ==
Көбелег ( моңғолша : Köbeleg , туған және қайтыс болған күндері белгісіз) Шыңғыс ханның ұлы Жошының ұрпағы болған. «Жами әт-Тарих» сияқты парсы тарихи дереккөздерінде ол كوبلك (kūbalak) деп жазылған , бірақ кейбір кітаптарда ол сонымен қатар كویلك (kūyilk) деп те жазылған .

Ол Орта Азияны билеген Қайдудың қолдауымен Орда ұлысының сол кездегі көсемі Баянға қарсы көтеріліс жасағанымен танымал .

шолу
«Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөліміне сәйкес, Купелек Жошының үлкен ұлы Орданың немересі Темір Боқаның ұлы болған . [ 1 ] «Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөлімінде Купелектің «Бұрын әкем (Темір Боқа) ұлысты басқарған» деген сөзінен үзінді келтірілген, бұл Темір Боқаның бір кездері Орда ұлысының басшысы болғанын көрсетеді. Дегенмен, қандай да бір себептермен басшы лауазымы Купелекке берілмеді, ал Конич оның орнына келді . [ 2 ] Конич басшы лауазымын 30 жылдан астам уақыт бойы атқарды және айтарлықтай билікке ие болды, соның ішінде 1280 жылы Тода Мөңкені қолдау үшін оңшыл көсем Ноғаймен ынтымақтастық жасады . Конич қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Баян Орда ұлысының басшысы лауазымын мұра етті, бірақ Купелек өзін заңды мұрагер деп санайтын сияқты және Баянға қарсы көтеріліс жасады . [ 3 ]

Купелек көтерілісі
Баянның Орда ұлысының басшысы қызметіне кіріскен нақты уақыты белгісіз, бірақ ол шамамен 1295-1296 жылдар шамасында, яғни Хубилай қайтыс болып, Темір оның орнына таққа отырған уақытпен бірдей деп есептеледі . [ 1 ] 1296 жылы Қайду ұлысына жататын үш князьдік - Дурдака , Джобкул және Бука ұлысы - Ұлы Юань ұлысына қашып кеткен ірі оқиға болды, ал батыс Моңғол үстіртіндегі соғыс толқыны Ұлы Юань ұлысының пайдасына өзгерді. [ 4 ] Осыдан қауіп төнгенін сезінген Қайду кең көлемді қарсы шабуыл жоспарлады, және назар аударған нәрселердің бірі - Көпелектің болуы болды . ]5[ . [ 2 ]

Қайдудың Орда Урусқа қатысты саясаты «Жами әт-Тарихте» екі жерде айтылады.

Жошы хан шежіресі: Бұған дейін (шамамен 1303.1-2 жж. Баянның Газанға келген елшісі), (Орда ұлысы мен Ұлы Юань ұлысы) бір-біріне көршілес болды. Осыған дейінгі жылдары Қайду олардың (Баян мен Жошы әулетінің басшысы Тоқтаның әскері) ханмен (= Темір императорымен) бірігуінен қорқып, Янгичал есімді екінші ұлын және Шах есімді тағы бір ұлын, Мөңке ханның ұлы Ширигидің ұлы Төле Темірді және Арық Бөкенің ұлы Мерік Темірді әскерлерімен бірге Баян провинцияларының шекарасына жіберіп, шекараларды оларға сеніп тапсырды. Яғни, олар хан әскері мен Баян әскері арасындағы кедергі болып, олардың күш біріктіруіне кедергі келтіретін.


Өгедей қаған: Орда әулетінен шыққан Конич ұлы Баянның шекара әскери бекеттері үлкен әскермен бірге оның (Янгичардың) бақылауында. Яғни, олар бір-біріне жау, себебі Баян Қағанмен (Ұлы Темір) және ислам билеушісімен (Ғазан) дос. Ал оның (Баянның) немере ағасы Купелек Қайду мен Дуаның ұлдарына қарай бет бұрады. Олар оны қолдайды, сондықтан Баян Қаған әскерлеріне ислам билеушісімен қосылып, олардың кәсіпорны үшін шығынға ұшырамайды.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих* [ 6 ] 
Жоғарыдағы сипаттамадан көрініп тұрғандай, Кайдудың Купелек көтерілісін қолдауы «Баянның Юань ұлысымен/Хулагу ұлысымен одақтасуына және Кайдудың операцияларына шығын келтіруіне жол бермеуге» бағытталған саясаттың бөлігі болды және Янгичар мен басқаларды жіберумен үйлестірілді . [ 7 ]

Купелек көтерілісінен кейін Баян алдымен Жошы әулетінің басшысы Тоқта ханнан көмек сұрады , бірақ Тоқта хан батыстағы ноғайлармен қақтығысып жатқандықтан күш жібере алмады . [ 8 ] Оның орнына ол Қайдудан Купелекті тапсыруды және Баянның Орда ұлысына билігін мойындауды талап етті, бірақ әскери қолдаусыз бұл талапқа ешқандай назар аударылмады . [ 9 ] Сонымен қатар, Баян Юань ұлысының Олжейту ханынан (Чэнцзун Темір) әскери ынтымақтастық сұрады, бірақ императрица Кокозиннің бұл ерте деген кеңесіне байланысты Баян ешқандай күш ала алмады. [ 10 ] Нәтижесінде Баян Купелекпен жалғыз шайқасуға мәжбүр болды, ал «Джами әл-Темз» кітабына сәйкес: «Бүгінгі күнге дейін Баян Купелек Қайду Дуаның әскеріне қарсы 18 шайқас жүргізді, ал өзі сол шайқастардың 6-сында шайқас алаңында болды » . [ 9 ]

«Купелек көтерілісіндегі» шайқастарды егжей-тегжейлі сипаттайтын жазбалар болмаса да, шамамен сол уақытта ( 1297 ж .) Ұлы Юань ұлысына жататын Чонг -ул Ювас сияқты қолбасшылар Ибир-Сібір аймағында ( қазіргі Батыс Сібір жазығы, Обь өзенінің бассейні) ( Ибир-Сібір шайқасы ) Кайду әскеріне қарсы шайқасқан және бұл шайқастар «Купелек көтерілісімен» байланысты болған деп есептеледі. 1300 жылдары жинақталған тарихи еңбек «Жами әл-Тарих» жинақталған кездегі Орда ұлысындағы жағдайды былай сипаттайды [ 9 ] .

Купелек Баянға қарсы көтеріліс жасаған және оған көмекке келген Қайду мен Дуадан келген күшпен бірге Баянның кейбір провинциялары мен ұлыстарын басып алды. Дегенмен, Баян әлі де Орда ұлысының көп бөлігін басқарып отырды. Оның әскері осы бірінен соң бірі шайқастардан шаршады, кейбір атты әскерлер мен кейбір жаяу әскерлер. Бірақ олар әлі де жауға қарсы табанды күрес жүргізіп жатты.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих* [ 11 ] 
Бұл мәліметтен көрініп тұрғандай, Купелек Кайдудың көмегімен Орда ұлысының кейбір аумақтары мен тұрғындарын бақылауға алғанымен, Баянның билігін бұза алмады, сондықтан жағдай тығырыққа тірелді.

Сонымен қатар, Ұлы Юань ұлысы соғысқа дайындық жүргізді, соның ішінде Кайду әскерлеріне қарсы Кайшанды қолбасшы етіп тағайындады, ақырында, Да Дэ билігінің 5-ші жылында ( 1301 ), Баян күш сұрағаннан кейін үш жылдан кейін, Кайду әскері мен Ұлы Юань ұлысы әскері арасында ірі шайқас болды ( Текелік шайқасы ) [ 12 ] . Бұл шайқаста Кайду Ұлы Юань ұлысы әскерін бұзып өте алмады және оның орнына жараланып, көп ұзамай қайтыс болды. Кайду кеткеннен кейін, Кайду ұлысы бірлігін жоғалтты және Да Дэ билігінің 10-шы жылында ( 1306 ) ( Ертіс өзені шайқасы ) ішкі қақтығыстар салдарынан қирады [ 13 ] .

Қайдудың өлімі Купелек үшін қолайсыз жағдай тудырған болуы керек, бірақ бұл «Жами әт-Тарих» жинақталғаннан кейін орын алғандықтан, оның әрекеттері туралы егжей-тегжейлі жазбалар жоқ . [9] Дегенмен, Мамлүк әулетінің Айни жазбаларында үзінділер бар , онда Баян Тоқта ханның көмегімен 709 хижра жылы (1309-1310 ) Купелекті талқандады, ал Купелек көп ұзамай қайтыс болды. [ 14 ] Айни жазбаларына сәйкес, Баянның ұлы Кушай «Кайдуға көтеріліске қосылды», бірақ Кайдудың өзі осы кезде қайтыс болған, сондықтан Купелектің әрекеттері қателесіп екі бөлек оқиға ретінде тіркелген болуы мүмкін . ]15[ . [ 16 ]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>7d98conpkmwhdpry0oit5ehjv4kgwtw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606355</id>
      <parentid>3606354</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T16:48:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3606355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12048" sha1="g0582bh00dscks721w33d5404gzkjo5" xml:space="preserve">'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол Темір-Бұқаның ұлы, ал Темір-Бұқа — Хулагудың (немесе Құтұқудың) ұлы, Орда ([[Орда Ежен хан]]) әулетінен шыққан.

== Көбелек ==
Көбелег ( моңғолша : Köbeleg , туған және қайтыс болған күндері белгісіз) Шыңғыс ханның ұлы Жошының ұрпағы болған. «Жами әт-Тарих» сияқты парсы тарихи дереккөздерінде ол كوبلك (kūbalak) деп жазылған , бірақ кейбір кітаптарда ол сонымен қатар كویلك (kūyilk) деп те жазылған .

Ол Орта Азияны билеген Қайдудың қолдауымен Орда ұлысының сол кездегі көсемі Баянға қарсы көтеріліс жасағанымен танымал .

шолу
«Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөліміне сәйкес, Купелек Жошының үлкен ұлы Орданың немересі Темір Боқаның ұлы болған . [ 1 ] «Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөлімінде Купелектің «Бұрын әкем (Темір Боқа) ұлысты басқарған» деген сөзінен үзінді келтірілген, бұл Темір Боқаның бір кездері Орда ұлысының басшысы болғанын көрсетеді. Дегенмен, қандай да бір себептермен басшы лауазымы Купелекке берілмеді, ал Конич оның орнына келді . [ 2 ] Конич басшы лауазымын 30 жылдан астам уақыт бойы атқарды және айтарлықтай билікке ие болды, соның ішінде 1280 жылы Тода Мөңкені қолдау үшін оңшыл көсем Ноғаймен ынтымақтастық жасады . Конич қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Баян Орда ұлысының басшысы лауазымын мұра етті, бірақ Купелек өзін заңды мұрагер деп санайтын сияқты және Баянға қарсы көтеріліс жасады . [ 3 ]

Купелек көтерілісі
Баянның Орда ұлысының басшысы қызметіне кіріскен нақты уақыты белгісіз, бірақ ол шамамен 1295-1296 жылдар шамасында, яғни Хубилай қайтыс болып, Темір оның орнына таққа отырған уақытпен бірдей деп есептеледі . [ 1 ] 1296 жылы Қайду ұлысына жататын үш князьдік - Дурдака , Джобкул және Бука ұлысы - Ұлы Юань ұлысына қашып кеткен ірі оқиға болды, ал батыс Моңғол үстіртіндегі соғыс толқыны Ұлы Юань ұлысының пайдасына өзгерді. [ 4 ] Осыдан қауіп төнгенін сезінген Қайду кең көлемді қарсы шабуыл жоспарлады, және назар аударған нәрселердің бірі - Көпелектің болуы болды . ]5[ . [ 2 ]

Қайдудың Орда Урусқа қатысты саясаты «Жами әт-Тарихте» екі жерде айтылады.

Жошы хан шежіресі: Бұған дейін (шамамен 1303.1-2 жж. Баянның Газанға келген елшісі), (Орда ұлысы мен Ұлы Юань ұлысы) бір-біріне көршілес болды. Осыған дейінгі жылдары Қайду олардың (Баян мен Жошы әулетінің басшысы Тоқтаның әскері) ханмен (= Темір императорымен) бірігуінен қорқып, Янгичал есімді екінші ұлын және Шах есімді тағы бір ұлын, Мөңке ханның ұлы Ширигидің ұлы Төле Темірді және Арық Бөкенің ұлы Мерік Темірді әскерлерімен бірге Баян провинцияларының шекарасына жіберіп, шекараларды оларға сеніп тапсырды. Яғни, олар хан әскері мен Баян әскері арасындағы кедергі болып, олардың күш біріктіруіне кедергі келтіретін.


Өгедей қаған: Орда әулетінен шыққан Конич ұлы Баянның шекара әскери бекеттері үлкен әскермен бірге оның (Янгичардың) бақылауында. Яғни, олар бір-біріне жау, себебі Баян Қағанмен (Ұлы Темір) және ислам билеушісімен (Ғазан) дос. Ал оның (Баянның) немере ағасы Купелек Қайду мен Дуаның ұлдарына қарай бет бұрады. Олар оны қолдайды, сондықтан Баян Қаған әскерлеріне ислам билеушісімен қосылып, олардың кәсіпорны үшін шығынға ұшырамайды.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих* [ 6 ] 
Жоғарыдағы сипаттамадан көрініп тұрғандай, Кайдудың Купелек көтерілісін қолдауы «Баянның Юань ұлысымен/Хулагу ұлысымен одақтасуына және Кайдудың операцияларына шығын келтіруіне жол бермеуге» бағытталған саясаттың бөлігі болды және Янгичар мен басқаларды жіберумен үйлестірілді . [ 7 ]

Купелек көтерілісінен кейін Баян алдымен Жошы әулетінің басшысы Тоқта ханнан көмек сұрады , бірақ Тоқта хан батыстағы ноғайлармен қақтығысып жатқандықтан күш жібере алмады . [ 8 ] Оның орнына ол Қайдудан Купелекті тапсыруды және Баянның Орда ұлысына билігін мойындауды талап етті, бірақ әскери қолдаусыз бұл талапқа ешқандай назар аударылмады . [ 9 ] Сонымен қатар, Баян Юань ұлысының Олжейту ханынан (Чэнцзун Темір) әскери ынтымақтастық сұрады, бірақ императрица Кокозиннің бұл ерте деген кеңесіне байланысты Баян ешқандай күш ала алмады. [ 10 ] Нәтижесінде Баян Купелекпен жалғыз шайқасуға мәжбүр болды, ал «Джами әл-Темз» кітабына сәйкес: «Бүгінгі күнге дейін Баян Купелек Қайду Дуаның әскеріне қарсы 18 шайқас жүргізді, ал өзі сол шайқастардың 6-сында шайқас алаңында болды » . [ 9 ]

«Купелек көтерілісіндегі» шайқастарды егжей-тегжейлі сипаттайтын жазбалар болмаса да, шамамен сол уақытта ( 1297 ж .) Ұлы Юань ұлысына жататын Чонг -ул Ювас сияқты қолбасшылар Ибир-Сібір аймағында ( қазіргі Батыс Сібір жазығы, Обь өзенінің бассейні) ( Ибир-Сібір шайқасы ) Кайду әскеріне қарсы шайқасқан және бұл шайқастар «Купелек көтерілісімен» байланысты болған деп есептеледі. 1300 жылдары жинақталған тарихи еңбек «Жами әл-Тарих» жинақталған кездегі Орда ұлысындағы жағдайды былай сипаттайды [ 9 ] .

Купелек Баянға қарсы көтеріліс жасаған және оған көмекке келген Қайду мен Дуадан келген күшпен бірге Баянның кейбір провинциялары мен ұлыстарын басып алды. Дегенмен, Баян әлі де Орда ұлысының көп бөлігін басқарып отырды. Оның әскері осы бірінен соң бірі шайқастардан шаршады, кейбір атты әскерлер мен кейбір жаяу әскерлер. Бірақ олар әлі де жауға қарсы табанды күрес жүргізіп жатты.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих* [ 11 ] 
Бұл мәліметтен көрініп тұрғандай, Купелек Кайдудың көмегімен Орда ұлысының кейбір аумақтары мен тұрғындарын бақылауға алғанымен, Баянның билігін бұза алмады, сондықтан жағдай тығырыққа тірелді.

Сонымен қатар, Ұлы Юань ұлысы соғысқа дайындық жүргізді, соның ішінде Кайду әскерлеріне қарсы Кайшанды қолбасшы етіп тағайындады, ақырында, Да Дэ билігінің 5-ші жылында ( 1301 ), Баян күш сұрағаннан кейін үш жылдан кейін, Кайду әскері мен Ұлы Юань ұлысы әскері арасында ірі шайқас болды ( Текелік шайқасы ) [ 12 ] . Бұл шайқаста Кайду Ұлы Юань ұлысы әскерін бұзып өте алмады және оның орнына жараланып, көп ұзамай қайтыс болды. Кайду кеткеннен кейін, Кайду ұлысы бірлігін жоғалтты және Да Дэ билігінің 10-шы жылында ( 1306 ) ( Ертіс өзені шайқасы ) ішкі қақтығыстар салдарынан қирады [ 13 ] .

Қайдудың өлімі Купелек үшін қолайсыз жағдай тудырған болуы керек, бірақ бұл «Жами әт-Тарих» жинақталғаннан кейін орын алғандықтан, оның әрекеттері туралы егжей-тегжейлі жазбалар жоқ . [9] Дегенмен, Мамлүк әулетінің Айни жазбаларында үзінділер бар , онда Баян Тоқта ханның көмегімен 709 хижра жылы (1309-1310 ) Купелекті талқандады, ал Купелек көп ұзамай қайтыс болды. [ 14 ] Айни жазбаларына сәйкес, Баянның ұлы Кушай «Кайдуға көтеріліске қосылды», бірақ Кайдудың өзі осы кезде қайтыс болған, сондықтан Купелектің әрекеттері қателесіп екі бөлек оқиға ретінде тіркелген болуы мүмкін . ]15[ . [ 16 ]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>g0582bh00dscks721w33d5404gzkjo5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606356</id>
      <parentid>3606355</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T16:48:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көбелек */</comment>
      <origin>3606356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12027" sha1="recevhzjje9d2xmigxdjbbvelep3ov5" xml:space="preserve">'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол Темір-Бұқаның ұлы, ал Темір-Бұқа — Хулагудың (немесе Құтұқудың) ұлы, Орда ([[Орда Ежен хан]]) әулетінен шыққан.

Көбелег ( моңғолша : Köbeleg , туған және қайтыс болған күндері белгісіз) Шыңғыс ханның ұлы Жошының ұрпағы болған. «Жами әт-Тарих» сияқты парсы тарихи дереккөздерінде ол كوبلك (kūbalak) деп жазылған , бірақ кейбір кітаптарда ол сонымен қатар كویلك (kūyilk) деп те жазылған .

Ол Орта Азияны билеген Қайдудың қолдауымен Орда ұлысының сол кездегі көсемі Баянға қарсы көтеріліс жасағанымен танымал .

шолу
«Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөліміне сәйкес, Купелек Жошының үлкен ұлы Орданың немересі Темір Боқаның ұлы болған . [ 1 ] «Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөлімінде Купелектің «Бұрын әкем (Темір Боқа) ұлысты басқарған» деген сөзінен үзінді келтірілген, бұл Темір Боқаның бір кездері Орда ұлысының басшысы болғанын көрсетеді. Дегенмен, қандай да бір себептермен басшы лауазымы Купелекке берілмеді, ал Конич оның орнына келді . [ 2 ] Конич басшы лауазымын 30 жылдан астам уақыт бойы атқарды және айтарлықтай билікке ие болды, соның ішінде 1280 жылы Тода Мөңкені қолдау үшін оңшыл көсем Ноғаймен ынтымақтастық жасады . Конич қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Баян Орда ұлысының басшысы лауазымын мұра етті, бірақ Купелек өзін заңды мұрагер деп санайтын сияқты және Баянға қарсы көтеріліс жасады . [ 3 ]

Купелек көтерілісі
Баянның Орда ұлысының басшысы қызметіне кіріскен нақты уақыты белгісіз, бірақ ол шамамен 1295-1296 жылдар шамасында, яғни Хубилай қайтыс болып, Темір оның орнына таққа отырған уақытпен бірдей деп есептеледі . [ 1 ] 1296 жылы Қайду ұлысына жататын үш князьдік - Дурдака , Джобкул және Бука ұлысы - Ұлы Юань ұлысына қашып кеткен ірі оқиға болды, ал батыс Моңғол үстіртіндегі соғыс толқыны Ұлы Юань ұлысының пайдасына өзгерді. [ 4 ] Осыдан қауіп төнгенін сезінген Қайду кең көлемді қарсы шабуыл жоспарлады, және назар аударған нәрселердің бірі - Көпелектің болуы болды . ]5[ . [ 2 ]

Қайдудың Орда Урусқа қатысты саясаты «Жами әт-Тарихте» екі жерде айтылады.

Жошы хан шежіресі: Бұған дейін (шамамен 1303.1-2 жж. Баянның Газанға келген елшісі), (Орда ұлысы мен Ұлы Юань ұлысы) бір-біріне көршілес болды. Осыған дейінгі жылдары Қайду олардың (Баян мен Жошы әулетінің басшысы Тоқтаның әскері) ханмен (= Темір императорымен) бірігуінен қорқып, Янгичал есімді екінші ұлын және Шах есімді тағы бір ұлын, Мөңке ханның ұлы Ширигидің ұлы Төле Темірді және Арық Бөкенің ұлы Мерік Темірді әскерлерімен бірге Баян провинцияларының шекарасына жіберіп, шекараларды оларға сеніп тапсырды. Яғни, олар хан әскері мен Баян әскері арасындағы кедергі болып, олардың күш біріктіруіне кедергі келтіретін.


Өгедей қаған: Орда әулетінен шыққан Конич ұлы Баянның шекара әскери бекеттері үлкен әскермен бірге оның (Янгичардың) бақылауында. Яғни, олар бір-біріне жау, себебі Баян Қағанмен (Ұлы Темір) және ислам билеушісімен (Ғазан) дос. Ал оның (Баянның) немере ағасы Купелек Қайду мен Дуаның ұлдарына қарай бет бұрады. Олар оны қолдайды, сондықтан Баян Қаған әскерлеріне ислам билеушісімен қосылып, олардың кәсіпорны үшін шығынға ұшырамайды.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих* [ 6 ] 
Жоғарыдағы сипаттамадан көрініп тұрғандай, Кайдудың Купелек көтерілісін қолдауы «Баянның Юань ұлысымен/Хулагу ұлысымен одақтасуына және Кайдудың операцияларына шығын келтіруіне жол бермеуге» бағытталған саясаттың бөлігі болды және Янгичар мен басқаларды жіберумен үйлестірілді . [ 7 ]

Купелек көтерілісінен кейін Баян алдымен Жошы әулетінің басшысы Тоқта ханнан көмек сұрады , бірақ Тоқта хан батыстағы ноғайлармен қақтығысып жатқандықтан күш жібере алмады . [ 8 ] Оның орнына ол Қайдудан Купелекті тапсыруды және Баянның Орда ұлысына билігін мойындауды талап етті, бірақ әскери қолдаусыз бұл талапқа ешқандай назар аударылмады . [ 9 ] Сонымен қатар, Баян Юань ұлысының Олжейту ханынан (Чэнцзун Темір) әскери ынтымақтастық сұрады, бірақ императрица Кокозиннің бұл ерте деген кеңесіне байланысты Баян ешқандай күш ала алмады. [ 10 ] Нәтижесінде Баян Купелекпен жалғыз шайқасуға мәжбүр болды, ал «Джами әл-Темз» кітабына сәйкес: «Бүгінгі күнге дейін Баян Купелек Қайду Дуаның әскеріне қарсы 18 шайқас жүргізді, ал өзі сол шайқастардың 6-сында шайқас алаңында болды » . [ 9 ]

«Купелек көтерілісіндегі» шайқастарды егжей-тегжейлі сипаттайтын жазбалар болмаса да, шамамен сол уақытта ( 1297 ж .) Ұлы Юань ұлысына жататын Чонг -ул Ювас сияқты қолбасшылар Ибир-Сібір аймағында ( қазіргі Батыс Сібір жазығы, Обь өзенінің бассейні) ( Ибир-Сібір шайқасы ) Кайду әскеріне қарсы шайқасқан және бұл шайқастар «Купелек көтерілісімен» байланысты болған деп есептеледі. 1300 жылдары жинақталған тарихи еңбек «Жами әл-Тарих» жинақталған кездегі Орда ұлысындағы жағдайды былай сипаттайды [ 9 ] .

Купелек Баянға қарсы көтеріліс жасаған және оған көмекке келген Қайду мен Дуадан келген күшпен бірге Баянның кейбір провинциялары мен ұлыстарын басып алды. Дегенмен, Баян әлі де Орда ұлысының көп бөлігін басқарып отырды. Оның әскері осы бірінен соң бірі шайқастардан шаршады, кейбір атты әскерлер мен кейбір жаяу әскерлер. Бірақ олар әлі де жауға қарсы табанды күрес жүргізіп жатты.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих* [ 11 ] 
Бұл мәліметтен көрініп тұрғандай, Купелек Кайдудың көмегімен Орда ұлысының кейбір аумақтары мен тұрғындарын бақылауға алғанымен, Баянның билігін бұза алмады, сондықтан жағдай тығырыққа тірелді.

Сонымен қатар, Ұлы Юань ұлысы соғысқа дайындық жүргізді, соның ішінде Кайду әскерлеріне қарсы Кайшанды қолбасшы етіп тағайындады, ақырында, Да Дэ билігінің 5-ші жылында ( 1301 ), Баян күш сұрағаннан кейін үш жылдан кейін, Кайду әскері мен Ұлы Юань ұлысы әскері арасында ірі шайқас болды ( Текелік шайқасы ) [ 12 ] . Бұл шайқаста Кайду Ұлы Юань ұлысы әскерін бұзып өте алмады және оның орнына жараланып, көп ұзамай қайтыс болды. Кайду кеткеннен кейін, Кайду ұлысы бірлігін жоғалтты және Да Дэ билігінің 10-шы жылында ( 1306 ) ( Ертіс өзені шайқасы ) ішкі қақтығыстар салдарынан қирады [ 13 ] .

Қайдудың өлімі Купелек үшін қолайсыз жағдай тудырған болуы керек, бірақ бұл «Жами әт-Тарих» жинақталғаннан кейін орын алғандықтан, оның әрекеттері туралы егжей-тегжейлі жазбалар жоқ . [9] Дегенмен, Мамлүк әулетінің Айни жазбаларында үзінділер бар , онда Баян Тоқта ханның көмегімен 709 хижра жылы (1309-1310 ) Купелекті талқандады, ал Купелек көп ұзамай қайтыс болды. [ 14 ] Айни жазбаларына сәйкес, Баянның ұлы Кушай «Кайдуға көтеріліске қосылды», бірақ Кайдудың өзі осы кезде қайтыс болған, сондықтан Купелектің әрекеттері қателесіп екі бөлек оқиға ретінде тіркелген болуы мүмкін . ]15[ . [ 16 ]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>recevhzjje9d2xmigxdjbbvelep3ov5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606358</id>
      <parentid>3606356</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T16:49:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3606358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11703" sha1="lpbhdelds1dfc0f8hhxsoyu22rzyoyf" xml:space="preserve">'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол Шыңғыс ханның ұлы Жошының ұрпағы болған. «Жами әт-Тарих» сияқты парсы тарихи дереккөздерінде ол كوبلك (kūbalak) деп жазылған , бірақ кейбір кітаптарда ол сонымен қатар كویلك (kūyilk) деп те жазылған .

Ол Орта Азияны билеген Қайдудың қолдауымен Орда ұлысының сол кездегі көсемі Баянға қарсы көтеріліс жасағанымен танымал .

шолу
«Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөліміне сәйкес, Купелек Жошының үлкен ұлы Орданың немересі Темір Боқаның ұлы болған . [ 1 ] «Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөлімінде Купелектің «Бұрын әкем (Темір Боқа) ұлысты басқарған» деген сөзінен үзінді келтірілген, бұл Темір Боқаның бір кездері Орда ұлысының басшысы болғанын көрсетеді. Дегенмен, қандай да бір себептермен басшы лауазымы Купелекке берілмеді, ал Конич оның орнына келді . [ 2 ] Конич басшы лауазымын 30 жылдан астам уақыт бойы атқарды және айтарлықтай билікке ие болды, соның ішінде 1280 жылы Тода Мөңкені қолдау үшін оңшыл көсем Ноғаймен ынтымақтастық жасады . Конич қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Баян Орда ұлысының басшысы лауазымын мұра етті, бірақ Купелек өзін заңды мұрагер деп санайтын сияқты және Баянға қарсы көтеріліс жасады . [ 3 ]

Купелек көтерілісі
Баянның Орда ұлысының басшысы қызметіне кіріскен нақты уақыты белгісіз, бірақ ол шамамен 1295-1296 жылдар шамасында, яғни Хубилай қайтыс болып, Темір оның орнына таққа отырған уақытпен бірдей деп есептеледі . [ 1 ] 1296 жылы Қайду ұлысына жататын үш князьдік - Дурдака , Джобкул және Бука ұлысы - Ұлы Юань ұлысына қашып кеткен ірі оқиға болды, ал батыс Моңғол үстіртіндегі соғыс толқыны Ұлы Юань ұлысының пайдасына өзгерді. [ 4 ] Осыдан қауіп төнгенін сезінген Қайду кең көлемді қарсы шабуыл жоспарлады, және назар аударған нәрселердің бірі - Көпелектің болуы болды . ]5[ . [ 2 ]

Қайдудың Орда Урусқа қатысты саясаты «Жами әт-Тарихте» екі жерде айтылады.

Жошы хан шежіресі: Бұған дейін (шамамен 1303.1-2 жж. Баянның Газанға келген елшісі), (Орда ұлысы мен Ұлы Юань ұлысы) бір-біріне көршілес болды. Осыған дейінгі жылдары Қайду олардың (Баян мен Жошы әулетінің басшысы Тоқтаның әскері) ханмен (= Темір императорымен) бірігуінен қорқып, Янгичал есімді екінші ұлын және Шах есімді тағы бір ұлын, Мөңке ханның ұлы Ширигидің ұлы Төле Темірді және Арық Бөкенің ұлы Мерік Темірді әскерлерімен бірге Баян провинцияларының шекарасына жіберіп, шекараларды оларға сеніп тапсырды. Яғни, олар хан әскері мен Баян әскері арасындағы кедергі болып, олардың күш біріктіруіне кедергі келтіретін.


Өгедей қаған: Орда әулетінен шыққан Конич ұлы Баянның шекара әскери бекеттері үлкен әскермен бірге оның (Янгичардың) бақылауында. Яғни, олар бір-біріне жау, себебі Баян Қағанмен (Ұлы Темір) және ислам билеушісімен (Ғазан) дос. Ал оның (Баянның) немере ағасы Купелек Қайду мен Дуаның ұлдарына қарай бет бұрады. Олар оны қолдайды, сондықтан Баян Қаған әскерлеріне ислам билеушісімен қосылып, олардың кәсіпорны үшін шығынға ұшырамайды.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих* [ 6 ] 
Жоғарыдағы сипаттамадан көрініп тұрғандай, Кайдудың Купелек көтерілісін қолдауы «Баянның Юань ұлысымен/Хулагу ұлысымен одақтасуына және Кайдудың операцияларына шығын келтіруіне жол бермеуге» бағытталған саясаттың бөлігі болды және Янгичар мен басқаларды жіберумен үйлестірілді . [ 7 ]

Купелек көтерілісінен кейін Баян алдымен Жошы әулетінің басшысы Тоқта ханнан көмек сұрады , бірақ Тоқта хан батыстағы ноғайлармен қақтығысып жатқандықтан күш жібере алмады . [ 8 ] Оның орнына ол Қайдудан Купелекті тапсыруды және Баянның Орда ұлысына билігін мойындауды талап етті, бірақ әскери қолдаусыз бұл талапқа ешқандай назар аударылмады . [ 9 ] Сонымен қатар, Баян Юань ұлысының Олжейту ханынан (Чэнцзун Темір) әскери ынтымақтастық сұрады, бірақ императрица Кокозиннің бұл ерте деген кеңесіне байланысты Баян ешқандай күш ала алмады. [ 10 ] Нәтижесінде Баян Купелекпен жалғыз шайқасуға мәжбүр болды, ал «Джами әл-Темз» кітабына сәйкес: «Бүгінгі күнге дейін Баян Купелек Қайду Дуаның әскеріне қарсы 18 шайқас жүргізді, ал өзі сол шайқастардың 6-сында шайқас алаңында болды » . [ 9 ]

«Купелек көтерілісіндегі» шайқастарды егжей-тегжейлі сипаттайтын жазбалар болмаса да, шамамен сол уақытта ( 1297 ж .) Ұлы Юань ұлысына жататын Чонг -ул Ювас сияқты қолбасшылар Ибир-Сібір аймағында ( қазіргі Батыс Сібір жазығы, Обь өзенінің бассейні) ( Ибир-Сібір шайқасы ) Кайду әскеріне қарсы шайқасқан және бұл шайқастар «Купелек көтерілісімен» байланысты болған деп есептеледі. 1300 жылдары жинақталған тарихи еңбек «Жами әл-Тарих» жинақталған кездегі Орда ұлысындағы жағдайды былай сипаттайды [ 9 ] .

Купелек Баянға қарсы көтеріліс жасаған және оған көмекке келген Қайду мен Дуадан келген күшпен бірге Баянның кейбір провинциялары мен ұлыстарын басып алды. Дегенмен, Баян әлі де Орда ұлысының көп бөлігін басқарып отырды. Оның әскері осы бірінен соң бірі шайқастардан шаршады, кейбір атты әскерлер мен кейбір жаяу әскерлер. Бірақ олар әлі де жауға қарсы табанды күрес жүргізіп жатты.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих* [ 11 ] 
Бұл мәліметтен көрініп тұрғандай, Купелек Кайдудың көмегімен Орда ұлысының кейбір аумақтары мен тұрғындарын бақылауға алғанымен, Баянның билігін бұза алмады, сондықтан жағдай тығырыққа тірелді.

Сонымен қатар, Ұлы Юань ұлысы соғысқа дайындық жүргізді, соның ішінде Кайду әскерлеріне қарсы Кайшанды қолбасшы етіп тағайындады, ақырында, Да Дэ билігінің 5-ші жылында ( 1301 ), Баян күш сұрағаннан кейін үш жылдан кейін, Кайду әскері мен Ұлы Юань ұлысы әскері арасында ірі шайқас болды ( Текелік шайқасы ) [ 12 ] . Бұл шайқаста Кайду Ұлы Юань ұлысы әскерін бұзып өте алмады және оның орнына жараланып, көп ұзамай қайтыс болды. Кайду кеткеннен кейін, Кайду ұлысы бірлігін жоғалтты және Да Дэ билігінің 10-шы жылында ( 1306 ) ( Ертіс өзені шайқасы ) ішкі қақтығыстар салдарынан қирады [ 13 ] .

Қайдудың өлімі Купелек үшін қолайсыз жағдай тудырған болуы керек, бірақ бұл «Жами әт-Тарих» жинақталғаннан кейін орын алғандықтан, оның әрекеттері туралы егжей-тегжейлі жазбалар жоқ . [9] Дегенмен, Мамлүк әулетінің Айни жазбаларында үзінділер бар , онда Баян Тоқта ханның көмегімен 709 хижра жылы (1309-1310 ) Купелекті талқандады, ал Купелек көп ұзамай қайтыс болды. [ 14 ] Айни жазбаларына сәйкес, Баянның ұлы Кушай «Кайдуға көтеріліске қосылды», бірақ Кайдудың өзі осы кезде қайтыс болған, сондықтан Купелектің әрекеттері қателесіп екі бөлек оқиға ретінде тіркелген болуы мүмкін . ]15[ . [ 16 ]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>lpbhdelds1dfc0f8hhxsoyu22rzyoyf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606361</id>
      <parentid>3606358</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T16:49:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3606361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11702" sha1="8lk5fs8xh1tn0pj6kvx7k365kzdie4t" xml:space="preserve">'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол Шыңғыс ханның ұлы Жошының ұрпағы болған. «Жами әт-Тарих» сияқты парсы тарихи дереккөздерінде ол كوبلك (kūbalak) деп жазылған , бірақ кейбір кітаптарда ол сонымен қатар كویلك (kūyilk) деп те жазылған.

Ол Орта Азияны билеген Қайдудың қолдауымен Орда ұлысының сол кездегі көсемі Баянға қарсы көтеріліс жасағанымен танымал .

шолу
«Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөліміне сәйкес, Купелек Жошының үлкен ұлы Орданың немересі Темір Боқаның ұлы болған . [ 1 ] «Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөлімінде Купелектің «Бұрын әкем (Темір Боқа) ұлысты басқарған» деген сөзінен үзінді келтірілген, бұл Темір Боқаның бір кездері Орда ұлысының басшысы болғанын көрсетеді. Дегенмен, қандай да бір себептермен басшы лауазымы Купелекке берілмеді, ал Конич оның орнына келді . [ 2 ] Конич басшы лауазымын 30 жылдан астам уақыт бойы атқарды және айтарлықтай билікке ие болды, соның ішінде 1280 жылы Тода Мөңкені қолдау үшін оңшыл көсем Ноғаймен ынтымақтастық жасады . Конич қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Баян Орда ұлысының басшысы лауазымын мұра етті, бірақ Купелек өзін заңды мұрагер деп санайтын сияқты және Баянға қарсы көтеріліс жасады . [ 3 ]

Купелек көтерілісі
Баянның Орда ұлысының басшысы қызметіне кіріскен нақты уақыты белгісіз, бірақ ол шамамен 1295-1296 жылдар шамасында, яғни Хубилай қайтыс болып, Темір оның орнына таққа отырған уақытпен бірдей деп есептеледі . [ 1 ] 1296 жылы Қайду ұлысына жататын үш князьдік - Дурдака , Джобкул және Бука ұлысы - Ұлы Юань ұлысына қашып кеткен ірі оқиға болды, ал батыс Моңғол үстіртіндегі соғыс толқыны Ұлы Юань ұлысының пайдасына өзгерді. [ 4 ] Осыдан қауіп төнгенін сезінген Қайду кең көлемді қарсы шабуыл жоспарлады, және назар аударған нәрселердің бірі - Көпелектің болуы болды . ]5[ . [ 2 ]

Қайдудың Орда Урусқа қатысты саясаты «Жами әт-Тарихте» екі жерде айтылады.

Жошы хан шежіресі: Бұған дейін (шамамен 1303.1-2 жж. Баянның Газанға келген елшісі), (Орда ұлысы мен Ұлы Юань ұлысы) бір-біріне көршілес болды. Осыған дейінгі жылдары Қайду олардың (Баян мен Жошы әулетінің басшысы Тоқтаның әскері) ханмен (= Темір императорымен) бірігуінен қорқып, Янгичал есімді екінші ұлын және Шах есімді тағы бір ұлын, Мөңке ханның ұлы Ширигидің ұлы Төле Темірді және Арық Бөкенің ұлы Мерік Темірді әскерлерімен бірге Баян провинцияларының шекарасына жіберіп, шекараларды оларға сеніп тапсырды. Яғни, олар хан әскері мен Баян әскері арасындағы кедергі болып, олардың күш біріктіруіне кедергі келтіретін.


Өгедей қаған: Орда әулетінен шыққан Конич ұлы Баянның шекара әскери бекеттері үлкен әскермен бірге оның (Янгичардың) бақылауында. Яғни, олар бір-біріне жау, себебі Баян Қағанмен (Ұлы Темір) және ислам билеушісімен (Ғазан) дос. Ал оның (Баянның) немере ағасы Купелек Қайду мен Дуаның ұлдарына қарай бет бұрады. Олар оны қолдайды, сондықтан Баян Қаған әскерлеріне ислам билеушісімен қосылып, олардың кәсіпорны үшін шығынға ұшырамайды.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих* [ 6 ] 
Жоғарыдағы сипаттамадан көрініп тұрғандай, Кайдудың Купелек көтерілісін қолдауы «Баянның Юань ұлысымен/Хулагу ұлысымен одақтасуына және Кайдудың операцияларына шығын келтіруіне жол бермеуге» бағытталған саясаттың бөлігі болды және Янгичар мен басқаларды жіберумен үйлестірілді . [ 7 ]

Купелек көтерілісінен кейін Баян алдымен Жошы әулетінің басшысы Тоқта ханнан көмек сұрады , бірақ Тоқта хан батыстағы ноғайлармен қақтығысып жатқандықтан күш жібере алмады . [ 8 ] Оның орнына ол Қайдудан Купелекті тапсыруды және Баянның Орда ұлысына билігін мойындауды талап етті, бірақ әскери қолдаусыз бұл талапқа ешқандай назар аударылмады . [ 9 ] Сонымен қатар, Баян Юань ұлысының Олжейту ханынан (Чэнцзун Темір) әскери ынтымақтастық сұрады, бірақ императрица Кокозиннің бұл ерте деген кеңесіне байланысты Баян ешқандай күш ала алмады. [ 10 ] Нәтижесінде Баян Купелекпен жалғыз шайқасуға мәжбүр болды, ал «Джами әл-Темз» кітабына сәйкес: «Бүгінгі күнге дейін Баян Купелек Қайду Дуаның әскеріне қарсы 18 шайқас жүргізді, ал өзі сол шайқастардың 6-сында шайқас алаңында болды » . [ 9 ]

«Купелек көтерілісіндегі» шайқастарды егжей-тегжейлі сипаттайтын жазбалар болмаса да, шамамен сол уақытта ( 1297 ж .) Ұлы Юань ұлысына жататын Чонг -ул Ювас сияқты қолбасшылар Ибир-Сібір аймағында ( қазіргі Батыс Сібір жазығы, Обь өзенінің бассейні) ( Ибир-Сібір шайқасы ) Кайду әскеріне қарсы шайқасқан және бұл шайқастар «Купелек көтерілісімен» байланысты болған деп есептеледі. 1300 жылдары жинақталған тарихи еңбек «Жами әл-Тарих» жинақталған кездегі Орда ұлысындағы жағдайды былай сипаттайды [ 9 ] .

Купелек Баянға қарсы көтеріліс жасаған және оған көмекке келген Қайду мен Дуадан келген күшпен бірге Баянның кейбір провинциялары мен ұлыстарын басып алды. Дегенмен, Баян әлі де Орда ұлысының көп бөлігін басқарып отырды. Оның әскері осы бірінен соң бірі шайқастардан шаршады, кейбір атты әскерлер мен кейбір жаяу әскерлер. Бірақ олар әлі де жауға қарсы табанды күрес жүргізіп жатты.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих* [ 11 ] 
Бұл мәліметтен көрініп тұрғандай, Купелек Кайдудың көмегімен Орда ұлысының кейбір аумақтары мен тұрғындарын бақылауға алғанымен, Баянның билігін бұза алмады, сондықтан жағдай тығырыққа тірелді.

Сонымен қатар, Ұлы Юань ұлысы соғысқа дайындық жүргізді, соның ішінде Кайду әскерлеріне қарсы Кайшанды қолбасшы етіп тағайындады, ақырында, Да Дэ билігінің 5-ші жылында ( 1301 ), Баян күш сұрағаннан кейін үш жылдан кейін, Кайду әскері мен Ұлы Юань ұлысы әскері арасында ірі шайқас болды ( Текелік шайқасы ) [ 12 ] . Бұл шайқаста Кайду Ұлы Юань ұлысы әскерін бұзып өте алмады және оның орнына жараланып, көп ұзамай қайтыс болды. Кайду кеткеннен кейін, Кайду ұлысы бірлігін жоғалтты және Да Дэ билігінің 10-шы жылында ( 1306 ) ( Ертіс өзені шайқасы ) ішкі қақтығыстар салдарынан қирады [ 13 ] .

Қайдудың өлімі Купелек үшін қолайсыз жағдай тудырған болуы керек, бірақ бұл «Жами әт-Тарих» жинақталғаннан кейін орын алғандықтан, оның әрекеттері туралы егжей-тегжейлі жазбалар жоқ . [9] Дегенмен, Мамлүк әулетінің Айни жазбаларында үзінділер бар , онда Баян Тоқта ханның көмегімен 709 хижра жылы (1309-1310 ) Купелекті талқандады, ал Купелек көп ұзамай қайтыс болды. [ 14 ] Айни жазбаларына сәйкес, Баянның ұлы Кушай «Кайдуға көтеріліске қосылды», бірақ Кайдудың өзі осы кезде қайтыс болған, сондықтан Купелектің әрекеттері қателесіп екі бөлек оқиға ретінде тіркелген болуы мүмкін . ]15[ . [ 16 ]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>8lk5fs8xh1tn0pj6kvx7k365kzdie4t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606362</id>
      <parentid>3606361</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T16:50:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3606362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11701" sha1="avvqsnomdglto0kufe7gbp06a80faox" xml:space="preserve">'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол Шыңғыс ханның ұлы Жошының ұрпағы болған. «Жами әт-Тарих» сияқты парсы тарихи дереккөздерінде ол كوبلك (kūbalak) деп жазылған , бірақ кейбір кітаптарда ол сонымен қатар كویلك (kūyilk) деп те жазылған.

Ол Орта Азияны билеген Қайдудың қолдауымен Орда ұлысының сол кездегі көсемі Баянға қарсы көтеріліс жасағанымен танымал.

шолу
«Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөліміне сәйкес, Купелек Жошының үлкен ұлы Орданың немересі Темір Боқаның ұлы болған . [ 1 ] «Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөлімінде Купелектің «Бұрын әкем (Темір Боқа) ұлысты басқарған» деген сөзінен үзінді келтірілген, бұл Темір Боқаның бір кездері Орда ұлысының басшысы болғанын көрсетеді. Дегенмен, қандай да бір себептермен басшы лауазымы Купелекке берілмеді, ал Конич оның орнына келді . [ 2 ] Конич басшы лауазымын 30 жылдан астам уақыт бойы атқарды және айтарлықтай билікке ие болды, соның ішінде 1280 жылы Тода Мөңкені қолдау үшін оңшыл көсем Ноғаймен ынтымақтастық жасады . Конич қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Баян Орда ұлысының басшысы лауазымын мұра етті, бірақ Купелек өзін заңды мұрагер деп санайтын сияқты және Баянға қарсы көтеріліс жасады . [ 3 ]

Купелек көтерілісі
Баянның Орда ұлысының басшысы қызметіне кіріскен нақты уақыты белгісіз, бірақ ол шамамен 1295-1296 жылдар шамасында, яғни Хубилай қайтыс болып, Темір оның орнына таққа отырған уақытпен бірдей деп есептеледі . [ 1 ] 1296 жылы Қайду ұлысына жататын үш князьдік - Дурдака , Джобкул және Бука ұлысы - Ұлы Юань ұлысына қашып кеткен ірі оқиға болды, ал батыс Моңғол үстіртіндегі соғыс толқыны Ұлы Юань ұлысының пайдасына өзгерді. [ 4 ] Осыдан қауіп төнгенін сезінген Қайду кең көлемді қарсы шабуыл жоспарлады, және назар аударған нәрселердің бірі - Көпелектің болуы болды . ]5[ . [ 2 ]

Қайдудың Орда Урусқа қатысты саясаты «Жами әт-Тарихте» екі жерде айтылады.

Жошы хан шежіресі: Бұған дейін (шамамен 1303.1-2 жж. Баянның Газанға келген елшісі), (Орда ұлысы мен Ұлы Юань ұлысы) бір-біріне көршілес болды. Осыған дейінгі жылдары Қайду олардың (Баян мен Жошы әулетінің басшысы Тоқтаның әскері) ханмен (= Темір императорымен) бірігуінен қорқып, Янгичал есімді екінші ұлын және Шах есімді тағы бір ұлын, Мөңке ханның ұлы Ширигидің ұлы Төле Темірді және Арық Бөкенің ұлы Мерік Темірді әскерлерімен бірге Баян провинцияларының шекарасына жіберіп, шекараларды оларға сеніп тапсырды. Яғни, олар хан әскері мен Баян әскері арасындағы кедергі болып, олардың күш біріктіруіне кедергі келтіретін.


Өгедей қаған: Орда әулетінен шыққан Конич ұлы Баянның шекара әскери бекеттері үлкен әскермен бірге оның (Янгичардың) бақылауында. Яғни, олар бір-біріне жау, себебі Баян Қағанмен (Ұлы Темір) және ислам билеушісімен (Ғазан) дос. Ал оның (Баянның) немере ағасы Купелек Қайду мен Дуаның ұлдарына қарай бет бұрады. Олар оны қолдайды, сондықтан Баян Қаған әскерлеріне ислам билеушісімен қосылып, олардың кәсіпорны үшін шығынға ұшырамайды.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих* [ 6 ] 
Жоғарыдағы сипаттамадан көрініп тұрғандай, Кайдудың Купелек көтерілісін қолдауы «Баянның Юань ұлысымен/Хулагу ұлысымен одақтасуына және Кайдудың операцияларына шығын келтіруіне жол бермеуге» бағытталған саясаттың бөлігі болды және Янгичар мен басқаларды жіберумен үйлестірілді . [ 7 ]

Купелек көтерілісінен кейін Баян алдымен Жошы әулетінің басшысы Тоқта ханнан көмек сұрады , бірақ Тоқта хан батыстағы ноғайлармен қақтығысып жатқандықтан күш жібере алмады . [ 8 ] Оның орнына ол Қайдудан Купелекті тапсыруды және Баянның Орда ұлысына билігін мойындауды талап етті, бірақ әскери қолдаусыз бұл талапқа ешқандай назар аударылмады . [ 9 ] Сонымен қатар, Баян Юань ұлысының Олжейту ханынан (Чэнцзун Темір) әскери ынтымақтастық сұрады, бірақ императрица Кокозиннің бұл ерте деген кеңесіне байланысты Баян ешқандай күш ала алмады. [ 10 ] Нәтижесінде Баян Купелекпен жалғыз шайқасуға мәжбүр болды, ал «Джами әл-Темз» кітабына сәйкес: «Бүгінгі күнге дейін Баян Купелек Қайду Дуаның әскеріне қарсы 18 шайқас жүргізді, ал өзі сол шайқастардың 6-сында шайқас алаңында болды » . [ 9 ]

«Купелек көтерілісіндегі» шайқастарды егжей-тегжейлі сипаттайтын жазбалар болмаса да, шамамен сол уақытта ( 1297 ж .) Ұлы Юань ұлысына жататын Чонг -ул Ювас сияқты қолбасшылар Ибир-Сібір аймағында ( қазіргі Батыс Сібір жазығы, Обь өзенінің бассейні) ( Ибир-Сібір шайқасы ) Кайду әскеріне қарсы шайқасқан және бұл шайқастар «Купелек көтерілісімен» байланысты болған деп есептеледі. 1300 жылдары жинақталған тарихи еңбек «Жами әл-Тарих» жинақталған кездегі Орда ұлысындағы жағдайды былай сипаттайды [ 9 ] .

Купелек Баянға қарсы көтеріліс жасаған және оған көмекке келген Қайду мен Дуадан келген күшпен бірге Баянның кейбір провинциялары мен ұлыстарын басып алды. Дегенмен, Баян әлі де Орда ұлысының көп бөлігін басқарып отырды. Оның әскері осы бірінен соң бірі шайқастардан шаршады, кейбір атты әскерлер мен кейбір жаяу әскерлер. Бірақ олар әлі де жауға қарсы табанды күрес жүргізіп жатты.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих* [ 11 ] 
Бұл мәліметтен көрініп тұрғандай, Купелек Кайдудың көмегімен Орда ұлысының кейбір аумақтары мен тұрғындарын бақылауға алғанымен, Баянның билігін бұза алмады, сондықтан жағдай тығырыққа тірелді.

Сонымен қатар, Ұлы Юань ұлысы соғысқа дайындық жүргізді, соның ішінде Кайду әскерлеріне қарсы Кайшанды қолбасшы етіп тағайындады, ақырында, Да Дэ билігінің 5-ші жылында ( 1301 ), Баян күш сұрағаннан кейін үш жылдан кейін, Кайду әскері мен Ұлы Юань ұлысы әскері арасында ірі шайқас болды ( Текелік шайқасы ) [ 12 ] . Бұл шайқаста Кайду Ұлы Юань ұлысы әскерін бұзып өте алмады және оның орнына жараланып, көп ұзамай қайтыс болды. Кайду кеткеннен кейін, Кайду ұлысы бірлігін жоғалтты және Да Дэ билігінің 10-шы жылында ( 1306 ) ( Ертіс өзені шайқасы ) ішкі қақтығыстар салдарынан қирады [ 13 ] .

Қайдудың өлімі Купелек үшін қолайсыз жағдай тудырған болуы керек, бірақ бұл «Жами әт-Тарих» жинақталғаннан кейін орын алғандықтан, оның әрекеттері туралы егжей-тегжейлі жазбалар жоқ . [9] Дегенмен, Мамлүк әулетінің Айни жазбаларында үзінділер бар , онда Баян Тоқта ханның көмегімен 709 хижра жылы (1309-1310 ) Купелекті талқандады, ал Купелек көп ұзамай қайтыс болды. [ 14 ] Айни жазбаларына сәйкес, Баянның ұлы Кушай «Кайдуға көтеріліске қосылды», бірақ Кайдудың өзі осы кезде қайтыс болған, сондықтан Купелектің әрекеттері қателесіп екі бөлек оқиға ретінде тіркелген болуы мүмкін . ]15[ . [ 16 ]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>avvqsnomdglto0kufe7gbp06a80faox</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606363</id>
      <parentid>3606362</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T16:50:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3606363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11720" sha1="7m0nowctwfxz7lj894ycrkeydt2vm96" xml:space="preserve">'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол Шыңғыс ханның ұлы Жошының ұрпағы болған. «Жами әт-Тарих» сияқты парсы тарихи дереккөздерінде ол كوبلك (kūbalak) деп жазылған , бірақ кейбір кітаптарда ол сонымен қатар كویلك (kūyilk) деп те жазылған.

Ол Орта Азияны билеген Қайдудың қолдауымен Орда ұлысының сол кездегі көсемі Баянға қарсы көтеріліс жасағанымен танымал.
== Биографиясы ==
«Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөліміне сәйкес, Купелек Жошының үлкен ұлы Орданың немересі Темір Боқаның ұлы болған . [ 1 ] «Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөлімінде Купелектің «Бұрын әкем (Темір Боқа) ұлысты басқарған» деген сөзінен үзінді келтірілген, бұл Темір Боқаның бір кездері Орда ұлысының басшысы болғанын көрсетеді. Дегенмен, қандай да бір себептермен басшы лауазымы Купелекке берілмеді, ал Конич оның орнына келді . [ 2 ] Конич басшы лауазымын 30 жылдан астам уақыт бойы атқарды және айтарлықтай билікке ие болды, соның ішінде 1280 жылы Тода Мөңкені қолдау үшін оңшыл көсем Ноғаймен ынтымақтастық жасады . Конич қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Баян Орда ұлысының басшысы лауазымын мұра етті, бірақ Купелек өзін заңды мұрагер деп санайтын сияқты және Баянға қарсы көтеріліс жасады . [ 3 ]

Купелек көтерілісі
Баянның Орда ұлысының басшысы қызметіне кіріскен нақты уақыты белгісіз, бірақ ол шамамен 1295-1296 жылдар шамасында, яғни Хубилай қайтыс болып, Темір оның орнына таққа отырған уақытпен бірдей деп есептеледі . [ 1 ] 1296 жылы Қайду ұлысына жататын үш князьдік - Дурдака , Джобкул және Бука ұлысы - Ұлы Юань ұлысына қашып кеткен ірі оқиға болды, ал батыс Моңғол үстіртіндегі соғыс толқыны Ұлы Юань ұлысының пайдасына өзгерді. [ 4 ] Осыдан қауіп төнгенін сезінген Қайду кең көлемді қарсы шабуыл жоспарлады, және назар аударған нәрселердің бірі - Көпелектің болуы болды . ]5[ . [ 2 ]

Қайдудың Орда Урусқа қатысты саясаты «Жами әт-Тарихте» екі жерде айтылады.

Жошы хан шежіресі: Бұған дейін (шамамен 1303.1-2 жж. Баянның Газанға келген елшісі), (Орда ұлысы мен Ұлы Юань ұлысы) бір-біріне көршілес болды. Осыған дейінгі жылдары Қайду олардың (Баян мен Жошы әулетінің басшысы Тоқтаның әскері) ханмен (= Темір императорымен) бірігуінен қорқып, Янгичал есімді екінші ұлын және Шах есімді тағы бір ұлын, Мөңке ханның ұлы Ширигидің ұлы Төле Темірді және Арық Бөкенің ұлы Мерік Темірді әскерлерімен бірге Баян провинцияларының шекарасына жіберіп, шекараларды оларға сеніп тапсырды. Яғни, олар хан әскері мен Баян әскері арасындағы кедергі болып, олардың күш біріктіруіне кедергі келтіретін.


Өгедей қаған: Орда әулетінен шыққан Конич ұлы Баянның шекара әскери бекеттері үлкен әскермен бірге оның (Янгичардың) бақылауында. Яғни, олар бір-біріне жау, себебі Баян Қағанмен (Ұлы Темір) және ислам билеушісімен (Ғазан) дос. Ал оның (Баянның) немере ағасы Купелек Қайду мен Дуаның ұлдарына қарай бет бұрады. Олар оны қолдайды, сондықтан Баян Қаған әскерлеріне ислам билеушісімен қосылып, олардың кәсіпорны үшін шығынға ұшырамайды.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих* [ 6 ] 
Жоғарыдағы сипаттамадан көрініп тұрғандай, Кайдудың Купелек көтерілісін қолдауы «Баянның Юань ұлысымен/Хулагу ұлысымен одақтасуына және Кайдудың операцияларына шығын келтіруіне жол бермеуге» бағытталған саясаттың бөлігі болды және Янгичар мен басқаларды жіберумен үйлестірілді . [ 7 ]

Купелек көтерілісінен кейін Баян алдымен Жошы әулетінің басшысы Тоқта ханнан көмек сұрады , бірақ Тоқта хан батыстағы ноғайлармен қақтығысып жатқандықтан күш жібере алмады . [ 8 ] Оның орнына ол Қайдудан Купелекті тапсыруды және Баянның Орда ұлысына билігін мойындауды талап етті, бірақ әскери қолдаусыз бұл талапқа ешқандай назар аударылмады . [ 9 ] Сонымен қатар, Баян Юань ұлысының Олжейту ханынан (Чэнцзун Темір) әскери ынтымақтастық сұрады, бірақ императрица Кокозиннің бұл ерте деген кеңесіне байланысты Баян ешқандай күш ала алмады. [ 10 ] Нәтижесінде Баян Купелекпен жалғыз шайқасуға мәжбүр болды, ал «Джами әл-Темз» кітабына сәйкес: «Бүгінгі күнге дейін Баян Купелек Қайду Дуаның әскеріне қарсы 18 шайқас жүргізді, ал өзі сол шайқастардың 6-сында шайқас алаңында болды » . [ 9 ]

«Купелек көтерілісіндегі» шайқастарды егжей-тегжейлі сипаттайтын жазбалар болмаса да, шамамен сол уақытта ( 1297 ж .) Ұлы Юань ұлысына жататын Чонг -ул Ювас сияқты қолбасшылар Ибир-Сібір аймағында ( қазіргі Батыс Сібір жазығы, Обь өзенінің бассейні) ( Ибир-Сібір шайқасы ) Кайду әскеріне қарсы шайқасқан және бұл шайқастар «Купелек көтерілісімен» байланысты болған деп есептеледі. 1300 жылдары жинақталған тарихи еңбек «Жами әл-Тарих» жинақталған кездегі Орда ұлысындағы жағдайды былай сипаттайды [ 9 ] .

Купелек Баянға қарсы көтеріліс жасаған және оған көмекке келген Қайду мен Дуадан келген күшпен бірге Баянның кейбір провинциялары мен ұлыстарын басып алды. Дегенмен, Баян әлі де Орда ұлысының көп бөлігін басқарып отырды. Оның әскері осы бірінен соң бірі шайқастардан шаршады, кейбір атты әскерлер мен кейбір жаяу әскерлер. Бірақ олар әлі де жауға қарсы табанды күрес жүргізіп жатты.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих* [ 11 ] 
Бұл мәліметтен көрініп тұрғандай, Купелек Кайдудың көмегімен Орда ұлысының кейбір аумақтары мен тұрғындарын бақылауға алғанымен, Баянның билігін бұза алмады, сондықтан жағдай тығырыққа тірелді.

Сонымен қатар, Ұлы Юань ұлысы соғысқа дайындық жүргізді, соның ішінде Кайду әскерлеріне қарсы Кайшанды қолбасшы етіп тағайындады, ақырында, Да Дэ билігінің 5-ші жылында ( 1301 ), Баян күш сұрағаннан кейін үш жылдан кейін, Кайду әскері мен Ұлы Юань ұлысы әскері арасында ірі шайқас болды ( Текелік шайқасы ) [ 12 ] . Бұл шайқаста Кайду Ұлы Юань ұлысы әскерін бұзып өте алмады және оның орнына жараланып, көп ұзамай қайтыс болды. Кайду кеткеннен кейін, Кайду ұлысы бірлігін жоғалтты және Да Дэ билігінің 10-шы жылында ( 1306 ) ( Ертіс өзені шайқасы ) ішкі қақтығыстар салдарынан қирады [ 13 ] .

Қайдудың өлімі Купелек үшін қолайсыз жағдай тудырған болуы керек, бірақ бұл «Жами әт-Тарих» жинақталғаннан кейін орын алғандықтан, оның әрекеттері туралы егжей-тегжейлі жазбалар жоқ . [9] Дегенмен, Мамлүк әулетінің Айни жазбаларында үзінділер бар , онда Баян Тоқта ханның көмегімен 709 хижра жылы (1309-1310 ) Купелекті талқандады, ал Купелек көп ұзамай қайтыс болды. [ 14 ] Айни жазбаларына сәйкес, Баянның ұлы Кушай «Кайдуға көтеріліске қосылды», бірақ Кайдудың өзі осы кезде қайтыс болған, сондықтан Купелектің әрекеттері қателесіп екі бөлек оқиға ретінде тіркелген болуы мүмкін . ]15[ . [ 16 ]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>7m0nowctwfxz7lj894ycrkeydt2vm96</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606364</id>
      <parentid>3606363</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T16:50:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3606364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11730" sha1="5s64oq4jl2un8u513lsk6fgyjl9thw3" xml:space="preserve">'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол Шыңғыс ханның ұлы Жошының ұрпағы болған. «Жами әт-Тарих» сияқты парсы тарихи дереккөздерінде ол كوبلك (kūbalak) деп жазылған , бірақ кейбір кітаптарда ол сонымен қатар كویلك (kūyilk) деп те жазылған.

Ол Орта Азияны билеген Қайдудың қолдауымен Орда Ежен ұлысының сол кездегі көсемі Баянға қарсы көтеріліс жасағанымен танымал.

== Биографиясы ==
«Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөліміне сәйкес, Купелек Жошының үлкен ұлы Орданың немересі Темір Боқаның ұлы болған . [ 1 ] «Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөлімінде Купелектің «Бұрын әкем (Темір Боқа) ұлысты басқарған» деген сөзінен үзінді келтірілген, бұл Темір Боқаның бір кездері Орда ұлысының басшысы болғанын көрсетеді. Дегенмен, қандай да бір себептермен басшы лауазымы Купелекке берілмеді, ал Конич оның орнына келді . [ 2 ] Конич басшы лауазымын 30 жылдан астам уақыт бойы атқарды және айтарлықтай билікке ие болды, соның ішінде 1280 жылы Тода Мөңкені қолдау үшін оңшыл көсем Ноғаймен ынтымақтастық жасады . Конич қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Баян Орда ұлысының басшысы лауазымын мұра етті, бірақ Купелек өзін заңды мұрагер деп санайтын сияқты және Баянға қарсы көтеріліс жасады . [ 3 ]

Купелек көтерілісі
Баянның Орда ұлысының басшысы қызметіне кіріскен нақты уақыты белгісіз, бірақ ол шамамен 1295-1296 жылдар шамасында, яғни Хубилай қайтыс болып, Темір оның орнына таққа отырған уақытпен бірдей деп есептеледі . [ 1 ] 1296 жылы Қайду ұлысына жататын үш князьдік - Дурдака , Джобкул және Бука ұлысы - Ұлы Юань ұлысына қашып кеткен ірі оқиға болды, ал батыс Моңғол үстіртіндегі соғыс толқыны Ұлы Юань ұлысының пайдасына өзгерді. [ 4 ] Осыдан қауіп төнгенін сезінген Қайду кең көлемді қарсы шабуыл жоспарлады, және назар аударған нәрселердің бірі - Көпелектің болуы болды . ]5[ . [ 2 ]

Қайдудың Орда Урусқа қатысты саясаты «Жами әт-Тарихте» екі жерде айтылады.

Жошы хан шежіресі: Бұған дейін (шамамен 1303.1-2 жж. Баянның Газанға келген елшісі), (Орда ұлысы мен Ұлы Юань ұлысы) бір-біріне көршілес болды. Осыған дейінгі жылдары Қайду олардың (Баян мен Жошы әулетінің басшысы Тоқтаның әскері) ханмен (= Темір императорымен) бірігуінен қорқып, Янгичал есімді екінші ұлын және Шах есімді тағы бір ұлын, Мөңке ханның ұлы Ширигидің ұлы Төле Темірді және Арық Бөкенің ұлы Мерік Темірді әскерлерімен бірге Баян провинцияларының шекарасына жіберіп, шекараларды оларға сеніп тапсырды. Яғни, олар хан әскері мен Баян әскері арасындағы кедергі болып, олардың күш біріктіруіне кедергі келтіретін.


Өгедей қаған: Орда әулетінен шыққан Конич ұлы Баянның шекара әскери бекеттері үлкен әскермен бірге оның (Янгичардың) бақылауында. Яғни, олар бір-біріне жау, себебі Баян Қағанмен (Ұлы Темір) және ислам билеушісімен (Ғазан) дос. Ал оның (Баянның) немере ағасы Купелек Қайду мен Дуаның ұлдарына қарай бет бұрады. Олар оны қолдайды, сондықтан Баян Қаған әскерлеріне ислам билеушісімен қосылып, олардың кәсіпорны үшін шығынға ұшырамайды.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих* [ 6 ] 
Жоғарыдағы сипаттамадан көрініп тұрғандай, Кайдудың Купелек көтерілісін қолдауы «Баянның Юань ұлысымен/Хулагу ұлысымен одақтасуына және Кайдудың операцияларына шығын келтіруіне жол бермеуге» бағытталған саясаттың бөлігі болды және Янгичар мен басқаларды жіберумен үйлестірілді . [ 7 ]

Купелек көтерілісінен кейін Баян алдымен Жошы әулетінің басшысы Тоқта ханнан көмек сұрады , бірақ Тоқта хан батыстағы ноғайлармен қақтығысып жатқандықтан күш жібере алмады . [ 8 ] Оның орнына ол Қайдудан Купелекті тапсыруды және Баянның Орда ұлысына билігін мойындауды талап етті, бірақ әскери қолдаусыз бұл талапқа ешқандай назар аударылмады . [ 9 ] Сонымен қатар, Баян Юань ұлысының Олжейту ханынан (Чэнцзун Темір) әскери ынтымақтастық сұрады, бірақ императрица Кокозиннің бұл ерте деген кеңесіне байланысты Баян ешқандай күш ала алмады. [ 10 ] Нәтижесінде Баян Купелекпен жалғыз шайқасуға мәжбүр болды, ал «Джами әл-Темз» кітабына сәйкес: «Бүгінгі күнге дейін Баян Купелек Қайду Дуаның әскеріне қарсы 18 шайқас жүргізді, ал өзі сол шайқастардың 6-сында шайқас алаңында болды » . [ 9 ]

«Купелек көтерілісіндегі» шайқастарды егжей-тегжейлі сипаттайтын жазбалар болмаса да, шамамен сол уақытта ( 1297 ж .) Ұлы Юань ұлысына жататын Чонг -ул Ювас сияқты қолбасшылар Ибир-Сібір аймағында ( қазіргі Батыс Сібір жазығы, Обь өзенінің бассейні) ( Ибир-Сібір шайқасы ) Кайду әскеріне қарсы шайқасқан және бұл шайқастар «Купелек көтерілісімен» байланысты болған деп есептеледі. 1300 жылдары жинақталған тарихи еңбек «Жами әл-Тарих» жинақталған кездегі Орда ұлысындағы жағдайды былай сипаттайды [ 9 ] .

Купелек Баянға қарсы көтеріліс жасаған және оған көмекке келген Қайду мен Дуадан келген күшпен бірге Баянның кейбір провинциялары мен ұлыстарын басып алды. Дегенмен, Баян әлі де Орда ұлысының көп бөлігін басқарып отырды. Оның әскері осы бірінен соң бірі шайқастардан шаршады, кейбір атты әскерлер мен кейбір жаяу әскерлер. Бірақ олар әлі де жауға қарсы табанды күрес жүргізіп жатты.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих* [ 11 ] 
Бұл мәліметтен көрініп тұрғандай, Купелек Кайдудың көмегімен Орда ұлысының кейбір аумақтары мен тұрғындарын бақылауға алғанымен, Баянның билігін бұза алмады, сондықтан жағдай тығырыққа тірелді.

Сонымен қатар, Ұлы Юань ұлысы соғысқа дайындық жүргізді, соның ішінде Кайду әскерлеріне қарсы Кайшанды қолбасшы етіп тағайындады, ақырында, Да Дэ билігінің 5-ші жылында ( 1301 ), Баян күш сұрағаннан кейін үш жылдан кейін, Кайду әскері мен Ұлы Юань ұлысы әскері арасында ірі шайқас болды ( Текелік шайқасы ) [ 12 ] . Бұл шайқаста Кайду Ұлы Юань ұлысы әскерін бұзып өте алмады және оның орнына жараланып, көп ұзамай қайтыс болды. Кайду кеткеннен кейін, Кайду ұлысы бірлігін жоғалтты және Да Дэ билігінің 10-шы жылында ( 1306 ) ( Ертіс өзені шайқасы ) ішкі қақтығыстар салдарынан қирады [ 13 ] .

Қайдудың өлімі Купелек үшін қолайсыз жағдай тудырған болуы керек, бірақ бұл «Жами әт-Тарих» жинақталғаннан кейін орын алғандықтан, оның әрекеттері туралы егжей-тегжейлі жазбалар жоқ . [9] Дегенмен, Мамлүк әулетінің Айни жазбаларында үзінділер бар , онда Баян Тоқта ханның көмегімен 709 хижра жылы (1309-1310 ) Купелекті талқандады, ал Купелек көп ұзамай қайтыс болды. [ 14 ] Айни жазбаларына сәйкес, Баянның ұлы Кушай «Кайдуға көтеріліске қосылды», бірақ Кайдудың өзі осы кезде қайтыс болған, сондықтан Купелектің әрекеттері қателесіп екі бөлек оқиға ретінде тіркелген болуы мүмкін . ]15[ . [ 16 ]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>5s64oq4jl2un8u513lsk6fgyjl9thw3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606367</id>
      <parentid>3606364</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T16:54:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Биографиясы */</comment>
      <origin>3606367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11736" sha1="1kys9y884ihc9bd0ave16hyyagcinzg" xml:space="preserve">'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол Шыңғыс ханның ұлы Жошының ұрпағы болған. «Жами әт-Тарих» сияқты парсы тарихи дереккөздерінде ол كوبلك (kūbalak) деп жазылған , бірақ кейбір кітаптарда ол сонымен қатар كویلك (kūyilk) деп те жазылған.

Ол Орта Азияны билеген Қайдудың қолдауымен Орда Ежен ұлысының сол кездегі көсемі Баянға қарсы көтеріліс жасағанымен танымал.

== Биографиясы ==
«Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөліміне сәйкес, Купелек Жошының үлкен ұлы Орданың немересі Темір Боқаның ұлы болған . [ 1 ] «Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөлімінде Купелектің «Бұрын әкем (Темір Боқа) ұлысты басқарған» деген сөзінен үзінді келтірілген, бұл Темір Боқаның бір кездері Орда ұлысының басшысы болғанын көрсетеді. Дегенмен, қандай да бір себептермен басшы лауазымы Купелекке берілмеді, ал Конич оның орнына келді . [ 2 ] Конич басшы лауазымын 30 жылдан астам уақыт бойы атқарды және айтарлықтай билікке ие болды, соның ішінде 1280 жылы Тода Мөңкені қолдау үшін оңшыл көсем Ноғаймен ынтымақтастық жасады . Конич қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Баян Орда ұлысының басшысы лауазымын мұра етті, бірақ Купелек өзін заңды мұрагер деп санайтын сияқты және Баянға қарсы көтеріліс жасады . [ 3 ]

== Көбелек көтерілісі ==
Баянның Орда ұлысының басшысы қызметіне кіріскен нақты уақыты белгісіз, бірақ ол шамамен 1295-1296 жылдар шамасында, яғни Хубилай қайтыс болып, Темір оның орнына таққа отырған уақытпен бірдей деп есептеледі . [ 1 ] 1296 жылы Қайду ұлысына жататын үш князьдік - Дурдака , Джобкул және Бука ұлысы - Ұлы Юань ұлысына қашып кеткен ірі оқиға болды, ал батыс Моңғол үстіртіндегі соғыс толқыны Ұлы Юань ұлысының пайдасына өзгерді. [ 4 ] Осыдан қауіп төнгенін сезінген Қайду кең көлемді қарсы шабуыл жоспарлады, және назар аударған нәрселердің бірі - Көпелектің болуы болды . ]5[ . [ 2 ]

Қайдудың Орда Урусқа қатысты саясаты «Жами әт-Тарихте» екі жерде айтылады.

Жошы хан шежіресі: Бұған дейін (шамамен 1303.1-2 жж. Баянның Газанға келген елшісі), (Орда ұлысы мен Ұлы Юань ұлысы) бір-біріне көршілес болды. Осыған дейінгі жылдары Қайду олардың (Баян мен Жошы әулетінің басшысы Тоқтаның әскері) ханмен (= Темір императорымен) бірігуінен қорқып, Янгичал есімді екінші ұлын және Шах есімді тағы бір ұлын, Мөңке ханның ұлы Ширигидің ұлы Төле Темірді және Арық Бөкенің ұлы Мерік Темірді әскерлерімен бірге Баян провинцияларының шекарасына жіберіп, шекараларды оларға сеніп тапсырды. Яғни, олар хан әскері мен Баян әскері арасындағы кедергі болып, олардың күш біріктіруіне кедергі келтіретін.


Өгедей қаған: Орда әулетінен шыққан Конич ұлы Баянның шекара әскери бекеттері үлкен әскермен бірге оның (Янгичардың) бақылауында. Яғни, олар бір-біріне жау, себебі Баян Қағанмен (Ұлы Темір) және ислам билеушісімен (Ғазан) дос. Ал оның (Баянның) немере ағасы Купелек Қайду мен Дуаның ұлдарына қарай бет бұрады. Олар оны қолдайды, сондықтан Баян Қаған әскерлеріне ислам билеушісімен қосылып, олардың кәсіпорны үшін шығынға ұшырамайды.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих* [ 6 ] 
Жоғарыдағы сипаттамадан көрініп тұрғандай, Кайдудың Купелек көтерілісін қолдауы «Баянның Юань ұлысымен/Хулагу ұлысымен одақтасуына және Кайдудың операцияларына шығын келтіруіне жол бермеуге» бағытталған саясаттың бөлігі болды және Янгичар мен басқаларды жіберумен үйлестірілді . [ 7 ]

Купелек көтерілісінен кейін Баян алдымен Жошы әулетінің басшысы Тоқта ханнан көмек сұрады , бірақ Тоқта хан батыстағы ноғайлармен қақтығысып жатқандықтан күш жібере алмады . [ 8 ] Оның орнына ол Қайдудан Купелекті тапсыруды және Баянның Орда ұлысына билігін мойындауды талап етті, бірақ әскери қолдаусыз бұл талапқа ешқандай назар аударылмады . [ 9 ] Сонымен қатар, Баян Юань ұлысының Олжейту ханынан (Чэнцзун Темір) әскери ынтымақтастық сұрады, бірақ императрица Кокозиннің бұл ерте деген кеңесіне байланысты Баян ешқандай күш ала алмады. [ 10 ] Нәтижесінде Баян Купелекпен жалғыз шайқасуға мәжбүр болды, ал «Джами әл-Темз» кітабына сәйкес: «Бүгінгі күнге дейін Баян Купелек Қайду Дуаның әскеріне қарсы 18 шайқас жүргізді, ал өзі сол шайқастардың 6-сында шайқас алаңында болды » . [ 9 ]

«Купелек көтерілісіндегі» шайқастарды егжей-тегжейлі сипаттайтын жазбалар болмаса да, шамамен сол уақытта ( 1297 ж .) Ұлы Юань ұлысына жататын Чонг -ул Ювас сияқты қолбасшылар Ибир-Сібір аймағында ( қазіргі Батыс Сібір жазығы, Обь өзенінің бассейні) ( Ибир-Сібір шайқасы ) Кайду әскеріне қарсы шайқасқан және бұл шайқастар «Купелек көтерілісімен» байланысты болған деп есептеледі. 1300 жылдары жинақталған тарихи еңбек «Жами әл-Тарих» жинақталған кездегі Орда ұлысындағы жағдайды былай сипаттайды [ 9 ] .

Купелек Баянға қарсы көтеріліс жасаған және оған көмекке келген Қайду мен Дуадан келген күшпен бірге Баянның кейбір провинциялары мен ұлыстарын басып алды. Дегенмен, Баян әлі де Орда ұлысының көп бөлігін басқарып отырды. Оның әскері осы бірінен соң бірі шайқастардан шаршады, кейбір атты әскерлер мен кейбір жаяу әскерлер. Бірақ олар әлі де жауға қарсы табанды күрес жүргізіп жатты.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих* [ 11 ] 
Бұл мәліметтен көрініп тұрғандай, Купелек Кайдудың көмегімен Орда ұлысының кейбір аумақтары мен тұрғындарын бақылауға алғанымен, Баянның билігін бұза алмады, сондықтан жағдай тығырыққа тірелді.

Сонымен қатар, Ұлы Юань ұлысы соғысқа дайындық жүргізді, соның ішінде Кайду әскерлеріне қарсы Кайшанды қолбасшы етіп тағайындады, ақырында, Да Дэ билігінің 5-ші жылында ( 1301 ), Баян күш сұрағаннан кейін үш жылдан кейін, Кайду әскері мен Ұлы Юань ұлысы әскері арасында ірі шайқас болды ( Текелік шайқасы ) [ 12 ] . Бұл шайқаста Кайду Ұлы Юань ұлысы әскерін бұзып өте алмады және оның орнына жараланып, көп ұзамай қайтыс болды. Кайду кеткеннен кейін, Кайду ұлысы бірлігін жоғалтты және Да Дэ билігінің 10-шы жылында ( 1306 ) ( Ертіс өзені шайқасы ) ішкі қақтығыстар салдарынан қирады [ 13 ] .

Қайдудың өлімі Купелек үшін қолайсыз жағдай тудырған болуы керек, бірақ бұл «Жами әт-Тарих» жинақталғаннан кейін орын алғандықтан, оның әрекеттері туралы егжей-тегжейлі жазбалар жоқ . [9] Дегенмен, Мамлүк әулетінің Айни жазбаларында үзінділер бар , онда Баян Тоқта ханның көмегімен 709 хижра жылы (1309-1310 ) Купелекті талқандады, ал Купелек көп ұзамай қайтыс болды. [ 14 ] Айни жазбаларына сәйкес, Баянның ұлы Кушай «Кайдуға көтеріліске қосылды», бірақ Кайдудың өзі осы кезде қайтыс болған, сондықтан Купелектің әрекеттері қателесіп екі бөлек оқиға ретінде тіркелген болуы мүмкін . ]15[ . [ 16 ]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>1kys9y884ihc9bd0ave16hyyagcinzg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606370</id>
      <parentid>3606367</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T16:59:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көбелек көтерілісі */</comment>
      <origin>3606370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11752" sha1="ir2lpxsdly6f38lyo5499ea82ku9q2o" xml:space="preserve">'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол Шыңғыс ханның ұлы Жошының ұрпағы болған. «Жами әт-Тарих» сияқты парсы тарихи дереккөздерінде ол كوبلك (kūbalak) деп жазылған , бірақ кейбір кітаптарда ол сонымен қатар كویلك (kūyilk) деп те жазылған.

Ол Орта Азияны билеген Қайдудың қолдауымен Орда Ежен ұлысының сол кездегі көсемі Баянға қарсы көтеріліс жасағанымен танымал.

== Биографиясы ==
«Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөліміне сәйкес, Купелек Жошының үлкен ұлы Орданың немересі Темір Боқаның ұлы болған . [ 1 ] «Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөлімінде Купелектің «Бұрын әкем (Темір Боқа) ұлысты басқарған» деген сөзінен үзінді келтірілген, бұл Темір Боқаның бір кездері Орда ұлысының басшысы болғанын көрсетеді. Дегенмен, қандай да бір себептермен басшы лауазымы Купелекке берілмеді, ал Конич оның орнына келді . [ 2 ] Конич басшы лауазымын 30 жылдан астам уақыт бойы атқарды және айтарлықтай билікке ие болды, соның ішінде 1280 жылы Тода Мөңкені қолдау үшін оңшыл көсем Ноғаймен ынтымақтастық жасады . Конич қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Баян Орда ұлысының басшысы лауазымын мұра етті, бірақ Купелек өзін заңды мұрагер деп санайтын сияқты және Баянға қарсы көтеріліс жасады . [ 3 ]

== Көбелек көтерілісі ==
Баянның Орда ұлысының басшысы қызметіне кіріскен нақты уақыты белгісіз, бірақ ол шамамен 1295-1296 жылдар шамасында, яғни Хубилай қайтыс болып, Темір оның орнына таққа отырған уақытпен бірдей деп есептеледі . [ 1 ] 1296 жылы Қайду ұлысына жататын үш князьдік - Дурдака , Джобкул және Бука ұлысы - Ұлы Юань ұлысына қашып кеткен ірі оқиға болды, ал батыс Моңғол үстіртіндегі соғыс толқыны Ұлы Юань ұлысының пайдасына өзгерді. [ 4 ] Осыдан қауіп төнгенін сезінген Қайду кең көлемді қарсы шабуыл жоспарлады, және назар аударған нәрселердің бірі - Көпелектің болуы болды . ]5[ . [ 2 ]

Қайдудың Орда Урусқа қатысты саясаты «Жами әт-Тарихте» екі жерде айтылады.

&lt;blockquote&gt;Жошы хан шежіресі: Бұған дейін (шамамен 1303.1-2 жж. Баянның Газанға келген елшісі), (Орда ұлысы мен Ұлы Юань ұлысы) бір-біріне көршілес болды. Осыған дейінгі жылдары Қайду олардың (Баян мен Жошы әулетінің басшысы Тоқтаның әскері) ханмен (= Темір императорымен) бірігуінен қорқып, Янгичал есімді екінші ұлын және Шах есімді тағы бір ұлын, Мөңке ханның ұлы Ширигидің ұлы Төле Темірді және Арық Бөкенің ұлы Мерік Темірді әскерлерімен бірге Баян провинцияларының шекарасына жіберіп, шекараларды оларға сеніп тапсырды. Яғни, олар хан әскері мен Баян әскері арасындағы кедергі болып, олардың күш біріктіруіне кедергі келтіретін.


Өгедей қаған: Орда әулетінен шыққан Конич ұлы Баянның шекара әскери бекеттері үлкен әскермен бірге оның (Янгичардың) бақылауында. Яғни, олар бір-біріне жау, себебі Баян Қағанмен (Ұлы Темір) және ислам билеушісімен (Ғазан) дос. Ал оның (Баянның) немере ағасы Купелек Қайду мен Дуаның ұлдарына қарай бет бұрады. Олар оны қолдайды, сондықтан Баян Қаған әскерлеріне ислам билеушісімен қосылып, олардың кәсіпорны үшін шығынға ұшырамайды.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt;
Жоғарыдағы сипаттамадан көрініп тұрғандай, Кайдудың Купелек көтерілісін қолдауы «Баянның Юань ұлысымен/Хулагу ұлысымен одақтасуына және Кайдудың операцияларына шығын келтіруіне жол бермеуге» бағытталған саясаттың бөлігі болды және Янгичар мен басқаларды жіберумен үйлестірілді . [ 7 ]

Купелек көтерілісінен кейін Баян алдымен Жошы әулетінің басшысы Тоқта ханнан көмек сұрады , бірақ Тоқта хан батыстағы ноғайлармен қақтығысып жатқандықтан күш жібере алмады . [ 8 ] Оның орнына ол Қайдудан Купелекті тапсыруды және Баянның Орда ұлысына билігін мойындауды талап етті, бірақ әскери қолдаусыз бұл талапқа ешқандай назар аударылмады . [ 9 ] Сонымен қатар, Баян Юань ұлысының Олжейту ханынан (Чэнцзун Темір) әскери ынтымақтастық сұрады, бірақ императрица Кокозиннің бұл ерте деген кеңесіне байланысты Баян ешқандай күш ала алмады. [ 10 ] Нәтижесінде Баян Купелекпен жалғыз шайқасуға мәжбүр болды, ал «Джами әл-Темз» кітабына сәйкес: «Бүгінгі күнге дейін Баян Купелек Қайду Дуаның әскеріне қарсы 18 шайқас жүргізді, ал өзі сол шайқастардың 6-сында шайқас алаңында болды » . [ 9 ]

«Купелек көтерілісіндегі» шайқастарды егжей-тегжейлі сипаттайтын жазбалар болмаса да, шамамен сол уақытта ( 1297 ж .) Ұлы Юань ұлысына жататын Чонг -ул Ювас сияқты қолбасшылар Ибир-Сібір аймағында ( қазіргі Батыс Сібір жазығы, Обь өзенінің бассейні) ( Ибир-Сібір шайқасы ) Кайду әскеріне қарсы шайқасқан және бұл шайқастар «Купелек көтерілісімен» байланысты болған деп есептеледі. 1300 жылдары жинақталған тарихи еңбек «Жами әл-Тарих» жинақталған кездегі Орда ұлысындағы жағдайды былай сипаттайды [ 9 ] .

Купелек Баянға қарсы көтеріліс жасаған және оған көмекке келген Қайду мен Дуадан келген күшпен бірге Баянның кейбір провинциялары мен ұлыстарын басып алды. Дегенмен, Баян әлі де Орда ұлысының көп бөлігін басқарып отырды. Оның әскері осы бірінен соң бірі шайқастардан шаршады, кейбір атты әскерлер мен кейбір жаяу әскерлер. Бірақ олар әлі де жауға қарсы табанды күрес жүргізіп жатты.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих* [ 11 ] 
Бұл мәліметтен көрініп тұрғандай, Купелек Кайдудың көмегімен Орда ұлысының кейбір аумақтары мен тұрғындарын бақылауға алғанымен, Баянның билігін бұза алмады, сондықтан жағдай тығырыққа тірелді.

Сонымен қатар, Ұлы Юань ұлысы соғысқа дайындық жүргізді, соның ішінде Кайду әскерлеріне қарсы Кайшанды қолбасшы етіп тағайындады, ақырында, Да Дэ билігінің 5-ші жылында ( 1301 ), Баян күш сұрағаннан кейін үш жылдан кейін, Кайду әскері мен Ұлы Юань ұлысы әскері арасында ірі шайқас болды ( Текелік шайқасы ) [ 12 ] . Бұл шайқаста Кайду Ұлы Юань ұлысы әскерін бұзып өте алмады және оның орнына жараланып, көп ұзамай қайтыс болды. Кайду кеткеннен кейін, Кайду ұлысы бірлігін жоғалтты және Да Дэ билігінің 10-шы жылында ( 1306 ) ( Ертіс өзені шайқасы ) ішкі қақтығыстар салдарынан қирады [ 13 ] .

Қайдудың өлімі Купелек үшін қолайсыз жағдай тудырған болуы керек, бірақ бұл «Жами әт-Тарих» жинақталғаннан кейін орын алғандықтан, оның әрекеттері туралы егжей-тегжейлі жазбалар жоқ . [9] Дегенмен, Мамлүк әулетінің Айни жазбаларында үзінділер бар , онда Баян Тоқта ханның көмегімен 709 хижра жылы (1309-1310 ) Купелекті талқандады, ал Купелек көп ұзамай қайтыс болды. [ 14 ] Айни жазбаларына сәйкес, Баянның ұлы Кушай «Кайдуға көтеріліске қосылды», бірақ Кайдудың өзі осы кезде қайтыс болған, сондықтан Купелектің әрекеттері қателесіп екі бөлек оқиға ретінде тіркелген болуы мүмкін . ]15[ . [ 16 ]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>ir2lpxsdly6f38lyo5499ea82ku9q2o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606371</id>
      <parentid>3606370</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:00:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көбелек көтерілісі */</comment>
      <origin>3606371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11770" sha1="qxmsr3vnxf7j6gtmb4d3oaqu72uc2ni" xml:space="preserve">'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол Шыңғыс ханның ұлы Жошының ұрпағы болған. «Жами әт-Тарих» сияқты парсы тарихи дереккөздерінде ол كوبلك (kūbalak) деп жазылған , бірақ кейбір кітаптарда ол сонымен қатар كویلك (kūyilk) деп те жазылған.

Ол Орта Азияны билеген Қайдудың қолдауымен Орда Ежен ұлысының сол кездегі көсемі Баянға қарсы көтеріліс жасағанымен танымал.

== Биографиясы ==
«Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөліміне сәйкес, Купелек Жошының үлкен ұлы Орданың немересі Темір Боқаның ұлы болған . [ 1 ] «Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөлімінде Купелектің «Бұрын әкем (Темір Боқа) ұлысты басқарған» деген сөзінен үзінді келтірілген, бұл Темір Боқаның бір кездері Орда ұлысының басшысы болғанын көрсетеді. Дегенмен, қандай да бір себептермен басшы лауазымы Купелекке берілмеді, ал Конич оның орнына келді . [ 2 ] Конич басшы лауазымын 30 жылдан астам уақыт бойы атқарды және айтарлықтай билікке ие болды, соның ішінде 1280 жылы Тода Мөңкені қолдау үшін оңшыл көсем Ноғаймен ынтымақтастық жасады . Конич қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Баян Орда ұлысының басшысы лауазымын мұра етті, бірақ Купелек өзін заңды мұрагер деп санайтын сияқты және Баянға қарсы көтеріліс жасады . [ 3 ]

== Көбелек көтерілісі ==
Баянның Орда ұлысының басшысы қызметіне кіріскен нақты уақыты белгісіз, бірақ ол шамамен 1295-1296 жылдар шамасында, яғни Хубилай қайтыс болып, Темір оның орнына таққа отырған уақытпен бірдей деп есептеледі . [ 1 ] 1296 жылы Қайду ұлысына жататын үш князьдік - Дурдака , Джобкул және Бука ұлысы - Ұлы Юань ұлысына қашып кеткен ірі оқиға болды, ал батыс Моңғол үстіртіндегі соғыс толқыны Ұлы Юань ұлысының пайдасына өзгерді. [ 4 ] Осыдан қауіп төнгенін сезінген Қайду кең көлемді қарсы шабуыл жоспарлады, және назар аударған нәрселердің бірі - Көпелектің болуы болды . ]5[ . [ 2 ]

Қайдудың Орда Урусқа қатысты саясаты «Жами әт-Тарихте» екі жерде айтылады.

&lt;blockquote&gt;Жошы хан шежіресі: Бұған дейін (шамамен 1303.1-2 жж. Баянның Газанға келген елшісі), (Орда ұлысы мен Ұлы Юань ұлысы) бір-біріне көршілес болды. Осыған дейінгі жылдары Қайду олардың (Баян мен Жошы әулетінің басшысы Тоқтаның әскері) ханмен (= Темір императорымен) бірігуінен қорқып, Янгичал есімді екінші ұлын және Шах есімді тағы бір ұлын, Мөңке ханның ұлы Ширигидің ұлы Төле Темірді және Арық Бөкенің ұлы Мерік Темірді әскерлерімен бірге Баян провинцияларының шекарасына жіберіп, шекараларды оларға сеніп тапсырды. Яғни, олар хан әскері мен Баян әскері арасындағы кедергі болып, олардың күш біріктіруіне кедергі келтіретін.


Өгедей қаған: Орда әулетінен шыққан Конич ұлы Баянның шекара әскери бекеттері үлкен әскермен бірге оның (Янгичардың) бақылауында. Яғни, олар бір-біріне жау, себебі Баян Қағанмен (Ұлы Темір) және ислам билеушісімен (Ғазан) дос. Ал оның (Баянның) немере ағасы Купелек Қайду мен Дуаның ұлдарына қарай бет бұрады. Олар оны қолдайды, сондықтан Баян Қаған әскерлеріне ислам билеушісімен қосылып, олардың кәсіпорны үшін шығынға ұшырамайды.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt;
Жоғарыдағы сипаттамадан көрініп тұрғандай, Кайдудың Купелек көтерілісін қолдауы «Баянның Юань ұлысымен/Хулагу ұлысымен одақтасуына және Кайдудың операцияларына шығын келтіруіне жол бермеуге» бағытталған саясаттың бөлігі болды және Янгичар мен басқаларды жіберумен үйлестірілді . [ 7 ]

Купелек көтерілісінен кейін Баян алдымен Жошы әулетінің басшысы Тоқта ханнан көмек сұрады , бірақ Тоқта хан батыстағы ноғайлармен қақтығысып жатқандықтан күш жібере алмады . [ 8 ] Оның орнына ол Қайдудан Купелекті тапсыруды және Баянның Орда ұлысына билігін мойындауды талап етті, бірақ әскери қолдаусыз бұл талапқа ешқандай назар аударылмады . [ 9 ] Сонымен қатар, Баян Юань ұлысының Олжейту ханынан (Чэнцзун Темір) әскери ынтымақтастық сұрады, бірақ императрица Кокозиннің бұл ерте деген кеңесіне байланысты Баян ешқандай күш ала алмады. [ 10 ] Нәтижесінде Баян Купелекпен жалғыз шайқасуға мәжбүр болды, ал «Джами әл-Темз» кітабына сәйкес: «Бүгінгі күнге дейін Баян Купелек Қайду Дуаның әскеріне қарсы 18 шайқас жүргізді, ал өзі сол шайқастардың 6-сында шайқас алаңында болды » . [ 9 ]

«Купелек көтерілісіндегі» шайқастарды егжей-тегжейлі сипаттайтын жазбалар болмаса да, шамамен сол уақытта ( 1297 ж .) Ұлы Юань ұлысына жататын Чонг -ул Ювас сияқты қолбасшылар Ибир-Сібір аймағында ( қазіргі Батыс Сібір жазығы, Обь өзенінің бассейні) ( Ибир-Сібір шайқасы ) Кайду әскеріне қарсы шайқасқан және бұл шайқастар «Купелек көтерілісімен» байланысты болған деп есептеледі. 1300 жылдары жинақталған тарихи еңбек «Жами әл-Тарих» жинақталған кездегі Орда ұлысындағы жағдайды былай сипаттайды [ 9 ] .

&lt;blockquote&gt;Купелек Баянға қарсы көтеріліс жасаған және оған көмекке келген Қайду мен Дуадан келген күшпен бірге Баянның кейбір провинциялары мен ұлыстарын басып алды. Дегенмен, Баян әлі де Орда ұлысының көп бөлігін басқарып отырды. Оның әскері осы бірінен соң бірі шайқастардан шаршады, кейбір атты әскерлер мен кейбір жаяу әскерлер. Бірақ олар әлі де жауға қарсы табанды күрес жүргізіп жатты.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt; 
Бұл мәліметтен көрініп тұрғандай, Купелек Кайдудың көмегімен Орда ұлысының кейбір аумақтары мен тұрғындарын бақылауға алғанымен, Баянның билігін бұза алмады, сондықтан жағдай тығырыққа тірелді.

Сонымен қатар, Ұлы Юань ұлысы соғысқа дайындық жүргізді, соның ішінде Кайду әскерлеріне қарсы Кайшанды қолбасшы етіп тағайындады, ақырында, Да Дэ билігінің 5-ші жылында ( 1301 ), Баян күш сұрағаннан кейін үш жылдан кейін, Кайду әскері мен Ұлы Юань ұлысы әскері арасында ірі шайқас болды ( Текелік шайқасы ) [ 12 ] . Бұл шайқаста Кайду Ұлы Юань ұлысы әскерін бұзып өте алмады және оның орнына жараланып, көп ұзамай қайтыс болды. Кайду кеткеннен кейін, Кайду ұлысы бірлігін жоғалтты және Да Дэ билігінің 10-шы жылында ( 1306 ) ( Ертіс өзені шайқасы ) ішкі қақтығыстар салдарынан қирады [ 13 ] .

Қайдудың өлімі Купелек үшін қолайсыз жағдай тудырған болуы керек, бірақ бұл «Жами әт-Тарих» жинақталғаннан кейін орын алғандықтан, оның әрекеттері туралы егжей-тегжейлі жазбалар жоқ . [9] Дегенмен, Мамлүк әулетінің Айни жазбаларында үзінділер бар , онда Баян Тоқта ханның көмегімен 709 хижра жылы (1309-1310 ) Купелекті талқандады, ал Купелек көп ұзамай қайтыс болды. [ 14 ] Айни жазбаларына сәйкес, Баянның ұлы Кушай «Кайдуға көтеріліске қосылды», бірақ Кайдудың өзі осы кезде қайтыс болған, сондықтан Купелектің әрекеттері қателесіп екі бөлек оқиға ретінде тіркелген болуы мүмкін . ]15[ . [ 16 ]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>qxmsr3vnxf7j6gtmb4d3oaqu72uc2ni</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606373</id>
      <parentid>3606371</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:00:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Биографиясы */</comment>
      <origin>3606373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11763" sha1="6b9dzxcmtd169sdgqek62vieqad8wcc" xml:space="preserve">'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол Шыңғыс ханның ұлы Жошының ұрпағы болған. «Жами әт-Тарих» сияқты парсы тарихи дереккөздерінде ол كوبلك (kūbalak) деп жазылған , бірақ кейбір кітаптарда ол сонымен қатар كویلك (kūyilk) деп те жазылған.

Ол Орта Азияны билеген Қайдудың қолдауымен Орда Ежен ұлысының сол кездегі көсемі Баянға қарсы көтеріліс жасағанымен танымал.

== Биографиясы ==
«Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөліміне сәйкес, Купелек Жошының үлкен ұлы Орданың немересі Темір Боқаның ұлы болған . [ 1 ] «Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөлімінде Купелектің «Бұрын әкем (Темір Боқа) ұлысты басқарған» деген сөзінен үзінді келтірілген, бұл Темір Боқаның бір кездері Орда ұлысының басшысы болғанын көрсетеді. Дегенмен, қандай да бір себептермен басшы лауазымы Купелекке берілмеді, ал Конич оның орнына келді . [ 2 ] Конич басшы лауазымын 30 жылдан астам уақыт бойы атқарды және айтарлықтай билікке ие болды, соның ішінде 1280 жылы Тода Мөңкені қолдау үшін оңшыл көсем Ноғаймен ынтымақтастық жасады . Конич қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Баян Орда ұлысының басшысы лауазымын мұра етті, бірақ Купелек өзін заңды мұрагер деп санайтын сияқты және Баянға қарсы көтеріліс жасады.

== Көбелек көтерілісі ==
Баянның Орда ұлысының басшысы қызметіне кіріскен нақты уақыты белгісіз, бірақ ол шамамен 1295-1296 жылдар шамасында, яғни Хубилай қайтыс болып, Темір оның орнына таққа отырған уақытпен бірдей деп есептеледі . [ 1 ] 1296 жылы Қайду ұлысына жататын үш князьдік - Дурдака , Джобкул және Бука ұлысы - Ұлы Юань ұлысына қашып кеткен ірі оқиға болды, ал батыс Моңғол үстіртіндегі соғыс толқыны Ұлы Юань ұлысының пайдасына өзгерді. [ 4 ] Осыдан қауіп төнгенін сезінген Қайду кең көлемді қарсы шабуыл жоспарлады, және назар аударған нәрселердің бірі - Көпелектің болуы болды . ]5[ . [ 2 ]

Қайдудың Орда Урусқа қатысты саясаты «Жами әт-Тарихте» екі жерде айтылады.

&lt;blockquote&gt;Жошы хан шежіресі: Бұған дейін (шамамен 1303.1-2 жж. Баянның Газанға келген елшісі), (Орда ұлысы мен Ұлы Юань ұлысы) бір-біріне көршілес болды. Осыған дейінгі жылдары Қайду олардың (Баян мен Жошы әулетінің басшысы Тоқтаның әскері) ханмен (= Темір императорымен) бірігуінен қорқып, Янгичал есімді екінші ұлын және Шах есімді тағы бір ұлын, Мөңке ханның ұлы Ширигидің ұлы Төле Темірді және Арық Бөкенің ұлы Мерік Темірді әскерлерімен бірге Баян провинцияларының шекарасына жіберіп, шекараларды оларға сеніп тапсырды. Яғни, олар хан әскері мен Баян әскері арасындағы кедергі болып, олардың күш біріктіруіне кедергі келтіретін.


Өгедей қаған: Орда әулетінен шыққан Конич ұлы Баянның шекара әскери бекеттері үлкен әскермен бірге оның (Янгичардың) бақылауында. Яғни, олар бір-біріне жау, себебі Баян Қағанмен (Ұлы Темір) және ислам билеушісімен (Ғазан) дос. Ал оның (Баянның) немере ағасы Купелек Қайду мен Дуаның ұлдарына қарай бет бұрады. Олар оны қолдайды, сондықтан Баян Қаған әскерлеріне ислам билеушісімен қосылып, олардың кәсіпорны үшін шығынға ұшырамайды.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt;
Жоғарыдағы сипаттамадан көрініп тұрғандай, Кайдудың Купелек көтерілісін қолдауы «Баянның Юань ұлысымен/Хулагу ұлысымен одақтасуына және Кайдудың операцияларына шығын келтіруіне жол бермеуге» бағытталған саясаттың бөлігі болды және Янгичар мен басқаларды жіберумен үйлестірілді . [ 7 ]

Купелек көтерілісінен кейін Баян алдымен Жошы әулетінің басшысы Тоқта ханнан көмек сұрады , бірақ Тоқта хан батыстағы ноғайлармен қақтығысып жатқандықтан күш жібере алмады . [ 8 ] Оның орнына ол Қайдудан Купелекті тапсыруды және Баянның Орда ұлысына билігін мойындауды талап етті, бірақ әскери қолдаусыз бұл талапқа ешқандай назар аударылмады . [ 9 ] Сонымен қатар, Баян Юань ұлысының Олжейту ханынан (Чэнцзун Темір) әскери ынтымақтастық сұрады, бірақ императрица Кокозиннің бұл ерте деген кеңесіне байланысты Баян ешқандай күш ала алмады. [ 10 ] Нәтижесінде Баян Купелекпен жалғыз шайқасуға мәжбүр болды, ал «Джами әл-Темз» кітабына сәйкес: «Бүгінгі күнге дейін Баян Купелек Қайду Дуаның әскеріне қарсы 18 шайқас жүргізді, ал өзі сол шайқастардың 6-сында шайқас алаңында болды » . [ 9 ]

«Купелек көтерілісіндегі» шайқастарды егжей-тегжейлі сипаттайтын жазбалар болмаса да, шамамен сол уақытта ( 1297 ж .) Ұлы Юань ұлысына жататын Чонг -ул Ювас сияқты қолбасшылар Ибир-Сібір аймағында ( қазіргі Батыс Сібір жазығы, Обь өзенінің бассейні) ( Ибир-Сібір шайқасы ) Кайду әскеріне қарсы шайқасқан және бұл шайқастар «Купелек көтерілісімен» байланысты болған деп есептеледі. 1300 жылдары жинақталған тарихи еңбек «Жами әл-Тарих» жинақталған кездегі Орда ұлысындағы жағдайды былай сипаттайды [ 9 ] .

&lt;blockquote&gt;Купелек Баянға қарсы көтеріліс жасаған және оған көмекке келген Қайду мен Дуадан келген күшпен бірге Баянның кейбір провинциялары мен ұлыстарын басып алды. Дегенмен, Баян әлі де Орда ұлысының көп бөлігін басқарып отырды. Оның әскері осы бірінен соң бірі шайқастардан шаршады, кейбір атты әскерлер мен кейбір жаяу әскерлер. Бірақ олар әлі де жауға қарсы табанды күрес жүргізіп жатты.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt; 
Бұл мәліметтен көрініп тұрғандай, Купелек Кайдудың көмегімен Орда ұлысының кейбір аумақтары мен тұрғындарын бақылауға алғанымен, Баянның билігін бұза алмады, сондықтан жағдай тығырыққа тірелді.

Сонымен қатар, Ұлы Юань ұлысы соғысқа дайындық жүргізді, соның ішінде Кайду әскерлеріне қарсы Кайшанды қолбасшы етіп тағайындады, ақырында, Да Дэ билігінің 5-ші жылында ( 1301 ), Баян күш сұрағаннан кейін үш жылдан кейін, Кайду әскері мен Ұлы Юань ұлысы әскері арасында ірі шайқас болды ( Текелік шайқасы ) [ 12 ] . Бұл шайқаста Кайду Ұлы Юань ұлысы әскерін бұзып өте алмады және оның орнына жараланып, көп ұзамай қайтыс болды. Кайду кеткеннен кейін, Кайду ұлысы бірлігін жоғалтты және Да Дэ билігінің 10-шы жылында ( 1306 ) ( Ертіс өзені шайқасы ) ішкі қақтығыстар салдарынан қирады [ 13 ] .

Қайдудың өлімі Купелек үшін қолайсыз жағдай тудырған болуы керек, бірақ бұл «Жами әт-Тарих» жинақталғаннан кейін орын алғандықтан, оның әрекеттері туралы егжей-тегжейлі жазбалар жоқ . [9] Дегенмен, Мамлүк әулетінің Айни жазбаларында үзінділер бар , онда Баян Тоқта ханның көмегімен 709 хижра жылы (1309-1310 ) Купелекті талқандады, ал Купелек көп ұзамай қайтыс болды. [ 14 ] Айни жазбаларына сәйкес, Баянның ұлы Кушай «Кайдуға көтеріліске қосылды», бірақ Кайдудың өзі осы кезде қайтыс болған, сондықтан Купелектің әрекеттері қателесіп екі бөлек оқиға ретінде тіркелген болуы мүмкін . ]15[ . [ 16 ]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>6b9dzxcmtd169sdgqek62vieqad8wcc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606374</id>
      <parentid>3606373</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:00:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Биографиясы */</comment>
      <origin>3606374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11756" sha1="nyizq9fuclxxkzv7v1hydxwb87hgl21" xml:space="preserve">'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол Шыңғыс ханның ұлы Жошының ұрпағы болған. «Жами әт-Тарих» сияқты парсы тарихи дереккөздерінде ол كوبلك (kūbalak) деп жазылған , бірақ кейбір кітаптарда ол сонымен қатар كویلك (kūyilk) деп те жазылған.

Ол Орта Азияны билеген Қайдудың қолдауымен Орда Ежен ұлысының сол кездегі көсемі Баянға қарсы көтеріліс жасағанымен танымал.

== Биографиясы ==
«Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөліміне сәйкес, Купелек Жошының үлкен ұлы Орданың немересі Темір Боқаның ұлы болған . [ 1 ] «Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөлімінде Купелектің «Бұрын әкем (Темір Боқа) ұлысты басқарған» деген сөзінен үзінді келтірілген, бұл Темір Боқаның бір кездері Орда ұлысының басшысы болғанын көрсетеді. Дегенмен, қандай да бір себептермен басшы лауазымы Купелекке берілмеді, ал Конич оның орнына келді. Конич басшы лауазымын 30 жылдан астам уақыт бойы атқарды және айтарлықтай билікке ие болды, соның ішінде 1280 жылы Тода Мөңкені қолдау үшін оңшыл көсем Ноғаймен ынтымақтастық жасады . Конич қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Баян Орда ұлысының басшысы лауазымын мұра етті, бірақ Купелек өзін заңды мұрагер деп санайтын сияқты және Баянға қарсы көтеріліс жасады.

== Көбелек көтерілісі ==
Баянның Орда ұлысының басшысы қызметіне кіріскен нақты уақыты белгісіз, бірақ ол шамамен 1295-1296 жылдар шамасында, яғни Хубилай қайтыс болып, Темір оның орнына таққа отырған уақытпен бірдей деп есептеледі . [ 1 ] 1296 жылы Қайду ұлысына жататын үш князьдік - Дурдака , Джобкул және Бука ұлысы - Ұлы Юань ұлысына қашып кеткен ірі оқиға болды, ал батыс Моңғол үстіртіндегі соғыс толқыны Ұлы Юань ұлысының пайдасына өзгерді. [ 4 ] Осыдан қауіп төнгенін сезінген Қайду кең көлемді қарсы шабуыл жоспарлады, және назар аударған нәрселердің бірі - Көпелектің болуы болды . ]5[ . [ 2 ]

Қайдудың Орда Урусқа қатысты саясаты «Жами әт-Тарихте» екі жерде айтылады.

&lt;blockquote&gt;Жошы хан шежіресі: Бұған дейін (шамамен 1303.1-2 жж. Баянның Газанға келген елшісі), (Орда ұлысы мен Ұлы Юань ұлысы) бір-біріне көршілес болды. Осыған дейінгі жылдары Қайду олардың (Баян мен Жошы әулетінің басшысы Тоқтаның әскері) ханмен (= Темір императорымен) бірігуінен қорқып, Янгичал есімді екінші ұлын және Шах есімді тағы бір ұлын, Мөңке ханның ұлы Ширигидің ұлы Төле Темірді және Арық Бөкенің ұлы Мерік Темірді әскерлерімен бірге Баян провинцияларының шекарасына жіберіп, шекараларды оларға сеніп тапсырды. Яғни, олар хан әскері мен Баян әскері арасындағы кедергі болып, олардың күш біріктіруіне кедергі келтіретін.


Өгедей қаған: Орда әулетінен шыққан Конич ұлы Баянның шекара әскери бекеттері үлкен әскермен бірге оның (Янгичардың) бақылауында. Яғни, олар бір-біріне жау, себебі Баян Қағанмен (Ұлы Темір) және ислам билеушісімен (Ғазан) дос. Ал оның (Баянның) немере ағасы Купелек Қайду мен Дуаның ұлдарына қарай бет бұрады. Олар оны қолдайды, сондықтан Баян Қаған әскерлеріне ислам билеушісімен қосылып, олардың кәсіпорны үшін шығынға ұшырамайды.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt;
Жоғарыдағы сипаттамадан көрініп тұрғандай, Кайдудың Купелек көтерілісін қолдауы «Баянның Юань ұлысымен/Хулагу ұлысымен одақтасуына және Кайдудың операцияларына шығын келтіруіне жол бермеуге» бағытталған саясаттың бөлігі болды және Янгичар мен басқаларды жіберумен үйлестірілді . [ 7 ]

Купелек көтерілісінен кейін Баян алдымен Жошы әулетінің басшысы Тоқта ханнан көмек сұрады , бірақ Тоқта хан батыстағы ноғайлармен қақтығысып жатқандықтан күш жібере алмады . [ 8 ] Оның орнына ол Қайдудан Купелекті тапсыруды және Баянның Орда ұлысына билігін мойындауды талап етті, бірақ әскери қолдаусыз бұл талапқа ешқандай назар аударылмады . [ 9 ] Сонымен қатар, Баян Юань ұлысының Олжейту ханынан (Чэнцзун Темір) әскери ынтымақтастық сұрады, бірақ императрица Кокозиннің бұл ерте деген кеңесіне байланысты Баян ешқандай күш ала алмады. [ 10 ] Нәтижесінде Баян Купелекпен жалғыз шайқасуға мәжбүр болды, ал «Джами әл-Темз» кітабына сәйкес: «Бүгінгі күнге дейін Баян Купелек Қайду Дуаның әскеріне қарсы 18 шайқас жүргізді, ал өзі сол шайқастардың 6-сында шайқас алаңында болды » . [ 9 ]

«Купелек көтерілісіндегі» шайқастарды егжей-тегжейлі сипаттайтын жазбалар болмаса да, шамамен сол уақытта ( 1297 ж .) Ұлы Юань ұлысына жататын Чонг -ул Ювас сияқты қолбасшылар Ибир-Сібір аймағында ( қазіргі Батыс Сібір жазығы, Обь өзенінің бассейні) ( Ибир-Сібір шайқасы ) Кайду әскеріне қарсы шайқасқан және бұл шайқастар «Купелек көтерілісімен» байланысты болған деп есептеледі. 1300 жылдары жинақталған тарихи еңбек «Жами әл-Тарих» жинақталған кездегі Орда ұлысындағы жағдайды былай сипаттайды [ 9 ] .

&lt;blockquote&gt;Купелек Баянға қарсы көтеріліс жасаған және оған көмекке келген Қайду мен Дуадан келген күшпен бірге Баянның кейбір провинциялары мен ұлыстарын басып алды. Дегенмен, Баян әлі де Орда ұлысының көп бөлігін басқарып отырды. Оның әскері осы бірінен соң бірі шайқастардан шаршады, кейбір атты әскерлер мен кейбір жаяу әскерлер. Бірақ олар әлі де жауға қарсы табанды күрес жүргізіп жатты.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt; 
Бұл мәліметтен көрініп тұрғандай, Купелек Кайдудың көмегімен Орда ұлысының кейбір аумақтары мен тұрғындарын бақылауға алғанымен, Баянның билігін бұза алмады, сондықтан жағдай тығырыққа тірелді.

Сонымен қатар, Ұлы Юань ұлысы соғысқа дайындық жүргізді, соның ішінде Кайду әскерлеріне қарсы Кайшанды қолбасшы етіп тағайындады, ақырында, Да Дэ билігінің 5-ші жылында ( 1301 ), Баян күш сұрағаннан кейін үш жылдан кейін, Кайду әскері мен Ұлы Юань ұлысы әскері арасында ірі шайқас болды ( Текелік шайқасы ) [ 12 ] . Бұл шайқаста Кайду Ұлы Юань ұлысы әскерін бұзып өте алмады және оның орнына жараланып, көп ұзамай қайтыс болды. Кайду кеткеннен кейін, Кайду ұлысы бірлігін жоғалтты және Да Дэ билігінің 10-шы жылында ( 1306 ) ( Ертіс өзені шайқасы ) ішкі қақтығыстар салдарынан қирады [ 13 ] .

Қайдудың өлімі Купелек үшін қолайсыз жағдай тудырған болуы керек, бірақ бұл «Жами әт-Тарих» жинақталғаннан кейін орын алғандықтан, оның әрекеттері туралы егжей-тегжейлі жазбалар жоқ . [9] Дегенмен, Мамлүк әулетінің Айни жазбаларында үзінділер бар , онда Баян Тоқта ханның көмегімен 709 хижра жылы (1309-1310 ) Купелекті талқандады, ал Купелек көп ұзамай қайтыс болды. [ 14 ] Айни жазбаларына сәйкес, Баянның ұлы Кушай «Кайдуға көтеріліске қосылды», бірақ Кайдудың өзі осы кезде қайтыс болған, сондықтан Купелектің әрекеттері қателесіп екі бөлек оқиға ретінде тіркелген болуы мүмкін . ]15[ . [ 16 ]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>nyizq9fuclxxkzv7v1hydxwb87hgl21</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606375</id>
      <parentid>3606374</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:01:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Биографиясы */</comment>
      <origin>3606375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11749" sha1="hmepim1gwfg669f3vj5xbi51gx41907" xml:space="preserve">'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол Шыңғыс ханның ұлы Жошының ұрпағы болған. «Жами әт-Тарих» сияқты парсы тарихи дереккөздерінде ол كوبلك (kūbalak) деп жазылған , бірақ кейбір кітаптарда ол сонымен қатар كویلك (kūyilk) деп те жазылған.

Ол Орта Азияны билеген Қайдудың қолдауымен Орда Ежен ұлысының сол кездегі көсемі Баянға қарсы көтеріліс жасағанымен танымал.

== Биографиясы ==
«Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөліміне сәйкес, Купелек Жошының үлкен ұлы Орданың немересі Темір Боқаның ұлы болған. «Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөлімінде Купелектің «Бұрын әкем (Темір Боқа) ұлысты басқарған» деген сөзінен үзінді келтірілген, бұл Темір Боқаның бір кездері Орда ұлысының басшысы болғанын көрсетеді. Дегенмен, қандай да бір себептермен басшы лауазымы Купелекке берілмеді, ал Конич оның орнына келді. Конич басшы лауазымын 30 жылдан астам уақыт бойы атқарды және айтарлықтай билікке ие болды, соның ішінде 1280 жылы Тода Мөңкені қолдау үшін оңшыл көсем Ноғаймен ынтымақтастық жасады . Конич қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Баян Орда ұлысының басшысы лауазымын мұра етті, бірақ Купелек өзін заңды мұрагер деп санайтын сияқты және Баянға қарсы көтеріліс жасады.

== Көбелек көтерілісі ==
Баянның Орда ұлысының басшысы қызметіне кіріскен нақты уақыты белгісіз, бірақ ол шамамен 1295-1296 жылдар шамасында, яғни Хубилай қайтыс болып, Темір оның орнына таққа отырған уақытпен бірдей деп есептеледі . [ 1 ] 1296 жылы Қайду ұлысына жататын үш князьдік - Дурдака , Джобкул және Бука ұлысы - Ұлы Юань ұлысына қашып кеткен ірі оқиға болды, ал батыс Моңғол үстіртіндегі соғыс толқыны Ұлы Юань ұлысының пайдасына өзгерді. [ 4 ] Осыдан қауіп төнгенін сезінген Қайду кең көлемді қарсы шабуыл жоспарлады, және назар аударған нәрселердің бірі - Көпелектің болуы болды . ]5[ . [ 2 ]

Қайдудың Орда Урусқа қатысты саясаты «Жами әт-Тарихте» екі жерде айтылады.

&lt;blockquote&gt;Жошы хан шежіресі: Бұған дейін (шамамен 1303.1-2 жж. Баянның Газанға келген елшісі), (Орда ұлысы мен Ұлы Юань ұлысы) бір-біріне көршілес болды. Осыған дейінгі жылдары Қайду олардың (Баян мен Жошы әулетінің басшысы Тоқтаның әскері) ханмен (= Темір императорымен) бірігуінен қорқып, Янгичал есімді екінші ұлын және Шах есімді тағы бір ұлын, Мөңке ханның ұлы Ширигидің ұлы Төле Темірді және Арық Бөкенің ұлы Мерік Темірді әскерлерімен бірге Баян провинцияларының шекарасына жіберіп, шекараларды оларға сеніп тапсырды. Яғни, олар хан әскері мен Баян әскері арасындағы кедергі болып, олардың күш біріктіруіне кедергі келтіретін.


Өгедей қаған: Орда әулетінен шыққан Конич ұлы Баянның шекара әскери бекеттері үлкен әскермен бірге оның (Янгичардың) бақылауында. Яғни, олар бір-біріне жау, себебі Баян Қағанмен (Ұлы Темір) және ислам билеушісімен (Ғазан) дос. Ал оның (Баянның) немере ағасы Купелек Қайду мен Дуаның ұлдарына қарай бет бұрады. Олар оны қолдайды, сондықтан Баян Қаған әскерлеріне ислам билеушісімен қосылып, олардың кәсіпорны үшін шығынға ұшырамайды.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt;
Жоғарыдағы сипаттамадан көрініп тұрғандай, Кайдудың Купелек көтерілісін қолдауы «Баянның Юань ұлысымен/Хулагу ұлысымен одақтасуына және Кайдудың операцияларына шығын келтіруіне жол бермеуге» бағытталған саясаттың бөлігі болды және Янгичар мен басқаларды жіберумен үйлестірілді . [ 7 ]

Купелек көтерілісінен кейін Баян алдымен Жошы әулетінің басшысы Тоқта ханнан көмек сұрады , бірақ Тоқта хан батыстағы ноғайлармен қақтығысып жатқандықтан күш жібере алмады . [ 8 ] Оның орнына ол Қайдудан Купелекті тапсыруды және Баянның Орда ұлысына билігін мойындауды талап етті, бірақ әскери қолдаусыз бұл талапқа ешқандай назар аударылмады . [ 9 ] Сонымен қатар, Баян Юань ұлысының Олжейту ханынан (Чэнцзун Темір) әскери ынтымақтастық сұрады, бірақ императрица Кокозиннің бұл ерте деген кеңесіне байланысты Баян ешқандай күш ала алмады. [ 10 ] Нәтижесінде Баян Купелекпен жалғыз шайқасуға мәжбүр болды, ал «Джами әл-Темз» кітабына сәйкес: «Бүгінгі күнге дейін Баян Купелек Қайду Дуаның әскеріне қарсы 18 шайқас жүргізді, ал өзі сол шайқастардың 6-сында шайқас алаңында болды » . [ 9 ]

«Купелек көтерілісіндегі» шайқастарды егжей-тегжейлі сипаттайтын жазбалар болмаса да, шамамен сол уақытта ( 1297 ж .) Ұлы Юань ұлысына жататын Чонг -ул Ювас сияқты қолбасшылар Ибир-Сібір аймағында ( қазіргі Батыс Сібір жазығы, Обь өзенінің бассейні) ( Ибир-Сібір шайқасы ) Кайду әскеріне қарсы шайқасқан және бұл шайқастар «Купелек көтерілісімен» байланысты болған деп есептеледі. 1300 жылдары жинақталған тарихи еңбек «Жами әл-Тарих» жинақталған кездегі Орда ұлысындағы жағдайды былай сипаттайды [ 9 ] .

&lt;blockquote&gt;Купелек Баянға қарсы көтеріліс жасаған және оған көмекке келген Қайду мен Дуадан келген күшпен бірге Баянның кейбір провинциялары мен ұлыстарын басып алды. Дегенмен, Баян әлі де Орда ұлысының көп бөлігін басқарып отырды. Оның әскері осы бірінен соң бірі шайқастардан шаршады, кейбір атты әскерлер мен кейбір жаяу әскерлер. Бірақ олар әлі де жауға қарсы табанды күрес жүргізіп жатты.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt; 
Бұл мәліметтен көрініп тұрғандай, Купелек Кайдудың көмегімен Орда ұлысының кейбір аумақтары мен тұрғындарын бақылауға алғанымен, Баянның билігін бұза алмады, сондықтан жағдай тығырыққа тірелді.

Сонымен қатар, Ұлы Юань ұлысы соғысқа дайындық жүргізді, соның ішінде Кайду әскерлеріне қарсы Кайшанды қолбасшы етіп тағайындады, ақырында, Да Дэ билігінің 5-ші жылында ( 1301 ), Баян күш сұрағаннан кейін үш жылдан кейін, Кайду әскері мен Ұлы Юань ұлысы әскері арасында ірі шайқас болды ( Текелік шайқасы ) [ 12 ] . Бұл шайқаста Кайду Ұлы Юань ұлысы әскерін бұзып өте алмады және оның орнына жараланып, көп ұзамай қайтыс болды. Кайду кеткеннен кейін, Кайду ұлысы бірлігін жоғалтты және Да Дэ билігінің 10-шы жылында ( 1306 ) ( Ертіс өзені шайқасы ) ішкі қақтығыстар салдарынан қирады [ 13 ] .

Қайдудың өлімі Купелек үшін қолайсыз жағдай тудырған болуы керек, бірақ бұл «Жами әт-Тарих» жинақталғаннан кейін орын алғандықтан, оның әрекеттері туралы егжей-тегжейлі жазбалар жоқ . [9] Дегенмен, Мамлүк әулетінің Айни жазбаларында үзінділер бар , онда Баян Тоқта ханның көмегімен 709 хижра жылы (1309-1310 ) Купелекті талқандады, ал Купелек көп ұзамай қайтыс болды. [ 14 ] Айни жазбаларына сәйкес, Баянның ұлы Кушай «Кайдуға көтеріліске қосылды», бірақ Кайдудың өзі осы кезде қайтыс болған, сондықтан Купелектің әрекеттері қателесіп екі бөлек оқиға ретінде тіркелген болуы мүмкін . ]15[ . [ 16 ]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>hmepim1gwfg669f3vj5xbi51gx41907</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606376</id>
      <parentid>3606375</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:01:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көбелек көтерілісі */</comment>
      <origin>3606376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11742" sha1="i4i0imutcxpg734cpshmi3w5uulaqqk" xml:space="preserve">'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол Шыңғыс ханның ұлы Жошының ұрпағы болған. «Жами әт-Тарих» сияқты парсы тарихи дереккөздерінде ол كوبلك (kūbalak) деп жазылған , бірақ кейбір кітаптарда ол сонымен қатар كویلك (kūyilk) деп те жазылған.

Ол Орта Азияны билеген Қайдудың қолдауымен Орда Ежен ұлысының сол кездегі көсемі Баянға қарсы көтеріліс жасағанымен танымал.

== Биографиясы ==
«Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөліміне сәйкес, Купелек Жошының үлкен ұлы Орданың немересі Темір Боқаның ұлы болған. «Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөлімінде Купелектің «Бұрын әкем (Темір Боқа) ұлысты басқарған» деген сөзінен үзінді келтірілген, бұл Темір Боқаның бір кездері Орда ұлысының басшысы болғанын көрсетеді. Дегенмен, қандай да бір себептермен басшы лауазымы Купелекке берілмеді, ал Конич оның орнына келді. Конич басшы лауазымын 30 жылдан астам уақыт бойы атқарды және айтарлықтай билікке ие болды, соның ішінде 1280 жылы Тода Мөңкені қолдау үшін оңшыл көсем Ноғаймен ынтымақтастық жасады . Конич қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Баян Орда ұлысының басшысы лауазымын мұра етті, бірақ Купелек өзін заңды мұрагер деп санайтын сияқты және Баянға қарсы көтеріліс жасады.

== Көбелек көтерілісі ==
Баянның Орда ұлысының басшысы қызметіне кіріскен нақты уақыты белгісіз, бірақ ол шамамен 1295-1296 жылдар шамасында, яғни Хубилай қайтыс болып, Темір оның орнына таққа отырған уақытпен бірдей деп есептеледі. 1296 жылы Қайду ұлысына жататын үш князьдік - Дурдака , Джобкул және Бука ұлысы - Ұлы Юань ұлысына қашып кеткен ірі оқиға болды, ал батыс Моңғол үстіртіндегі соғыс толқыны Ұлы Юань ұлысының пайдасына өзгерді. [ 4 ] Осыдан қауіп төнгенін сезінген Қайду кең көлемді қарсы шабуыл жоспарлады, және назар аударған нәрселердің бірі - Көпелектің болуы болды . ]5[ . [ 2 ]

Қайдудың Орда Урусқа қатысты саясаты «Жами әт-Тарихте» екі жерде айтылады.

&lt;blockquote&gt;Жошы хан шежіресі: Бұған дейін (шамамен 1303.1-2 жж. Баянның Газанға келген елшісі), (Орда ұлысы мен Ұлы Юань ұлысы) бір-біріне көршілес болды. Осыған дейінгі жылдары Қайду олардың (Баян мен Жошы әулетінің басшысы Тоқтаның әскері) ханмен (= Темір императорымен) бірігуінен қорқып, Янгичал есімді екінші ұлын және Шах есімді тағы бір ұлын, Мөңке ханның ұлы Ширигидің ұлы Төле Темірді және Арық Бөкенің ұлы Мерік Темірді әскерлерімен бірге Баян провинцияларының шекарасына жіберіп, шекараларды оларға сеніп тапсырды. Яғни, олар хан әскері мен Баян әскері арасындағы кедергі болып, олардың күш біріктіруіне кедергі келтіретін.


Өгедей қаған: Орда әулетінен шыққан Конич ұлы Баянның шекара әскери бекеттері үлкен әскермен бірге оның (Янгичардың) бақылауында. Яғни, олар бір-біріне жау, себебі Баян Қағанмен (Ұлы Темір) және ислам билеушісімен (Ғазан) дос. Ал оның (Баянның) немере ағасы Купелек Қайду мен Дуаның ұлдарына қарай бет бұрады. Олар оны қолдайды, сондықтан Баян Қаған әскерлеріне ислам билеушісімен қосылып, олардың кәсіпорны үшін шығынға ұшырамайды.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt;
Жоғарыдағы сипаттамадан көрініп тұрғандай, Кайдудың Купелек көтерілісін қолдауы «Баянның Юань ұлысымен/Хулагу ұлысымен одақтасуына және Кайдудың операцияларына шығын келтіруіне жол бермеуге» бағытталған саясаттың бөлігі болды және Янгичар мен басқаларды жіберумен үйлестірілді . [ 7 ]

Купелек көтерілісінен кейін Баян алдымен Жошы әулетінің басшысы Тоқта ханнан көмек сұрады , бірақ Тоқта хан батыстағы ноғайлармен қақтығысып жатқандықтан күш жібере алмады . [ 8 ] Оның орнына ол Қайдудан Купелекті тапсыруды және Баянның Орда ұлысына билігін мойындауды талап етті, бірақ әскери қолдаусыз бұл талапқа ешқандай назар аударылмады . [ 9 ] Сонымен қатар, Баян Юань ұлысының Олжейту ханынан (Чэнцзун Темір) әскери ынтымақтастық сұрады, бірақ императрица Кокозиннің бұл ерте деген кеңесіне байланысты Баян ешқандай күш ала алмады. [ 10 ] Нәтижесінде Баян Купелекпен жалғыз шайқасуға мәжбүр болды, ал «Джами әл-Темз» кітабына сәйкес: «Бүгінгі күнге дейін Баян Купелек Қайду Дуаның әскеріне қарсы 18 шайқас жүргізді, ал өзі сол шайқастардың 6-сында шайқас алаңында болды » . [ 9 ]

«Купелек көтерілісіндегі» шайқастарды егжей-тегжейлі сипаттайтын жазбалар болмаса да, шамамен сол уақытта ( 1297 ж .) Ұлы Юань ұлысына жататын Чонг -ул Ювас сияқты қолбасшылар Ибир-Сібір аймағында ( қазіргі Батыс Сібір жазығы, Обь өзенінің бассейні) ( Ибир-Сібір шайқасы ) Кайду әскеріне қарсы шайқасқан және бұл шайқастар «Купелек көтерілісімен» байланысты болған деп есептеледі. 1300 жылдары жинақталған тарихи еңбек «Жами әл-Тарих» жинақталған кездегі Орда ұлысындағы жағдайды былай сипаттайды [ 9 ] .

&lt;blockquote&gt;Купелек Баянға қарсы көтеріліс жасаған және оған көмекке келген Қайду мен Дуадан келген күшпен бірге Баянның кейбір провинциялары мен ұлыстарын басып алды. Дегенмен, Баян әлі де Орда ұлысының көп бөлігін басқарып отырды. Оның әскері осы бірінен соң бірі шайқастардан шаршады, кейбір атты әскерлер мен кейбір жаяу әскерлер. Бірақ олар әлі де жауға қарсы табанды күрес жүргізіп жатты.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt; 
Бұл мәліметтен көрініп тұрғандай, Купелек Кайдудың көмегімен Орда ұлысының кейбір аумақтары мен тұрғындарын бақылауға алғанымен, Баянның билігін бұза алмады, сондықтан жағдай тығырыққа тірелді.

Сонымен қатар, Ұлы Юань ұлысы соғысқа дайындық жүргізді, соның ішінде Кайду әскерлеріне қарсы Кайшанды қолбасшы етіп тағайындады, ақырында, Да Дэ билігінің 5-ші жылында ( 1301 ), Баян күш сұрағаннан кейін үш жылдан кейін, Кайду әскері мен Ұлы Юань ұлысы әскері арасында ірі шайқас болды ( Текелік шайқасы ) [ 12 ] . Бұл шайқаста Кайду Ұлы Юань ұлысы әскерін бұзып өте алмады және оның орнына жараланып, көп ұзамай қайтыс болды. Кайду кеткеннен кейін, Кайду ұлысы бірлігін жоғалтты және Да Дэ билігінің 10-шы жылында ( 1306 ) ( Ертіс өзені шайқасы ) ішкі қақтығыстар салдарынан қирады [ 13 ] .

Қайдудың өлімі Купелек үшін қолайсыз жағдай тудырған болуы керек, бірақ бұл «Жами әт-Тарих» жинақталғаннан кейін орын алғандықтан, оның әрекеттері туралы егжей-тегжейлі жазбалар жоқ . [9] Дегенмен, Мамлүк әулетінің Айни жазбаларында үзінділер бар , онда Баян Тоқта ханның көмегімен 709 хижра жылы (1309-1310 ) Купелекті талқандады, ал Купелек көп ұзамай қайтыс болды. [ 14 ] Айни жазбаларына сәйкес, Баянның ұлы Кушай «Кайдуға көтеріліске қосылды», бірақ Кайдудың өзі осы кезде қайтыс болған, сондықтан Купелектің әрекеттері қателесіп екі бөлек оқиға ретінде тіркелген болуы мүмкін . ]15[ . [ 16 ]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>i4i0imutcxpg734cpshmi3w5uulaqqk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606378</id>
      <parentid>3606376</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:01:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көбелек көтерілісі */</comment>
      <origin>3606378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11723" sha1="fabi27y2huxk6hwdufqo19c0x8j2xy5" xml:space="preserve">'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол Шыңғыс ханның ұлы Жошының ұрпағы болған. «Жами әт-Тарих» сияқты парсы тарихи дереккөздерінде ол كوبلك (kūbalak) деп жазылған , бірақ кейбір кітаптарда ол сонымен қатар كویلك (kūyilk) деп те жазылған.

Ол Орта Азияны билеген Қайдудың қолдауымен Орда Ежен ұлысының сол кездегі көсемі Баянға қарсы көтеріліс жасағанымен танымал.

== Биографиясы ==
«Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөліміне сәйкес, Купелек Жошының үлкен ұлы Орданың немересі Темір Боқаның ұлы болған. «Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөлімінде Купелектің «Бұрын әкем (Темір Боқа) ұлысты басқарған» деген сөзінен үзінді келтірілген, бұл Темір Боқаның бір кездері Орда ұлысының басшысы болғанын көрсетеді. Дегенмен, қандай да бір себептермен басшы лауазымы Купелекке берілмеді, ал Конич оның орнына келді. Конич басшы лауазымын 30 жылдан астам уақыт бойы атқарды және айтарлықтай билікке ие болды, соның ішінде 1280 жылы Тода Мөңкені қолдау үшін оңшыл көсем Ноғаймен ынтымақтастық жасады . Конич қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Баян Орда ұлысының басшысы лауазымын мұра етті, бірақ Купелек өзін заңды мұрагер деп санайтын сияқты және Баянға қарсы көтеріліс жасады.

== Көбелек көтерілісі ==
Баянның Орда ұлысының басшысы қызметіне кіріскен нақты уақыты белгісіз, бірақ ол шамамен 1295-1296 жылдар шамасында, яғни Хубилай қайтыс болып, Темір оның орнына таққа отырған уақытпен бірдей деп есептеледі. 1296 жылы Қайду ұлысына жататын үш князьдік - Дурдака , Джобкул және Бука ұлысы - Ұлы Юань ұлысына қашып кеткен ірі оқиға болды, ал батыс Моңғол үстіртіндегі соғыс толқыны Ұлы Юань ұлысының пайдасына өзгерді. Осыдан қауіп төнгенін сезінген Қайду кең көлемді қарсы шабуыл жоспарлады, және назар аударған нәрселердің бірі - Көпелектің болуы болды.

Қайдудың Орда Урусқа қатысты саясаты «Жами әт-Тарихте» екі жерде айтылады.

&lt;blockquote&gt;Жошы хан шежіресі: Бұған дейін (шамамен 1303.1-2 жж. Баянның Газанға келген елшісі), (Орда ұлысы мен Ұлы Юань ұлысы) бір-біріне көршілес болды. Осыған дейінгі жылдары Қайду олардың (Баян мен Жошы әулетінің басшысы Тоқтаның әскері) ханмен (= Темір императорымен) бірігуінен қорқып, Янгичал есімді екінші ұлын және Шах есімді тағы бір ұлын, Мөңке ханның ұлы Ширигидің ұлы Төле Темірді және Арық Бөкенің ұлы Мерік Темірді әскерлерімен бірге Баян провинцияларының шекарасына жіберіп, шекараларды оларға сеніп тапсырды. Яғни, олар хан әскері мен Баян әскері арасындағы кедергі болып, олардың күш біріктіруіне кедергі келтіретін.


Өгедей қаған: Орда әулетінен шыққан Конич ұлы Баянның шекара әскери бекеттері үлкен әскермен бірге оның (Янгичардың) бақылауында. Яғни, олар бір-біріне жау, себебі Баян Қағанмен (Ұлы Темір) және ислам билеушісімен (Ғазан) дос. Ал оның (Баянның) немере ағасы Купелек Қайду мен Дуаның ұлдарына қарай бет бұрады. Олар оны қолдайды, сондықтан Баян Қаған әскерлеріне ислам билеушісімен қосылып, олардың кәсіпорны үшін шығынға ұшырамайды.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt;
Жоғарыдағы сипаттамадан көрініп тұрғандай, Кайдудың Купелек көтерілісін қолдауы «Баянның Юань ұлысымен/Хулагу ұлысымен одақтасуына және Кайдудың операцияларына шығын келтіруіне жол бермеуге» бағытталған саясаттың бөлігі болды және Янгичар мен басқаларды жіберумен үйлестірілді . [ 7 ]

Купелек көтерілісінен кейін Баян алдымен Жошы әулетінің басшысы Тоқта ханнан көмек сұрады , бірақ Тоқта хан батыстағы ноғайлармен қақтығысып жатқандықтан күш жібере алмады . [ 8 ] Оның орнына ол Қайдудан Купелекті тапсыруды және Баянның Орда ұлысына билігін мойындауды талап етті, бірақ әскери қолдаусыз бұл талапқа ешқандай назар аударылмады . [ 9 ] Сонымен қатар, Баян Юань ұлысының Олжейту ханынан (Чэнцзун Темір) әскери ынтымақтастық сұрады, бірақ императрица Кокозиннің бұл ерте деген кеңесіне байланысты Баян ешқандай күш ала алмады. [ 10 ] Нәтижесінде Баян Купелекпен жалғыз шайқасуға мәжбүр болды, ал «Джами әл-Темз» кітабына сәйкес: «Бүгінгі күнге дейін Баян Купелек Қайду Дуаның әскеріне қарсы 18 шайқас жүргізді, ал өзі сол шайқастардың 6-сында шайқас алаңында болды » . [ 9 ]

«Купелек көтерілісіндегі» шайқастарды егжей-тегжейлі сипаттайтын жазбалар болмаса да, шамамен сол уақытта ( 1297 ж .) Ұлы Юань ұлысына жататын Чонг -ул Ювас сияқты қолбасшылар Ибир-Сібір аймағында ( қазіргі Батыс Сібір жазығы, Обь өзенінің бассейні) ( Ибир-Сібір шайқасы ) Кайду әскеріне қарсы шайқасқан және бұл шайқастар «Купелек көтерілісімен» байланысты болған деп есептеледі. 1300 жылдары жинақталған тарихи еңбек «Жами әл-Тарих» жинақталған кездегі Орда ұлысындағы жағдайды былай сипаттайды [ 9 ] .

&lt;blockquote&gt;Купелек Баянға қарсы көтеріліс жасаған және оған көмекке келген Қайду мен Дуадан келген күшпен бірге Баянның кейбір провинциялары мен ұлыстарын басып алды. Дегенмен, Баян әлі де Орда ұлысының көп бөлігін басқарып отырды. Оның әскері осы бірінен соң бірі шайқастардан шаршады, кейбір атты әскерлер мен кейбір жаяу әскерлер. Бірақ олар әлі де жауға қарсы табанды күрес жүргізіп жатты.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt; 
Бұл мәліметтен көрініп тұрғандай, Купелек Кайдудың көмегімен Орда ұлысының кейбір аумақтары мен тұрғындарын бақылауға алғанымен, Баянның билігін бұза алмады, сондықтан жағдай тығырыққа тірелді.

Сонымен қатар, Ұлы Юань ұлысы соғысқа дайындық жүргізді, соның ішінде Кайду әскерлеріне қарсы Кайшанды қолбасшы етіп тағайындады, ақырында, Да Дэ билігінің 5-ші жылында ( 1301 ), Баян күш сұрағаннан кейін үш жылдан кейін, Кайду әскері мен Ұлы Юань ұлысы әскері арасында ірі шайқас болды ( Текелік шайқасы ) [ 12 ] . Бұл шайқаста Кайду Ұлы Юань ұлысы әскерін бұзып өте алмады және оның орнына жараланып, көп ұзамай қайтыс болды. Кайду кеткеннен кейін, Кайду ұлысы бірлігін жоғалтты және Да Дэ билігінің 10-шы жылында ( 1306 ) ( Ертіс өзені шайқасы ) ішкі қақтығыстар салдарынан қирады [ 13 ] .

Қайдудың өлімі Купелек үшін қолайсыз жағдай тудырған болуы керек, бірақ бұл «Жами әт-Тарих» жинақталғаннан кейін орын алғандықтан, оның әрекеттері туралы егжей-тегжейлі жазбалар жоқ . [9] Дегенмен, Мамлүк әулетінің Айни жазбаларында үзінділер бар , онда Баян Тоқта ханның көмегімен 709 хижра жылы (1309-1310 ) Купелекті талқандады, ал Купелек көп ұзамай қайтыс болды. [ 14 ] Айни жазбаларына сәйкес, Баянның ұлы Кушай «Кайдуға көтеріліске қосылды», бірақ Кайдудың өзі осы кезде қайтыс болған, сондықтан Купелектің әрекеттері қателесіп екі бөлек оқиға ретінде тіркелген болуы мүмкін . ]15[ . [ 16 ]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>fabi27y2huxk6hwdufqo19c0x8j2xy5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606379</id>
      <parentid>3606378</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:02:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көбелек көтерілісі */</comment>
      <origin>3606379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11694" sha1="9wmh2zg2l07cgugttj4rdk3spulnoay" xml:space="preserve">'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол Шыңғыс ханның ұлы Жошының ұрпағы болған. «Жами әт-Тарих» сияқты парсы тарихи дереккөздерінде ол كوبلك (kūbalak) деп жазылған , бірақ кейбір кітаптарда ол сонымен қатар كویلك (kūyilk) деп те жазылған.

Ол Орта Азияны билеген Қайдудың қолдауымен Орда Ежен ұлысының сол кездегі көсемі Баянға қарсы көтеріліс жасағанымен танымал.

== Биографиясы ==
«Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөліміне сәйкес, Купелек Жошының үлкен ұлы Орданың немересі Темір Боқаның ұлы болған. «Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөлімінде Купелектің «Бұрын әкем (Темір Боқа) ұлысты басқарған» деген сөзінен үзінді келтірілген, бұл Темір Боқаның бір кездері Орда ұлысының басшысы болғанын көрсетеді. Дегенмен, қандай да бір себептермен басшы лауазымы Купелекке берілмеді, ал Конич оның орнына келді. Конич басшы лауазымын 30 жылдан астам уақыт бойы атқарды және айтарлықтай билікке ие болды, соның ішінде 1280 жылы Тода Мөңкені қолдау үшін оңшыл көсем Ноғаймен ынтымақтастық жасады . Конич қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Баян Орда ұлысының басшысы лауазымын мұра етті, бірақ Купелек өзін заңды мұрагер деп санайтын сияқты және Баянға қарсы көтеріліс жасады.

== Көбелек көтерілісі ==
Баянның Орда ұлысының басшысы қызметіне кіріскен нақты уақыты белгісіз, бірақ ол шамамен 1295-1296 жылдар шамасында, яғни Хубилай қайтыс болып, Темір оның орнына таққа отырған уақытпен бірдей деп есептеледі. 1296 жылы Қайду ұлысына жататын үш князьдік - Дурдака , Джобкул және Бука ұлысы - Ұлы Юань ұлысына қашып кеткен ірі оқиға болды, ал батыс Моңғол үстіртіндегі соғыс толқыны Ұлы Юань ұлысының пайдасына өзгерді. Осыдан қауіп төнгенін сезінген Қайду кең көлемді қарсы шабуыл жоспарлады, және назар аударған нәрселердің бірі - Көпелектің болуы болды.

Қайдудың Орда Урусқа қатысты саясаты «Жами әт-Тарихте» екі жерде айтылады.

&lt;blockquote&gt;Жошы хан шежіресі: Бұған дейін (шамамен 1303.1-2 жж. Баянның Газанға келген елшісі), (Орда ұлысы мен Ұлы Юань ұлысы) бір-біріне көршілес болды. Осыған дейінгі жылдары Қайду олардың (Баян мен Жошы әулетінің басшысы Тоқтаның әскері) ханмен (= Темір императорымен) бірігуінен қорқып, Янгичал есімді екінші ұлын және Шах есімді тағы бір ұлын, Мөңке ханның ұлы Ширигидің ұлы Төле Темірді және Арық Бөкенің ұлы Мерік Темірді әскерлерімен бірге Баян провинцияларының шекарасына жіберіп, шекараларды оларға сеніп тапсырды. Яғни, олар хан әскері мен Баян әскері арасындағы кедергі болып, олардың күш біріктіруіне кедергі келтіретін.


Өгедей қаған: Орда әулетінен шыққан Конич ұлы Баянның шекара әскери бекеттері үлкен әскермен бірге оның (Янгичардың) бақылауында. Яғни, олар бір-біріне жау, себебі Баян Қағанмен (Ұлы Темір) және ислам билеушісімен (Ғазан) дос. Ал оның (Баянның) немере ағасы Купелек Қайду мен Дуаның ұлдарына қарай бет бұрады. Олар оны қолдайды, сондықтан Баян Қаған әскерлеріне ислам билеушісімен қосылып, олардың кәсіпорны үшін шығынға ұшырамайды.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt;
Жоғарыдағы сипаттамадан көрініп тұрғандай, Кайдудың Купелек көтерілісін қолдауы «Баянның Юань ұлысымен/Хулагу ұлысымен одақтасуына және Кайдудың операцияларына шығын келтіруіне жол бермеуге» бағытталған саясаттың бөлігі болды және Янгичар мен басқаларды жіберумен үйлестірілді . [ 7 ]

Купелек көтерілісінен кейін Баян алдымен Жошы әулетінің басшысы Тоқта ханнан көмек сұрады , бірақ Тоқта хан батыстағы ноғайлармен қақтығысып жатқандықтан күш жібере алмады. Оның орнына ол Қайдудан Купелекті тапсыруды және Баянның Орда ұлысына билігін мойындауды талап етті, бірақ әскери қолдаусыз бұл талапқа ешқандай назар аударылмады. Сонымен қатар, Баян Юань ұлысының Олжейту ханынан (Чэнцзун Темір) әскери ынтымақтастық сұрады, бірақ императрица Кокозиннің бұл ерте деген кеңесіне байланысты Баян ешқандай күш ала алмады. Нәтижесінде Баян Купелекпен жалғыз шайқасуға мәжбүр болды, ал «Джами әл-Темз» кітабына сәйкес: «Бүгінгі күнге дейін Баян Купелек Қайду Дуаның әскеріне қарсы 18 шайқас жүргізді, ал өзі сол шайқастардың 6-сында шайқас алаңында болды».

«Купелек көтерілісіндегі» шайқастарды егжей-тегжейлі сипаттайтын жазбалар болмаса да, шамамен сол уақытта ( 1297 ж .) Ұлы Юань ұлысына жататын Чонг -ул Ювас сияқты қолбасшылар Ибир-Сібір аймағында ( қазіргі Батыс Сібір жазығы, Обь өзенінің бассейні) ( Ибир-Сібір шайқасы ) Кайду әскеріне қарсы шайқасқан және бұл шайқастар «Купелек көтерілісімен» байланысты болған деп есептеледі. 1300 жылдары жинақталған тарихи еңбек «Жами әл-Тарих» жинақталған кездегі Орда ұлысындағы жағдайды былай сипаттайды [ 9 ] .

&lt;blockquote&gt;Купелек Баянға қарсы көтеріліс жасаған және оған көмекке келген Қайду мен Дуадан келген күшпен бірге Баянның кейбір провинциялары мен ұлыстарын басып алды. Дегенмен, Баян әлі де Орда ұлысының көп бөлігін басқарып отырды. Оның әскері осы бірінен соң бірі шайқастардан шаршады, кейбір атты әскерлер мен кейбір жаяу әскерлер. Бірақ олар әлі де жауға қарсы табанды күрес жүргізіп жатты.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt; 
Бұл мәліметтен көрініп тұрғандай, Купелек Кайдудың көмегімен Орда ұлысының кейбір аумақтары мен тұрғындарын бақылауға алғанымен, Баянның билігін бұза алмады, сондықтан жағдай тығырыққа тірелді.

Сонымен қатар, Ұлы Юань ұлысы соғысқа дайындық жүргізді, соның ішінде Кайду әскерлеріне қарсы Кайшанды қолбасшы етіп тағайындады, ақырында, Да Дэ билігінің 5-ші жылында ( 1301 ), Баян күш сұрағаннан кейін үш жылдан кейін, Кайду әскері мен Ұлы Юань ұлысы әскері арасында ірі шайқас болды ( Текелік шайқасы ) [ 12 ] . Бұл шайқаста Кайду Ұлы Юань ұлысы әскерін бұзып өте алмады және оның орнына жараланып, көп ұзамай қайтыс болды. Кайду кеткеннен кейін, Кайду ұлысы бірлігін жоғалтты және Да Дэ билігінің 10-шы жылында ( 1306 ) ( Ертіс өзені шайқасы ) ішкі қақтығыстар салдарынан қирады [ 13 ] .

Қайдудың өлімі Купелек үшін қолайсыз жағдай тудырған болуы керек, бірақ бұл «Жами әт-Тарих» жинақталғаннан кейін орын алғандықтан, оның әрекеттері туралы егжей-тегжейлі жазбалар жоқ . [9] Дегенмен, Мамлүк әулетінің Айни жазбаларында үзінділер бар , онда Баян Тоқта ханның көмегімен 709 хижра жылы (1309-1310 ) Купелекті талқандады, ал Купелек көп ұзамай қайтыс болды. [ 14 ] Айни жазбаларына сәйкес, Баянның ұлы Кушай «Кайдуға көтеріліске қосылды», бірақ Кайдудың өзі осы кезде қайтыс болған, сондықтан Купелектің әрекеттері қателесіп екі бөлек оқиға ретінде тіркелген болуы мүмкін . ]15[ . [ 16 ]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>9wmh2zg2l07cgugttj4rdk3spulnoay</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606380</id>
      <parentid>3606379</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:03:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көбелек көтерілісі */</comment>
      <origin>3606380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11677" sha1="hlco4vae00c7662ab9m3jqcv90zu11h" xml:space="preserve">'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол Шыңғыс ханның ұлы Жошының ұрпағы болған. «Жами әт-Тарих» сияқты парсы тарихи дереккөздерінде ол كوبلك (kūbalak) деп жазылған , бірақ кейбір кітаптарда ол сонымен қатар كویلك (kūyilk) деп те жазылған.

Ол Орта Азияны билеген Қайдудың қолдауымен Орда Ежен ұлысының сол кездегі көсемі Баянға қарсы көтеріліс жасағанымен танымал.

== Биографиясы ==
«Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөліміне сәйкес, Купелек Жошының үлкен ұлы Орданың немересі Темір Боқаның ұлы болған. «Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөлімінде Купелектің «Бұрын әкем (Темір Боқа) ұлысты басқарған» деген сөзінен үзінді келтірілген, бұл Темір Боқаның бір кездері Орда ұлысының басшысы болғанын көрсетеді. Дегенмен, қандай да бір себептермен басшы лауазымы Купелекке берілмеді, ал Конич оның орнына келді. Конич басшы лауазымын 30 жылдан астам уақыт бойы атқарды және айтарлықтай билікке ие болды, соның ішінде 1280 жылы Тода Мөңкені қолдау үшін оңшыл көсем Ноғаймен ынтымақтастық жасады . Конич қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Баян Орда ұлысының басшысы лауазымын мұра етті, бірақ Купелек өзін заңды мұрагер деп санайтын сияқты және Баянға қарсы көтеріліс жасады.

== Көбелек көтерілісі ==
Баянның Орда ұлысының басшысы қызметіне кіріскен нақты уақыты белгісіз, бірақ ол шамамен 1295-1296 жылдар шамасында, яғни Хубилай қайтыс болып, Темір оның орнына таққа отырған уақытпен бірдей деп есептеледі. 1296 жылы Қайду ұлысына жататын үш князьдік - Дурдака , Джобкул және Бука ұлысы - Ұлы Юань ұлысына қашып кеткен ірі оқиға болды, ал батыс Моңғол үстіртіндегі соғыс толқыны Ұлы Юань ұлысының пайдасына өзгерді. Осыдан қауіп төнгенін сезінген Қайду кең көлемді қарсы шабуыл жоспарлады, және назар аударған нәрселердің бірі - Көпелектің болуы болды.

Қайдудың Орда Урусқа қатысты саясаты «Жами әт-Тарихте» екі жерде айтылады.

&lt;blockquote&gt;Жошы хан шежіресі: Бұған дейін (шамамен 1303.1-2 жж. Баянның Газанға келген елшісі), (Орда ұлысы мен Ұлы Юань ұлысы) бір-біріне көршілес болды. Осыған дейінгі жылдары Қайду олардың (Баян мен Жошы әулетінің басшысы Тоқтаның әскері) ханмен (= Темір императорымен) бірігуінен қорқып, Янгичал есімді екінші ұлын және Шах есімді тағы бір ұлын, Мөңке ханның ұлы Ширигидің ұлы Төле Темірді және Арық Бөкенің ұлы Мерік Темірді әскерлерімен бірге Баян провинцияларының шекарасына жіберіп, шекараларды оларға сеніп тапсырды. Яғни, олар хан әскері мен Баян әскері арасындағы кедергі болып, олардың күш біріктіруіне кедергі келтіретін.


Өгедей қаған: Орда әулетінен шыққан Конич ұлы Баянның шекара әскери бекеттері үлкен әскермен бірге оның (Янгичардың) бақылауында. Яғни, олар бір-біріне жау, себебі Баян Қағанмен (Ұлы Темір) және ислам билеушісімен (Ғазан) дос. Ал оның (Баянның) немере ағасы Купелек Қайду мен Дуаның ұлдарына қарай бет бұрады. Олар оны қолдайды, сондықтан Баян Қаған әскерлеріне ислам билеушісімен қосылып, олардың кәсіпорны үшін шығынға ұшырамайды.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt;
Жоғарыдағы сипаттамадан көрініп тұрғандай, Кайдудың Купелек көтерілісін қолдауы «Баянның Юань ұлысымен/Хулагу ұлысымен одақтасуына және Кайдудың операцияларына шығын келтіруіне жол бермеуге» бағытталған саясаттың бөлігі болды және Янгичар мен басқаларды жіберумен үйлестірілді . [ 7 ]

Купелек көтерілісінен кейін Баян алдымен Жошы әулетінің басшысы Тоқта ханнан көмек сұрады , бірақ Тоқта хан батыстағы ноғайлармен қақтығысып жатқандықтан күш жібере алмады. Оның орнына ол Қайдудан Купелекті тапсыруды және Баянның Орда ұлысына билігін мойындауды талап етті, бірақ әскери қолдаусыз бұл талапқа ешқандай назар аударылмады. Сонымен қатар, Баян Юань ұлысының Олжейту ханынан (Чэнцзун Темір) әскери ынтымақтастық сұрады, бірақ императрица Кокозиннің бұл ерте деген кеңесіне байланысты Баян ешқандай күш ала алмады. Нәтижесінде Баян Купелекпен жалғыз шайқасуға мәжбүр болды, ал «Джами әл-Темз» кітабына сәйкес: «Бүгінгі күнге дейін Баян Купелек Қайду Дуаның әскеріне қарсы 18 шайқас жүргізді, ал өзі сол шайқастардың 6-сында шайқас алаңында болды».

«Купелек көтерілісіндегі» шайқастарды егжей-тегжейлі сипаттайтын жазбалар болмаса да, шамамен сол уақытта ( 1297 ж .) Ұлы Юань ұлысына жататын Чонг -ул Ювас сияқты қолбасшылар Ибир-Сібір аймағында ( қазіргі Батыс Сібір жазығы, Обь өзенінің бассейні) ( Ибир-Сібір шайқасы ) Кайду әскеріне қарсы шайқасқан және бұл шайқастар «Купелек көтерілісімен» байланысты болған деп есептеледі. 1300 жылдары жинақталған тарихи еңбек «Жами әл-Тарих» жинақталған кездегі Орда ұлысындағы жағдайды былай сипаттайды [ 9 ] .

&lt;blockquote&gt;Купелек Баянға қарсы көтеріліс жасаған және оған көмекке келген Қайду мен Дуадан келген күшпен бірге Баянның кейбір провинциялары мен ұлыстарын басып алды. Дегенмен, Баян әлі де Орда ұлысының көп бөлігін басқарып отырды. Оның әскері осы бірінен соң бірі шайқастардан шаршады, кейбір атты әскерлер мен кейбір жаяу әскерлер. Бірақ олар әлі де жауға қарсы табанды күрес жүргізіп жатты.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt; 
Бұл мәліметтен көрініп тұрғандай, Купелек Кайдудың көмегімен Орда ұлысының кейбір аумақтары мен тұрғындарын бақылауға алғанымен, Баянның билігін бұза алмады, сондықтан жағдай тығырыққа тірелді.

Сонымен қатар, Ұлы Юань ұлысы соғысқа дайындық жүргізді, соның ішінде Кайду әскерлеріне қарсы Кайшанды қолбасшы етіп тағайындады, ақырында, Да Дэ билігінің 5-ші жылында (1301), Баян күш сұрағаннан кейін үш жылдан кейін, Кайду әскері мен Ұлы Юань ұлысы әскері арасында ірі шайқас болды ( Текелік шайқасы). Бұл шайқаста Кайду Ұлы Юань ұлысы әскерін бұзып өте алмады және оның орнына жараланып, көп ұзамай қайтыс болды. Кайду кеткеннен кейін, Кайду ұлысы бірлігін жоғалтты және Да Дэ билігінің 10-шы жылында ( 1306 ) ( Ертіс өзені шайқасы) ішкі қақтығыстар салдарынан қирады [ 13 ] .

Қайдудың өлімі Купелек үшін қолайсыз жағдай тудырған болуы керек, бірақ бұл «Жами әт-Тарих» жинақталғаннан кейін орын алғандықтан, оның әрекеттері туралы егжей-тегжейлі жазбалар жоқ. Дегенмен, Мамлүк әулетінің Айни жазбаларында үзінділер бар , онда Баян Тоқта ханның көмегімен 709 хижра жылы (1309-1310 ) Купелекті талқандады, ал Купелек көп ұзамай қайтыс болды. [ 14 ] Айни жазбаларына сәйкес, Баянның ұлы Кушай «Кайдуға көтеріліске қосылды», бірақ Кайдудың өзі осы кезде қайтыс болған, сондықтан Купелектің әрекеттері қателесіп екі бөлек оқиға ретінде тіркелген болуы мүмкін . ]15[ . [ 16 ]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>hlco4vae00c7662ab9m3jqcv90zu11h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606381</id>
      <parentid>3606380</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:03:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көбелек көтерілісі */</comment>
      <origin>3606381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11674" sha1="8bpt9l22tkol4c98vfpibtaqkn5848k" xml:space="preserve">'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол Шыңғыс ханның ұлы Жошының ұрпағы болған. «Жами әт-Тарих» сияқты парсы тарихи дереккөздерінде ол كوبلك (kūbalak) деп жазылған , бірақ кейбір кітаптарда ол сонымен қатар كویلك (kūyilk) деп те жазылған.

Ол Орта Азияны билеген Қайдудың қолдауымен Орда Ежен ұлысының сол кездегі көсемі Баянға қарсы көтеріліс жасағанымен танымал.

== Биографиясы ==
«Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөліміне сәйкес, Купелек Жошының үлкен ұлы Орданың немересі Темір Боқаның ұлы болған. «Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөлімінде Купелектің «Бұрын әкем (Темір Боқа) ұлысты басқарған» деген сөзінен үзінді келтірілген, бұл Темір Боқаның бір кездері Орда ұлысының басшысы болғанын көрсетеді. Дегенмен, қандай да бір себептермен басшы лауазымы Купелекке берілмеді, ал Конич оның орнына келді. Конич басшы лауазымын 30 жылдан астам уақыт бойы атқарды және айтарлықтай билікке ие болды, соның ішінде 1280 жылы Тода Мөңкені қолдау үшін оңшыл көсем Ноғаймен ынтымақтастық жасады . Конич қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Баян Орда ұлысының басшысы лауазымын мұра етті, бірақ Купелек өзін заңды мұрагер деп санайтын сияқты және Баянға қарсы көтеріліс жасады.

== Көбелек көтерілісі ==
Баянның Орда ұлысының басшысы қызметіне кіріскен нақты уақыты белгісіз, бірақ ол шамамен 1295-1296 жылдар шамасында, яғни Хубилай қайтыс болып, Темір оның орнына таққа отырған уақытпен бірдей деп есептеледі. 1296 жылы Қайду ұлысына жататын үш князьдік - Дурдака , Джобкул және Бука ұлысы - Ұлы Юань ұлысына қашып кеткен ірі оқиға болды, ал батыс Моңғол үстіртіндегі соғыс толқыны Ұлы Юань ұлысының пайдасына өзгерді. Осыдан қауіп төнгенін сезінген Қайду кең көлемді қарсы шабуыл жоспарлады, және назар аударған нәрселердің бірі - Көпелектің болуы болды.

Қайдудың Орда Урусқа қатысты саясаты «Жами әт-Тарихте» екі жерде айтылады.
&lt;blockquote&gt;Жошы хан шежіресі: Бұған дейін (шамамен 1303.1-2 жж. Баянның Газанға келген елшісі), (Орда ұлысы мен Ұлы Юань ұлысы) бір-біріне көршілес болды. Осыған дейінгі жылдары Қайду олардың (Баян мен Жошы әулетінің басшысы Тоқтаның әскері) ханмен (= Темір императорымен) бірігуінен қорқып, Янгичал есімді екінші ұлын және Шах есімді тағы бір ұлын, Мөңке ханның ұлы Ширигидің ұлы Төле Темірді және Арық Бөкенің ұлы Мерік Темірді әскерлерімен бірге Баян провинцияларының шекарасына жіберіп, шекараларды оларға сеніп тапсырды. Яғни, олар хан әскері мен Баян әскері арасындағы кедергі болып, олардың күш біріктіруіне кедергі келтіретін.

Өгедей қаған: Орда әулетінен шыққан Конич ұлы Баянның шекара әскери бекеттері үлкен әскермен бірге оның (Янгичардың) бақылауында. Яғни, олар бір-біріне жау, себебі Баян Қағанмен (Ұлы Темір) және ислам билеушісімен (Ғазан) дос. Ал оның (Баянның) немере ағасы Купелек Қайду мен Дуаның ұлдарына қарай бет бұрады. Олар оны қолдайды, сондықтан Баян Қаған әскерлеріне ислам билеушісімен қосылып, олардың кәсіпорны үшін шығынға ұшырамайды.
—Рашид ад-Дин, *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt;
Жоғарыдағы сипаттамадан көрініп тұрғандай, Кайдудың Купелек көтерілісін қолдауы «Баянның Юань ұлысымен/Хулагу ұлысымен одақтасуына және Кайдудың операцияларына шығын келтіруіне жол бермеуге» бағытталған саясаттың бөлігі болды және Янгичар мен басқаларды жіберумен үйлестірілді . [ 7 ]

Купелек көтерілісінен кейін Баян алдымен Жошы әулетінің басшысы Тоқта ханнан көмек сұрады , бірақ Тоқта хан батыстағы ноғайлармен қақтығысып жатқандықтан күш жібере алмады. Оның орнына ол Қайдудан Купелекті тапсыруды және Баянның Орда ұлысына билігін мойындауды талап етті, бірақ әскери қолдаусыз бұл талапқа ешқандай назар аударылмады. Сонымен қатар, Баян Юань ұлысының Олжейту ханынан (Чэнцзун Темір) әскери ынтымақтастық сұрады, бірақ императрица Кокозиннің бұл ерте деген кеңесіне байланысты Баян ешқандай күш ала алмады. Нәтижесінде Баян Купелекпен жалғыз шайқасуға мәжбүр болды, ал «Джами әл-Темз» кітабына сәйкес: «Бүгінгі күнге дейін Баян Купелек Қайду Дуаның әскеріне қарсы 18 шайқас жүргізді, ал өзі сол шайқастардың 6-сында шайқас алаңында болды».

«Купелек көтерілісіндегі» шайқастарды егжей-тегжейлі сипаттайтын жазбалар болмаса да, шамамен сол уақытта ( 1297 ж .) Ұлы Юань ұлысына жататын Чонг -ул Ювас сияқты қолбасшылар Ибир-Сібір аймағында ( қазіргі Батыс Сібір жазығы, Обь өзенінің бассейні) ( Ибир-Сібір шайқасы ) Кайду әскеріне қарсы шайқасқан және бұл шайқастар «Купелек көтерілісімен» байланысты болған деп есептеледі. 1300 жылдары жинақталған тарихи еңбек «Жами әл-Тарих» жинақталған кездегі Орда ұлысындағы жағдайды былай сипаттайды [ 9 ] .

&lt;blockquote&gt;Купелек Баянға қарсы көтеріліс жасаған және оған көмекке келген Қайду мен Дуадан келген күшпен бірге Баянның кейбір провинциялары мен ұлыстарын басып алды. Дегенмен, Баян әлі де Орда ұлысының көп бөлігін басқарып отырды. Оның әскері осы бірінен соң бірі шайқастардан шаршады, кейбір атты әскерлер мен кейбір жаяу әскерлер. Бірақ олар әлі де жауға қарсы табанды күрес жүргізіп жатты.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt; 
Бұл мәліметтен көрініп тұрғандай, Купелек Кайдудың көмегімен Орда ұлысының кейбір аумақтары мен тұрғындарын бақылауға алғанымен, Баянның билігін бұза алмады, сондықтан жағдай тығырыққа тірелді.

Сонымен қатар, Ұлы Юань ұлысы соғысқа дайындық жүргізді, соның ішінде Кайду әскерлеріне қарсы Кайшанды қолбасшы етіп тағайындады, ақырында, Да Дэ билігінің 5-ші жылында (1301), Баян күш сұрағаннан кейін үш жылдан кейін, Кайду әскері мен Ұлы Юань ұлысы әскері арасында ірі шайқас болды ( Текелік шайқасы). Бұл шайқаста Кайду Ұлы Юань ұлысы әскерін бұзып өте алмады және оның орнына жараланып, көп ұзамай қайтыс болды. Кайду кеткеннен кейін, Кайду ұлысы бірлігін жоғалтты және Да Дэ билігінің 10-шы жылында ( 1306 ) ( Ертіс өзені шайқасы) ішкі қақтығыстар салдарынан қирады [ 13 ] .

Қайдудың өлімі Купелек үшін қолайсыз жағдай тудырған болуы керек, бірақ бұл «Жами әт-Тарих» жинақталғаннан кейін орын алғандықтан, оның әрекеттері туралы егжей-тегжейлі жазбалар жоқ. Дегенмен, Мамлүк әулетінің Айни жазбаларында үзінділер бар , онда Баян Тоқта ханның көмегімен 709 хижра жылы (1309-1310 ) Купелекті талқандады, ал Купелек көп ұзамай қайтыс болды. [ 14 ] Айни жазбаларына сәйкес, Баянның ұлы Кушай «Кайдуға көтеріліске қосылды», бірақ Кайдудың өзі осы кезде қайтыс болған, сондықтан Купелектің әрекеттері қателесіп екі бөлек оқиға ретінде тіркелген болуы мүмкін . ]15[ . [ 16 ]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>8bpt9l22tkol4c98vfpibtaqkn5848k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606382</id>
      <parentid>3606381</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:04:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көбелек көтерілісі */</comment>
      <origin>3606382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11640" sha1="lnpwwuv2que1dfs8w3qn0ctpditx1sy" xml:space="preserve">'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол Шыңғыс ханның ұлы Жошының ұрпағы болған. «Жами әт-Тарих» сияқты парсы тарихи дереккөздерінде ол كوبلك (kūbalak) деп жазылған , бірақ кейбір кітаптарда ол сонымен қатар كویلك (kūyilk) деп те жазылған.

Ол Орта Азияны билеген Қайдудың қолдауымен Орда Ежен ұлысының сол кездегі көсемі Баянға қарсы көтеріліс жасағанымен танымал.

== Биографиясы ==
«Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөліміне сәйкес, Купелек Жошының үлкен ұлы Орданың немересі Темір Боқаның ұлы болған. «Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөлімінде Купелектің «Бұрын әкем (Темір Боқа) ұлысты басқарған» деген сөзінен үзінді келтірілген, бұл Темір Боқаның бір кездері Орда ұлысының басшысы болғанын көрсетеді. Дегенмен, қандай да бір себептермен басшы лауазымы Купелекке берілмеді, ал Конич оның орнына келді. Конич басшы лауазымын 30 жылдан астам уақыт бойы атқарды және айтарлықтай билікке ие болды, соның ішінде 1280 жылы Тода Мөңкені қолдау үшін оңшыл көсем Ноғаймен ынтымақтастық жасады . Конич қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Баян Орда ұлысының басшысы лауазымын мұра етті, бірақ Купелек өзін заңды мұрагер деп санайтын сияқты және Баянға қарсы көтеріліс жасады.

== Көбелек көтерілісі ==
Баянның Орда ұлысының басшысы қызметіне кіріскен нақты уақыты белгісіз, бірақ ол шамамен 1295-1296 жылдар шамасында, яғни Хубилай қайтыс болып, Темір оның орнына таққа отырған уақытпен бірдей деп есептеледі. 1296 жылы Қайду ұлысына жататын үш князьдік - Дурдака , Джобкул және Бука ұлысы - Ұлы Юань ұлысына қашып кеткен ірі оқиға болды, ал батыс Моңғол үстіртіндегі соғыс толқыны Ұлы Юань ұлысының пайдасына өзгерді. Осыдан қауіп төнгенін сезінген Қайду кең көлемді қарсы шабуыл жоспарлады, және назар аударған нәрселердің бірі - Көпелектің болуы болды.

Қайдудың Орда Урусқа қатысты саясаты «Жами әт-Тарихте» екі жерде айтылады.
&lt;blockquote&gt;Жошы хан шежіресі: Бұған дейін (шамамен 1303.1-2 жж. Баянның Газанға келген елшісі), (Орда ұлысы мен Ұлы Юань ұлысы) бір-біріне көршілес болды. Осыған дейінгі жылдары Қайду олардың (Баян мен Жошы әулетінің басшысы Тоқтаның әскері) ханмен (= Темір императорымен) бірігуінен қорқып, Янгичал есімді екінші ұлын және Шах есімді тағы бір ұлын, Мөңке ханның ұлы Ширигидің ұлы Төле Темірді және Арық Бөкенің ұлы Мерік Темірді әскерлерімен бірге Баян провинцияларының шекарасына жіберіп, шекараларды оларға сеніп тапсырды. Яғни, олар хан әскері мен Баян әскері арасындағы кедергі болып, олардың күш біріктіруіне кедергі келтіретін.

Өгедей қаған: Орда әулетінен шыққан Конич ұлы Баянның шекара әскери бекеттері үлкен әскермен бірге оның (Янгичардың) бақылауында. Яғни, олар бір-біріне жау, себебі Баян Қағанмен (Ұлы Темір) және ислам билеушісімен (Ғазан) дос. Ал оның (Баянның) немере ағасы Купелек Қайду мен Дуаның ұлдарына қарай бет бұрады. Олар оны қолдайды, сондықтан Баян Қаған әскерлеріне ислам билеушісімен қосылып, олардың кәсіпорны үшін шығынға ұшырамайды.
—Рашид ад-Дин, *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt;
Жоғарыдағы сипаттамадан көрініп тұрғандай, Кайдудың Купелек көтерілісін қолдауы «Баянның Юань ұлысымен/Хулагу ұлысымен одақтасуына және Кайдудың операцияларына шығын келтіруіне жол бермеуге» бағытталған саясаттың бөлігі болды және Янгичар мен басқаларды жіберумен үйлестірілді . [ 7 ]

Купелек көтерілісінен кейін Баян алдымен Жошы әулетінің басшысы Тоқта ханнан көмек сұрады , бірақ Тоқта хан батыстағы ноғайлармен қақтығысып жатқандықтан күш жібере алмады. Оның орнына ол Қайдудан Купелекті тапсыруды және Баянның Орда ұлысына билігін мойындауды талап етті, бірақ әскери қолдаусыз бұл талапқа ешқандай назар аударылмады. Сонымен қатар, Баян Юань ұлысының Олжейту ханынан (Чэнцзун Темір) әскери ынтымақтастық сұрады, бірақ императрица Кокозиннің бұл ерте деген кеңесіне байланысты Баян ешқандай күш ала алмады. Нәтижесінде Баян Купелекпен жалғыз шайқасуға мәжбүр болды, ал «Джами әл-Темз» кітабына сәйкес: «Бүгінгі күнге дейін Баян Купелек Қайду Дуаның әскеріне қарсы 18 шайқас жүргізді, ал өзі сол шайқастардың 6-сында шайқас алаңында болды».

«Купелек көтерілісіндегі» шайқастарды егжей-тегжейлі сипаттайтын жазбалар болмаса да, шамамен сол уақытта ( 1297 ж .) Ұлы Юань ұлысына жататын Чонг -ул Ювас сияқты қолбасшылар Ибир-Сібір аймағында ( қазіргі Батыс Сібір жазығы, Обь өзенінің бассейні) ( Ибир-Сібір шайқасы ) Кайду әскеріне қарсы шайқасқан және бұл шайқастар «Купелек көтерілісімен» байланысты болған деп есептеледі. 1300 жылдары жинақталған тарихи еңбек «Жами әл-Тарих» жинақталған кездегі Орда ұлысындағы жағдайды былай сипаттайды [ 9 ] .

&lt;blockquote&gt;Купелек Баянға қарсы көтеріліс жасаған және оған көмекке келген Қайду мен Дуадан келген күшпен бірге Баянның кейбір провинциялары мен ұлыстарын басып алды. Дегенмен, Баян әлі де Орда ұлысының көп бөлігін басқарып отырды. Оның әскері осы бірінен соң бірі шайқастардан шаршады, кейбір атты әскерлер мен кейбір жаяу әскерлер. Бірақ олар әлі де жауға қарсы табанды күрес жүргізіп жатты.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt; 
Бұл мәліметтен көрініп тұрғандай, Купелек Кайдудың көмегімен Орда ұлысының кейбір аумақтары мен тұрғындарын бақылауға алғанымен, Баянның билігін бұза алмады, сондықтан жағдай тығырыққа тірелді.

Сонымен қатар, Ұлы Юань ұлысы соғысқа дайындық жүргізді, соның ішінде Кайду әскерлеріне қарсы Кайшанды қолбасшы етіп тағайындады, ақырында, Да Дэ билігінің 5-ші жылында (1301), Баян күш сұрағаннан кейін үш жылдан кейін, Кайду әскері мен Ұлы Юань ұлысы әскері арасында ірі шайқас болды ( Текелік шайқасы). Бұл шайқаста Кайду Ұлы Юань ұлысы әскерін бұзып өте алмады және оның орнына жараланып, көп ұзамай қайтыс болды. Кайду кеткеннен кейін, Кайду ұлысы бірлігін жоғалтты және Да Дэ билігінің 10-шы жылында (1306) (Ертіс өзені шайқасы) ішкі қақтығыстар салдарынан қирады.

Қайдудың өлімі Купелек үшін қолайсыз жағдай тудырған болуы керек, бірақ бұл «Жами әт-Тарих» жинақталғаннан кейін орын алғандықтан, оның әрекеттері туралы егжей-тегжейлі жазбалар жоқ. Дегенмен, Мамлүк әулетінің Айни жазбаларында үзінділер бар , онда Баян Тоқта ханның көмегімен 709 хижра жылы (1309-1310) Купелекті талқандады, ал Купелек көп ұзамай қайтыс болды. Айни жазбаларына сәйкес, Баянның ұлы Кушай «Кайдуға көтеріліске қосылды», бірақ Кайдудың өзі осы кезде қайтыс болған, сондықтан Купелектің әрекеттері қателесіп екі бөлек оқиға ретінде тіркелген болуы мүмкін.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>lnpwwuv2que1dfs8w3qn0ctpditx1sy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606383</id>
      <parentid>3606382</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:04:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көбелек көтерілісі */</comment>
      <origin>3606383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11639" sha1="phpprjf27l0phirsarxgpru3mhf9k1t" xml:space="preserve">'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол Шыңғыс ханның ұлы Жошының ұрпағы болған. «Жами әт-Тарих» сияқты парсы тарихи дереккөздерінде ол كوبلك (kūbalak) деп жазылған , бірақ кейбір кітаптарда ол сонымен қатар كویلك (kūyilk) деп те жазылған.

Ол Орта Азияны билеген Қайдудың қолдауымен Орда Ежен ұлысының сол кездегі көсемі Баянға қарсы көтеріліс жасағанымен танымал.

== Биографиясы ==
«Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөліміне сәйкес, Купелек Жошының үлкен ұлы Орданың немересі Темір Боқаның ұлы болған. «Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөлімінде Купелектің «Бұрын әкем (Темір Боқа) ұлысты басқарған» деген сөзінен үзінді келтірілген, бұл Темір Боқаның бір кездері Орда ұлысының басшысы болғанын көрсетеді. Дегенмен, қандай да бір себептермен басшы лауазымы Купелекке берілмеді, ал Конич оның орнына келді. Конич басшы лауазымын 30 жылдан астам уақыт бойы атқарды және айтарлықтай билікке ие болды, соның ішінде 1280 жылы Тода Мөңкені қолдау үшін оңшыл көсем Ноғаймен ынтымақтастық жасады . Конич қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Баян Орда ұлысының басшысы лауазымын мұра етті, бірақ Купелек өзін заңды мұрагер деп санайтын сияқты және Баянға қарсы көтеріліс жасады.

== Көбелек көтерілісі ==
Баянның Орда ұлысының басшысы қызметіне кіріскен нақты уақыты белгісіз, бірақ ол шамамен 1295-1296 жылдар шамасында, яғни Хубилай қайтыс болып, Темір оның орнына таққа отырған уақытпен бірдей деп есептеледі. 1296 жылы Қайду ұлысына жататын үш князьдік - Дурдака, Джобкул және Бука ұлысы - Ұлы Юань ұлысына қашып кеткен ірі оқиға болды, ал батыс Моңғол үстіртіндегі соғыс толқыны Ұлы Юань ұлысының пайдасына өзгерді. Осыдан қауіп төнгенін сезінген Қайду кең көлемді қарсы шабуыл жоспарлады, және назар аударған нәрселердің бірі - Көпелектің болуы болды.

Қайдудың Орда Урусқа қатысты саясаты «Жами әт-Тарихте» екі жерде айтылады.
&lt;blockquote&gt;Жошы хан шежіресі: Бұған дейін (шамамен 1303.1-2 жж. Баянның Газанға келген елшісі), (Орда ұлысы мен Ұлы Юань ұлысы) бір-біріне көршілес болды. Осыған дейінгі жылдары Қайду олардың (Баян мен Жошы әулетінің басшысы Тоқтаның әскері) ханмен (= Темір императорымен) бірігуінен қорқып, Янгичал есімді екінші ұлын және Шах есімді тағы бір ұлын, Мөңке ханның ұлы Ширигидің ұлы Төле Темірді және Арық Бөкенің ұлы Мерік Темірді әскерлерімен бірге Баян провинцияларының шекарасына жіберіп, шекараларды оларға сеніп тапсырды. Яғни, олар хан әскері мен Баян әскері арасындағы кедергі болып, олардың күш біріктіруіне кедергі келтіретін.

Өгедей қаған: Орда әулетінен шыққан Конич ұлы Баянның шекара әскери бекеттері үлкен әскермен бірге оның (Янгичардың) бақылауында. Яғни, олар бір-біріне жау, себебі Баян Қағанмен (Ұлы Темір) және ислам билеушісімен (Ғазан) дос. Ал оның (Баянның) немере ағасы Купелек Қайду мен Дуаның ұлдарына қарай бет бұрады. Олар оны қолдайды, сондықтан Баян Қаған әскерлеріне ислам билеушісімен қосылып, олардың кәсіпорны үшін шығынға ұшырамайды.
—Рашид ад-Дин, *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt;
Жоғарыдағы сипаттамадан көрініп тұрғандай, Кайдудың Купелек көтерілісін қолдауы «Баянның Юань ұлысымен/Хулагу ұлысымен одақтасуына және Кайдудың операцияларына шығын келтіруіне жол бермеуге» бағытталған саясаттың бөлігі болды және Янгичар мен басқаларды жіберумен үйлестірілді . [ 7 ]

Купелек көтерілісінен кейін Баян алдымен Жошы әулетінің басшысы Тоқта ханнан көмек сұрады , бірақ Тоқта хан батыстағы ноғайлармен қақтығысып жатқандықтан күш жібере алмады. Оның орнына ол Қайдудан Купелекті тапсыруды және Баянның Орда ұлысына билігін мойындауды талап етті, бірақ әскери қолдаусыз бұл талапқа ешқандай назар аударылмады. Сонымен қатар, Баян Юань ұлысының Олжейту ханынан (Чэнцзун Темір) әскери ынтымақтастық сұрады, бірақ императрица Кокозиннің бұл ерте деген кеңесіне байланысты Баян ешқандай күш ала алмады. Нәтижесінде Баян Купелекпен жалғыз шайқасуға мәжбүр болды, ал «Джами әл-Темз» кітабына сәйкес: «Бүгінгі күнге дейін Баян Купелек Қайду Дуаның әскеріне қарсы 18 шайқас жүргізді, ал өзі сол шайқастардың 6-сында шайқас алаңында болды».

«Купелек көтерілісіндегі» шайқастарды егжей-тегжейлі сипаттайтын жазбалар болмаса да, шамамен сол уақытта ( 1297 ж .) Ұлы Юань ұлысына жататын Чонг -ул Ювас сияқты қолбасшылар Ибир-Сібір аймағында ( қазіргі Батыс Сібір жазығы, Обь өзенінің бассейні) ( Ибир-Сібір шайқасы ) Кайду әскеріне қарсы шайқасқан және бұл шайқастар «Купелек көтерілісімен» байланысты болған деп есептеледі. 1300 жылдары жинақталған тарихи еңбек «Жами әл-Тарих» жинақталған кездегі Орда ұлысындағы жағдайды былай сипаттайды [ 9 ] .

&lt;blockquote&gt;Купелек Баянға қарсы көтеріліс жасаған және оған көмекке келген Қайду мен Дуадан келген күшпен бірге Баянның кейбір провинциялары мен ұлыстарын басып алды. Дегенмен, Баян әлі де Орда ұлысының көп бөлігін басқарып отырды. Оның әскері осы бірінен соң бірі шайқастардан шаршады, кейбір атты әскерлер мен кейбір жаяу әскерлер. Бірақ олар әлі де жауға қарсы табанды күрес жүргізіп жатты.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt; 
Бұл мәліметтен көрініп тұрғандай, Купелек Кайдудың көмегімен Орда ұлысының кейбір аумақтары мен тұрғындарын бақылауға алғанымен, Баянның билігін бұза алмады, сондықтан жағдай тығырыққа тірелді.

Сонымен қатар, Ұлы Юань ұлысы соғысқа дайындық жүргізді, соның ішінде Кайду әскерлеріне қарсы Кайшанды қолбасшы етіп тағайындады, ақырында, Да Дэ билігінің 5-ші жылында (1301), Баян күш сұрағаннан кейін үш жылдан кейін, Кайду әскері мен Ұлы Юань ұлысы әскері арасында ірі шайқас болды ( Текелік шайқасы). Бұл шайқаста Кайду Ұлы Юань ұлысы әскерін бұзып өте алмады және оның орнына жараланып, көп ұзамай қайтыс болды. Кайду кеткеннен кейін, Кайду ұлысы бірлігін жоғалтты және Да Дэ билігінің 10-шы жылында (1306) (Ертіс өзені шайқасы) ішкі қақтығыстар салдарынан қирады.

Қайдудың өлімі Купелек үшін қолайсыз жағдай тудырған болуы керек, бірақ бұл «Жами әт-Тарих» жинақталғаннан кейін орын алғандықтан, оның әрекеттері туралы егжей-тегжейлі жазбалар жоқ. Дегенмен, Мамлүк әулетінің Айни жазбаларында үзінділер бар , онда Баян Тоқта ханның көмегімен 709 хижра жылы (1309-1310) Купелекті талқандады, ал Купелек көп ұзамай қайтыс болды. Айни жазбаларына сәйкес, Баянның ұлы Кушай «Кайдуға көтеріліске қосылды», бірақ Кайдудың өзі осы кезде қайтыс болған, сондықтан Купелектің әрекеттері қателесіп екі бөлек оқиға ретінде тіркелген болуы мүмкін.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>phpprjf27l0phirsarxgpru3mhf9k1t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606384</id>
      <parentid>3606383</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:05:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көбелек көтерілісі */</comment>
      <origin>3606384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11629" sha1="rdzixm2hk66h9vq7h3k1studyh6a4mp" xml:space="preserve">'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол Шыңғыс ханның ұлы Жошының ұрпағы болған. «Жами әт-Тарих» сияқты парсы тарихи дереккөздерінде ол كوبلك (kūbalak) деп жазылған , бірақ кейбір кітаптарда ол сонымен қатар كویلك (kūyilk) деп те жазылған.

Ол Орта Азияны билеген Қайдудың қолдауымен Орда Ежен ұлысының сол кездегі көсемі Баянға қарсы көтеріліс жасағанымен танымал.

== Биографиясы ==
«Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөліміне сәйкес, Купелек Жошының үлкен ұлы Орданың немересі Темір Боқаның ұлы болған. «Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөлімінде Купелектің «Бұрын әкем (Темір Боқа) ұлысты басқарған» деген сөзінен үзінді келтірілген, бұл Темір Боқаның бір кездері Орда ұлысының басшысы болғанын көрсетеді. Дегенмен, қандай да бір себептермен басшы лауазымы Купелекке берілмеді, ал Конич оның орнына келді. Конич басшы лауазымын 30 жылдан астам уақыт бойы атқарды және айтарлықтай билікке ие болды, соның ішінде 1280 жылы Тода Мөңкені қолдау үшін оңшыл көсем Ноғаймен ынтымақтастық жасады . Конич қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Баян Орда ұлысының басшысы лауазымын мұра етті, бірақ Купелек өзін заңды мұрагер деп санайтын сияқты және Баянға қарсы көтеріліс жасады.

== Көбелек көтерілісі ==
Баянның Орда ұлысының басшысы қызметіне кіріскен нақты уақыты белгісіз, бірақ ол шамамен 1295-1296 жылдар шамасында, яғни Хубилай қайтыс болып, Темір оның орнына таққа отырған уақытпен бірдей деп есептеледі. 1296 жылы Қайду ұлысына жататын үш князьдік - Дурдака, Джобкул және Бука ұлысы - Ұлы Юань ұлысына қашып кеткен ірі оқиға болды, ал батыс Моңғол үстіртіндегі соғыс толқыны Ұлы Юань ұлысының пайдасына өзгерді. Осыдан қауіп төнгенін сезінген Қайду кең көлемді қарсы шабуыл жоспарлады, және назар аударған нәрселердің бірі - Көпелектің болуы болды.

Қайдудың Орда Урусқа қатысты саясаты «Жами әт-Тарихте» екі жерде айтылады.
&lt;blockquote&gt;Жошы хан шежіресі: Бұған дейін (шамамен 1303.1-2 жж. Баянның Газанға келген елшісі), (Орда ұлысы мен Ұлы Юань ұлысы) бір-біріне көршілес болды. Осыған дейінгі жылдары Қайду олардың (Баян мен Жошы әулетінің басшысы Тоқтаның әскері) ханмен (Темір императорымен) бірігуінен қорқып, Янгичал есімді екінші ұлын және Шах есімді тағы бір ұлын, Мөңке ханның ұлы Ширигидің ұлы Төле Темірді және Арық Бөкенің ұлы Мерік Темірді әскерлерімен бірге Баян провинцияларының шекарасына жіберіп, шекараларды оларға сеніп тапсырды. Яғни, олар хан әскері мен Баян әскері арасындағы кедергі болып, олардың күш біріктіруіне кедергі келтіретін.

Өгедей қаған: Орда әулетінен шыққан Конич ұлы Баянның шекара әскери бекеттері үлкен әскермен бірге оның (Янгичардың) бақылауында. Яғни, олар бір-біріне жау, себебі Баян Қағанмен (Ұлы Темір) және ислам билеушісімен (Ғазан) дос. Ал оның (Баянның) немере ағасы Купелек Қайду мен Дуаның ұлдарына қарай бет бұрады. Олар оны қолдайды, сондықтан Баян Қаған әскерлеріне ислам билеушісімен қосылып, олардың кәсіпорны үшін шығынға ұшырамайды.
—Рашид ад-Дин, *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt;
Жоғарыдағы сипаттамадан көрініп тұрғандай, Кайдудың Купелек көтерілісін қолдауы «Баянның Юань ұлысымен/Хулагу ұлысымен одақтасуына және Кайдудың операцияларына шығын келтіруіне жол бермеуге» бағытталған саясаттың бөлігі болды және Янгичар мен басқаларды жіберумен үйлестірілді.

Купелек көтерілісінен кейін Баян алдымен Жошы әулетінің басшысы Тоқта ханнан көмек сұрады, бірақ Тоқта хан батыстағы ноғайлармен қақтығысып жатқандықтан күш жібере алмады. Оның орнына ол Қайдудан Купелекті тапсыруды және Баянның Орда ұлысына билігін мойындауды талап етті, бірақ әскери қолдаусыз бұл талапқа ешқандай назар аударылмады. Сонымен қатар, Баян Юань ұлысының Олжейту ханынан (Чэнцзун Темір) әскери ынтымақтастық сұрады, бірақ императрица Кокозиннің бұл ерте деген кеңесіне байланысты Баян ешқандай күш ала алмады. Нәтижесінде Баян Купелекпен жалғыз шайқасуға мәжбүр болды, ал «Джами әл-Темз» кітабына сәйкес: «Бүгінгі күнге дейін Баян Купелек Қайду Дуаның әскеріне қарсы 18 шайқас жүргізді, ал өзі сол шайқастардың 6-сында шайқас алаңында болды».

«Купелек көтерілісіндегі» шайқастарды егжей-тегжейлі сипаттайтын жазбалар болмаса да, шамамен сол уақытта ( 1297 ж .) Ұлы Юань ұлысына жататын Чонг -ул Ювас сияқты қолбасшылар Ибир-Сібір аймағында ( қазіргі Батыс Сібір жазығы, Обь өзенінің бассейні) ( Ибир-Сібір шайқасы ) Кайду әскеріне қарсы шайқасқан және бұл шайқастар «Купелек көтерілісімен» байланысты болған деп есептеледі. 1300 жылдары жинақталған тарихи еңбек «Жами әл-Тарих» жинақталған кездегі Орда ұлысындағы жағдайды былай сипаттайды [ 9 ] .

&lt;blockquote&gt;Купелек Баянға қарсы көтеріліс жасаған және оған көмекке келген Қайду мен Дуадан келген күшпен бірге Баянның кейбір провинциялары мен ұлыстарын басып алды. Дегенмен, Баян әлі де Орда ұлысының көп бөлігін басқарып отырды. Оның әскері осы бірінен соң бірі шайқастардан шаршады, кейбір атты әскерлер мен кейбір жаяу әскерлер. Бірақ олар әлі де жауға қарсы табанды күрес жүргізіп жатты.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt; 
Бұл мәліметтен көрініп тұрғандай, Купелек Кайдудың көмегімен Орда ұлысының кейбір аумақтары мен тұрғындарын бақылауға алғанымен, Баянның билігін бұза алмады, сондықтан жағдай тығырыққа тірелді.

Сонымен қатар, Ұлы Юань ұлысы соғысқа дайындық жүргізді, соның ішінде Кайду әскерлеріне қарсы Кайшанды қолбасшы етіп тағайындады, ақырында, Да Дэ билігінің 5-ші жылында (1301), Баян күш сұрағаннан кейін үш жылдан кейін, Кайду әскері мен Ұлы Юань ұлысы әскері арасында ірі шайқас болды ( Текелік шайқасы). Бұл шайқаста Кайду Ұлы Юань ұлысы әскерін бұзып өте алмады және оның орнына жараланып, көп ұзамай қайтыс болды. Кайду кеткеннен кейін, Кайду ұлысы бірлігін жоғалтты және Да Дэ билігінің 10-шы жылында (1306) (Ертіс өзені шайқасы) ішкі қақтығыстар салдарынан қирады.

Қайдудың өлімі Купелек үшін қолайсыз жағдай тудырған болуы керек, бірақ бұл «Жами әт-Тарих» жинақталғаннан кейін орын алғандықтан, оның әрекеттері туралы егжей-тегжейлі жазбалар жоқ. Дегенмен, Мамлүк әулетінің Айни жазбаларында үзінділер бар , онда Баян Тоқта ханның көмегімен 709 хижра жылы (1309-1310) Купелекті талқандады, ал Купелек көп ұзамай қайтыс болды. Айни жазбаларына сәйкес, Баянның ұлы Кушай «Кайдуға көтеріліске қосылды», бірақ Кайдудың өзі осы кезде қайтыс болған, сондықтан Купелектің әрекеттері қателесіп екі бөлек оқиға ретінде тіркелген болуы мүмкін.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>rdzixm2hk66h9vq7h3k1studyh6a4mp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606385</id>
      <parentid>3606384</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:06:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көбелек көтерілісі */</comment>
      <origin>3606385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11625" sha1="491lryvnvsfsy8tsfdphxiplhbxzlm3" xml:space="preserve">'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол Шыңғыс ханның ұлы Жошының ұрпағы болған. «Жами әт-Тарих» сияқты парсы тарихи дереккөздерінде ол كوبلك (kūbalak) деп жазылған , бірақ кейбір кітаптарда ол сонымен қатар كویلك (kūyilk) деп те жазылған.

Ол Орта Азияны билеген Қайдудың қолдауымен Орда Ежен ұлысының сол кездегі көсемі Баянға қарсы көтеріліс жасағанымен танымал.

== Биографиясы ==
«Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөліміне сәйкес, Купелек Жошының үлкен ұлы Орданың немересі Темір Боқаның ұлы болған. «Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөлімінде Купелектің «Бұрын әкем (Темір Боқа) ұлысты басқарған» деген сөзінен үзінді келтірілген, бұл Темір Боқаның бір кездері Орда ұлысының басшысы болғанын көрсетеді. Дегенмен, қандай да бір себептермен басшы лауазымы Купелекке берілмеді, ал Конич оның орнына келді. Конич басшы лауазымын 30 жылдан астам уақыт бойы атқарды және айтарлықтай билікке ие болды, соның ішінде 1280 жылы Тода Мөңкені қолдау үшін оңшыл көсем Ноғаймен ынтымақтастық жасады . Конич қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Баян Орда ұлысының басшысы лауазымын мұра етті, бірақ Купелек өзін заңды мұрагер деп санайтын сияқты және Баянға қарсы көтеріліс жасады.

== Көбелек көтерілісі ==
Баянның Орда ұлысының басшысы қызметіне кіріскен нақты уақыты белгісіз, бірақ ол шамамен 1295-1296 жылдар шамасында, яғни Хубилай қайтыс болып, Темір оның орнына таққа отырған уақытпен бірдей деп есептеледі. 1296 жылы Қайду ұлысына жататын үш князьдік - Дурдака, Джобкул және Бука ұлысы - Ұлы Юань ұлысына қашып кеткен ірі оқиға болды, ал батыс Моңғол үстіртіндегі соғыс толқыны Ұлы Юань ұлысының пайдасына өзгерді. Осыдан қауіп төнгенін сезінген Қайду кең көлемді қарсы шабуыл жоспарлады, және назар аударған нәрселердің бірі - Көпелектің болуы болды.

Қайдудың Орда Урусқа қатысты саясаты «Жами әт-Тарихте» екі жерде айтылады.
&lt;blockquote&gt;Жошы хан шежіресі: Бұған дейін (шамамен 1303.1-2 жж. Баянның Газанға келген елшісі), (Орда ұлысы мен Ұлы Юань ұлысы) бір-біріне көршілес болды. Осыған дейінгі жылдары Қайду олардың (Баян мен Жошы әулетінің басшысы Тоқтаның әскері) ханмен (Темір императорымен) бірігуінен қорқып, Янгичал есімді екінші ұлын және Шах есімді тағы бір ұлын, Мөңке ханның ұлы Ширигидің ұлы Төле Темірді және Арық Бөкенің ұлы Мерік Темірді әскерлерімен бірге Баян провинцияларының шекарасына жіберіп, шекараларды оларға сеніп тапсырды. Яғни, олар хан әскері мен Баян әскері арасындағы кедергі болып, олардың күш біріктіруіне кедергі келтіретін.

Өгедей қаған: Орда әулетінен шыққан Конич ұлы Баянның шекара әскери бекеттері үлкен әскермен бірге оның (Янгичардың) бақылауында. Яғни, олар бір-біріне жау, себебі Баян Қағанмен (Ұлы Темір) және ислам билеушісімен (Ғазан) дос. Ал оның (Баянның) немере ағасы Купелек Қайду мен Дуаның ұлдарына қарай бет бұрады. Олар оны қолдайды, сондықтан Баян Қаған әскерлеріне ислам билеушісімен қосылып, олардың кәсіпорны үшін шығынға ұшырамайды.
—Рашид ад-Дин, *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt;
Жоғарыдағы сипаттамадан көрініп тұрғандай, Кайдудың Купелек көтерілісін қолдауы «Баянның Юань ұлысымен/Хулагу ұлысымен одақтасуына және Кайдудың операцияларына шығын келтіруіне жол бермеуге» бағытталған саясаттың бөлігі болды және Янгичар мен басқаларды жіберумен үйлестірілді.

Купелек көтерілісінен кейін Баян алдымен Жошы әулетінің басшысы Тоқта ханнан көмек сұрады, бірақ Тоқта хан батыстағы ноғайлармен қақтығысып жатқандықтан күш жібере алмады. Оның орнына ол Қайдудан Купелекті тапсыруды және Баянның Орда ұлысына билігін мойындауды талап етті, бірақ әскери қолдаусыз бұл талапқа ешқандай назар аударылмады. Сонымен қатар, Баян Юань ұлысының Олжейту ханынан (Чэнцзун Темір) әскери ынтымақтастық сұрады, бірақ императрица Кокозиннің бұл ерте деген кеңесіне байланысты Баян ешқандай күш ала алмады. Нәтижесінде Баян Купелекпен жалғыз шайқасуға мәжбүр болды, ал «Джами әл-Темз» кітабына сәйкес: «Бүгінгі күнге дейін Баян Купелек Қайду Дуаның әскеріне қарсы 18 шайқас жүргізді, ал өзі сол шайқастардың 6-сында шайқас алаңында болды».

«Купелек көтерілісіндегі» шайқастарды егжей-тегжейлі сипаттайтын жазбалар болмаса да, шамамен сол уақытта (1297 ж.) Ұлы Юань ұлысына жататын Чонг -ул Ювас сияқты қолбасшылар Ибир-Сібір аймағында ( қазіргі Батыс Сібір жазығы, Обь өзенінің бассейні) (Ибир-Сібір шайқасы) Кайду әскеріне қарсы шайқасқан және бұл шайқастар «Купелек көтерілісімен» байланысты болған деп есептеледі. 1300 жылдары жинақталған тарихи еңбек «Жами әл-Тарих» жинақталған кездегі Орда ұлысындағы жағдайды былай сипаттайды [ 9 ] .

&lt;blockquote&gt;Көпелек Баянға қарсы көтеріліс жасаған және оған көмекке келген Қайду мен Дуадан келген күшпен бірге Баянның кейбір провинциялары мен ұлыстарын басып алды. Дегенмен, Баян әлі де Орда ұлысының көп бөлігін басқарып отырды. Оның әскері осы бірінен соң бірі шайқастардан шаршады, кейбір атты әскерлер мен кейбір жаяу әскерлер. Бірақ олар әлі де жауға қарсы табанды күрес жүргізіп жатты.
—Рашид ад-Дин , *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt; 
Бұл мәліметтен көрініп тұрғандай, Купелек Кайдудың көмегімен Орда ұлысының кейбір аумақтары мен тұрғындарын бақылауға алғанымен, Баянның билігін бұза алмады, сондықтан жағдай тығырыққа тірелді.

Сонымен қатар, Ұлы Юань ұлысы соғысқа дайындық жүргізді, соның ішінде Кайду әскерлеріне қарсы Кайшанды қолбасшы етіп тағайындады, ақырында, Да Дэ билігінің 5-ші жылында (1301), Баян күш сұрағаннан кейін үш жылдан кейін, Кайду әскері мен Ұлы Юань ұлысы әскері арасында ірі шайқас болды ( Текелік шайқасы). Бұл шайқаста Кайду Ұлы Юань ұлысы әскерін бұзып өте алмады және оның орнына жараланып, көп ұзамай қайтыс болды. Кайду кеткеннен кейін, Кайду ұлысы бірлігін жоғалтты және Да Дэ билігінің 10-шы жылында (1306) (Ертіс өзені шайқасы) ішкі қақтығыстар салдарынан қирады.

Қайдудың өлімі Купелек үшін қолайсыз жағдай тудырған болуы керек, бірақ бұл «Жами әт-Тарих» жинақталғаннан кейін орын алғандықтан, оның әрекеттері туралы егжей-тегжейлі жазбалар жоқ. Дегенмен, Мамлүк әулетінің Айни жазбаларында үзінділер бар , онда Баян Тоқта ханның көмегімен 709 хижра жылы (1309-1310) Купелекті талқандады, ал Купелек көп ұзамай қайтыс болды. Айни жазбаларына сәйкес, Баянның ұлы Кушай «Кайдуға көтеріліске қосылды», бірақ Кайдудың өзі осы кезде қайтыс болған, сондықтан Купелектің әрекеттері қателесіп екі бөлек оқиға ретінде тіркелген болуы мүмкін.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>491lryvnvsfsy8tsfdphxiplhbxzlm3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606386</id>
      <parentid>3606385</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:07:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көбелек көтерілісі */</comment>
      <origin>3606386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11623" sha1="qorswxjla570jrndlhe8jj4kl6nz3cn" xml:space="preserve">'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол Шыңғыс ханның ұлы Жошының ұрпағы болған. «Жами әт-Тарих» сияқты парсы тарихи дереккөздерінде ол كوبلك (kūbalak) деп жазылған , бірақ кейбір кітаптарда ол сонымен қатар كویلك (kūyilk) деп те жазылған.

Ол Орта Азияны билеген Қайдудың қолдауымен Орда Ежен ұлысының сол кездегі көсемі Баянға қарсы көтеріліс жасағанымен танымал.

== Биографиясы ==
«Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөліміне сәйкес, Купелек Жошының үлкен ұлы Орданың немересі Темір Боқаның ұлы болған. «Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөлімінде Купелектің «Бұрын әкем (Темір Боқа) ұлысты басқарған» деген сөзінен үзінді келтірілген, бұл Темір Боқаның бір кездері Орда ұлысының басшысы болғанын көрсетеді. Дегенмен, қандай да бір себептермен басшы лауазымы Купелекке берілмеді, ал Конич оның орнына келді. Конич басшы лауазымын 30 жылдан астам уақыт бойы атқарды және айтарлықтай билікке ие болды, соның ішінде 1280 жылы Тода Мөңкені қолдау үшін оңшыл көсем Ноғаймен ынтымақтастық жасады . Конич қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Баян Орда ұлысының басшысы лауазымын мұра етті, бірақ Купелек өзін заңды мұрагер деп санайтын сияқты және Баянға қарсы көтеріліс жасады.

== Көбелек көтерілісі ==
Баянның Орда ұлысының басшысы қызметіне кіріскен нақты уақыты белгісіз, бірақ ол шамамен 1295-1296 жылдар шамасында, яғни Хубилай қайтыс болып, Темір оның орнына таққа отырған уақытпен бірдей деп есептеледі. 1296 жылы Қайду ұлысына жататын үш князьдік - Дурдака, Джобкул және Бука ұлысы - Ұлы Юань ұлысына қашып кеткен ірі оқиға болды, ал батыс Моңғол үстіртіндегі соғыс толқыны Ұлы Юань ұлысының пайдасына өзгерді. Осыдан қауіп төнгенін сезінген Қайду кең көлемді қарсы шабуыл жоспарлады, және назар аударған нәрселердің бірі - Көпелектің болуы болды.

Қайдудың Орда Урусқа қатысты саясаты «Жами әт-Тарихте» екі жерде айтылады.
&lt;blockquote&gt;Жошы хан шежіресі: Бұған дейін (шамамен 1303.1-2 жж. Баянның Газанға келген елшісі), (Орда ұлысы мен Ұлы Юань ұлысы) бір-біріне көршілес болды. Осыған дейінгі жылдары Қайду олардың (Баян мен Жошы әулетінің басшысы Тоқтаның әскері) ханмен (Темір императорымен) бірігуінен қорқып, Янгичал есімді екінші ұлын және Шах есімді тағы бір ұлын, Мөңке ханның ұлы Ширигидің ұлы Төле Темірді және Арық Бөкенің ұлы Мерік Темірді әскерлерімен бірге Баян провинцияларының шекарасына жіберіп, шекараларды оларға сеніп тапсырды. Яғни, олар хан әскері мен Баян әскері арасындағы кедергі болып, олардың күш біріктіруіне кедергі келтіретін.

Өгедей қаған: Орда әулетінен шыққан Конич ұлы Баянның шекара әскери бекеттері үлкен әскермен бірге оның (Янгичардың) бақылауында. Яғни, олар бір-біріне жау, себебі Баян Қағанмен (Ұлы Темір) және ислам билеушісімен (Ғазан) дос. Ал оның (Баянның) немере ағасы Купелек Қайду мен Дуаның ұлдарына қарай бет бұрады. Олар оны қолдайды, сондықтан Баян Қаған әскерлеріне ислам билеушісімен қосылып, олардың кәсіпорны үшін шығынға ұшырамайды.
—Рашид ад-Дин, *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt;
Жоғарыдағы сипаттамадан көрініп тұрғандай, Кайдудың Купелек көтерілісін қолдауы «Баянның Юань ұлысымен/Хулагу ұлысымен одақтасуына және Кайдудың операцияларына шығын келтіруіне жол бермеуге» бағытталған саясаттың бөлігі болды және Янгичар мен басқаларды жіберумен үйлестірілді.

Купелек көтерілісінен кейін Баян алдымен Жошы әулетінің басшысы Тоқта ханнан көмек сұрады, бірақ Тоқта хан батыстағы ноғайлармен қақтығысып жатқандықтан күш жібере алмады. Оның орнына ол Қайдудан Купелекті тапсыруды және Баянның Орда ұлысына билігін мойындауды талап етті, бірақ әскери қолдаусыз бұл талапқа ешқандай назар аударылмады. Сонымен қатар, Баян Юань ұлысының Олжейту ханынан (Чэнцзун Темір) әскери ынтымақтастық сұрады, бірақ императрица Кокозиннің бұл ерте деген кеңесіне байланысты Баян ешқандай күш ала алмады. Нәтижесінде Баян Купелекпен жалғыз шайқасуға мәжбүр болды, ал «Джами әл-Темз» кітабына сәйкес: «Бүгінгі күнге дейін Баян Купелек Қайду Дуаның әскеріне қарсы 18 шайқас жүргізді, ал өзі сол шайқастардың 6-сында шайқас алаңында болды».

«Купелек көтерілісіндегі» шайқастарды егжей-тегжейлі сипаттайтын жазбалар болмаса да, шамамен сол уақытта (1297 ж.) Ұлы Юань ұлысына жататын Чонг -ул Ювас сияқты қолбасшылар Ибир-Сібір аймағында ( қазіргі Батыс Сібір жазығы, Обь өзенінің бассейні) (Ибир-Сібір шайқасы) Кайду әскеріне қарсы шайқасқан және бұл шайқастар «Купелек көтерілісімен» байланысты болған деп есептеледі. 1300 жылдары жинақталған тарихи еңбек «Жами әл-Тарих» жинақталған кездегі Орда ұлысындағы жағдайды былай сипаттайды [ 9 ] .

&lt;blockquote&gt;Көпелек Баянға қарсы көтеріліс жасаған және оған көмекке келген Қайду мен Дуадан келген күшпен бірге Баянның кейбір провинциялары мен ұлыстарын басып алды. Дегенмен, Баян әлі де Орда ұлысының көп бөлігін басқарып отырды. Оның әскері осы бірінен соң бірі шайқастардан шаршады, кейбір атты әскерлер мен кейбір жаяу әскерлер. Бірақ олар әлі де жауға қарсы табанды күрес жүргізіп жатты.
—Рашид ад-Дин, *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt; 
Бұл мәліметтен көрініп тұрғандай, Купелек Кайдудың көмегімен Орда ұлысының кейбір аумақтары мен тұрғындарын бақылауға алғанымен, Баянның билігін бұза алмады, сондықтан жағдай тығырыққа тірелді.

Сонымен қатар, Ұлы Юань ұлысы соғысқа дайындық жүргізді, соның ішінде Кайду әскерлеріне қарсы Кайшанды қолбасшы етіп тағайындады, ақырында, Да Дэ билігінің 5-ші жылында (1301), Баян күш сұрағаннан кейін үш жылдан кейін, Кайду әскері мен Ұлы Юань ұлысы әскері арасында ірі шайқас болды (Текелік шайқасы). Бұл шайқаста Кайду Ұлы Юань ұлысы әскерін бұзып өте алмады және оның орнына жараланып, көп ұзамай қайтыс болды. Кайду кеткеннен кейін, Кайду ұлысы бірлігін жоғалтты және Да Дэ билігінің 10-шы жылында (1306) (Ертіс өзені шайқасы) ішкі қақтығыстар салдарынан қирады.

Қайдудың өлімі Купелек үшін қолайсыз жағдай тудырған болуы керек, бірақ бұл «Жами әт-Тарих» жинақталғаннан кейін орын алғандықтан, оның әрекеттері туралы егжей-тегжейлі жазбалар жоқ. Дегенмен, Мамлүк әулетінің Айни жазбаларында үзінділер бар , онда Баян Тоқта ханның көмегімен 709 хижра жылы (1309-1310) Купелекті талқандады, ал Купелек көп ұзамай қайтыс болды. Айни жазбаларына сәйкес, Баянның ұлы Кушай «Кайдуға көтеріліске қосылды», бірақ Кайдудың өзі осы кезде қайтыс болған, сондықтан Купелектің әрекеттері қателесіп екі бөлек оқиға ретінде тіркелген болуы мүмкін.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>qorswxjla570jrndlhe8jj4kl6nz3cn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606387</id>
      <parentid>3606386</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:08:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <origin>3606387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11615" sha1="q8mdxukvr6okahfb26gpwy3q1txmsdz" xml:space="preserve">'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Көк Орда хан тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол Шыңғыс ханның ұлы Жошының ұрпағы болған. «Жами әт-Тарих» сияқты парсы тарихи дереккөздерінде ол كوبلك (kūbalak) деп жазылған , бірақ кейбір кітаптарда ол сонымен қатар كویلك (kūyilk) деп те жазылған.

Ол Орта Азияны билеген Қайдудың қолдауымен Орда Ежен ұлысының сол кездегі көсемі Баянға қарсы көтеріліс жасағанымен танымал.

== Биографиясы ==
«Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөліміне сәйкес, Купелек Жошының үлкен ұлы Орданың немересі Темір Боқаның ұлы болған. «Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөлімінде Купелектің «Бұрын әкем (Темір Боқа) ұлысты басқарған» деген сөзінен үзінді келтірілген, бұл Темір Боқаның бір кездері Орда ұлысының басшысы болғанын көрсетеді. Дегенмен, қандай да бір себептермен басшы лауазымы Купелекке берілмеді, ал Конич оның орнына келді. Конич басшы лауазымын 30 жылдан астам уақыт бойы атқарды және айтарлықтай билікке ие болды, соның ішінде 1280 жылы Тода Мөңкені қолдау үшін оңшыл көсем Ноғаймен ынтымақтастық жасады . Конич қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Баян Орда ұлысының басшысы лауазымын мұра етті, бірақ Купелек өзін заңды мұрагер деп санайтын сияқты және Баянға қарсы көтеріліс жасады.

== Көбелек көтерілісі ==
Баянның Орда ұлысының басшысы қызметіне кіріскен нақты уақыты белгісіз, бірақ ол шамамен 1295-1296 жылдар шамасында, яғни Хубилай қайтыс болып, Темір оның орнына таққа отырған уақытпен бірдей деп есептеледі. 1296 жылы Қайду ұлысына жататын үш князьдік - Дурдака, Джобкул және Бука ұлысы - Ұлы Юань ұлысына қашып кеткен ірі оқиға болды, ал батыс Моңғол үстіртіндегі соғыс толқыны Ұлы Юань ұлысының пайдасына өзгерді. Осыдан қауіп төнгенін сезінген Қайду кең көлемді қарсы шабуыл жоспарлады, және назар аударған нәрселердің бірі - Көпелектің болуы болды.

Қайдудың Орда Урусқа қатысты саясаты «Жами әт-Тарихте» екі жерде айтылады.
&lt;blockquote&gt;Жошы хан шежіресі: Бұған дейін (шамамен 1303.1-2 жж. Баянның Газанға келген елшісі), (Орда ұлысы мен Ұлы Юань ұлысы) бір-біріне көршілес болды. Осыған дейінгі жылдары Қайду олардың (Баян мен Жошы әулетінің басшысы Тоқтаның әскері) ханмен (Темір императорымен) бірігуінен қорқып, Янгичал есімді екінші ұлын және Шах есімді тағы бір ұлын, Мөңке ханның ұлы Ширигидің ұлы Төле Темірді және Арық Бөкенің ұлы Мерік Темірді әскерлерімен бірге Баян провинцияларының шекарасына жіберіп, шекараларды оларға сеніп тапсырды. Яғни, олар хан әскері мен Баян әскері арасындағы кедергі болып, олардың күш біріктіруіне кедергі келтіретін.

Өгедей қаған: Орда әулетінен шыққан Конич ұлы Баянның шекара әскери бекеттері үлкен әскермен бірге оның (Янгичардың) бақылауында. Яғни, олар бір-біріне жау, себебі Баян Қағанмен (Ұлы Темір) және ислам билеушісімен (Ғазан) дос. Ал оның (Баянның) немере ағасы Купелек Қайду мен Дуаның ұлдарына қарай бет бұрады. Олар оны қолдайды, сондықтан Баян Қаған әскерлеріне ислам билеушісімен қосылып, олардың кәсіпорны үшін шығынға ұшырамайды.
—Рашид ад-Дин, *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt;
Жоғарыдағы сипаттамадан көрініп тұрғандай, Кайдудың Купелек көтерілісін қолдауы «Баянның Юань ұлысымен/Хулагу ұлысымен одақтасуына және Кайдудың операцияларына шығын келтіруіне жол бермеуге» бағытталған саясаттың бөлігі болды және Янгичар мен басқаларды жіберумен үйлестірілді.

Купелек көтерілісінен кейін Баян алдымен Жошы әулетінің басшысы Тоқта ханнан көмек сұрады, бірақ Тоқта хан батыстағы ноғайлармен қақтығысып жатқандықтан күш жібере алмады. Оның орнына ол Қайдудан Купелекті тапсыруды және Баянның Орда ұлысына билігін мойындауды талап етті, бірақ әскери қолдаусыз бұл талапқа ешқандай назар аударылмады. Сонымен қатар, Баян Юань ұлысының Олжейту ханынан (Чэнцзун Темір) әскери ынтымақтастық сұрады, бірақ императрица Кокозиннің бұл ерте деген кеңесіне байланысты Баян ешқандай күш ала алмады. Нәтижесінде Баян Купелекпен жалғыз шайқасуға мәжбүр болды, ал «Джами әл-Темз» кітабына сәйкес: «Бүгінгі күнге дейін Баян Купелек Қайду Дуаның әскеріне қарсы 18 шайқас жүргізді, ал өзі сол шайқастардың 6-сында шайқас алаңында болды».

«Купелек көтерілісіндегі» шайқастарды егжей-тегжейлі сипаттайтын жазбалар болмаса да, шамамен сол уақытта (1297 ж.) Ұлы Юань ұлысына жататын Чонг -ул Ювас сияқты қолбасшылар Ибир-Сібір аймағында (қазіргі Батыс Сібір жазығы, Обь өзенінің бассейні) (Ибир-Сібір шайқасы) Кайду әскеріне қарсы шайқасқан және бұл шайқастар «Купелек көтерілісімен» байланысты болған деп есептеледі. 1300 жылдары жинақталған тарихи еңбек «Жами әл-Тарих» жинақталған кездегі Орда ұлысындағы жағдайды былай сипаттайды.

&lt;blockquote&gt;Көпелек Баянға қарсы көтеріліс жасаған және оған көмекке келген Қайду мен Дуадан келген күшпен бірге Баянның кейбір провинциялары мен ұлыстарын басып алды. Дегенмен, Баян әлі де Орда ұлысының көп бөлігін басқарып отырды. Оның әскері осы бірінен соң бірі шайқастардан шаршады, кейбір атты әскерлер мен кейбір жаяу әскерлер. Бірақ олар әлі де жауға қарсы табанды күрес жүргізіп жатты.
—Рашид ад-Дин, *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt; 
Бұл мәліметтен көрініп тұрғандай, Купелек Кайдудың көмегімен Орда ұлысының кейбір аумақтары мен тұрғындарын бақылауға алғанымен, Баянның билігін бұза алмады, сондықтан жағдай тығырыққа тірелді.

Сонымен қатар, Ұлы Юань ұлысы соғысқа дайындық жүргізді, соның ішінде Кайду әскерлеріне қарсы Кайшанды қолбасшы етіп тағайындады, ақырында, Да Дэ билігінің 5-ші жылында (1301), Баян күш сұрағаннан кейін үш жылдан кейін, Кайду әскері мен Ұлы Юань ұлысы әскері арасында ірі шайқас болды (Текелік шайқасы). Бұл шайқаста Кайду Ұлы Юань ұлысы әскерін бұзып өте алмады және оның орнына жараланып, көп ұзамай қайтыс болды. Кайду кеткеннен кейін, Кайду ұлысы бірлігін жоғалтты және Да Дэ билігінің 10-шы жылында (1306) (Ертіс өзені шайқасы) ішкі қақтығыстар салдарынан қирады.

Қайдудың өлімі Купелек үшін қолайсыз жағдай тудырған болуы керек, бірақ бұл «Жами әт-Тарих» жинақталғаннан кейін орын алғандықтан, оның әрекеттері туралы егжей-тегжейлі жазбалар жоқ. Дегенмен, Мамлүк әулетінің Айни жазбаларында үзінділер бар , онда Баян Тоқта ханның көмегімен 709 хижра жылы (1309-1310) Купелекті талқандады, ал Купелек көп ұзамай қайтыс болды. Айни жазбаларына сәйкес, Баянның ұлы Кушай «Кайдуға көтеріліске қосылды», бірақ Кайдудың өзі осы кезде қайтыс болған, сондықтан Купелектің әрекеттері қателесіп екі бөлек оқиға ретінде тіркелген болуы мүмкін.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>q8mdxukvr6okahfb26gpwy3q1txmsdz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606388</id>
      <parentid>3606387</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:09:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3606388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11627" sha1="0osk0otx6z1slbq44yxcq42nikx761a" xml:space="preserve">'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Орда Ежен ұлысының тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол Шыңғыс ханның ұлы Жошының ұрпағы болған. «Жами әт-Тарих» сияқты парсы тарихи дереккөздерінде ол كوبلك (kūbalak) деп жазылған , бірақ кейбір кітаптарда ол сонымен қатар كویلك (kūyilk) деп те жазылған.

Ол Орта Азияны билеген Қайдудың қолдауымен Орда Ежен ұлысының сол кездегі көсемі Баянға қарсы көтеріліс жасағанымен танымал.

== Биографиясы ==
«Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөліміне сәйкес, Купелек Жошының үлкен ұлы Орданың немересі Темір Боқаның ұлы болған. «Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөлімінде Купелектің «Бұрын әкем (Темір Боқа) ұлысты басқарған» деген сөзінен үзінді келтірілген, бұл Темір Боқаның бір кездері Орда ұлысының басшысы болғанын көрсетеді. Дегенмен, қандай да бір себептермен басшы лауазымы Купелекке берілмеді, ал Конич оның орнына келді. Конич басшы лауазымын 30 жылдан астам уақыт бойы атқарды және айтарлықтай билікке ие болды, соның ішінде 1280 жылы Тода Мөңкені қолдау үшін оңшыл көсем Ноғаймен ынтымақтастық жасады . Конич қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Баян Орда ұлысының басшысы лауазымын мұра етті, бірақ Купелек өзін заңды мұрагер деп санайтын сияқты және Баянға қарсы көтеріліс жасады.

== Көбелек көтерілісі ==
Баянның Орда ұлысының басшысы қызметіне кіріскен нақты уақыты белгісіз, бірақ ол шамамен 1295-1296 жылдар шамасында, яғни Хубилай қайтыс болып, Темір оның орнына таққа отырған уақытпен бірдей деп есептеледі. 1296 жылы Қайду ұлысына жататын үш князьдік - Дурдака, Джобкул және Бука ұлысы - Ұлы Юань ұлысына қашып кеткен ірі оқиға болды, ал батыс Моңғол үстіртіндегі соғыс толқыны Ұлы Юань ұлысының пайдасына өзгерді. Осыдан қауіп төнгенін сезінген Қайду кең көлемді қарсы шабуыл жоспарлады, және назар аударған нәрселердің бірі - Көпелектің болуы болды.

Қайдудың Орда Урусқа қатысты саясаты «Жами әт-Тарихте» екі жерде айтылады.
&lt;blockquote&gt;Жошы хан шежіресі: Бұған дейін (шамамен 1303.1-2 жж. Баянның Газанға келген елшісі), (Орда ұлысы мен Ұлы Юань ұлысы) бір-біріне көршілес болды. Осыған дейінгі жылдары Қайду олардың (Баян мен Жошы әулетінің басшысы Тоқтаның әскері) ханмен (Темір императорымен) бірігуінен қорқып, Янгичал есімді екінші ұлын және Шах есімді тағы бір ұлын, Мөңке ханның ұлы Ширигидің ұлы Төле Темірді және Арық Бөкенің ұлы Мерік Темірді әскерлерімен бірге Баян провинцияларының шекарасына жіберіп, шекараларды оларға сеніп тапсырды. Яғни, олар хан әскері мен Баян әскері арасындағы кедергі болып, олардың күш біріктіруіне кедергі келтіретін.

Өгедей қаған: Орда әулетінен шыққан Конич ұлы Баянның шекара әскери бекеттері үлкен әскермен бірге оның (Янгичардың) бақылауында. Яғни, олар бір-біріне жау, себебі Баян Қағанмен (Ұлы Темір) және ислам билеушісімен (Ғазан) дос. Ал оның (Баянның) немере ағасы Купелек Қайду мен Дуаның ұлдарына қарай бет бұрады. Олар оны қолдайды, сондықтан Баян Қаған әскерлеріне ислам билеушісімен қосылып, олардың кәсіпорны үшін шығынға ұшырамайды.
—Рашид ад-Дин, *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt;
Жоғарыдағы сипаттамадан көрініп тұрғандай, Кайдудың Купелек көтерілісін қолдауы «Баянның Юань ұлысымен/Хулагу ұлысымен одақтасуына және Кайдудың операцияларына шығын келтіруіне жол бермеуге» бағытталған саясаттың бөлігі болды және Янгичар мен басқаларды жіберумен үйлестірілді.

Купелек көтерілісінен кейін Баян алдымен Жошы әулетінің басшысы Тоқта ханнан көмек сұрады, бірақ Тоқта хан батыстағы ноғайлармен қақтығысып жатқандықтан күш жібере алмады. Оның орнына ол Қайдудан Купелекті тапсыруды және Баянның Орда ұлысына билігін мойындауды талап етті, бірақ әскери қолдаусыз бұл талапқа ешқандай назар аударылмады. Сонымен қатар, Баян Юань ұлысының Олжейту ханынан (Чэнцзун Темір) әскери ынтымақтастық сұрады, бірақ императрица Кокозиннің бұл ерте деген кеңесіне байланысты Баян ешқандай күш ала алмады. Нәтижесінде Баян Купелекпен жалғыз шайқасуға мәжбүр болды, ал «Джами әл-Темз» кітабына сәйкес: «Бүгінгі күнге дейін Баян Купелек Қайду Дуаның әскеріне қарсы 18 шайқас жүргізді, ал өзі сол шайқастардың 6-сында шайқас алаңында болды».

«Купелек көтерілісіндегі» шайқастарды егжей-тегжейлі сипаттайтын жазбалар болмаса да, шамамен сол уақытта (1297 ж.) Ұлы Юань ұлысына жататын Чонг -ул Ювас сияқты қолбасшылар Ибир-Сібір аймағында (қазіргі Батыс Сібір жазығы, Обь өзенінің бассейні) (Ибир-Сібір шайқасы) Кайду әскеріне қарсы шайқасқан және бұл шайқастар «Купелек көтерілісімен» байланысты болған деп есептеледі. 1300 жылдары жинақталған тарихи еңбек «Жами әл-Тарих» жинақталған кездегі Орда ұлысындағы жағдайды былай сипаттайды.

&lt;blockquote&gt;Көпелек Баянға қарсы көтеріліс жасаған және оған көмекке келген Қайду мен Дуадан келген күшпен бірге Баянның кейбір провинциялары мен ұлыстарын басып алды. Дегенмен, Баян әлі де Орда ұлысының көп бөлігін басқарып отырды. Оның әскері осы бірінен соң бірі шайқастардан шаршады, кейбір атты әскерлер мен кейбір жаяу әскерлер. Бірақ олар әлі де жауға қарсы табанды күрес жүргізіп жатты.
—Рашид ад-Дин, *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt; 
Бұл мәліметтен көрініп тұрғандай, Купелек Кайдудың көмегімен Орда ұлысының кейбір аумақтары мен тұрғындарын бақылауға алғанымен, Баянның билігін бұза алмады, сондықтан жағдай тығырыққа тірелді.

Сонымен қатар, Ұлы Юань ұлысы соғысқа дайындық жүргізді, соның ішінде Кайду әскерлеріне қарсы Кайшанды қолбасшы етіп тағайындады, ақырында, Да Дэ билігінің 5-ші жылында (1301), Баян күш сұрағаннан кейін үш жылдан кейін, Кайду әскері мен Ұлы Юань ұлысы әскері арасында ірі шайқас болды (Текелік шайқасы). Бұл шайқаста Кайду Ұлы Юань ұлысы әскерін бұзып өте алмады және оның орнына жараланып, көп ұзамай қайтыс болды. Кайду кеткеннен кейін, Кайду ұлысы бірлігін жоғалтты және Да Дэ билігінің 10-шы жылында (1306) (Ертіс өзені шайқасы) ішкі қақтығыстар салдарынан қирады.

Қайдудың өлімі Купелек үшін қолайсыз жағдай тудырған болуы керек, бірақ бұл «Жами әт-Тарих» жинақталғаннан кейін орын алғандықтан, оның әрекеттері туралы егжей-тегжейлі жазбалар жоқ. Дегенмен, Мамлүк әулетінің Айни жазбаларында үзінділер бар , онда Баян Тоқта ханның көмегімен 709 хижра жылы (1309-1310) Купелекті талқандады, ал Купелек көп ұзамай қайтыс болды. Айни жазбаларына сәйкес, Баянның ұлы Кушай «Кайдуға көтеріліске қосылды», бірақ Кайдудың өзі осы кезде қайтыс болған, сондықтан Купелектің әрекеттері қателесіп екі бөлек оқиға ретінде тіркелген болуы мүмкін.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>0osk0otx6z1slbq44yxcq42nikx761a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606389</id>
      <parentid>3606388</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:10:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3606389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11689" sha1="aaj67ntzg7fyyj7lbjmk2u591v46tfx" xml:space="preserve">'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Алтын Орданың сол қанатының, яғни Орда Ежен ұлысының тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол Шыңғыс ханның ұлы Жошының ұрпағы болған. «Жами әт-Тарих» сияқты парсы тарихи дереккөздерінде ол كوبلك (kūbalak) деп жазылған , бірақ кейбір кітаптарда ол сонымен қатар كویلك (kūyilk) деп те жазылған.

Ол Орта Азияны билеген Қайдудың қолдауымен Орда Ежен ұлысының сол кездегі көсемі Баянға қарсы көтеріліс жасағанымен танымал.

== Биографиясы ==
«Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөліміне сәйкес, Купелек Жошының үлкен ұлы Орданың немересі Темір Боқаның ұлы болған. «Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөлімінде Купелектің «Бұрын әкем (Темір Боқа) ұлысты басқарған» деген сөзінен үзінді келтірілген, бұл Темір Боқаның бір кездері Орда ұлысының басшысы болғанын көрсетеді. Дегенмен, қандай да бір себептермен басшы лауазымы Купелекке берілмеді, ал Конич оның орнына келді. Конич басшы лауазымын 30 жылдан астам уақыт бойы атқарды және айтарлықтай билікке ие болды, соның ішінде 1280 жылы Тода Мөңкені қолдау үшін оңшыл көсем Ноғаймен ынтымақтастық жасады . Конич қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Баян Орда ұлысының басшысы лауазымын мұра етті, бірақ Купелек өзін заңды мұрагер деп санайтын сияқты және Баянға қарсы көтеріліс жасады.

== Көбелек көтерілісі ==
Баянның Орда ұлысының басшысы қызметіне кіріскен нақты уақыты белгісіз, бірақ ол шамамен 1295-1296 жылдар шамасында, яғни Хубилай қайтыс болып, Темір оның орнына таққа отырған уақытпен бірдей деп есептеледі. 1296 жылы Қайду ұлысына жататын үш князьдік - Дурдака, Джобкул және Бука ұлысы - Ұлы Юань ұлысына қашып кеткен ірі оқиға болды, ал батыс Моңғол үстіртіндегі соғыс толқыны Ұлы Юань ұлысының пайдасына өзгерді. Осыдан қауіп төнгенін сезінген Қайду кең көлемді қарсы шабуыл жоспарлады, және назар аударған нәрселердің бірі - Көпелектің болуы болды.

Қайдудың Орда Урусқа қатысты саясаты «Жами әт-Тарихте» екі жерде айтылады.
&lt;blockquote&gt;Жошы хан шежіресі: Бұған дейін (шамамен 1303.1-2 жж. Баянның Газанға келген елшісі), (Орда ұлысы мен Ұлы Юань ұлысы) бір-біріне көршілес болды. Осыған дейінгі жылдары Қайду олардың (Баян мен Жошы әулетінің басшысы Тоқтаның әскері) ханмен (Темір императорымен) бірігуінен қорқып, Янгичал есімді екінші ұлын және Шах есімді тағы бір ұлын, Мөңке ханның ұлы Ширигидің ұлы Төле Темірді және Арық Бөкенің ұлы Мерік Темірді әскерлерімен бірге Баян провинцияларының шекарасына жіберіп, шекараларды оларға сеніп тапсырды. Яғни, олар хан әскері мен Баян әскері арасындағы кедергі болып, олардың күш біріктіруіне кедергі келтіретін.

Өгедей қаған: Орда әулетінен шыққан Конич ұлы Баянның шекара әскери бекеттері үлкен әскермен бірге оның (Янгичардың) бақылауында. Яғни, олар бір-біріне жау, себебі Баян Қағанмен (Ұлы Темір) және ислам билеушісімен (Ғазан) дос. Ал оның (Баянның) немере ағасы Купелек Қайду мен Дуаның ұлдарына қарай бет бұрады. Олар оны қолдайды, сондықтан Баян Қаған әскерлеріне ислам билеушісімен қосылып, олардың кәсіпорны үшін шығынға ұшырамайды.
—Рашид ад-Дин, *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt;
Жоғарыдағы сипаттамадан көрініп тұрғандай, Кайдудың Купелек көтерілісін қолдауы «Баянның Юань ұлысымен/Хулагу ұлысымен одақтасуына және Кайдудың операцияларына шығын келтіруіне жол бермеуге» бағытталған саясаттың бөлігі болды және Янгичар мен басқаларды жіберумен үйлестірілді.

Купелек көтерілісінен кейін Баян алдымен Жошы әулетінің басшысы Тоқта ханнан көмек сұрады, бірақ Тоқта хан батыстағы ноғайлармен қақтығысып жатқандықтан күш жібере алмады. Оның орнына ол Қайдудан Купелекті тапсыруды және Баянның Орда ұлысына билігін мойындауды талап етті, бірақ әскери қолдаусыз бұл талапқа ешқандай назар аударылмады. Сонымен қатар, Баян Юань ұлысының Олжейту ханынан (Чэнцзун Темір) әскери ынтымақтастық сұрады, бірақ императрица Кокозиннің бұл ерте деген кеңесіне байланысты Баян ешқандай күш ала алмады. Нәтижесінде Баян Купелекпен жалғыз шайқасуға мәжбүр болды, ал «Джами әл-Темз» кітабына сәйкес: «Бүгінгі күнге дейін Баян Купелек Қайду Дуаның әскеріне қарсы 18 шайқас жүргізді, ал өзі сол шайқастардың 6-сында шайқас алаңында болды».

«Купелек көтерілісіндегі» шайқастарды егжей-тегжейлі сипаттайтын жазбалар болмаса да, шамамен сол уақытта (1297 ж.) Ұлы Юань ұлысына жататын Чонг -ул Ювас сияқты қолбасшылар Ибир-Сібір аймағында (қазіргі Батыс Сібір жазығы, Обь өзенінің бассейні) (Ибир-Сібір шайқасы) Кайду әскеріне қарсы шайқасқан және бұл шайқастар «Купелек көтерілісімен» байланысты болған деп есептеледі. 1300 жылдары жинақталған тарихи еңбек «Жами әл-Тарих» жинақталған кездегі Орда ұлысындағы жағдайды былай сипаттайды.

&lt;blockquote&gt;Көпелек Баянға қарсы көтеріліс жасаған және оған көмекке келген Қайду мен Дуадан келген күшпен бірге Баянның кейбір провинциялары мен ұлыстарын басып алды. Дегенмен, Баян әлі де Орда ұлысының көп бөлігін басқарып отырды. Оның әскері осы бірінен соң бірі шайқастардан шаршады, кейбір атты әскерлер мен кейбір жаяу әскерлер. Бірақ олар әлі де жауға қарсы табанды күрес жүргізіп жатты.
—Рашид ад-Дин, *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt; 
Бұл мәліметтен көрініп тұрғандай, Купелек Кайдудың көмегімен Орда ұлысының кейбір аумақтары мен тұрғындарын бақылауға алғанымен, Баянның билігін бұза алмады, сондықтан жағдай тығырыққа тірелді.

Сонымен қатар, Ұлы Юань ұлысы соғысқа дайындық жүргізді, соның ішінде Кайду әскерлеріне қарсы Кайшанды қолбасшы етіп тағайындады, ақырында, Да Дэ билігінің 5-ші жылында (1301), Баян күш сұрағаннан кейін үш жылдан кейін, Кайду әскері мен Ұлы Юань ұлысы әскері арасында ірі шайқас болды (Текелік шайқасы). Бұл шайқаста Кайду Ұлы Юань ұлысы әскерін бұзып өте алмады және оның орнына жараланып, көп ұзамай қайтыс болды. Кайду кеткеннен кейін, Кайду ұлысы бірлігін жоғалтты және Да Дэ билігінің 10-шы жылында (1306) (Ертіс өзені шайқасы) ішкі қақтығыстар салдарынан қирады.

Қайдудың өлімі Купелек үшін қолайсыз жағдай тудырған болуы керек, бірақ бұл «Жами әт-Тарих» жинақталғаннан кейін орын алғандықтан, оның әрекеттері туралы егжей-тегжейлі жазбалар жоқ. Дегенмен, Мамлүк әулетінің Айни жазбаларында үзінділер бар , онда Баян Тоқта ханның көмегімен 709 хижра жылы (1309-1310) Купелекті талқандады, ал Купелек көп ұзамай қайтыс болды. Айни жазбаларына сәйкес, Баянның ұлы Кушай «Кайдуға көтеріліске қосылды», бірақ Кайдудың өзі осы кезде қайтыс болған, сондықтан Купелектің әрекеттері қателесіп екі бөлек оқиға ретінде тіркелген болуы мүмкін.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>aaj67ntzg7fyyj7lbjmk2u591v46tfx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606390</id>
      <parentid>3606389</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:10:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3606390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11693" sha1="gmh76pbx0um62t580q9ke73g34fx43y" xml:space="preserve">'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Алтын Орданың сол қанатының, яғни Орда Ежен ұлысының тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол [[Шыңғыс хан]]ның ұлы Жошының ұрпағы болған. «Жами әт-Тарих» сияқты парсы тарихи дереккөздерінде ол كوبلك (kūbalak) деп жазылған , бірақ кейбір кітаптарда ол сонымен қатар كویلك (kūyilk) деп те жазылған.

Ол Орта Азияны билеген Қайдудың қолдауымен Орда Ежен ұлысының сол кездегі көсемі Баянға қарсы көтеріліс жасағанымен танымал.

== Биографиясы ==
«Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөліміне сәйкес, Купелек Жошының үлкен ұлы Орданың немересі Темір Боқаның ұлы болған. «Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөлімінде Купелектің «Бұрын әкем (Темір Боқа) ұлысты басқарған» деген сөзінен үзінді келтірілген, бұл Темір Боқаның бір кездері Орда ұлысының басшысы болғанын көрсетеді. Дегенмен, қандай да бір себептермен басшы лауазымы Купелекке берілмеді, ал Конич оның орнына келді. Конич басшы лауазымын 30 жылдан астам уақыт бойы атқарды және айтарлықтай билікке ие болды, соның ішінде 1280 жылы Тода Мөңкені қолдау үшін оңшыл көсем Ноғаймен ынтымақтастық жасады . Конич қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Баян Орда ұлысының басшысы лауазымын мұра етті, бірақ Купелек өзін заңды мұрагер деп санайтын сияқты және Баянға қарсы көтеріліс жасады.

== Көбелек көтерілісі ==
Баянның Орда ұлысының басшысы қызметіне кіріскен нақты уақыты белгісіз, бірақ ол шамамен 1295-1296 жылдар шамасында, яғни Хубилай қайтыс болып, Темір оның орнына таққа отырған уақытпен бірдей деп есептеледі. 1296 жылы Қайду ұлысына жататын үш князьдік - Дурдака, Джобкул және Бука ұлысы - Ұлы Юань ұлысына қашып кеткен ірі оқиға болды, ал батыс Моңғол үстіртіндегі соғыс толқыны Ұлы Юань ұлысының пайдасына өзгерді. Осыдан қауіп төнгенін сезінген Қайду кең көлемді қарсы шабуыл жоспарлады, және назар аударған нәрселердің бірі - Көпелектің болуы болды.

Қайдудың Орда Урусқа қатысты саясаты «Жами әт-Тарихте» екі жерде айтылады.
&lt;blockquote&gt;Жошы хан шежіресі: Бұған дейін (шамамен 1303.1-2 жж. Баянның Газанға келген елшісі), (Орда ұлысы мен Ұлы Юань ұлысы) бір-біріне көршілес болды. Осыған дейінгі жылдары Қайду олардың (Баян мен Жошы әулетінің басшысы Тоқтаның әскері) ханмен (Темір императорымен) бірігуінен қорқып, Янгичал есімді екінші ұлын және Шах есімді тағы бір ұлын, Мөңке ханның ұлы Ширигидің ұлы Төле Темірді және Арық Бөкенің ұлы Мерік Темірді әскерлерімен бірге Баян провинцияларының шекарасына жіберіп, шекараларды оларға сеніп тапсырды. Яғни, олар хан әскері мен Баян әскері арасындағы кедергі болып, олардың күш біріктіруіне кедергі келтіретін.

Өгедей қаған: Орда әулетінен шыққан Конич ұлы Баянның шекара әскери бекеттері үлкен әскермен бірге оның (Янгичардың) бақылауында. Яғни, олар бір-біріне жау, себебі Баян Қағанмен (Ұлы Темір) және ислам билеушісімен (Ғазан) дос. Ал оның (Баянның) немере ағасы Купелек Қайду мен Дуаның ұлдарына қарай бет бұрады. Олар оны қолдайды, сондықтан Баян Қаған әскерлеріне ислам билеушісімен қосылып, олардың кәсіпорны үшін шығынға ұшырамайды.
—Рашид ад-Дин, *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt;
Жоғарыдағы сипаттамадан көрініп тұрғандай, Кайдудың Купелек көтерілісін қолдауы «Баянның Юань ұлысымен/Хулагу ұлысымен одақтасуына және Кайдудың операцияларына шығын келтіруіне жол бермеуге» бағытталған саясаттың бөлігі болды және Янгичар мен басқаларды жіберумен үйлестірілді.

Купелек көтерілісінен кейін Баян алдымен Жошы әулетінің басшысы Тоқта ханнан көмек сұрады, бірақ Тоқта хан батыстағы ноғайлармен қақтығысып жатқандықтан күш жібере алмады. Оның орнына ол Қайдудан Купелекті тапсыруды және Баянның Орда ұлысына билігін мойындауды талап етті, бірақ әскери қолдаусыз бұл талапқа ешқандай назар аударылмады. Сонымен қатар, Баян Юань ұлысының Олжейту ханынан (Чэнцзун Темір) әскери ынтымақтастық сұрады, бірақ императрица Кокозиннің бұл ерте деген кеңесіне байланысты Баян ешқандай күш ала алмады. Нәтижесінде Баян Купелекпен жалғыз шайқасуға мәжбүр болды, ал «Джами әл-Темз» кітабына сәйкес: «Бүгінгі күнге дейін Баян Купелек Қайду Дуаның әскеріне қарсы 18 шайқас жүргізді, ал өзі сол шайқастардың 6-сында шайқас алаңында болды».

«Купелек көтерілісіндегі» шайқастарды егжей-тегжейлі сипаттайтын жазбалар болмаса да, шамамен сол уақытта (1297 ж.) Ұлы Юань ұлысына жататын Чонг -ул Ювас сияқты қолбасшылар Ибир-Сібір аймағында (қазіргі Батыс Сібір жазығы, Обь өзенінің бассейні) (Ибир-Сібір шайқасы) Кайду әскеріне қарсы шайқасқан және бұл шайқастар «Купелек көтерілісімен» байланысты болған деп есептеледі. 1300 жылдары жинақталған тарихи еңбек «Жами әл-Тарих» жинақталған кездегі Орда ұлысындағы жағдайды былай сипаттайды.

&lt;blockquote&gt;Көпелек Баянға қарсы көтеріліс жасаған және оған көмекке келген Қайду мен Дуадан келген күшпен бірге Баянның кейбір провинциялары мен ұлыстарын басып алды. Дегенмен, Баян әлі де Орда ұлысының көп бөлігін басқарып отырды. Оның әскері осы бірінен соң бірі шайқастардан шаршады, кейбір атты әскерлер мен кейбір жаяу әскерлер. Бірақ олар әлі де жауға қарсы табанды күрес жүргізіп жатты.
—Рашид ад-Дин, *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt; 
Бұл мәліметтен көрініп тұрғандай, Купелек Кайдудың көмегімен Орда ұлысының кейбір аумақтары мен тұрғындарын бақылауға алғанымен, Баянның билігін бұза алмады, сондықтан жағдай тығырыққа тірелді.

Сонымен қатар, Ұлы Юань ұлысы соғысқа дайындық жүргізді, соның ішінде Кайду әскерлеріне қарсы Кайшанды қолбасшы етіп тағайындады, ақырында, Да Дэ билігінің 5-ші жылында (1301), Баян күш сұрағаннан кейін үш жылдан кейін, Кайду әскері мен Ұлы Юань ұлысы әскері арасында ірі шайқас болды (Текелік шайқасы). Бұл шайқаста Кайду Ұлы Юань ұлысы әскерін бұзып өте алмады және оның орнына жараланып, көп ұзамай қайтыс болды. Кайду кеткеннен кейін, Кайду ұлысы бірлігін жоғалтты және Да Дэ билігінің 10-шы жылында (1306) (Ертіс өзені шайқасы) ішкі қақтығыстар салдарынан қирады.

Қайдудың өлімі Купелек үшін қолайсыз жағдай тудырған болуы керек, бірақ бұл «Жами әт-Тарих» жинақталғаннан кейін орын алғандықтан, оның әрекеттері туралы егжей-тегжейлі жазбалар жоқ. Дегенмен, Мамлүк әулетінің Айни жазбаларында үзінділер бар , онда Баян Тоқта ханның көмегімен 709 хижра жылы (1309-1310) Купелекті талқандады, ал Купелек көп ұзамай қайтыс болды. Айни жазбаларына сәйкес, Баянның ұлы Кушай «Кайдуға көтеріліске қосылды», бірақ Кайдудың өзі осы кезде қайтыс болған, сондықтан Купелектің әрекеттері қателесіп екі бөлек оқиға ретінде тіркелген болуы мүмкін.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>gmh76pbx0um62t580q9ke73g34fx43y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606391</id>
      <parentid>3606390</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T17:12:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Биографиясы */</comment>
      <origin>3606391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11697" sha1="d54aadpza3qf0q2ouuc1otuutzmf2zj" xml:space="preserve">'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Алтын Орданың сол қанатының, яғни Орда Ежен ұлысының тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|с=237}} Ол [[Шыңғыс хан]]ның ұлы Жошының ұрпағы болған. «Жами әт-Тарих» сияқты парсы тарихи дереккөздерінде ол كوبلك (kūbalak) деп жазылған , бірақ кейбір кітаптарда ол сонымен қатар كویلك (kūyilk) деп те жазылған.

Ол Орта Азияны билеген Қайдудың қолдауымен Орда Ежен ұлысының сол кездегі көсемі Баянға қарсы көтеріліс жасағанымен танымал.

== Биографиясы ==
«Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөліміне сәйкес, Көбелек Жошының үлкен ұлы Орданың немересі Темір Бұқаның ұлы болған. «Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөлімінде Көпелектің «Бұрын әкем (Темір Бұқа) ұлысты басқарған» деген сөзінен үзінді келтірілген, бұл Темір Бұқаның бір кездері Орда ұлысының басшысы болғанын көрсетеді. Дегенмен, қандай да бір себептермен басшы лауазымы Көпелекке берілмеді, ал Қоныша оның орнына келді. Қоныша басшы лауазымын 30 жылдан астам уақыт бойы атқарды және айтарлықтай билікке ие болды, соның ішінде 1280 жылы Туда Мөңкені қолдау үшін оңшыл көсем Ноғаймен ынтымақтастық жасады . Конич қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Баян Орда ұлысының басшысы лауазымын мұра етті, бірақ Көпелек өзін заңды мұрагер деп санайтын сияқты және Баянға қарсы көтеріліс жасады.

== Көбелек көтерілісі ==
Баянның Орда ұлысының басшысы қызметіне кіріскен нақты уақыты белгісіз, бірақ ол шамамен 1295-1296 жылдар шамасында, яғни Хубилай қайтыс болып, Темір оның орнына таққа отырған уақытпен бірдей деп есептеледі. 1296 жылы Қайду ұлысына жататын үш князьдік - Дурдака, Джобкул және Бука ұлысы - Ұлы Юань ұлысына қашып кеткен ірі оқиға болды, ал батыс Моңғол үстіртіндегі соғыс толқыны Ұлы Юань ұлысының пайдасына өзгерді. Осыдан қауіп төнгенін сезінген Қайду кең көлемді қарсы шабуыл жоспарлады, және назар аударған нәрселердің бірі - Көпелектің болуы болды.

Қайдудың Орда Урусқа қатысты саясаты «Жами әт-Тарихте» екі жерде айтылады.
&lt;blockquote&gt;Жошы хан шежіресі: Бұған дейін (шамамен 1303.1-2 жж. Баянның Газанға келген елшісі), (Орда ұлысы мен Ұлы Юань ұлысы) бір-біріне көршілес болды. Осыған дейінгі жылдары Қайду олардың (Баян мен Жошы әулетінің басшысы Тоқтаның әскері) ханмен (Темір императорымен) бірігуінен қорқып, Янгичал есімді екінші ұлын және Шах есімді тағы бір ұлын, Мөңке ханның ұлы Ширигидің ұлы Төле Темірді және Арық Бөкенің ұлы Мерік Темірді әскерлерімен бірге Баян провинцияларының шекарасына жіберіп, шекараларды оларға сеніп тапсырды. Яғни, олар хан әскері мен Баян әскері арасындағы кедергі болып, олардың күш біріктіруіне кедергі келтіретін.

Өгедей қаған: Орда әулетінен шыққан Конич ұлы Баянның шекара әскери бекеттері үлкен әскермен бірге оның (Янгичардың) бақылауында. Яғни, олар бір-біріне жау, себебі Баян Қағанмен (Ұлы Темір) және ислам билеушісімен (Ғазан) дос. Ал оның (Баянның) немере ағасы Купелек Қайду мен Дуаның ұлдарына қарай бет бұрады. Олар оны қолдайды, сондықтан Баян Қаған әскерлеріне ислам билеушісімен қосылып, олардың кәсіпорны үшін шығынға ұшырамайды.
—Рашид ад-Дин, *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt;
Жоғарыдағы сипаттамадан көрініп тұрғандай, Кайдудың Купелек көтерілісін қолдауы «Баянның Юань ұлысымен/Хулагу ұлысымен одақтасуына және Кайдудың операцияларына шығын келтіруіне жол бермеуге» бағытталған саясаттың бөлігі болды және Янгичар мен басқаларды жіберумен үйлестірілді.

Купелек көтерілісінен кейін Баян алдымен Жошы әулетінің басшысы Тоқта ханнан көмек сұрады, бірақ Тоқта хан батыстағы ноғайлармен қақтығысып жатқандықтан күш жібере алмады. Оның орнына ол Қайдудан Купелекті тапсыруды және Баянның Орда ұлысына билігін мойындауды талап етті, бірақ әскери қолдаусыз бұл талапқа ешқандай назар аударылмады. Сонымен қатар, Баян Юань ұлысының Олжейту ханынан (Чэнцзун Темір) әскери ынтымақтастық сұрады, бірақ императрица Кокозиннің бұл ерте деген кеңесіне байланысты Баян ешқандай күш ала алмады. Нәтижесінде Баян Купелекпен жалғыз шайқасуға мәжбүр болды, ал «Джами әл-Темз» кітабына сәйкес: «Бүгінгі күнге дейін Баян Купелек Қайду Дуаның әскеріне қарсы 18 шайқас жүргізді, ал өзі сол шайқастардың 6-сында шайқас алаңында болды».

«Купелек көтерілісіндегі» шайқастарды егжей-тегжейлі сипаттайтын жазбалар болмаса да, шамамен сол уақытта (1297 ж.) Ұлы Юань ұлысына жататын Чонг -ул Ювас сияқты қолбасшылар Ибир-Сібір аймағында (қазіргі Батыс Сібір жазығы, Обь өзенінің бассейні) (Ибир-Сібір шайқасы) Кайду әскеріне қарсы шайқасқан және бұл шайқастар «Купелек көтерілісімен» байланысты болған деп есептеледі. 1300 жылдары жинақталған тарихи еңбек «Жами әл-Тарих» жинақталған кездегі Орда ұлысындағы жағдайды былай сипаттайды.

&lt;blockquote&gt;Көпелек Баянға қарсы көтеріліс жасаған және оған көмекке келген Қайду мен Дуадан келген күшпен бірге Баянның кейбір провинциялары мен ұлыстарын басып алды. Дегенмен, Баян әлі де Орда ұлысының көп бөлігін басқарып отырды. Оның әскері осы бірінен соң бірі шайқастардан шаршады, кейбір атты әскерлер мен кейбір жаяу әскерлер. Бірақ олар әлі де жауға қарсы табанды күрес жүргізіп жатты.
—Рашид ад-Дин, *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt; 
Бұл мәліметтен көрініп тұрғандай, Купелек Кайдудың көмегімен Орда ұлысының кейбір аумақтары мен тұрғындарын бақылауға алғанымен, Баянның билігін бұза алмады, сондықтан жағдай тығырыққа тірелді.

Сонымен қатар, Ұлы Юань ұлысы соғысқа дайындық жүргізді, соның ішінде Кайду әскерлеріне қарсы Кайшанды қолбасшы етіп тағайындады, ақырында, Да Дэ билігінің 5-ші жылында (1301), Баян күш сұрағаннан кейін үш жылдан кейін, Кайду әскері мен Ұлы Юань ұлысы әскері арасында ірі шайқас болды (Текелік шайқасы). Бұл шайқаста Кайду Ұлы Юань ұлысы әскерін бұзып өте алмады және оның орнына жараланып, көп ұзамай қайтыс болды. Кайду кеткеннен кейін, Кайду ұлысы бірлігін жоғалтты және Да Дэ билігінің 10-шы жылында (1306) (Ертіс өзені шайқасы) ішкі қақтығыстар салдарынан қирады.

Қайдудың өлімі Купелек үшін қолайсыз жағдай тудырған болуы керек, бірақ бұл «Жами әт-Тарих» жинақталғаннан кейін орын алғандықтан, оның әрекеттері туралы егжей-тегжейлі жазбалар жоқ. Дегенмен, Мамлүк әулетінің Айни жазбаларында үзінділер бар , онда Баян Тоқта ханның көмегімен 709 хижра жылы (1309-1310) Купелекті талқандады, ал Купелек көп ұзамай қайтыс болды. Айни жазбаларына сәйкес, Баянның ұлы Кушай «Кайдуға көтеріліске қосылды», бірақ Кайдудың өзі осы кезде қайтыс болған, сондықтан Купелектің әрекеттері қателесіп екі бөлек оқиға ретінде тіркелген болуы мүмкін.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>d54aadpza3qf0q2ouuc1otuutzmf2zj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606479</id>
      <parentid>3606391</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T20:48:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3606479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11696" sha1="7kpeyarprn9ultzfsr9wlv7c3jmdx31" xml:space="preserve">'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Алтын Орданың сол қанатының, яғни Орда Ежен ұлысының тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|p=237}} Ол [[Шыңғыс хан]]ның ұлы Жошының ұрпағы болған. «Жами әт-Тарих» сияқты парсы тарихи дереккөздерінде ол كوبلك (kūbalak) деп жазылған , бірақ кейбір кітаптарда ол сонымен қатар كویلك (kūyilk) деп те жазылған.

Ол Орта Азияны билеген Қайдудың қолдауымен Орда Ежен ұлысының сол кездегі көсемі Баянға қарсы көтеріліс жасағанымен танымал.

== Биографиясы ==
«Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөліміне сәйкес, Көбелек Жошының үлкен ұлы Орданың немересі Темір Бұқаның ұлы болған. «Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөлімінде Көпелектің «Бұрын әкем (Темір Бұқа) ұлысты басқарған» деген сөзінен үзінді келтірілген, бұл Темір Бұқаның бір кездері Орда ұлысының басшысы болғанын көрсетеді. Дегенмен, қандай да бір себептермен басшы лауазымы Көпелекке берілмеді, ал Қоныша оның орнына келді. Қоныша басшы лауазымын 30 жылдан астам уақыт бойы атқарды және айтарлықтай билікке ие болды, соның ішінде 1280 жылы Туда Мөңкені қолдау үшін оңшыл көсем Ноғаймен ынтымақтастық жасады . Конич қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Баян Орда ұлысының басшысы лауазымын мұра етті, бірақ Көпелек өзін заңды мұрагер деп санайтын сияқты және Баянға қарсы көтеріліс жасады.

== Көбелек көтерілісі ==
Баянның Орда ұлысының басшысы қызметіне кіріскен нақты уақыты белгісіз, бірақ ол шамамен 1295-1296 жылдар шамасында, яғни Хубилай қайтыс болып, Темір оның орнына таққа отырған уақытпен бірдей деп есептеледі. 1296 жылы Қайду ұлысына жататын үш князьдік - Дурдака, Джобкул және Бука ұлысы - Ұлы Юань ұлысына қашып кеткен ірі оқиға болды, ал батыс Моңғол үстіртіндегі соғыс толқыны Ұлы Юань ұлысының пайдасына өзгерді. Осыдан қауіп төнгенін сезінген Қайду кең көлемді қарсы шабуыл жоспарлады, және назар аударған нәрселердің бірі - Көпелектің болуы болды.

Қайдудың Орда Урусқа қатысты саясаты «Жами әт-Тарихте» екі жерде айтылады.
&lt;blockquote&gt;Жошы хан шежіресі: Бұған дейін (шамамен 1303.1-2 жж. Баянның Газанға келген елшісі), (Орда ұлысы мен Ұлы Юань ұлысы) бір-біріне көршілес болды. Осыған дейінгі жылдары Қайду олардың (Баян мен Жошы әулетінің басшысы Тоқтаның әскері) ханмен (Темір императорымен) бірігуінен қорқып, Янгичал есімді екінші ұлын және Шах есімді тағы бір ұлын, Мөңке ханның ұлы Ширигидің ұлы Төле Темірді және Арық Бөкенің ұлы Мерік Темірді әскерлерімен бірге Баян провинцияларының шекарасына жіберіп, шекараларды оларға сеніп тапсырды. Яғни, олар хан әскері мен Баян әскері арасындағы кедергі болып, олардың күш біріктіруіне кедергі келтіретін.

Өгедей қаған: Орда әулетінен шыққан Конич ұлы Баянның шекара әскери бекеттері үлкен әскермен бірге оның (Янгичардың) бақылауында. Яғни, олар бір-біріне жау, себебі Баян Қағанмен (Ұлы Темір) және ислам билеушісімен (Ғазан) дос. Ал оның (Баянның) немере ағасы Купелек Қайду мен Дуаның ұлдарына қарай бет бұрады. Олар оны қолдайды, сондықтан Баян Қаған әскерлеріне ислам билеушісімен қосылып, олардың кәсіпорны үшін шығынға ұшырамайды.
—Рашид ад-Дин, *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt;
Жоғарыдағы сипаттамадан көрініп тұрғандай, Кайдудың Купелек көтерілісін қолдауы «Баянның Юань ұлысымен/Хулагу ұлысымен одақтасуына және Кайдудың операцияларына шығын келтіруіне жол бермеуге» бағытталған саясаттың бөлігі болды және Янгичар мен басқаларды жіберумен үйлестірілді.

Купелек көтерілісінен кейін Баян алдымен Жошы әулетінің басшысы Тоқта ханнан көмек сұрады, бірақ Тоқта хан батыстағы ноғайлармен қақтығысып жатқандықтан күш жібере алмады. Оның орнына ол Қайдудан Купелекті тапсыруды және Баянның Орда ұлысына билігін мойындауды талап етті, бірақ әскери қолдаусыз бұл талапқа ешқандай назар аударылмады. Сонымен қатар, Баян Юань ұлысының Олжейту ханынан (Чэнцзун Темір) әскери ынтымақтастық сұрады, бірақ императрица Кокозиннің бұл ерте деген кеңесіне байланысты Баян ешқандай күш ала алмады. Нәтижесінде Баян Купелекпен жалғыз шайқасуға мәжбүр болды, ал «Джами әл-Темз» кітабына сәйкес: «Бүгінгі күнге дейін Баян Купелек Қайду Дуаның әскеріне қарсы 18 шайқас жүргізді, ал өзі сол шайқастардың 6-сында шайқас алаңында болды».

«Купелек көтерілісіндегі» шайқастарды егжей-тегжейлі сипаттайтын жазбалар болмаса да, шамамен сол уақытта (1297 ж.) Ұлы Юань ұлысына жататын Чонг -ул Ювас сияқты қолбасшылар Ибир-Сібір аймағында (қазіргі Батыс Сібір жазығы, Обь өзенінің бассейні) (Ибир-Сібір шайқасы) Кайду әскеріне қарсы шайқасқан және бұл шайқастар «Купелек көтерілісімен» байланысты болған деп есептеледі. 1300 жылдары жинақталған тарихи еңбек «Жами әл-Тарих» жинақталған кездегі Орда ұлысындағы жағдайды былай сипаттайды.

&lt;blockquote&gt;Көпелек Баянға қарсы көтеріліс жасаған және оған көмекке келген Қайду мен Дуадан келген күшпен бірге Баянның кейбір провинциялары мен ұлыстарын басып алды. Дегенмен, Баян әлі де Орда ұлысының көп бөлігін басқарып отырды. Оның әскері осы бірінен соң бірі шайқастардан шаршады, кейбір атты әскерлер мен кейбір жаяу әскерлер. Бірақ олар әлі де жауға қарсы табанды күрес жүргізіп жатты.
—Рашид ад-Дин, *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt; 
Бұл мәліметтен көрініп тұрғандай, Купелек Кайдудың көмегімен Орда ұлысының кейбір аумақтары мен тұрғындарын бақылауға алғанымен, Баянның билігін бұза алмады, сондықтан жағдай тығырыққа тірелді.

Сонымен қатар, Ұлы Юань ұлысы соғысқа дайындық жүргізді, соның ішінде Кайду әскерлеріне қарсы Кайшанды қолбасшы етіп тағайындады, ақырында, Да Дэ билігінің 5-ші жылында (1301), Баян күш сұрағаннан кейін үш жылдан кейін, Кайду әскері мен Ұлы Юань ұлысы әскері арасында ірі шайқас болды (Текелік шайқасы). Бұл шайқаста Кайду Ұлы Юань ұлысы әскерін бұзып өте алмады және оның орнына жараланып, көп ұзамай қайтыс болды. Кайду кеткеннен кейін, Кайду ұлысы бірлігін жоғалтты және Да Дэ билігінің 10-шы жылында (1306) (Ертіс өзені шайқасы) ішкі қақтығыстар салдарынан қирады.

Қайдудың өлімі Купелек үшін қолайсыз жағдай тудырған болуы керек, бірақ бұл «Жами әт-Тарих» жинақталғаннан кейін орын алғандықтан, оның әрекеттері туралы егжей-тегжейлі жазбалар жоқ. Дегенмен, Мамлүк әулетінің Айни жазбаларында үзінділер бар , онда Баян Тоқта ханның көмегімен 709 хижра жылы (1309-1310) Купелекті талқандады, ал Купелек көп ұзамай қайтыс болды. Айни жазбаларына сәйкес, Баянның ұлы Кушай «Кайдуға көтеріліске қосылды», бірақ Кайдудың өзі осы кезде қайтыс болған, сондықтан Купелектің әрекеттері қателесіп екі бөлек оқиға ретінде тіркелген болуы мүмкін.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>7kpeyarprn9ultzfsr9wlv7c3jmdx31</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606480</id>
      <parentid>3606479</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T20:48:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1nter pares</username>
        <id>146705</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>3606480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11707" sha1="jiyyqlfv0a2uad9v59qf9o7qufypluw" xml:space="preserve">{{wikify}}
'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Алтын Орданың сол қанатының, яғни Орда Ежен ұлысының тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|p=237}} Ол [[Шыңғыс хан]]ның ұлы Жошының ұрпағы болған. «Жами әт-Тарих» сияқты парсы тарихи дереккөздерінде ол كوبلك (kūbalak) деп жазылған , бірақ кейбір кітаптарда ол сонымен қатар كویلك (kūyilk) деп те жазылған.

Ол Орта Азияны билеген Қайдудың қолдауымен Орда Ежен ұлысының сол кездегі көсемі Баянға қарсы көтеріліс жасағанымен танымал.

== Биографиясы ==
«Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөліміне сәйкес, Көбелек Жошының үлкен ұлы Орданың немересі Темір Бұқаның ұлы болған. «Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөлімінде Көпелектің «Бұрын әкем (Темір Бұқа) ұлысты басқарған» деген сөзінен үзінді келтірілген, бұл Темір Бұқаның бір кездері Орда ұлысының басшысы болғанын көрсетеді. Дегенмен, қандай да бір себептермен басшы лауазымы Көпелекке берілмеді, ал Қоныша оның орнына келді. Қоныша басшы лауазымын 30 жылдан астам уақыт бойы атқарды және айтарлықтай билікке ие болды, соның ішінде 1280 жылы Туда Мөңкені қолдау үшін оңшыл көсем Ноғаймен ынтымақтастық жасады . Конич қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Баян Орда ұлысының басшысы лауазымын мұра етті, бірақ Көпелек өзін заңды мұрагер деп санайтын сияқты және Баянға қарсы көтеріліс жасады.

== Көбелек көтерілісі ==
Баянның Орда ұлысының басшысы қызметіне кіріскен нақты уақыты белгісіз, бірақ ол шамамен 1295-1296 жылдар шамасында, яғни Хубилай қайтыс болып, Темір оның орнына таққа отырған уақытпен бірдей деп есептеледі. 1296 жылы Қайду ұлысына жататын үш князьдік - Дурдака, Джобкул және Бука ұлысы - Ұлы Юань ұлысына қашып кеткен ірі оқиға болды, ал батыс Моңғол үстіртіндегі соғыс толқыны Ұлы Юань ұлысының пайдасына өзгерді. Осыдан қауіп төнгенін сезінген Қайду кең көлемді қарсы шабуыл жоспарлады, және назар аударған нәрселердің бірі - Көпелектің болуы болды.

Қайдудың Орда Урусқа қатысты саясаты «Жами әт-Тарихте» екі жерде айтылады.
&lt;blockquote&gt;Жошы хан шежіресі: Бұған дейін (шамамен 1303.1-2 жж. Баянның Газанға келген елшісі), (Орда ұлысы мен Ұлы Юань ұлысы) бір-біріне көршілес болды. Осыған дейінгі жылдары Қайду олардың (Баян мен Жошы әулетінің басшысы Тоқтаның әскері) ханмен (Темір императорымен) бірігуінен қорқып, Янгичал есімді екінші ұлын және Шах есімді тағы бір ұлын, Мөңке ханның ұлы Ширигидің ұлы Төле Темірді және Арық Бөкенің ұлы Мерік Темірді әскерлерімен бірге Баян провинцияларының шекарасына жіберіп, шекараларды оларға сеніп тапсырды. Яғни, олар хан әскері мен Баян әскері арасындағы кедергі болып, олардың күш біріктіруіне кедергі келтіретін.

Өгедей қаған: Орда әулетінен шыққан Конич ұлы Баянның шекара әскери бекеттері үлкен әскермен бірге оның (Янгичардың) бақылауында. Яғни, олар бір-біріне жау, себебі Баян Қағанмен (Ұлы Темір) және ислам билеушісімен (Ғазан) дос. Ал оның (Баянның) немере ағасы Купелек Қайду мен Дуаның ұлдарына қарай бет бұрады. Олар оны қолдайды, сондықтан Баян Қаған әскерлеріне ислам билеушісімен қосылып, олардың кәсіпорны үшін шығынға ұшырамайды.
—Рашид ад-Дин, *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt;
Жоғарыдағы сипаттамадан көрініп тұрғандай, Кайдудың Купелек көтерілісін қолдауы «Баянның Юань ұлысымен/Хулагу ұлысымен одақтасуына және Кайдудың операцияларына шығын келтіруіне жол бермеуге» бағытталған саясаттың бөлігі болды және Янгичар мен басқаларды жіберумен үйлестірілді.

Купелек көтерілісінен кейін Баян алдымен Жошы әулетінің басшысы Тоқта ханнан көмек сұрады, бірақ Тоқта хан батыстағы ноғайлармен қақтығысып жатқандықтан күш жібере алмады. Оның орнына ол Қайдудан Купелекті тапсыруды және Баянның Орда ұлысына билігін мойындауды талап етті, бірақ әскери қолдаусыз бұл талапқа ешқандай назар аударылмады. Сонымен қатар, Баян Юань ұлысының Олжейту ханынан (Чэнцзун Темір) әскери ынтымақтастық сұрады, бірақ императрица Кокозиннің бұл ерте деген кеңесіне байланысты Баян ешқандай күш ала алмады. Нәтижесінде Баян Купелекпен жалғыз шайқасуға мәжбүр болды, ал «Джами әл-Темз» кітабына сәйкес: «Бүгінгі күнге дейін Баян Купелек Қайду Дуаның әскеріне қарсы 18 шайқас жүргізді, ал өзі сол шайқастардың 6-сында шайқас алаңында болды».

«Купелек көтерілісіндегі» шайқастарды егжей-тегжейлі сипаттайтын жазбалар болмаса да, шамамен сол уақытта (1297 ж.) Ұлы Юань ұлысына жататын Чонг -ул Ювас сияқты қолбасшылар Ибир-Сібір аймағында (қазіргі Батыс Сібір жазығы, Обь өзенінің бассейні) (Ибир-Сібір шайқасы) Кайду әскеріне қарсы шайқасқан және бұл шайқастар «Купелек көтерілісімен» байланысты болған деп есептеледі. 1300 жылдары жинақталған тарихи еңбек «Жами әл-Тарих» жинақталған кездегі Орда ұлысындағы жағдайды былай сипаттайды.

&lt;blockquote&gt;Көпелек Баянға қарсы көтеріліс жасаған және оған көмекке келген Қайду мен Дуадан келген күшпен бірге Баянның кейбір провинциялары мен ұлыстарын басып алды. Дегенмен, Баян әлі де Орда ұлысының көп бөлігін басқарып отырды. Оның әскері осы бірінен соң бірі шайқастардан шаршады, кейбір атты әскерлер мен кейбір жаяу әскерлер. Бірақ олар әлі де жауға қарсы табанды күрес жүргізіп жатты.
—Рашид ад-Дин, *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt; 
Бұл мәліметтен көрініп тұрғандай, Купелек Кайдудың көмегімен Орда ұлысының кейбір аумақтары мен тұрғындарын бақылауға алғанымен, Баянның билігін бұза алмады, сондықтан жағдай тығырыққа тірелді.

Сонымен қатар, Ұлы Юань ұлысы соғысқа дайындық жүргізді, соның ішінде Кайду әскерлеріне қарсы Кайшанды қолбасшы етіп тағайындады, ақырында, Да Дэ билігінің 5-ші жылында (1301), Баян күш сұрағаннан кейін үш жылдан кейін, Кайду әскері мен Ұлы Юань ұлысы әскері арасында ірі шайқас болды (Текелік шайқасы). Бұл шайқаста Кайду Ұлы Юань ұлысы әскерін бұзып өте алмады және оның орнына жараланып, көп ұзамай қайтыс болды. Кайду кеткеннен кейін, Кайду ұлысы бірлігін жоғалтты және Да Дэ билігінің 10-шы жылында (1306) (Ертіс өзені шайқасы) ішкі қақтығыстар салдарынан қирады.

Қайдудың өлімі Купелек үшін қолайсыз жағдай тудырған болуы керек, бірақ бұл «Жами әт-Тарих» жинақталғаннан кейін орын алғандықтан, оның әрекеттері туралы егжей-тегжейлі жазбалар жоқ. Дегенмен, Мамлүк әулетінің Айни жазбаларында үзінділер бар , онда Баян Тоқта ханның көмегімен 709 хижра жылы (1309-1310) Купелекті талқандады, ал Купелек көп ұзамай қайтыс болды. Айни жазбаларына сәйкес, Баянның ұлы Кушай «Кайдуға көтеріліске қосылды», бірақ Кайдудың өзі осы кезде қайтыс болған, сондықтан Купелектің әрекеттері қателесіп екі бөлек оқиға ретінде тіркелген болуы мүмкін.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>jiyyqlfv0a2uad9v59qf9o7qufypluw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606510</id>
      <parentid>3606480</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T01:20:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3606510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11696" sha1="7kpeyarprn9ultzfsr9wlv7c3jmdx31" xml:space="preserve">'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Алтын Орданың сол қанатының, яғни Орда Ежен ұлысының тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|p=237}} Ол [[Шыңғыс хан]]ның ұлы Жошының ұрпағы болған. «Жами әт-Тарих» сияқты парсы тарихи дереккөздерінде ол كوبلك (kūbalak) деп жазылған , бірақ кейбір кітаптарда ол сонымен қатар كویلك (kūyilk) деп те жазылған.

Ол Орта Азияны билеген Қайдудың қолдауымен Орда Ежен ұлысының сол кездегі көсемі Баянға қарсы көтеріліс жасағанымен танымал.

== Биографиясы ==
«Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөліміне сәйкес, Көбелек Жошының үлкен ұлы Орданың немересі Темір Бұқаның ұлы болған. «Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөлімінде Көпелектің «Бұрын әкем (Темір Бұқа) ұлысты басқарған» деген сөзінен үзінді келтірілген, бұл Темір Бұқаның бір кездері Орда ұлысының басшысы болғанын көрсетеді. Дегенмен, қандай да бір себептермен басшы лауазымы Көпелекке берілмеді, ал Қоныша оның орнына келді. Қоныша басшы лауазымын 30 жылдан астам уақыт бойы атқарды және айтарлықтай билікке ие болды, соның ішінде 1280 жылы Туда Мөңкені қолдау үшін оңшыл көсем Ноғаймен ынтымақтастық жасады . Конич қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Баян Орда ұлысының басшысы лауазымын мұра етті, бірақ Көпелек өзін заңды мұрагер деп санайтын сияқты және Баянға қарсы көтеріліс жасады.

== Көбелек көтерілісі ==
Баянның Орда ұлысының басшысы қызметіне кіріскен нақты уақыты белгісіз, бірақ ол шамамен 1295-1296 жылдар шамасында, яғни Хубилай қайтыс болып, Темір оның орнына таққа отырған уақытпен бірдей деп есептеледі. 1296 жылы Қайду ұлысына жататын үш князьдік - Дурдака, Джобкул және Бука ұлысы - Ұлы Юань ұлысына қашып кеткен ірі оқиға болды, ал батыс Моңғол үстіртіндегі соғыс толқыны Ұлы Юань ұлысының пайдасына өзгерді. Осыдан қауіп төнгенін сезінген Қайду кең көлемді қарсы шабуыл жоспарлады, және назар аударған нәрселердің бірі - Көпелектің болуы болды.

Қайдудың Орда Урусқа қатысты саясаты «Жами әт-Тарихте» екі жерде айтылады.
&lt;blockquote&gt;Жошы хан шежіресі: Бұған дейін (шамамен 1303.1-2 жж. Баянның Газанға келген елшісі), (Орда ұлысы мен Ұлы Юань ұлысы) бір-біріне көршілес болды. Осыған дейінгі жылдары Қайду олардың (Баян мен Жошы әулетінің басшысы Тоқтаның әскері) ханмен (Темір императорымен) бірігуінен қорқып, Янгичал есімді екінші ұлын және Шах есімді тағы бір ұлын, Мөңке ханның ұлы Ширигидің ұлы Төле Темірді және Арық Бөкенің ұлы Мерік Темірді әскерлерімен бірге Баян провинцияларының шекарасына жіберіп, шекараларды оларға сеніп тапсырды. Яғни, олар хан әскері мен Баян әскері арасындағы кедергі болып, олардың күш біріктіруіне кедергі келтіретін.

Өгедей қаған: Орда әулетінен шыққан Конич ұлы Баянның шекара әскери бекеттері үлкен әскермен бірге оның (Янгичардың) бақылауында. Яғни, олар бір-біріне жау, себебі Баян Қағанмен (Ұлы Темір) және ислам билеушісімен (Ғазан) дос. Ал оның (Баянның) немере ағасы Купелек Қайду мен Дуаның ұлдарына қарай бет бұрады. Олар оны қолдайды, сондықтан Баян Қаған әскерлеріне ислам билеушісімен қосылып, олардың кәсіпорны үшін шығынға ұшырамайды.
—Рашид ад-Дин, *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt;
Жоғарыдағы сипаттамадан көрініп тұрғандай, Кайдудың Купелек көтерілісін қолдауы «Баянның Юань ұлысымен/Хулагу ұлысымен одақтасуына және Кайдудың операцияларына шығын келтіруіне жол бермеуге» бағытталған саясаттың бөлігі болды және Янгичар мен басқаларды жіберумен үйлестірілді.

Купелек көтерілісінен кейін Баян алдымен Жошы әулетінің басшысы Тоқта ханнан көмек сұрады, бірақ Тоқта хан батыстағы ноғайлармен қақтығысып жатқандықтан күш жібере алмады. Оның орнына ол Қайдудан Купелекті тапсыруды және Баянның Орда ұлысына билігін мойындауды талап етті, бірақ әскери қолдаусыз бұл талапқа ешқандай назар аударылмады. Сонымен қатар, Баян Юань ұлысының Олжейту ханынан (Чэнцзун Темір) әскери ынтымақтастық сұрады, бірақ императрица Кокозиннің бұл ерте деген кеңесіне байланысты Баян ешқандай күш ала алмады. Нәтижесінде Баян Купелекпен жалғыз шайқасуға мәжбүр болды, ал «Джами әл-Темз» кітабына сәйкес: «Бүгінгі күнге дейін Баян Купелек Қайду Дуаның әскеріне қарсы 18 шайқас жүргізді, ал өзі сол шайқастардың 6-сында шайқас алаңында болды».

«Купелек көтерілісіндегі» шайқастарды егжей-тегжейлі сипаттайтын жазбалар болмаса да, шамамен сол уақытта (1297 ж.) Ұлы Юань ұлысына жататын Чонг -ул Ювас сияқты қолбасшылар Ибир-Сібір аймағында (қазіргі Батыс Сібір жазығы, Обь өзенінің бассейні) (Ибир-Сібір шайқасы) Кайду әскеріне қарсы шайқасқан және бұл шайқастар «Купелек көтерілісімен» байланысты болған деп есептеледі. 1300 жылдары жинақталған тарихи еңбек «Жами әл-Тарих» жинақталған кездегі Орда ұлысындағы жағдайды былай сипаттайды.

&lt;blockquote&gt;Көпелек Баянға қарсы көтеріліс жасаған және оған көмекке келген Қайду мен Дуадан келген күшпен бірге Баянның кейбір провинциялары мен ұлыстарын басып алды. Дегенмен, Баян әлі де Орда ұлысының көп бөлігін басқарып отырды. Оның әскері осы бірінен соң бірі шайқастардан шаршады, кейбір атты әскерлер мен кейбір жаяу әскерлер. Бірақ олар әлі де жауға қарсы табанды күрес жүргізіп жатты.
—Рашид ад-Дин, *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt; 
Бұл мәліметтен көрініп тұрғандай, Купелек Кайдудың көмегімен Орда ұлысының кейбір аумақтары мен тұрғындарын бақылауға алғанымен, Баянның билігін бұза алмады, сондықтан жағдай тығырыққа тірелді.

Сонымен қатар, Ұлы Юань ұлысы соғысқа дайындық жүргізді, соның ішінде Кайду әскерлеріне қарсы Кайшанды қолбасшы етіп тағайындады, ақырында, Да Дэ билігінің 5-ші жылында (1301), Баян күш сұрағаннан кейін үш жылдан кейін, Кайду әскері мен Ұлы Юань ұлысы әскері арасында ірі шайқас болды (Текелік шайқасы). Бұл шайқаста Кайду Ұлы Юань ұлысы әскерін бұзып өте алмады және оның орнына жараланып, көп ұзамай қайтыс болды. Кайду кеткеннен кейін, Кайду ұлысы бірлігін жоғалтты және Да Дэ билігінің 10-шы жылында (1306) (Ертіс өзені шайқасы) ішкі қақтығыстар салдарынан қирады.

Қайдудың өлімі Купелек үшін қолайсыз жағдай тудырған болуы керек, бірақ бұл «Жами әт-Тарих» жинақталғаннан кейін орын алғандықтан, оның әрекеттері туралы егжей-тегжейлі жазбалар жоқ. Дегенмен, Мамлүк әулетінің Айни жазбаларында үзінділер бар , онда Баян Тоқта ханның көмегімен 709 хижра жылы (1309-1310) Купелекті талқандады, ал Купелек көп ұзамай қайтыс болды. Айни жазбаларына сәйкес, Баянның ұлы Кушай «Кайдуға көтеріліске қосылды», бірақ Кайдудың өзі осы кезде қайтыс болған, сондықтан Купелектің әрекеттері қателесіп екі бөлек оқиға ретінде тіркелген болуы мүмкін.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>7kpeyarprn9ultzfsr9wlv7c3jmdx31</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606511</id>
      <parentid>3606510</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T01:21:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Биографиясы */</comment>
      <origin>3606511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11700" sha1="kh983pq48iqk28txwqsagmbpi2ynel2" xml:space="preserve">'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Алтын Орданың сол қанатының, яғни Орда Ежен ұлысының тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|p=237}} Ол [[Шыңғыс хан]]ның ұлы Жошының ұрпағы болған. «Жами әт-Тарих» сияқты парсы тарихи дереккөздерінде ол كوبلك (kūbalak) деп жазылған , бірақ кейбір кітаптарда ол сонымен қатар كویلك (kūyilk) деп те жазылған.

Ол Орта Азияны билеген Қайдудың қолдауымен Орда Ежен ұлысының сол кездегі көсемі Баянға қарсы көтеріліс жасағанымен танымал.

== Биографиясы ==
«Жами әт-Тарихтің» [[Жошы хан]] бөліміне сәйкес, Көбелек Жошының үлкен ұлы Орданың немересі Темір Бұқаның ұлы болған. «Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөлімінде Көпелектің «Бұрын әкем (Темір Бұқа) ұлысты басқарған» деген сөзінен үзінді келтірілген, бұл Темір Бұқаның бір кездері Орда ұлысының басшысы болғанын көрсетеді. Дегенмен, қандай да бір себептермен басшы лауазымы Көпелекке берілмеді, ал Қоныша оның орнына келді. Қоныша басшы лауазымын 30 жылдан астам уақыт бойы атқарды және айтарлықтай билікке ие болды, соның ішінде 1280 жылы Туда Мөңкені қолдау үшін оңшыл көсем Ноғаймен ынтымақтастық жасады . Конич қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Баян Орда ұлысының басшысы лауазымын мұра етті, бірақ Көпелек өзін заңды мұрагер деп санайтын сияқты және Баянға қарсы көтеріліс жасады.

== Көбелек көтерілісі ==
Баянның Орда ұлысының басшысы қызметіне кіріскен нақты уақыты белгісіз, бірақ ол шамамен 1295-1296 жылдар шамасында, яғни Хубилай қайтыс болып, Темір оның орнына таққа отырған уақытпен бірдей деп есептеледі. 1296 жылы Қайду ұлысына жататын үш князьдік - Дурдака, Джобкул және Бука ұлысы - Ұлы Юань ұлысына қашып кеткен ірі оқиға болды, ал батыс Моңғол үстіртіндегі соғыс толқыны Ұлы Юань ұлысының пайдасына өзгерді. Осыдан қауіп төнгенін сезінген Қайду кең көлемді қарсы шабуыл жоспарлады, және назар аударған нәрселердің бірі - Көпелектің болуы болды.

Қайдудың Орда Урусқа қатысты саясаты «Жами әт-Тарихте» екі жерде айтылады.
&lt;blockquote&gt;Жошы хан шежіресі: Бұған дейін (шамамен 1303.1-2 жж. Баянның Газанға келген елшісі), (Орда ұлысы мен Ұлы Юань ұлысы) бір-біріне көршілес болды. Осыған дейінгі жылдары Қайду олардың (Баян мен Жошы әулетінің басшысы Тоқтаның әскері) ханмен (Темір императорымен) бірігуінен қорқып, Янгичал есімді екінші ұлын және Шах есімді тағы бір ұлын, Мөңке ханның ұлы Ширигидің ұлы Төле Темірді және Арық Бөкенің ұлы Мерік Темірді әскерлерімен бірге Баян провинцияларының шекарасына жіберіп, шекараларды оларға сеніп тапсырды. Яғни, олар хан әскері мен Баян әскері арасындағы кедергі болып, олардың күш біріктіруіне кедергі келтіретін.

Өгедей қаған: Орда әулетінен шыққан Конич ұлы Баянның шекара әскери бекеттері үлкен әскермен бірге оның (Янгичардың) бақылауында. Яғни, олар бір-біріне жау, себебі Баян Қағанмен (Ұлы Темір) және ислам билеушісімен (Ғазан) дос. Ал оның (Баянның) немере ағасы Купелек Қайду мен Дуаның ұлдарына қарай бет бұрады. Олар оны қолдайды, сондықтан Баян Қаған әскерлеріне ислам билеушісімен қосылып, олардың кәсіпорны үшін шығынға ұшырамайды.
—Рашид ад-Дин, *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt;
Жоғарыдағы сипаттамадан көрініп тұрғандай, Кайдудың Купелек көтерілісін қолдауы «Баянның Юань ұлысымен/Хулагу ұлысымен одақтасуына және Кайдудың операцияларына шығын келтіруіне жол бермеуге» бағытталған саясаттың бөлігі болды және Янгичар мен басқаларды жіберумен үйлестірілді.

Купелек көтерілісінен кейін Баян алдымен Жошы әулетінің басшысы Тоқта ханнан көмек сұрады, бірақ Тоқта хан батыстағы ноғайлармен қақтығысып жатқандықтан күш жібере алмады. Оның орнына ол Қайдудан Купелекті тапсыруды және Баянның Орда ұлысына билігін мойындауды талап етті, бірақ әскери қолдаусыз бұл талапқа ешқандай назар аударылмады. Сонымен қатар, Баян Юань ұлысының Олжейту ханынан (Чэнцзун Темір) әскери ынтымақтастық сұрады, бірақ императрица Кокозиннің бұл ерте деген кеңесіне байланысты Баян ешқандай күш ала алмады. Нәтижесінде Баян Купелекпен жалғыз шайқасуға мәжбүр болды, ал «Джами әл-Темз» кітабына сәйкес: «Бүгінгі күнге дейін Баян Купелек Қайду Дуаның әскеріне қарсы 18 шайқас жүргізді, ал өзі сол шайқастардың 6-сында шайқас алаңында болды».

«Купелек көтерілісіндегі» шайқастарды егжей-тегжейлі сипаттайтын жазбалар болмаса да, шамамен сол уақытта (1297 ж.) Ұлы Юань ұлысына жататын Чонг -ул Ювас сияқты қолбасшылар Ибир-Сібір аймағында (қазіргі Батыс Сібір жазығы, Обь өзенінің бассейні) (Ибир-Сібір шайқасы) Кайду әскеріне қарсы шайқасқан және бұл шайқастар «Купелек көтерілісімен» байланысты болған деп есептеледі. 1300 жылдары жинақталған тарихи еңбек «Жами әл-Тарих» жинақталған кездегі Орда ұлысындағы жағдайды былай сипаттайды.

&lt;blockquote&gt;Көпелек Баянға қарсы көтеріліс жасаған және оған көмекке келген Қайду мен Дуадан келген күшпен бірге Баянның кейбір провинциялары мен ұлыстарын басып алды. Дегенмен, Баян әлі де Орда ұлысының көп бөлігін басқарып отырды. Оның әскері осы бірінен соң бірі шайқастардан шаршады, кейбір атты әскерлер мен кейбір жаяу әскерлер. Бірақ олар әлі де жауға қарсы табанды күрес жүргізіп жатты.
—Рашид ад-Дин, *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt; 
Бұл мәліметтен көрініп тұрғандай, Купелек Кайдудың көмегімен Орда ұлысының кейбір аумақтары мен тұрғындарын бақылауға алғанымен, Баянның билігін бұза алмады, сондықтан жағдай тығырыққа тірелді.

Сонымен қатар, Ұлы Юань ұлысы соғысқа дайындық жүргізді, соның ішінде Кайду әскерлеріне қарсы Кайшанды қолбасшы етіп тағайындады, ақырында, Да Дэ билігінің 5-ші жылында (1301), Баян күш сұрағаннан кейін үш жылдан кейін, Кайду әскері мен Ұлы Юань ұлысы әскері арасында ірі шайқас болды (Текелік шайқасы). Бұл шайқаста Кайду Ұлы Юань ұлысы әскерін бұзып өте алмады және оның орнына жараланып, көп ұзамай қайтыс болды. Кайду кеткеннен кейін, Кайду ұлысы бірлігін жоғалтты және Да Дэ билігінің 10-шы жылында (1306) (Ертіс өзені шайқасы) ішкі қақтығыстар салдарынан қирады.

Қайдудың өлімі Купелек үшін қолайсыз жағдай тудырған болуы керек, бірақ бұл «Жами әт-Тарих» жинақталғаннан кейін орын алғандықтан, оның әрекеттері туралы егжей-тегжейлі жазбалар жоқ. Дегенмен, Мамлүк әулетінің Айни жазбаларында үзінділер бар , онда Баян Тоқта ханның көмегімен 709 хижра жылы (1309-1310) Купелекті талқандады, ал Купелек көп ұзамай қайтыс болды. Айни жазбаларына сәйкес, Баянның ұлы Кушай «Кайдуға көтеріліске қосылды», бірақ Кайдудың өзі осы кезде қайтыс болған, сондықтан Купелектің әрекеттері қателесіп екі бөлек оқиға ретінде тіркелген болуы мүмкін.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>kh983pq48iqk28txwqsagmbpi2ynel2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606512</id>
      <parentid>3606511</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T01:22:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Биографиясы */</comment>
      <origin>3606512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11701" sha1="9gx8dgagi7q5l7yp9h7xxvmm0c0c6zq" xml:space="preserve">'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі Алтын Орданың сол қанатының, яғни Орда Ежен ұлысының тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|p=237}} Ол [[Шыңғыс хан]]ның ұлы Жошының ұрпағы болған. «Жами әт-Тарих» сияқты парсы тарихи дереккөздерінде ол كوبلك (kūbalak) деп жазылған , бірақ кейбір кітаптарда ол сонымен қатар كویلك (kūyilk) деп те жазылған.

Ол Орта Азияны билеген Қайдудың қолдауымен Орда Ежен ұлысының сол кездегі көсемі Баянға қарсы көтеріліс жасағанымен танымал.

== Биографиясы ==
«Жами әт-Тарихтің» [[Жошы хан]] бөліміне сәйкес, Көбелек Жошының үлкен ұлы Орданың немересі Темір Бұқаның ұлы болған. «Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөлімінде Көпелектің «Бұрын әкем (Темір Бұқа) ұлысты басқарған» деген сөзінен үзінді келтірілген, бұл Темір Бұқаның бір кездері Орда ұлысының басшысы болғанын көрсетеді. Дегенмен, қандай да бір себептермен басшы лауазымы Көпелекке берілмеді, ал Қоныша оның орнына келді. Қоныша басшы лауазымын 30 жылдан астам уақыт бойы атқарды және айтарлықтай билікке ие болды, соның ішінде 1280 жылы Туда Мөңкені қолдау үшін оңшыл көсем Ноғаймен ынтымақтастық жасады. Қоныша қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Баян Орда ұлысының басшысы лауазымын мұра етті, бірақ Көпелек өзін заңды мұрагер деп санайтын сияқты және Баянға қарсы көтеріліс жасады.

== Көбелек көтерілісі ==
Баянның Орда ұлысының басшысы қызметіне кіріскен нақты уақыты белгісіз, бірақ ол шамамен 1295-1296 жылдар шамасында, яғни Хубилай қайтыс болып, Темір оның орнына таққа отырған уақытпен бірдей деп есептеледі. 1296 жылы Қайду ұлысына жататын үш князьдік - Дурдака, Джобкул және Бука ұлысы - Ұлы Юань ұлысына қашып кеткен ірі оқиға болды, ал батыс Моңғол үстіртіндегі соғыс толқыны Ұлы Юань ұлысының пайдасына өзгерді. Осыдан қауіп төнгенін сезінген Қайду кең көлемді қарсы шабуыл жоспарлады, және назар аударған нәрселердің бірі - Көпелектің болуы болды.

Қайдудың Орда Урусқа қатысты саясаты «Жами әт-Тарихте» екі жерде айтылады.
&lt;blockquote&gt;Жошы хан шежіресі: Бұған дейін (шамамен 1303.1-2 жж. Баянның Газанға келген елшісі), (Орда ұлысы мен Ұлы Юань ұлысы) бір-біріне көршілес болды. Осыған дейінгі жылдары Қайду олардың (Баян мен Жошы әулетінің басшысы Тоқтаның әскері) ханмен (Темір императорымен) бірігуінен қорқып, Янгичал есімді екінші ұлын және Шах есімді тағы бір ұлын, Мөңке ханның ұлы Ширигидің ұлы Төле Темірді және Арық Бөкенің ұлы Мерік Темірді әскерлерімен бірге Баян провинцияларының шекарасына жіберіп, шекараларды оларға сеніп тапсырды. Яғни, олар хан әскері мен Баян әскері арасындағы кедергі болып, олардың күш біріктіруіне кедергі келтіретін.

Өгедей қаған: Орда әулетінен шыққан Конич ұлы Баянның шекара әскери бекеттері үлкен әскермен бірге оның (Янгичардың) бақылауында. Яғни, олар бір-біріне жау, себебі Баян Қағанмен (Ұлы Темір) және ислам билеушісімен (Ғазан) дос. Ал оның (Баянның) немере ағасы Купелек Қайду мен Дуаның ұлдарына қарай бет бұрады. Олар оны қолдайды, сондықтан Баян Қаған әскерлеріне ислам билеушісімен қосылып, олардың кәсіпорны үшін шығынға ұшырамайды.
—Рашид ад-Дин, *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt;
Жоғарыдағы сипаттамадан көрініп тұрғандай, Кайдудың Купелек көтерілісін қолдауы «Баянның Юань ұлысымен/Хулагу ұлысымен одақтасуына және Кайдудың операцияларына шығын келтіруіне жол бермеуге» бағытталған саясаттың бөлігі болды және Янгичар мен басқаларды жіберумен үйлестірілді.

Купелек көтерілісінен кейін Баян алдымен Жошы әулетінің басшысы Тоқта ханнан көмек сұрады, бірақ Тоқта хан батыстағы ноғайлармен қақтығысып жатқандықтан күш жібере алмады. Оның орнына ол Қайдудан Купелекті тапсыруды және Баянның Орда ұлысына билігін мойындауды талап етті, бірақ әскери қолдаусыз бұл талапқа ешқандай назар аударылмады. Сонымен қатар, Баян Юань ұлысының Олжейту ханынан (Чэнцзун Темір) әскери ынтымақтастық сұрады, бірақ императрица Кокозиннің бұл ерте деген кеңесіне байланысты Баян ешқандай күш ала алмады. Нәтижесінде Баян Купелекпен жалғыз шайқасуға мәжбүр болды, ал «Джами әл-Темз» кітабына сәйкес: «Бүгінгі күнге дейін Баян Купелек Қайду Дуаның әскеріне қарсы 18 шайқас жүргізді, ал өзі сол шайқастардың 6-сында шайқас алаңында болды».

«Купелек көтерілісіндегі» шайқастарды егжей-тегжейлі сипаттайтын жазбалар болмаса да, шамамен сол уақытта (1297 ж.) Ұлы Юань ұлысына жататын Чонг -ул Ювас сияқты қолбасшылар Ибир-Сібір аймағында (қазіргі Батыс Сібір жазығы, Обь өзенінің бассейні) (Ибир-Сібір шайқасы) Кайду әскеріне қарсы шайқасқан және бұл шайқастар «Купелек көтерілісімен» байланысты болған деп есептеледі. 1300 жылдары жинақталған тарихи еңбек «Жами әл-Тарих» жинақталған кездегі Орда ұлысындағы жағдайды былай сипаттайды.

&lt;blockquote&gt;Көпелек Баянға қарсы көтеріліс жасаған және оған көмекке келген Қайду мен Дуадан келген күшпен бірге Баянның кейбір провинциялары мен ұлыстарын басып алды. Дегенмен, Баян әлі де Орда ұлысының көп бөлігін басқарып отырды. Оның әскері осы бірінен соң бірі шайқастардан шаршады, кейбір атты әскерлер мен кейбір жаяу әскерлер. Бірақ олар әлі де жауға қарсы табанды күрес жүргізіп жатты.
—Рашид ад-Дин, *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt; 
Бұл мәліметтен көрініп тұрғандай, Купелек Кайдудың көмегімен Орда ұлысының кейбір аумақтары мен тұрғындарын бақылауға алғанымен, Баянның билігін бұза алмады, сондықтан жағдай тығырыққа тірелді.

Сонымен қатар, Ұлы Юань ұлысы соғысқа дайындық жүргізді, соның ішінде Кайду әскерлеріне қарсы Кайшанды қолбасшы етіп тағайындады, ақырында, Да Дэ билігінің 5-ші жылында (1301), Баян күш сұрағаннан кейін үш жылдан кейін, Кайду әскері мен Ұлы Юань ұлысы әскері арасында ірі шайқас болды (Текелік шайқасы). Бұл шайқаста Кайду Ұлы Юань ұлысы әскерін бұзып өте алмады және оның орнына жараланып, көп ұзамай қайтыс болды. Кайду кеткеннен кейін, Кайду ұлысы бірлігін жоғалтты және Да Дэ билігінің 10-шы жылында (1306) (Ертіс өзені шайқасы) ішкі қақтығыстар салдарынан қирады.

Қайдудың өлімі Купелек үшін қолайсыз жағдай тудырған болуы керек, бірақ бұл «Жами әт-Тарих» жинақталғаннан кейін орын алғандықтан, оның әрекеттері туралы егжей-тегжейлі жазбалар жоқ. Дегенмен, Мамлүк әулетінің Айни жазбаларында үзінділер бар , онда Баян Тоқта ханның көмегімен 709 хижра жылы (1309-1310) Купелекті талқандады, ал Купелек көп ұзамай қайтыс болды. Айни жазбаларына сәйкес, Баянның ұлы Кушай «Кайдуға көтеріліске қосылды», бірақ Кайдудың өзі осы кезде қайтыс болған, сондықтан Купелектің әрекеттері қателесіп екі бөлек оқиға ретінде тіркелген болуы мүмкін.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>9gx8dgagi7q5l7yp9h7xxvmm0c0c6zq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606513</id>
      <parentid>3606512</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T01:22:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кіріспе бөлімін өңдеді */</comment>
      <origin>3606513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11705" sha1="056q55upcoualnyzc6a0n71emjml4wv" xml:space="preserve">'''Көбелек хан''' (XIII–XIV ғғ.) — [[1301 жыл]]ғы тақ үшін өзара қырқыс кезеңіндегі [[Алтын Орда]]ның сол қанатының, яғни Орда Ежен ұлысының тағына үміткер.{{sfn|Кадырбаев|2009|p=237}} Ол [[Шыңғыс хан]]ның ұлы Жошының ұрпағы болған. «Жами әт-Тарих» сияқты парсы тарихи дереккөздерінде ол كوبلك (kūbalak) деп жазылған , бірақ кейбір кітаптарда ол сонымен қатар كویلك (kūyilk) деп те жазылған.

Ол Орта Азияны билеген Қайдудың қолдауымен Орда Ежен ұлысының сол кездегі көсемі Баянға қарсы көтеріліс жасағанымен танымал.

== Биографиясы ==
«Жами әт-Тарихтің» [[Жошы хан]] бөліміне сәйкес, Көбелек Жошының үлкен ұлы Орданың немересі Темір Бұқаның ұлы болған. «Жами әт-Тарихтің» Жошы хан бөлімінде Көпелектің «Бұрын әкем (Темір Бұқа) ұлысты басқарған» деген сөзінен үзінді келтірілген, бұл Темір Бұқаның бір кездері Орда ұлысының басшысы болғанын көрсетеді. Дегенмен, қандай да бір себептермен басшы лауазымы Көпелекке берілмеді, ал Қоныша оның орнына келді. Қоныша басшы лауазымын 30 жылдан астам уақыт бойы атқарды және айтарлықтай билікке ие болды, соның ішінде 1280 жылы Туда Мөңкені қолдау үшін оңшыл көсем Ноғаймен ынтымақтастық жасады. Қоныша қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Баян Орда ұлысының басшысы лауазымын мұра етті, бірақ Көпелек өзін заңды мұрагер деп санайтын сияқты және Баянға қарсы көтеріліс жасады.

== Көбелек көтерілісі ==
Баянның Орда ұлысының басшысы қызметіне кіріскен нақты уақыты белгісіз, бірақ ол шамамен 1295-1296 жылдар шамасында, яғни Хубилай қайтыс болып, Темір оның орнына таққа отырған уақытпен бірдей деп есептеледі. 1296 жылы Қайду ұлысына жататын үш князьдік - Дурдака, Джобкул және Бука ұлысы - Ұлы Юань ұлысына қашып кеткен ірі оқиға болды, ал батыс Моңғол үстіртіндегі соғыс толқыны Ұлы Юань ұлысының пайдасына өзгерді. Осыдан қауіп төнгенін сезінген Қайду кең көлемді қарсы шабуыл жоспарлады, және назар аударған нәрселердің бірі - Көпелектің болуы болды.

Қайдудың Орда Урусқа қатысты саясаты «Жами әт-Тарихте» екі жерде айтылады.
&lt;blockquote&gt;Жошы хан шежіресі: Бұған дейін (шамамен 1303.1-2 жж. Баянның Газанға келген елшісі), (Орда ұлысы мен Ұлы Юань ұлысы) бір-біріне көршілес болды. Осыған дейінгі жылдары Қайду олардың (Баян мен Жошы әулетінің басшысы Тоқтаның әскері) ханмен (Темір императорымен) бірігуінен қорқып, Янгичал есімді екінші ұлын және Шах есімді тағы бір ұлын, Мөңке ханның ұлы Ширигидің ұлы Төле Темірді және Арық Бөкенің ұлы Мерік Темірді әскерлерімен бірге Баян провинцияларының шекарасына жіберіп, шекараларды оларға сеніп тапсырды. Яғни, олар хан әскері мен Баян әскері арасындағы кедергі болып, олардың күш біріктіруіне кедергі келтіретін.

Өгедей қаған: Орда әулетінен шыққан Конич ұлы Баянның шекара әскери бекеттері үлкен әскермен бірге оның (Янгичардың) бақылауында. Яғни, олар бір-біріне жау, себебі Баян Қағанмен (Ұлы Темір) және ислам билеушісімен (Ғазан) дос. Ал оның (Баянның) немере ағасы Купелек Қайду мен Дуаның ұлдарына қарай бет бұрады. Олар оны қолдайды, сондықтан Баян Қаған әскерлеріне ислам билеушісімен қосылып, олардың кәсіпорны үшін шығынға ұшырамайды.
—Рашид ад-Дин, *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt;
Жоғарыдағы сипаттамадан көрініп тұрғандай, Кайдудың Купелек көтерілісін қолдауы «Баянның Юань ұлысымен/Хулагу ұлысымен одақтасуына және Кайдудың операцияларына шығын келтіруіне жол бермеуге» бағытталған саясаттың бөлігі болды және Янгичар мен басқаларды жіберумен үйлестірілді.

Купелек көтерілісінен кейін Баян алдымен Жошы әулетінің басшысы Тоқта ханнан көмек сұрады, бірақ Тоқта хан батыстағы ноғайлармен қақтығысып жатқандықтан күш жібере алмады. Оның орнына ол Қайдудан Купелекті тапсыруды және Баянның Орда ұлысына билігін мойындауды талап етті, бірақ әскери қолдаусыз бұл талапқа ешқандай назар аударылмады. Сонымен қатар, Баян Юань ұлысының Олжейту ханынан (Чэнцзун Темір) әскери ынтымақтастық сұрады, бірақ императрица Кокозиннің бұл ерте деген кеңесіне байланысты Баян ешқандай күш ала алмады. Нәтижесінде Баян Купелекпен жалғыз шайқасуға мәжбүр болды, ал «Джами әл-Темз» кітабына сәйкес: «Бүгінгі күнге дейін Баян Купелек Қайду Дуаның әскеріне қарсы 18 шайқас жүргізді, ал өзі сол шайқастардың 6-сында шайқас алаңында болды».

«Купелек көтерілісіндегі» шайқастарды егжей-тегжейлі сипаттайтын жазбалар болмаса да, шамамен сол уақытта (1297 ж.) Ұлы Юань ұлысына жататын Чонг -ул Ювас сияқты қолбасшылар Ибир-Сібір аймағында (қазіргі Батыс Сібір жазығы, Обь өзенінің бассейні) (Ибир-Сібір шайқасы) Кайду әскеріне қарсы шайқасқан және бұл шайқастар «Купелек көтерілісімен» байланысты болған деп есептеледі. 1300 жылдары жинақталған тарихи еңбек «Жами әл-Тарих» жинақталған кездегі Орда ұлысындағы жағдайды былай сипаттайды.

&lt;blockquote&gt;Көпелек Баянға қарсы көтеріліс жасаған және оған көмекке келген Қайду мен Дуадан келген күшпен бірге Баянның кейбір провинциялары мен ұлыстарын басып алды. Дегенмен, Баян әлі де Орда ұлысының көп бөлігін басқарып отырды. Оның әскері осы бірінен соң бірі шайқастардан шаршады, кейбір атты әскерлер мен кейбір жаяу әскерлер. Бірақ олар әлі де жауға қарсы табанды күрес жүргізіп жатты.
—Рашид ад-Дин, *Джами ат-Тарих*&lt;/blockquote&gt; 
Бұл мәліметтен көрініп тұрғандай, Купелек Кайдудың көмегімен Орда ұлысының кейбір аумақтары мен тұрғындарын бақылауға алғанымен, Баянның билігін бұза алмады, сондықтан жағдай тығырыққа тірелді.

Сонымен қатар, Ұлы Юань ұлысы соғысқа дайындық жүргізді, соның ішінде Кайду әскерлеріне қарсы Кайшанды қолбасшы етіп тағайындады, ақырында, Да Дэ билігінің 5-ші жылында (1301), Баян күш сұрағаннан кейін үш жылдан кейін, Кайду әскері мен Ұлы Юань ұлысы әскері арасында ірі шайқас болды (Текелік шайқасы). Бұл шайқаста Кайду Ұлы Юань ұлысы әскерін бұзып өте алмады және оның орнына жараланып, көп ұзамай қайтыс болды. Кайду кеткеннен кейін, Кайду ұлысы бірлігін жоғалтты және Да Дэ билігінің 10-шы жылында (1306) (Ертіс өзені шайқасы) ішкі қақтығыстар салдарынан қирады.

Қайдудың өлімі Купелек үшін қолайсыз жағдай тудырған болуы керек, бірақ бұл «Жами әт-Тарих» жинақталғаннан кейін орын алғандықтан, оның әрекеттері туралы егжей-тегжейлі жазбалар жоқ. Дегенмен, Мамлүк әулетінің Айни жазбаларында үзінділер бар , онда Баян Тоқта ханның көмегімен 709 хижра жылы (1309-1310) Купелекті талқандады, ал Купелек көп ұзамай қайтыс болды. Айни жазбаларына сәйкес, Баянның ұлы Кушай «Кайдуға көтеріліске қосылды», бірақ Кайдудың өзі осы кезде қайтыс болған, сондықтан Купелектің әрекеттері қателесіп екі бөлек оқиға ретінде тіркелген болуы мүмкін.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жошы әулеті]]
[[Санат:Орда Ежен әулеті]]</text>
      <sha1>056q55upcoualnyzc6a0n71emjml4wv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Құблұқ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781471</id>
    <redirect title="Көбелек хан" />
    <revision>
      <id>3606350</id>
      <timestamp>2026-05-18T16:43:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sagzhan</username>
        <id>29953</id>
      </contributor>
      <comment>Sagzhan [[Құблұқ]] бетін [[Көбелек хан]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3606350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="3s1bh7tw90yv066hf1h48dnksedbdx6" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Көбелек хан]]</text>
      <sha1>3s1bh7tw90yv066hf1h48dnksedbdx6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Potd/2026-05-19</title>
    <ns>10</ns>
    <id>781472</id>
    <revision>
      <id>3606418</id>
      <timestamp>2026-05-18T18:00:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ArystanbekBot</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>[[commons:Template:Potd/2026-05-19|POTD 2026-05-19]]: filename only</comment>
      <origin>3606418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="167" sha1="592k4pqagdznfybtnaau19tssuhzpr9" xml:space="preserve">Campamento de ganado de la tribu Mundari, Terekeka, Sudán del Sur, 2024-01-29, DD 64.jpg&lt;noinclude&gt;[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>592k4pqagdznfybtnaau19tssuhzpr9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джимми Киммел</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781473</id>
    <revision>
      <id>3606421</id>
      <timestamp>2026-05-18T18:08:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Кинематограф |есімі               = Джимми Киммел |шынайы есімі        = {{lang-en|Jimmy Kimmel}} |сурет               = Jimmy Kimmel June 2022.jpg |сурет ені           =  |сурет атауы         = Киммел 2022 жылы |туған кездегі есімі = Джеймс Кристиан Киммел |туған күні          = 13.11.1967 |туған жері          = [[Бруклин]], Нью-...</comment>
      <origin>3606421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12226" sha1="63u43g8yu7k4b9hsvwwll44yt87t7ky" xml:space="preserve">{{Кинематограф
|есімі               = Джимми Киммел
|шынайы есімі        = {{lang-en|Jimmy Kimmel}}
|сурет               = Jimmy Kimmel June 2022.jpg
|сурет ені           = 
|сурет атауы         = Киммел 2022 жылы
|туған кездегі есімі = Джеймс Кристиан Киммел
|туған күні          = 13.11.1967
|туған жері          = [[Бруклин]], [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
|қайтыс болған күні  = 
|қайтыс болған жері  = 
|білімі              = 
|мамандығы           = [[тележүргізуші]], [[комик]], [[сценарийші]], [[телепродюсер]], [[актер]]
|азаматтығы          = {{Ту|АҚШ}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]&lt;br&gt;{{Ту|Италия}} [[Италия]]
|белсенді жылдары    = 1989 — қазіргі уақыт
|бағыты              = 
|киностудия          = 
|жұбайы              = 
|серігі              = &lt;!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --&gt;
|ата-анасы           = 
|туыстары            = 
|отбасы              = &lt;!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --&gt;
|марапаттары         = «[[Эмми]]» (1999, 2019, 2020, 2024)&lt;br&gt;[[АҚШ сценаристер гильдиясының сыйлығы]] (2012, 2016)
|imdb_id             = 0453994
|қолтаңбасы          =
|сайты               = [http://jimmykimmel.net jimmykimmel.net]
|ортаққор            = 
}}
'''Джеймс Кристиан''' ('''Джимми''') '''Киммел''' ({{Lang-en|James Christian (Jimmy) Kimmel}}; 13 қараша 1967, [[Бруклин]], [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — [[Америкалықтар|америкалық]] [[тележүргізуші]], [[комик]], [[сценарийші]], [[продюсер]] және [[Актёр|актер]].

== Өмірбаяны ==
Нью-Йорктің [[Бруклин]] ауданында [[Католицизм|католик]] отбасында дүниеге келген,&lt;ref&gt;{{cite episode|title=Interview with Chris Rock|series=Jimmy Kimmel Live|network=ABC|airdate=2010-06-24}}&lt;/ref&gt; бірақ 9 жасынан бастап ата-анасымен бірге [[Невада]]да тұрған.&lt;ref name=&quot;people&quot;&gt;{{cite web|last=Lipton|first=Michael A.|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20139546,00.html|title=Kimmel Vision - Jimmy Kimmel Live, Jimmy Kimmel|publisher=People.com|date=2003-03-17|access-date=|archive-url=|archive-date=|lang=en|accessdate=2010-07-19|archivedate=2012-04-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/66uwlEQ64?url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20139546,00.html}}&lt;/ref&gt; Мектепте оқып жүрген кезінен-ақ өзін жүргізуші ретінде байқап көре бастады. Университетте оқып жүргенде студенттік телеарнада жұмыс істеді. 1989 жылдан бастап кәсіби телевизиялық мансабын бастады. Көптеген танымал телешоуларға қатысты. Негізінен комедиялық жанрдағы бірнеше фильмге түсті. 2003 жылдан бері «[[Джимми Киммел тікелей эфирде]]&lt;nowiki/&gt;» атты төл шоуын жүргізеді.

2016 жылдың желтоқсанында Джимми Киммелді [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы|Кинематографиялық өнер және ғылым академиясы]] АҚШ-тағы спортқа қатысы жоқ ең маңызды телевизиялық іс-шараның&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/race/oscars-jimmy-kimmel-pick-a-sign-abc-flexing-muscles-wake-new-academy-deal-952254|title=Oscars: Jimmy Kimmel Pick a Sign of ABC Flexing Its Muscles in Wake of New Academy Deal|first=Scott.|last=Feinberg|date=2016-12-05|work=hollywoodreporter.com|publisher=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=2016-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205233651/http://www.hollywoodreporter.com/race/oscars-jimmy-kimmel-pick-a-sign-abc-flexing-muscles-wake-new-academy-deal-952254|archive-date=2016-12-05|lang=en}}&lt;/ref&gt; — [[Оскар (2017)|89-шы]] [[Оскар сыйлығы|«Оскар» киносыйлығы]]н тапсыру салтанатының жүргізушісі ретінде таңдағаны белгілі болды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kommersant.ru/doc/3162658|title=Церемонию вручения премии «Оскар» в 2017 году будет вести Джимми Киммел|date=2016-12-05|work=Kommersant.Ru|publisher=[[Коммерсантъ (издательский дом)|«Коммерсантъ»]], АО|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2016-12-05|archivedate=2016-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161205233528/http://kommersant.ru/doc/3162658}}&lt;/ref&gt;

2018 жылдың 4 наурызында Джимми Киммел мерейтойлық — [[Оскар (2018)|90-шы]] — «Оскар» киносыйлығын тапсыру салтанатының жүргізушісі ретінде оралды. Салтанатты рәсім кезінде ол [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] президенті [[Дональд Трамп]]қа, вице-президент [[Майк Пенс]]ке және [[Fox News]] телеарнасының көрермендеріне қатысты теріс пікір білдірді.&lt;ref&gt;[http://www.foxnews.com/entertainment/2018/03/04/oscars-host-jimmy-kimmel-makes-anti-gop-jabs-after-first-professing-positivity.html Oscars host Jimmy Kimmel makes anti-GOP jabs after first professing positivity] {{Wayback|url=http://www.foxnews.com/entertainment/2018/03/04/oscars-host-jimmy-kimmel-makes-anti-gop-jabs-after-first-professing-positivity.html|date=20180305063843}}, [[Fox News]], 4 марта 2018 г.&lt;/ref&gt;

2025 жылдың 17 қыркүйегінде [[American Broadcasting Company|ABC]] телеарнасы Киммелдің Дональд Трамп [[Трампизм|жақтастары]]ның [[Чарли Кирктің өлтірілуі]]не білдірген реакциясы туралы жағымсыз сөздері [[Федералдық байланыс комиссиясы|Федералды байланыс комиссиясы]]ның төрағасы [[Брендан Карр]]дың сынына ұшырағаннан кейін «Джимми Киммел тікелей эфирде» шоуының трансляциясын белгісіз мерзімге тоқтатты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cp8w21608ejo|title=Американская телекомпания сняла с эфира шоу Джимми Киммела за его слова об убийстве Чарли Кирка и «банде» сторонников Трампа|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2025-09-18|access-date=|accessdate=2025-09-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=ABC Pulls Jimmy Kimmel Off Air for Charlie Kirk Comments After F.C.C. Pressure|url=https://www.nytimes.com/2025/09/17/business/media/abc-jimmy-kimmel.html|date=2025-09-17|access-date=2025-09-21|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://variety.com/2025/tv/news/nexstar-jimmy-kimmel-abc-charlie-kirk-1236522584/|title=ABC Pulls ‘Jimmy Kimmel Live!’ Indefinitely After Host’s Charlie Kirk Comments|lang=en-US|first=Brian|last=Steinberg|website=Variety|date=2025-09-17|access-date=|accessdate=2025-09-21}}&lt;/ref&gt;

2025 жылдың 22 қыркүйегінде шоудың эфирге оралуы туралы жарияланды.&lt;ref name=&quot;Hibberd &amp; Weperin 2025&quot;&gt;{{cite magazine|last1=Hibberd|first1=James|last2=Weperin|first2=Alex|date=2025-09-23|title=Jimmy Kimmel to Return to ABC on Tuesday After Show's Controversial Suspension|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/jimmy-kimmel-live-return-abc-1236374942/|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20250922212342/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/jimmy-kimmel-live-return-abc-1236374942/|archive-date=2025-09-22|access-date=|magazine=[[The Hollywood Reporter]]|accessdate=2025-09-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Patten|first=Dominic|date=2025-09-22|title=Jimmy Kimmel's Return Talks With Disney Brass Went Down To Wire Monday: 'Jimmy Will Say What Jimmy Wants To Say'|url=https://deadline.com/2025/09/kimmel-disney-talks-analysis-1236552863/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=Deadline Hollywood|accessdate=2025-09-23|archivedate=2025-09-22|archiveurl=https://archive.today/20250922224534/https://deadline.com/2025/09/kimmel-disney-talks-analysis-1236552863/}}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмір ==
1988 жылдың 25 маусымынан 2003 жылдың 16 маусымына дейін Джимми Джина Киммелге үйленген болды. Бұрынғы ерлі-зайыптылардың екі баласы бар: қызы Кэти Киммел (1991 ж.т.) және ұлы Кевин Киммел (1993 ж.т.).&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.imdb.com/|title=IMDb - Movies, TV and Celebrities|publisher=IMDb|access-date=2017-06-05|lang=en|archive-date=2014-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20140621183548/http://www.imdb.com/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2002 жылдан 2009 жылдың наурызына дейін [[Сара Сильверман]]мен кездесті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://people.com/celebrity/sarah-silverman-and-jimmy-kimmel-call-it-quits-again/|title=Sarah Silverman and Jimmy Kimmel Call It Quits — Again {{!}} PEOPLE.com&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2020-06-24|archivedate=2016-08-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160826110614/http://www.people.com/people/article/0,,20263895,00.html|lang=en}}&lt;/ref&gt;

2013 жылдың 13 шілдесінен бастап Джимми Молли Макнерниге үйленген, онымен үйлену тойына дейін 4 жыл кездескен. Ерлі-зайыптылардың екі баласы бар: қызы Джейн Киммел (туған күні: 10 шілде 2014)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://people.com/parents/jimmy-kimmel-molly-mcnearney-welcome-daughter-jane/|title=Jimmy Kimmel Welcomes Daughter Jane|website=PEOPLE.com|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2020-10-24|archivedate=2016-05-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160530032216/http://celebritybabies.people.com/2014/07/10/jimmy-kimmel-molly-mcnearney-welcome-daughter-jane/}}&lt;/ref&gt; және ұлы Уильям Джон «Билли» Киммел (туған күні: 21 сәуір 2017).&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.nbcphiladelphia.com/news/national-international/jimmy-kimmel-newborn-son-heart-surgery/2046592/|title=Jimmy Kimmel Tearfully Recounts Newborn Son's Heart Surgery, ‘a Very Terrifying Thing'|website=NBC10 Philadelphia|access-date=|accessdate=2020-10-24}}&lt;/ref&gt;

[[Нарколепсия]]мен ауырады.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2002/11/03/magazine/in-the-land-of-the-insomniac-the-narcoleptic-wants-to-be-king.html|title=In The Land Of The Insomniac The Narcoleptic Wants To Be King|author=Carter, Bill|publisher=New York Times|date=2003-11-03|access-date=|archive-date=2010-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100114053137/http://www.nytimes.com/2002/11/03/magazine/in-the-land-of-the-insomniac-the-narcoleptic-wants-to-be-king.html|accessdate=2009-12-11}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>63u43g8yu7k4b9hsvwwll44yt87t7ky</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606423</id>
      <parentid>3606421</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T18:11:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дереккөздер */</comment>
      <origin>3606423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13939" sha1="a9kwoezqwvqe347y5ilxi89ys56j8pd" xml:space="preserve">{{Кинематограф
|есімі               = Джимми Киммел
|шынайы есімі        = {{lang-en|Jimmy Kimmel}}
|сурет               = Jimmy Kimmel June 2022.jpg
|сурет ені           = 
|сурет атауы         = Киммел 2022 жылы
|туған кездегі есімі = Джеймс Кристиан Киммел
|туған күні          = 13.11.1967
|туған жері          = [[Бруклин]], [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
|қайтыс болған күні  = 
|қайтыс болған жері  = 
|білімі              = 
|мамандығы           = [[тележүргізуші]], [[комик]], [[сценарийші]], [[телепродюсер]], [[актер]]
|азаматтығы          = {{Ту|АҚШ}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]&lt;br&gt;{{Ту|Италия}} [[Италия]]
|белсенді жылдары    = 1989 — қазіргі уақыт
|бағыты              = 
|киностудия          = 
|жұбайы              = 
|серігі              = &lt;!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --&gt;
|ата-анасы           = 
|туыстары            = 
|отбасы              = &lt;!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --&gt;
|марапаттары         = «[[Эмми]]» (1999, 2019, 2020, 2024)&lt;br&gt;[[АҚШ сценаристер гильдиясының сыйлығы]] (2012, 2016)
|imdb_id             = 0453994
|қолтаңбасы          =
|сайты               = [http://jimmykimmel.net jimmykimmel.net]
|ортаққор            = 
}}
'''Джеймс Кристиан''' ('''Джимми''') '''Киммел''' ({{Lang-en|James Christian (Jimmy) Kimmel}}; 13 қараша 1967, [[Бруклин]], [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — [[Америкалықтар|америкалық]] [[тележүргізуші]], [[комик]], [[сценарийші]], [[продюсер]] және [[Актёр|актер]].

== Өмірбаяны ==
Нью-Йорктің [[Бруклин]] ауданында [[Католицизм|католик]] отбасында дүниеге келген,&lt;ref&gt;{{cite episode|title=Interview with Chris Rock|series=Jimmy Kimmel Live|network=ABC|airdate=2010-06-24}}&lt;/ref&gt; бірақ 9 жасынан бастап ата-анасымен бірге [[Невада]]да тұрған.&lt;ref name=&quot;people&quot;&gt;{{cite web|last=Lipton|first=Michael A.|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20139546,00.html|title=Kimmel Vision - Jimmy Kimmel Live, Jimmy Kimmel|publisher=People.com|date=2003-03-17|access-date=|archive-url=|archive-date=|lang=en|accessdate=2010-07-19|archivedate=2012-04-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/66uwlEQ64?url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20139546,00.html}}&lt;/ref&gt; Мектепте оқып жүрген кезінен-ақ өзін жүргізуші ретінде байқап көре бастады. Университетте оқып жүргенде студенттік телеарнада жұмыс істеді. 1989 жылдан бастап кәсіби телевизиялық мансабын бастады. Көптеген танымал телешоуларға қатысты. Негізінен комедиялық жанрдағы бірнеше фильмге түсті. 2003 жылдан бері «[[Джимми Киммел тікелей эфирде]]&lt;nowiki/&gt;» атты төл шоуын жүргізеді.

2016 жылдың желтоқсанында Джимми Киммелді [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы|Кинематографиялық өнер және ғылым академиясы]] АҚШ-тағы спортқа қатысы жоқ ең маңызды телевизиялық іс-шараның&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/race/oscars-jimmy-kimmel-pick-a-sign-abc-flexing-muscles-wake-new-academy-deal-952254|title=Oscars: Jimmy Kimmel Pick a Sign of ABC Flexing Its Muscles in Wake of New Academy Deal|first=Scott.|last=Feinberg|date=2016-12-05|work=hollywoodreporter.com|publisher=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=2016-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205233651/http://www.hollywoodreporter.com/race/oscars-jimmy-kimmel-pick-a-sign-abc-flexing-muscles-wake-new-academy-deal-952254|archive-date=2016-12-05|lang=en}}&lt;/ref&gt; — [[Оскар (2017)|89-шы]] [[Оскар сыйлығы|«Оскар» киносыйлығы]]н тапсыру салтанатының жүргізушісі ретінде таңдағаны белгілі болды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kommersant.ru/doc/3162658|title=Церемонию вручения премии «Оскар» в 2017 году будет вести Джимми Киммел|date=2016-12-05|work=Kommersant.Ru|publisher=[[Коммерсантъ (издательский дом)|«Коммерсантъ»]], АО|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2016-12-05|archivedate=2016-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161205233528/http://kommersant.ru/doc/3162658}}&lt;/ref&gt;

2018 жылдың 4 наурызында Джимми Киммел мерейтойлық — [[Оскар (2018)|90-шы]] — «Оскар» киносыйлығын тапсыру салтанатының жүргізушісі ретінде оралды. Салтанатты рәсім кезінде ол [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] президенті [[Дональд Трамп]]қа, вице-президент [[Майк Пенс]]ке және [[Fox News]] телеарнасының көрермендеріне қатысты теріс пікір білдірді.&lt;ref&gt;[http://www.foxnews.com/entertainment/2018/03/04/oscars-host-jimmy-kimmel-makes-anti-gop-jabs-after-first-professing-positivity.html Oscars host Jimmy Kimmel makes anti-GOP jabs after first professing positivity] {{Wayback|url=http://www.foxnews.com/entertainment/2018/03/04/oscars-host-jimmy-kimmel-makes-anti-gop-jabs-after-first-professing-positivity.html|date=20180305063843}}, [[Fox News]], 4 марта 2018 г.&lt;/ref&gt;

2025 жылдың 17 қыркүйегінде [[American Broadcasting Company|ABC]] телеарнасы Киммелдің Дональд Трамп [[Трампизм|жақтастары]]ның [[Чарли Кирктің өлтірілуі]]не білдірген реакциясы туралы жағымсыз сөздері [[Федералдық байланыс комиссиясы|Федералды байланыс комиссиясы]]ның төрағасы [[Брендан Карр]]дың сынына ұшырағаннан кейін «Джимми Киммел тікелей эфирде» шоуының трансляциясын белгісіз мерзімге тоқтатты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cp8w21608ejo|title=Американская телекомпания сняла с эфира шоу Джимми Киммела за его слова об убийстве Чарли Кирка и «банде» сторонников Трампа|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2025-09-18|access-date=|accessdate=2025-09-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=ABC Pulls Jimmy Kimmel Off Air for Charlie Kirk Comments After F.C.C. Pressure|url=https://www.nytimes.com/2025/09/17/business/media/abc-jimmy-kimmel.html|date=2025-09-17|access-date=2025-09-21|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://variety.com/2025/tv/news/nexstar-jimmy-kimmel-abc-charlie-kirk-1236522584/|title=ABC Pulls ‘Jimmy Kimmel Live!’ Indefinitely After Host’s Charlie Kirk Comments|lang=en-US|first=Brian|last=Steinberg|website=Variety|date=2025-09-17|access-date=|accessdate=2025-09-21}}&lt;/ref&gt;

2025 жылдың 22 қыркүйегінде шоудың эфирге оралуы туралы жарияланды.&lt;ref name=&quot;Hibberd &amp; Weperin 2025&quot;&gt;{{cite magazine|last1=Hibberd|first1=James|last2=Weperin|first2=Alex|date=2025-09-23|title=Jimmy Kimmel to Return to ABC on Tuesday After Show's Controversial Suspension|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/jimmy-kimmel-live-return-abc-1236374942/|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20250922212342/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/jimmy-kimmel-live-return-abc-1236374942/|archive-date=2025-09-22|access-date=|magazine=[[The Hollywood Reporter]]|accessdate=2025-09-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Patten|first=Dominic|date=2025-09-22|title=Jimmy Kimmel's Return Talks With Disney Brass Went Down To Wire Monday: 'Jimmy Will Say What Jimmy Wants To Say'|url=https://deadline.com/2025/09/kimmel-disney-talks-analysis-1236552863/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=Deadline Hollywood|accessdate=2025-09-23|archivedate=2025-09-22|archiveurl=https://archive.today/20250922224534/https://deadline.com/2025/09/kimmel-disney-talks-analysis-1236552863/}}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмір ==
1988 жылдың 25 маусымынан 2003 жылдың 16 маусымына дейін Джимми Джина Киммелге үйленген болды. Бұрынғы ерлі-зайыптылардың екі баласы бар: қызы Кэти Киммел (1991 ж.т.) және ұлы Кевин Киммел (1993 ж.т.).&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.imdb.com/|title=IMDb - Movies, TV and Celebrities|publisher=IMDb|access-date=2017-06-05|lang=en|archive-date=2014-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20140621183548/http://www.imdb.com/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2002 жылдан 2009 жылдың наурызына дейін [[Сара Сильверман]]мен кездесті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://people.com/celebrity/sarah-silverman-and-jimmy-kimmel-call-it-quits-again/|title=Sarah Silverman and Jimmy Kimmel Call It Quits — Again {{!}} PEOPLE.com&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2020-06-24|archivedate=2016-08-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160826110614/http://www.people.com/people/article/0,,20263895,00.html|lang=en}}&lt;/ref&gt;

2013 жылдың 13 шілдесінен бастап Джимми Молли Макнерниге үйленген, онымен үйлену тойына дейін 4 жыл кездескен. Ерлі-зайыптылардың екі баласы бар: қызы Джейн Киммел (туған күні: 10 шілде 2014)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://people.com/parents/jimmy-kimmel-molly-mcnearney-welcome-daughter-jane/|title=Jimmy Kimmel Welcomes Daughter Jane|website=PEOPLE.com|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2020-10-24|archivedate=2016-05-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160530032216/http://celebritybabies.people.com/2014/07/10/jimmy-kimmel-molly-mcnearney-welcome-daughter-jane/}}&lt;/ref&gt; және ұлы Уильям Джон «Билли» Киммел (туған күні: 21 сәуір 2017).&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.nbcphiladelphia.com/news/national-international/jimmy-kimmel-newborn-son-heart-surgery/2046592/|title=Jimmy Kimmel Tearfully Recounts Newborn Son's Heart Surgery, ‘a Very Terrifying Thing'|website=NBC10 Philadelphia|access-date=|accessdate=2020-10-24}}&lt;/ref&gt;

[[Нарколепсия]]мен ауырады.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2002/11/03/magazine/in-the-land-of-the-insomniac-the-narcoleptic-wants-to-be-king.html|title=In The Land Of The Insomniac The Narcoleptic Wants To Be King|author=Carter, Bill|publisher=New York Times|date=2003-11-03|access-date=|archive-date=2010-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100114053137/http://www.nytimes.com/2002/11/03/magazine/in-the-land-of-the-insomniac-the-narcoleptic-wants-to-be-king.html|accessdate=2009-12-11}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Бруклинде дүниеге келгендер]]
[[Санат:Әліпби бойынша тележүргізушілер]]
[[Санат:XX ғасырдың тележүргізушілері]]
[[Санат:XXI ғасырдың тележүргізушілері]]
[[Санат:АҚШ тележүргізушілері]]
[[Санат:Әліпби бойынша комедианттар]]
[[Санат:XX ғасырдың комедианттары]]
[[Санат:XXI ғасырдың комедианттары]]
[[Санат:АҚШ комедианттары]]
[[Санат:Әліпби бойынша сценаристер]]
[[Санат:XXI ғасырдың сценаристері]]
[[Санат:АҚШ телевидение сценаристері]]
[[Санат:Әліпби бойынша телепродюсерлер]]
[[Санат:XXI ғасырдың телепродюсерлері]]
[[Санат:АҚШ телепродюсерлері]]
[[Санат:Әліпби бойынша актерлер]]
[[Санат:XX ғасырдың актерлері]]
[[Санат:XXI ғасырдың актерлері]]
[[Санат:АҚШ телевидение актерлері]]
[[Санат:АҚШ дыбыстау актерлері]]
[[Санат:«Дендізгі Эмми» сыйлығының лауреаттары]]
[[Санат:АҚШ сценаристер гильдиясы сыйлығының лауреаттары]]
[[Санат:«Прайм-тайм Эмми» сыйлығының лауреаттары]]
[[Санат:АҚШ киноактерлері]]
[[Санат:Лас-Вегастағы Невада университетінің түлектері]]</text>
      <sha1>a9kwoezqwvqe347y5ilxi89ys56j8pd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606424</id>
      <parentid>3606423</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T18:12:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <origin>3606424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13924" sha1="bacx2io4ni7zlvlemls0mafpklzldx3" xml:space="preserve">{{Кинематограф
|есімі               = Джимми Киммел
|шынайы есімі        = {{lang-en|Jimmy Kimmel}}
|сурет               = Jimmy Kimmel June 2022.jpg
|сурет ені           = 
|сурет атауы         = Киммел 2022 жылы
|туған кездегі есімі = Джеймс Кристиан Киммел
|туған күні          = 13.11.1967
|туған жері          = [[Бруклин]], [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
|қайтыс болған күні  = 
|қайтыс болған жері  = 
|білімі              = 
|мамандығы           = [[тележүргізуші]], [[комик]], [[сценарийші]], [[телепродюсер]], [[актер]]
|азаматтығы          = {{Ту|АҚШ}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]&lt;br&gt;{{Ту|Италия}} [[Италия]]
|белсенді жылдары    = 1989 — {{қ.у.}}
|бағыты              = 
|киностудия          = 
|жұбайы              = 
|серігі              = &lt;!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --&gt;
|ата-анасы           = 
|туыстары            = 
|отбасы              = &lt;!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --&gt;
|марапаттары         = «[[Эмми]]» (1999, 2019, 2020, 2024)&lt;br&gt;[[АҚШ сценаристер гильдиясының сыйлығы]] (2012, 2016)
|imdb_id             = 0453994
|қолтаңбасы          =
|сайты               = [http://jimmykimmel.net jimmykimmel.net]
|ортаққор            = 
}}
'''Джеймс Кристиан''' ('''Джимми''') '''Киммел''' ({{Lang-en|James Christian (Jimmy) Kimmel}}; 13 қараша 1967, [[Бруклин]], [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — [[Америкалықтар|америкалық]] [[тележүргізуші]], [[комик]], [[сценарийші]], [[продюсер]] және [[Актёр|актер]].

== Өмірбаяны ==
Нью-Йорктің [[Бруклин]] ауданында [[Католицизм|католик]] отбасында дүниеге келген,&lt;ref&gt;{{cite episode|title=Interview with Chris Rock|series=Jimmy Kimmel Live|network=ABC|airdate=2010-06-24}}&lt;/ref&gt; бірақ 9 жасынан бастап ата-анасымен бірге [[Невада]]да тұрған.&lt;ref name=&quot;people&quot;&gt;{{cite web|last=Lipton|first=Michael A.|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20139546,00.html|title=Kimmel Vision - Jimmy Kimmel Live, Jimmy Kimmel|publisher=People.com|date=2003-03-17|access-date=|archive-url=|archive-date=|lang=en|accessdate=2010-07-19|archivedate=2012-04-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/66uwlEQ64?url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20139546,00.html}}&lt;/ref&gt; Мектепте оқып жүрген кезінен-ақ өзін жүргізуші ретінде байқап көре бастады. Университетте оқып жүргенде студенттік телеарнада жұмыс істеді. 1989 жылдан бастап кәсіби телевизиялық мансабын бастады. Көптеген танымал телешоуларға қатысты. Негізінен комедиялық жанрдағы бірнеше фильмге түсті. 2003 жылдан бері «[[Джимми Киммел тікелей эфирде]]&lt;nowiki/&gt;» атты төл шоуын жүргізеді.

2016 жылдың желтоқсанында Джимми Киммелді [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы|Кинематографиялық өнер және ғылым академиясы]] АҚШ-тағы спортқа қатысы жоқ ең маңызды телевизиялық іс-шараның&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/race/oscars-jimmy-kimmel-pick-a-sign-abc-flexing-muscles-wake-new-academy-deal-952254|title=Oscars: Jimmy Kimmel Pick a Sign of ABC Flexing Its Muscles in Wake of New Academy Deal|first=Scott.|last=Feinberg|date=2016-12-05|work=hollywoodreporter.com|publisher=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=2016-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205233651/http://www.hollywoodreporter.com/race/oscars-jimmy-kimmel-pick-a-sign-abc-flexing-muscles-wake-new-academy-deal-952254|archive-date=2016-12-05|lang=en}}&lt;/ref&gt; — [[Оскар (2017)|89-шы]] [[Оскар сыйлығы|«Оскар» киносыйлығы]]н тапсыру салтанатының жүргізушісі ретінде таңдағаны белгілі болды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kommersant.ru/doc/3162658|title=Церемонию вручения премии «Оскар» в 2017 году будет вести Джимми Киммел|date=2016-12-05|work=Kommersant.Ru|publisher=[[Коммерсантъ (издательский дом)|«Коммерсантъ»]], АО|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2016-12-05|archivedate=2016-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161205233528/http://kommersant.ru/doc/3162658}}&lt;/ref&gt;

2018 жылдың 4 наурызында Джимми Киммел мерейтойлық — [[Оскар (2018)|90-шы]] — «Оскар» киносыйлығын тапсыру салтанатының жүргізушісі ретінде оралды. Салтанатты рәсім кезінде ол [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] президенті [[Дональд Трамп]]қа, вице-президент [[Майк Пенс]]ке және [[Fox News]] телеарнасының көрермендеріне қатысты теріс пікір білдірді.&lt;ref&gt;[http://www.foxnews.com/entertainment/2018/03/04/oscars-host-jimmy-kimmel-makes-anti-gop-jabs-after-first-professing-positivity.html Oscars host Jimmy Kimmel makes anti-GOP jabs after first professing positivity] {{Wayback|url=http://www.foxnews.com/entertainment/2018/03/04/oscars-host-jimmy-kimmel-makes-anti-gop-jabs-after-first-professing-positivity.html|date=20180305063843}}, [[Fox News]], 4 марта 2018 г.&lt;/ref&gt;

2025 жылдың 17 қыркүйегінде [[American Broadcasting Company|ABC]] телеарнасы Киммелдің Дональд Трамп [[Трампизм|жақтастары]]ның [[Чарли Кирктің өлтірілуі]]не білдірген реакциясы туралы жағымсыз сөздері [[Федералдық байланыс комиссиясы|Федералды байланыс комиссиясы]]ның төрағасы [[Брендан Карр]]дың сынына ұшырағаннан кейін «Джимми Киммел тікелей эфирде» шоуының трансляциясын белгісіз мерзімге тоқтатты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cp8w21608ejo|title=Американская телекомпания сняла с эфира шоу Джимми Киммела за его слова об убийстве Чарли Кирка и «банде» сторонников Трампа|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2025-09-18|access-date=|accessdate=2025-09-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=ABC Pulls Jimmy Kimmel Off Air for Charlie Kirk Comments After F.C.C. Pressure|url=https://www.nytimes.com/2025/09/17/business/media/abc-jimmy-kimmel.html|date=2025-09-17|access-date=2025-09-21|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://variety.com/2025/tv/news/nexstar-jimmy-kimmel-abc-charlie-kirk-1236522584/|title=ABC Pulls ‘Jimmy Kimmel Live!’ Indefinitely After Host’s Charlie Kirk Comments|lang=en-US|first=Brian|last=Steinberg|website=Variety|date=2025-09-17|access-date=|accessdate=2025-09-21}}&lt;/ref&gt;

2025 жылдың 22 қыркүйегінде шоудың эфирге оралуы туралы жарияланды.&lt;ref name=&quot;Hibberd &amp; Weperin 2025&quot;&gt;{{cite magazine|last1=Hibberd|first1=James|last2=Weperin|first2=Alex|date=2025-09-23|title=Jimmy Kimmel to Return to ABC on Tuesday After Show's Controversial Suspension|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/jimmy-kimmel-live-return-abc-1236374942/|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20250922212342/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/jimmy-kimmel-live-return-abc-1236374942/|archive-date=2025-09-22|access-date=|magazine=[[The Hollywood Reporter]]|accessdate=2025-09-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Patten|first=Dominic|date=2025-09-22|title=Jimmy Kimmel's Return Talks With Disney Brass Went Down To Wire Monday: 'Jimmy Will Say What Jimmy Wants To Say'|url=https://deadline.com/2025/09/kimmel-disney-talks-analysis-1236552863/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=Deadline Hollywood|accessdate=2025-09-23|archivedate=2025-09-22|archiveurl=https://archive.today/20250922224534/https://deadline.com/2025/09/kimmel-disney-talks-analysis-1236552863/}}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмір ==
1988 жылдың 25 маусымынан 2003 жылдың 16 маусымына дейін Джимми Джина Киммелге үйленген болды. Бұрынғы ерлі-зайыптылардың екі баласы бар: қызы Кэти Киммел (1991 ж.т.) және ұлы Кевин Киммел (1993 ж.т.).&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.imdb.com/|title=IMDb - Movies, TV and Celebrities|publisher=IMDb|access-date=2017-06-05|lang=en|archive-date=2014-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20140621183548/http://www.imdb.com/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2002 жылдан 2009 жылдың наурызына дейін [[Сара Сильверман]]мен кездесті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://people.com/celebrity/sarah-silverman-and-jimmy-kimmel-call-it-quits-again/|title=Sarah Silverman and Jimmy Kimmel Call It Quits — Again {{!}} PEOPLE.com&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2020-06-24|archivedate=2016-08-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160826110614/http://www.people.com/people/article/0,,20263895,00.html|lang=en}}&lt;/ref&gt;

2013 жылдың 13 шілдесінен бастап Джимми Молли Макнерниге үйленген, онымен үйлену тойына дейін 4 жыл кездескен. Ерлі-зайыптылардың екі баласы бар: қызы Джейн Киммел (туған күні: 10 шілде 2014)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://people.com/parents/jimmy-kimmel-molly-mcnearney-welcome-daughter-jane/|title=Jimmy Kimmel Welcomes Daughter Jane|website=PEOPLE.com|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2020-10-24|archivedate=2016-05-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160530032216/http://celebritybabies.people.com/2014/07/10/jimmy-kimmel-molly-mcnearney-welcome-daughter-jane/}}&lt;/ref&gt; және ұлы Уильям Джон «Билли» Киммел (туған күні: 21 сәуір 2017).&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.nbcphiladelphia.com/news/national-international/jimmy-kimmel-newborn-son-heart-surgery/2046592/|title=Jimmy Kimmel Tearfully Recounts Newborn Son's Heart Surgery, ‘a Very Terrifying Thing'|website=NBC10 Philadelphia|access-date=|accessdate=2020-10-24}}&lt;/ref&gt;

[[Нарколепсия]]мен ауырады.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2002/11/03/magazine/in-the-land-of-the-insomniac-the-narcoleptic-wants-to-be-king.html|title=In The Land Of The Insomniac The Narcoleptic Wants To Be King|author=Carter, Bill|publisher=New York Times|date=2003-11-03|access-date=|archive-date=2010-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100114053137/http://www.nytimes.com/2002/11/03/magazine/in-the-land-of-the-insomniac-the-narcoleptic-wants-to-be-king.html|accessdate=2009-12-11}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Бруклинде дүниеге келгендер]]
[[Санат:Әліпби бойынша тележүргізушілер]]
[[Санат:XX ғасырдың тележүргізушілері]]
[[Санат:XXI ғасырдың тележүргізушілері]]
[[Санат:АҚШ тележүргізушілері]]
[[Санат:Әліпби бойынша комедианттар]]
[[Санат:XX ғасырдың комедианттары]]
[[Санат:XXI ғасырдың комедианттары]]
[[Санат:АҚШ комедианттары]]
[[Санат:Әліпби бойынша сценаристер]]
[[Санат:XXI ғасырдың сценаристері]]
[[Санат:АҚШ телевидение сценаристері]]
[[Санат:Әліпби бойынша телепродюсерлер]]
[[Санат:XXI ғасырдың телепродюсерлері]]
[[Санат:АҚШ телепродюсерлері]]
[[Санат:Әліпби бойынша актерлер]]
[[Санат:XX ғасырдың актерлері]]
[[Санат:XXI ғасырдың актерлері]]
[[Санат:АҚШ телевидение актерлері]]
[[Санат:АҚШ дыбыстау актерлері]]
[[Санат:«Дендізгі Эмми» сыйлығының лауреаттары]]
[[Санат:АҚШ сценаристер гильдиясы сыйлығының лауреаттары]]
[[Санат:«Прайм-тайм Эмми» сыйлығының лауреаттары]]
[[Санат:АҚШ киноактерлері]]
[[Санат:Лас-Вегастағы Невада университетінің түлектері]]</text>
      <sha1>bacx2io4ni7zlvlemls0mafpklzldx3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606426</id>
      <parentid>3606424</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T18:18:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <origin>3606426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14083" sha1="pcka49c5466ufo0syl09bkf8ymfafa8" xml:space="preserve">{{Кинематограф
|есімі               = Джимми Киммел
|шынайы есімі        = {{lang-en|Jimmy Kimmel}}
|сурет               = Jimmy Kimmel June 2022.jpg
|сурет ені           = 
|сурет атауы         = Киммел 2022 жылы
|туған кездегі есімі = Джеймс Кристиан Киммел
|туған күні          = 13.11.1967
|туған жері          = [[Бруклин]], [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
|қайтыс болған күні  = 
|қайтыс болған жері  = 
|білімі              = 
|мамандығы           = {{тележүргізуші|АҚШ|XX века|XXI века}}, [[комик]], {{сценарийші|АҚШ|XX ғасыр|XXI ғасыр}}, {{телепродюсер|США|XX века|XXI века}}, {{актер|АҚШ телевидение|XX ғасыр|XXI ғасыр}}
|азаматтығы          = {{Ту|АҚШ}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]&lt;br&gt;{{Ту|Италия}} [[Италия]]
|белсенді жылдары    = 1989 — {{қ.у.}}
|бағыты              = 
|киностудия          = 
|жұбайы              = 
|серігі              = &lt;!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --&gt;
|ата-анасы           = 
|туыстары            = 
|отбасы              = &lt;!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --&gt;
|марапаттары         = «[[Эмми]]» (1999, 2019, 2020, 2024)&lt;br&gt;[[АҚШ сценаристер гильдиясының сыйлығы]] (2012, 2016)
|imdb_id             = 0453994
|қолтаңбасы          =
|сайты               = [http://jimmykimmel.net jimmykimmel.net]
|ортаққор            = 
}}
'''Джеймс Кристиан''' ('''Джимми''') '''Киммел''' ({{Lang-en|James Christian (Jimmy) Kimmel}}; 13 қараша 1967, [[Бруклин]], [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — [[Америкалықтар|америкалық]] [[тележүргізуші]], [[комик]], [[сценарийші]], [[продюсер]] және [[Актёр|актер]].

== Өмірбаяны ==
Нью-Йорктің [[Бруклин]] ауданында [[Католицизм|католик]] отбасында дүниеге келген,&lt;ref&gt;{{cite episode|title=Interview with Chris Rock|series=Jimmy Kimmel Live|network=ABC|airdate=2010-06-24}}&lt;/ref&gt; бірақ 9 жасынан бастап ата-анасымен бірге [[Невада]]да тұрған.&lt;ref name=&quot;people&quot;&gt;{{cite web|last=Lipton|first=Michael A.|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20139546,00.html|title=Kimmel Vision - Jimmy Kimmel Live, Jimmy Kimmel|publisher=People.com|date=2003-03-17|access-date=|archive-url=|archive-date=|lang=en|accessdate=2010-07-19|archivedate=2012-04-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/66uwlEQ64?url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20139546,00.html}}&lt;/ref&gt; Мектепте оқып жүрген кезінен-ақ өзін жүргізуші ретінде байқап көре бастады. Университетте оқып жүргенде студенттік телеарнада жұмыс істеді. 1989 жылдан бастап кәсіби телевизиялық мансабын бастады. Көптеген танымал телешоуларға қатысты. Негізінен комедиялық жанрдағы бірнеше фильмге түсті. 2003 жылдан бері «[[Джимми Киммел тікелей эфирде]]&lt;nowiki/&gt;» атты төл шоуын жүргізеді.

2016 жылдың желтоқсанында Джимми Киммелді [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы|Кинематографиялық өнер және ғылым академиясы]] АҚШ-тағы спортқа қатысы жоқ ең маңызды телевизиялық іс-шараның&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/race/oscars-jimmy-kimmel-pick-a-sign-abc-flexing-muscles-wake-new-academy-deal-952254|title=Oscars: Jimmy Kimmel Pick a Sign of ABC Flexing Its Muscles in Wake of New Academy Deal|first=Scott.|last=Feinberg|date=2016-12-05|work=hollywoodreporter.com|publisher=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=2016-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205233651/http://www.hollywoodreporter.com/race/oscars-jimmy-kimmel-pick-a-sign-abc-flexing-muscles-wake-new-academy-deal-952254|archive-date=2016-12-05|lang=en}}&lt;/ref&gt; — [[Оскар (2017)|89-шы]] [[Оскар сыйлығы|«Оскар» киносыйлығы]]н тапсыру салтанатының жүргізушісі ретінде таңдағаны белгілі болды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kommersant.ru/doc/3162658|title=Церемонию вручения премии «Оскар» в 2017 году будет вести Джимми Киммел|date=2016-12-05|work=Kommersant.Ru|publisher=[[Коммерсантъ (издательский дом)|«Коммерсантъ»]], АО|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2016-12-05|archivedate=2016-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161205233528/http://kommersant.ru/doc/3162658}}&lt;/ref&gt;

2018 жылдың 4 наурызында Джимми Киммел мерейтойлық — [[Оскар (2018)|90-шы]] — «Оскар» киносыйлығын тапсыру салтанатының жүргізушісі ретінде оралды. Салтанатты рәсім кезінде ол [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] президенті [[Дональд Трамп]]қа, вице-президент [[Майк Пенс]]ке және [[Fox News]] телеарнасының көрермендеріне қатысты теріс пікір білдірді.&lt;ref&gt;[http://www.foxnews.com/entertainment/2018/03/04/oscars-host-jimmy-kimmel-makes-anti-gop-jabs-after-first-professing-positivity.html Oscars host Jimmy Kimmel makes anti-GOP jabs after first professing positivity] {{Wayback|url=http://www.foxnews.com/entertainment/2018/03/04/oscars-host-jimmy-kimmel-makes-anti-gop-jabs-after-first-professing-positivity.html|date=20180305063843}}, [[Fox News]], 4 марта 2018 г.&lt;/ref&gt;

2025 жылдың 17 қыркүйегінде [[American Broadcasting Company|ABC]] телеарнасы Киммелдің Дональд Трамп [[Трампизм|жақтастары]]ның [[Чарли Кирктің өлтірілуі]]не білдірген реакциясы туралы жағымсыз сөздері [[Федералдық байланыс комиссиясы|Федералды байланыс комиссиясы]]ның төрағасы [[Брендан Карр]]дың сынына ұшырағаннан кейін «Джимми Киммел тікелей эфирде» шоуының трансляциясын белгісіз мерзімге тоқтатты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cp8w21608ejo|title=Американская телекомпания сняла с эфира шоу Джимми Киммела за его слова об убийстве Чарли Кирка и «банде» сторонников Трампа|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2025-09-18|access-date=|accessdate=2025-09-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=ABC Pulls Jimmy Kimmel Off Air for Charlie Kirk Comments After F.C.C. Pressure|url=https://www.nytimes.com/2025/09/17/business/media/abc-jimmy-kimmel.html|date=2025-09-17|access-date=2025-09-21|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://variety.com/2025/tv/news/nexstar-jimmy-kimmel-abc-charlie-kirk-1236522584/|title=ABC Pulls ‘Jimmy Kimmel Live!’ Indefinitely After Host’s Charlie Kirk Comments|lang=en-US|first=Brian|last=Steinberg|website=Variety|date=2025-09-17|access-date=|accessdate=2025-09-21}}&lt;/ref&gt;

2025 жылдың 22 қыркүйегінде шоудың эфирге оралуы туралы жарияланды.&lt;ref name=&quot;Hibberd &amp; Weperin 2025&quot;&gt;{{cite magazine|last1=Hibberd|first1=James|last2=Weperin|first2=Alex|date=2025-09-23|title=Jimmy Kimmel to Return to ABC on Tuesday After Show's Controversial Suspension|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/jimmy-kimmel-live-return-abc-1236374942/|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20250922212342/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/jimmy-kimmel-live-return-abc-1236374942/|archive-date=2025-09-22|access-date=|magazine=[[The Hollywood Reporter]]|accessdate=2025-09-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Patten|first=Dominic|date=2025-09-22|title=Jimmy Kimmel's Return Talks With Disney Brass Went Down To Wire Monday: 'Jimmy Will Say What Jimmy Wants To Say'|url=https://deadline.com/2025/09/kimmel-disney-talks-analysis-1236552863/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=Deadline Hollywood|accessdate=2025-09-23|archivedate=2025-09-22|archiveurl=https://archive.today/20250922224534/https://deadline.com/2025/09/kimmel-disney-talks-analysis-1236552863/}}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмір ==
1988 жылдың 25 маусымынан 2003 жылдың 16 маусымына дейін Джимми Джина Киммелге үйленген болды. Бұрынғы ерлі-зайыптылардың екі баласы бар: қызы Кэти Киммел (1991 ж.т.) және ұлы Кевин Киммел (1993 ж.т.).&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.imdb.com/|title=IMDb - Movies, TV and Celebrities|publisher=IMDb|access-date=2017-06-05|lang=en|archive-date=2014-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20140621183548/http://www.imdb.com/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2002 жылдан 2009 жылдың наурызына дейін [[Сара Сильверман]]мен кездесті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://people.com/celebrity/sarah-silverman-and-jimmy-kimmel-call-it-quits-again/|title=Sarah Silverman and Jimmy Kimmel Call It Quits — Again {{!}} PEOPLE.com&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2020-06-24|archivedate=2016-08-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160826110614/http://www.people.com/people/article/0,,20263895,00.html|lang=en}}&lt;/ref&gt;

2013 жылдың 13 шілдесінен бастап Джимми Молли Макнерниге үйленген, онымен үйлену тойына дейін 4 жыл кездескен. Ерлі-зайыптылардың екі баласы бар: қызы Джейн Киммел (туған күні: 10 шілде 2014)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://people.com/parents/jimmy-kimmel-molly-mcnearney-welcome-daughter-jane/|title=Jimmy Kimmel Welcomes Daughter Jane|website=PEOPLE.com|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2020-10-24|archivedate=2016-05-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160530032216/http://celebritybabies.people.com/2014/07/10/jimmy-kimmel-molly-mcnearney-welcome-daughter-jane/}}&lt;/ref&gt; және ұлы Уильям Джон «Билли» Киммел (туған күні: 21 сәуір 2017).&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.nbcphiladelphia.com/news/national-international/jimmy-kimmel-newborn-son-heart-surgery/2046592/|title=Jimmy Kimmel Tearfully Recounts Newborn Son's Heart Surgery, ‘a Very Terrifying Thing'|website=NBC10 Philadelphia|access-date=|accessdate=2020-10-24}}&lt;/ref&gt;

[[Нарколепсия]]мен ауырады.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2002/11/03/magazine/in-the-land-of-the-insomniac-the-narcoleptic-wants-to-be-king.html|title=In The Land Of The Insomniac The Narcoleptic Wants To Be King|author=Carter, Bill|publisher=New York Times|date=2003-11-03|access-date=|archive-date=2010-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100114053137/http://www.nytimes.com/2002/11/03/magazine/in-the-land-of-the-insomniac-the-narcoleptic-wants-to-be-king.html|accessdate=2009-12-11}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Бруклинде дүниеге келгендер]]
[[Санат:Әліпби бойынша тележүргізушілер]]
[[Санат:XX ғасырдың тележүргізушілері]]
[[Санат:XXI ғасырдың тележүргізушілері]]
[[Санат:АҚШ тележүргізушілері]]
[[Санат:Әліпби бойынша комедианттар]]
[[Санат:XX ғасырдың комедианттары]]
[[Санат:XXI ғасырдың комедианттары]]
[[Санат:АҚШ комедианттары]]
[[Санат:Әліпби бойынша сценаристер]]
[[Санат:XXI ғасырдың сценаристері]]
[[Санат:АҚШ телевидение сценаристері]]
[[Санат:Әліпби бойынша телепродюсерлер]]
[[Санат:XXI ғасырдың телепродюсерлері]]
[[Санат:АҚШ телепродюсерлері]]
[[Санат:Әліпби бойынша актерлер]]
[[Санат:XX ғасырдың актерлері]]
[[Санат:XXI ғасырдың актерлері]]
[[Санат:АҚШ телевидение актерлері]]
[[Санат:АҚШ дыбыстау актерлері]]
[[Санат:«Дендізгі Эмми» сыйлығының лауреаттары]]
[[Санат:АҚШ сценаристер гильдиясы сыйлығының лауреаттары]]
[[Санат:«Прайм-тайм Эмми» сыйлығының лауреаттары]]
[[Санат:АҚШ киноактерлері]]
[[Санат:Лас-Вегастағы Невада университетінің түлектері]]</text>
      <sha1>pcka49c5466ufo0syl09bkf8ymfafa8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606429</id>
      <parentid>3606426</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T18:18:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:XXI ғасырдың сценаристері|XXI ғасырдың сценаристері]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3606429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14022" sha1="8cnr6t3q9qwta4u6fria4byldy4b696" xml:space="preserve">{{Кинематограф
|есімі               = Джимми Киммел
|шынайы есімі        = {{lang-en|Jimmy Kimmel}}
|сурет               = Jimmy Kimmel June 2022.jpg
|сурет ені           = 
|сурет атауы         = Киммел 2022 жылы
|туған кездегі есімі = Джеймс Кристиан Киммел
|туған күні          = 13.11.1967
|туған жері          = [[Бруклин]], [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
|қайтыс болған күні  = 
|қайтыс болған жері  = 
|білімі              = 
|мамандығы           = {{тележүргізуші|АҚШ|XX века|XXI века}}, [[комик]], {{сценарийші|АҚШ|XX ғасыр|XXI ғасыр}}, {{телепродюсер|США|XX века|XXI века}}, {{актер|АҚШ телевидение|XX ғасыр|XXI ғасыр}}
|азаматтығы          = {{Ту|АҚШ}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]&lt;br&gt;{{Ту|Италия}} [[Италия]]
|белсенді жылдары    = 1989 — {{қ.у.}}
|бағыты              = 
|киностудия          = 
|жұбайы              = 
|серігі              = &lt;!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --&gt;
|ата-анасы           = 
|туыстары            = 
|отбасы              = &lt;!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --&gt;
|марапаттары         = «[[Эмми]]» (1999, 2019, 2020, 2024)&lt;br&gt;[[АҚШ сценаристер гильдиясының сыйлығы]] (2012, 2016)
|imdb_id             = 0453994
|қолтаңбасы          =
|сайты               = [http://jimmykimmel.net jimmykimmel.net]
|ортаққор            = 
}}
'''Джеймс Кристиан''' ('''Джимми''') '''Киммел''' ({{Lang-en|James Christian (Jimmy) Kimmel}}; 13 қараша 1967, [[Бруклин]], [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — [[Америкалықтар|америкалық]] [[тележүргізуші]], [[комик]], [[сценарийші]], [[продюсер]] және [[Актёр|актер]].

== Өмірбаяны ==
Нью-Йорктің [[Бруклин]] ауданында [[Католицизм|католик]] отбасында дүниеге келген,&lt;ref&gt;{{cite episode|title=Interview with Chris Rock|series=Jimmy Kimmel Live|network=ABC|airdate=2010-06-24}}&lt;/ref&gt; бірақ 9 жасынан бастап ата-анасымен бірге [[Невада]]да тұрған.&lt;ref name=&quot;people&quot;&gt;{{cite web|last=Lipton|first=Michael A.|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20139546,00.html|title=Kimmel Vision - Jimmy Kimmel Live, Jimmy Kimmel|publisher=People.com|date=2003-03-17|access-date=|archive-url=|archive-date=|lang=en|accessdate=2010-07-19|archivedate=2012-04-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/66uwlEQ64?url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20139546,00.html}}&lt;/ref&gt; Мектепте оқып жүрген кезінен-ақ өзін жүргізуші ретінде байқап көре бастады. Университетте оқып жүргенде студенттік телеарнада жұмыс істеді. 1989 жылдан бастап кәсіби телевизиялық мансабын бастады. Көптеген танымал телешоуларға қатысты. Негізінен комедиялық жанрдағы бірнеше фильмге түсті. 2003 жылдан бері «[[Джимми Киммел тікелей эфирде]]&lt;nowiki/&gt;» атты төл шоуын жүргізеді.

2016 жылдың желтоқсанында Джимми Киммелді [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы|Кинематографиялық өнер және ғылым академиясы]] АҚШ-тағы спортқа қатысы жоқ ең маңызды телевизиялық іс-шараның&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/race/oscars-jimmy-kimmel-pick-a-sign-abc-flexing-muscles-wake-new-academy-deal-952254|title=Oscars: Jimmy Kimmel Pick a Sign of ABC Flexing Its Muscles in Wake of New Academy Deal|first=Scott.|last=Feinberg|date=2016-12-05|work=hollywoodreporter.com|publisher=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=2016-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205233651/http://www.hollywoodreporter.com/race/oscars-jimmy-kimmel-pick-a-sign-abc-flexing-muscles-wake-new-academy-deal-952254|archive-date=2016-12-05|lang=en}}&lt;/ref&gt; — [[Оскар (2017)|89-шы]] [[Оскар сыйлығы|«Оскар» киносыйлығы]]н тапсыру салтанатының жүргізушісі ретінде таңдағаны белгілі болды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kommersant.ru/doc/3162658|title=Церемонию вручения премии «Оскар» в 2017 году будет вести Джимми Киммел|date=2016-12-05|work=Kommersant.Ru|publisher=[[Коммерсантъ (издательский дом)|«Коммерсантъ»]], АО|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2016-12-05|archivedate=2016-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161205233528/http://kommersant.ru/doc/3162658}}&lt;/ref&gt;

2018 жылдың 4 наурызында Джимми Киммел мерейтойлық — [[Оскар (2018)|90-шы]] — «Оскар» киносыйлығын тапсыру салтанатының жүргізушісі ретінде оралды. Салтанатты рәсім кезінде ол [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] президенті [[Дональд Трамп]]қа, вице-президент [[Майк Пенс]]ке және [[Fox News]] телеарнасының көрермендеріне қатысты теріс пікір білдірді.&lt;ref&gt;[http://www.foxnews.com/entertainment/2018/03/04/oscars-host-jimmy-kimmel-makes-anti-gop-jabs-after-first-professing-positivity.html Oscars host Jimmy Kimmel makes anti-GOP jabs after first professing positivity] {{Wayback|url=http://www.foxnews.com/entertainment/2018/03/04/oscars-host-jimmy-kimmel-makes-anti-gop-jabs-after-first-professing-positivity.html|date=20180305063843}}, [[Fox News]], 4 марта 2018 г.&lt;/ref&gt;

2025 жылдың 17 қыркүйегінде [[American Broadcasting Company|ABC]] телеарнасы Киммелдің Дональд Трамп [[Трампизм|жақтастары]]ның [[Чарли Кирктің өлтірілуі]]не білдірген реакциясы туралы жағымсыз сөздері [[Федералдық байланыс комиссиясы|Федералды байланыс комиссиясы]]ның төрағасы [[Брендан Карр]]дың сынына ұшырағаннан кейін «Джимми Киммел тікелей эфирде» шоуының трансляциясын белгісіз мерзімге тоқтатты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cp8w21608ejo|title=Американская телекомпания сняла с эфира шоу Джимми Киммела за его слова об убийстве Чарли Кирка и «банде» сторонников Трампа|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2025-09-18|access-date=|accessdate=2025-09-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=ABC Pulls Jimmy Kimmel Off Air for Charlie Kirk Comments After F.C.C. Pressure|url=https://www.nytimes.com/2025/09/17/business/media/abc-jimmy-kimmel.html|date=2025-09-17|access-date=2025-09-21|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://variety.com/2025/tv/news/nexstar-jimmy-kimmel-abc-charlie-kirk-1236522584/|title=ABC Pulls ‘Jimmy Kimmel Live!’ Indefinitely After Host’s Charlie Kirk Comments|lang=en-US|first=Brian|last=Steinberg|website=Variety|date=2025-09-17|access-date=|accessdate=2025-09-21}}&lt;/ref&gt;

2025 жылдың 22 қыркүйегінде шоудың эфирге оралуы туралы жарияланды.&lt;ref name=&quot;Hibberd &amp; Weperin 2025&quot;&gt;{{cite magazine|last1=Hibberd|first1=James|last2=Weperin|first2=Alex|date=2025-09-23|title=Jimmy Kimmel to Return to ABC on Tuesday After Show's Controversial Suspension|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/jimmy-kimmel-live-return-abc-1236374942/|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20250922212342/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/jimmy-kimmel-live-return-abc-1236374942/|archive-date=2025-09-22|access-date=|magazine=[[The Hollywood Reporter]]|accessdate=2025-09-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Patten|first=Dominic|date=2025-09-22|title=Jimmy Kimmel's Return Talks With Disney Brass Went Down To Wire Monday: 'Jimmy Will Say What Jimmy Wants To Say'|url=https://deadline.com/2025/09/kimmel-disney-talks-analysis-1236552863/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=Deadline Hollywood|accessdate=2025-09-23|archivedate=2025-09-22|archiveurl=https://archive.today/20250922224534/https://deadline.com/2025/09/kimmel-disney-talks-analysis-1236552863/}}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмір ==
1988 жылдың 25 маусымынан 2003 жылдың 16 маусымына дейін Джимми Джина Киммелге үйленген болды. Бұрынғы ерлі-зайыптылардың екі баласы бар: қызы Кэти Киммел (1991 ж.т.) және ұлы Кевин Киммел (1993 ж.т.).&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.imdb.com/|title=IMDb - Movies, TV and Celebrities|publisher=IMDb|access-date=2017-06-05|lang=en|archive-date=2014-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20140621183548/http://www.imdb.com/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2002 жылдан 2009 жылдың наурызына дейін [[Сара Сильверман]]мен кездесті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://people.com/celebrity/sarah-silverman-and-jimmy-kimmel-call-it-quits-again/|title=Sarah Silverman and Jimmy Kimmel Call It Quits — Again {{!}} PEOPLE.com&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2020-06-24|archivedate=2016-08-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160826110614/http://www.people.com/people/article/0,,20263895,00.html|lang=en}}&lt;/ref&gt;

2013 жылдың 13 шілдесінен бастап Джимми Молли Макнерниге үйленген, онымен үйлену тойына дейін 4 жыл кездескен. Ерлі-зайыптылардың екі баласы бар: қызы Джейн Киммел (туған күні: 10 шілде 2014)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://people.com/parents/jimmy-kimmel-molly-mcnearney-welcome-daughter-jane/|title=Jimmy Kimmel Welcomes Daughter Jane|website=PEOPLE.com|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2020-10-24|archivedate=2016-05-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160530032216/http://celebritybabies.people.com/2014/07/10/jimmy-kimmel-molly-mcnearney-welcome-daughter-jane/}}&lt;/ref&gt; және ұлы Уильям Джон «Билли» Киммел (туған күні: 21 сәуір 2017).&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.nbcphiladelphia.com/news/national-international/jimmy-kimmel-newborn-son-heart-surgery/2046592/|title=Jimmy Kimmel Tearfully Recounts Newborn Son's Heart Surgery, ‘a Very Terrifying Thing'|website=NBC10 Philadelphia|access-date=|accessdate=2020-10-24}}&lt;/ref&gt;

[[Нарколепсия]]мен ауырады.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2002/11/03/magazine/in-the-land-of-the-insomniac-the-narcoleptic-wants-to-be-king.html|title=In The Land Of The Insomniac The Narcoleptic Wants To Be King|author=Carter, Bill|publisher=New York Times|date=2003-11-03|access-date=|archive-date=2010-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100114053137/http://www.nytimes.com/2002/11/03/magazine/in-the-land-of-the-insomniac-the-narcoleptic-wants-to-be-king.html|accessdate=2009-12-11}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Бруклинде дүниеге келгендер]]
[[Санат:Әліпби бойынша тележүргізушілер]]
[[Санат:XX ғасырдың тележүргізушілері]]
[[Санат:XXI ғасырдың тележүргізушілері]]
[[Санат:АҚШ тележүргізушілері]]
[[Санат:Әліпби бойынша комедианттар]]
[[Санат:XX ғасырдың комедианттары]]
[[Санат:XXI ғасырдың комедианттары]]
[[Санат:АҚШ комедианттары]]
[[Санат:Әліпби бойынша сценаристер]]
[[Санат:АҚШ телевидение сценаристері]]
[[Санат:Әліпби бойынша телепродюсерлер]]
[[Санат:XXI ғасырдың телепродюсерлері]]
[[Санат:АҚШ телепродюсерлері]]
[[Санат:Әліпби бойынша актерлер]]
[[Санат:XX ғасырдың актерлері]]
[[Санат:XXI ғасырдың актерлері]]
[[Санат:АҚШ телевидение актерлері]]
[[Санат:АҚШ дыбыстау актерлері]]
[[Санат:«Дендізгі Эмми» сыйлығының лауреаттары]]
[[Санат:АҚШ сценаристер гильдиясы сыйлығының лауреаттары]]
[[Санат:«Прайм-тайм Эмми» сыйлығының лауреаттары]]
[[Санат:АҚШ киноактерлері]]
[[Санат:Лас-Вегастағы Невада университетінің түлектері]]</text>
      <sha1>8cnr6t3q9qwta4u6fria4byldy4b696</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606430</id>
      <parentid>3606429</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T18:18:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Әліпби бойынша сценаристер|Әліпби бойынша сценаристер]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3606430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13956" sha1="d45qmxycxm4vad2ijdme5bev8sdzjd5" xml:space="preserve">{{Кинематограф
|есімі               = Джимми Киммел
|шынайы есімі        = {{lang-en|Jimmy Kimmel}}
|сурет               = Jimmy Kimmel June 2022.jpg
|сурет ені           = 
|сурет атауы         = Киммел 2022 жылы
|туған кездегі есімі = Джеймс Кристиан Киммел
|туған күні          = 13.11.1967
|туған жері          = [[Бруклин]], [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
|қайтыс болған күні  = 
|қайтыс болған жері  = 
|білімі              = 
|мамандығы           = {{тележүргізуші|АҚШ|XX века|XXI века}}, [[комик]], {{сценарийші|АҚШ|XX ғасыр|XXI ғасыр}}, {{телепродюсер|США|XX века|XXI века}}, {{актер|АҚШ телевидение|XX ғасыр|XXI ғасыр}}
|азаматтығы          = {{Ту|АҚШ}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]&lt;br&gt;{{Ту|Италия}} [[Италия]]
|белсенді жылдары    = 1989 — {{қ.у.}}
|бағыты              = 
|киностудия          = 
|жұбайы              = 
|серігі              = &lt;!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --&gt;
|ата-анасы           = 
|туыстары            = 
|отбасы              = &lt;!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --&gt;
|марапаттары         = «[[Эмми]]» (1999, 2019, 2020, 2024)&lt;br&gt;[[АҚШ сценаристер гильдиясының сыйлығы]] (2012, 2016)
|imdb_id             = 0453994
|қолтаңбасы          =
|сайты               = [http://jimmykimmel.net jimmykimmel.net]
|ортаққор            = 
}}
'''Джеймс Кристиан''' ('''Джимми''') '''Киммел''' ({{Lang-en|James Christian (Jimmy) Kimmel}}; 13 қараша 1967, [[Бруклин]], [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — [[Америкалықтар|америкалық]] [[тележүргізуші]], [[комик]], [[сценарийші]], [[продюсер]] және [[Актёр|актер]].

== Өмірбаяны ==
Нью-Йорктің [[Бруклин]] ауданында [[Католицизм|католик]] отбасында дүниеге келген,&lt;ref&gt;{{cite episode|title=Interview with Chris Rock|series=Jimmy Kimmel Live|network=ABC|airdate=2010-06-24}}&lt;/ref&gt; бірақ 9 жасынан бастап ата-анасымен бірге [[Невада]]да тұрған.&lt;ref name=&quot;people&quot;&gt;{{cite web|last=Lipton|first=Michael A.|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20139546,00.html|title=Kimmel Vision - Jimmy Kimmel Live, Jimmy Kimmel|publisher=People.com|date=2003-03-17|access-date=|archive-url=|archive-date=|lang=en|accessdate=2010-07-19|archivedate=2012-04-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/66uwlEQ64?url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20139546,00.html}}&lt;/ref&gt; Мектепте оқып жүрген кезінен-ақ өзін жүргізуші ретінде байқап көре бастады. Университетте оқып жүргенде студенттік телеарнада жұмыс істеді. 1989 жылдан бастап кәсіби телевизиялық мансабын бастады. Көптеген танымал телешоуларға қатысты. Негізінен комедиялық жанрдағы бірнеше фильмге түсті. 2003 жылдан бері «[[Джимми Киммел тікелей эфирде]]&lt;nowiki/&gt;» атты төл шоуын жүргізеді.

2016 жылдың желтоқсанында Джимми Киммелді [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы|Кинематографиялық өнер және ғылым академиясы]] АҚШ-тағы спортқа қатысы жоқ ең маңызды телевизиялық іс-шараның&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/race/oscars-jimmy-kimmel-pick-a-sign-abc-flexing-muscles-wake-new-academy-deal-952254|title=Oscars: Jimmy Kimmel Pick a Sign of ABC Flexing Its Muscles in Wake of New Academy Deal|first=Scott.|last=Feinberg|date=2016-12-05|work=hollywoodreporter.com|publisher=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=2016-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205233651/http://www.hollywoodreporter.com/race/oscars-jimmy-kimmel-pick-a-sign-abc-flexing-muscles-wake-new-academy-deal-952254|archive-date=2016-12-05|lang=en}}&lt;/ref&gt; — [[Оскар (2017)|89-шы]] [[Оскар сыйлығы|«Оскар» киносыйлығы]]н тапсыру салтанатының жүргізушісі ретінде таңдағаны белгілі болды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kommersant.ru/doc/3162658|title=Церемонию вручения премии «Оскар» в 2017 году будет вести Джимми Киммел|date=2016-12-05|work=Kommersant.Ru|publisher=[[Коммерсантъ (издательский дом)|«Коммерсантъ»]], АО|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2016-12-05|archivedate=2016-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161205233528/http://kommersant.ru/doc/3162658}}&lt;/ref&gt;

2018 жылдың 4 наурызында Джимми Киммел мерейтойлық — [[Оскар (2018)|90-шы]] — «Оскар» киносыйлығын тапсыру салтанатының жүргізушісі ретінде оралды. Салтанатты рәсім кезінде ол [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] президенті [[Дональд Трамп]]қа, вице-президент [[Майк Пенс]]ке және [[Fox News]] телеарнасының көрермендеріне қатысты теріс пікір білдірді.&lt;ref&gt;[http://www.foxnews.com/entertainment/2018/03/04/oscars-host-jimmy-kimmel-makes-anti-gop-jabs-after-first-professing-positivity.html Oscars host Jimmy Kimmel makes anti-GOP jabs after first professing positivity] {{Wayback|url=http://www.foxnews.com/entertainment/2018/03/04/oscars-host-jimmy-kimmel-makes-anti-gop-jabs-after-first-professing-positivity.html|date=20180305063843}}, [[Fox News]], 4 марта 2018 г.&lt;/ref&gt;

2025 жылдың 17 қыркүйегінде [[American Broadcasting Company|ABC]] телеарнасы Киммелдің Дональд Трамп [[Трампизм|жақтастары]]ның [[Чарли Кирктің өлтірілуі]]не білдірген реакциясы туралы жағымсыз сөздері [[Федералдық байланыс комиссиясы|Федералды байланыс комиссиясы]]ның төрағасы [[Брендан Карр]]дың сынына ұшырағаннан кейін «Джимми Киммел тікелей эфирде» шоуының трансляциясын белгісіз мерзімге тоқтатты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cp8w21608ejo|title=Американская телекомпания сняла с эфира шоу Джимми Киммела за его слова об убийстве Чарли Кирка и «банде» сторонников Трампа|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2025-09-18|access-date=|accessdate=2025-09-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=ABC Pulls Jimmy Kimmel Off Air for Charlie Kirk Comments After F.C.C. Pressure|url=https://www.nytimes.com/2025/09/17/business/media/abc-jimmy-kimmel.html|date=2025-09-17|access-date=2025-09-21|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://variety.com/2025/tv/news/nexstar-jimmy-kimmel-abc-charlie-kirk-1236522584/|title=ABC Pulls ‘Jimmy Kimmel Live!’ Indefinitely After Host’s Charlie Kirk Comments|lang=en-US|first=Brian|last=Steinberg|website=Variety|date=2025-09-17|access-date=|accessdate=2025-09-21}}&lt;/ref&gt;

2025 жылдың 22 қыркүйегінде шоудың эфирге оралуы туралы жарияланды.&lt;ref name=&quot;Hibberd &amp; Weperin 2025&quot;&gt;{{cite magazine|last1=Hibberd|first1=James|last2=Weperin|first2=Alex|date=2025-09-23|title=Jimmy Kimmel to Return to ABC on Tuesday After Show's Controversial Suspension|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/jimmy-kimmel-live-return-abc-1236374942/|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20250922212342/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/jimmy-kimmel-live-return-abc-1236374942/|archive-date=2025-09-22|access-date=|magazine=[[The Hollywood Reporter]]|accessdate=2025-09-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Patten|first=Dominic|date=2025-09-22|title=Jimmy Kimmel's Return Talks With Disney Brass Went Down To Wire Monday: 'Jimmy Will Say What Jimmy Wants To Say'|url=https://deadline.com/2025/09/kimmel-disney-talks-analysis-1236552863/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=Deadline Hollywood|accessdate=2025-09-23|archivedate=2025-09-22|archiveurl=https://archive.today/20250922224534/https://deadline.com/2025/09/kimmel-disney-talks-analysis-1236552863/}}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмір ==
1988 жылдың 25 маусымынан 2003 жылдың 16 маусымына дейін Джимми Джина Киммелге үйленген болды. Бұрынғы ерлі-зайыптылардың екі баласы бар: қызы Кэти Киммел (1991 ж.т.) және ұлы Кевин Киммел (1993 ж.т.).&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.imdb.com/|title=IMDb - Movies, TV and Celebrities|publisher=IMDb|access-date=2017-06-05|lang=en|archive-date=2014-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20140621183548/http://www.imdb.com/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2002 жылдан 2009 жылдың наурызына дейін [[Сара Сильверман]]мен кездесті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://people.com/celebrity/sarah-silverman-and-jimmy-kimmel-call-it-quits-again/|title=Sarah Silverman and Jimmy Kimmel Call It Quits — Again {{!}} PEOPLE.com&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2020-06-24|archivedate=2016-08-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160826110614/http://www.people.com/people/article/0,,20263895,00.html|lang=en}}&lt;/ref&gt;

2013 жылдың 13 шілдесінен бастап Джимми Молли Макнерниге үйленген, онымен үйлену тойына дейін 4 жыл кездескен. Ерлі-зайыптылардың екі баласы бар: қызы Джейн Киммел (туған күні: 10 шілде 2014)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://people.com/parents/jimmy-kimmel-molly-mcnearney-welcome-daughter-jane/|title=Jimmy Kimmel Welcomes Daughter Jane|website=PEOPLE.com|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2020-10-24|archivedate=2016-05-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160530032216/http://celebritybabies.people.com/2014/07/10/jimmy-kimmel-molly-mcnearney-welcome-daughter-jane/}}&lt;/ref&gt; және ұлы Уильям Джон «Билли» Киммел (туған күні: 21 сәуір 2017).&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.nbcphiladelphia.com/news/national-international/jimmy-kimmel-newborn-son-heart-surgery/2046592/|title=Jimmy Kimmel Tearfully Recounts Newborn Son's Heart Surgery, ‘a Very Terrifying Thing'|website=NBC10 Philadelphia|access-date=|accessdate=2020-10-24}}&lt;/ref&gt;

[[Нарколепсия]]мен ауырады.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2002/11/03/magazine/in-the-land-of-the-insomniac-the-narcoleptic-wants-to-be-king.html|title=In The Land Of The Insomniac The Narcoleptic Wants To Be King|author=Carter, Bill|publisher=New York Times|date=2003-11-03|access-date=|archive-date=2010-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100114053137/http://www.nytimes.com/2002/11/03/magazine/in-the-land-of-the-insomniac-the-narcoleptic-wants-to-be-king.html|accessdate=2009-12-11}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Бруклинде дүниеге келгендер]]
[[Санат:Әліпби бойынша тележүргізушілер]]
[[Санат:XX ғасырдың тележүргізушілері]]
[[Санат:XXI ғасырдың тележүргізушілері]]
[[Санат:АҚШ тележүргізушілері]]
[[Санат:Әліпби бойынша комедианттар]]
[[Санат:XX ғасырдың комедианттары]]
[[Санат:XXI ғасырдың комедианттары]]
[[Санат:АҚШ комедианттары]]
[[Санат:АҚШ телевидение сценаристері]]
[[Санат:Әліпби бойынша телепродюсерлер]]
[[Санат:XXI ғасырдың телепродюсерлері]]
[[Санат:АҚШ телепродюсерлері]]
[[Санат:Әліпби бойынша актерлер]]
[[Санат:XX ғасырдың актерлері]]
[[Санат:XXI ғасырдың актерлері]]
[[Санат:АҚШ телевидение актерлері]]
[[Санат:АҚШ дыбыстау актерлері]]
[[Санат:«Дендізгі Эмми» сыйлығының лауреаттары]]
[[Санат:АҚШ сценаристер гильдиясы сыйлығының лауреаттары]]
[[Санат:«Прайм-тайм Эмми» сыйлығының лауреаттары]]
[[Санат:АҚШ киноактерлері]]
[[Санат:Лас-Вегастағы Невада университетінің түлектері]]</text>
      <sha1>d45qmxycxm4vad2ijdme5bev8sdzjd5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606432</id>
      <parentid>3606430</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T18:18:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Әліпби бойынша комедианттар|Әліпби бойынша комедианттар]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3606432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13888" sha1="ovwe1wmpxbslrk8fdm1xs9mgyndcp20" xml:space="preserve">{{Кинематограф
|есімі               = Джимми Киммел
|шынайы есімі        = {{lang-en|Jimmy Kimmel}}
|сурет               = Jimmy Kimmel June 2022.jpg
|сурет ені           = 
|сурет атауы         = Киммел 2022 жылы
|туған кездегі есімі = Джеймс Кристиан Киммел
|туған күні          = 13.11.1967
|туған жері          = [[Бруклин]], [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
|қайтыс болған күні  = 
|қайтыс болған жері  = 
|білімі              = 
|мамандығы           = {{тележүргізуші|АҚШ|XX века|XXI века}}, [[комик]], {{сценарийші|АҚШ|XX ғасыр|XXI ғасыр}}, {{телепродюсер|США|XX века|XXI века}}, {{актер|АҚШ телевидение|XX ғасыр|XXI ғасыр}}
|азаматтығы          = {{Ту|АҚШ}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]&lt;br&gt;{{Ту|Италия}} [[Италия]]
|белсенді жылдары    = 1989 — {{қ.у.}}
|бағыты              = 
|киностудия          = 
|жұбайы              = 
|серігі              = &lt;!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --&gt;
|ата-анасы           = 
|туыстары            = 
|отбасы              = &lt;!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --&gt;
|марапаттары         = «[[Эмми]]» (1999, 2019, 2020, 2024)&lt;br&gt;[[АҚШ сценаристер гильдиясының сыйлығы]] (2012, 2016)
|imdb_id             = 0453994
|қолтаңбасы          =
|сайты               = [http://jimmykimmel.net jimmykimmel.net]
|ортаққор            = 
}}
'''Джеймс Кристиан''' ('''Джимми''') '''Киммел''' ({{Lang-en|James Christian (Jimmy) Kimmel}}; 13 қараша 1967, [[Бруклин]], [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — [[Америкалықтар|америкалық]] [[тележүргізуші]], [[комик]], [[сценарийші]], [[продюсер]] және [[Актёр|актер]].

== Өмірбаяны ==
Нью-Йорктің [[Бруклин]] ауданында [[Католицизм|католик]] отбасында дүниеге келген,&lt;ref&gt;{{cite episode|title=Interview with Chris Rock|series=Jimmy Kimmel Live|network=ABC|airdate=2010-06-24}}&lt;/ref&gt; бірақ 9 жасынан бастап ата-анасымен бірге [[Невада]]да тұрған.&lt;ref name=&quot;people&quot;&gt;{{cite web|last=Lipton|first=Michael A.|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20139546,00.html|title=Kimmel Vision - Jimmy Kimmel Live, Jimmy Kimmel|publisher=People.com|date=2003-03-17|access-date=|archive-url=|archive-date=|lang=en|accessdate=2010-07-19|archivedate=2012-04-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/66uwlEQ64?url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20139546,00.html}}&lt;/ref&gt; Мектепте оқып жүрген кезінен-ақ өзін жүргізуші ретінде байқап көре бастады. Университетте оқып жүргенде студенттік телеарнада жұмыс істеді. 1989 жылдан бастап кәсіби телевизиялық мансабын бастады. Көптеген танымал телешоуларға қатысты. Негізінен комедиялық жанрдағы бірнеше фильмге түсті. 2003 жылдан бері «[[Джимми Киммел тікелей эфирде]]&lt;nowiki/&gt;» атты төл шоуын жүргізеді.

2016 жылдың желтоқсанында Джимми Киммелді [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы|Кинематографиялық өнер және ғылым академиясы]] АҚШ-тағы спортқа қатысы жоқ ең маңызды телевизиялық іс-шараның&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/race/oscars-jimmy-kimmel-pick-a-sign-abc-flexing-muscles-wake-new-academy-deal-952254|title=Oscars: Jimmy Kimmel Pick a Sign of ABC Flexing Its Muscles in Wake of New Academy Deal|first=Scott.|last=Feinberg|date=2016-12-05|work=hollywoodreporter.com|publisher=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=2016-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205233651/http://www.hollywoodreporter.com/race/oscars-jimmy-kimmel-pick-a-sign-abc-flexing-muscles-wake-new-academy-deal-952254|archive-date=2016-12-05|lang=en}}&lt;/ref&gt; — [[Оскар (2017)|89-шы]] [[Оскар сыйлығы|«Оскар» киносыйлығы]]н тапсыру салтанатының жүргізушісі ретінде таңдағаны белгілі болды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kommersant.ru/doc/3162658|title=Церемонию вручения премии «Оскар» в 2017 году будет вести Джимми Киммел|date=2016-12-05|work=Kommersant.Ru|publisher=[[Коммерсантъ (издательский дом)|«Коммерсантъ»]], АО|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2016-12-05|archivedate=2016-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161205233528/http://kommersant.ru/doc/3162658}}&lt;/ref&gt;

2018 жылдың 4 наурызында Джимми Киммел мерейтойлық — [[Оскар (2018)|90-шы]] — «Оскар» киносыйлығын тапсыру салтанатының жүргізушісі ретінде оралды. Салтанатты рәсім кезінде ол [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] президенті [[Дональд Трамп]]қа, вице-президент [[Майк Пенс]]ке және [[Fox News]] телеарнасының көрермендеріне қатысты теріс пікір білдірді.&lt;ref&gt;[http://www.foxnews.com/entertainment/2018/03/04/oscars-host-jimmy-kimmel-makes-anti-gop-jabs-after-first-professing-positivity.html Oscars host Jimmy Kimmel makes anti-GOP jabs after first professing positivity] {{Wayback|url=http://www.foxnews.com/entertainment/2018/03/04/oscars-host-jimmy-kimmel-makes-anti-gop-jabs-after-first-professing-positivity.html|date=20180305063843}}, [[Fox News]], 4 марта 2018 г.&lt;/ref&gt;

2025 жылдың 17 қыркүйегінде [[American Broadcasting Company|ABC]] телеарнасы Киммелдің Дональд Трамп [[Трампизм|жақтастары]]ның [[Чарли Кирктің өлтірілуі]]не білдірген реакциясы туралы жағымсыз сөздері [[Федералдық байланыс комиссиясы|Федералды байланыс комиссиясы]]ның төрағасы [[Брендан Карр]]дың сынына ұшырағаннан кейін «Джимми Киммел тікелей эфирде» шоуының трансляциясын белгісіз мерзімге тоқтатты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cp8w21608ejo|title=Американская телекомпания сняла с эфира шоу Джимми Киммела за его слова об убийстве Чарли Кирка и «банде» сторонников Трампа|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2025-09-18|access-date=|accessdate=2025-09-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=ABC Pulls Jimmy Kimmel Off Air for Charlie Kirk Comments After F.C.C. Pressure|url=https://www.nytimes.com/2025/09/17/business/media/abc-jimmy-kimmel.html|date=2025-09-17|access-date=2025-09-21|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://variety.com/2025/tv/news/nexstar-jimmy-kimmel-abc-charlie-kirk-1236522584/|title=ABC Pulls ‘Jimmy Kimmel Live!’ Indefinitely After Host’s Charlie Kirk Comments|lang=en-US|first=Brian|last=Steinberg|website=Variety|date=2025-09-17|access-date=|accessdate=2025-09-21}}&lt;/ref&gt;

2025 жылдың 22 қыркүйегінде шоудың эфирге оралуы туралы жарияланды.&lt;ref name=&quot;Hibberd &amp; Weperin 2025&quot;&gt;{{cite magazine|last1=Hibberd|first1=James|last2=Weperin|first2=Alex|date=2025-09-23|title=Jimmy Kimmel to Return to ABC on Tuesday After Show's Controversial Suspension|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/jimmy-kimmel-live-return-abc-1236374942/|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20250922212342/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/jimmy-kimmel-live-return-abc-1236374942/|archive-date=2025-09-22|access-date=|magazine=[[The Hollywood Reporter]]|accessdate=2025-09-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Patten|first=Dominic|date=2025-09-22|title=Jimmy Kimmel's Return Talks With Disney Brass Went Down To Wire Monday: 'Jimmy Will Say What Jimmy Wants To Say'|url=https://deadline.com/2025/09/kimmel-disney-talks-analysis-1236552863/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=Deadline Hollywood|accessdate=2025-09-23|archivedate=2025-09-22|archiveurl=https://archive.today/20250922224534/https://deadline.com/2025/09/kimmel-disney-talks-analysis-1236552863/}}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмір ==
1988 жылдың 25 маусымынан 2003 жылдың 16 маусымына дейін Джимми Джина Киммелге үйленген болды. Бұрынғы ерлі-зайыптылардың екі баласы бар: қызы Кэти Киммел (1991 ж.т.) және ұлы Кевин Киммел (1993 ж.т.).&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.imdb.com/|title=IMDb - Movies, TV and Celebrities|publisher=IMDb|access-date=2017-06-05|lang=en|archive-date=2014-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20140621183548/http://www.imdb.com/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2002 жылдан 2009 жылдың наурызына дейін [[Сара Сильверман]]мен кездесті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://people.com/celebrity/sarah-silverman-and-jimmy-kimmel-call-it-quits-again/|title=Sarah Silverman and Jimmy Kimmel Call It Quits — Again {{!}} PEOPLE.com&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2020-06-24|archivedate=2016-08-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160826110614/http://www.people.com/people/article/0,,20263895,00.html|lang=en}}&lt;/ref&gt;

2013 жылдың 13 шілдесінен бастап Джимми Молли Макнерниге үйленген, онымен үйлену тойына дейін 4 жыл кездескен. Ерлі-зайыптылардың екі баласы бар: қызы Джейн Киммел (туған күні: 10 шілде 2014)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://people.com/parents/jimmy-kimmel-molly-mcnearney-welcome-daughter-jane/|title=Jimmy Kimmel Welcomes Daughter Jane|website=PEOPLE.com|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2020-10-24|archivedate=2016-05-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160530032216/http://celebritybabies.people.com/2014/07/10/jimmy-kimmel-molly-mcnearney-welcome-daughter-jane/}}&lt;/ref&gt; және ұлы Уильям Джон «Билли» Киммел (туған күні: 21 сәуір 2017).&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.nbcphiladelphia.com/news/national-international/jimmy-kimmel-newborn-son-heart-surgery/2046592/|title=Jimmy Kimmel Tearfully Recounts Newborn Son's Heart Surgery, ‘a Very Terrifying Thing'|website=NBC10 Philadelphia|access-date=|accessdate=2020-10-24}}&lt;/ref&gt;

[[Нарколепсия]]мен ауырады.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2002/11/03/magazine/in-the-land-of-the-insomniac-the-narcoleptic-wants-to-be-king.html|title=In The Land Of The Insomniac The Narcoleptic Wants To Be King|author=Carter, Bill|publisher=New York Times|date=2003-11-03|access-date=|archive-date=2010-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100114053137/http://www.nytimes.com/2002/11/03/magazine/in-the-land-of-the-insomniac-the-narcoleptic-wants-to-be-king.html|accessdate=2009-12-11}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Бруклинде дүниеге келгендер]]
[[Санат:Әліпби бойынша тележүргізушілер]]
[[Санат:XX ғасырдың тележүргізушілері]]
[[Санат:XXI ғасырдың тележүргізушілері]]
[[Санат:АҚШ тележүргізушілері]]
[[Санат:XX ғасырдың комедианттары]]
[[Санат:XXI ғасырдың комедианттары]]
[[Санат:АҚШ комедианттары]]
[[Санат:АҚШ телевидение сценаристері]]
[[Санат:Әліпби бойынша телепродюсерлер]]
[[Санат:XXI ғасырдың телепродюсерлері]]
[[Санат:АҚШ телепродюсерлері]]
[[Санат:Әліпби бойынша актерлер]]
[[Санат:XX ғасырдың актерлері]]
[[Санат:XXI ғасырдың актерлері]]
[[Санат:АҚШ телевидение актерлері]]
[[Санат:АҚШ дыбыстау актерлері]]
[[Санат:«Дендізгі Эмми» сыйлығының лауреаттары]]
[[Санат:АҚШ сценаристер гильдиясы сыйлығының лауреаттары]]
[[Санат:«Прайм-тайм Эмми» сыйлығының лауреаттары]]
[[Санат:АҚШ киноактерлері]]
[[Санат:Лас-Вегастағы Невада университетінің түлектері]]</text>
      <sha1>ovwe1wmpxbslrk8fdm1xs9mgyndcp20</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606440</id>
      <parentid>3606432</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T18:26:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <origin>3606440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13892" sha1="gr3ryq87nvfzmsv2obkopof2m8rltf6" xml:space="preserve">{{Кинематограф
|есімі               = Джимми Киммел
|шынайы есімі        = {{lang-en|Jimmy Kimmel}}
|сурет               = Jimmy Kimmel June 2022.jpg
|сурет ені           = 
|сурет атауы         = Киммел 2022 жылы
|туған кездегі есімі = Джеймс Кристиан Киммел
|туған күні          = 13.11.1967
|туған жері          = [[Бруклин]], [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
|қайтыс болған күні  = 
|қайтыс болған жері  = 
|білімі              = 
|мамандығы           = {{тележүргізуші|АҚШ|XX ғасыр|XXI ғасыр}}, [[комик]], {{сценарийші|АҚШ|XX ғасыр|XXI ғасыр}}, {{телепродюсер|США|XX века|XXI века}}, {{актер|АҚШ телевидение|XX ғасыр|XXI ғасыр}}
|азаматтығы          = {{Ту|АҚШ}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]&lt;br&gt;{{Ту|Италия}} [[Италия]]
|белсенді жылдары    = 1989 — {{қ.у.}}
|бағыты              = 
|киностудия          = 
|жұбайы              = 
|серігі              = &lt;!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --&gt;
|ата-анасы           = 
|туыстары            = 
|отбасы              = &lt;!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --&gt;
|марапаттары         = «[[Эмми]]» (1999, 2019, 2020, 2024)&lt;br&gt;[[АҚШ сценаристер гильдиясының сыйлығы]] (2012, 2016)
|imdb_id             = 0453994
|қолтаңбасы          =
|сайты               = [http://jimmykimmel.net jimmykimmel.net]
|ортаққор            = 
}}
'''Джеймс Кристиан''' ('''Джимми''') '''Киммел''' ({{Lang-en|James Christian (Jimmy) Kimmel}}; 13 қараша 1967, [[Бруклин]], [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — [[Америкалықтар|америкалық]] [[тележүргізуші]], [[комик]], [[сценарийші]], [[продюсер]] және [[Актёр|актер]].

== Өмірбаяны ==
Нью-Йорктің [[Бруклин]] ауданында [[Католицизм|католик]] отбасында дүниеге келген,&lt;ref&gt;{{cite episode|title=Interview with Chris Rock|series=Jimmy Kimmel Live|network=ABC|airdate=2010-06-24}}&lt;/ref&gt; бірақ 9 жасынан бастап ата-анасымен бірге [[Невада]]да тұрған.&lt;ref name=&quot;people&quot;&gt;{{cite web|last=Lipton|first=Michael A.|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20139546,00.html|title=Kimmel Vision - Jimmy Kimmel Live, Jimmy Kimmel|publisher=People.com|date=2003-03-17|access-date=|archive-url=|archive-date=|lang=en|accessdate=2010-07-19|archivedate=2012-04-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/66uwlEQ64?url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20139546,00.html}}&lt;/ref&gt; Мектепте оқып жүрген кезінен-ақ өзін жүргізуші ретінде байқап көре бастады. Университетте оқып жүргенде студенттік телеарнада жұмыс істеді. 1989 жылдан бастап кәсіби телевизиялық мансабын бастады. Көптеген танымал телешоуларға қатысты. Негізінен комедиялық жанрдағы бірнеше фильмге түсті. 2003 жылдан бері «[[Джимми Киммел тікелей эфирде]]&lt;nowiki/&gt;» атты төл шоуын жүргізеді.

2016 жылдың желтоқсанында Джимми Киммелді [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы|Кинематографиялық өнер және ғылым академиясы]] АҚШ-тағы спортқа қатысы жоқ ең маңызды телевизиялық іс-шараның&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/race/oscars-jimmy-kimmel-pick-a-sign-abc-flexing-muscles-wake-new-academy-deal-952254|title=Oscars: Jimmy Kimmel Pick a Sign of ABC Flexing Its Muscles in Wake of New Academy Deal|first=Scott.|last=Feinberg|date=2016-12-05|work=hollywoodreporter.com|publisher=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=2016-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205233651/http://www.hollywoodreporter.com/race/oscars-jimmy-kimmel-pick-a-sign-abc-flexing-muscles-wake-new-academy-deal-952254|archive-date=2016-12-05|lang=en}}&lt;/ref&gt; — [[Оскар (2017)|89-шы]] [[Оскар сыйлығы|«Оскар» киносыйлығы]]н тапсыру салтанатының жүргізушісі ретінде таңдағаны белгілі болды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kommersant.ru/doc/3162658|title=Церемонию вручения премии «Оскар» в 2017 году будет вести Джимми Киммел|date=2016-12-05|work=Kommersant.Ru|publisher=[[Коммерсантъ (издательский дом)|«Коммерсантъ»]], АО|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2016-12-05|archivedate=2016-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161205233528/http://kommersant.ru/doc/3162658}}&lt;/ref&gt;

2018 жылдың 4 наурызында Джимми Киммел мерейтойлық — [[Оскар (2018)|90-шы]] — «Оскар» киносыйлығын тапсыру салтанатының жүргізушісі ретінде оралды. Салтанатты рәсім кезінде ол [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] президенті [[Дональд Трамп]]қа, вице-президент [[Майк Пенс]]ке және [[Fox News]] телеарнасының көрермендеріне қатысты теріс пікір білдірді.&lt;ref&gt;[http://www.foxnews.com/entertainment/2018/03/04/oscars-host-jimmy-kimmel-makes-anti-gop-jabs-after-first-professing-positivity.html Oscars host Jimmy Kimmel makes anti-GOP jabs after first professing positivity] {{Wayback|url=http://www.foxnews.com/entertainment/2018/03/04/oscars-host-jimmy-kimmel-makes-anti-gop-jabs-after-first-professing-positivity.html|date=20180305063843}}, [[Fox News]], 4 марта 2018 г.&lt;/ref&gt;

2025 жылдың 17 қыркүйегінде [[American Broadcasting Company|ABC]] телеарнасы Киммелдің Дональд Трамп [[Трампизм|жақтастары]]ның [[Чарли Кирктің өлтірілуі]]не білдірген реакциясы туралы жағымсыз сөздері [[Федералдық байланыс комиссиясы|Федералды байланыс комиссиясы]]ның төрағасы [[Брендан Карр]]дың сынына ұшырағаннан кейін «Джимми Киммел тікелей эфирде» шоуының трансляциясын белгісіз мерзімге тоқтатты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cp8w21608ejo|title=Американская телекомпания сняла с эфира шоу Джимми Киммела за его слова об убийстве Чарли Кирка и «банде» сторонников Трампа|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2025-09-18|access-date=|accessdate=2025-09-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=ABC Pulls Jimmy Kimmel Off Air for Charlie Kirk Comments After F.C.C. Pressure|url=https://www.nytimes.com/2025/09/17/business/media/abc-jimmy-kimmel.html|date=2025-09-17|access-date=2025-09-21|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://variety.com/2025/tv/news/nexstar-jimmy-kimmel-abc-charlie-kirk-1236522584/|title=ABC Pulls ‘Jimmy Kimmel Live!’ Indefinitely After Host’s Charlie Kirk Comments|lang=en-US|first=Brian|last=Steinberg|website=Variety|date=2025-09-17|access-date=|accessdate=2025-09-21}}&lt;/ref&gt;

2025 жылдың 22 қыркүйегінде шоудың эфирге оралуы туралы жарияланды.&lt;ref name=&quot;Hibberd &amp; Weperin 2025&quot;&gt;{{cite magazine|last1=Hibberd|first1=James|last2=Weperin|first2=Alex|date=2025-09-23|title=Jimmy Kimmel to Return to ABC on Tuesday After Show's Controversial Suspension|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/jimmy-kimmel-live-return-abc-1236374942/|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20250922212342/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/jimmy-kimmel-live-return-abc-1236374942/|archive-date=2025-09-22|access-date=|magazine=[[The Hollywood Reporter]]|accessdate=2025-09-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Patten|first=Dominic|date=2025-09-22|title=Jimmy Kimmel's Return Talks With Disney Brass Went Down To Wire Monday: 'Jimmy Will Say What Jimmy Wants To Say'|url=https://deadline.com/2025/09/kimmel-disney-talks-analysis-1236552863/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=Deadline Hollywood|accessdate=2025-09-23|archivedate=2025-09-22|archiveurl=https://archive.today/20250922224534/https://deadline.com/2025/09/kimmel-disney-talks-analysis-1236552863/}}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмір ==
1988 жылдың 25 маусымынан 2003 жылдың 16 маусымына дейін Джимми Джина Киммелге үйленген болды. Бұрынғы ерлі-зайыптылардың екі баласы бар: қызы Кэти Киммел (1991 ж.т.) және ұлы Кевин Киммел (1993 ж.т.).&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.imdb.com/|title=IMDb - Movies, TV and Celebrities|publisher=IMDb|access-date=2017-06-05|lang=en|archive-date=2014-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20140621183548/http://www.imdb.com/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2002 жылдан 2009 жылдың наурызына дейін [[Сара Сильверман]]мен кездесті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://people.com/celebrity/sarah-silverman-and-jimmy-kimmel-call-it-quits-again/|title=Sarah Silverman and Jimmy Kimmel Call It Quits — Again {{!}} PEOPLE.com&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2020-06-24|archivedate=2016-08-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160826110614/http://www.people.com/people/article/0,,20263895,00.html|lang=en}}&lt;/ref&gt;

2013 жылдың 13 шілдесінен бастап Джимми Молли Макнерниге үйленген, онымен үйлену тойына дейін 4 жыл кездескен. Ерлі-зайыптылардың екі баласы бар: қызы Джейн Киммел (туған күні: 10 шілде 2014)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://people.com/parents/jimmy-kimmel-molly-mcnearney-welcome-daughter-jane/|title=Jimmy Kimmel Welcomes Daughter Jane|website=PEOPLE.com|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2020-10-24|archivedate=2016-05-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160530032216/http://celebritybabies.people.com/2014/07/10/jimmy-kimmel-molly-mcnearney-welcome-daughter-jane/}}&lt;/ref&gt; және ұлы Уильям Джон «Билли» Киммел (туған күні: 21 сәуір 2017).&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.nbcphiladelphia.com/news/national-international/jimmy-kimmel-newborn-son-heart-surgery/2046592/|title=Jimmy Kimmel Tearfully Recounts Newborn Son's Heart Surgery, ‘a Very Terrifying Thing'|website=NBC10 Philadelphia|access-date=|accessdate=2020-10-24}}&lt;/ref&gt;

[[Нарколепсия]]мен ауырады.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2002/11/03/magazine/in-the-land-of-the-insomniac-the-narcoleptic-wants-to-be-king.html|title=In The Land Of The Insomniac The Narcoleptic Wants To Be King|author=Carter, Bill|publisher=New York Times|date=2003-11-03|access-date=|archive-date=2010-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100114053137/http://www.nytimes.com/2002/11/03/magazine/in-the-land-of-the-insomniac-the-narcoleptic-wants-to-be-king.html|accessdate=2009-12-11}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Бруклинде дүниеге келгендер]]
[[Санат:Әліпби бойынша тележүргізушілер]]
[[Санат:XX ғасырдың тележүргізушілері]]
[[Санат:XXI ғасырдың тележүргізушілері]]
[[Санат:АҚШ тележүргізушілері]]
[[Санат:XX ғасырдың комедианттары]]
[[Санат:XXI ғасырдың комедианттары]]
[[Санат:АҚШ комедианттары]]
[[Санат:АҚШ телевидение сценаристері]]
[[Санат:Әліпби бойынша телепродюсерлер]]
[[Санат:XXI ғасырдың телепродюсерлері]]
[[Санат:АҚШ телепродюсерлері]]
[[Санат:Әліпби бойынша актерлер]]
[[Санат:XX ғасырдың актерлері]]
[[Санат:XXI ғасырдың актерлері]]
[[Санат:АҚШ телевидение актерлері]]
[[Санат:АҚШ дыбыстау актерлері]]
[[Санат:«Дендізгі Эмми» сыйлығының лауреаттары]]
[[Санат:АҚШ сценаристер гильдиясы сыйлығының лауреаттары]]
[[Санат:«Прайм-тайм Эмми» сыйлығының лауреаттары]]
[[Санат:АҚШ киноактерлері]]
[[Санат:Лас-Вегастағы Невада университетінің түлектері]]</text>
      <sha1>gr3ryq87nvfzmsv2obkopof2m8rltf6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606441</id>
      <parentid>3606440</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T18:26:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:XX ғасырдың тележүргізушілері|XX ғасырдың тележүргізушілері]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3606441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13822" sha1="13kfpqivktnvyi2mqc881uj95bxqgyy" xml:space="preserve">{{Кинематограф
|есімі               = Джимми Киммел
|шынайы есімі        = {{lang-en|Jimmy Kimmel}}
|сурет               = Jimmy Kimmel June 2022.jpg
|сурет ені           = 
|сурет атауы         = Киммел 2022 жылы
|туған кездегі есімі = Джеймс Кристиан Киммел
|туған күні          = 13.11.1967
|туған жері          = [[Бруклин]], [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]
|қайтыс болған күні  = 
|қайтыс болған жері  = 
|білімі              = 
|мамандығы           = {{тележүргізуші|АҚШ|XX ғасыр|XXI ғасыр}}, [[комик]], {{сценарийші|АҚШ|XX ғасыр|XXI ғасыр}}, {{телепродюсер|США|XX века|XXI века}}, {{актер|АҚШ телевидение|XX ғасыр|XXI ғасыр}}
|азаматтығы          = {{Ту|АҚШ}} [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]&lt;br&gt;{{Ту|Италия}} [[Италия]]
|белсенді жылдары    = 1989 — {{қ.у.}}
|бағыты              = 
|киностудия          = 
|жұбайы              = 
|серігі              = &lt;!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --&gt;
|ата-анасы           = 
|туыстары            = 
|отбасы              = &lt;!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --&gt;
|марапаттары         = «[[Эмми]]» (1999, 2019, 2020, 2024)&lt;br&gt;[[АҚШ сценаристер гильдиясының сыйлығы]] (2012, 2016)
|imdb_id             = 0453994
|қолтаңбасы          =
|сайты               = [http://jimmykimmel.net jimmykimmel.net]
|ортаққор            = 
}}
'''Джеймс Кристиан''' ('''Джимми''') '''Киммел''' ({{Lang-en|James Christian (Jimmy) Kimmel}}; 13 қараша 1967, [[Бруклин]], [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — [[Америкалықтар|америкалық]] [[тележүргізуші]], [[комик]], [[сценарийші]], [[продюсер]] және [[Актёр|актер]].

== Өмірбаяны ==
Нью-Йорктің [[Бруклин]] ауданында [[Католицизм|католик]] отбасында дүниеге келген,&lt;ref&gt;{{cite episode|title=Interview with Chris Rock|series=Jimmy Kimmel Live|network=ABC|airdate=2010-06-24}}&lt;/ref&gt; бірақ 9 жасынан бастап ата-анасымен бірге [[Невада]]да тұрған.&lt;ref name=&quot;people&quot;&gt;{{cite web|last=Lipton|first=Michael A.|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20139546,00.html|title=Kimmel Vision - Jimmy Kimmel Live, Jimmy Kimmel|publisher=People.com|date=2003-03-17|access-date=|archive-url=|archive-date=|lang=en|accessdate=2010-07-19|archivedate=2012-04-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/66uwlEQ64?url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20139546,00.html}}&lt;/ref&gt; Мектепте оқып жүрген кезінен-ақ өзін жүргізуші ретінде байқап көре бастады. Университетте оқып жүргенде студенттік телеарнада жұмыс істеді. 1989 жылдан бастап кәсіби телевизиялық мансабын бастады. Көптеген танымал телешоуларға қатысты. Негізінен комедиялық жанрдағы бірнеше фильмге түсті. 2003 жылдан бері «[[Джимми Киммел тікелей эфирде]]&lt;nowiki/&gt;» атты төл шоуын жүргізеді.

2016 жылдың желтоқсанында Джимми Киммелді [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы|Кинематографиялық өнер және ғылым академиясы]] АҚШ-тағы спортқа қатысы жоқ ең маңызды телевизиялық іс-шараның&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/race/oscars-jimmy-kimmel-pick-a-sign-abc-flexing-muscles-wake-new-academy-deal-952254|title=Oscars: Jimmy Kimmel Pick a Sign of ABC Flexing Its Muscles in Wake of New Academy Deal|first=Scott.|last=Feinberg|date=2016-12-05|work=hollywoodreporter.com|publisher=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=2016-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205233651/http://www.hollywoodreporter.com/race/oscars-jimmy-kimmel-pick-a-sign-abc-flexing-muscles-wake-new-academy-deal-952254|archive-date=2016-12-05|lang=en}}&lt;/ref&gt; — [[Оскар (2017)|89-шы]] [[Оскар сыйлығы|«Оскар» киносыйлығы]]н тапсыру салтанатының жүргізушісі ретінде таңдағаны белгілі болды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kommersant.ru/doc/3162658|title=Церемонию вручения премии «Оскар» в 2017 году будет вести Джимми Киммел|date=2016-12-05|work=Kommersant.Ru|publisher=[[Коммерсантъ (издательский дом)|«Коммерсантъ»]], АО|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2016-12-05|archivedate=2016-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161205233528/http://kommersant.ru/doc/3162658}}&lt;/ref&gt;

2018 жылдың 4 наурызында Джимми Киммел мерейтойлық — [[Оскар (2018)|90-шы]] — «Оскар» киносыйлығын тапсыру салтанатының жүргізушісі ретінде оралды. Салтанатты рәсім кезінде ол [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] президенті [[Дональд Трамп]]қа, вице-президент [[Майк Пенс]]ке және [[Fox News]] телеарнасының көрермендеріне қатысты теріс пікір білдірді.&lt;ref&gt;[http://www.foxnews.com/entertainment/2018/03/04/oscars-host-jimmy-kimmel-makes-anti-gop-jabs-after-first-professing-positivity.html Oscars host Jimmy Kimmel makes anti-GOP jabs after first professing positivity] {{Wayback|url=http://www.foxnews.com/entertainment/2018/03/04/oscars-host-jimmy-kimmel-makes-anti-gop-jabs-after-first-professing-positivity.html|date=20180305063843}}, [[Fox News]], 4 марта 2018 г.&lt;/ref&gt;

2025 жылдың 17 қыркүйегінде [[American Broadcasting Company|ABC]] телеарнасы Киммелдің Дональд Трамп [[Трампизм|жақтастары]]ның [[Чарли Кирктің өлтірілуі]]не білдірген реакциясы туралы жағымсыз сөздері [[Федералдық байланыс комиссиясы|Федералды байланыс комиссиясы]]ның төрағасы [[Брендан Карр]]дың сынына ұшырағаннан кейін «Джимми Киммел тікелей эфирде» шоуының трансляциясын белгісіз мерзімге тоқтатты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cp8w21608ejo|title=Американская телекомпания сняла с эфира шоу Джимми Киммела за его слова об убийстве Чарли Кирка и «банде» сторонников Трампа|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2025-09-18|access-date=|accessdate=2025-09-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=ABC Pulls Jimmy Kimmel Off Air for Charlie Kirk Comments After F.C.C. Pressure|url=https://www.nytimes.com/2025/09/17/business/media/abc-jimmy-kimmel.html|date=2025-09-17|access-date=2025-09-21|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://variety.com/2025/tv/news/nexstar-jimmy-kimmel-abc-charlie-kirk-1236522584/|title=ABC Pulls ‘Jimmy Kimmel Live!’ Indefinitely After Host’s Charlie Kirk Comments|lang=en-US|first=Brian|last=Steinberg|website=Variety|date=2025-09-17|access-date=|accessdate=2025-09-21}}&lt;/ref&gt;

2025 жылдың 22 қыркүйегінде шоудың эфирге оралуы туралы жарияланды.&lt;ref name=&quot;Hibberd &amp; Weperin 2025&quot;&gt;{{cite magazine|last1=Hibberd|first1=James|last2=Weperin|first2=Alex|date=2025-09-23|title=Jimmy Kimmel to Return to ABC on Tuesday After Show's Controversial Suspension|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/jimmy-kimmel-live-return-abc-1236374942/|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20250922212342/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/jimmy-kimmel-live-return-abc-1236374942/|archive-date=2025-09-22|access-date=|magazine=[[The Hollywood Reporter]]|accessdate=2025-09-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Patten|first=Dominic|date=2025-09-22|title=Jimmy Kimmel's Return Talks With Disney Brass Went Down To Wire Monday: 'Jimmy Will Say What Jimmy Wants To Say'|url=https://deadline.com/2025/09/kimmel-disney-talks-analysis-1236552863/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=Deadline Hollywood|accessdate=2025-09-23|archivedate=2025-09-22|archiveurl=https://archive.today/20250922224534/https://deadline.com/2025/09/kimmel-disney-talks-analysis-1236552863/}}&lt;/ref&gt;

== Жеке өмір ==
1988 жылдың 25 маусымынан 2003 жылдың 16 маусымына дейін Джимми Джина Киммелге үйленген болды. Бұрынғы ерлі-зайыптылардың екі баласы бар: қызы Кэти Киммел (1991 ж.т.) және ұлы Кевин Киммел (1993 ж.т.).&lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.imdb.com/|title=IMDb - Movies, TV and Celebrities|publisher=IMDb|access-date=2017-06-05|lang=en|archive-date=2014-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20140621183548/http://www.imdb.com/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2002 жылдан 2009 жылдың наурызына дейін [[Сара Сильверман]]мен кездесті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://people.com/celebrity/sarah-silverman-and-jimmy-kimmel-call-it-quits-again/|title=Sarah Silverman and Jimmy Kimmel Call It Quits — Again {{!}} PEOPLE.com&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2020-06-24|archivedate=2016-08-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160826110614/http://www.people.com/people/article/0,,20263895,00.html|lang=en}}&lt;/ref&gt;

2013 жылдың 13 шілдесінен бастап Джимми Молли Макнерниге үйленген, онымен үйлену тойына дейін 4 жыл кездескен. Ерлі-зайыптылардың екі баласы бар: қызы Джейн Киммел (туған күні: 10 шілде 2014)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://people.com/parents/jimmy-kimmel-molly-mcnearney-welcome-daughter-jane/|title=Jimmy Kimmel Welcomes Daughter Jane|website=PEOPLE.com|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2020-10-24|archivedate=2016-05-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160530032216/http://celebritybabies.people.com/2014/07/10/jimmy-kimmel-molly-mcnearney-welcome-daughter-jane/}}&lt;/ref&gt; және ұлы Уильям Джон «Билли» Киммел (туған күні: 21 сәуір 2017).&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.nbcphiladelphia.com/news/national-international/jimmy-kimmel-newborn-son-heart-surgery/2046592/|title=Jimmy Kimmel Tearfully Recounts Newborn Son's Heart Surgery, ‘a Very Terrifying Thing'|website=NBC10 Philadelphia|access-date=|accessdate=2020-10-24}}&lt;/ref&gt;

[[Нарколепсия]]мен ауырады.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2002/11/03/magazine/in-the-land-of-the-insomniac-the-narcoleptic-wants-to-be-king.html|title=In The Land Of The Insomniac The Narcoleptic Wants To Be King|author=Carter, Bill|publisher=New York Times|date=2003-11-03|access-date=|archive-date=2010-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100114053137/http://www.nytimes.com/2002/11/03/magazine/in-the-land-of-the-insomniac-the-narcoleptic-wants-to-be-king.html|accessdate=2009-12-11}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Бруклинде дүниеге келгендер]]
[[Санат:Әліпби бойынша тележүргізушілер]]
[[Санат:XXI ғасырдың тележүргізушілері]]
[[Санат:АҚШ тележүргізушілері]]
[[Санат:XX ғасырдың комедианттары]]
[[Санат:XXI ғасырдың комедианттары]]
[[Санат:АҚШ комедианттары]]
[[Санат:АҚШ телевидение сценаристері]]
[[Санат:Әліпби бойынша телепродюсерлер]]
[[Санат:XXI ғасырдың телепродюсерлері]]
[[Санат:АҚШ телепродюсерлері]]
[[Санат:Әліпби бойынша актерлер]]
[[Санат:XX ғасырдың актерлері]]
[[Санат:XXI ғасырдың актерлері]]
[[Санат:АҚШ телевидение актерлері]]
[[Санат:АҚШ дыбыстау актерлері]]
[[Санат:«Дендізгі Эмми» сыйлығының лауреаттары]]
[[Санат:АҚШ сценаристер гильдиясы сыйлығының лауреаттары]]
[[Санат:«Прайм-тайм Эмми» сыйлығының лауреаттары]]
[[Санат:АҚШ киноактерлері]]
[[Санат:Лас-Вегастағы Невада университетінің түлектері]]</text>
      <sha1>13kfpqivktnvyi2mqc881uj95bxqgyy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Үлгі:Тележүргізуші</title>
    <ns>10</ns>
    <id>781475</id>
    <revision>
      <id>3606439</id>
      <timestamp>2026-05-18T18:25:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: &lt;includeonly&gt;[[тележүргізуші]]{{#if:{{{nocat|}}}||{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]][[Санат:Алфавит бойынша тележүргізушілер]]{{#if: {{{1|}}} |[[Санат:{{Мамандығы/аймақ3|{{{1|}}}}} тележүргізушілері]]|}}{{#if: {{{2|}}} |[[Санат:{{Мамандығы/аймақ3|{{{2|}}}}} тележүргізушілері]]|}}{{#if: {{{3|}}} |Сан...</comment>
      <origin>3606439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="889" sha1="d3wyd6fn1lql6r0njbsfq2hlm3o25d5" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;[[тележүргізуші]]{{#if:{{{nocat|}}}||{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]][[Санат:Алфавит бойынша тележүргізушілер]]{{#if: {{{1|}}} |[[Санат:{{Мамандығы/аймақ3|{{{1|}}}}} тележүргізушілері]]|}}{{#if: {{{2|}}} |[[Санат:{{Мамандығы/аймақ3|{{{2|}}}}} тележүргізушілері]]|}}{{#if: {{{3|}}} |[[Санат:{{Мамандығы/аймақ3|{{{3|}}}}} сценарийшілері]]|}}}}}}{{#if: {{{4|}}} |[[Санат:{{Мамандығы/аймақ3|{{{4|}}}}} тележүргізушілері]]|}}{{#if: {{{5|}}} |[[Санат:{{Мамандығы/аймақ3|{{{5|}}}}} тележүргізушілері]]|}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{doc}}

[[Санат:Телевидение|Жүргізуші]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d3wyd6fn1lql6r0njbsfq2hlm3o25d5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қазақстан филармониялары (тізім)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781476</id>
    <revision>
      <id>3606442</id>
      <timestamp>2026-05-18T18:29:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: ''Қазақстан аумағында қызмет ететін мемлекеттік және өңірлік филармониялардың тізімі. Филармониялар концерттік-музыкалық ұйым ретінде академиялық музыка, халық музыкасы, эстрадалық және өзге де өнер ұжымдарының шығармашылық қызметін жүзеге асырады. Мақал...</comment>
      <origin>3606442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15306" sha1="qsees8mjrjkitxzm5rbncz8l9u99irz" xml:space="preserve">''Қазақстан аумағында қызмет ететін мемлекеттік және өңірлік филармониялардың тізімі. Филармониялар концерттік-музыкалық ұйым ретінде академиялық музыка, халық музыкасы, эстрадалық және өзге де өнер ұжымдарының шығармашылық қызметін жүзеге асырады. Мақалада облыстық және қалалық филармониялар енгізілген.''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Афиша Государственная академическая филармония им.Е.Рахмадиева в Астана|url=https://topbilet.kz/ru/venue/astana-kongresskholl|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot;
! Атауы
! Орналасқан жері
! Құрылған жылы
! Мәртебесі
|-
|Еркеғали Рахмадиев атындағы Астана қаласы әкімдігінің мемлекеттік академиялық филармониясы, МКҚК
| Астана қаласы
| Целинников сарайы (қазіргі «Астана» концерт залы) 1961–1963 жылдары латвиялық сәулетшілердің жобасы бойынша тұрғызылды. Ғимарат 1963 жылдың 6 қарашасында салтанатты түрде ашылды. 1998 жылы күрделі қайта жаңғыртудан кейін бұл ғимаратта Астана қаласының Мемлекеттік филармониясы орналасты. 2021 жылы мемлекеттік академиялық филармонияға қазақ композиторы Еркеғали Рахмадиевтің есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тарихы|url=https://astana-filarmonia.kz/biz-turaly/tarykhy|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Мемлекеттік академиялық 
|-
| Жамбыл Жабаев атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясы
| Алматы қаласы
| 1935 жылы 14 қаңтарда ҚазКСР Халық Комиссарлар Кеңесі қаулысының жарыққа шығуына әкеліп, Алматы қаласында Қазақ Мемлекеттік филармониясы құрылып, оған 1938 жылы ұлы ақын Жамбыл Жабаевтың есімі берілді. Мәдениет және ақпарат министрлігінің қолдауымен 6 желтоқсан 2023 жылы №1085 Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен, Жамбыл  атындағы Қазақ мемлекеттік  филармониясы «Академиялық» мәртебесін алды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тарихы - КАЗАХСКАЯ ГОСУДАРСТВЕННАЯ АКАДЕМИЧЕСКАЯ ФИЛАРМОНИЯ ИМЕНИ ЖАМБЫЛА|url=https://jambyl-philharmonic.kz/kk/tarih/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Мемлекеттік академиялық
|-
|Шәмші Қалдаяқов атындағы облыстық филармониясы
| Шымкент қаласы
| Филармония 1930 жылы 15 тамызда ашылған. 1963–1964 жылдары Оңтүстік Қазақстан облыстық мемлекеттік филармониясы деп аталып, филармония-концерт мекемесі болды. 1996 жылы мекемеге қазақ композиторы Шәмші Қалдаяқов есімі берілді. 2007 жылы 100 жылдан астам тарихы бар ескі ғимарат бұзылуға жатқызылып, орнына жаңа ғимарат салынып, 2010 жылы 19-наурызда Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев жаңа ғимараттың тұсауын кесті.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ш.Қалдаяқов атындағы филармония|url=http://old.abai.institute/post/sh-qaldayaqov-atyndagy-filarmoniya-432/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Біз туралы|url=https://shamshi-filarmonia.kz/about|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| Ғазиза Жұбанова атындағы Ақтөбе облыстық филармониясы
| Ақтөбе қаласы
| Ақтөбе облыстық филармония қоғамы, 1944 жылы 16 қыркүйекте құрылған. 1998 жылы филармонияға Қазақстан Республикасының көрнекті музыканты, КСРО халық әртісі және композитор Ғазиза Жұбанованың есімі берілді. 2002 жылы Ақтөбе облыстық әкімдігі бұрынғы Химиктер мәдениет үйінің ғимаратын Ғазиза Жұбанова атындағы облыстық филармонияға беру туралы шешім қабылдады. 2004 жылы ғимарат күрделі жөндеуден және қайта құрудан өткен болатын.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Филармония туралы - Ғазиза Жұбанова атындағы Ақтөбе облыстық филармониясы|url=https://philharmonic-aktobe.kz/о-филармонии/#|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| Қали Байжанов атындағы Қарағанды концерттік бірлестігі (филармония)
| Қарағанды қаласы
| Өнер ұжымы 1938 жылдың 6 наурызында облыстық филармония болып құрылды. 1990 жылдары филармонияға көрнекті музыкант Қали Байжановтың есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тарих — Қ. Байжанов атындағы Қарағанды концерттік бірлестігі|url=https://karfil.kz/views/about/history.php|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| концерттік бірлестік
|-
| Кенен Әзірбаев атындағы Жамбыл облысы әкімдігінің мәдениет және тілдерді дамыту басқармасының облыстық филармониясы, КМҚК
| Тараз қаласы
| Қазақ ССР Министрлер Кеңесінің 1967 жылғы 25 қарашадағы №777 қаулысының негізінде және Жамбыл облыстық еңбекшілер депутаттары кеңесі атқару комитетінің 1968 жылғы 30 қаңтардағы шешімімен Жамбыл қаласында Жамбыл облыстық филармониясы құрылды. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1998 жылғы 25 желтоқсандағы №1335 қаулысына сәйкес, Жамбыл облыстық Әділет басқармасының 1999 жылғы 15 қаңтардағы №6577 бұйрығымен мекеме «Жамбыл облыстық филармониясы» коммуналдық мемлекеттік қазыналық кәсіпорны болып қайта тіркеуден өткізілді.2018 жылғы 21 қыркүйектегі Жамбыл облысы әкімдігінің №179 қаулысына сәйкес, 50 жылдық тарихы бар Жамбыл облыстық филармониясына қазақтың әйгілі халық ақыны, әнші-композитор, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері, КСРО Жазушылар және Композиторлар одақтарының мүшесі Кенен Әзірбаевтың есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Филармония туралы - Жамбыл облыстық филармониясы|url=https://zhofil.kz/filarmoniya/filarmoniya-tarikhy|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| Нұрмұхан Жантөрин атындағы Атырау облыстық филармониясы
| Атырау қаласы
| 1997 жылы Ақмола облыстық филармониясының негізінде мемлекеттік академиялық филармония құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Біз туралы — Атырау филармониясы|url=https://atyrau-filarmonia.kz/biz-turaly|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| ШҚО мәдениет басқармасының Шығыс Қазақстан облыстық филармониясы, КМҚК (Ертіс концерт)
| Өскемен қаласы
|1962 жылы құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Шығыс Қазақстан облыстық филармониясы» КМҚК|url=https://shqo-philharmonic.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| Иса Байзақов атындағы Павлодар облыстық филармониясы
| Павлодар қаласы
| 1941 жылы құрылды. 1946 жылдың сәуірінде филармония филиалы облыстық концерттік-эстрадалық бюро болып қайта құрылды. 1965 жылы 1 желтоқсанда филиалға дербес мәртебе беріліп, Павлодар облыстық филармониясы болып қайта құрылды. 1971 жылы 9 наурызда қазақ ақыны, композитор әрі әнші Иса Байзақовтың 70 жылдық мерейтойына орай филармонияға есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Павлодарская областная филармония имени Исы Байзакова|url=https://isa-philharmonic.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| Ғарифолла Құрманғалиев атындағы Батыс Қазақстан облыстық филармониясы
| Орал қаласы
| 1966 жылы құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ғ. Құрманғалиев атындағы Батыс Қазақстан облыстық филармониясы|url=https://kino.kz/kk/concert/407|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| Қызылорда облыстық филармониясы (Өнер орталығы)
| Қызылорда қаласы
| 1973 жылы ұйымдастырылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Кызылординская областная филармония|url=https://kof.kz/kk|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| Әміре Қашаубаев атындағы мемлекеттік филармониясы
| Семей қаласы
| 1945 жылы құрылды. Әнші Әміре Қашаубаевтың есімін филармония 1969 жылы алған.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Әміре Қашаубаев атындағы мемлекеттік филармония|url=https://ticketon.kz/kz/kostanay/place/gosudarstvennaya-filarmoniya-imeni-amre-kashaubajeva|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Мемлекеттік, облыстық 
|-
| Мұрат Өскінбаев атындағы Маңғыстау облыстық филармониясы
| Ақтау қаласы
| 1975 жылы 1 сәуірде құрылды.2008 жылға дейін ол Маңғыстау облыстық филармониясы деп аталды. Кейін әкімдік қаулысымен оған көрнекті домбырашы және сазгер, облыстың тумасы Мұрат Өскінбайұлының есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=М. Өскенбаев атындағы Маңғыстау облыстық филармония|url=https://ticketon.kz/kz/kostanay/place/mangistauskaya-filarmoniya-imeni-m-oskinbajeva|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| Елубай Өмірзақов атындағы Қостанай облыстық филармониясы
| Қостанай қаласы
| 1944 жылы құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=filarmonia.kz|url=https://filarmonia.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| Ақан сері атындағы Солтүстік Қазақстан облыстық филармониясы
| Петропавл қаласы
| 1965 жылы құрылған.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Солтүстік Қазақстан облысы әкімідігінің мәдениет, тілдерді дамыту және архив ісі басқармасының Ақан сері облыстық филармониясы» КМҚК|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/sko-madeniet/press/article/details/73400?lang=kk|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| Дәнеш Рақышев атындағы Жетісу облыстық филармониясы
| Талдықорған қаласы
| 2022 жылы 8 қыркүйек айында құрылды. 2023 жылы 5 шілде айында филармонияға ҚР халық әртісі, әнші, сазгер Дәнеш Рақышевтің есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Басты бет - «Жетісу облысының Дәнеш Рақышев атындағы филармониясы» МКҚК|url=https://filarmonia-jetisuobl.kz/kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| Сүйінбай Аронұлы атындағы Алматы облыстық филармониясы
| Талдықорған қаласы
| 1973 жылы құрылды. 1990 жылы филармонияға ақын Сүйінбай Аронұлының есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Жаңарған филармония – &quot;Алатау Арайы&quot; газеті|url=https://alatauaraiy.kz/2024/03/zhangarghan-filarmoniya/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| Үкілі Ыбырай атындағы Ақмола облыстық филармониясы
| Көкшетау қаласы
| 1965 жылы Концерттік-эстрадалық бюро негізінде құрылған. 1993 жылы Көкшетау облыстық филармониясы деген атауы қалыптасты. 2017 жылдың 5 қазан айында филармонияға қазақ композиторы Үкілі Ыбырайдың есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=БАСТЫ БЕТ|url=https://fil-akmol.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| Тайжан Қалмағамбетов атындағы Жезқазған Ұлытау облыстық филармониясы
| Жезқазған қаласы
| *1999 жыл&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Т.Қалмағамбетов атындағы Жезқазған филармониясы - el.kz|url=https://el.kz/content-27386_17237/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|}

= Дереккөздер =
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>qsees8mjrjkitxzm5rbncz8l9u99irz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606445</id>
      <parentid>3606442</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T18:46:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3606445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15888" sha1="l4i19k0ogikma2ynsm7syw1air9uayu" xml:space="preserve">''Қазақстан аумағында қызмет ететін мемлекеттік және өңірлік филармониялардың тізімі. Филармониялар концерттік-музыкалық ұйым ретінде академиялық музыка, халық музыкасы, эстрадалық және өзге де өнер ұжымдарының шығармашылық қызметін жүзеге асырады. Мақалада облыстық және қалалық филармониялар енгізілген.''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Афиша Государственная академическая филармония им.Е.Рахмадиева в Астана|url=https://topbilet.kz/ru/venue/astana-kongresskholl|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot;
! №
! Атауы
! Орналасқан жері
! Құрылған жылы
! Мәртебесі
|-
| 1
|Еркеғали Рахмадиев атындағы Астана қаласы әкімдігінің мемлекеттік академиялық филармониясы, МКҚК
| [[Астана|Астана қаласы]]
| Целинников сарайы (қазіргі «Астана» концерт залы) 1961–1963 жылдары латвиялық сәулетшілердің жобасы бойынша тұрғызылды. Ғимарат 1963 жылдың 6 қарашасында салтанатты түрде ашылды. 1998 жылы күрделі қайта жаңғыртудан кейін бұл ғимаратта Астана қаласының Мемлекеттік филармониясы орналасты. 2021 жылы мемлекеттік академиялық филармонияға қазақ композиторы Еркеғали Рахмадиевтің есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тарихы|url=https://astana-filarmonia.kz/biz-turaly/tarykhy|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Мемлекеттік академиялық 
|-
| 2
|[[Қазақ мемлекеттік филармониясы|Жамбыл Жабаев атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясы]]
| [[Алматы|Алматы қаласы]]
| 1935 жылы 14 қаңтарда ҚазКСР Халық Комиссарлар Кеңесі қаулысының жарыққа шығуына әкеліп, Алматы қаласында Қазақ Мемлекеттік филармониясы құрылып, оған 1938 жылы ұлы ақын Жамбыл Жабаевтың есімі берілді. Мәдениет және ақпарат министрлігінің қолдауымен 6 желтоқсан 2023 жылы №1085 Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен, Жамбыл  атындағы Қазақ мемлекеттік  филармониясы «Академиялық» мәртебесін алды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тарихы - КАЗАХСКАЯ ГОСУДАРСТВЕННАЯ АКАДЕМИЧЕСКАЯ ФИЛАРМОНИЯ ИМЕНИ ЖАМБЫЛА|url=https://jambyl-philharmonic.kz/kk/tarih/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Мемлекеттік академиялық
|-
| 3
|Шәмші Қалдаяқов атындағы облыстық филармониясы
| [[Шымкент|Шымкент қаласы]]
| Филармония 1930 жылы 15 тамызда ашылған. 1963–1964 жылдары Оңтүстік Қазақстан облыстық мемлекеттік филармониясы деп аталып, филармония-концерт мекемесі болды. 1996 жылы мекемеге қазақ композиторы Шәмші Қалдаяқов есімі берілді. 2007 жылы 100 жылдан астам тарихы бар ескі ғимарат бұзылуға жатқызылып, орнына жаңа ғимарат салынып, 2010 жылы 19-наурызда Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев жаңа ғимараттың тұсауын кесті.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ш.Қалдаяқов атындағы филармония|url=http://old.abai.institute/post/sh-qaldayaqov-atyndagy-filarmoniya-432/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Біз туралы|url=https://shamshi-filarmonia.kz/about|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 4
| Ғазиза Жұбанова атындағы Ақтөбе облыстық филармониясы
| [[Ақтөбе|Ақтөбе қаласы]]
| Ақтөбе облыстық филармония қоғамы, 1944 жылы 16 қыркүйекте құрылған. 1998 жылы филармонияға Қазақстан Республикасының көрнекті музыканты, КСРО халық әртісі және композитор Ғазиза Жұбанованың есімі берілді. 2002 жылы Ақтөбе облыстық әкімдігі бұрынғы Химиктер мәдениет үйінің ғимаратын Ғазиза Жұбанова атындағы облыстық филармонияға беру туралы шешім қабылдады. 2004 жылы ғимарат күрделі жөндеуден және қайта құрудан өткен болатын.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Филармония туралы - Ғазиза Жұбанова атындағы Ақтөбе облыстық филармониясы|url=https://philharmonic-aktobe.kz/о-филармонии/#|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 5
| Қали Байжанов атындағы Қарағанды концерттік бірлестігі (филармония)
| [[Қарағанды|Қарағанды қаласы]]
| Өнер ұжымы 1938 жылдың 6 наурызында облыстық филармония болып құрылды. 1990 жылдары филармонияға көрнекті музыкант Қали Байжановтың есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тарих — Қ. Байжанов атындағы Қарағанды концерттік бірлестігі|url=https://karfil.kz/views/about/history.php|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Концерттік бірлестік
|-
| 6
| Кенен Әзірбаев атындағы Жамбыл облысы әкімдігінің мәдениет және тілдерді дамыту басқармасының облыстық филармониясы, КМҚК
| [[Тараз|Тараз қаласы]]
| Қазақ ССР Министрлер Кеңесінің 1967 жылғы 25 қарашадағы №777 қаулысының негізінде және Жамбыл облыстық еңбекшілер депутаттары кеңесі атқару комитетінің 1968 жылғы 30 қаңтардағы шешімімен Жамбыл қаласында Жамбыл облыстық филармониясы құрылды. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1998 жылғы 25 желтоқсандағы №1335 қаулысына сәйкес, Жамбыл облыстық Әділет басқармасының 1999 жылғы 15 қаңтардағы №6577 бұйрығымен мекеме «Жамбыл облыстық филармониясы» коммуналдық мемлекеттік қазыналық кәсіпорны болып қайта тіркеуден өткізілді.2018 жылғы 21 қыркүйектегі Жамбыл облысы әкімдігінің №179 қаулысына сәйкес, 50 жылдық тарихы бар Жамбыл облыстық филармониясына қазақтың әйгілі халық ақыны, әнші-композитор, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері, КСРО Жазушылар және Композиторлар одақтарының мүшесі Кенен Әзірбаевтың есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Филармония туралы - Жамбыл облыстық филармониясы|url=https://zhofil.kz/filarmoniya/filarmoniya-tarikhy|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 7
| Нұрмұхан Жантөрин атындағы Атырау облыстық филармониясы
| [[Атырау|Атырау қаласы]]
| 1997 жылы Ақмола облыстық филармониясының негізінде мемлекеттік академиялық филармония құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Біз туралы — Атырау филармониясы|url=https://atyrau-filarmonia.kz/biz-turaly|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 8
| ШҚО мәдениет басқармасының Шығыс Қазақстан облыстық филармониясы, КМҚК (Ертіс концерт)
| [[Өскемен|Өскемен қаласы]]
|1962 жылы құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Шығыс Қазақстан облыстық филармониясы» КМҚК|url=https://shqo-philharmonic.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 9
| Иса Байзақов атындағы Павлодар облыстық филармониясы
| [[Павлодар|Павлодар қаласы]]
| 1941 жылы құрылды. 1946 жылдың сәуірінде филармония филиалы облыстық концерттік-эстрадалық бюро болып қайта құрылды. 1965 жылы 1 желтоқсанда филиалға дербес мәртебе беріліп, Павлодар облыстық филармониясы болып қайта құрылды. 1971 жылы 9 наурызда қазақ ақыны, композитор әрі әнші Иса Байзақовтың 70 жылдық мерейтойына орай филармонияға есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Павлодарская областная филармония имени Исы Байзакова|url=https://isa-philharmonic.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 10
| Ғарифолла Құрманғалиев атындағы Батыс Қазақстан облыстық филармониясы
| [[Орал|Орал қаласы]]
| 1966 жылы құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ғ. Құрманғалиев атындағы Батыс Қазақстан облыстық филармониясы|url=https://kino.kz/kk/concert/407|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 11
| Қызылорда облыстық филармониясы (Өнер орталығы)
| [[Қызылорда|Қызылорда қаласы]]
| 1973 жылы ұйымдастырылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Кызылординская областная филармония|url=https://kof.kz/kk|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 12
| Әміре Қашаубаев атындағы мемлекеттік филармониясы
| [[Семей|Семей қаласы]]
| 1945 жылы құрылды. Әнші Әміре Қашаубаевтың есімін филармония 1969 жылы алған.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Әміре Қашаубаев атындағы мемлекеттік филармония|url=https://ticketon.kz/kz/kostanay/place/gosudarstvennaya-filarmoniya-imeni-amre-kashaubajeva|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Мемлекеттік, облыстық 
|-
| 13
| Мұрат Өскінбаев атындағы Маңғыстау облыстық филармониясы
| [[Ақтау|Ақтау қаласы]]
| 1975 жылы 1 сәуірде құрылды.2008 жылға дейін ол Маңғыстау облыстық филармониясы деп аталды. Кейін әкімдік қаулысымен оған көрнекті домбырашы және сазгер, облыстың тумасы Мұрат Өскінбайұлының есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=М. Өскенбаев атындағы Маңғыстау облыстық филармония|url=https://ticketon.kz/kz/kostanay/place/mangistauskaya-filarmoniya-imeni-m-oskinbajeva|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 14
| Елубай Өмірзақов атындағы Қостанай облыстық филармониясы
| [[Қостанай|Қостанай қаласы]]
| 1944 жылы құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=filarmonia.kz|url=https://filarmonia.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 15
| Ақан сері атындағы Солтүстік Қазақстан облыстық филармониясы
| [[Петропавл|Петропавл қаласы]]
| 1965 жылы құрылған.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Солтүстік Қазақстан облысы әкімідігінің мәдениет, тілдерді дамыту және архив ісі басқармасының Ақан сері облыстық филармониясы» КМҚК|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/sko-madeniet/press/article/details/73400?lang=kk|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 16
| Дәнеш Рақышев атындағы Жетісу облыстық филармониясы
| [[Талдықорған|Талдықорған қаласы]]
| 2022 жылы 8 қыркүйек айында құрылды. 2023 жылы 5 шілде айында филармонияға ҚР халық әртісі, әнші, сазгер Дәнеш Рақышевтің есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Басты бет - «Жетісу облысының Дәнеш Рақышев атындағы филармониясы» МКҚК|url=https://filarmonia-jetisuobl.kz/kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 17
| Сүйінбай Аронұлы атындағы Алматы облыстық филармониясы
| [[Талдықорған|Талдықорған қаласы]]
| 1973 жылы құрылды. 1990 жылы филармонияға ақын Сүйінбай Аронұлының есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Жаңарған филармония – &quot;Алатау Арайы&quot; газеті|url=https://alatauaraiy.kz/2024/03/zhangarghan-filarmoniya/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 18
| Үкілі Ыбырай атындағы Ақмола облыстық филармониясы
| [[Көкшетау|Көкшетау қаласы]]
| 1946 жылы 7 желтоқсанда құрылған. 1965 жылы Концерттік-эстрадалық бюро негізінде құрылып, 1993 жылы Көкшетау облыстық филармониясы деген атауы қалыптасты. 2017 жылдың 5 қазан айында филармонияға қазақ композиторы Үкілі Ыбырайдың есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=БАСТЫ БЕТ|url=https://fil-akmol.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 19
| Тайжан Қалмағамбетов атындағы Жезқазған Ұлытау облыстық филармониясы
| [[Жезқазған|Жезқазған қаласы]]
| *1999 жыл&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Т.Қалмағамбетов атындағы Жезқазған филармониясы - el.kz|url=https://el.kz/content-27386_17237/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|}

= Дереккөздер =
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>l4i19k0ogikma2ynsm7syw1air9uayu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606447</id>
      <parentid>3606445</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T18:53:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3606447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16115" sha1="45liv7pgowh4xyxar0qmpv5o5ux3b2i" xml:space="preserve">''Қазақстан аумағында қызмет ететін мемлекеттік және өңірлік филармониялардың тізімі. Филармониялар концерттік-музыкалық ұйым ретінде академиялық музыка, халық музыкасы, эстрадалық және өзге де өнер ұжымдарының шығармашылық қызметін жүзеге асырады. Мақалада облыстық және қалалық филармониялар енгізілген.''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Афиша Государственная академическая филармония им.Е.Рахмадиева в Астана|url=https://topbilet.kz/ru/venue/astana-kongresskholl|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot;
! №
! Атауы
! Орналасқан жері
! Құрылған жылы
! Мәртебесі
|-
| 1
|Еркеғали Рахмадиев атындағы Астана қаласы әкімдігінің мемлекеттік академиялық филармониясы, МКҚК
| [[Астана|Астана қаласы]]
| Целинников сарайы (қазіргі «Астана» концерт залы) 1961–1963 жылдары латвиялық сәулетшілердің жобасы бойынша тұрғызылды. Ғимарат 1963 жылдың 6 қарашасында салтанатты түрде ашылды. 1998 жылы күрделі қайта жаңғыртудан кейін бұл ғимаратта Астана қаласының Мемлекеттік филармониясы орналасты. 2021 жылы мемлекеттік академиялық филармонияға қазақ композиторы Еркеғали Рахмадиевтің есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тарихы|url=https://astana-filarmonia.kz/biz-turaly/tarykhy|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Мемлекеттік академиялық 
|-
| 2
|[[Қазақ мемлекеттік филармониясы|Жамбыл Жабаев атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясы]]
| [[Алматы|Алматы қаласы]]
| 1935 жылы 14 қаңтарда ҚазКСР Халық Комиссарлар Кеңесі қаулысының жарыққа шығуына әкеліп, Алматы қаласында Қазақ Мемлекеттік филармониясы құрылып, оған 1938 жылы ұлы ақын Жамбыл Жабаевтың есімі берілді. Мәдениет және ақпарат министрлігінің қолдауымен 6 желтоқсан 2023 жылы №1085 Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен, Жамбыл  атындағы Қазақ мемлекеттік  филармониясы «Академиялық» мәртебесін алды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тарихы - КАЗАХСКАЯ ГОСУДАРСТВЕННАЯ АКАДЕМИЧЕСКАЯ ФИЛАРМОНИЯ ИМЕНИ ЖАМБЫЛА|url=https://jambyl-philharmonic.kz/kk/tarih/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Мемлекеттік академиялық
|-
| 3
|Шәмші Қалдаяқов атындағы облыстық филармониясы
| [[Шымкент|Шымкент қаласы]]
| Филармония 1930 жылы 15 тамызда ашылған. 1963–1964 жылдары Оңтүстік Қазақстан облыстық мемлекеттік филармониясы деп аталып, филармония-концерт мекемесі болды. 1996 жылы мекемеге қазақ композиторы Шәмші Қалдаяқов есімі берілді. 2007 жылы 100 жылдан астам тарихы бар ескі ғимарат бұзылуға жатқызылып, орнына жаңа ғимарат салынып, 2010 жылы 19-наурызда Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев жаңа ғимараттың тұсауын кесті.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ш.Қалдаяқов атындағы филармония|url=http://old.abai.institute/post/sh-qaldayaqov-atyndagy-filarmoniya-432/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Біз туралы|url=https://shamshi-filarmonia.kz/about|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 4
| Ғазиза Жұбанова атындағы Ақтөбе облыстық филармониясы
| [[Ақтөбе|Ақтөбе қаласы]]
| Ақтөбе облыстық филармония қоғамы, 1944 жылы 16 қыркүйекте құрылған. 1998 жылы филармонияға Қазақстан Республикасының көрнекті музыканты, КСРО халық әртісі және композитор Ғазиза Жұбанованың есімі берілді. 2002 жылы Ақтөбе облыстық әкімдігі бұрынғы Химиктер мәдениет үйінің ғимаратын Ғазиза Жұбанова атындағы облыстық филармонияға беру туралы шешім қабылдады. 2004 жылы ғимарат күрделі жөндеуден және қайта құрудан өткен болатын.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Филармония туралы - Ғазиза Жұбанова атындағы Ақтөбе облыстық филармониясы|url=https://philharmonic-aktobe.kz/о-филармонии/#|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 5
| Қали Байжанов атындағы Қарағанды концерттік бірлестігі (филармония)
| [[Қарағанды|Қарағанды қаласы]]
| Өнер ұжымы 1938 жылдың 6 наурызында облыстық филармония болып құрылды. 1990 жылдары филармонияға көрнекті музыкант Қали Байжановтың есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тарих — Қ. Байжанов атындағы Қарағанды концерттік бірлестігі|url=https://karfil.kz/views/about/history.php|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Концерттік бірлестік
|-
| 6
| Кенен Әзірбаев атындағы Жамбыл облысы әкімдігінің мәдениет және тілдерді дамыту басқармасының облыстық филармониясы, КМҚК
| [[Тараз|Тараз қаласы]]
| Қазақ ССР Министрлер Кеңесінің 1967 жылғы 25 қарашадағы №777 қаулысының негізінде және Жамбыл облыстық еңбекшілер депутаттары кеңесі атқару комитетінің 1968 жылғы 30 қаңтардағы шешімімен Жамбыл қаласында Жамбыл облыстық филармониясы құрылды. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1998 жылғы 25 желтоқсандағы №1335 қаулысына сәйкес, Жамбыл облыстық Әділет басқармасының 1999 жылғы 15 қаңтардағы №6577 бұйрығымен мекеме «Жамбыл облыстық филармониясы» коммуналдық мемлекеттік қазыналық кәсіпорны болып қайта тіркеуден өткізілді.2018 жылғы 21 қыркүйектегі Жамбыл облысы әкімдігінің №179 қаулысына сәйкес, 50 жылдық тарихы бар Жамбыл облыстық филармониясына қазақтың әйгілі халық ақыны, әнші-композитор, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері, КСРО Жазушылар және Композиторлар одақтарының мүшесі Кенен Әзірбаевтың есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Филармония туралы - Жамбыл облыстық филармониясы|url=https://zhofil.kz/filarmoniya/filarmoniya-tarikhy|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 7
| Нұрмұхан Жантөрин атындағы Атырау облыстық филармониясы
| [[Атырау|Атырау қаласы]]
| 1997 жылы Ақмола облыстық филармониясының негізінде мемлекеттік академиялық филармония құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Біз туралы — Атырау филармониясы|url=https://atyrau-filarmonia.kz/biz-turaly|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 8
| ШҚО мәдениет басқармасының Шығыс Қазақстан облыстық филармониясы, КМҚК (Ертіс концерт)
| [[Өскемен|Өскемен қаласы]]
|1962 жылы құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Шығыс Қазақстан облыстық филармониясы» КМҚК|url=https://shqo-philharmonic.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 9
| Иса Байзақов атындағы Павлодар облыстық филармониясы
| [[Павлодар|Павлодар қаласы]]
| 1941 жылы құрылды. 1946 жылдың сәуірінде филармония филиалы облыстық концерттік-эстрадалық бюро болып қайта құрылды. 1965 жылы 1 желтоқсанда филиалға дербес мәртебе беріліп, Павлодар облыстық филармониясы болып қайта құрылды. 1971 жылы 9 наурызда қазақ ақыны, композитор әрі әнші Иса Байзақовтың 70 жылдық мерейтойына орай филармонияға есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Павлодарская областная филармония имени Исы Байзакова|url=https://isa-philharmonic.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 10
| Ғарифолла Құрманғалиев атындағы Батыс Қазақстан облыстық филармониясы
| [[Орал|Орал қаласы]]
| 1966 жылы құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ғ. Құрманғалиев атындағы Батыс Қазақстан облыстық филармониясы|url=https://kino.kz/kk/concert/407|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 11
| Қызылорда облыстық филармониясы (Өнер орталығы)
| [[Қызылорда|Қызылорда қаласы]]
| 1973 жылы ұйымдастырылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Кызылординская областная филармония|url=https://kof.kz/kk|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 12
| Әміре Қашаубаев атындағы мемлекеттік филармониясы
| [[Семей|Семей қаласы]]
| 1945 жылы құрылды. Әнші Әміре Қашаубаевтың есімін филармония 1969 жылы алған.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Әміре Қашаубаев атындағы мемлекеттік филармония|url=https://ticketon.kz/kz/kostanay/place/gosudarstvennaya-filarmoniya-imeni-amre-kashaubajeva|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Мемлекеттік, облыстық 
|-
| 13
| Мұрат Өскінбаев атындағы Маңғыстау облыстық филармониясы
| [[Ақтау|Ақтау қаласы]]
| 1975 жылы 1 сәуірде құрылды.2008 жылға дейін ол Маңғыстау облыстық филармониясы деп аталды. Кейін әкімдік қаулысымен оған көрнекті домбырашы және сазгер, облыстың тумасы Мұрат Өскінбайұлының есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=М. Өскенбаев атындағы Маңғыстау облыстық филармония|url=https://ticketon.kz/kz/kostanay/place/mangistauskaya-filarmoniya-imeni-m-oskinbajeva|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 14
| Елубай Өмірзақов атындағы Қостанай облыстық филармониясы
| [[Қостанай|Қостанай қаласы]]
| 1944 жылы құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=filarmonia.kz|url=https://filarmonia.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 15
| Ақан сері атындағы Солтүстік Қазақстан облыстық филармониясы
| [[Петропавл|Петропавл қаласы]]
| 1965 жылы құрылған. 2020 жылы 16 қарашада Солтүстік Қазақстан облысының әкімдігінің №315 жарлығы бойынша филармонияға Ақан Серінің есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Солтүстік Қазақстан облысы әкімідігінің мәдениет, тілдерді дамыту және архив ісі басқармасының Ақан сері облыстық филармониясы» КМҚК|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/sko-madeniet/press/article/details/73400?lang=kk|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 16
| Дәнеш Рақышев атындағы Жетісу облыстық филармониясы
| [[Талдықорған|Талдықорған қаласы]]
| 2022 жылы 8 қыркүйек айында құрылды. 2023 жылы 5 шілде айында филармонияға ҚР халық әртісі, әнші, сазгер Дәнеш Рақышевтің есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Басты бет - «Жетісу облысының Дәнеш Рақышев атындағы филармониясы» МКҚК|url=https://filarmonia-jetisuobl.kz/kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 17
| Сүйінбай Аронұлы атындағы Алматы облыстық филармониясы
| [[Талдықорған|Талдықорған қаласы]]
| 1973 жылы құрылды. 1990 жылы филармонияға ақын Сүйінбай Аронұлының есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Жаңарған филармония – &quot;Алатау Арайы&quot; газеті|url=https://alatauaraiy.kz/2024/03/zhangarghan-filarmoniya/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 18
| Үкілі Ыбырай атындағы Ақмола облыстық филармониясы
| [[Көкшетау|Көкшетау қаласы]]
| 1946 жылы 7 желтоқсанда құрылған. 1965 жылы Концерттік-эстрадалық бюро негізінде құрылып, 1993 жылы Көкшетау облыстық филармониясы деген атауы қалыптасты. 2017 жылдың 5 қазан айында филармонияға қазақ композиторы Үкілі Ыбырайдың есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=БАСТЫ БЕТ|url=https://fil-akmol.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 19
| Тайжан Қалмағамбетов атындағы Жезқазған Ұлытау облыстық филармониясы
| [[Жезқазған|Жезқазған қаласы]]
| *1999 жыл&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Т.Қалмағамбетов атындағы Жезқазған филармониясы - el.kz|url=https://el.kz/content-27386_17237/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|}

= Дереккөздер =
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>45liv7pgowh4xyxar0qmpv5o5ux3b2i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606451</id>
      <parentid>3606447</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T19:05:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3606451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16772" sha1="efoie5iflv2dpej6rxs0nhyypizcqos" xml:space="preserve">''Қазақстан аумағында қызмет ететін мемлекеттік және өңірлік филармониялардың тізімі. Филармониялар концерттік-музыкалық ұйым ретінде академиялық музыка, халық музыкасы, эстрадалық және өзге де өнер ұжымдарының шығармашылық қызметін жүзеге асырады. Мақалада облыстық және қалалық филармониялар енгізілген.''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Афиша Государственная академическая филармония им.Е.Рахмадиева в Астана|url=https://topbilet.kz/ru/venue/astana-kongresskholl|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot;
! №
! Атауы
! Орналасқан жері
! Құрылған жылы
! Мәртебесі
|-
| 1
|[[Еркеғали Рахмадиев атындағы Астана қаласы әкімдігінің мемлекеттік академиялық филармониясы, МКҚК]]
| [[Астана|Астана қаласы]]
| Целинников сарайы (қазіргі «Астана» концерт залы) 1961–1963 жылдары латвиялық сәулетшілердің жобасы бойынша тұрғызылды. Ғимарат 1963 жылдың 6 қарашасында салтанатты түрде ашылды. 1998 жылы күрделі қайта жаңғыртудан кейін бұл ғимаратта Астана қаласының Мемлекеттік филармониясы орналасты. 2021 жылы мемлекеттік академиялық филармонияға қазақ композиторы Еркеғали Рахмадиевтің есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тарихы|url=https://astana-filarmonia.kz/biz-turaly/tarykhy|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Мемлекеттік академиялық 
|-
| 2
|[[Қазақ мемлекеттік филармониясы|Жамбыл Жабаев атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясы]]
| [[Алматы|Алматы қаласы]]
| 1935 жылы 14 қаңтарда ҚазКСР Халық Комиссарлар Кеңесі қаулысының жарыққа шығуына әкеліп, Алматы қаласында Қазақ Мемлекеттік филармониясы құрылып, оған 1938 жылы ұлы ақын Жамбыл Жабаевтың есімі берілді. Мәдениет және ақпарат министрлігінің қолдауымен 6 желтоқсан 2023 жылы №1085 Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен, Жамбыл  атындағы Қазақ мемлекеттік  филармониясы «Академиялық» мәртебесін алды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тарихы - КАЗАХСКАЯ ГОСУДАРСТВЕННАЯ АКАДЕМИЧЕСКАЯ ФИЛАРМОНИЯ ИМЕНИ ЖАМБЫЛА|url=https://jambyl-philharmonic.kz/kk/tarih/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Мемлекеттік академиялық
|-
| 3
|[[Шәмші Қалдаяқов атындағы облыстық филармониясы]]
| [[Шымкент|Шымкент қаласы]]
| Филармония 1930 жылы 15 тамызда ашылған. 1963–1964 жылдары Оңтүстік Қазақстан облыстық мемлекеттік филармониясы деп аталып, филармония-концерт мекемесі болды. 1996 жылы мекемеге қазақ композиторы Шәмші Қалдаяқов есімі берілді. 2007 жылы 100 жылдан астам тарихы бар ескі ғимарат бұзылуға жатқызылып, орнына жаңа ғимарат салынып, 2010 жылы 19-наурызда Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев жаңа ғимараттың тұсауын кесті.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ш.Қалдаяқов атындағы филармония|url=http://old.abai.institute/post/sh-qaldayaqov-atyndagy-filarmoniya-432/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Біз туралы|url=https://shamshi-filarmonia.kz/about|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 4
| [[Ақтөбе облыстық филармониясы|Ғазиза Жұбанова атындағы Ақтөбе облыстық филармониясы]]
| [[Ақтөбе|Ақтөбе қаласы]]
| Ақтөбе облыстық филармония қоғамы, 1944 жылы 16 қыркүйекте құрылған. 1998 жылы филармонияға Қазақстан Республикасының көрнекті музыканты, КСРО халық әртісі және композитор Ғазиза Жұбанованың есімі берілді. 2002 жылы Ақтөбе облыстық әкімдігі бұрынғы Химиктер мәдениет үйінің ғимаратын Ғазиза Жұбанова атындағы облыстық филармонияға беру туралы шешім қабылдады. 2004 жылы ғимарат күрделі жөндеуден және қайта құрудан өткен болатын.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Филармония туралы - Ғазиза Жұбанова атындағы Ақтөбе облыстық филармониясы|url=https://philharmonic-aktobe.kz/о-филармонии/#|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 5
| [[Қали Байжанов атындағы Қарағанды концерттік бірлестігі (филармония)]]
| [[Қарағанды|Қарағанды қаласы]]
| Өнер ұжымы 1938 жылдың 6 наурызында облыстық филармония болып құрылды. 1990 жылдары филармонияға көрнекті музыкант Қали Байжановтың есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тарих — Қ. Байжанов атындағы Қарағанды концерттік бірлестігі|url=https://karfil.kz/views/about/history.php|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Концерттік бірлестік
|-
| 6
| [[Кенен Әзірбаев атындағы Жамбыл облысы әкімдігінің мәдениет және тілдерді дамыту басқармасының облыстық филармониясы, КМҚК]]
| [[Тараз|Тараз қаласы]]
| Қазақ ССР Министрлер Кеңесінің 1967 жылғы 25 қарашадағы №777 қаулысының негізінде және Жамбыл облыстық еңбекшілер депутаттары кеңесі атқару комитетінің 1968 жылғы 30 қаңтардағы шешімімен Жамбыл қаласында Жамбыл облыстық филармониясы құрылды. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1998 жылғы 25 желтоқсандағы №1335 қаулысына сәйкес, Жамбыл облыстық Әділет басқармасының 1999 жылғы 15 қаңтардағы №6577 бұйрығымен мекеме «Жамбыл облыстық филармониясы» коммуналдық мемлекеттік қазыналық кәсіпорны болып қайта тіркеуден өткізілді.2018 жылғы 21 қыркүйектегі Жамбыл облысы әкімдігінің №179 қаулысына сәйкес, 50 жылдық тарихы бар Жамбыл облыстық филармониясына қазақтың әйгілі халық ақыны, әнші-композитор, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері, КСРО Жазушылар және Композиторлар одақтарының мүшесі Кенен Әзірбаевтың есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Филармония туралы - Жамбыл облыстық филармониясы|url=https://zhofil.kz/filarmoniya/filarmoniya-tarikhy|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 7
| [[Нұрмұхан Жантөрин атындағы филармония|Нұрмұхан Жантөрин атындағы Атырау облыстық филармониясы]]
| [[Атырау|Атырау қаласы]]
| 1997 жылы Ақмола облыстық филармониясының негізінде мемлекеттік академиялық филармония құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Біз туралы — Атырау филармониясы|url=https://atyrau-filarmonia.kz/biz-turaly|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 8
| [[ШҚО мәдениет басқармасының Шығыс Қазақстан облыстық филармониясы, КМҚК (Ертіс концерт)]]
| [[Өскемен|Өскемен қаласы]]
|1962 жылы құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Шығыс Қазақстан облыстық филармониясы» КМҚК|url=https://shqo-philharmonic.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 9
| [[Павлодар облыстық филармониясы|Иса Байзақов атындағы Павлодар облыстық филармониясы]]
| [[Павлодар|Павлодар қаласы]]
| 1941 жылы құрылды. 1946 жылдың сәуірінде филармония филиалы облыстық концерттік-эстрадалық бюро болып қайта құрылды. 1965 жылы 1 желтоқсанда филиалға дербес мәртебе беріліп, Павлодар облыстық филармониясы болып қайта құрылды. 1971 жылы 9 наурызда қазақ ақыны, композитор әрі әнші Иса Байзақовтың 70 жылдық мерейтойына орай филармонияға есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Павлодарская областная филармония имени Исы Байзакова|url=https://isa-philharmonic.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 10
| [[Ғ.Құрманғалиев атындағы облыстық филармония|Ғарифолла Құрманғалиев атындағы Батыс Қазақстан облыстық филармониясы]]
| [[Орал|Орал қаласы]]
| 1966 жылы құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ғ. Құрманғалиев атындағы Батыс Қазақстан облыстық филармониясы|url=https://kino.kz/kk/concert/407|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 11
| [[Қызылорда облыстық филармониясы|Қызылорда облыстық филармониясы (Өнер орталығы)]]
| [[Қызылорда|Қызылорда қаласы]]
| 1973 жылы ұйымдастырылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Кызылординская областная филармония|url=https://kof.kz/kk|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 12
| [[Семей филармониясы|Әміре Қашаубаев атындағы Абай облысының филармониясы]]
| [[Семей|Семей қаласы]]
| 1945 жылы құрылды. Әнші Әміре Қашаубаевтың есімін филармония 1969 жылы алған.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Әміре Қашаубаев атындағы мемлекеттік филармония|url=https://ticketon.kz/kz/kostanay/place/gosudarstvennaya-filarmoniya-imeni-amre-kashaubajeva|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 13
| [[Маңғыстау облыстық филармониясы|Мұрат Өскінбаев атындағы Маңғыстау облыстық филармониясы]]
| [[Ақтау|Ақтау қаласы]]
| 1975 жылы 1 сәуірде құрылды.2008 жылға дейін ол Маңғыстау облыстық филармониясы деп аталды. Кейін әкімдік қаулысымен оған көрнекті домбырашы және сазгер, облыстың тумасы Мұрат Өскінбайұлының есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=М. Өскенбаев атындағы Маңғыстау облыстық филармония|url=https://ticketon.kz/kz/kostanay/place/mangistauskaya-filarmoniya-imeni-m-oskinbajeva|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 14
| [[Елубай Өмірзақов атындағы Қостанай облыстық филармониясы]]
| [[Қостанай|Қостанай қаласы]]
| 1944 жылы құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=filarmonia.kz|url=https://filarmonia.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 15
| [[Солтүстік қазақстан облыстық филармониясы|Ақан сері атындағы Солтүстік Қазақстан облыстық филармониясы]]
| [[Петропавл|Петропавл қаласы]]
| 1965 жылы құрылған. 2020 жылы 16 қарашада Солтүстік Қазақстан облысының әкімдігінің №315 жарлығы бойынша филармонияға Ақан Серінің есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Солтүстік Қазақстан облысы әкімідігінің мәдениет, тілдерді дамыту және архив ісі басқармасының Ақан сері облыстық филармониясы» КМҚК|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/sko-madeniet/press/article/details/73400?lang=kk|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 16
| [[Дәнеш Рақышев атындағы Жетісу облыстық филармониясы]]
| [[Талдықорған|Талдықорған қаласы]]
| 2022 жылы 8 қыркүйек айында құрылды. 2023 жылы 5 шілде айында филармонияға ҚР халық әртісі, әнші, сазгер Дәнеш Рақышевтің есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Басты бет - «Жетісу облысының Дәнеш Рақышев атындағы филармониясы» МКҚК|url=https://filarmonia-jetisuobl.kz/kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 17
| [[Алматы облыстық филармониясы|Сүйінбай Аронұлы атындағы Алматы облыстық филармониясы]]
| [[Талдықорған|Талдықорған қаласы]]
| 1973 жылы құрылды. 1990 жылы филармонияға ақын Сүйінбай Аронұлының есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Жаңарған филармония – &quot;Алатау Арайы&quot; газеті|url=https://alatauaraiy.kz/2024/03/zhangarghan-filarmoniya/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 18
| [[Көкшетау филармониясы|Үкілі Ыбырай атындағы Ақмола облыстық филармониясы]]
| [[Көкшетау|Көкшетау қаласы]]
| 1946 жылы 7 желтоқсанда құрылған. 1965 жылы Концерттік-эстрадалық бюро негізінде құрылып, 1993 жылы Көкшетау облыстық филармониясы деген атауы қалыптасты. 2017 жылдың 5 қазан айында филармонияға қазақ композиторы Үкілі Ыбырайдың есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=БАСТЫ БЕТ|url=https://fil-akmol.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 19
| [[Тайжан Қалмағамбетов атындағы Жезқазған Ұлытау облыстық филармониясы]]
| [[Жезқазған|Жезқазған қаласы]]
| *1999 жыл&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Т.Қалмағамбетов атындағы Жезқазған филармониясы - el.kz|url=https://el.kz/content-27386_17237/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|}

= Дереккөздер =
{{Дереккөздер}}</text>
      <sha1>efoie5iflv2dpej6rxs0nhyypizcqos</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606452</id>
      <parentid>3606451</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T19:06:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақстан филармониялары|Қазақстан филармониялары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3606452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16836" sha1="5h0lblxsubsvlddd7x8lf26hb2d6p2n" xml:space="preserve">''Қазақстан аумағында қызмет ететін мемлекеттік және өңірлік филармониялардың тізімі. Филармониялар концерттік-музыкалық ұйым ретінде академиялық музыка, халық музыкасы, эстрадалық және өзге де өнер ұжымдарының шығармашылық қызметін жүзеге асырады. Мақалада облыстық және қалалық филармониялар енгізілген.''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Афиша Государственная академическая филармония им.Е.Рахмадиева в Астана|url=https://topbilet.kz/ru/venue/astana-kongresskholl|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot;
! №
! Атауы
! Орналасқан жері
! Құрылған жылы
! Мәртебесі
|-
| 1
|[[Еркеғали Рахмадиев атындағы Астана қаласы әкімдігінің мемлекеттік академиялық филармониясы, МКҚК]]
| [[Астана|Астана қаласы]]
| Целинников сарайы (қазіргі «Астана» концерт залы) 1961–1963 жылдары латвиялық сәулетшілердің жобасы бойынша тұрғызылды. Ғимарат 1963 жылдың 6 қарашасында салтанатты түрде ашылды. 1998 жылы күрделі қайта жаңғыртудан кейін бұл ғимаратта Астана қаласының Мемлекеттік филармониясы орналасты. 2021 жылы мемлекеттік академиялық филармонияға қазақ композиторы Еркеғали Рахмадиевтің есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тарихы|url=https://astana-filarmonia.kz/biz-turaly/tarykhy|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Мемлекеттік академиялық 
|-
| 2
|[[Қазақ мемлекеттік филармониясы|Жамбыл Жабаев атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясы]]
| [[Алматы|Алматы қаласы]]
| 1935 жылы 14 қаңтарда ҚазКСР Халық Комиссарлар Кеңесі қаулысының жарыққа шығуына әкеліп, Алматы қаласында Қазақ Мемлекеттік филармониясы құрылып, оған 1938 жылы ұлы ақын Жамбыл Жабаевтың есімі берілді. Мәдениет және ақпарат министрлігінің қолдауымен 6 желтоқсан 2023 жылы №1085 Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен, Жамбыл  атындағы Қазақ мемлекеттік  филармониясы «Академиялық» мәртебесін алды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тарихы - КАЗАХСКАЯ ГОСУДАРСТВЕННАЯ АКАДЕМИЧЕСКАЯ ФИЛАРМОНИЯ ИМЕНИ ЖАМБЫЛА|url=https://jambyl-philharmonic.kz/kk/tarih/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Мемлекеттік академиялық
|-
| 3
|[[Шәмші Қалдаяқов атындағы облыстық филармониясы]]
| [[Шымкент|Шымкент қаласы]]
| Филармония 1930 жылы 15 тамызда ашылған. 1963–1964 жылдары Оңтүстік Қазақстан облыстық мемлекеттік филармониясы деп аталып, филармония-концерт мекемесі болды. 1996 жылы мекемеге қазақ композиторы Шәмші Қалдаяқов есімі берілді. 2007 жылы 100 жылдан астам тарихы бар ескі ғимарат бұзылуға жатқызылып, орнына жаңа ғимарат салынып, 2010 жылы 19-наурызда Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев жаңа ғимараттың тұсауын кесті.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ш.Қалдаяқов атындағы филармония|url=http://old.abai.institute/post/sh-qaldayaqov-atyndagy-filarmoniya-432/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Біз туралы|url=https://shamshi-filarmonia.kz/about|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 4
| [[Ақтөбе облыстық филармониясы|Ғазиза Жұбанова атындағы Ақтөбе облыстық филармониясы]]
| [[Ақтөбе|Ақтөбе қаласы]]
| Ақтөбе облыстық филармония қоғамы, 1944 жылы 16 қыркүйекте құрылған. 1998 жылы филармонияға Қазақстан Республикасының көрнекті музыканты, КСРО халық әртісі және композитор Ғазиза Жұбанованың есімі берілді. 2002 жылы Ақтөбе облыстық әкімдігі бұрынғы Химиктер мәдениет үйінің ғимаратын Ғазиза Жұбанова атындағы облыстық филармонияға беру туралы шешім қабылдады. 2004 жылы ғимарат күрделі жөндеуден және қайта құрудан өткен болатын.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Филармония туралы - Ғазиза Жұбанова атындағы Ақтөбе облыстық филармониясы|url=https://philharmonic-aktobe.kz/о-филармонии/#|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 5
| [[Қали Байжанов атындағы Қарағанды концерттік бірлестігі (филармония)]]
| [[Қарағанды|Қарағанды қаласы]]
| Өнер ұжымы 1938 жылдың 6 наурызында облыстық филармония болып құрылды. 1990 жылдары филармонияға көрнекті музыкант Қали Байжановтың есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тарих — Қ. Байжанов атындағы Қарағанды концерттік бірлестігі|url=https://karfil.kz/views/about/history.php|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Концерттік бірлестік
|-
| 6
| [[Кенен Әзірбаев атындағы Жамбыл облысы әкімдігінің мәдениет және тілдерді дамыту басқармасының облыстық филармониясы, КМҚК]]
| [[Тараз|Тараз қаласы]]
| Қазақ ССР Министрлер Кеңесінің 1967 жылғы 25 қарашадағы №777 қаулысының негізінде және Жамбыл облыстық еңбекшілер депутаттары кеңесі атқару комитетінің 1968 жылғы 30 қаңтардағы шешімімен Жамбыл қаласында Жамбыл облыстық филармониясы құрылды. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1998 жылғы 25 желтоқсандағы №1335 қаулысына сәйкес, Жамбыл облыстық Әділет басқармасының 1999 жылғы 15 қаңтардағы №6577 бұйрығымен мекеме «Жамбыл облыстық филармониясы» коммуналдық мемлекеттік қазыналық кәсіпорны болып қайта тіркеуден өткізілді.2018 жылғы 21 қыркүйектегі Жамбыл облысы әкімдігінің №179 қаулысына сәйкес, 50 жылдық тарихы бар Жамбыл облыстық филармониясына қазақтың әйгілі халық ақыны, әнші-композитор, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері, КСРО Жазушылар және Композиторлар одақтарының мүшесі Кенен Әзірбаевтың есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Филармония туралы - Жамбыл облыстық филармониясы|url=https://zhofil.kz/filarmoniya/filarmoniya-tarikhy|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 7
| [[Нұрмұхан Жантөрин атындағы филармония|Нұрмұхан Жантөрин атындағы Атырау облыстық филармониясы]]
| [[Атырау|Атырау қаласы]]
| 1997 жылы Ақмола облыстық филармониясының негізінде мемлекеттік академиялық филармония құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Біз туралы — Атырау филармониясы|url=https://atyrau-filarmonia.kz/biz-turaly|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 8
| [[ШҚО мәдениет басқармасының Шығыс Қазақстан облыстық филармониясы, КМҚК (Ертіс концерт)]]
| [[Өскемен|Өскемен қаласы]]
|1962 жылы құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Шығыс Қазақстан облыстық филармониясы» КМҚК|url=https://shqo-philharmonic.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 9
| [[Павлодар облыстық филармониясы|Иса Байзақов атындағы Павлодар облыстық филармониясы]]
| [[Павлодар|Павлодар қаласы]]
| 1941 жылы құрылды. 1946 жылдың сәуірінде филармония филиалы облыстық концерттік-эстрадалық бюро болып қайта құрылды. 1965 жылы 1 желтоқсанда филиалға дербес мәртебе беріліп, Павлодар облыстық филармониясы болып қайта құрылды. 1971 жылы 9 наурызда қазақ ақыны, композитор әрі әнші Иса Байзақовтың 70 жылдық мерейтойына орай филармонияға есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Павлодарская областная филармония имени Исы Байзакова|url=https://isa-philharmonic.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 10
| [[Ғ.Құрманғалиев атындағы облыстық филармония|Ғарифолла Құрманғалиев атындағы Батыс Қазақстан облыстық филармониясы]]
| [[Орал|Орал қаласы]]
| 1966 жылы құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ғ. Құрманғалиев атындағы Батыс Қазақстан облыстық филармониясы|url=https://kino.kz/kk/concert/407|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 11
| [[Қызылорда облыстық филармониясы|Қызылорда облыстық филармониясы (Өнер орталығы)]]
| [[Қызылорда|Қызылорда қаласы]]
| 1973 жылы ұйымдастырылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Кызылординская областная филармония|url=https://kof.kz/kk|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 12
| [[Семей филармониясы|Әміре Қашаубаев атындағы Абай облысының филармониясы]]
| [[Семей|Семей қаласы]]
| 1945 жылы құрылды. Әнші Әміре Қашаубаевтың есімін филармония 1969 жылы алған.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Әміре Қашаубаев атындағы мемлекеттік филармония|url=https://ticketon.kz/kz/kostanay/place/gosudarstvennaya-filarmoniya-imeni-amre-kashaubajeva|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 13
| [[Маңғыстау облыстық филармониясы|Мұрат Өскінбаев атындағы Маңғыстау облыстық филармониясы]]
| [[Ақтау|Ақтау қаласы]]
| 1975 жылы 1 сәуірде құрылды.2008 жылға дейін ол Маңғыстау облыстық филармониясы деп аталды. Кейін әкімдік қаулысымен оған көрнекті домбырашы және сазгер, облыстың тумасы Мұрат Өскінбайұлының есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=М. Өскенбаев атындағы Маңғыстау облыстық филармония|url=https://ticketon.kz/kz/kostanay/place/mangistauskaya-filarmoniya-imeni-m-oskinbajeva|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 14
| [[Елубай Өмірзақов атындағы Қостанай облыстық филармониясы]]
| [[Қостанай|Қостанай қаласы]]
| 1944 жылы құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=filarmonia.kz|url=https://filarmonia.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 15
| [[Солтүстік қазақстан облыстық филармониясы|Ақан сері атындағы Солтүстік Қазақстан облыстық филармониясы]]
| [[Петропавл|Петропавл қаласы]]
| 1965 жылы құрылған. 2020 жылы 16 қарашада Солтүстік Қазақстан облысының әкімдігінің №315 жарлығы бойынша филармонияға Ақан Серінің есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Солтүстік Қазақстан облысы әкімідігінің мәдениет, тілдерді дамыту және архив ісі басқармасының Ақан сері облыстық филармониясы» КМҚК|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/sko-madeniet/press/article/details/73400?lang=kk|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 16
| [[Дәнеш Рақышев атындағы Жетісу облыстық филармониясы]]
| [[Талдықорған|Талдықорған қаласы]]
| 2022 жылы 8 қыркүйек айында құрылды. 2023 жылы 5 шілде айында филармонияға ҚР халық әртісі, әнші, сазгер Дәнеш Рақышевтің есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Басты бет - «Жетісу облысының Дәнеш Рақышев атындағы филармониясы» МКҚК|url=https://filarmonia-jetisuobl.kz/kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 17
| [[Алматы облыстық филармониясы|Сүйінбай Аронұлы атындағы Алматы облыстық филармониясы]]
| [[Талдықорған|Талдықорған қаласы]]
| 1973 жылы құрылды. 1990 жылы филармонияға ақын Сүйінбай Аронұлының есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Жаңарған филармония – &quot;Алатау Арайы&quot; газеті|url=https://alatauaraiy.kz/2024/03/zhangarghan-filarmoniya/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 18
| [[Көкшетау филармониясы|Үкілі Ыбырай атындағы Ақмола облыстық филармониясы]]
| [[Көкшетау|Көкшетау қаласы]]
| 1946 жылы 7 желтоқсанда құрылған. 1965 жылы Концерттік-эстрадалық бюро негізінде құрылып, 1993 жылы Көкшетау облыстық филармониясы деген атауы қалыптасты. 2017 жылдың 5 қазан айында филармонияға қазақ композиторы Үкілі Ыбырайдың есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=БАСТЫ БЕТ|url=https://fil-akmol.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 19
| [[Тайжан Қалмағамбетов атындағы Жезқазған Ұлытау облыстық филармониясы]]
| [[Жезқазған|Жезқазған қаласы]]
| *1999 жыл&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Т.Қалмағамбетов атындағы Жезқазған филармониясы - el.kz|url=https://el.kz/content-27386_17237/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|}

= Дереккөздер =
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан филармониялары]]</text>
      <sha1>5h0lblxsubsvlddd7x8lf26hb2d6p2n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606453</id>
      <parentid>3606452</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T19:14:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3606453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17117" sha1="rvp33tnnntt45lsbcjtyewuhe9xr6oq" xml:space="preserve">[[Сурет:Жамбыл филармониясы, 2025 жыл..jpg|alt=2025 жылғы фотосурет.|нобай|Алматыдағы Жамбыл Жабаев атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясы]]
''Қазақстан аумағында қызмет ететін мемлекеттік және өңірлік филармониялардың тізімі. Филармониялар концерттік-музыкалық ұйым ретінде академиялық музыка, халық музыкасы, эстрадалық және өзге де өнер ұжымдарының шығармашылық қызметін жүзеге асырады. Мақалада облыстық және қалалық филармониялар тізімі енгізілген.''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Афиша Государственная академическая филармония им.Е.Рахмадиева в Астана|url=https://topbilet.kz/ru/venue/astana-kongresskholl|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot;
! №
! Атауы
! Орналасқан жері
! Құрылған жылы
! Мәртебесі
|-
| 1
|[[Еркеғали Рахмадиев атындағы Астана қаласы әкімдігінің мемлекеттік академиялық филармониясы, МКҚК]]
| [[Астана|Астана қаласы]]
| Целинников сарайы (қазіргі «Астана» концерт залы) 1961–1963 жылдары латвиялық сәулетшілердің жобасы бойынша тұрғызылды. Ғимарат 1963 жылдың 6 қарашасында салтанатты түрде ашылды. 1998 жылы күрделі қайта жаңғыртудан кейін бұл ғимаратта Астана қаласының Мемлекеттік филармониясы орналасты. 2021 жылы мемлекеттік академиялық филармонияға қазақ композиторы Еркеғали Рахмадиевтің есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тарихы|url=https://astana-filarmonia.kz/biz-turaly/tarykhy|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Мемлекеттік академиялық 
|-
| 2
|[[Қазақ мемлекеттік филармониясы|Жамбыл Жабаев атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясы]]
| [[Алматы|Алматы қаласы]]
| 1935 жылы 14 қаңтарда ҚазКСР Халық Комиссарлар Кеңесі қаулысының жарыққа шығуына әкеліп, Алматы қаласында Қазақ Мемлекеттік филармониясы құрылып, оған 1938 жылы ұлы ақын Жамбыл Жабаевтың есімі берілді. Мәдениет және ақпарат министрлігінің қолдауымен 6 желтоқсан 2023 жылы №1085 Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен, Жамбыл  атындағы Қазақ мемлекеттік  филармониясы «Академиялық» мәртебесін алды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тарихы - КАЗАХСКАЯ ГОСУДАРСТВЕННАЯ АКАДЕМИЧЕСКАЯ ФИЛАРМОНИЯ ИМЕНИ ЖАМБЫЛА|url=https://jambyl-philharmonic.kz/kk/tarih/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Мемлекеттік академиялық
|-
| 3
|[[Шәмші Қалдаяқов атындағы облыстық филармониясы]]
| [[Шымкент|Шымкент қаласы]]
| Филармония 1930 жылы 15 тамызда ашылған. 1963–1964 жылдары Оңтүстік Қазақстан облыстық мемлекеттік филармониясы деп аталып, филармония-концерт мекемесі болды. 1996 жылы мекемеге қазақ композиторы Шәмші Қалдаяқов есімі берілді. 2007 жылы 100 жылдан астам тарихы бар ескі ғимарат бұзылуға жатқызылып, орнына жаңа ғимарат салынып, 2010 жылы 19-наурызда Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев жаңа ғимараттың тұсауын кесті.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ш.Қалдаяқов атындағы филармония|url=http://old.abai.institute/post/sh-qaldayaqov-atyndagy-filarmoniya-432/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Біз туралы|url=https://shamshi-filarmonia.kz/about|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 4
| [[Ақтөбе облыстық филармониясы|Ғазиза Жұбанова атындағы Ақтөбе облыстық филармониясы]]
| [[Ақтөбе|Ақтөбе қаласы]]
| Ақтөбе облыстық филармония қоғамы, 1944 жылы 16 қыркүйекте құрылған. 1998 жылы филармонияға Қазақстан Республикасының көрнекті музыканты, КСРО халық әртісі және композитор Ғазиза Жұбанованың есімі берілді. 2002 жылы Ақтөбе облыстық әкімдігі бұрынғы Химиктер мәдениет үйінің ғимаратын Ғазиза Жұбанова атындағы облыстық филармонияға беру туралы шешім қабылдады. 2004 жылы ғимарат күрделі жөндеуден және қайта құрудан өткен болатын.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Филармония туралы - Ғазиза Жұбанова атындағы Ақтөбе облыстық филармониясы|url=https://philharmonic-aktobe.kz/о-филармонии/#|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 5
| [[Қали Байжанов атындағы Қарағанды концерттік бірлестігі (филармония)]]
| [[Қарағанды|Қарағанды қаласы]]
| Өнер ұжымы 1938 жылдың 6 наурызында облыстық филармония болып құрылды. 1990 жылдары филармонияға көрнекті музыкант Қали Байжановтың есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тарих — Қ. Байжанов атындағы Қарағанды концерттік бірлестігі|url=https://karfil.kz/views/about/history.php|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Концерттік бірлестік
|-
| 6
| [[Кенен Әзірбаев атындағы Жамбыл облысы әкімдігінің мәдениет және тілдерді дамыту басқармасының облыстық филармониясы, КМҚК]]
| [[Тараз|Тараз қаласы]]
| Қазақ ССР Министрлер Кеңесінің 1967 жылғы 25 қарашадағы №777 қаулысының негізінде және Жамбыл облыстық еңбекшілер депутаттары кеңесі атқару комитетінің 1968 жылғы 30 қаңтардағы шешімімен Жамбыл қаласында Жамбыл облыстық филармониясы құрылды. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1998 жылғы 25 желтоқсандағы №1335 қаулысына сәйкес, Жамбыл облыстық Әділет басқармасының 1999 жылғы 15 қаңтардағы №6577 бұйрығымен мекеме «Жамбыл облыстық филармониясы» коммуналдық мемлекеттік қазыналық кәсіпорны болып қайта тіркеуден өткізілді.2018 жылғы 21 қыркүйектегі Жамбыл облысы әкімдігінің №179 қаулысына сәйкес, 50 жылдық тарихы бар Жамбыл облыстық филармониясына қазақтың әйгілі халық ақыны, әнші-композитор, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері, КСРО Жазушылар және Композиторлар одақтарының мүшесі Кенен Әзірбаевтың есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Филармония туралы - Жамбыл облыстық филармониясы|url=https://zhofil.kz/filarmoniya/filarmoniya-tarikhy|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 7
| [[Нұрмұхан Жантөрин атындағы филармония|Нұрмұхан Жантөрин атындағы Атырау облыстық филармониясы]]
| [[Атырау|Атырау қаласы]]
| 1997 жылы Ақмола облыстық филармониясының негізінде мемлекеттік академиялық филармония құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Біз туралы — Атырау филармониясы|url=https://atyrau-filarmonia.kz/biz-turaly|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 8
| [[ШҚО мәдениет басқармасының Шығыс Қазақстан облыстық филармониясы, КМҚК (Ертіс концерт)]]
| [[Өскемен|Өскемен қаласы]]
|1962 жылы құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Шығыс Қазақстан облыстық филармониясы» КМҚК|url=https://shqo-philharmonic.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 9
| [[Павлодар облыстық филармониясы|Иса Байзақов атындағы Павлодар облыстық филармониясы]]
| [[Павлодар|Павлодар қаласы]]
| 1941 жылы құрылды. 1946 жылдың сәуірінде филармония филиалы облыстық концерттік-эстрадалық бюро болып қайта құрылды. 1965 жылы 1 желтоқсанда филиалға дербес мәртебе беріліп, Павлодар облыстық филармониясы болып қайта құрылды. 1971 жылы 9 наурызда қазақ ақыны, композитор әрі әнші Иса Байзақовтың 70 жылдық мерейтойына орай филармонияға есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Павлодарская областная филармония имени Исы Байзакова|url=https://isa-philharmonic.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 10
| [[Ғ.Құрманғалиев атындағы облыстық филармония|Ғарифолла Құрманғалиев атындағы Батыс Қазақстан облыстық филармониясы]]
| [[Орал|Орал қаласы]]
| 1966 жылы құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ғ. Құрманғалиев атындағы Батыс Қазақстан облыстық филармониясы|url=https://kino.kz/kk/concert/407|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 11
| [[Қызылорда облыстық филармониясы|Қызылорда облыстық филармониясы (Өнер орталығы)]]
| [[Қызылорда|Қызылорда қаласы]]
| 1973 жылы ұйымдастырылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Кызылординская областная филармония|url=https://kof.kz/kk|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 12
| [[Семей филармониясы|Әміре Қашаубаев атындағы Абай облысының филармониясы]]
| [[Семей|Семей қаласы]]
| 1945 жылы құрылды. Әнші Әміре Қашаубаевтың есімін филармония 1969 жылы алған.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Әміре Қашаубаев атындағы мемлекеттік филармония|url=https://ticketon.kz/kz/kostanay/place/gosudarstvennaya-filarmoniya-imeni-amre-kashaubajeva|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 13
| [[Маңғыстау облыстық филармониясы|Мұрат Өскінбаев атындағы Маңғыстау облыстық филармониясы]]
| [[Ақтау|Ақтау қаласы]]
| 1975 жылы 1 сәуірде құрылды.2008 жылға дейін ол Маңғыстау облыстық филармониясы деп аталды. Кейін әкімдік қаулысымен оған көрнекті домбырашы және сазгер, облыстың тумасы Мұрат Өскінбайұлының есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=М. Өскенбаев атындағы Маңғыстау облыстық филармония|url=https://ticketon.kz/kz/kostanay/place/mangistauskaya-filarmoniya-imeni-m-oskinbajeva|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 14
| [[Елубай Өмірзақов атындағы Қостанай облыстық филармониясы]]
| [[Қостанай|Қостанай қаласы]]
| 1944 жылы құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=filarmonia.kz|url=https://filarmonia.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 15
| [[Солтүстік қазақстан облыстық филармониясы|Ақан сері атындағы Солтүстік Қазақстан облыстық филармониясы]]
| [[Петропавл|Петропавл қаласы]]
| 1965 жылы құрылған. 2020 жылы 16 қарашада Солтүстік Қазақстан облысының әкімдігінің №315 жарлығы бойынша филармонияға Ақан Серінің есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Солтүстік Қазақстан облысы әкімідігінің мәдениет, тілдерді дамыту және архив ісі басқармасының Ақан сері облыстық филармониясы» КМҚК|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/sko-madeniet/press/article/details/73400?lang=kk|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 16
| [[Дәнеш Рақышев атындағы Жетісу облыстық филармониясы]]
| [[Талдықорған|Талдықорған қаласы]]
| 2022 жылы 8 қыркүйек айында құрылды. 2023 жылы 5 шілде айында филармонияға ҚР халық әртісі, әнші, сазгер Дәнеш Рақышевтің есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Басты бет - «Жетісу облысының Дәнеш Рақышев атындағы филармониясы» МКҚК|url=https://filarmonia-jetisuobl.kz/kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 17
| [[Алматы облыстық филармониясы|Сүйінбай Аронұлы атындағы Алматы облыстық филармониясы]]
| [[Талдықорған|Талдықорған қаласы]]
| 1973 жылы құрылды. 1990 жылы филармонияға ақын Сүйінбай Аронұлының есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Жаңарған филармония – &quot;Алатау Арайы&quot; газеті|url=https://alatauaraiy.kz/2024/03/zhangarghan-filarmoniya/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 18
| [[Көкшетау филармониясы|Үкілі Ыбырай атындағы Ақмола облыстық филармониясы]]
| [[Көкшетау|Көкшетау қаласы]]
| 1946 жылы 7 желтоқсанда құрылған. 1965 жылы Концерттік-эстрадалық бюро негізінде құрылып, 1993 жылы Көкшетау облыстық филармониясы деген атауы қалыптасты. 2017 жылдың 5 қазан айында филармонияға қазақ композиторы Үкілі Ыбырайдың есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=БАСТЫ БЕТ|url=https://fil-akmol.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 19
| [[Тайжан Қалмағамбетов атындағы Жезқазған Ұлытау облыстық филармониясы]]
| [[Жезқазған|Жезқазған қаласы]]
| *1999 жыл&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Т.Қалмағамбетов атындағы Жезқазған филармониясы - el.kz|url=https://el.kz/content-27386_17237/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|}

= Дереккөздер =
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан филармониялары]]</text>
      <sha1>rvp33tnnntt45lsbcjtyewuhe9xr6oq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606497</id>
      <parentid>3606453</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T22:33:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Tuttiorchestra687 [[Қатысушы:Tuttiorchestra687/зертхана]] бетін [[Қазақстан филармониялары (тізім)]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3606453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17117" sha1="rvp33tnnntt45lsbcjtyewuhe9xr6oq" xml:space="preserve">[[Сурет:Жамбыл филармониясы, 2025 жыл..jpg|alt=2025 жылғы фотосурет.|нобай|Алматыдағы Жамбыл Жабаев атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясы]]
''Қазақстан аумағында қызмет ететін мемлекеттік және өңірлік филармониялардың тізімі. Филармониялар концерттік-музыкалық ұйым ретінде академиялық музыка, халық музыкасы, эстрадалық және өзге де өнер ұжымдарының шығармашылық қызметін жүзеге асырады. Мақалада облыстық және қалалық филармониялар тізімі енгізілген.''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Афиша Государственная академическая филармония им.Е.Рахмадиева в Астана|url=https://topbilet.kz/ru/venue/astana-kongresskholl|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot;
! №
! Атауы
! Орналасқан жері
! Құрылған жылы
! Мәртебесі
|-
| 1
|[[Еркеғали Рахмадиев атындағы Астана қаласы әкімдігінің мемлекеттік академиялық филармониясы, МКҚК]]
| [[Астана|Астана қаласы]]
| Целинников сарайы (қазіргі «Астана» концерт залы) 1961–1963 жылдары латвиялық сәулетшілердің жобасы бойынша тұрғызылды. Ғимарат 1963 жылдың 6 қарашасында салтанатты түрде ашылды. 1998 жылы күрделі қайта жаңғыртудан кейін бұл ғимаратта Астана қаласының Мемлекеттік филармониясы орналасты. 2021 жылы мемлекеттік академиялық филармонияға қазақ композиторы Еркеғали Рахмадиевтің есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тарихы|url=https://astana-filarmonia.kz/biz-turaly/tarykhy|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Мемлекеттік академиялық 
|-
| 2
|[[Қазақ мемлекеттік филармониясы|Жамбыл Жабаев атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясы]]
| [[Алматы|Алматы қаласы]]
| 1935 жылы 14 қаңтарда ҚазКСР Халық Комиссарлар Кеңесі қаулысының жарыққа шығуына әкеліп, Алматы қаласында Қазақ Мемлекеттік филармониясы құрылып, оған 1938 жылы ұлы ақын Жамбыл Жабаевтың есімі берілді. Мәдениет және ақпарат министрлігінің қолдауымен 6 желтоқсан 2023 жылы №1085 Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен, Жамбыл  атындағы Қазақ мемлекеттік  филармониясы «Академиялық» мәртебесін алды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тарихы - КАЗАХСКАЯ ГОСУДАРСТВЕННАЯ АКАДЕМИЧЕСКАЯ ФИЛАРМОНИЯ ИМЕНИ ЖАМБЫЛА|url=https://jambyl-philharmonic.kz/kk/tarih/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Мемлекеттік академиялық
|-
| 3
|[[Шәмші Қалдаяқов атындағы облыстық филармониясы]]
| [[Шымкент|Шымкент қаласы]]
| Филармония 1930 жылы 15 тамызда ашылған. 1963–1964 жылдары Оңтүстік Қазақстан облыстық мемлекеттік филармониясы деп аталып, филармония-концерт мекемесі болды. 1996 жылы мекемеге қазақ композиторы Шәмші Қалдаяқов есімі берілді. 2007 жылы 100 жылдан астам тарихы бар ескі ғимарат бұзылуға жатқызылып, орнына жаңа ғимарат салынып, 2010 жылы 19-наурызда Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев жаңа ғимараттың тұсауын кесті.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ш.Қалдаяқов атындағы филармония|url=http://old.abai.institute/post/sh-qaldayaqov-atyndagy-filarmoniya-432/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Біз туралы|url=https://shamshi-filarmonia.kz/about|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 4
| [[Ақтөбе облыстық филармониясы|Ғазиза Жұбанова атындағы Ақтөбе облыстық филармониясы]]
| [[Ақтөбе|Ақтөбе қаласы]]
| Ақтөбе облыстық филармония қоғамы, 1944 жылы 16 қыркүйекте құрылған. 1998 жылы филармонияға Қазақстан Республикасының көрнекті музыканты, КСРО халық әртісі және композитор Ғазиза Жұбанованың есімі берілді. 2002 жылы Ақтөбе облыстық әкімдігі бұрынғы Химиктер мәдениет үйінің ғимаратын Ғазиза Жұбанова атындағы облыстық филармонияға беру туралы шешім қабылдады. 2004 жылы ғимарат күрделі жөндеуден және қайта құрудан өткен болатын.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Филармония туралы - Ғазиза Жұбанова атындағы Ақтөбе облыстық филармониясы|url=https://philharmonic-aktobe.kz/о-филармонии/#|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 5
| [[Қали Байжанов атындағы Қарағанды концерттік бірлестігі (филармония)]]
| [[Қарағанды|Қарағанды қаласы]]
| Өнер ұжымы 1938 жылдың 6 наурызында облыстық филармония болып құрылды. 1990 жылдары филармонияға көрнекті музыкант Қали Байжановтың есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тарих — Қ. Байжанов атындағы Қарағанды концерттік бірлестігі|url=https://karfil.kz/views/about/history.php|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Концерттік бірлестік
|-
| 6
| [[Кенен Әзірбаев атындағы Жамбыл облысы әкімдігінің мәдениет және тілдерді дамыту басқармасының облыстық филармониясы, КМҚК]]
| [[Тараз|Тараз қаласы]]
| Қазақ ССР Министрлер Кеңесінің 1967 жылғы 25 қарашадағы №777 қаулысының негізінде және Жамбыл облыстық еңбекшілер депутаттары кеңесі атқару комитетінің 1968 жылғы 30 қаңтардағы шешімімен Жамбыл қаласында Жамбыл облыстық филармониясы құрылды. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1998 жылғы 25 желтоқсандағы №1335 қаулысына сәйкес, Жамбыл облыстық Әділет басқармасының 1999 жылғы 15 қаңтардағы №6577 бұйрығымен мекеме «Жамбыл облыстық филармониясы» коммуналдық мемлекеттік қазыналық кәсіпорны болып қайта тіркеуден өткізілді.2018 жылғы 21 қыркүйектегі Жамбыл облысы әкімдігінің №179 қаулысына сәйкес, 50 жылдық тарихы бар Жамбыл облыстық филармониясына қазақтың әйгілі халық ақыны, әнші-композитор, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері, КСРО Жазушылар және Композиторлар одақтарының мүшесі Кенен Әзірбаевтың есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Филармония туралы - Жамбыл облыстық филармониясы|url=https://zhofil.kz/filarmoniya/filarmoniya-tarikhy|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 7
| [[Нұрмұхан Жантөрин атындағы филармония|Нұрмұхан Жантөрин атындағы Атырау облыстық филармониясы]]
| [[Атырау|Атырау қаласы]]
| 1997 жылы Ақмола облыстық филармониясының негізінде мемлекеттік академиялық филармония құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Біз туралы — Атырау филармониясы|url=https://atyrau-filarmonia.kz/biz-turaly|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 8
| [[ШҚО мәдениет басқармасының Шығыс Қазақстан облыстық филармониясы, КМҚК (Ертіс концерт)]]
| [[Өскемен|Өскемен қаласы]]
|1962 жылы құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Шығыс Қазақстан облыстық филармониясы» КМҚК|url=https://shqo-philharmonic.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 9
| [[Павлодар облыстық филармониясы|Иса Байзақов атындағы Павлодар облыстық филармониясы]]
| [[Павлодар|Павлодар қаласы]]
| 1941 жылы құрылды. 1946 жылдың сәуірінде филармония филиалы облыстық концерттік-эстрадалық бюро болып қайта құрылды. 1965 жылы 1 желтоқсанда филиалға дербес мәртебе беріліп, Павлодар облыстық филармониясы болып қайта құрылды. 1971 жылы 9 наурызда қазақ ақыны, композитор әрі әнші Иса Байзақовтың 70 жылдық мерейтойына орай филармонияға есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Павлодарская областная филармония имени Исы Байзакова|url=https://isa-philharmonic.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 10
| [[Ғ.Құрманғалиев атындағы облыстық филармония|Ғарифолла Құрманғалиев атындағы Батыс Қазақстан облыстық филармониясы]]
| [[Орал|Орал қаласы]]
| 1966 жылы құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ғ. Құрманғалиев атындағы Батыс Қазақстан облыстық филармониясы|url=https://kino.kz/kk/concert/407|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 11
| [[Қызылорда облыстық филармониясы|Қызылорда облыстық филармониясы (Өнер орталығы)]]
| [[Қызылорда|Қызылорда қаласы]]
| 1973 жылы ұйымдастырылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Кызылординская областная филармония|url=https://kof.kz/kk|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 12
| [[Семей филармониясы|Әміре Қашаубаев атындағы Абай облысының филармониясы]]
| [[Семей|Семей қаласы]]
| 1945 жылы құрылды. Әнші Әміре Қашаубаевтың есімін филармония 1969 жылы алған.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Әміре Қашаубаев атындағы мемлекеттік филармония|url=https://ticketon.kz/kz/kostanay/place/gosudarstvennaya-filarmoniya-imeni-amre-kashaubajeva|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 13
| [[Маңғыстау облыстық филармониясы|Мұрат Өскінбаев атындағы Маңғыстау облыстық филармониясы]]
| [[Ақтау|Ақтау қаласы]]
| 1975 жылы 1 сәуірде құрылды.2008 жылға дейін ол Маңғыстау облыстық филармониясы деп аталды. Кейін әкімдік қаулысымен оған көрнекті домбырашы және сазгер, облыстың тумасы Мұрат Өскінбайұлының есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=М. Өскенбаев атындағы Маңғыстау облыстық филармония|url=https://ticketon.kz/kz/kostanay/place/mangistauskaya-filarmoniya-imeni-m-oskinbajeva|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 14
| [[Елубай Өмірзақов атындағы Қостанай облыстық филармониясы]]
| [[Қостанай|Қостанай қаласы]]
| 1944 жылы құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=filarmonia.kz|url=https://filarmonia.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 15
| [[Солтүстік қазақстан облыстық филармониясы|Ақан сері атындағы Солтүстік Қазақстан облыстық филармониясы]]
| [[Петропавл|Петропавл қаласы]]
| 1965 жылы құрылған. 2020 жылы 16 қарашада Солтүстік Қазақстан облысының әкімдігінің №315 жарлығы бойынша филармонияға Ақан Серінің есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Солтүстік Қазақстан облысы әкімідігінің мәдениет, тілдерді дамыту және архив ісі басқармасының Ақан сері облыстық филармониясы» КМҚК|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/sko-madeniet/press/article/details/73400?lang=kk|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 16
| [[Дәнеш Рақышев атындағы Жетісу облыстық филармониясы]]
| [[Талдықорған|Талдықорған қаласы]]
| 2022 жылы 8 қыркүйек айында құрылды. 2023 жылы 5 шілде айында филармонияға ҚР халық әртісі, әнші, сазгер Дәнеш Рақышевтің есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Басты бет - «Жетісу облысының Дәнеш Рақышев атындағы филармониясы» МКҚК|url=https://filarmonia-jetisuobl.kz/kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 17
| [[Алматы облыстық филармониясы|Сүйінбай Аронұлы атындағы Алматы облыстық филармониясы]]
| [[Талдықорған|Талдықорған қаласы]]
| 1973 жылы құрылды. 1990 жылы филармонияға ақын Сүйінбай Аронұлының есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Жаңарған филармония – &quot;Алатау Арайы&quot; газеті|url=https://alatauaraiy.kz/2024/03/zhangarghan-filarmoniya/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 18
| [[Көкшетау филармониясы|Үкілі Ыбырай атындағы Ақмола облыстық филармониясы]]
| [[Көкшетау|Көкшетау қаласы]]
| 1946 жылы 7 желтоқсанда құрылған. 1965 жылы Концерттік-эстрадалық бюро негізінде құрылып, 1993 жылы Көкшетау облыстық филармониясы деген атауы қалыптасты. 2017 жылдың 5 қазан айында филармонияға қазақ композиторы Үкілі Ыбырайдың есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=БАСТЫ БЕТ|url=https://fil-akmol.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 19
| [[Тайжан Қалмағамбетов атындағы Жезқазған Ұлытау облыстық филармониясы]]
| [[Жезқазған|Жезқазған қаласы]]
| *1999 жыл&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Т.Қалмағамбетов атындағы Жезқазған филармониясы - el.kz|url=https://el.kz/content-27386_17237/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|}

= Дереккөздер =
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан филармониялары]]</text>
      <sha1>rvp33tnnntt45lsbcjtyewuhe9xr6oq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606501</id>
      <parentid>3606497</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T22:47:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3606501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17513" sha1="bb9tclu9uksk7wlm1k8jnrvpsczl4vl" xml:space="preserve">'''Қазақстан филармониялары''' – Қазақстан аумағында қызмет ететін мемлекеттік, облыстық және қалалық филармониялардың тізімі. Филармониялар концерттік-музыкалық ұйым ретінде академиялық музыка, халық музыкасы, эстрадалық және өзге де жанрлардағы шығармашылық ұжымдардың қызметін ұйымдастырады. Қазақстандағы филармониялар концерттік қызметпен қатар мәдени-ағартушылық жұмыстар жүргізіп, кәсіби музыкалық өнердің дамуына үлес қосады. Бұл мақалада Қазақстанның облыстық және қалалық 19 филармониялары туралы мәліметтер берілген.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Афиша Государственная академическая филармония им.Е.Рахмадиева в Астана|url=https://topbilet.kz/ru/venue/astana-kongresskholl|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;[[Сурет:Жамбыл филармониясы, 2025 жыл..jpg|alt=2025 жылғы фотосурет.|нобай|Алматыдағы Жамбыл Жабаев атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясы]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot;
! №
! Атауы
! Орналасқан жері
! Құрылған жылы
! Мәртебесі
|-
| 1
|[[Еркеғали Рахмадиев атындағы Астана қаласы әкімдігінің мемлекеттік академиялық филармониясы, МКҚК]]
| [[Астана|Астана қаласы]]
| Целинников сарайы (қазіргі «Астана» концерт залы) 1961–1963 жылдары латвиялық сәулетшілердің жобасы бойынша тұрғызылды. Ғимарат 1963 жылдың 6 қарашасында салтанатты түрде ашылды. 1998 жылы күрделі қайта жаңғыртудан кейін бұл ғимаратта Астана қаласының Мемлекеттік филармониясы орналасты. 2021 жылы мемлекеттік академиялық филармонияға қазақ композиторы Еркеғали Рахмадиевтің есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тарихы|url=https://astana-filarmonia.kz/biz-turaly/tarykhy|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Мемлекеттік академиялық 
|-
| 2
|[[Қазақ мемлекеттік филармониясы|Жамбыл Жабаев атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясы]]
| [[Алматы|Алматы қаласы]]
| 1935 жылы 14 қаңтарда ҚазКСР Халық Комиссарлар Кеңесі қаулысының жарыққа шығуына әкеліп, Алматы қаласында Қазақ Мемлекеттік филармониясы құрылып, оған 1938 жылы ұлы ақын Жамбыл Жабаевтың есімі берілді. Мәдениет және ақпарат министрлігінің қолдауымен 6 желтоқсан 2023 жылы №1085 Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен, Жамбыл  атындағы Қазақ мемлекеттік  филармониясы «Академиялық» мәртебесін алды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тарихы - КАЗАХСКАЯ ГОСУДАРСТВЕННАЯ АКАДЕМИЧЕСКАЯ ФИЛАРМОНИЯ ИМЕНИ ЖАМБЫЛА|url=https://jambyl-philharmonic.kz/kk/tarih/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Мемлекеттік академиялық
|-
| 3
|[[Шәмші Қалдаяқов атындағы облыстық филармониясы]]
| [[Шымкент|Шымкент қаласы]]
| Филармония 1930 жылы 15 тамызда ашылған. 1963–1964 жылдары Оңтүстік Қазақстан облыстық мемлекеттік филармониясы деп аталып, филармония-концерт мекемесі болды. 1996 жылы мекемеге қазақ композиторы Шәмші Қалдаяқов есімі берілді. 2007 жылы 100 жылдан астам тарихы бар ескі ғимарат бұзылуға жатқызылып, орнына жаңа ғимарат салынып, 2010 жылы 19-наурызда Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев жаңа ғимараттың тұсауын кесті.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ш.Қалдаяқов атындағы филармония|url=http://old.abai.institute/post/sh-qaldayaqov-atyndagy-filarmoniya-432/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Біз туралы|url=https://shamshi-filarmonia.kz/about|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 4
| [[Ақтөбе облыстық филармониясы|Ғазиза Жұбанова атындағы Ақтөбе облыстық филармониясы]]
| [[Ақтөбе|Ақтөбе қаласы]]
| Ақтөбе облыстық филармония қоғамы, 1944 жылы 16 қыркүйекте құрылған. 1998 жылы филармонияға Қазақстан Республикасының көрнекті музыканты, КСРО халық әртісі және композитор Ғазиза Жұбанованың есімі берілді. 2002 жылы Ақтөбе облыстық әкімдігі бұрынғы Химиктер мәдениет үйінің ғимаратын Ғазиза Жұбанова атындағы облыстық филармонияға беру туралы шешім қабылдады. 2004 жылы ғимарат күрделі жөндеуден және қайта құрудан өткен болатын.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Филармония туралы - Ғазиза Жұбанова атындағы Ақтөбе облыстық филармониясы|url=https://philharmonic-aktobe.kz/о-филармонии/#|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 5
| [[Қали Байжанов атындағы Қарағанды концерттік бірлестігі (филармония)]]
| [[Қарағанды|Қарағанды қаласы]]
| Өнер ұжымы 1938 жылдың 6 наурызында облыстық филармония болып құрылды. 1990 жылдары филармонияға көрнекті музыкант Қали Байжановтың есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тарих — Қ. Байжанов атындағы Қарағанды концерттік бірлестігі|url=https://karfil.kz/views/about/history.php|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Концерттік бірлестік
|-
| 6
| [[Кенен Әзірбаев атындағы Жамбыл облысы әкімдігінің мәдениет және тілдерді дамыту басқармасының облыстық филармониясы, КМҚК]]
| [[Тараз|Тараз қаласы]]
| Қазақ ССР Министрлер Кеңесінің 1967 жылғы 25 қарашадағы №777 қаулысының негізінде және Жамбыл облыстық еңбекшілер депутаттары кеңесі атқару комитетінің 1968 жылғы 30 қаңтардағы шешімімен Жамбыл қаласында Жамбыл облыстық филармониясы құрылды. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1998 жылғы 25 желтоқсандағы №1335 қаулысына сәйкес, Жамбыл облыстық Әділет басқармасының 1999 жылғы 15 қаңтардағы №6577 бұйрығымен мекеме «Жамбыл облыстық филармониясы» коммуналдық мемлекеттік қазыналық кәсіпорны болып қайта тіркеуден өткізілді.2018 жылғы 21 қыркүйектегі Жамбыл облысы әкімдігінің №179 қаулысына сәйкес, 50 жылдық тарихы бар Жамбыл облыстық филармониясына қазақтың әйгілі халық ақыны, әнші-композитор, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері, КСРО Жазушылар және Композиторлар одақтарының мүшесі Кенен Әзірбаевтың есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Филармония туралы - Жамбыл облыстық филармониясы|url=https://zhofil.kz/filarmoniya/filarmoniya-tarikhy|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 7
| [[Нұрмұхан Жантөрин атындағы филармония|Нұрмұхан Жантөрин атындағы Атырау облыстық филармониясы]]
| [[Атырау|Атырау қаласы]]
| 1997 жылы Ақмола облыстық филармониясының негізінде мемлекеттік академиялық филармония құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Біз туралы — Атырау филармониясы|url=https://atyrau-filarmonia.kz/biz-turaly|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 8
| [[ШҚО мәдениет басқармасының Шығыс Қазақстан облыстық филармониясы, КМҚК (Ертіс концерт)]]
| [[Өскемен|Өскемен қаласы]]
|1962 жылы құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Шығыс Қазақстан облыстық филармониясы» КМҚК|url=https://shqo-philharmonic.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 9
| [[Павлодар облыстық филармониясы|Иса Байзақов атындағы Павлодар облыстық филармониясы]]
| [[Павлодар|Павлодар қаласы]]
| 1941 жылы құрылды. 1946 жылдың сәуірінде филармония филиалы облыстық концерттік-эстрадалық бюро болып қайта құрылды. 1965 жылы 1 желтоқсанда филиалға дербес мәртебе беріліп, Павлодар облыстық филармониясы болып қайта құрылды. 1971 жылы 9 наурызда қазақ ақыны, композитор әрі әнші Иса Байзақовтың 70 жылдық мерейтойына орай филармонияға есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Павлодарская областная филармония имени Исы Байзакова|url=https://isa-philharmonic.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 10
| [[Ғ.Құрманғалиев атындағы облыстық филармония|Ғарифолла Құрманғалиев атындағы Батыс Қазақстан облыстық филармониясы]]
| [[Орал|Орал қаласы]]
| 1966 жылы құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ғ. Құрманғалиев атындағы Батыс Қазақстан облыстық филармониясы|url=https://kino.kz/kk/concert/407|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 11
| [[Қызылорда облыстық филармониясы|Қызылорда облыстық филармониясы (Өнер орталығы)]]
| [[Қызылорда|Қызылорда қаласы]]
| 1973 жылы ұйымдастырылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Кызылординская областная филармония|url=https://kof.kz/kk|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 12
| [[Семей филармониясы|Әміре Қашаубаев атындағы Абай облысының филармониясы]]
| [[Семей|Семей қаласы]]
| 1945 жылы құрылды. Әнші Әміре Қашаубаевтың есімін филармония 1969 жылы алған.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Әміре Қашаубаев атындағы мемлекеттік филармония|url=https://ticketon.kz/kz/kostanay/place/gosudarstvennaya-filarmoniya-imeni-amre-kashaubajeva|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 13
| [[Маңғыстау облыстық филармониясы|Мұрат Өскінбаев атындағы Маңғыстау облыстық филармониясы]]
| [[Ақтау|Ақтау қаласы]]
| 1975 жылы 1 сәуірде құрылды.2008 жылға дейін ол Маңғыстау облыстық филармониясы деп аталды. Кейін әкімдік қаулысымен оған көрнекті домбырашы және сазгер, облыстың тумасы Мұрат Өскінбайұлының есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=М. Өскенбаев атындағы Маңғыстау облыстық филармония|url=https://ticketon.kz/kz/kostanay/place/mangistauskaya-filarmoniya-imeni-m-oskinbajeva|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 14
| [[Елубай Өмірзақов атындағы Қостанай облыстық филармониясы]]
| [[Қостанай|Қостанай қаласы]]
| 1944 жылы құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=filarmonia.kz|url=https://filarmonia.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 15
| [[Солтүстік қазақстан облыстық филармониясы|Ақан сері атындағы Солтүстік Қазақстан облыстық филармониясы]]
| [[Петропавл|Петропавл қаласы]]
| 1965 жылы құрылған. 2020 жылы 16 қарашада Солтүстік Қазақстан облысының әкімдігінің №315 жарлығы бойынша филармонияға Ақан Серінің есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Солтүстік Қазақстан облысы әкімідігінің мәдениет, тілдерді дамыту және архив ісі басқармасының Ақан сері облыстық филармониясы» КМҚК|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/sko-madeniet/press/article/details/73400?lang=kk|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 16
| [[Дәнеш Рақышев атындағы Жетісу облыстық филармониясы]]
| [[Талдықорған|Талдықорған қаласы]]
| 2022 жылы 8 қыркүйек айында құрылды. 2023 жылы 5 шілде айында филармонияға ҚР халық әртісі, әнші, сазгер Дәнеш Рақышевтің есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Басты бет - «Жетісу облысының Дәнеш Рақышев атындағы филармониясы» МКҚК|url=https://filarmonia-jetisuobl.kz/kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 17
| [[Алматы облыстық филармониясы|Сүйінбай Аронұлы атындағы Алматы облыстық филармониясы]]
| [[Талдықорған|Талдықорған қаласы]]
| 1973 жылы құрылды. 1990 жылы филармонияға ақын Сүйінбай Аронұлының есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Жаңарған филармония – &quot;Алатау Арайы&quot; газеті|url=https://alatauaraiy.kz/2024/03/zhangarghan-filarmoniya/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 18
| [[Көкшетау филармониясы|Үкілі Ыбырай атындағы Ақмола облыстық филармониясы]]
| [[Көкшетау|Көкшетау қаласы]]
| 1946 жылы 7 желтоқсанда құрылған. 1965 жылы Концерттік-эстрадалық бюро негізінде құрылып, 1993 жылы Көкшетау облыстық филармониясы деген атауы қалыптасты. 2017 жылдың 5 қазан айында филармонияға қазақ композиторы Үкілі Ыбырайдың есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=БАСТЫ БЕТ|url=https://fil-akmol.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 19
| [[Тайжан Қалмағамбетов атындағы Жезқазған Ұлытау облыстық филармониясы]]
| [[Жезқазған|Жезқазған қаласы]]
| *1999 жыл&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Т.Қалмағамбетов атындағы Жезқазған филармониясы - el.kz|url=https://el.kz/content-27386_17237/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|}

= Дереккөздер =
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан филармониялары]]</text>
      <sha1>bb9tclu9uksk7wlm1k8jnrvpsczl4vl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606502</id>
      <parentid>3606501</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T22:59:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Қазақстан мәдениеті|Қазақстан мәдениеті]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3606502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17566" sha1="3yaf08edjldqdouvloz08qa8rav80y9" xml:space="preserve">'''Қазақстан филармониялары''' – Қазақстан аумағында қызмет ететін мемлекеттік, облыстық және қалалық филармониялардың тізімі. Филармониялар концерттік-музыкалық ұйым ретінде академиялық музыка, халық музыкасы, эстрадалық және өзге де жанрлардағы шығармашылық ұжымдардың қызметін ұйымдастырады. Қазақстандағы филармониялар концерттік қызметпен қатар мәдени-ағартушылық жұмыстар жүргізіп, кәсіби музыкалық өнердің дамуына үлес қосады. Бұл мақалада Қазақстанның облыстық және қалалық 19 филармониялары туралы мәліметтер берілген.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Афиша Государственная академическая филармония им.Е.Рахмадиева в Астана|url=https://topbilet.kz/ru/venue/astana-kongresskholl|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;[[Сурет:Жамбыл филармониясы, 2025 жыл..jpg|alt=2025 жылғы фотосурет.|нобай|Алматыдағы Жамбыл Жабаев атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясы]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot;
! №
! Атауы
! Орналасқан жері
! Құрылған жылы
! Мәртебесі
|-
| 1
|[[Еркеғали Рахмадиев атындағы Астана қаласы әкімдігінің мемлекеттік академиялық филармониясы, МКҚК]]
| [[Астана|Астана қаласы]]
| Целинников сарайы (қазіргі «Астана» концерт залы) 1961–1963 жылдары латвиялық сәулетшілердің жобасы бойынша тұрғызылды. Ғимарат 1963 жылдың 6 қарашасында салтанатты түрде ашылды. 1998 жылы күрделі қайта жаңғыртудан кейін бұл ғимаратта Астана қаласының Мемлекеттік филармониясы орналасты. 2021 жылы мемлекеттік академиялық филармонияға қазақ композиторы Еркеғали Рахмадиевтің есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тарихы|url=https://astana-filarmonia.kz/biz-turaly/tarykhy|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Мемлекеттік академиялық 
|-
| 2
|[[Қазақ мемлекеттік филармониясы|Жамбыл Жабаев атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясы]]
| [[Алматы|Алматы қаласы]]
| 1935 жылы 14 қаңтарда ҚазКСР Халық Комиссарлар Кеңесі қаулысының жарыққа шығуына әкеліп, Алматы қаласында Қазақ Мемлекеттік филармониясы құрылып, оған 1938 жылы ұлы ақын Жамбыл Жабаевтың есімі берілді. Мәдениет және ақпарат министрлігінің қолдауымен 6 желтоқсан 2023 жылы №1085 Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен, Жамбыл  атындағы Қазақ мемлекеттік  филармониясы «Академиялық» мәртебесін алды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тарихы - КАЗАХСКАЯ ГОСУДАРСТВЕННАЯ АКАДЕМИЧЕСКАЯ ФИЛАРМОНИЯ ИМЕНИ ЖАМБЫЛА|url=https://jambyl-philharmonic.kz/kk/tarih/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Мемлекеттік академиялық
|-
| 3
|[[Шәмші Қалдаяқов атындағы облыстық филармониясы]]
| [[Шымкент|Шымкент қаласы]]
| Филармония 1930 жылы 15 тамызда ашылған. 1963–1964 жылдары Оңтүстік Қазақстан облыстық мемлекеттік филармониясы деп аталып, филармония-концерт мекемесі болды. 1996 жылы мекемеге қазақ композиторы Шәмші Қалдаяқов есімі берілді. 2007 жылы 100 жылдан астам тарихы бар ескі ғимарат бұзылуға жатқызылып, орнына жаңа ғимарат салынып, 2010 жылы 19-наурызда Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев жаңа ғимараттың тұсауын кесті.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ш.Қалдаяқов атындағы филармония|url=http://old.abai.institute/post/sh-qaldayaqov-atyndagy-filarmoniya-432/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Біз туралы|url=https://shamshi-filarmonia.kz/about|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 4
| [[Ақтөбе облыстық филармониясы|Ғазиза Жұбанова атындағы Ақтөбе облыстық филармониясы]]
| [[Ақтөбе|Ақтөбе қаласы]]
| Ақтөбе облыстық филармония қоғамы, 1944 жылы 16 қыркүйекте құрылған. 1998 жылы филармонияға Қазақстан Республикасының көрнекті музыканты, КСРО халық әртісі және композитор Ғазиза Жұбанованың есімі берілді. 2002 жылы Ақтөбе облыстық әкімдігі бұрынғы Химиктер мәдениет үйінің ғимаратын Ғазиза Жұбанова атындағы облыстық филармонияға беру туралы шешім қабылдады. 2004 жылы ғимарат күрделі жөндеуден және қайта құрудан өткен болатын.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Филармония туралы - Ғазиза Жұбанова атындағы Ақтөбе облыстық филармониясы|url=https://philharmonic-aktobe.kz/о-филармонии/#|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 5
| [[Қали Байжанов атындағы Қарағанды концерттік бірлестігі (филармония)]]
| [[Қарағанды|Қарағанды қаласы]]
| Өнер ұжымы 1938 жылдың 6 наурызында облыстық филармония болып құрылды. 1990 жылдары филармонияға көрнекті музыкант Қали Байжановтың есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тарих — Қ. Байжанов атындағы Қарағанды концерттік бірлестігі|url=https://karfil.kz/views/about/history.php|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Концерттік бірлестік
|-
| 6
| [[Кенен Әзірбаев атындағы Жамбыл облысы әкімдігінің мәдениет және тілдерді дамыту басқармасының облыстық филармониясы, КМҚК]]
| [[Тараз|Тараз қаласы]]
| Қазақ ССР Министрлер Кеңесінің 1967 жылғы 25 қарашадағы №777 қаулысының негізінде және Жамбыл облыстық еңбекшілер депутаттары кеңесі атқару комитетінің 1968 жылғы 30 қаңтардағы шешімімен Жамбыл қаласында Жамбыл облыстық филармониясы құрылды. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1998 жылғы 25 желтоқсандағы №1335 қаулысына сәйкес, Жамбыл облыстық Әділет басқармасының 1999 жылғы 15 қаңтардағы №6577 бұйрығымен мекеме «Жамбыл облыстық филармониясы» коммуналдық мемлекеттік қазыналық кәсіпорны болып қайта тіркеуден өткізілді.2018 жылғы 21 қыркүйектегі Жамбыл облысы әкімдігінің №179 қаулысына сәйкес, 50 жылдық тарихы бар Жамбыл облыстық филармониясына қазақтың әйгілі халық ақыны, әнші-композитор, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері, КСРО Жазушылар және Композиторлар одақтарының мүшесі Кенен Әзірбаевтың есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Филармония туралы - Жамбыл облыстық филармониясы|url=https://zhofil.kz/filarmoniya/filarmoniya-tarikhy|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 7
| [[Нұрмұхан Жантөрин атындағы филармония|Нұрмұхан Жантөрин атындағы Атырау облыстық филармониясы]]
| [[Атырау|Атырау қаласы]]
| 1997 жылы Ақмола облыстық филармониясының негізінде мемлекеттік академиялық филармония құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Біз туралы — Атырау филармониясы|url=https://atyrau-filarmonia.kz/biz-turaly|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 8
| [[ШҚО мәдениет басқармасының Шығыс Қазақстан облыстық филармониясы, КМҚК (Ертіс концерт)]]
| [[Өскемен|Өскемен қаласы]]
|1962 жылы құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Шығыс Қазақстан облыстық филармониясы» КМҚК|url=https://shqo-philharmonic.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 9
| [[Павлодар облыстық филармониясы|Иса Байзақов атындағы Павлодар облыстық филармониясы]]
| [[Павлодар|Павлодар қаласы]]
| 1941 жылы құрылды. 1946 жылдың сәуірінде филармония филиалы облыстық концерттік-эстрадалық бюро болып қайта құрылды. 1965 жылы 1 желтоқсанда филиалға дербес мәртебе беріліп, Павлодар облыстық филармониясы болып қайта құрылды. 1971 жылы 9 наурызда қазақ ақыны, композитор әрі әнші Иса Байзақовтың 70 жылдық мерейтойына орай филармонияға есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Павлодарская областная филармония имени Исы Байзакова|url=https://isa-philharmonic.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 10
| [[Ғ.Құрманғалиев атындағы облыстық филармония|Ғарифолла Құрманғалиев атындағы Батыс Қазақстан облыстық филармониясы]]
| [[Орал|Орал қаласы]]
| 1966 жылы құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ғ. Құрманғалиев атындағы Батыс Қазақстан облыстық филармониясы|url=https://kino.kz/kk/concert/407|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 11
| [[Қызылорда облыстық филармониясы|Қызылорда облыстық филармониясы (Өнер орталығы)]]
| [[Қызылорда|Қызылорда қаласы]]
| 1973 жылы ұйымдастырылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Кызылординская областная филармония|url=https://kof.kz/kk|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 12
| [[Семей филармониясы|Әміре Қашаубаев атындағы Абай облысының филармониясы]]
| [[Семей|Семей қаласы]]
| 1945 жылы құрылды. Әнші Әміре Қашаубаевтың есімін филармония 1969 жылы алған.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Әміре Қашаубаев атындағы мемлекеттік филармония|url=https://ticketon.kz/kz/kostanay/place/gosudarstvennaya-filarmoniya-imeni-amre-kashaubajeva|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 13
| [[Маңғыстау облыстық филармониясы|Мұрат Өскінбаев атындағы Маңғыстау облыстық филармониясы]]
| [[Ақтау|Ақтау қаласы]]
| 1975 жылы 1 сәуірде құрылды.2008 жылға дейін ол Маңғыстау облыстық филармониясы деп аталды. Кейін әкімдік қаулысымен оған көрнекті домбырашы және сазгер, облыстың тумасы Мұрат Өскінбайұлының есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=М. Өскенбаев атындағы Маңғыстау облыстық филармония|url=https://ticketon.kz/kz/kostanay/place/mangistauskaya-filarmoniya-imeni-m-oskinbajeva|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 14
| [[Елубай Өмірзақов атындағы Қостанай облыстық филармониясы]]
| [[Қостанай|Қостанай қаласы]]
| 1944 жылы құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=filarmonia.kz|url=https://filarmonia.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 15
| [[Солтүстік қазақстан облыстық филармониясы|Ақан сері атындағы Солтүстік Қазақстан облыстық филармониясы]]
| [[Петропавл|Петропавл қаласы]]
| 1965 жылы құрылған. 2020 жылы 16 қарашада Солтүстік Қазақстан облысының әкімдігінің №315 жарлығы бойынша филармонияға Ақан Серінің есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Солтүстік Қазақстан облысы әкімідігінің мәдениет, тілдерді дамыту және архив ісі басқармасының Ақан сері облыстық филармониясы» КМҚК|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/sko-madeniet/press/article/details/73400?lang=kk|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 16
| [[Дәнеш Рақышев атындағы Жетісу облыстық филармониясы]]
| [[Талдықорған|Талдықорған қаласы]]
| 2022 жылы 8 қыркүйек айында құрылды. 2023 жылы 5 шілде айында филармонияға ҚР халық әртісі, әнші, сазгер Дәнеш Рақышевтің есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Басты бет - «Жетісу облысының Дәнеш Рақышев атындағы филармониясы» МКҚК|url=https://filarmonia-jetisuobl.kz/kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 17
| [[Алматы облыстық филармониясы|Сүйінбай Аронұлы атындағы Алматы облыстық филармониясы]]
| [[Талдықорған|Талдықорған қаласы]]
| 1973 жылы құрылды. 1990 жылы филармонияға ақын Сүйінбай Аронұлының есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Жаңарған филармония – &quot;Алатау Арайы&quot; газеті|url=https://alatauaraiy.kz/2024/03/zhangarghan-filarmoniya/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 18
| [[Көкшетау филармониясы|Үкілі Ыбырай атындағы Ақмола облыстық филармониясы]]
| [[Көкшетау|Көкшетау қаласы]]
| 1946 жылы 7 желтоқсанда құрылған. 1965 жылы Концерттік-эстрадалық бюро негізінде құрылып, 1993 жылы Көкшетау облыстық филармониясы деген атауы қалыптасты. 2017 жылдың 5 қазан айында филармонияға қазақ композиторы Үкілі Ыбырайдың есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=БАСТЫ БЕТ|url=https://fil-akmol.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 19
| [[Тайжан Қалмағамбетов атындағы Жезқазған Ұлытау облыстық филармониясы]]
| [[Жезқазған|Жезқазған қаласы]]
| *1999 жыл&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Т.Қалмағамбетов атындағы Жезқазған филармониясы - el.kz|url=https://el.kz/content-27386_17237/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|}

= Дереккөздер =
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан филармониялары]]
[[Санат:Қазақстан мәдениеті]]</text>
      <sha1>3yaf08edjldqdouvloz08qa8rav80y9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606504</id>
      <parentid>3606502</parentid>
      <timestamp>2026-05-18T23:02:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3606504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17645" sha1="p2xmgxgdk3xonahoxxaawuulrnrc0dj" xml:space="preserve">'''Қазақстан филармониялары''' – Қазақстан аумағында қызмет ететін мемлекеттік, облыстық және қалалық филармониялардың тізімі. Филармониялар концерттік-музыкалық ұйым ретінде академиялық музыка, халық музыкасы, эстрадалық және өзге де жанрлардағы шығармашылық ұжымдардың қызметін ұйымдастырады. Қазақстандағы филармониялар концерттік қызметпен қатар мәдени-ағартушылық жұмыстар жүргізіп, кәсіби музыкалық өнердің дамуына үлес қосады. Бұл мақалада Қазақстанның облыстық және қалалық 19 филармониялары туралы мәліметтер берілген.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Афиша Государственная академическая филармония им.Е.Рахмадиева в Астана|url=https://topbilet.kz/ru/venue/astana-kongresskholl|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;[[Сурет:Жамбыл филармониясы, 2025 жыл..jpg|alt=2025 жылғы фотосурет.|нобай|Алматыдағы Жамбыл Жабаев атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясы]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot;
! №
! Атауы
! Орналасқан жері
! Құрылған жылы
! Мәртебесі
|-
| 1
|[[Еркеғали Рахмадиев атындағы Астана қаласы әкімдігінің мемлекеттік академиялық филармониясы, МКҚК]]
| [[Астана|Астана қаласы]]
| Целинников сарайы (қазіргі «Астана» концерт залы) 1961–1963 жылдары латвиялық сәулетшілердің жобасы бойынша тұрғызылды. Ғимарат 1963 жылдың 6 қарашасында салтанатты түрде ашылды. 1998 жылы күрделі қайта жаңғыртудан кейін бұл ғимаратта Астана қаласының Мемлекеттік филармониясы орналасты. 2021 жылы мемлекеттік академиялық филармонияға қазақ композиторы Еркеғали Рахмадиевтің есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тарихы|url=https://astana-filarmonia.kz/biz-turaly/tarykhy|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Мемлекеттік академиялық 
|-
| 2
|[[Қазақ мемлекеттік филармониясы|Жамбыл Жабаев атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясы]]
| [[Алматы|Алматы қаласы]]
| 1935 жылы 14 қаңтарда ҚазКСР Халық Комиссарлар Кеңесі қаулысының жарыққа шығуына әкеліп, Алматы қаласында Қазақ Мемлекеттік филармониясы құрылып, оған 1938 жылы ұлы ақын Жамбыл Жабаевтың есімі берілді. Мәдениет және ақпарат министрлігінің қолдауымен 6 желтоқсан 2023 жылы №1085 Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен, Жамбыл  атындағы Қазақ мемлекеттік  филармониясы «Академиялық» мәртебесін алды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тарихы - КАЗАХСКАЯ ГОСУДАРСТВЕННАЯ АКАДЕМИЧЕСКАЯ ФИЛАРМОНИЯ ИМЕНИ ЖАМБЫЛА|url=https://jambyl-philharmonic.kz/kk/tarih/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Мемлекеттік академиялық
|-
| 3
|[[Шәмші Қалдаяқов атындағы облыстық филармониясы]]
| [[Шымкент|Шымкент қаласы]]
| Филармония 1930 жылы 15 тамызда ашылған. 1963–1964 жылдары Оңтүстік Қазақстан облыстық мемлекеттік филармониясы деп аталып, филармония-концерт мекемесі болды. 1996 жылы мекемеге қазақ композиторы Шәмші Қалдаяқов есімі берілді. 2007 жылы 100 жылдан астам тарихы бар ескі ғимарат бұзылуға жатқызылып, орнына жаңа ғимарат салынып, 2010 жылы 19-наурызда Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев жаңа ғимараттың тұсауын кесті.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ш.Қалдаяқов атындағы филармония|url=http://old.abai.institute/post/sh-qaldayaqov-atyndagy-filarmoniya-432/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Біз туралы|url=https://shamshi-filarmonia.kz/about|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 4
| [[Ақтөбе облыстық филармониясы|Ғазиза Жұбанова атындағы Ақтөбе облыстық филармониясы]]
| [[Ақтөбе|Ақтөбе қаласы]]
| Ақтөбе облыстық филармония қоғамы, 1944 жылы 16 қыркүйекте құрылған. 1998 жылы филармонияға Қазақстан Республикасының көрнекті музыканты, КСРО халық әртісі және композитор Ғазиза Жұбанованың есімі берілді. 2002 жылы Ақтөбе облыстық әкімдігі бұрынғы Химиктер мәдениет үйінің ғимаратын Ғазиза Жұбанова атындағы облыстық филармонияға беру туралы шешім қабылдады. 2004 жылы ғимарат күрделі жөндеуден және қайта құрудан өткен болатын.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Филармония туралы - Ғазиза Жұбанова атындағы Ақтөбе облыстық филармониясы|url=https://philharmonic-aktobe.kz/о-филармонии/#|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 5
| [[Қали Байжанов атындағы Қарағанды концерттік бірлестігі (филармония)]]
| [[Қарағанды|Қарағанды қаласы]]
| Өнер ұжымы 1938 жылдың 6 наурызында облыстық филармония болып құрылды. 1990 жылдары филармонияға көрнекті музыкант Қали Байжановтың есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Тарих — Қ. Байжанов атындағы Қарағанды концерттік бірлестігі|url=https://karfil.kz/views/about/history.php|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Концерттік бірлестік
|-
| 6
| [[Кенен Әзірбаев атындағы Жамбыл облысы әкімдігінің мәдениет және тілдерді дамыту басқармасының облыстық филармониясы, КМҚК]]
| [[Тараз|Тараз қаласы]]
| Қазақ ССР Министрлер Кеңесінің 1967 жылғы 25 қарашадағы №777 қаулысының негізінде және Жамбыл облыстық еңбекшілер депутаттары кеңесі атқару комитетінің 1968 жылғы 30 қаңтардағы шешімімен Жамбыл қаласында Жамбыл облыстық филармониясы құрылды. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1998 жылғы 25 желтоқсандағы №1335 қаулысына сәйкес, Жамбыл облыстық Әділет басқармасының 1999 жылғы 15 қаңтардағы №6577 бұйрығымен мекеме «Жамбыл облыстық филармониясы» коммуналдық мемлекеттік қазыналық кәсіпорны болып қайта тіркеуден өткізілді.2018 жылғы 21 қыркүйектегі Жамбыл облысы әкімдігінің №179 қаулысына сәйкес, 50 жылдық тарихы бар Жамбыл облыстық филармониясына қазақтың әйгілі халық ақыны, әнші-композитор, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері, КСРО Жазушылар және Композиторлар одақтарының мүшесі Кенен Әзірбаевтың есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Филармония туралы - Жамбыл облыстық филармониясы|url=https://zhofil.kz/filarmoniya/filarmoniya-tarikhy|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 7
| [[Нұрмұхан Жантөрин атындағы филармония|Нұрмұхан Жантөрин атындағы Атырау облыстық филармониясы]]
| [[Атырау|Атырау қаласы]]
| 1997 жылы Ақмола облыстық филармониясының негізінде мемлекеттік академиялық филармония құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Біз туралы — Атырау филармониясы|url=https://atyrau-filarmonia.kz/biz-turaly|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 8
| [[ШҚО мәдениет басқармасының Шығыс Қазақстан облыстық филармониясы, КМҚК (Ертіс концерт)]]
| [[Өскемен|Өскемен қаласы]]
|1962 жылы құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Шығыс Қазақстан облыстық филармониясы» КМҚК|url=https://shqo-philharmonic.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 9
| [[Павлодар облыстық филармониясы|Иса Байзақов атындағы Павлодар облыстық филармониясы]]
| [[Павлодар|Павлодар қаласы]]
| 1941 жылы құрылды. 1946 жылдың сәуірінде филармония филиалы облыстық концерттік-эстрадалық бюро болып қайта құрылды. 1965 жылы 1 желтоқсанда филиалға дербес мәртебе беріліп, Павлодар облыстық филармониясы болып қайта құрылды. 1971 жылы 9 наурызда қазақ ақыны, композитор әрі әнші Иса Байзақовтың 70 жылдық мерейтойына орай филармонияға есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Павлодарская областная филармония имени Исы Байзакова|url=https://isa-philharmonic.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 10
| [[Ғ.Құрманғалиев атындағы облыстық филармония|Ғарифолла Құрманғалиев атындағы Батыс Қазақстан облыстық филармониясы]]
| [[Орал|Орал қаласы]]
| 1966 жылы құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ғ. Құрманғалиев атындағы Батыс Қазақстан облыстық филармониясы|url=https://kino.kz/kk/concert/407|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 11
| [[Қызылорда облыстық филармониясы|Қызылорда облыстық филармониясы (Өнер орталығы)]]
| [[Қызылорда|Қызылорда қаласы]]
| 1973 жылы ұйымдастырылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Кызылординская областная филармония|url=https://kof.kz/kk|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 12
| [[Семей филармониясы|Әміре Қашаубаев атындағы Абай облысының филармониясы]]
| [[Семей|Семей қаласы]]
| 1945 жылы құрылды. Әнші Әміре Қашаубаевтың есімін филармония 1969 жылы алған.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Әміре Қашаубаев атындағы мемлекеттік филармония|url=https://ticketon.kz/kz/kostanay/place/gosudarstvennaya-filarmoniya-imeni-amre-kashaubajeva|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 13
| [[Маңғыстау облыстық филармониясы|Мұрат Өскінбаев атындағы Маңғыстау облыстық филармониясы]]
| [[Ақтау|Ақтау қаласы]]
| 1975 жылы 1 сәуірде құрылды.2008 жылға дейін ол Маңғыстау облыстық филармониясы деп аталды. Кейін әкімдік қаулысымен оған көрнекті домбырашы және сазгер, облыстың тумасы Мұрат Өскінбайұлының есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=М. Өскенбаев атындағы Маңғыстау облыстық филармония|url=https://ticketon.kz/kz/kostanay/place/mangistauskaya-filarmoniya-imeni-m-oskinbajeva|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 14
| [[Елубай Өмірзақов атындағы Қостанай облыстық филармониясы]]
| [[Қостанай|Қостанай қаласы]]
| 1944 жылы құрылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=filarmonia.kz|url=https://filarmonia.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|-
| 15
| [[Солтүстік қазақстан облыстық филармониясы|Ақан сері атындағы Солтүстік Қазақстан облыстық филармониясы]]
| [[Петропавл|Петропавл қаласы]]
| 1965 жылы құрылған. 2020 жылы 16 қарашада Солтүстік Қазақстан облысының әкімдігінің №315 жарлығы бойынша филармонияға Ақан Серінің есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Солтүстік Қазақстан облысы әкімідігінің мәдениет, тілдерді дамыту және архив ісі басқармасының Ақан сері облыстық филармониясы» КМҚК|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/sko-madeniet/press/article/details/73400?lang=kk|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 16
| [[Дәнеш Рақышев атындағы Жетісу облыстық филармониясы]]
| [[Талдықорған|Талдықорған қаласы]]
| 2022 жылы 8 қыркүйек айында құрылды. 2023 жылы 5 шілде айында филармонияға ҚР халық әртісі, әнші, сазгер Дәнеш Рақышевтің есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Басты бет - «Жетісу облысының Дәнеш Рақышев атындағы филармониясы» МКҚК|url=https://filarmonia-jetisuobl.kz/kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 17
| [[Алматы облыстық филармониясы|Сүйінбай Аронұлы атындағы Алматы облыстық филармониясы]]
| [[Талдықорған|Талдықорған қаласы]]
| 1973 жылы құрылды. 1990 жылы филармонияға ақын Сүйінбай Аронұлының есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Жаңарған филармония – &quot;Алатау Арайы&quot; газеті|url=https://alatauaraiy.kz/2024/03/zhangarghan-filarmoniya/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 18
| [[Көкшетау филармониясы|Үкілі Ыбырай атындағы Ақмола облыстық филармониясы]]
| [[Көкшетау|Көкшетау қаласы]]
| 1946 жылы 7 желтоқсанда құрылған. 1965 жылы Концерттік-эстрадалық бюро негізінде құрылып, 1993 жылы Көкшетау облыстық филармониясы деген атауы қалыптасты. 2017 жылдың 5 қазан айында филармонияға қазақ композиторы Үкілі Ыбырайдың есімі берілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=БАСТЫ БЕТ|url=https://fil-akmol.kz/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық 
|-
| 19
| [[Жезқазған облыстық филармониясы|Тайжан Қалмағамбетов атындағы Жезқазған Ұлытау облыстық филармониясы]]
| [[Жезқазған|Жезқазған қаласы]]
| 1984 жылы құрылған&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Т.Қалмағамбетов атындағы Жезқазған филармониясы - el.kz|url=https://el.kz/content-27386_17237/|accessdate=18.05.2026}}&lt;/ref&gt;
| Облыстық
|}

= Дереккөздер =
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан филармониялары]]
[[Санат:Қазақстан мәдениеті]]</text>
      <sha1>p2xmgxgdk3xonahoxxaawuulrnrc0dj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тележүргізуші</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781477</id>
    <revision>
      <id>3606446</id>
      <timestamp>2026-05-18T18:48:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShadZ01</username>
        <id>56180</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Тележүргізуші''' — кадрда ([[телевизия]]да) немесе эфирде ([[радио]]да) жұмыс істейтін, берілетін [[ақпарат]]ты [[Кейіптеу|дербестендіретін адам]], [[Бұқаралық ақпарат құралдары|БАҚ]] [[қызметкер]]і (штатта болуы міндетті емес).   [[Тележурналист]]ің алты [[амплуа]]сыні...</comment>
      <origin>3606446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2407" sha1="1izwmq546hdn8v44m7v6kqzyl9jyq9c" xml:space="preserve">'''Тележүргізуші''' — кадрда ([[телевизия]]да) немесе эфирде ([[радио]]да) жұмыс істейтін, берілетін [[ақпарат]]ты [[Кейіптеу|дербестендіретін адам]], [[Бұқаралық ақпарат құралдары|БАҚ]] [[қызметкер]]і (штатта болуы міндетті емес). 

[[Тележурналист]]ің алты [[амплуа]]сынің бірі; қалған бесеуі:&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://vedushie.by/information/news/kak-stat-telezvezdoj-ili-professiya-televeducshij.html|title=Как стать телезвездой или профессия телеведущий|author=Альфия Мингазова|website=vedushie.by|date=2019-12-29|publisher=|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2020-12-28|archivedate=2021-01-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210125190903/https://vedushie.by/information/news/kak-stat-telezvezdoj-ili-professiya-televeducshij.html}}&lt;/ref&gt; [[репортер]], [[интервьюер]], [[комментатор]], [[шолушы]], [[шоумен]]. Бұл кәсіпте теориялық дайындық емес, тәжірибе (практика) маңызды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://profi.ua/ukr/prof/view/237/|title=Профессия телеведущего не менее сложная и ответственная, чем другие профессии сферы «Журналисты, редактора, полиграфисты».|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2020-12-28|archivedate=2020-02-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200220180721/http://profi.ua/ukr/prof/view/237/|lang=ru}}&lt;/ref&gt; Тележүргізушілер үшін сыртқы түрі маңызды параметр болып табылады. Радиохабарларын жүргізушілер үшін — [[дикция]]. [[Ток-шоу|Ауызша презентация]] жүргізушілері үшін — көрсетілген екі қасиеттің тіркесімі.

== Тағы қараңыз ==
*[[Диктор]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Журналистика]]
[[Санат:Медиа мамандықтары]]
[[Санат:Жүргізушілер]]</text>
      <sha1>1izwmq546hdn8v44m7v6kqzyl9jyq9c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы:Tuttiorchestra687/зертхана</title>
    <ns>2</ns>
    <id>781479</id>
    <revision>
      <id>3606498</id>
      <timestamp>2026-05-18T22:33:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tuttiorchestra687</username>
        <id>173049</id>
      </contributor>
      <comment>Tuttiorchestra687 [[Қатысушы:Tuttiorchestra687/зертхана]] бетін [[Қазақстан филармониялары (тізім)]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3606498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76" sha1="1ux76hj774iat4hadgk9v2g10ollum2" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Қазақстан филармониялары (тізім)]]</text>
      <sha1>1ux76hj774iat4hadgk9v2g10ollum2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Қатысушы талқылауы:Aiym Sissenova</title>
    <ns>3</ns>
    <id>781480</id>
    <revision>
      <id>3606499</id>
      <timestamp>2026-05-18T22:37:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>61167</id>
      </contributor>
      <comment>[[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу.</comment>
      <origin>3606499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="212" sha1="ros61ffek5zksvopnfxpsnck9e4i0o4" xml:space="preserve">{{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Aiym Sissenova}}

-- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 03:37, 2026 ж. мамырдың 19 (+05)</text>
      <sha1>ros61ffek5zksvopnfxpsnck9e4i0o4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уикипедия талқылауы:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026</title>
    <ns>5</ns>
    <id>781481</id>
    <revision>
      <id>3606537</id>
      <timestamp>2026-05-19T05:15:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaiymbekZh</username>
        <id>170385</id>
      </contributor>
      <comment>/* Қорытынды */ жаңа бөлім</comment>
      <origin>3606537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="230" sha1="hhyw7ab8yezkst122l26rgw1lrtlw2o" xml:space="preserve">== Қорытынды ==

Қорытынды қашан шығушы еді [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 10:15, 2026 ж. мамырдың 19 (+05)</text>
      <sha1>hhyw7ab8yezkst122l26rgw1lrtlw2o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Светлогорск (Беларусь)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781482</id>
    <revision>
      <id>3606541</id>
      <timestamp>2026-05-19T06:02:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Светлогорск (Беларусь)''' ({{lang-be|Светлаго́рск}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Светлогорск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.  == Дереккөздер == {{дереккөздер}}  [[Санат:Гомель облысы қалалары]]</comment>
      <origin>3606541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="366" sha1="2q3p1xxx9mgcsqkgjlj9a02s10ylnvp" xml:space="preserve">'''Светлогорск (Беларусь)''' ({{lang-be|Светлаго́рск}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Светлогорск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>2q3p1xxx9mgcsqkgjlj9a02s10ylnvp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606542</id>
      <parentid>3606541</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T06:03:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3606542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="399" sha1="8p5buef99aysl0q4zf8avli4gmqhidp" xml:space="preserve">'''Светлогорск (Беларусь)''' ({{lang-be|Светлаго́рск}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Светлогорск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>8p5buef99aysl0q4zf8avli4gmqhidp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606545</id>
      <parentid>3606542</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T06:06:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3606545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="668" sha1="smtcluu2n3pl8e0o9yigilzcg82rc42" xml:space="preserve">'''Светлогорск (Беларусь)''' ({{lang-be|Светлаго́рск}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Светлогорск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Светлогорск халқының саны 69 028 адамды құрады. Светлогорск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша 19-шы орында.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>smtcluu2n3pl8e0o9yigilzcg82rc42</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606546</id>
      <parentid>3606545</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T06:07:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>дереккөз</comment>
      <origin>3606546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="871" sha1="swkzbxf8rbc8xgd8x7m6vyul5kir0sx" xml:space="preserve">'''Светлогорск (Беларусь)''' ({{lang-be|Светлаго́рск}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Светлогорск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Светлогорск халқының саны 69 028 адамды құрады. Светлогорск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша 19-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-svetlogorsk-9192.html|title=Население Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>swkzbxf8rbc8xgd8x7m6vyul5kir0sx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606547</id>
      <parentid>3606546</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T06:17:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3606547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1589" sha1="mt7w19ij1nigfsawccnlni9rqkoiyly" xml:space="preserve">'''Светлогорск (Беларусь)''' ({{lang-be|Светлаго́рск}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Светлогорск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Светлогорск халқының саны 69 028 адамды құрады. Светлогорск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша 19-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-svetlogorsk-9192.html|title=Население Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Березина өзенінің жағасында, [[Гомель]]ден 113 км, [[Бабруйск]]іден 80 км және [[Минск]]ден 222 км қашықтықта орналасқан. Украинамен шекара 149 км, ал Ресей Федерациясымен шекара 155 км қашықтықта орналасқан. Жлобин-Калинковичи теміржол желісі Светлогорск арқылы өтеді. Светлогорск автомобиль жолы арқылы Речица, Гомель, Жлобин және Бабруйск қалаларымен байланысады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>mt7w19ij1nigfsawccnlni9rqkoiyly</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606548</id>
      <parentid>3606547</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T06:18:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Географиялық сипаттамасы */ дереккөз</comment>
      <origin>3606548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1784" sha1="ixgaecuil06uleq8ba8vte63lbvok59" xml:space="preserve">'''Светлогорск (Беларусь)''' ({{lang-be|Светлаго́рск}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Светлогорск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Светлогорск халқының саны 69 028 адамды құрады. Светлогорск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша 19-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-svetlogorsk-9192.html|title=Население Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Березина өзенінің жағасында, [[Гомель]]ден 113 км, [[Бабруйск]]іден 80 км және [[Минск]]ден 222 км қашықтықта орналасқан. Украинамен шекара 149 км, ал Ресей Федерациясымен шекара 155 км қашықтықта орналасқан. Жлобин-Калинковичи теміржол желісі Светлогорск арқылы өтеді. Светлогорск автомобиль жолы арқылы Речица, Гомель, Жлобин және Бабруйск қалаларымен байланысады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=117_Svetlogorsk|title=Расположение - Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>ixgaecuil06uleq8ba8vte63lbvok59</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606551</id>
      <parentid>3606548</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T06:23:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3606551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2586" sha1="j1h5q9ukc1uxxb1obrkoa0h1k9nwmlv" xml:space="preserve">'''Светлогорск (Беларусь)''' ({{lang-be|Светлаго́рск}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Светлогорск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Светлогорск халқының саны 69 028 адамды құрады. Светлогорск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша 19-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-svetlogorsk-9192.html|title=Население Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Березина өзенінің жағасында, [[Гомель]]ден 113 км, [[Бабруйск]]іден 80 км және [[Минск]]ден 222 км қашықтықта орналасқан. Украинамен шекара 149 км, ал Ресей Федерациясымен шекара 155 км қашықтықта орналасқан. Жлобин-Калинковичи теміржол желісі Светлогорск арқылы өтеді. Светлогорск автомобиль жолы арқылы Речица, Гомель, Жлобин және Бабруйск қалаларымен байланысады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=117_Svetlogorsk|title=Расположение - Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Басқа Беларусь қоныстарымен салыстырғанда, Светлогорск өте көне қала. Бұл аймақта адамдардың қоныстануы туралы алғашқы деректер 6-7 ғасырларға жатады. 1560 жылы 15 шілдеде қала Шатилин аралы ретінде белгілі болғаны және аумақтық жағынан Литва Ұлы Герцогтігіне тиесілі болғаны белгілі. Бұл аймақ король Сигизмунд Август II-ге жақын адамдарға сыйға тартылды, ал бірнеше жылдан кейін қоныс Минск воеводствосының бақылауында болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>j1h5q9ukc1uxxb1obrkoa0h1k9nwmlv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606553</id>
      <parentid>3606551</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T06:24:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3606553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3249" sha1="dvhy3gga9mko7jobmq0zawvl7abjem2" xml:space="preserve">'''Светлогорск (Беларусь)''' ({{lang-be|Светлаго́рск}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Светлогорск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Светлогорск халқының саны 69 028 адамды құрады. Светлогорск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша 19-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-svetlogorsk-9192.html|title=Население Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Березина өзенінің жағасында, [[Гомель]]ден 113 км, [[Бабруйск]]іден 80 км және [[Минск]]ден 222 км қашықтықта орналасқан. Украинамен шекара 149 км, ал Ресей Федерациясымен шекара 155 км қашықтықта орналасқан. Жлобин-Калинковичи теміржол желісі Светлогорск арқылы өтеді. Светлогорск автомобиль жолы арқылы Речица, Гомель, Жлобин және Бабруйск қалаларымен байланысады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=117_Svetlogorsk|title=Расположение - Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Басқа Беларусь қоныстарымен салыстырғанда, Светлогорск өте көне қала. Бұл аймақта адамдардың қоныстануы туралы алғашқы деректер 6-7 ғасырларға жатады. 1560 жылы 15 шілдеде қала Шатилин аралы ретінде белгілі болғаны және аумақтық жағынан Литва Ұлы Герцогтігіне тиесілі болғаны белгілі. Бұл аймақ король Сигизмунд Август II-ге жақын адамдарға сыйға тартылды, ал бірнеше жылдан кейін қоныс Минск воеводствосының бақылауында болды.

XVII ғасырда қалада 17 шаруа қожалығы болған. Шатилин аралы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірген Польша-Литва Достастығы ыдырағаннан кейін, Ресей империясы мұнда өз билігін орнатты. Мұндағы діни көзқарастар католик және православие болып бөлінді, бұған екі дінді білдіретін шіркеулердің болуы дәлел бола алады. Кейбір монастырьлар әлі күнге дейін сақталған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>dvhy3gga9mko7jobmq0zawvl7abjem2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606554</id>
      <parentid>3606553</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T06:26:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3606554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3813" sha1="s770ukizwxqk5w37xcyrxgu5waeu3pc" xml:space="preserve">'''Светлогорск (Беларусь)''' ({{lang-be|Светлаго́рск}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Светлогорск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Светлогорск халқының саны 69 028 адамды құрады. Светлогорск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша 19-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-svetlogorsk-9192.html|title=Население Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Березина өзенінің жағасында, [[Гомель]]ден 113 км, [[Бабруйск]]іден 80 км және [[Минск]]ден 222 км қашықтықта орналасқан. Украинамен шекара 149 км, ал Ресей Федерациясымен шекара 155 км қашықтықта орналасқан. Жлобин-Калинковичи теміржол желісі Светлогорск арқылы өтеді. Светлогорск автомобиль жолы арқылы Речица, Гомель, Жлобин және Бабруйск қалаларымен байланысады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=117_Svetlogorsk|title=Расположение - Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Басқа Беларусь қоныстарымен салыстырғанда, Светлогорск өте көне қала. Бұл аймақта адамдардың қоныстануы туралы алғашқы деректер 6-7 ғасырларға жатады. 1560 жылы 15 шілдеде қала Шатилин аралы ретінде белгілі болғаны және аумақтық жағынан Литва Ұлы Герцогтігіне тиесілі болғаны белгілі. Бұл аймақ король Сигизмунд Август II-ге жақын адамдарға сыйға тартылды, ал бірнеше жылдан кейін қоныс Минск воеводствосының бақылауында болды.

XVII ғасырда қалада 17 шаруа қожалығы болған. Шатилин аралы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірген Польша-Литва Достастығы ыдырағаннан кейін, Ресей империясы мұнда өз билігін орнатты. Мұндағы діни көзқарастар католик және православие болып бөлінді, бұған екі дінді білдіретін шіркеулердің болуы дәлел бола алады. Кейбір монастырьлар әлі күнге дейін сақталған.

ХХ ғасырдың басында Шатилькиге теміржолдың келуі қала халқының санын арттырды. 1918 жылы 25 наурызда аумақ ресми түрде Беларусь Халық Республикасының құрамына кірді. Кейіннен ол басқа аймақтардың құрамында қалды, бірақ 1920 жылы ол Беларусь КСР-нің бақылауына қайта оралды, бұл мәртебе 1991 жылға дейін сақталды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>s770ukizwxqk5w37xcyrxgu5waeu3pc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606556</id>
      <parentid>3606554</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T06:27:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3606556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4035" sha1="s2zeo111m7phv868nfra50avz8624wg" xml:space="preserve">'''Светлогорск (Беларусь)''' ({{lang-be|Светлаго́рск}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Светлогорск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Светлогорск халқының саны 69 028 адамды құрады. Светлогорск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша 19-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-svetlogorsk-9192.html|title=Население Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Березина өзенінің жағасында, [[Гомель]]ден 113 км, [[Бабруйск]]іден 80 км және [[Минск]]ден 222 км қашықтықта орналасқан. Украинамен шекара 149 км, ал Ресей Федерациясымен шекара 155 км қашықтықта орналасқан. Жлобин-Калинковичи теміржол желісі Светлогорск арқылы өтеді. Светлогорск автомобиль жолы арқылы Речица, Гомель, Жлобин және Бабруйск қалаларымен байланысады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=117_Svetlogorsk|title=Расположение - Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Басқа Беларусь қоныстарымен салыстырғанда, Светлогорск өте көне қала. Бұл аймақта адамдардың қоныстануы туралы алғашқы деректер 6-7 ғасырларға жатады. 1560 жылы 15 шілдеде қала Шатилин аралы ретінде белгілі болғаны және аумақтық жағынан Литва Ұлы Герцогтігіне тиесілі болғаны белгілі. Бұл аймақ король Сигизмунд Август II-ге жақын адамдарға сыйға тартылды, ал бірнеше жылдан кейін қоныс Минск воеводствосының бақылауында болды.

XVII ғасырда қалада 17 шаруа қожалығы болған. Шатилин аралы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірген Польша-Литва Достастығы ыдырағаннан кейін, Ресей империясы мұнда өз билігін орнатты. Мұндағы діни көзқарастар католик және православие болып бөлінді, бұған екі дінді білдіретін шіркеулердің болуы дәлел бола алады. Кейбір монастырьлар әлі күнге дейін сақталған.

ХХ ғасырдың басында Шатилькиге теміржолдың келуі қала халқының санын арттырды. 1918 жылы 25 наурызда аумақ ресми түрде Беларусь Халық Республикасының құрамына кірді. Кейіннен ол басқа аймақтардың құрамында қалды, бірақ 1920 жылы ол Беларусь КСР-нің бақылауына қайта оралды. Шатильки көптеген жылдар бойы Бобруйск ауданына, ал 1954 жылдан бастап Гомель облысына қарады. 1961 жылы 21 шілдеде Шатильки қаласы Светлогорск болып өзгертілді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>s2zeo111m7phv868nfra50avz8624wg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606558</id>
      <parentid>3606556</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T06:28:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ дереккөз</comment>
      <origin>3606558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4307" sha1="6t8v0uyfmrem6xxtqpyw4wtlrc19i6q" xml:space="preserve">'''Светлогорск (Беларусь)''' ({{lang-be|Светлаго́рск}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Светлогорск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Светлогорск халқының саны 69 028 адамды құрады. Светлогорск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша 19-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-svetlogorsk-9192.html|title=Население Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Березина өзенінің жағасында, [[Гомель]]ден 113 км, [[Бабруйск]]іден 80 км және [[Минск]]ден 222 км қашықтықта орналасқан. Украинамен шекара 149 км, ал Ресей Федерациясымен шекара 155 км қашықтықта орналасқан. Жлобин-Калинковичи теміржол желісі Светлогорск арқылы өтеді. Светлогорск автомобиль жолы арқылы Речица, Гомель, Жлобин және Бабруйск қалаларымен байланысады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=117_Svetlogorsk|title=Расположение - Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Басқа Беларусь қоныстарымен салыстырғанда, Светлогорск өте көне қала. Бұл аймақта адамдардың қоныстануы туралы алғашқы деректер 6-7 ғасырларға жатады. 1560 жылы 15 шілдеде қала Шатилин аралы ретінде белгілі болғаны және аумақтық жағынан Литва Ұлы Герцогтігіне тиесілі болғаны белгілі. Бұл аймақ король Сигизмунд Август II-ге жақын адамдарға сыйға тартылды, ал бірнеше жылдан кейін қоныс Минск воеводствосының бақылауында болды.

XVII ғасырда қалада 17 шаруа қожалығы болған. Шатилин аралы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірген Польша-Литва Достастығы ыдырағаннан кейін, Ресей империясы мұнда өз билігін орнатты. Мұндағы діни көзқарастар католик және православие болып бөлінді, бұған екі дінді білдіретін шіркеулердің болуы дәлел бола алады. Кейбір монастырьлар әлі күнге дейін сақталған.

ХХ ғасырдың басында Шатилькиге теміржолдың келуі қала халқының санын арттырды. 1918 жылы 25 наурызда аумақ ресми түрде Беларусь Халық Республикасының құрамына кірді. Кейіннен ол басқа аймақтардың құрамында қалды, бірақ 1920 жылы ол Беларусь КСР-нің бақылауына қайта оралды. Шатильки көптеген жылдар бойы Бобруйск ауданына, ал 1954 жылдан бастап Гомель облысына қарады. 1961 жылы 21 шілдеде Шатильки қаласы Светлогорск болып өзгертілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1164-Svetlogorsk.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Светлогорский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>6t8v0uyfmrem6xxtqpyw4wtlrc19i6q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606574</id>
      <parentid>3606558</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T07:14:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3606574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5710" sha1="jweec1z0immge1kitti6vt0wdkhwsxr" xml:space="preserve">'''Светлогорск (Беларусь)''' ({{lang-be|Светлаго́рск}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Светлогорск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Светлогорск халқының саны 69 028 адамды құрады. Светлогорск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша 19-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-svetlogorsk-9192.html|title=Население Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Березина өзенінің жағасында, [[Гомель]]ден 113 км, [[Бабруйск]]іден 80 км және [[Минск]]ден 222 км қашықтықта орналасқан. Украинамен шекара 149 км, ал Ресей Федерациясымен шекара 155 км қашықтықта орналасқан. Жлобин-Калинковичи теміржол желісі Светлогорск арқылы өтеді. Светлогорск автомобиль жолы арқылы Речица, Гомель, Жлобин және Бабруйск қалаларымен байланысады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=117_Svetlogorsk|title=Расположение - Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Басқа Беларусь қоныстарымен салыстырғанда, Светлогорск өте көне қала. Бұл аймақта адамдардың қоныстануы туралы алғашқы деректер 6-7 ғасырларға жатады. 1560 жылы 15 шілдеде қала Шатилин аралы ретінде белгілі болғаны және аумақтық жағынан Литва Ұлы Герцогтігіне тиесілі болғаны белгілі. Бұл аймақ король Сигизмунд Август II-ге жақын адамдарға сыйға тартылды, ал бірнеше жылдан кейін қоныс Минск воеводствосының бақылауында болды.

XVII ғасырда қалада 17 шаруа қожалығы болған. Шатилин аралы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірген Польша-Литва Достастығы ыдырағаннан кейін, Ресей империясы мұнда өз билігін орнатты. Мұндағы діни көзқарастар католик және православие болып бөлінді, бұған екі дінді білдіретін шіркеулердің болуы дәлел бола алады. Кейбір монастырьлар әлі күнге дейін сақталған.

ХХ ғасырдың басында Шатилькиге теміржолдың келуі қала халқының санын арттырды. 1918 жылы 25 наурызда аумақ ресми түрде Беларусь Халық Республикасының құрамына кірді. Кейіннен ол басқа аймақтардың құрамында қалды, бірақ 1920 жылы ол Беларусь КСР-нің бақылауына қайта оралды. Шатильки көптеген жылдар бойы Бобруйск ауданына, ал 1954 жылдан бастап Гомель облысына қарады. 1961 жылы 21 шілдеде Шатильки қаласы Светлогорск болып өзгертілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1164-Svetlogorsk.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Светлогорский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Светлогорскінің ең жас кәсіпорны, целлюлоза-қағаз фабрикасы, ол жетекші компаниялардың бірі. Республикада жүздеген қалаларды тамақ өнімдерін қаптауға арналған гофрленген картон контейнерлерімен қамтамасыз етеді, жыл сайын 100 000 тоннадан астам макулатура өңдейді. 1983 жылы Светлогорскте алғашқы беларусь целлюлозасы өндірілді. Ел бойынша Светлогорск зауытында темірбетон бұйымдары мен конструкцияларынан жасалған тіректер де айтарлықтай жетістіктерге жетті. Оның өнімдері ел бойынша жүздеген жылу электр стансаларының, соның ішінде Рязань, Канаковская және Лукомская сияқты ірі жылу электр станцияларының құрылысында қолданылды. КамАЗ және басқа да ғимараттарға мыңдаған текше метр Светлогорск бетоны инвестицияланады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>jweec1z0immge1kitti6vt0wdkhwsxr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606575</id>
      <parentid>3606574</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T07:17:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру</comment>
      <origin>3606575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6208" sha1="b5958fhnisnifu76dcpx73cb1dvergm" xml:space="preserve">'''Светлогорск (Беларусь)''' ({{lang-be|Светлаго́рск}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Светлогорск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Светлогорск халқының саны 69 028 адамды құрады. Светлогорск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша 19-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-svetlogorsk-9192.html|title=Население Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Березина өзенінің жағасында, [[Гомель]]ден 113 км, [[Бабруйск]]іден 80 км және [[Минск]]ден 222 км қашықтықта орналасқан. Украинамен шекара 149 км, ал Ресей Федерациясымен шекара 155 км қашықтықта орналасқан. Жлобин-Калинковичи теміржол желісі Светлогорск арқылы өтеді. Светлогорск автомобиль жолы арқылы Речица, Гомель, Жлобин және Бабруйск қалаларымен байланысады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=117_Svetlogorsk|title=Расположение - Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Басқа Беларусь қоныстарымен салыстырғанда, Светлогорск өте көне қала. Бұл аймақта адамдардың қоныстануы туралы алғашқы деректер 6-7 ғасырларға жатады. 1560 жылы 15 шілдеде қала Шатилин аралы ретінде белгілі болғаны және аумақтық жағынан Литва Ұлы Герцогтігіне тиесілі болғаны белгілі. Бұл аймақ король Сигизмунд Август II-ге жақын адамдарға сыйға тартылды, ал бірнеше жылдан кейін қоныс Минск воеводствосының бақылауында болды.

XVII ғасырда қалада 17 шаруа қожалығы болған. Шатилин аралы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірген Польша-Литва Достастығы ыдырағаннан кейін, Ресей империясы мұнда өз билігін орнатты. Мұндағы діни көзқарастар католик және православие болып бөлінді, бұған екі дінді білдіретін шіркеулердің болуы дәлел бола алады. Кейбір монастырьлар әлі күнге дейін сақталған.

ХХ ғасырдың басында Шатилькиге теміржолдың келуі қала халқының санын арттырды. 1918 жылы 25 наурызда аумақ ресми түрде Беларусь Халық Республикасының құрамына кірді. Кейіннен ол басқа аймақтардың құрамында қалды, бірақ 1920 жылы ол Беларусь КСР-нің бақылауына қайта оралды. Шатильки көптеген жылдар бойы Бобруйск ауданына, ал 1954 жылдан бастап Гомель облысына қарады. 1961 жылы 21 шілдеде Шатильки қаласы Светлогорск болып өзгертілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1164-Svetlogorsk.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Светлогорский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Светлогорскінің ең жас кәсіпорны, целлюлоза-қағаз фабрикасы, ол жетекші компаниялардың бірі. Республикада жүздеген қалаларды тамақ өнімдерін қаптауға арналған гофрленген картон контейнерлерімен қамтамасыз етеді, жыл сайын 100 000 тоннадан астам макулатура өңдейді. 1983 жылы Светлогорскте алғашқы беларусь целлюлозасы өндірілді. Ел бойынша Светлогорск зауытында темірбетон бұйымдары мен конструкцияларынан жасалған тіректер де айтарлықтай жетістіктерге жетті. Оның өнімдері ел бойынша жүздеген жылу электр стансаларының, соның ішінде Рязань, Канаковская және Лукомская сияқты ірі жылу электр станцияларының құрылысында қолданылды. КамАЗ және басқа да ғимараттарға мыңдаған текше метр Светлогорск бетоны инвестицияланады.

Қалада 12 жалпы білім беретін мектеп, оның ішінде спорт залы, мектепаралық оқу-өндірістік орталығы және бір кәсіптік мектеп бар.
Индустриалды колледж, балалар мен жасөспірімдер шығармашылық орталығы, балалар көркемсурет мектебі және балалар өнерт мектебі жұмыс жасайды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>b5958fhnisnifu76dcpx73cb1dvergm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606576</id>
      <parentid>3606575</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T07:18:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Экономикасы және инфрақұрылымы */ дереккөз</comment>
      <origin>3606576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6471" sha1="jxgr14a1oou9s7t7v0nccbd4r4607l2" xml:space="preserve">'''Светлогорск (Беларусь)''' ({{lang-be|Светлаго́рск}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Светлогорск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Светлогорск халқының саны 69 028 адамды құрады. Светлогорск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша 19-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-svetlogorsk-9192.html|title=Население Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Березина өзенінің жағасында, [[Гомель]]ден 113 км, [[Бабруйск]]іден 80 км және [[Минск]]ден 222 км қашықтықта орналасқан. Украинамен шекара 149 км, ал Ресей Федерациясымен шекара 155 км қашықтықта орналасқан. Жлобин-Калинковичи теміржол желісі Светлогорск арқылы өтеді. Светлогорск автомобиль жолы арқылы Речица, Гомель, Жлобин және Бабруйск қалаларымен байланысады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=117_Svetlogorsk|title=Расположение - Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Басқа Беларусь қоныстарымен салыстырғанда, Светлогорск өте көне қала. Бұл аймақта адамдардың қоныстануы туралы алғашқы деректер 6-7 ғасырларға жатады. 1560 жылы 15 шілдеде қала Шатилин аралы ретінде белгілі болғаны және аумақтық жағынан Литва Ұлы Герцогтігіне тиесілі болғаны белгілі. Бұл аймақ король Сигизмунд Август II-ге жақын адамдарға сыйға тартылды, ал бірнеше жылдан кейін қоныс Минск воеводствосының бақылауында болды.

XVII ғасырда қалада 17 шаруа қожалығы болған. Шатилин аралы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірген Польша-Литва Достастығы ыдырағаннан кейін, Ресей империясы мұнда өз билігін орнатты. Мұндағы діни көзқарастар католик және православие болып бөлінді, бұған екі дінді білдіретін шіркеулердің болуы дәлел бола алады. Кейбір монастырьлар әлі күнге дейін сақталған.

ХХ ғасырдың басында Шатилькиге теміржолдың келуі қала халқының санын арттырды. 1918 жылы 25 наурызда аумақ ресми түрде Беларусь Халық Республикасының құрамына кірді. Кейіннен ол басқа аймақтардың құрамында қалды, бірақ 1920 жылы ол Беларусь КСР-нің бақылауына қайта оралды. Шатильки көптеген жылдар бойы Бобруйск ауданына, ал 1954 жылдан бастап Гомель облысына қарады. 1961 жылы 21 шілдеде Шатильки қаласы Светлогорск болып өзгертілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1164-Svetlogorsk.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Светлогорский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Светлогорскінің ең жас кәсіпорны, целлюлоза-қағаз фабрикасы, ол жетекші компаниялардың бірі. Республикада жүздеген қалаларды тамақ өнімдерін қаптауға арналған гофрленген картон контейнерлерімен қамтамасыз етеді, жыл сайын 100 000 тоннадан астам макулатура өңдейді. 1983 жылы Светлогорскте алғашқы беларусь целлюлозасы өндірілді. Ел бойынша Светлогорск зауытында темірбетон бұйымдары мен конструкцияларынан жасалған тіректер де айтарлықтай жетістіктерге жетті. Оның өнімдері ел бойынша жүздеген жылу электр стансаларының, соның ішінде Рязань, Канаковская және Лукомская сияқты ірі жылу электр станцияларының құрылысында қолданылды. КамАЗ және басқа да ғимараттарға мыңдаған текше метр Светлогорск бетоны инвестицияланады.

Қалада 12 жалпы білім беретін мектеп, оның ішінде спорт залы, мектепаралық оқу-өндірістік орталығы және бір кәсіптік мектеп бар.
Индустриалды колледж, балалар мен жасөспірімдер шығармашылық орталығы, балалар көркемсурет мектебі және балалар өнерт мектебі жұмыс жасайды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tutejszy.ru/gomelskaya/svetlogorskij/svetlogorsk/276-nashy-garady-svetlagorsk|title=https://tutejszy.ru/gomelskaya/svetlogorskij/svetlogorsk/276-nashy-garady-svetlagorsk|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>jxgr14a1oou9s7t7v0nccbd4r4607l2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606578</id>
      <parentid>3606576</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T07:23:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3606578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7632" sha1="mxiyoeyib42y91zekt029x43nudbw6a" xml:space="preserve">'''Светлогорск (Беларусь)''' ({{lang-be|Светлаго́рск}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Светлогорск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Светлогорск халқының саны 69 028 адамды құрады. Светлогорск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша 19-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-svetlogorsk-9192.html|title=Население Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Березина өзенінің жағасында, [[Гомель]]ден 113 км, [[Бабруйск]]іден 80 км және [[Минск]]ден 222 км қашықтықта орналасқан. Украинамен шекара 149 км, ал Ресей Федерациясымен шекара 155 км қашықтықта орналасқан. Жлобин-Калинковичи теміржол желісі Светлогорск арқылы өтеді. Светлогорск автомобиль жолы арқылы Речица, Гомель, Жлобин және Бабруйск қалаларымен байланысады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=117_Svetlogorsk|title=Расположение - Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Басқа Беларусь қоныстарымен салыстырғанда, Светлогорск өте көне қала. Бұл аймақта адамдардың қоныстануы туралы алғашқы деректер 6-7 ғасырларға жатады. 1560 жылы 15 шілдеде қала Шатилин аралы ретінде белгілі болғаны және аумақтық жағынан Литва Ұлы Герцогтігіне тиесілі болғаны белгілі. Бұл аймақ король Сигизмунд Август II-ге жақын адамдарға сыйға тартылды, ал бірнеше жылдан кейін қоныс Минск воеводствосының бақылауында болды.

XVII ғасырда қалада 17 шаруа қожалығы болған. Шатилин аралы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірген Польша-Литва Достастығы ыдырағаннан кейін, Ресей империясы мұнда өз билігін орнатты. Мұндағы діни көзқарастар католик және православие болып бөлінді, бұған екі дінді білдіретін шіркеулердің болуы дәлел бола алады. Кейбір монастырьлар әлі күнге дейін сақталған.

ХХ ғасырдың басында Шатилькиге теміржолдың келуі қала халқының санын арттырды. 1918 жылы 25 наурызда аумақ ресми түрде Беларусь Халық Республикасының құрамына кірді. Кейіннен ол басқа аймақтардың құрамында қалды, бірақ 1920 жылы ол Беларусь КСР-нің бақылауына қайта оралды. Шатильки көптеген жылдар бойы Бобруйск ауданына, ал 1954 жылдан бастап Гомель облысына қарады. 1961 жылы 21 шілдеде Шатильки қаласы Светлогорск болып өзгертілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1164-Svetlogorsk.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Светлогорский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Светлогорскінің ең жас кәсіпорны, целлюлоза-қағаз фабрикасы, ол жетекші компаниялардың бірі. Республикада жүздеген қалаларды тамақ өнімдерін қаптауға арналған гофрленген картон контейнерлерімен қамтамасыз етеді, жыл сайын 100 000 тоннадан астам макулатура өңдейді. 1983 жылы Светлогорскте алғашқы беларусь целлюлозасы өндірілді. Ел бойынша Светлогорск зауытында темірбетон бұйымдары мен конструкцияларынан жасалған тіректер де айтарлықтай жетістіктерге жетті. Оның өнімдері ел бойынша жүздеген жылу электр стансаларының, соның ішінде Рязань, Канаковская және Лукомская сияқты ірі жылу электр станцияларының құрылысында қолданылды. КамАЗ және басқа да ғимараттарға мыңдаған текше метр Светлогорск бетоны инвестицияланады.

Қалада 12 жалпы білім беретін мектеп, оның ішінде спорт залы, мектепаралық оқу-өндірістік орталығы және бір кәсіптік мектеп бар.
Индустриалды колледж, балалар мен жасөспірімдер шығармашылық орталығы, балалар көркемсурет мектебі және балалар өнерт мектебі жұмыс жасайды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tutejszy.ru/gomelskaya/svetlogorskij/svetlogorsk/276-nashy-garady-svetlagorsk|title=https://tutejszy.ru/gomelskaya/svetlogorskij/svetlogorsk/276-nashy-garady-svetlagorsk|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
Светлогорск қаласының өзі аймақтың тарихы мен табиғатын көрсететін ерекше көрікті жерлерімен танымал. Орталық нысан — Горький атындағы мәдениет және демалыс саябағы, жазда концерттер, қыста шаңғы тебуге арналған аллеялары, субұрқақтары және аттракциондары бар кең жасыл кеңістік. 

Православие дінінің қайта өрлеуін бейнелейтін алтын күмбездері бар 1990 жылдардағы ағаш шіркеу Әулие Николай соборына бар. Светлогорск өлкетану мұражайында қаланың ауылдан өнеркәсіптік алыпқа дейінгі дамуы туралы экспонаттар қойылған. Березина өзенінің жағалауы фотосуреттер мен пикниктер өткізіп серуендеуге танымал орын.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>mxiyoeyib42y91zekt029x43nudbw6a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606579</id>
      <parentid>3606578</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T07:24:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті жерлері */ дереккөз</comment>
      <origin>3606579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8016" sha1="nl80ytiir8ei6guamds74q9kg8ckbgw" xml:space="preserve">'''Светлогорск (Беларусь)''' ({{lang-be|Светлаго́рск}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Светлогорск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Светлогорск халқының саны 69 028 адамды құрады. Светлогорск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша 19-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-svetlogorsk-9192.html|title=Население Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Березина өзенінің жағасында, [[Гомель]]ден 113 км, [[Бабруйск]]іден 80 км және [[Минск]]ден 222 км қашықтықта орналасқан. Украинамен шекара 149 км, ал Ресей Федерациясымен шекара 155 км қашықтықта орналасқан. Жлобин-Калинковичи теміржол желісі Светлогорск арқылы өтеді. Светлогорск автомобиль жолы арқылы Речица, Гомель, Жлобин және Бабруйск қалаларымен байланысады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=117_Svetlogorsk|title=Расположение - Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Басқа Беларусь қоныстарымен салыстырғанда, Светлогорск өте көне қала. Бұл аймақта адамдардың қоныстануы туралы алғашқы деректер 6-7 ғасырларға жатады. 1560 жылы 15 шілдеде қала Шатилин аралы ретінде белгілі болғаны және аумақтық жағынан Литва Ұлы Герцогтігіне тиесілі болғаны белгілі. Бұл аймақ король Сигизмунд Август II-ге жақын адамдарға сыйға тартылды, ал бірнеше жылдан кейін қоныс Минск воеводствосының бақылауында болды.

XVII ғасырда қалада 17 шаруа қожалығы болған. Шатилин аралы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірген Польша-Литва Достастығы ыдырағаннан кейін, Ресей империясы мұнда өз билігін орнатты. Мұндағы діни көзқарастар католик және православие болып бөлінді, бұған екі дінді білдіретін шіркеулердің болуы дәлел бола алады. Кейбір монастырьлар әлі күнге дейін сақталған.

ХХ ғасырдың басында Шатилькиге теміржолдың келуі қала халқының санын арттырды. 1918 жылы 25 наурызда аумақ ресми түрде Беларусь Халық Республикасының құрамына кірді. Кейіннен ол басқа аймақтардың құрамында қалды, бірақ 1920 жылы ол Беларусь КСР-нің бақылауына қайта оралды. Шатильки көптеген жылдар бойы Бобруйск ауданына, ал 1954 жылдан бастап Гомель облысына қарады. 1961 жылы 21 шілдеде Шатильки қаласы Светлогорск болып өзгертілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1164-Svetlogorsk.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Светлогорский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Светлогорскінің ең жас кәсіпорны, целлюлоза-қағаз фабрикасы, ол жетекші компаниялардың бірі. Республикада жүздеген қалаларды тамақ өнімдерін қаптауға арналған гофрленген картон контейнерлерімен қамтамасыз етеді, жыл сайын 100 000 тоннадан астам макулатура өңдейді. 1983 жылы Светлогорскте алғашқы беларусь целлюлозасы өндірілді. Ел бойынша Светлогорск зауытында темірбетон бұйымдары мен конструкцияларынан жасалған тіректер де айтарлықтай жетістіктерге жетті. Оның өнімдері ел бойынша жүздеген жылу электр стансаларының, соның ішінде Рязань, Канаковская және Лукомская сияқты ірі жылу электр станцияларының құрылысында қолданылды. КамАЗ және басқа да ғимараттарға мыңдаған текше метр Светлогорск бетоны инвестицияланады.

Қалада 12 жалпы білім беретін мектеп, оның ішінде спорт залы, мектепаралық оқу-өндірістік орталығы және бір кәсіптік мектеп бар.
Индустриалды колледж, балалар мен жасөспірімдер шығармашылық орталығы, балалар көркемсурет мектебі және балалар өнерт мектебі жұмыс жасайды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tutejszy.ru/gomelskaya/svetlogorskij/svetlogorsk/276-nashy-garady-svetlagorsk|title=https://tutejszy.ru/gomelskaya/svetlogorskij/svetlogorsk/276-nashy-garady-svetlagorsk|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
Светлогорск қаласының өзі аймақтың тарихы мен табиғатын көрсететін ерекше көрікті жерлерімен танымал. Орталық нысан — Горький атындағы мәдениет және демалыс саябағы, жазда концерттер, қыста шаңғы тебуге арналған аллеялары, субұрқақтары және аттракциондары бар кең жасыл кеңістік. 

Православие дінінің қайта өрлеуін бейнелейтін алтын күмбездері бар 1990 жылдардағы ағаш шіркеу Әулие Николай соборы бар. Светлогорск өлкетану мұражайында қаланың ауылдан өнеркәсіптік алыпқа дейінгі дамуы туралы экспонаттар қойылған. Березина өзенінің жағалауы фотосуреттер мен пикниктер өткізіп серуендеуге танымал орын.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%A1%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA,_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C?ysclid=mpcaxiiwy1568007199#google_vignette|title=Светлогорск, Беларусь: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>nl80ytiir8ei6guamds74q9kg8ckbgw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606587</id>
      <parentid>3606579</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T08:56:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3606587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10445" sha1="rdn922wv723mev8axi8wf2kl347lfr5" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Светлогорск 
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Светлаго́рск}}
 |сурет                   = 
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Светлогорск (Беларусь)''' ({{lang-be|Светлаго́рск}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Светлогорск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Светлогорск халқының саны 69 028 адамды құрады. Светлогорск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша 19-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-svetlogorsk-9192.html|title=Население Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Березина өзенінің жағасында, [[Гомель]]ден 113 км, [[Бабруйск]]іден 80 км және [[Минск]]ден 222 км қашықтықта орналасқан. Украинамен шекара 149 км, ал Ресей Федерациясымен шекара 155 км қашықтықта орналасқан. Жлобин-Калинковичи теміржол желісі Светлогорск арқылы өтеді. Светлогорск автомобиль жолы арқылы Речица, Гомель, Жлобин және Бабруйск қалаларымен байланысады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=117_Svetlogorsk|title=Расположение - Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Басқа Беларусь қоныстарымен салыстырғанда, Светлогорск өте көне қала. Бұл аймақта адамдардың қоныстануы туралы алғашқы деректер 6-7 ғасырларға жатады. 1560 жылы 15 шілдеде қала Шатилин аралы ретінде белгілі болғаны және аумақтық жағынан Литва Ұлы Герцогтігіне тиесілі болғаны белгілі. Бұл аймақ король Сигизмунд Август II-ге жақын адамдарға сыйға тартылды, ал бірнеше жылдан кейін қоныс Минск воеводствосының бақылауында болды.

XVII ғасырда қалада 17 шаруа қожалығы болған. Шатилин аралы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірген Польша-Литва Достастығы ыдырағаннан кейін, Ресей империясы мұнда өз билігін орнатты. Мұндағы діни көзқарастар католик және православие болып бөлінді, бұған екі дінді білдіретін шіркеулердің болуы дәлел бола алады. Кейбір монастырьлар әлі күнге дейін сақталған.

ХХ ғасырдың басында Шатилькиге теміржолдың келуі қала халқының санын арттырды. 1918 жылы 25 наурызда аумақ ресми түрде Беларусь Халық Республикасының құрамына кірді. Кейіннен ол басқа аймақтардың құрамында қалды, бірақ 1920 жылы ол Беларусь КСР-нің бақылауына қайта оралды. Шатильки көптеген жылдар бойы Бобруйск ауданына, ал 1954 жылдан бастап Гомель облысына қарады. 1961 жылы 21 шілдеде Шатильки қаласы Светлогорск болып өзгертілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1164-Svetlogorsk.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Светлогорский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Светлогорскінің ең жас кәсіпорны, целлюлоза-қағаз фабрикасы, ол жетекші компаниялардың бірі. Республикада жүздеген қалаларды тамақ өнімдерін қаптауға арналған гофрленген картон контейнерлерімен қамтамасыз етеді, жыл сайын 100 000 тоннадан астам макулатура өңдейді. 1983 жылы Светлогорскте алғашқы беларусь целлюлозасы өндірілді. Ел бойынша Светлогорск зауытында темірбетон бұйымдары мен конструкцияларынан жасалған тіректер де айтарлықтай жетістіктерге жетті. Оның өнімдері ел бойынша жүздеген жылу электр стансаларының, соның ішінде Рязань, Канаковская және Лукомская сияқты ірі жылу электр станцияларының құрылысында қолданылды. КамАЗ және басқа да ғимараттарға мыңдаған текше метр Светлогорск бетоны инвестицияланады.

Қалада 12 жалпы білім беретін мектеп, оның ішінде спорт залы, мектепаралық оқу-өндірістік орталығы және бір кәсіптік мектеп бар.
Индустриалды колледж, балалар мен жасөспірімдер шығармашылық орталығы, балалар көркемсурет мектебі және балалар өнерт мектебі жұмыс жасайды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tutejszy.ru/gomelskaya/svetlogorskij/svetlogorsk/276-nashy-garady-svetlagorsk|title=https://tutejszy.ru/gomelskaya/svetlogorskij/svetlogorsk/276-nashy-garady-svetlagorsk|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
Светлогорск қаласының өзі аймақтың тарихы мен табиғатын көрсететін ерекше көрікті жерлерімен танымал. Орталық нысан — Горький атындағы мәдениет және демалыс саябағы, жазда концерттер, қыста шаңғы тебуге арналған аллеялары, субұрқақтары және аттракциондары бар кең жасыл кеңістік. 

Православие дінінің қайта өрлеуін бейнелейтін алтын күмбездері бар 1990 жылдардағы ағаш шіркеу Әулие Николай соборы бар. Светлогорск өлкетану мұражайында қаланың ауылдан өнеркәсіптік алыпқа дейінгі дамуы туралы экспонаттар қойылған. Березина өзенінің жағалауы фотосуреттер мен пикниктер өткізіп серуендеуге танымал орын.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%A1%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA,_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C?ysclid=mpcaxiiwy1568007199#google_vignette|title=Светлогорск, Беларусь: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>rdn922wv723mev8axi8wf2kl347lfr5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606588</id>
      <parentid>3606587</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T08:57:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, сурет қою</comment>
      <origin>3606588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10488" sha1="fq2afp4zr5s4634ignfe0faa8ypp53s" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Светлогорск 
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Светлаго́рск}}
 |сурет                   = Svetlahorsk, Homieĺ Voblaść, Belarus.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Светлогорск (Беларусь)''' ({{lang-be|Светлаго́рск}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Светлогорск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Светлогорск халқының саны 69 028 адамды құрады. Светлогорск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша 19-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-svetlogorsk-9192.html|title=Население Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Березина өзенінің жағасында, [[Гомель]]ден 113 км, [[Бабруйск]]іден 80 км және [[Минск]]ден 222 км қашықтықта орналасқан. Украинамен шекара 149 км, ал Ресей Федерациясымен шекара 155 км қашықтықта орналасқан. Жлобин-Калинковичи теміржол желісі Светлогорск арқылы өтеді. Светлогорск автомобиль жолы арқылы Речица, Гомель, Жлобин және Бабруйск қалаларымен байланысады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=117_Svetlogorsk|title=Расположение - Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Басқа Беларусь қоныстарымен салыстырғанда, Светлогорск өте көне қала. Бұл аймақта адамдардың қоныстануы туралы алғашқы деректер 6-7 ғасырларға жатады. 1560 жылы 15 шілдеде қала Шатилин аралы ретінде белгілі болғаны және аумақтық жағынан Литва Ұлы Герцогтігіне тиесілі болғаны белгілі. Бұл аймақ король Сигизмунд Август II-ге жақын адамдарға сыйға тартылды, ал бірнеше жылдан кейін қоныс Минск воеводствосының бақылауында болды.

XVII ғасырда қалада 17 шаруа қожалығы болған. Шатилин аралы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірген Польша-Литва Достастығы ыдырағаннан кейін, Ресей империясы мұнда өз билігін орнатты. Мұндағы діни көзқарастар католик және православие болып бөлінді, бұған екі дінді білдіретін шіркеулердің болуы дәлел бола алады. Кейбір монастырьлар әлі күнге дейін сақталған.

ХХ ғасырдың басында Шатилькиге теміржолдың келуі қала халқының санын арттырды. 1918 жылы 25 наурызда аумақ ресми түрде Беларусь Халық Республикасының құрамына кірді. Кейіннен ол басқа аймақтардың құрамында қалды, бірақ 1920 жылы ол Беларусь КСР-нің бақылауына қайта оралды. Шатильки көптеген жылдар бойы Бобруйск ауданына, ал 1954 жылдан бастап Гомель облысына қарады. 1961 жылы 21 шілдеде Шатильки қаласы Светлогорск болып өзгертілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1164-Svetlogorsk.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Светлогорский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Светлогорскінің ең жас кәсіпорны, целлюлоза-қағаз фабрикасы, ол жетекші компаниялардың бірі. Республикада жүздеген қалаларды тамақ өнімдерін қаптауға арналған гофрленген картон контейнерлерімен қамтамасыз етеді, жыл сайын 100 000 тоннадан астам макулатура өңдейді. 1983 жылы Светлогорскте алғашқы беларусь целлюлозасы өндірілді. Ел бойынша Светлогорск зауытында темірбетон бұйымдары мен конструкцияларынан жасалған тіректер де айтарлықтай жетістіктерге жетті. Оның өнімдері ел бойынша жүздеген жылу электр стансаларының, соның ішінде Рязань, Канаковская және Лукомская сияқты ірі жылу электр станцияларының құрылысында қолданылды. КамАЗ және басқа да ғимараттарға мыңдаған текше метр Светлогорск бетоны инвестицияланады.

Қалада 12 жалпы білім беретін мектеп, оның ішінде спорт залы, мектепаралық оқу-өндірістік орталығы және бір кәсіптік мектеп бар.
Индустриалды колледж, балалар мен жасөспірімдер шығармашылық орталығы, балалар көркемсурет мектебі және балалар өнерт мектебі жұмыс жасайды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tutejszy.ru/gomelskaya/svetlogorskij/svetlogorsk/276-nashy-garady-svetlagorsk|title=https://tutejszy.ru/gomelskaya/svetlogorskij/svetlogorsk/276-nashy-garady-svetlagorsk|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
Светлогорск қаласының өзі аймақтың тарихы мен табиғатын көрсететін ерекше көрікті жерлерімен танымал. Орталық нысан — Горький атындағы мәдениет және демалыс саябағы, жазда концерттер, қыста шаңғы тебуге арналған аллеялары, субұрқақтары және аттракциондары бар кең жасыл кеңістік. 

Православие дінінің қайта өрлеуін бейнелейтін алтын күмбездері бар 1990 жылдардағы ағаш шіркеу Әулие Николай соборы бар. Светлогорск өлкетану мұражайында қаланың ауылдан өнеркәсіптік алыпқа дейінгі дамуы туралы экспонаттар қойылған. Березина өзенінің жағалауы фотосуреттер мен пикниктер өткізіп серуендеуге танымал орын.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%A1%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA,_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C?ysclid=mpcaxiiwy1568007199#google_vignette|title=Светлогорск, Беларусь: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>fq2afp4zr5s4634ignfe0faa8ypp53s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606589</id>
      <parentid>3606588</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T08:57:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3606589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10512" sha1="b1rx6fjdesm70sgt40yp5ke5p41ns96" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Светлогорск 
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Светлаго́рск}}
 |сурет                   = Svetlahorsk, Homieĺ Voblaść, Belarus.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = Flag of Svietlahorsk.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Светлогорск (Беларусь)''' ({{lang-be|Светлаго́рск}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Светлогорск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Светлогорск халқының саны 69 028 адамды құрады. Светлогорск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша 19-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-svetlogorsk-9192.html|title=Население Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Березина өзенінің жағасында, [[Гомель]]ден 113 км, [[Бабруйск]]іден 80 км және [[Минск]]ден 222 км қашықтықта орналасқан. Украинамен шекара 149 км, ал Ресей Федерациясымен шекара 155 км қашықтықта орналасқан. Жлобин-Калинковичи теміржол желісі Светлогорск арқылы өтеді. Светлогорск автомобиль жолы арқылы Речица, Гомель, Жлобин және Бабруйск қалаларымен байланысады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=117_Svetlogorsk|title=Расположение - Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Басқа Беларусь қоныстарымен салыстырғанда, Светлогорск өте көне қала. Бұл аймақта адамдардың қоныстануы туралы алғашқы деректер 6-7 ғасырларға жатады. 1560 жылы 15 шілдеде қала Шатилин аралы ретінде белгілі болғаны және аумақтық жағынан Литва Ұлы Герцогтігіне тиесілі болғаны белгілі. Бұл аймақ король Сигизмунд Август II-ге жақын адамдарға сыйға тартылды, ал бірнеше жылдан кейін қоныс Минск воеводствосының бақылауында болды.

XVII ғасырда қалада 17 шаруа қожалығы болған. Шатилин аралы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірген Польша-Литва Достастығы ыдырағаннан кейін, Ресей империясы мұнда өз билігін орнатты. Мұндағы діни көзқарастар католик және православие болып бөлінді, бұған екі дінді білдіретін шіркеулердің болуы дәлел бола алады. Кейбір монастырьлар әлі күнге дейін сақталған.

ХХ ғасырдың басында Шатилькиге теміржолдың келуі қала халқының санын арттырды. 1918 жылы 25 наурызда аумақ ресми түрде Беларусь Халық Республикасының құрамына кірді. Кейіннен ол басқа аймақтардың құрамында қалды, бірақ 1920 жылы ол Беларусь КСР-нің бақылауына қайта оралды. Шатильки көптеген жылдар бойы Бобруйск ауданына, ал 1954 жылдан бастап Гомель облысына қарады. 1961 жылы 21 шілдеде Шатильки қаласы Светлогорск болып өзгертілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1164-Svetlogorsk.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Светлогорский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Светлогорскінің ең жас кәсіпорны, целлюлоза-қағаз фабрикасы, ол жетекші компаниялардың бірі. Республикада жүздеген қалаларды тамақ өнімдерін қаптауға арналған гофрленген картон контейнерлерімен қамтамасыз етеді, жыл сайын 100 000 тоннадан астам макулатура өңдейді. 1983 жылы Светлогорскте алғашқы беларусь целлюлозасы өндірілді. Ел бойынша Светлогорск зауытында темірбетон бұйымдары мен конструкцияларынан жасалған тіректер де айтарлықтай жетістіктерге жетті. Оның өнімдері ел бойынша жүздеген жылу электр стансаларының, соның ішінде Рязань, Канаковская және Лукомская сияқты ірі жылу электр станцияларының құрылысында қолданылды. КамАЗ және басқа да ғимараттарға мыңдаған текше метр Светлогорск бетоны инвестицияланады.

Қалада 12 жалпы білім беретін мектеп, оның ішінде спорт залы, мектепаралық оқу-өндірістік орталығы және бір кәсіптік мектеп бар.
Индустриалды колледж, балалар мен жасөспірімдер шығармашылық орталығы, балалар көркемсурет мектебі және балалар өнерт мектебі жұмыс жасайды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tutejszy.ru/gomelskaya/svetlogorskij/svetlogorsk/276-nashy-garady-svetlagorsk|title=https://tutejszy.ru/gomelskaya/svetlogorskij/svetlogorsk/276-nashy-garady-svetlagorsk|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
Светлогорск қаласының өзі аймақтың тарихы мен табиғатын көрсететін ерекше көрікті жерлерімен танымал. Орталық нысан — Горький атындағы мәдениет және демалыс саябағы, жазда концерттер, қыста шаңғы тебуге арналған аллеялары, субұрқақтары және аттракциондары бар кең жасыл кеңістік. 

Православие дінінің қайта өрлеуін бейнелейтін алтын күмбездері бар 1990 жылдардағы ағаш шіркеу Әулие Николай соборы бар. Светлогорск өлкетану мұражайында қаланың ауылдан өнеркәсіптік алыпқа дейінгі дамуы туралы экспонаттар қойылған. Березина өзенінің жағалауы фотосуреттер мен пикниктер өткізіп серуендеуге танымал орын.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%A1%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA,_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C?ysclid=mpcaxiiwy1568007199#google_vignette|title=Светлогорск, Беларусь: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>b1rx6fjdesm70sgt40yp5ke5p41ns96</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606591</id>
      <parentid>3606589</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T08:58:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3606591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10544" sha1="g3y69by5pzimhv1zf7be4rpm9frwok8" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Светлогорск 
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Светлаго́рск}}
 |сурет                   = Svetlahorsk, Homieĺ Voblaść, Belarus.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Svietlahorsk.svg
 |ту                      = Flag of Svietlahorsk.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Светлогорск (Беларусь)''' ({{lang-be|Светлаго́рск}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Светлогорск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Светлогорск халқының саны 69 028 адамды құрады. Светлогорск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша 19-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-svetlogorsk-9192.html|title=Население Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Березина өзенінің жағасында, [[Гомель]]ден 113 км, [[Бабруйск]]іден 80 км және [[Минск]]ден 222 км қашықтықта орналасқан. Украинамен шекара 149 км, ал Ресей Федерациясымен шекара 155 км қашықтықта орналасқан. Жлобин-Калинковичи теміржол желісі Светлогорск арқылы өтеді. Светлогорск автомобиль жолы арқылы Речица, Гомель, Жлобин және Бабруйск қалаларымен байланысады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=117_Svetlogorsk|title=Расположение - Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Басқа Беларусь қоныстарымен салыстырғанда, Светлогорск өте көне қала. Бұл аймақта адамдардың қоныстануы туралы алғашқы деректер 6-7 ғасырларға жатады. 1560 жылы 15 шілдеде қала Шатилин аралы ретінде белгілі болғаны және аумақтық жағынан Литва Ұлы Герцогтігіне тиесілі болғаны белгілі. Бұл аймақ король Сигизмунд Август II-ге жақын адамдарға сыйға тартылды, ал бірнеше жылдан кейін қоныс Минск воеводствосының бақылауында болды.

XVII ғасырда қалада 17 шаруа қожалығы болған. Шатилин аралы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірген Польша-Литва Достастығы ыдырағаннан кейін, Ресей империясы мұнда өз билігін орнатты. Мұндағы діни көзқарастар католик және православие болып бөлінді, бұған екі дінді білдіретін шіркеулердің болуы дәлел бола алады. Кейбір монастырьлар әлі күнге дейін сақталған.

ХХ ғасырдың басында Шатилькиге теміржолдың келуі қала халқының санын арттырды. 1918 жылы 25 наурызда аумақ ресми түрде Беларусь Халық Республикасының құрамына кірді. Кейіннен ол басқа аймақтардың құрамында қалды, бірақ 1920 жылы ол Беларусь КСР-нің бақылауына қайта оралды. Шатильки көптеген жылдар бойы Бобруйск ауданына, ал 1954 жылдан бастап Гомель облысына қарады. 1961 жылы 21 шілдеде Шатильки қаласы Светлогорск болып өзгертілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1164-Svetlogorsk.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Светлогорский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Светлогорскінің ең жас кәсіпорны, целлюлоза-қағаз фабрикасы, ол жетекші компаниялардың бірі. Республикада жүздеген қалаларды тамақ өнімдерін қаптауға арналған гофрленген картон контейнерлерімен қамтамасыз етеді, жыл сайын 100 000 тоннадан астам макулатура өңдейді. 1983 жылы Светлогорскте алғашқы беларусь целлюлозасы өндірілді. Ел бойынша Светлогорск зауытында темірбетон бұйымдары мен конструкцияларынан жасалған тіректер де айтарлықтай жетістіктерге жетті. Оның өнімдері ел бойынша жүздеген жылу электр стансаларының, соның ішінде Рязань, Канаковская және Лукомская сияқты ірі жылу электр станцияларының құрылысында қолданылды. КамАЗ және басқа да ғимараттарға мыңдаған текше метр Светлогорск бетоны инвестицияланады.

Қалада 12 жалпы білім беретін мектеп, оның ішінде спорт залы, мектепаралық оқу-өндірістік орталығы және бір кәсіптік мектеп бар.
Индустриалды колледж, балалар мен жасөспірімдер шығармашылық орталығы, балалар көркемсурет мектебі және балалар өнерт мектебі жұмыс жасайды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tutejszy.ru/gomelskaya/svetlogorskij/svetlogorsk/276-nashy-garady-svetlagorsk|title=https://tutejszy.ru/gomelskaya/svetlogorskij/svetlogorsk/276-nashy-garady-svetlagorsk|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
Светлогорск қаласының өзі аймақтың тарихы мен табиғатын көрсететін ерекше көрікті жерлерімен танымал. Орталық нысан — Горький атындағы мәдениет және демалыс саябағы, жазда концерттер, қыста шаңғы тебуге арналған аллеялары, субұрқақтары және аттракциондары бар кең жасыл кеңістік. 

Православие дінінің қайта өрлеуін бейнелейтін алтын күмбездері бар 1990 жылдардағы ағаш шіркеу Әулие Николай соборы бар. Светлогорск өлкетану мұражайында қаланың ауылдан өнеркәсіптік алыпқа дейінгі дамуы туралы экспонаттар қойылған. Березина өзенінің жағалауы фотосуреттер мен пикниктер өткізіп серуендеуге танымал орын.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%A1%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA,_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C?ysclid=mpcaxiiwy1568007199#google_vignette|title=Светлогорск, Беларусь: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>g3y69by5pzimhv1zf7be4rpm9frwok8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606592</id>
      <parentid>3606591</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T08:59:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3606592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10572" sha1="9twptmxr8zven1ref2tw8axegczmp5b" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Светлогорск 
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Светлаго́рск}}
 |сурет                   = Svetlahorsk, Homieĺ Voblaść, Belarus.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Svietlahorsk.svg
 |ту                      = Flag of Svietlahorsk.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =38 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =44 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Светлогорск (Беларусь)''' ({{lang-be|Светлаго́рск}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Светлогорск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Светлогорск халқының саны 69 028 адамды құрады. Светлогорск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша 19-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-svetlogorsk-9192.html|title=Население Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Березина өзенінің жағасында, [[Гомель]]ден 113 км, [[Бабруйск]]іден 80 км және [[Минск]]ден 222 км қашықтықта орналасқан. Украинамен шекара 149 км, ал Ресей Федерациясымен шекара 155 км қашықтықта орналасқан. Жлобин-Калинковичи теміржол желісі Светлогорск арқылы өтеді. Светлогорск автомобиль жолы арқылы Речица, Гомель, Жлобин және Бабруйск қалаларымен байланысады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=117_Svetlogorsk|title=Расположение - Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Басқа Беларусь қоныстарымен салыстырғанда, Светлогорск өте көне қала. Бұл аймақта адамдардың қоныстануы туралы алғашқы деректер 6-7 ғасырларға жатады. 1560 жылы 15 шілдеде қала Шатилин аралы ретінде белгілі болғаны және аумақтық жағынан Литва Ұлы Герцогтігіне тиесілі болғаны белгілі. Бұл аймақ король Сигизмунд Август II-ге жақын адамдарға сыйға тартылды, ал бірнеше жылдан кейін қоныс Минск воеводствосының бақылауында болды.

XVII ғасырда қалада 17 шаруа қожалығы болған. Шатилин аралы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірген Польша-Литва Достастығы ыдырағаннан кейін, Ресей империясы мұнда өз билігін орнатты. Мұндағы діни көзқарастар католик және православие болып бөлінді, бұған екі дінді білдіретін шіркеулердің болуы дәлел бола алады. Кейбір монастырьлар әлі күнге дейін сақталған.

ХХ ғасырдың басында Шатилькиге теміржолдың келуі қала халқының санын арттырды. 1918 жылы 25 наурызда аумақ ресми түрде Беларусь Халық Республикасының құрамына кірді. Кейіннен ол басқа аймақтардың құрамында қалды, бірақ 1920 жылы ол Беларусь КСР-нің бақылауына қайта оралды. Шатильки көптеген жылдар бойы Бобруйск ауданына, ал 1954 жылдан бастап Гомель облысына қарады. 1961 жылы 21 шілдеде Шатильки қаласы Светлогорск болып өзгертілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1164-Svetlogorsk.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Светлогорский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Светлогорскінің ең жас кәсіпорны, целлюлоза-қағаз фабрикасы, ол жетекші компаниялардың бірі. Республикада жүздеген қалаларды тамақ өнімдерін қаптауға арналған гофрленген картон контейнерлерімен қамтамасыз етеді, жыл сайын 100 000 тоннадан астам макулатура өңдейді. 1983 жылы Светлогорскте алғашқы беларусь целлюлозасы өндірілді. Ел бойынша Светлогорск зауытында темірбетон бұйымдары мен конструкцияларынан жасалған тіректер де айтарлықтай жетістіктерге жетті. Оның өнімдері ел бойынша жүздеген жылу электр стансаларының, соның ішінде Рязань, Канаковская және Лукомская сияқты ірі жылу электр станцияларының құрылысында қолданылды. КамАЗ және басқа да ғимараттарға мыңдаған текше метр Светлогорск бетоны инвестицияланады.

Қалада 12 жалпы білім беретін мектеп, оның ішінде спорт залы, мектепаралық оқу-өндірістік орталығы және бір кәсіптік мектеп бар.
Индустриалды колледж, балалар мен жасөспірімдер шығармашылық орталығы, балалар көркемсурет мектебі және балалар өнерт мектебі жұмыс жасайды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tutejszy.ru/gomelskaya/svetlogorskij/svetlogorsk/276-nashy-garady-svetlagorsk|title=https://tutejszy.ru/gomelskaya/svetlogorskij/svetlogorsk/276-nashy-garady-svetlagorsk|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
Светлогорск қаласының өзі аймақтың тарихы мен табиғатын көрсететін ерекше көрікті жерлерімен танымал. Орталық нысан — Горький атындағы мәдениет және демалыс саябағы, жазда концерттер, қыста шаңғы тебуге арналған аллеялары, субұрқақтары және аттракциондары бар кең жасыл кеңістік. 

Православие дінінің қайта өрлеуін бейнелейтін алтын күмбездері бар 1990 жылдардағы ағаш шіркеу Әулие Николай соборы бар. Светлогорск өлкетану мұражайында қаланың ауылдан өнеркәсіптік алыпқа дейінгі дамуы туралы экспонаттар қойылған. Березина өзенінің жағалауы фотосуреттер мен пикниктер өткізіп серуендеуге танымал орын.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%A1%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA,_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C?ysclid=mpcaxiiwy1568007199#google_vignette|title=Светлогорск, Беларусь: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>9twptmxr8zven1ref2tw8axegczmp5b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606593</id>
      <parentid>3606592</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T09:00:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3606593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10652" sha1="bosuxfev49x4vu06v32ouj348y704a4" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Светлогорск 
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Светлаго́рск}}
 |сурет                   = Svetlahorsk, Homieĺ Voblaść, Belarus.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Svietlahorsk.svg
 |ту                      = Flag of Svietlahorsk.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =38 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =44 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гомель облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Светлогорск ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Светлогорск (Беларусь)''' ({{lang-be|Светлаго́рск}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Светлогорск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Светлогорск халқының саны 69 028 адамды құрады. Светлогорск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша 19-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-svetlogorsk-9192.html|title=Население Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Березина өзенінің жағасында, [[Гомель]]ден 113 км, [[Бабруйск]]іден 80 км және [[Минск]]ден 222 км қашықтықта орналасқан. Украинамен шекара 149 км, ал Ресей Федерациясымен шекара 155 км қашықтықта орналасқан. Жлобин-Калинковичи теміржол желісі Светлогорск арқылы өтеді. Светлогорск автомобиль жолы арқылы Речица, Гомель, Жлобин және Бабруйск қалаларымен байланысады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=117_Svetlogorsk|title=Расположение - Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Басқа Беларусь қоныстарымен салыстырғанда, Светлогорск өте көне қала. Бұл аймақта адамдардың қоныстануы туралы алғашқы деректер 6-7 ғасырларға жатады. 1560 жылы 15 шілдеде қала Шатилин аралы ретінде белгілі болғаны және аумақтық жағынан Литва Ұлы Герцогтігіне тиесілі болғаны белгілі. Бұл аймақ король Сигизмунд Август II-ге жақын адамдарға сыйға тартылды, ал бірнеше жылдан кейін қоныс Минск воеводствосының бақылауында болды.

XVII ғасырда қалада 17 шаруа қожалығы болған. Шатилин аралы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірген Польша-Литва Достастығы ыдырағаннан кейін, Ресей империясы мұнда өз билігін орнатты. Мұндағы діни көзқарастар католик және православие болып бөлінді, бұған екі дінді білдіретін шіркеулердің болуы дәлел бола алады. Кейбір монастырьлар әлі күнге дейін сақталған.

ХХ ғасырдың басында Шатилькиге теміржолдың келуі қала халқының санын арттырды. 1918 жылы 25 наурызда аумақ ресми түрде Беларусь Халық Республикасының құрамына кірді. Кейіннен ол басқа аймақтардың құрамында қалды, бірақ 1920 жылы ол Беларусь КСР-нің бақылауына қайта оралды. Шатильки көптеген жылдар бойы Бобруйск ауданына, ал 1954 жылдан бастап Гомель облысына қарады. 1961 жылы 21 шілдеде Шатильки қаласы Светлогорск болып өзгертілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1164-Svetlogorsk.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Светлогорский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Светлогорскінің ең жас кәсіпорны, целлюлоза-қағаз фабрикасы, ол жетекші компаниялардың бірі. Республикада жүздеген қалаларды тамақ өнімдерін қаптауға арналған гофрленген картон контейнерлерімен қамтамасыз етеді, жыл сайын 100 000 тоннадан астам макулатура өңдейді. 1983 жылы Светлогорскте алғашқы беларусь целлюлозасы өндірілді. Ел бойынша Светлогорск зауытында темірбетон бұйымдары мен конструкцияларынан жасалған тіректер де айтарлықтай жетістіктерге жетті. Оның өнімдері ел бойынша жүздеген жылу электр стансаларының, соның ішінде Рязань, Канаковская және Лукомская сияқты ірі жылу электр станцияларының құрылысында қолданылды. КамАЗ және басқа да ғимараттарға мыңдаған текше метр Светлогорск бетоны инвестицияланады.

Қалада 12 жалпы білім беретін мектеп, оның ішінде спорт залы, мектепаралық оқу-өндірістік орталығы және бір кәсіптік мектеп бар.
Индустриалды колледж, балалар мен жасөспірімдер шығармашылық орталығы, балалар көркемсурет мектебі және балалар өнерт мектебі жұмыс жасайды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tutejszy.ru/gomelskaya/svetlogorskij/svetlogorsk/276-nashy-garady-svetlagorsk|title=https://tutejszy.ru/gomelskaya/svetlogorskij/svetlogorsk/276-nashy-garady-svetlagorsk|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
Светлогорск қаласының өзі аймақтың тарихы мен табиғатын көрсететін ерекше көрікті жерлерімен танымал. Орталық нысан — Горький атындағы мәдениет және демалыс саябағы, жазда концерттер, қыста шаңғы тебуге арналған аллеялары, субұрқақтары және аттракциондары бар кең жасыл кеңістік. 

Православие дінінің қайта өрлеуін бейнелейтін алтын күмбездері бар 1990 жылдардағы ағаш шіркеу Әулие Николай соборы бар. Светлогорск өлкетану мұражайында қаланың ауылдан өнеркәсіптік алыпқа дейінгі дамуы туралы экспонаттар қойылған. Березина өзенінің жағалауы фотосуреттер мен пикниктер өткізіп серуендеуге танымал орын.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%A1%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA,_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C?ysclid=mpcaxiiwy1568007199#google_vignette|title=Светлогорск, Беларусь: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>bosuxfev49x4vu06v32ouj348y704a4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606595</id>
      <parentid>3606593</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T09:02:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3606595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10714" sha1="099mmhvo68svdm3iken293l4d0putjq" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Светлогорск 
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Светлаго́рск}}
 |сурет                   = Svetlahorsk, Homieĺ Voblaść, Belarus.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Svietlahorsk.svg
 |ту                      = Flag of Svietlahorsk.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =38 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =44 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гомель облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Светлогорск ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2342
 |пошта индексі           = 247433, 247434
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Svietlahorsk
 |сайты                   = svetlogorsk.gov.by/ru/
 |сайт тілі               = 
}}

'''Светлогорск (Беларусь)''' ({{lang-be|Светлаго́рск}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Светлогорск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Светлогорск халқының саны 69 028 адамды құрады. Светлогорск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша 19-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-svetlogorsk-9192.html|title=Население Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Березина өзенінің жағасында, [[Гомель]]ден 113 км, [[Бабруйск]]іден 80 км және [[Минск]]ден 222 км қашықтықта орналасқан. Украинамен шекара 149 км, ал Ресей Федерациясымен шекара 155 км қашықтықта орналасқан. Жлобин-Калинковичи теміржол желісі Светлогорск арқылы өтеді. Светлогорск автомобиль жолы арқылы Речица, Гомель, Жлобин және Бабруйск қалаларымен байланысады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=117_Svetlogorsk|title=Расположение - Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Басқа Беларусь қоныстарымен салыстырғанда, Светлогорск өте көне қала. Бұл аймақта адамдардың қоныстануы туралы алғашқы деректер 6-7 ғасырларға жатады. 1560 жылы 15 шілдеде қала Шатилин аралы ретінде белгілі болғаны және аумақтық жағынан Литва Ұлы Герцогтігіне тиесілі болғаны белгілі. Бұл аймақ король Сигизмунд Август II-ге жақын адамдарға сыйға тартылды, ал бірнеше жылдан кейін қоныс Минск воеводствосының бақылауында болды.

XVII ғасырда қалада 17 шаруа қожалығы болған. Шатилин аралы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірген Польша-Литва Достастығы ыдырағаннан кейін, Ресей империясы мұнда өз билігін орнатты. Мұндағы діни көзқарастар католик және православие болып бөлінді, бұған екі дінді білдіретін шіркеулердің болуы дәлел бола алады. Кейбір монастырьлар әлі күнге дейін сақталған.

ХХ ғасырдың басында Шатилькиге теміржолдың келуі қала халқының санын арттырды. 1918 жылы 25 наурызда аумақ ресми түрде Беларусь Халық Республикасының құрамына кірді. Кейіннен ол басқа аймақтардың құрамында қалды, бірақ 1920 жылы ол Беларусь КСР-нің бақылауына қайта оралды. Шатильки көптеген жылдар бойы Бобруйск ауданына, ал 1954 жылдан бастап Гомель облысына қарады. 1961 жылы 21 шілдеде Шатильки қаласы Светлогорск болып өзгертілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1164-Svetlogorsk.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Светлогорский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Светлогорскінің ең жас кәсіпорны, целлюлоза-қағаз фабрикасы, ол жетекші компаниялардың бірі. Республикада жүздеген қалаларды тамақ өнімдерін қаптауға арналған гофрленген картон контейнерлерімен қамтамасыз етеді, жыл сайын 100 000 тоннадан астам макулатура өңдейді. 1983 жылы Светлогорскте алғашқы беларусь целлюлозасы өндірілді. Ел бойынша Светлогорск зауытында темірбетон бұйымдары мен конструкцияларынан жасалған тіректер де айтарлықтай жетістіктерге жетті. Оның өнімдері ел бойынша жүздеген жылу электр стансаларының, соның ішінде Рязань, Канаковская және Лукомская сияқты ірі жылу электр станцияларының құрылысында қолданылды. КамАЗ және басқа да ғимараттарға мыңдаған текше метр Светлогорск бетоны инвестицияланады.

Қалада 12 жалпы білім беретін мектеп, оның ішінде спорт залы, мектепаралық оқу-өндірістік орталығы және бір кәсіптік мектеп бар.
Индустриалды колледж, балалар мен жасөспірімдер шығармашылық орталығы, балалар көркемсурет мектебі және балалар өнерт мектебі жұмыс жасайды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tutejszy.ru/gomelskaya/svetlogorskij/svetlogorsk/276-nashy-garady-svetlagorsk|title=https://tutejszy.ru/gomelskaya/svetlogorskij/svetlogorsk/276-nashy-garady-svetlagorsk|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
Светлогорск қаласының өзі аймақтың тарихы мен табиғатын көрсететін ерекше көрікті жерлерімен танымал. Орталық нысан — Горький атындағы мәдениет және демалыс саябағы, жазда концерттер, қыста шаңғы тебуге арналған аллеялары, субұрқақтары және аттракциондары бар кең жасыл кеңістік. 

Православие дінінің қайта өрлеуін бейнелейтін алтын күмбездері бар 1990 жылдардағы ағаш шіркеу Әулие Николай соборы бар. Светлогорск өлкетану мұражайында қаланың ауылдан өнеркәсіптік алыпқа дейінгі дамуы туралы экспонаттар қойылған. Березина өзенінің жағалауы фотосуреттер мен пикниктер өткізіп серуендеуге танымал орын.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%A1%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA,_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C?ysclid=mpcaxiiwy1568007199#google_vignette|title=Светлогорск, Беларусь: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>099mmhvo68svdm3iken293l4d0putjq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606596</id>
      <parentid>3606595</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T09:05:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3606596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10876" sha1="bwx82u7braabu0385aogiqtcs6f3ot1" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Светлогорск 
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Светлаго́рск}}
 |сурет                   = Svetlahorsk, Homieĺ Voblaść, Belarus.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Svietlahorsk.svg
 |ту                      = Flag of Svietlahorsk.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =38 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =44 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гомель облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Светлогорск ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = XIII ғ.	
 |алғашқы дерек           = 1660	
 |бұрынғы атаулары        = Шатилин аралы, Шатиловичи, Шацилки, Шатилки
 |статус алуы             = 1961
 |жер аумағы              = 25,85	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 132
 |климаты                 = қоңыржай континентальды
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 69 028
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 2513
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2342
 |пошта индексі           = 247433, 247434
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Svietlahorsk
 |сайты                   = svetlogorsk.gov.by/ru/
 |сайт тілі               = 
}}

'''Светлогорск (Беларусь)''' ({{lang-be|Светлаго́рск}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Светлогорск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Светлогорск халқының саны 69 028 адамды құрады. Светлогорск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша 19-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-svetlogorsk-9192.html|title=Население Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Березина өзенінің жағасында, [[Гомель]]ден 113 км, [[Бабруйск]]іден 80 км және [[Минск]]ден 222 км қашықтықта орналасқан. Украинамен шекара 149 км, ал Ресей Федерациясымен шекара 155 км қашықтықта орналасқан. Жлобин-Калинковичи теміржол желісі Светлогорск арқылы өтеді. Светлогорск автомобиль жолы арқылы Речица, Гомель, Жлобин және Бабруйск қалаларымен байланысады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=117_Svetlogorsk|title=Расположение - Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Басқа Беларусь қоныстарымен салыстырғанда, Светлогорск өте көне қала. Бұл аймақта адамдардың қоныстануы туралы алғашқы деректер 6-7 ғасырларға жатады. 1560 жылы 15 шілдеде қала Шатилин аралы ретінде белгілі болғаны және аумақтық жағынан Литва Ұлы Герцогтігіне тиесілі болғаны белгілі. Бұл аймақ король Сигизмунд Август II-ге жақын адамдарға сыйға тартылды, ал бірнеше жылдан кейін қоныс Минск воеводствосының бақылауында болды.

XVII ғасырда қалада 17 шаруа қожалығы болған. Шатилин аралы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірген Польша-Литва Достастығы ыдырағаннан кейін, Ресей империясы мұнда өз билігін орнатты. Мұндағы діни көзқарастар католик және православие болып бөлінді, бұған екі дінді білдіретін шіркеулердің болуы дәлел бола алады. Кейбір монастырьлар әлі күнге дейін сақталған.

ХХ ғасырдың басында Шатилькиге теміржолдың келуі қала халқының санын арттырды. 1918 жылы 25 наурызда аумақ ресми түрде Беларусь Халық Республикасының құрамына кірді. Кейіннен ол басқа аймақтардың құрамында қалды, бірақ 1920 жылы ол Беларусь КСР-нің бақылауына қайта оралды. Шатильки көптеген жылдар бойы Бобруйск ауданына, ал 1954 жылдан бастап Гомель облысына қарады. 1961 жылы 21 шілдеде Шатильки қаласы Светлогорск болып өзгертілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1164-Svetlogorsk.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Светлогорский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Светлогорскінің ең жас кәсіпорны, целлюлоза-қағаз фабрикасы, ол жетекші компаниялардың бірі. Республикада жүздеген қалаларды тамақ өнімдерін қаптауға арналған гофрленген картон контейнерлерімен қамтамасыз етеді, жыл сайын 100 000 тоннадан астам макулатура өңдейді. 1983 жылы Светлогорскте алғашқы беларусь целлюлозасы өндірілді. Ел бойынша Светлогорск зауытында темірбетон бұйымдары мен конструкцияларынан жасалған тіректер де айтарлықтай жетістіктерге жетті. Оның өнімдері ел бойынша жүздеген жылу электр стансаларының, соның ішінде Рязань, Канаковская және Лукомская сияқты ірі жылу электр станцияларының құрылысында қолданылды. КамАЗ және басқа да ғимараттарға мыңдаған текше метр Светлогорск бетоны инвестицияланады.

Қалада 12 жалпы білім беретін мектеп, оның ішінде спорт залы, мектепаралық оқу-өндірістік орталығы және бір кәсіптік мектеп бар.
Индустриалды колледж, балалар мен жасөспірімдер шығармашылық орталығы, балалар көркемсурет мектебі және балалар өнерт мектебі жұмыс жасайды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tutejszy.ru/gomelskaya/svetlogorskij/svetlogorsk/276-nashy-garady-svetlagorsk|title=https://tutejszy.ru/gomelskaya/svetlogorskij/svetlogorsk/276-nashy-garady-svetlagorsk|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
Светлогорск қаласының өзі аймақтың тарихы мен табиғатын көрсететін ерекше көрікті жерлерімен танымал. Орталық нысан — Горький атындағы мәдениет және демалыс саябағы, жазда концерттер, қыста шаңғы тебуге арналған аллеялары, субұрқақтары және аттракциондары бар кең жасыл кеңістік. 

Православие дінінің қайта өрлеуін бейнелейтін алтын күмбездері бар 1990 жылдардағы ағаш шіркеу Әулие Николай соборы бар. Светлогорск өлкетану мұражайында қаланың ауылдан өнеркәсіптік алыпқа дейінгі дамуы туралы экспонаттар қойылған. Березина өзенінің жағалауы фотосуреттер мен пикниктер өткізіп серуендеуге танымал орын.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%A1%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA,_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C?ysclid=mpcaxiiwy1568007199#google_vignette|title=Светлогорск, Беларусь: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>bwx82u7braabu0385aogiqtcs6f3ot1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606597</id>
      <parentid>3606596</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T09:11:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>сурет қою</comment>
      <origin>3606597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11018" sha1="jzwibnk8jmiz5dihzpoh19b2d8j5fz9" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Светлогорск 
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Светлаго́рск}}
 |сурет                   = Svetlahorsk, Homieĺ Voblaść, Belarus.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Svietlahorsk.svg
 |ту                      = Flag of Svietlahorsk.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =38 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =44 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гомель облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Светлогорск ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = XIII ғ.	
 |алғашқы дерек           = 1660	
 |бұрынғы атаулары        = Шатилин аралы, Шатиловичи, Шацилки, Шатилки
 |статус алуы             = 1961
 |жер аумағы              = 25,85	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 132
 |климаты                 = қоңыржай континентальды
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 69 028
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 2513
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2342
 |пошта индексі           = 247433, 247434
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Svietlahorsk
 |сайты                   = svetlogorsk.gov.by/ru/
 |сайт тілі               = 
}}

'''Светлогорск (Беларусь)''' ({{lang-be|Светлаго́рск}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Светлогорск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Светлогорск халқының саны 69 028 адамды құрады. Светлогорск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша 19-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-svetlogorsk-9192.html|title=Население Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Березина өзенінің жағасында, [[Гомель]]ден 113 км, [[Бабруйск]]іден 80 км және [[Минск]]ден 222 км қашықтықта орналасқан. Украинамен шекара 149 км, ал Ресей Федерациясымен шекара 155 км қашықтықта орналасқан. Жлобин-Калинковичи теміржол желісі Светлогорск арқылы өтеді. Светлогорск автомобиль жолы арқылы Речица, Гомель, Жлобин және Бабруйск қалаларымен байланысады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=117_Svetlogorsk|title=Расположение - Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Басқа Беларусь қоныстарымен салыстырғанда, Светлогорск өте көне қала. Бұл аймақта адамдардың қоныстануы туралы алғашқы деректер 6-7 ғасырларға жатады. 1560 жылы 15 шілдеде қала Шатилин аралы ретінде белгілі болғаны және аумақтық жағынан Литва Ұлы Герцогтігіне тиесілі болғаны белгілі. Бұл аймақ король Сигизмунд Август II-ге жақын адамдарға сыйға тартылды, ал бірнеше жылдан кейін қоныс Минск воеводствосының бақылауында болды.

XVII ғасырда қалада 17 шаруа қожалығы болған. Шатилин аралы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірген Польша-Литва Достастығы ыдырағаннан кейін, Ресей империясы мұнда өз билігін орнатты. Мұндағы діни көзқарастар католик және православие болып бөлінді, бұған екі дінді білдіретін шіркеулердің болуы дәлел бола алады. Кейбір монастырьлар әлі күнге дейін сақталған.

ХХ ғасырдың басында Шатилькиге теміржолдың келуі қала халқының санын арттырды. 1918 жылы 25 наурызда аумақ ресми түрде Беларусь Халық Республикасының құрамына кірді. Кейіннен ол басқа аймақтардың құрамында қалды, бірақ 1920 жылы ол Беларусь КСР-нің бақылауына қайта оралды. Шатильки көптеген жылдар бойы Бобруйск ауданына, ал 1954 жылдан бастап Гомель облысына қарады. 1961 жылы 21 шілдеде Шатильки қаласы Светлогорск болып өзгертілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1164-Svetlogorsk.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Светлогорский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Светлогорскінің ең жас кәсіпорны, целлюлоза-қағаз фабрикасы, ол жетекші компаниялардың бірі. Республикада жүздеген қалаларды тамақ өнімдерін қаптауға арналған гофрленген картон контейнерлерімен қамтамасыз етеді, жыл сайын 100 000 тоннадан астам макулатура өңдейді. 1983 жылы Светлогорскте алғашқы беларусь целлюлозасы өндірілді. Ел бойынша Светлогорск зауытында темірбетон бұйымдары мен конструкцияларынан жасалған тіректер де айтарлықтай жетістіктерге жетті. Оның өнімдері ел бойынша жүздеген жылу электр стансаларының, соның ішінде Рязань, Канаковская және Лукомская сияқты ірі жылу электр станцияларының құрылысында қолданылды. КамАЗ және басқа да ғимараттарға мыңдаған текше метр Светлогорск бетоны инвестицияланады.

Қалада 12 жалпы білім беретін мектеп, оның ішінде спорт залы, мектепаралық оқу-өндірістік орталығы және бір кәсіптік мектеп бар.
Индустриалды колледж, балалар мен жасөспірімдер шығармашылық орталығы, балалар көркемсурет мектебі және балалар өнерт мектебі жұмыс жасайды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tutejszy.ru/gomelskaya/svetlogorskij/svetlogorsk/276-nashy-garady-svetlagorsk|title=https://tutejszy.ru/gomelskaya/svetlogorskij/svetlogorsk/276-nashy-garady-svetlagorsk|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
Светлогорск қаласының өзі аймақтың тарихы мен табиғатын көрсететін ерекше көрікті жерлерімен танымал. Орталық нысан — Горький атындағы мәдениет және демалыс саябағы, жазда концерттер, қыста шаңғы тебуге арналған аллеялары, субұрқақтары және аттракциондары бар кең жасыл кеңістік. 

Православие дінінің қайта өрлеуін бейнелейтін алтын күмбездері бар 1990 жылдардағы ағаш шіркеу Әулие Николай соборы бар. Светлогорск өлкетану мұражайында қаланың ауылдан өнеркәсіптік алыпқа дейінгі дамуы туралы экспонаттар қойылған. Березина өзенінің жағалауы фотосуреттер мен пикниктер өткізіп серуендеуге танымал орын.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%A1%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA,_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C?ysclid=mpcaxiiwy1568007199#google_vignette|title=Светлогорск, Беларусь: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Svetlahorsk railway station2-BY.jpg|Теміржол стансасы
&lt;/gallery&gt;


== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>jzwibnk8jmiz5dihzpoh19b2d8j5fz9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606598</id>
      <parentid>3606597</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T09:12:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галерея */</comment>
      <origin>3606598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11072" sha1="e14d3c11yxls0ojxsgz7xbfzt7gh4b6" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Светлогорск 
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Светлаго́рск}}
 |сурет                   = Svetlahorsk, Homieĺ Voblaść, Belarus.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Svietlahorsk.svg
 |ту                      = Flag of Svietlahorsk.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =38 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =44 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гомель облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Светлогорск ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = XIII ғ.	
 |алғашқы дерек           = 1660	
 |бұрынғы атаулары        = Шатилин аралы, Шатиловичи, Шацилки, Шатилки
 |статус алуы             = 1961
 |жер аумағы              = 25,85	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 132
 |климаты                 = қоңыржай континентальды
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 69 028
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 2513
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2342
 |пошта индексі           = 247433, 247434
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Svietlahorsk
 |сайты                   = svetlogorsk.gov.by/ru/
 |сайт тілі               = 
}}

'''Светлогорск (Беларусь)''' ({{lang-be|Светлаго́рск}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Светлогорск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Светлогорск халқының саны 69 028 адамды құрады. Светлогорск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша 19-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-svetlogorsk-9192.html|title=Население Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Березина өзенінің жағасында, [[Гомель]]ден 113 км, [[Бабруйск]]іден 80 км және [[Минск]]ден 222 км қашықтықта орналасқан. Украинамен шекара 149 км, ал Ресей Федерациясымен шекара 155 км қашықтықта орналасқан. Жлобин-Калинковичи теміржол желісі Светлогорск арқылы өтеді. Светлогорск автомобиль жолы арқылы Речица, Гомель, Жлобин және Бабруйск қалаларымен байланысады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=117_Svetlogorsk|title=Расположение - Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Басқа Беларусь қоныстарымен салыстырғанда, Светлогорск өте көне қала. Бұл аймақта адамдардың қоныстануы туралы алғашқы деректер 6-7 ғасырларға жатады. 1560 жылы 15 шілдеде қала Шатилин аралы ретінде белгілі болғаны және аумақтық жағынан Литва Ұлы Герцогтігіне тиесілі болғаны белгілі. Бұл аймақ король Сигизмунд Август II-ге жақын адамдарға сыйға тартылды, ал бірнеше жылдан кейін қоныс Минск воеводствосының бақылауында болды.

XVII ғасырда қалада 17 шаруа қожалығы болған. Шатилин аралы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірген Польша-Литва Достастығы ыдырағаннан кейін, Ресей империясы мұнда өз билігін орнатты. Мұндағы діни көзқарастар католик және православие болып бөлінді, бұған екі дінді білдіретін шіркеулердің болуы дәлел бола алады. Кейбір монастырьлар әлі күнге дейін сақталған.

ХХ ғасырдың басында Шатилькиге теміржолдың келуі қала халқының санын арттырды. 1918 жылы 25 наурызда аумақ ресми түрде Беларусь Халық Республикасының құрамына кірді. Кейіннен ол басқа аймақтардың құрамында қалды, бірақ 1920 жылы ол Беларусь КСР-нің бақылауына қайта оралды. Шатильки көптеген жылдар бойы Бобруйск ауданына, ал 1954 жылдан бастап Гомель облысына қарады. 1961 жылы 21 шілдеде Шатильки қаласы Светлогорск болып өзгертілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1164-Svetlogorsk.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Светлогорский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Светлогорскінің ең жас кәсіпорны, целлюлоза-қағаз фабрикасы, ол жетекші компаниялардың бірі. Республикада жүздеген қалаларды тамақ өнімдерін қаптауға арналған гофрленген картон контейнерлерімен қамтамасыз етеді, жыл сайын 100 000 тоннадан астам макулатура өңдейді. 1983 жылы Светлогорскте алғашқы беларусь целлюлозасы өндірілді. Ел бойынша Светлогорск зауытында темірбетон бұйымдары мен конструкцияларынан жасалған тіректер де айтарлықтай жетістіктерге жетті. Оның өнімдері ел бойынша жүздеген жылу электр стансаларының, соның ішінде Рязань, Канаковская және Лукомская сияқты ірі жылу электр станцияларының құрылысында қолданылды. КамАЗ және басқа да ғимараттарға мыңдаған текше метр Светлогорск бетоны инвестицияланады.

Қалада 12 жалпы білім беретін мектеп, оның ішінде спорт залы, мектепаралық оқу-өндірістік орталығы және бір кәсіптік мектеп бар.
Индустриалды колледж, балалар мен жасөспірімдер шығармашылық орталығы, балалар көркемсурет мектебі және балалар өнерт мектебі жұмыс жасайды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tutejszy.ru/gomelskaya/svetlogorskij/svetlogorsk/276-nashy-garady-svetlagorsk|title=https://tutejszy.ru/gomelskaya/svetlogorskij/svetlogorsk/276-nashy-garady-svetlagorsk|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
Светлогорск қаласының өзі аймақтың тарихы мен табиғатын көрсететін ерекше көрікті жерлерімен танымал. Орталық нысан — Горький атындағы мәдениет және демалыс саябағы, жазда концерттер, қыста шаңғы тебуге арналған аллеялары, субұрқақтары және аттракциондары бар кең жасыл кеңістік. 

Православие дінінің қайта өрлеуін бейнелейтін алтын күмбездері бар 1990 жылдардағы ағаш шіркеу Әулие Николай соборы бар. Светлогорск өлкетану мұражайында қаланың ауылдан өнеркәсіптік алыпқа дейінгі дамуы туралы экспонаттар қойылған. Березина өзенінің жағалауы фотосуреттер мен пикниктер өткізіп серуендеуге танымал орын.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%A1%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA,_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C?ysclid=mpcaxiiwy1568007199#google_vignette|title=Светлогорск, Беларусь: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Svetlahorsk railway station2-BY.jpg|Теміржол стансасы
Bus on a street - panoramio.jpg|Қала көшесі

&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>e14d3c11yxls0ojxsgz7xbfzt7gh4b6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606600</id>
      <parentid>3606598</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T09:15:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>сурет қою</comment>
      <origin>3606600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11234" sha1="9nbdcfgwk7a432nejjh8syxvj9zm6c6" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Светлогорск 
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Светлаго́рск}}
 |сурет                   = Svetlahorsk, Homieĺ Voblaść, Belarus.JPG
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Svietlahorsk.svg
 |ту                      = Flag of Svietlahorsk.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =38 |lat_sec =00 
  |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =44 |lon_sec =00 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гомель облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Светлогорск ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = XIII ғ.	
 |алғашқы дерек           = 1660	
 |бұрынғы атаулары        = Шатилин аралы, Шатиловичи, Шацилки, Шатилки
 |статус алуы             = 1961
 |жер аумағы              = 25,85	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 132
 |климаты                 = қоңыржай континентальды
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 69 028
  |санақ жылы             = 2026
  |тығыздығы              = 2513
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2342
 |пошта индексі           = 247433, 247434
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Svietlahorsk
 |сайты                   = svetlogorsk.gov.by/ru/
 |сайт тілі               = 
}}

'''Светлогорск (Беларусь)''' ({{lang-be|Светлаго́рск}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Светлогорск ауданы]]ның әкімшілік орталығы.
2026 жылғы жағдай бойынша Светлогорск халқының саны 69 028 адамды құрады. Светлогорск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша 19-шы орында.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-svetlogorsk-9192.html|title=Население Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Қала Березина өзенінің жағасында, [[Гомель]]ден 113 км, [[Бабруйск]]іден 80 км және [[Минск]]ден 222 км қашықтықта орналасқан. Украинамен шекара 149 км, ал Ресей Федерациясымен шекара 155 км қашықтықта орналасқан. Жлобин-Калинковичи теміржол желісі Светлогорск арқылы өтеді. Светлогорск автомобиль жолы арқылы Речица, Гомель, Жлобин және Бабруйск қалаларымен байланысады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=117_Svetlogorsk|title=Расположение - Светлогорск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Тарихы ==
Басқа Беларусь қоныстарымен салыстырғанда, Светлогорск өте көне қала. Бұл аймақта адамдардың қоныстануы туралы алғашқы деректер 6-7 ғасырларға жатады. 1560 жылы 15 шілдеде қала Шатилин аралы ретінде белгілі болғаны және аумақтық жағынан Литва Ұлы Герцогтігіне тиесілі болғаны белгілі. Бұл аймақ король Сигизмунд Август II-ге жақын адамдарға сыйға тартылды, ал бірнеше жылдан кейін қоныс Минск воеводствосының бақылауында болды.

XVII ғасырда қалада 17 шаруа қожалығы болған. Шатилин аралы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кірген Польша-Литва Достастығы ыдырағаннан кейін, Ресей империясы мұнда өз билігін орнатты. Мұндағы діни көзқарастар католик және православие болып бөлінді, бұған екі дінді білдіретін шіркеулердің болуы дәлел бола алады. Кейбір монастырьлар әлі күнге дейін сақталған.

ХХ ғасырдың басында Шатилькиге теміржолдың келуі қала халқының санын арттырды. 1918 жылы 25 наурызда аумақ ресми түрде Беларусь Халық Республикасының құрамына кірді. Кейіннен ол басқа аймақтардың құрамында қалды, бірақ 1920 жылы ол Беларусь КСР-нің бақылауына қайта оралды. Шатильки көптеген жылдар бойы Бобруйск ауданына, ал 1954 жылдан бастап Гомель облысына қарады. 1961 жылы 21 шілдеде Шатильки қаласы Светлогорск болып өзгертілді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1164-Svetlogorsk.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Светлогорский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Светлогорскінің ең жас кәсіпорны, целлюлоза-қағаз фабрикасы, ол жетекші компаниялардың бірі. Республикада жүздеген қалаларды тамақ өнімдерін қаптауға арналған гофрленген картон контейнерлерімен қамтамасыз етеді, жыл сайын 100 000 тоннадан астам макулатура өңдейді. 1983 жылы Светлогорскте алғашқы беларусь целлюлозасы өндірілді. Ел бойынша Светлогорск зауытында темірбетон бұйымдары мен конструкцияларынан жасалған тіректер де айтарлықтай жетістіктерге жетті. Оның өнімдері ел бойынша жүздеген жылу электр стансаларының, соның ішінде Рязань, Канаковская және Лукомская сияқты ірі жылу электр станцияларының құрылысында қолданылды. КамАЗ және басқа да ғимараттарға мыңдаған текше метр Светлогорск бетоны инвестицияланады.

Қалада 12 жалпы білім беретін мектеп, оның ішінде спорт залы, мектепаралық оқу-өндірістік орталығы және бір кәсіптік мектеп бар.
Индустриалды колледж, балалар мен жасөспірімдер шығармашылық орталығы, балалар көркемсурет мектебі және балалар өнерт мектебі жұмыс жасайды.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tutejszy.ru/gomelskaya/svetlogorskij/svetlogorsk/276-nashy-garady-svetlagorsk|title=https://tutejszy.ru/gomelskaya/svetlogorskij/svetlogorsk/276-nashy-garady-svetlagorsk|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Көрікті жерлері ==
Светлогорск қаласының өзі аймақтың тарихы мен табиғатын көрсететін ерекше көрікті жерлерімен танымал. Орталық нысан — Горький атындағы мәдениет және демалыс саябағы, жазда концерттер, қыста шаңғы тебуге арналған аллеялары, субұрқақтары және аттракциондары бар кең жасыл кеңістік. 

Православие дінінің қайта өрлеуін бейнелейтін алтын күмбездері бар 1990 жылдардағы ағаш шіркеу Әулие Николай соборы бар. Светлогорск өлкетану мұражайында қаланың ауылдан өнеркәсіптік алыпқа дейінгі дамуы туралы экспонаттар қойылған. Березина өзенінің жағалауы фотосуреттер мен пикниктер өткізіп серуендеуге танымал орын.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%A1%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA,_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C?ysclid=mpcaxiiwy1568007199#google_vignette|title=Светлогорск, Беларусь: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;160&quot;&gt;
Svetlahorsk railway station2-BY.jpg|Теміржол стансасы
Светлагорскі гандлёвы цэнтр.jpg|Луначарский көшесіндегі сауда орталығы
Музей. Светлагорск.jpg|Өлкетану тарихи мұражайы
&lt;/gallery&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>9nbdcfgwk7a432nejjh8syxvj9zm6c6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Астана ЛРТ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781483</id>
    <redirect title="Астана LRT" />
    <revision>
      <id>3606560</id>
      <timestamp>2026-05-19T06:31:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madi Dos</username>
        <id>18369</id>
      </contributor>
      <comment>Madi Dos [[Астана ЛРТ]] бетін [[Астана LRT]] бетіне жылжытты</comment>
      <origin>3606560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="ledl7cwftize55oz9dgquv9np1xkpdn" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Астана LRT]]</text>
      <sha1>ledl7cwftize55oz9dgquv9np1xkpdn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Автономды сенсорлық меридиандық реакция</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781484</id>
    <redirect title="ASMR" />
    <revision>
      <id>3606605</id>
      <timestamp>2026-05-19T09:56:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <comment>«[[ASMR]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]]</comment>
      <origin>3606605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20" sha1="2n1l6sfjqsogrf7a7d8cjdaayubvpki" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[ASMR]]</text>
      <sha1>2n1l6sfjqsogrf7a7d8cjdaayubvpki</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дэвид Оуэн Расселл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781485</id>
    <redirect title="Дэвид О. Расселл" />
    <revision>
      <id>3606615</id>
      <timestamp>2026-05-19T10:21:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <comment>«[[Дэвид О. Расселл]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]]</comment>
      <origin>3606615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="9741oyhfnelaqo1bb3itoob4uy3aar1" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Дэвид О. Расселл]]</text>
      <sha1>9741oyhfnelaqo1bb3itoob4uy3aar1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вольф — Паркинсон — Уайт синдромы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781486</id>
    <revision>
      <id>3606617</id>
      <timestamp>2026-05-19T10:25:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TrueNomadEditor</username>
        <id>173948</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt; {{Ауру  |Name            = Вольф — Паркинсон — Уайт синдромы  |Image           = Wpw2 (CardioNetworks ECGpedia).svg  |Caption         = QRS ритміндегі көк бейне дельта-толқынның пайда болуын білдіреді  |DiseasesDB...</comment>
      <origin>3606617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2388" sha1="kkk5402ly8goqaguemojavw3bnl21t7" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Ауру
 |Name            = Вольф — Паркинсон — Уайт синдромы
 |Image           = Wpw2 (CardioNetworks ECGpedia).svg
 |Caption         = QRS ритміндегі көк бейне дельта-толқынның пайда болуын білдіреді
 |DiseasesDB      = 14186
 |DiseasesDB_mult = 
 |ICD10           = {{ICD10|I|45|6}}
 |ICD9            = {{ICD9|426.7}}
 |ICDO            = 
 |OMIM            = 194200
 |OMIM_mult       = 
 |MedlinePlus     = 000151
 |eMedicineSubj   = emerg/644
 |eMedicineTopic  = 
 |eMedicine_mult  = 
}}
'''Вольф — Паркинсон — Уайт синдромы''' (ағылш. Wolff–Parkinson–White syndrome) — [[жүрек]]тің ішкі құрылысындағы туа біткен аномалиясы.

Бұл Кент шоғырының пайда болуымен ерекшеленетін [[қарынша]]лардың уақытынан ерте қозуының бір түрі. Кент шоғыры — сол жақ жүрекше және қарыншалардың біреуінің арасында орналасатын ақаулы шоғыр.

Бүкіл популяцияда кездесі жиілігі 0,1-0,3 пайызға тең, және әйелдерге қарағанда еркектерде жиі кездеседі.

Синдромды 1930 жылы Америка дәрігерлері Луис Вольф, Джон Паркинсон және Пол Дадли Уайт сипаттаған болатын.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Bhatia A, Sra J, Akhtar M | title = Preexcitation Syndromes | journal = Current Problems in Cardiology | volume = 41 | issue = 3 | pages = 99–137 | date = March 2016 | pmid = 26897561 | doi = 10.1016/j.cpcardiol.2015.11.002 }}&lt;/ref&gt;

== Диагностикасы ==
[[Электрокардиография|Электрокардиограммада]] қысқарған PR (PQ) интервалымен және дельта-толқынмен ерекшеленеді. PR (PQ) интервалы 0,12 секундтан аз болады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Жүрек аурулары]]</text>
      <sha1>kkk5402ly8goqaguemojavw3bnl21t7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606623</id>
      <parentid>3606617</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T10:54:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TrueNomadEditor</username>
        <id>173948</id>
      </contributor>
      <origin>3606623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3329" sha1="0831pywoftjndben1krkr7ckcerinip" xml:space="preserve">{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} &lt;!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!  --&gt;
{{Ауру
 |Name            = Вольф — Паркинсон — Уайт синдромы
 |Image           = Wpw2 (CardioNetworks ECGpedia).svg
 |Caption         = QRS ритміндегі көк бейне дельта-толқынның пайда болуын білдіреді
 |DiseasesDB      = 14186
 |DiseasesDB_mult = 
 |ICD10           = {{ICD10|I|45|6}}
 |ICD9            = {{ICD9|426.7}}
 |ICDO            = 
 |OMIM            = 194200
 |OMIM_mult       = 
 |MedlinePlus     = 000151
 |eMedicineSubj   = emerg/644
 |eMedicineTopic  = 
 |eMedicine_mult  = 
}}
'''Вольф — Паркинсон — Уайт синдромы''' (ағылш. Wolff–Parkinson–White syndrome) — [[жүрек]]тің ішкі құрылысындағы туа біткен аномалиясы.

Бұл Кент шоғырының пайда болуымен ерекшеленетін [[қарынша]]лардың уақытынан ерте қозуының бір түрі. Кент шоғыры — сол жақ жүрекше және қарыншалардың біреуінің арасында орналасатын ақаулы шоғыр.

Бүкіл популяцияда кездесі жиілігі 0,1-0,3 пайызға тең, және әйелдерге қарағанда еркектерде жиі кездеседі.

Синдромды 1930 жылы Америка дәрігерлері Луис Вольф, Джон Паркинсон және Пол Дадли Уайт сипаттаған болатын.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Bhatia A, Sra J, Akhtar M | title = Preexcitation Syndromes | journal = Current Problems in Cardiology | volume = 41 | issue = 3 | pages = 99–137 | date = March 2016 | pmid = 26897561 | doi = 10.1016/j.cpcardiol.2015.11.002 }}&lt;/ref&gt;

== Диагностикасы ==
[[Электрокардиография|Электрокардиограммада]] қысқарған PR (PQ) интервалымен және дельта-толқынмен ерекшеленеді. PR (PQ) интервалы 0,12 секундтан аз болады.

== Болжам ==
Синдром кез-келген жаста анықталуы мүмкін.

Синдромның үнемі болуы, әсіресе [[аритмия]] ұстамаларымен жүретін болса, жүрек ішілік [[гемодинамика]] бұзылыстарына әкеледі, ол жүрек камераларының кеңеюіне және миокардтың жирылу қабілетін төмендетеді.

Ауру ағымы тахиаритмияның жиілігіне және ұзақтығына байланысты болады. Кенет коронарлық өлім 4% жағдайда болады, әдетте фатальді аритмия нәтижесінен (жүрекшелер тыпыры, жүрекшелік тахикардия, жүрекшелер жыбыры).

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Жүрек-қантамырлар жүйесінің аурулары}}

[[Санат:Жүрек аурулары]]</text>
      <sha1>0831pywoftjndben1krkr7ckcerinip</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Туров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781487</id>
    <revision>
      <id>3606624</id>
      <timestamp>2026-05-19T10:57:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңа бетте: '''Туров''' ({{lang-be|Тураў}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ның [[Житковичи ауданы]]ндағы қала. Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі және X-XIII ғасырлардағы бұрынғы Туров княздігінің астанасы.  == Дереккөздер == {{дереккөздер}}  [[Санат:Гомель облысы қалалары]]</comment>
      <origin>3606624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="457" sha1="rxflwj7lo4nquyn8omdk1omyww73s0c" xml:space="preserve">'''Туров''' ({{lang-be|Тураў}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ның [[Житковичи ауданы]]ндағы қала. Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі және X-XIII ғасырлардағы бұрынғы Туров княздігінің астанасы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>rxflwj7lo4nquyn8omdk1omyww73s0c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606625</id>
      <parentid>3606624</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T10:57:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3606625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="490" sha1="h0ye908yt9pagxxtyxxt4cmzi2gvwrp" xml:space="preserve">'''Туров''' ({{lang-be|Тураў}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ның [[Житковичи ауданы]]ндағы қала. Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі және X-XIII ғасырлардағы бұрынғы Туров княздігінің астанасы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>h0ye908yt9pagxxtyxxt4cmzi2gvwrp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606627</id>
      <parentid>3606625</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T11:00:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3606627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="550" sha1="rtaahfubh1t9k6krx3ln8t3l4a7azi5" xml:space="preserve">'''Туров''' ({{lang-be|Тураў}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ның [[Житковичи ауданы]]ндағы қала. Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі және X-XIII ғасырлардағы бұрынғы Туров княздігінің астанасы. Халық саны: 2766 (2023 жылғы 1 қаңтар).

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>rtaahfubh1t9k6krx3ln8t3l4a7azi5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606629</id>
      <parentid>3606627</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T11:01:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>дереккөз</comment>
      <origin>3606629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="704" sha1="93p3aj7huk07hkvfgzazruo6nic6bnb" xml:space="preserve">'''Туров''' ({{lang-be|Тураў}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ның [[Житковичи ауданы]]ндағы қала. Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі және X-XIII ғасырлардағы бұрынғы Туров княздігінің астанасы. Халық саны: 2766 (2023 жылғы 1 қаңтар).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-turov.htm|title=Карта Турова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>93p3aj7huk07hkvfgzazruo6nic6bnb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606630</id>
      <parentid>3606629</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T11:03:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3606630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1370" sha1="e2jnjsvkufab8z46a1f2iyoxh05kvnd" xml:space="preserve">'''Туров''' ({{lang-be|Тураў}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ның [[Житковичи ауданы]]ндағы қала. Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі және X-XIII ғасырлардағы бұрынғы Туров княздігінің астанасы. Халық саны: 2766 (2023 жылғы 1 қаңтар).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-turov.htm|title=Карта Турова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Туров — Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі, Гомель облысының Житковичи ауданындағы Припять өзенінің бойындағы Полесья орталығында орналасқан. Ол [[Гомель]]ден 258 км, [[Минск]]іден 252 км және Украина шекарасынан 87 км қашықтықта орналасқан. Туров Давыд-Городок, Житковичи және Лельчицы қалаларымен автомобиль жолы арқылы байланысады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>e2jnjsvkufab8z46a1f2iyoxh05kvnd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606631</id>
      <parentid>3606630</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T11:05:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3606631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1853" sha1="t8fiw2bytrvhhrg1zyhq0xjhlbayx7p" xml:space="preserve">'''Туров''' ({{lang-be|Тураў}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ның [[Житковичи ауданы]]ндағы қала. Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі және X-XIII ғасырлардағы бұрынғы Туров княздігінің астанасы. Халық саны: 2766 (2023 жылғы 1 қаңтар).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-turov.htm|title=Карта Турова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Туров — Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі, Гомель облысының Житковичи ауданындағы Припять өзенінің бойындағы Полесья орталығында орналасқан. Ол [[Гомель]]ден 258 км, [[Минск]]іден 252 км және Украина шекарасынан 87 км қашықтықта орналасқан. Туров Давыд-Городок, Житковичи және Лельчицы қалаларымен автомобиль жолы арқылы байланысады.

== Тарихы ==
Туров 12 және 13 ғасырларда Туров княздігінің астанасы болған, алғаш рет 980 жылы аталған. Оның «Варягтардан гректерге» сауда жолындағы тиімді орналасуы Туровты Ежелгі Русьтің Киев және Новгород сияқты экономикалық және саяси орталықтарымен теңестірді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>t8fiw2bytrvhhrg1zyhq0xjhlbayx7p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606632</id>
      <parentid>3606631</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T11:07:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3606632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2711" sha1="ts3sjlik8szg5szqn1ouyq8vt4alxa3" xml:space="preserve">'''Туров''' ({{lang-be|Тураў}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ның [[Житковичи ауданы]]ндағы қала. Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі және X-XIII ғасырлардағы бұрынғы Туров княздігінің астанасы. Халық саны: 2766 (2023 жылғы 1 қаңтар).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-turov.htm|title=Карта Турова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Туров — Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі, Гомель облысының Житковичи ауданындағы Припять өзенінің бойындағы Полесья орталығында орналасқан. Ол [[Гомель]]ден 258 км, [[Минск]]іден 252 км және Украина шекарасынан 87 км қашықтықта орналасқан. Туров Давыд-Городок, Житковичи және Лельчицы қалаларымен автомобиль жолы арқылы байланысады.

== Тарихы ==
Туров 12 және 13 ғасырларда Туров княздігінің астанасы болған, алғаш рет 980 жылы аталған. Оның «Варягтардан гректерге» сауда жолындағы тиімді орналасуы Туровты Ежелгі Русьтің Киев және Новгород сияқты экономикалық және саяси орталықтарымен теңестірді.

Литва Ұлы Герцогтігі кезінде Туров жерлері Литва армиясының қолбасшысы князь Глинскийге тиесілі болды. 1502 жылғы татар шапқыншылығынан кейін князь мүлкінен айырылды, ал оның иелігі князь Константин Острожскийдің меншігіне айналды. Бір ғасырдан астам уақыт бойы Острожскийлер отбасы татарлардың бірнеше рет тоналды. 19 ғасырға дейін Минск губернаторлығының құрамында Туров Припять өзенінің бойымен Киевке дейін өзен қызметі бар провинциялық ауыл болып қала берді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>ts3sjlik8szg5szqn1ouyq8vt4alxa3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606633</id>
      <parentid>3606632</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T11:08:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ дереккөз</comment>
      <origin>3606633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2975" sha1="4fjv02an6vebsdltnkh2ctvu43fvbvw" xml:space="preserve">'''Туров''' ({{lang-be|Тураў}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ның [[Житковичи ауданы]]ндағы қала. Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі және X-XIII ғасырлардағы бұрынғы Туров княздігінің астанасы. Халық саны: 2766 (2023 жылғы 1 қаңтар).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-turov.htm|title=Карта Турова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Туров — Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі, Гомель облысының Житковичи ауданындағы Припять өзенінің бойындағы Полесья орталығында орналасқан. Ол [[Гомель]]ден 258 км, [[Минск]]іден 252 км және Украина шекарасынан 87 км қашықтықта орналасқан. Туров Давыд-Городок, Житковичи және Лельчицы қалаларымен автомобиль жолы арқылы байланысады.

== Тарихы ==
Туров 12 және 13 ғасырларда Туров княздігінің астанасы болған, алғаш рет 980 жылы аталған. Оның «Варягтардан гректерге» сауда жолындағы тиімді орналасуы Туровты Ежелгі Русьтің Киев және Новгород сияқты экономикалық және саяси орталықтарымен теңестірді.

Литва Ұлы Герцогтігі кезінде Туров жерлері Литва армиясының қолбасшысы князь Глинскийге тиесілі болды. 1502 жылғы татар шапқыншылығынан кейін князь мүлкінен айырылды, ал оның иелігі князь Константин Острожскийдің меншігіне айналды. Бір ғасырдан астам уақыт бойы Острожскийлер отбасы татарлардың бірнеше рет тоналды. 19 ғасырға дейін Минск губернаторлығының құрамында Туров Припять өзенінің бойымен Киевке дейін өзен қызметі бар провинциялық ауыл болып қала берді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9281-Turov.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>4fjv02an6vebsdltnkh2ctvu43fvbvw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606634</id>
      <parentid>3606633</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T11:10:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3606634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3976" sha1="8d6vaa8633joohmc26s2s68i4hhyy0t" xml:space="preserve">'''Туров''' ({{lang-be|Тураў}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ның [[Житковичи ауданы]]ндағы қала. Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі және X-XIII ғасырлардағы бұрынғы Туров княздігінің астанасы. Халық саны: 2766 (2023 жылғы 1 қаңтар).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-turov.htm|title=Карта Турова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Туров — Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі, Гомель облысының Житковичи ауданындағы Припять өзенінің бойындағы Полесья орталығында орналасқан. Ол [[Гомель]]ден 258 км, [[Минск]]іден 252 км және Украина шекарасынан 87 км қашықтықта орналасқан. Туров Давыд-Городок, Житковичи және Лельчицы қалаларымен автомобиль жолы арқылы байланысады.

== Тарихы ==
Туров 12 және 13 ғасырларда Туров княздігінің астанасы болған, алғаш рет 980 жылы аталған. Оның «Варягтардан гректерге» сауда жолындағы тиімді орналасуы Туровты Ежелгі Русьтің Киев және Новгород сияқты экономикалық және саяси орталықтарымен теңестірді.

Литва Ұлы Герцогтігі кезінде Туров жерлері Литва армиясының қолбасшысы князь Глинскийге тиесілі болды. 1502 жылғы татар шапқыншылығынан кейін князь мүлкінен айырылды, ал оның иелігі князь Константин Острожскийдің меншігіне айналды. Бір ғасырдан астам уақыт бойы Острожскийлер отбасы татарлардың бірнеше рет тоналды. 19 ғасырға дейін Минск губернаторлығының құрамында Туров Припять өзенінің бойымен Киевке дейін өзен қызметі бар провинциялық ауыл болып қала берді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9281-Turov.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

1793 жылы Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінің нәтижесінде Туров Ресей империясының құрамына кірді. 19 ғасыр бойы Туров шағын провинциялық қала болып қала берді. Ғасырдың соңындағы халық санағы бойынша, қала тұрғындарының көпшілігі еврейлер болды. Қалада көптеген синагогалар, екі дұға үйі және дұға мектебі болды. 20 ғасырдың басында еврейлердің Туровтан Америка Құрама Штаттарына жаппай қоныс аударуы басталды. Ұлы Отан соғысы кезінде (1941-1944), нацистік әскерлердің еврейлерді қыру саясатының нәтижесінде Туровта еврей геттосы құрылды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>8d6vaa8633joohmc26s2s68i4hhyy0t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606635</id>
      <parentid>3606634</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T11:10:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тарихы */ толықтыру</comment>
      <origin>3606635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4341" sha1="1fe3y67bgozfaj3ke1k8pn3mv31k9xa" xml:space="preserve">'''Туров''' ({{lang-be|Тураў}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ның [[Житковичи ауданы]]ндағы қала. Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі және X-XIII ғасырлардағы бұрынғы Туров княздігінің астанасы. Халық саны: 2766 (2023 жылғы 1 қаңтар).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-turov.htm|title=Карта Турова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Туров — Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі, Гомель облысының Житковичи ауданындағы Припять өзенінің бойындағы Полесья орталығында орналасқан. Ол [[Гомель]]ден 258 км, [[Минск]]іден 252 км және Украина шекарасынан 87 км қашықтықта орналасқан. Туров Давыд-Городок, Житковичи және Лельчицы қалаларымен автомобиль жолы арқылы байланысады.

== Тарихы ==
Туров 12 және 13 ғасырларда Туров княздігінің астанасы болған, алғаш рет 980 жылы аталған. Оның «Варягтардан гректерге» сауда жолындағы тиімді орналасуы Туровты Ежелгі Русьтің Киев және Новгород сияқты экономикалық және саяси орталықтарымен теңестірді.

Литва Ұлы Герцогтігі кезінде Туров жерлері Литва армиясының қолбасшысы князь Глинскийге тиесілі болды. 1502 жылғы татар шапқыншылығынан кейін князь мүлкінен айырылды, ал оның иелігі князь Константин Острожскийдің меншігіне айналды. Бір ғасырдан астам уақыт бойы Острожскийлер отбасы татарлардың бірнеше рет тоналды. 19 ғасырға дейін Минск губернаторлығының құрамында Туров Припять өзенінің бойымен Киевке дейін өзен қызметі бар провинциялық ауыл болып қала берді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9281-Turov.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

1793 жылы Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінің нәтижесінде Туров Ресей империясының құрамына кірді. 19 ғасыр бойы Туров шағын провинциялық қала болып қала берді. Ғасырдың соңындағы халық санағы бойынша, қала тұрғындарының көпшілігі еврейлер болды. Қалада көптеген синагогалар, екі дұға үйі және дұға мектебі болды. 20 ғасырдың басында еврейлердің Туровтан Америка Құрама Штаттарына жаппай қоныс аударуы басталды. Ұлы Отан соғысы кезінде (1941-1944), нацистік әскерлердің еврейлерді қыру саясатының нәтижесінде Туровта еврей геттосы құрылды.

Соғыстан кейін Туров ауданы таратылып, Туров қала мәртебесінен айырылып, қала типті қоныс болды. 2004 жылы Беларусь Республикасы Президентінің жарлығымен Туровтың қала мәртебесі қалпына келтірілді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>1fe3y67bgozfaj3ke1k8pn3mv31k9xa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606636</id>
      <parentid>3606635</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T11:17:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3606636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4979" sha1="60pffvy01hi1zg031gq1859ycvzopmp" xml:space="preserve">'''Туров''' ({{lang-be|Тураў}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ның [[Житковичи ауданы]]ндағы қала. Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі және X-XIII ғасырлардағы бұрынғы Туров княздігінің астанасы. Халық саны: 2766 (2023 жылғы 1 қаңтар).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-turov.htm|title=Карта Турова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Туров — Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі, Гомель облысының Житковичи ауданындағы Припять өзенінің бойындағы Полесья орталығында орналасқан. Ол [[Гомель]]ден 258 км, [[Минск]]іден 252 км және Украина шекарасынан 87 км қашықтықта орналасқан. Туров Давыд-Городок, Житковичи және Лельчицы қалаларымен автомобиль жолы арқылы байланысады.

== Тарихы ==
Туров 12 және 13 ғасырларда Туров княздігінің астанасы болған, алғаш рет 980 жылы аталған. Оның «Варягтардан гректерге» сауда жолындағы тиімді орналасуы Туровты Ежелгі Русьтің Киев және Новгород сияқты экономикалық және саяси орталықтарымен теңестірді.

Литва Ұлы Герцогтігі кезінде Туров жерлері Литва армиясының қолбасшысы князь Глинскийге тиесілі болды. 1502 жылғы татар шапқыншылығынан кейін князь мүлкінен айырылды, ал оның иелігі князь Константин Острожскийдің меншігіне айналды. Бір ғасырдан астам уақыт бойы Острожскийлер отбасы татарлардың бірнеше рет тоналды. 19 ғасырға дейін Минск губернаторлығының құрамында Туров Припять өзенінің бойымен Киевке дейін өзен қызметі бар провинциялық ауыл болып қала берді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9281-Turov.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

1793 жылы Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінің нәтижесінде Туров Ресей империясының құрамына кірді. 19 ғасыр бойы Туров шағын провинциялық қала болып қала берді. Ғасырдың соңындағы халық санағы бойынша, қала тұрғындарының көпшілігі еврейлер болды. Қалада көптеген синагогалар, екі дұға үйі және дұға мектебі болды. 20 ғасырдың басында еврейлердің Туровтан Америка Құрама Штаттарына жаппай қоныс аударуы басталды. Ұлы Отан соғысы кезінде (1941-1944), нацистік әскерлердің еврейлерді қыру саясатының нәтижесінде Туровта еврей геттосы құрылды.

Соғыстан кейін Туров ауданы таратылып, Туров қала мәртебесінен айырылып, қала типті қоныс болды. 2004 жылы Беларусь Республикасы Президентінің жарлығымен Туровтың қала мәртебесі қалпына келтірілді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары (консервілеу фабрикасы), әлеуметтік және тұтынушылық қызмет көрсету орындары орналасқан.
Қалада итальяндық технологияны қолдана отырып ірімшік өндіретін сүт зауыты бар (бренд атауы «Bonfesto»).

Тамақ өнеркәсібі (консерві зауыты), Әлеуметтік және тұрмыстық қызметтер кәсіпорындары.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>60pffvy01hi1zg031gq1859ycvzopmp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606637</id>
      <parentid>3606636</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T11:26:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>толықтыру</comment>
      <origin>3606637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5850" sha1="7q3tzf7dctezibojnu87p2be2deht14" xml:space="preserve">'''Туров''' ({{lang-be|Тураў}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ның [[Житковичи ауданы]]ндағы қала. Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі және X-XIII ғасырлардағы бұрынғы Туров княздігінің астанасы. Халық саны: 2766 (2023 жылғы 1 қаңтар).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-turov.htm|title=Карта Турова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Туров — Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі, Гомель облысының Житковичи ауданындағы Припять өзенінің бойындағы Полесья орталығында орналасқан. Ол [[Гомель]]ден 258 км, [[Минск]]іден 252 км және Украина шекарасынан 87 км қашықтықта орналасқан. Туров Давыд-Городок, Житковичи және Лельчицы қалаларымен автомобиль жолы арқылы байланысады.

== Тарихы ==
Туров 12 және 13 ғасырларда Туров княздігінің астанасы болған, алғаш рет 980 жылы аталған. Оның «Варягтардан гректерге» сауда жолындағы тиімді орналасуы Туровты Ежелгі Русьтің Киев және Новгород сияқты экономикалық және саяси орталықтарымен теңестірді.

Литва Ұлы Герцогтігі кезінде Туров жерлері Литва армиясының қолбасшысы князь Глинскийге тиесілі болды. 1502 жылғы татар шапқыншылығынан кейін князь мүлкінен айырылды, ал оның иелігі князь Константин Острожскийдің меншігіне айналды. Бір ғасырдан астам уақыт бойы Острожскийлер отбасы татарлардың бірнеше рет тоналды. 19 ғасырға дейін Минск губернаторлығының құрамында Туров Припять өзенінің бойымен Киевке дейін өзен қызметі бар провинциялық ауыл болып қала берді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9281-Turov.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

1793 жылы Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінің нәтижесінде Туров Ресей империясының құрамына кірді. 19 ғасыр бойы Туров шағын провинциялық қала болып қала берді. Ғасырдың соңындағы халық санағы бойынша, қала тұрғындарының көпшілігі еврейлер болды. Қалада көптеген синагогалар, екі дұға үйі және дұға мектебі болды. 20 ғасырдың басында еврейлердің Туровтан Америка Құрама Штаттарына жаппай қоныс аударуы басталды. Ұлы Отан соғысы кезінде (1941-1944), нацистік әскерлердің еврейлерді қыру саясатының нәтижесінде Туровта еврей геттосы құрылды.

Соғыстан кейін Туров ауданы таратылып, Туров қала мәртебесінен айырылып, қала типті қоныс болды. 2004 жылы Беларусь Республикасы Президентінің жарлығымен Туровтың қала мәртебесі қалпына келтірілді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары (консервілеу фабрикасы), әлеуметтік және тұтынушылық қызмет көрсету орындары орналасқан.
Қалада итальяндық технологияны қолдана отырып ірімшік өндіретін сүт зауыты бар (бренд атауы «Bonfesto»).

Тамақ өнеркәсібі (консерві зауыты), Әлеуметтік және тұрмыстық қызметтер кәсіпорындары.

== Көрікті жерлері ==
Өкінішке орай, Туровтың бұрынғы ұлылығынан ештеңе қалмаған. Дегенмен, сәулет ескерткіштері болмаса да, қаланың туристік әлеуеті зор.
*'''«Жерден өсіп шыққан крест»''' — Язда өзенінің жағасында, батпақтармен қоршалған кішкентай төбеде, қазіргі Туров қаласынан бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан. ХХ ғасырдың соңында зираттың ескі бөлігінде беті сынған және ұштары доғал тас крест пайда болды. Кейбіреулер бұл крест жерден тікелей «өседі» деп санайды.


== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>7q3tzf7dctezibojnu87p2be2deht14</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606638</id>
      <parentid>3606637</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T11:28:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті жерлері */ толықтыру</comment>
      <origin>3606638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6166" sha1="ahtgdm7yj4iwhzhusm4t13q4imvsk0j" xml:space="preserve">'''Туров''' ({{lang-be|Тураў}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ның [[Житковичи ауданы]]ндағы қала. Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі және X-XIII ғасырлардағы бұрынғы Туров княздігінің астанасы. Халық саны: 2766 (2023 жылғы 1 қаңтар).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-turov.htm|title=Карта Турова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Туров — Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі, Гомель облысының Житковичи ауданындағы Припять өзенінің бойындағы Полесья орталығында орналасқан. Ол [[Гомель]]ден 258 км, [[Минск]]іден 252 км және Украина шекарасынан 87 км қашықтықта орналасқан. Туров Давыд-Городок, Житковичи және Лельчицы қалаларымен автомобиль жолы арқылы байланысады.

== Тарихы ==
Туров 12 және 13 ғасырларда Туров княздігінің астанасы болған, алғаш рет 980 жылы аталған. Оның «Варягтардан гректерге» сауда жолындағы тиімді орналасуы Туровты Ежелгі Русьтің Киев және Новгород сияқты экономикалық және саяси орталықтарымен теңестірді.

Литва Ұлы Герцогтігі кезінде Туров жерлері Литва армиясының қолбасшысы князь Глинскийге тиесілі болды. 1502 жылғы татар шапқыншылығынан кейін князь мүлкінен айырылды, ал оның иелігі князь Константин Острожскийдің меншігіне айналды. Бір ғасырдан астам уақыт бойы Острожскийлер отбасы татарлардың бірнеше рет тоналды. 19 ғасырға дейін Минск губернаторлығының құрамында Туров Припять өзенінің бойымен Киевке дейін өзен қызметі бар провинциялық ауыл болып қала берді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9281-Turov.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

1793 жылы Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінің нәтижесінде Туров Ресей империясының құрамына кірді. 19 ғасыр бойы Туров шағын провинциялық қала болып қала берді. Ғасырдың соңындағы халық санағы бойынша, қала тұрғындарының көпшілігі еврейлер болды. Қалада көптеген синагогалар, екі дұға үйі және дұға мектебі болды. 20 ғасырдың басында еврейлердің Туровтан Америка Құрама Штаттарына жаппай қоныс аударуы басталды. Ұлы Отан соғысы кезінде (1941-1944), нацистік әскерлердің еврейлерді қыру саясатының нәтижесінде Туровта еврей геттосы құрылды.

Соғыстан кейін Туров ауданы таратылып, Туров қала мәртебесінен айырылып, қала типті қоныс болды. 2004 жылы Беларусь Республикасы Президентінің жарлығымен Туровтың қала мәртебесі қалпына келтірілді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары (консервілеу фабрикасы), әлеуметтік және тұтынушылық қызмет көрсету орындары орналасқан.
Қалада итальяндық технологияны қолдана отырып ірімшік өндіретін сүт зауыты бар (бренд атауы «Bonfesto»).

Тамақ өнеркәсібі (консерві зауыты), Әлеуметтік және тұрмыстық қызметтер кәсіпорындары.

== Көрікті жерлері ==
Өкінішке орай, Туровтың бұрынғы ұлылығынан ештеңе қалмаған. Дегенмен, сәулет ескерткіштері болмаса да, қаланың туристік әлеуеті зор.
*'''«Жерден өсіп шыққан крест»''' — Язда өзенінің жағасында, батпақтармен қоршалған кішкентай төбеде, қазіргі Туров қаласынан бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан. ХХ ғасырдың соңында зираттың ескі бөлігінде беті сынған және ұштары доғал тас крест пайда болды. Кейбіреулер бұл крест жерден тікелей «өседі» деп санайды.
*Кирилл Туровскийге ескерткіш — Замкова төбесіндегі ескерткіш. 1994 жылы Туровта Кирилл Туровскийге жеті метрлік ескерткіш орнатылды (мүсінші М.Инков, сәулетші Н.Лукьянчик).

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>ahtgdm7yj4iwhzhusm4t13q4imvsk0j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606639</id>
      <parentid>3606638</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T11:31:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті жерлері */ толықтыру</comment>
      <origin>3606639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6729" sha1="tscyfuo04gu1r1omqsbmsqvlt5wm4uf" xml:space="preserve">'''Туров''' ({{lang-be|Тураў}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ның [[Житковичи ауданы]]ндағы қала. Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі және X-XIII ғасырлардағы бұрынғы Туров княздігінің астанасы. Халық саны: 2766 (2023 жылғы 1 қаңтар).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-turov.htm|title=Карта Турова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Туров — Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі, Гомель облысының Житковичи ауданындағы Припять өзенінің бойындағы Полесья орталығында орналасқан. Ол [[Гомель]]ден 258 км, [[Минск]]іден 252 км және Украина шекарасынан 87 км қашықтықта орналасқан. Туров Давыд-Городок, Житковичи және Лельчицы қалаларымен автомобиль жолы арқылы байланысады.

== Тарихы ==
Туров 12 және 13 ғасырларда Туров княздігінің астанасы болған, алғаш рет 980 жылы аталған. Оның «Варягтардан гректерге» сауда жолындағы тиімді орналасуы Туровты Ежелгі Русьтің Киев және Новгород сияқты экономикалық және саяси орталықтарымен теңестірді.

Литва Ұлы Герцогтігі кезінде Туров жерлері Литва армиясының қолбасшысы князь Глинскийге тиесілі болды. 1502 жылғы татар шапқыншылығынан кейін князь мүлкінен айырылды, ал оның иелігі князь Константин Острожскийдің меншігіне айналды. Бір ғасырдан астам уақыт бойы Острожскийлер отбасы татарлардың бірнеше рет тоналды. 19 ғасырға дейін Минск губернаторлығының құрамында Туров Припять өзенінің бойымен Киевке дейін өзен қызметі бар провинциялық ауыл болып қала берді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9281-Turov.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

1793 жылы Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінің нәтижесінде Туров Ресей империясының құрамына кірді. 19 ғасыр бойы Туров шағын провинциялық қала болып қала берді. Ғасырдың соңындағы халық санағы бойынша, қала тұрғындарының көпшілігі еврейлер болды. Қалада көптеген синагогалар, екі дұға үйі және дұға мектебі болды. 20 ғасырдың басында еврейлердің Туровтан Америка Құрама Штаттарына жаппай қоныс аударуы басталды. Ұлы Отан соғысы кезінде (1941-1944), нацистік әскерлердің еврейлерді қыру саясатының нәтижесінде Туровта еврей геттосы құрылды.

Соғыстан кейін Туров ауданы таратылып, Туров қала мәртебесінен айырылып, қала типті қоныс болды. 2004 жылы Беларусь Республикасы Президентінің жарлығымен Туровтың қала мәртебесі қалпына келтірілді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары (консервілеу фабрикасы), әлеуметтік және тұтынушылық қызмет көрсету орындары орналасқан.
Қалада итальяндық технологияны қолдана отырып ірімшік өндіретін сүт зауыты бар (бренд атауы «Bonfesto»).

Тамақ өнеркәсібі (консерві зауыты), Әлеуметтік және тұрмыстық қызметтер кәсіпорындары.

== Көрікті жерлері ==
Өкінішке орай, Туровтың бұрынғы ұлылығынан ештеңе қалмаған. Дегенмен, сәулет ескерткіштері болмаса да, қаланың туристік әлеуеті зор.
*'''«Жерден өсіп шыққан крест»''' — Язда өзенінің жағасында, батпақтармен қоршалған кішкентай төбеде, қазіргі Туров қаласынан бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан. ХХ ғасырдың соңында зираттың ескі бөлігінде беті сынған және ұштары доғал тас крест пайда болды. Кейбіреулер бұл крест жерден тікелей «өседі» деп санайды.
*'''Кирилл Туровскийге ескерткіш''' — Замкова төбесіндегі ескерткіш. 1994 жылы Туровта Кирилл Туровскийге жеті метрлік ескерткіш орнатылды (мүсінші М.Инков, сәулетші Н.Лукьянчик).
'''«Ежелгі Туров» тарихи-археологиялық кешені''' — мұражай қаланың өткеніне, оның бекіністері қамал төбесінде орналасқан кездегі өміріне шолу жасайды. Көрме өте кең, онда әртүрлі қолөнерге арналған көптеген құралдар көрсетілген. Шыны шатырдың астында 1170 жылдары салынған шіркеудің іргетасы орналасқан.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>tscyfuo04gu1r1omqsbmsqvlt5wm4uf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606640</id>
      <parentid>3606639</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T11:34:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті жерлері */ толықтыру</comment>
      <origin>3606640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7933" sha1="chnb7la7s6yhyy5b274kx7zzuu4u6q6" xml:space="preserve">'''Туров''' ({{lang-be|Тураў}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ның [[Житковичи ауданы]]ндағы қала. Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі және X-XIII ғасырлардағы бұрынғы Туров княздігінің астанасы. Халық саны: 2766 (2023 жылғы 1 қаңтар).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-turov.htm|title=Карта Турова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Туров — Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі, Гомель облысының Житковичи ауданындағы Припять өзенінің бойындағы Полесья орталығында орналасқан. Ол [[Гомель]]ден 258 км, [[Минск]]іден 252 км және Украина шекарасынан 87 км қашықтықта орналасқан. Туров Давыд-Городок, Житковичи және Лельчицы қалаларымен автомобиль жолы арқылы байланысады.

== Тарихы ==
Туров 12 және 13 ғасырларда Туров княздігінің астанасы болған, алғаш рет 980 жылы аталған. Оның «Варягтардан гректерге» сауда жолындағы тиімді орналасуы Туровты Ежелгі Русьтің Киев және Новгород сияқты экономикалық және саяси орталықтарымен теңестірді.

Литва Ұлы Герцогтігі кезінде Туров жерлері Литва армиясының қолбасшысы князь Глинскийге тиесілі болды. 1502 жылғы татар шапқыншылығынан кейін князь мүлкінен айырылды, ал оның иелігі князь Константин Острожскийдің меншігіне айналды. Бір ғасырдан астам уақыт бойы Острожскийлер отбасы татарлардың бірнеше рет тоналды. 19 ғасырға дейін Минск губернаторлығының құрамында Туров Припять өзенінің бойымен Киевке дейін өзен қызметі бар провинциялық ауыл болып қала берді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9281-Turov.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

1793 жылы Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінің нәтижесінде Туров Ресей империясының құрамына кірді. 19 ғасыр бойы Туров шағын провинциялық қала болып қала берді. Ғасырдың соңындағы халық санағы бойынша, қала тұрғындарының көпшілігі еврейлер болды. Қалада көптеген синагогалар, екі дұға үйі және дұға мектебі болды. 20 ғасырдың басында еврейлердің Туровтан Америка Құрама Штаттарына жаппай қоныс аударуы басталды. Ұлы Отан соғысы кезінде (1941-1944), нацистік әскерлердің еврейлерді қыру саясатының нәтижесінде Туровта еврей геттосы құрылды.

Соғыстан кейін Туров ауданы таратылып, Туров қала мәртебесінен айырылып, қала типті қоныс болды. 2004 жылы Беларусь Республикасы Президентінің жарлығымен Туровтың қала мәртебесі қалпына келтірілді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары (консервілеу фабрикасы), әлеуметтік және тұтынушылық қызмет көрсету орындары орналасқан.
Қалада итальяндық технологияны қолдана отырып ірімшік өндіретін сүт зауыты бар (бренд атауы «Bonfesto»).

Тамақ өнеркәсібі (консерві зауыты), Әлеуметтік және тұрмыстық қызметтер кәсіпорындары.

== Көрікті жерлері ==
Өкінішке орай, Туровтың бұрынғы ұлылығынан ештеңе қалмаған. Дегенмен, сәулет ескерткіштері болмаса да, қаланың туристік әлеуеті зор.
*'''«Жерден өсіп шыққан крест»''' — Язда өзенінің жағасында, батпақтармен қоршалған кішкентай төбеде, қазіргі Туров қаласынан бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан. ХХ ғасырдың соңында зираттың ескі бөлігінде беті сынған және ұштары доғал тас крест пайда болды. Кейбіреулер бұл крест жерден тікелей «өседі» деп санайды.
*'''Кирилл Туровскийге ескерткіш''' — Замкова төбесіндегі ескерткіш. 1994 жылы Туровта Кирилл Туровскийге жеті метрлік ескерткіш орнатылды (мүсінші М.Инков, сәулетші Н.Лукьянчик).
*'''«Ежелгі Туров» тарихи-археологиялық кешені''' — мұражай қаланың өткеніне, оның бекіністері қамал төбесінде орналасқан кездегі өміріне шолу жасайды. Көрме өте кең, онда әртүрлі қолөнерге арналған көптеген құралдар көрсетілген. Шыны шатырдың астында 1170 жылдары салынған шіркеудің іргетасы орналасқан.
*'''Туров атындағы өлкетану мұражайы''' — Гомель облысындағы ең көне мұражайлардың бірі. 1927 жылы мектеп тарихы және табиғат клубы ретінде құрылған бұл мұражайда жүзден астам экспонат болды. Мұражайдың қазіргі коллекциясында негізгі коллекциясында 11 000-нан астам зат бар, оның ішінде археологиялық, этнографиялық, деректі және басқа да заттар бар. Қазіргі уақытта мұражайда бес көрме залы бар: ежелгі заттар, этнография, Ұлы Отан соғысы және табиғат. Ежелгі заттар залында мұражай заттары — неолит, темір дәуірі және ерте орта ғасырлардан табылған заттар — соның ішінде тас пен шақпақ тас құралдары, керамика, темір бұйымдары, сүйек оюлары және т.б. қойылған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]</text>
      <sha1>chnb7la7s6yhyy5b274kx7zzuu4u6q6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606641</id>
      <parentid>3606640</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T11:34:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurbek2007</username>
        <id>178902</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Туров|Туров]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3606641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7959" sha1="i2jw4edcxn31n92mkgx1crrnhfbijkq" xml:space="preserve">'''Туров''' ({{lang-be|Тураў}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ның [[Житковичи ауданы]]ндағы қала. Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі және X-XIII ғасырлардағы бұрынғы Туров княздігінің астанасы. Халық саны: 2766 (2023 жылғы 1 қаңтар).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-turov.htm|title=Карта Турова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Туров — Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі, Гомель облысының Житковичи ауданындағы Припять өзенінің бойындағы Полесья орталығында орналасқан. Ол [[Гомель]]ден 258 км, [[Минск]]іден 252 км және Украина шекарасынан 87 км қашықтықта орналасқан. Туров Давыд-Городок, Житковичи және Лельчицы қалаларымен автомобиль жолы арқылы байланысады.

== Тарихы ==
Туров 12 және 13 ғасырларда Туров княздігінің астанасы болған, алғаш рет 980 жылы аталған. Оның «Варягтардан гректерге» сауда жолындағы тиімді орналасуы Туровты Ежелгі Русьтің Киев және Новгород сияқты экономикалық және саяси орталықтарымен теңестірді.

Литва Ұлы Герцогтігі кезінде Туров жерлері Литва армиясының қолбасшысы князь Глинскийге тиесілі болды. 1502 жылғы татар шапқыншылығынан кейін князь мүлкінен айырылды, ал оның иелігі князь Константин Острожскийдің меншігіне айналды. Бір ғасырдан астам уақыт бойы Острожскийлер отбасы татарлардың бірнеше рет тоналды. 19 ғасырға дейін Минск губернаторлығының құрамында Туров Припять өзенінің бойымен Киевке дейін өзен қызметі бар провинциялық ауыл болып қала берді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9281-Turov.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

1793 жылы Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінің нәтижесінде Туров Ресей империясының құрамына кірді. 19 ғасыр бойы Туров шағын провинциялық қала болып қала берді. Ғасырдың соңындағы халық санағы бойынша, қала тұрғындарының көпшілігі еврейлер болды. Қалада көптеген синагогалар, екі дұға үйі және дұға мектебі болды. 20 ғасырдың басында еврейлердің Туровтан Америка Құрама Штаттарына жаппай қоныс аударуы басталды. Ұлы Отан соғысы кезінде (1941-1944), нацистік әскерлердің еврейлерді қыру саясатының нәтижесінде Туровта еврей геттосы құрылды.

Соғыстан кейін Туров ауданы таратылып, Туров қала мәртебесінен айырылып, қала типті қоныс болды. 2004 жылы Беларусь Республикасы Президентінің жарлығымен Туровтың қала мәртебесі қалпына келтірілді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары (консервілеу фабрикасы), әлеуметтік және тұтынушылық қызмет көрсету орындары орналасқан.
Қалада итальяндық технологияны қолдана отырып ірімшік өндіретін сүт зауыты бар (бренд атауы «Bonfesto»).

Тамақ өнеркәсібі (консерві зауыты), Әлеуметтік және тұрмыстық қызметтер кәсіпорындары.

== Көрікті жерлері ==
Өкінішке орай, Туровтың бұрынғы ұлылығынан ештеңе қалмаған. Дегенмен, сәулет ескерткіштері болмаса да, қаланың туристік әлеуеті зор.
*'''«Жерден өсіп шыққан крест»''' — Язда өзенінің жағасында, батпақтармен қоршалған кішкентай төбеде, қазіргі Туров қаласынан бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан. ХХ ғасырдың соңында зираттың ескі бөлігінде беті сынған және ұштары доғал тас крест пайда болды. Кейбіреулер бұл крест жерден тікелей «өседі» деп санайды.
*'''Кирилл Туровскийге ескерткіш''' — Замкова төбесіндегі ескерткіш. 1994 жылы Туровта Кирилл Туровскийге жеті метрлік ескерткіш орнатылды (мүсінші М.Инков, сәулетші Н.Лукьянчик).
*'''«Ежелгі Туров» тарихи-археологиялық кешені''' — мұражай қаланың өткеніне, оның бекіністері қамал төбесінде орналасқан кездегі өміріне шолу жасайды. Көрме өте кең, онда әртүрлі қолөнерге арналған көптеген құралдар көрсетілген. Шыны шатырдың астында 1170 жылдары салынған шіркеудің іргетасы орналасқан.
*'''Туров атындағы өлкетану мұражайы''' — Гомель облысындағы ең көне мұражайлардың бірі. 1927 жылы мектеп тарихы және табиғат клубы ретінде құрылған бұл мұражайда жүзден астам экспонат болды. Мұражайдың қазіргі коллекциясында негізгі коллекциясында 11 000-нан астам зат бар, оның ішінде археологиялық, этнографиялық, деректі және басқа да заттар бар. Қазіргі уақытта мұражайда бес көрме залы бар: ежелгі заттар, этнография, Ұлы Отан соғысы және табиғат. Ежелгі заттар залында мұражай заттары — неолит, темір дәуірі және ерте орта ғасырлардан табылған заттар — соның ішінде тас пен шақпақ тас құралдары, керамика, темір бұйымдары, сүйек оюлары және т.б. қойылған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]
[[Санат:Туров]]</text>
      <sha1>i2jw4edcxn31n92mkgx1crrnhfbijkq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606642</id>
      <parentid>3606641</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T11:35:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nurbek2007</username>
        <id>178902</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Санат:Беларусь|Беларусь]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен)</comment>
      <origin>3606642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7991" sha1="bs4mtzsmn9rja5aa36puqzfghu4unn5" xml:space="preserve">'''Туров''' ({{lang-be|Тураў}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ның [[Житковичи ауданы]]ндағы қала. Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі және X-XIII ғасырлардағы бұрынғы Туров княздігінің астанасы. Халық саны: 2766 (2023 жылғы 1 қаңтар).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-turov.htm|title=Карта Турова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Туров — Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі, Гомель облысының Житковичи ауданындағы Припять өзенінің бойындағы Полесья орталығында орналасқан. Ол [[Гомель]]ден 258 км, [[Минск]]іден 252 км және Украина шекарасынан 87 км қашықтықта орналасқан. Туров Давыд-Городок, Житковичи және Лельчицы қалаларымен автомобиль жолы арқылы байланысады.

== Тарихы ==
Туров 12 және 13 ғасырларда Туров княздігінің астанасы болған, алғаш рет 980 жылы аталған. Оның «Варягтардан гректерге» сауда жолындағы тиімді орналасуы Туровты Ежелгі Русьтің Киев және Новгород сияқты экономикалық және саяси орталықтарымен теңестірді.

Литва Ұлы Герцогтігі кезінде Туров жерлері Литва армиясының қолбасшысы князь Глинскийге тиесілі болды. 1502 жылғы татар шапқыншылығынан кейін князь мүлкінен айырылды, ал оның иелігі князь Константин Острожскийдің меншігіне айналды. Бір ғасырдан астам уақыт бойы Острожскийлер отбасы татарлардың бірнеше рет тоналды. 19 ғасырға дейін Минск губернаторлығының құрамында Туров Припять өзенінің бойымен Киевке дейін өзен қызметі бар провинциялық ауыл болып қала берді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9281-Turov.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

1793 жылы Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінің нәтижесінде Туров Ресей империясының құрамына кірді. 19 ғасыр бойы Туров шағын провинциялық қала болып қала берді. Ғасырдың соңындағы халық санағы бойынша, қала тұрғындарының көпшілігі еврейлер болды. Қалада көптеген синагогалар, екі дұға үйі және дұға мектебі болды. 20 ғасырдың басында еврейлердің Туровтан Америка Құрама Штаттарына жаппай қоныс аударуы басталды. Ұлы Отан соғысы кезінде (1941-1944), нацистік әскерлердің еврейлерді қыру саясатының нәтижесінде Туровта еврей геттосы құрылды.

Соғыстан кейін Туров ауданы таратылып, Туров қала мәртебесінен айырылып, қала типті қоныс болды. 2004 жылы Беларусь Республикасы Президентінің жарлығымен Туровтың қала мәртебесі қалпына келтірілді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары (консервілеу фабрикасы), әлеуметтік және тұтынушылық қызмет көрсету орындары орналасқан.
Қалада итальяндық технологияны қолдана отырып ірімшік өндіретін сүт зауыты бар (бренд атауы «Bonfesto»).

Тамақ өнеркәсібі (консерві зауыты), Әлеуметтік және тұрмыстық қызметтер кәсіпорындары.

== Көрікті жерлері ==
Өкінішке орай, Туровтың бұрынғы ұлылығынан ештеңе қалмаған. Дегенмен, сәулет ескерткіштері болмаса да, қаланың туристік әлеуеті зор.
*'''«Жерден өсіп шыққан крест»''' — Язда өзенінің жағасында, батпақтармен қоршалған кішкентай төбеде, қазіргі Туров қаласынан бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан. ХХ ғасырдың соңында зираттың ескі бөлігінде беті сынған және ұштары доғал тас крест пайда болды. Кейбіреулер бұл крест жерден тікелей «өседі» деп санайды.
*'''Кирилл Туровскийге ескерткіш''' — Замкова төбесіндегі ескерткіш. 1994 жылы Туровта Кирилл Туровскийге жеті метрлік ескерткіш орнатылды (мүсінші М.Инков, сәулетші Н.Лукьянчик).
*'''«Ежелгі Туров» тарихи-археологиялық кешені''' — мұражай қаланың өткеніне, оның бекіністері қамал төбесінде орналасқан кездегі өміріне шолу жасайды. Көрме өте кең, онда әртүрлі қолөнерге арналған көптеген құралдар көрсетілген. Шыны шатырдың астында 1170 жылдары салынған шіркеудің іргетасы орналасқан.
*'''Туров атындағы өлкетану мұражайы''' — Гомель облысындағы ең көне мұражайлардың бірі. 1927 жылы мектеп тарихы және табиғат клубы ретінде құрылған бұл мұражайда жүзден астам экспонат болды. Мұражайдың қазіргі коллекциясында негізгі коллекциясында 11 000-нан астам зат бар, оның ішінде археологиялық, этнографиялық, деректі және басқа да заттар бар. Қазіргі уақытта мұражайда бес көрме залы бар: ежелгі заттар, этнография, Ұлы Отан соғысы және табиғат. Ежелгі заттар залында мұражай заттары — неолит, темір дәуірі және ерте орта ғасырлардан табылған заттар — соның ішінде тас пен шақпақ тас құралдары, керамика, темір бұйымдары, сүйек оюлары және т.б. қойылған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]
[[Санат:Туров]]
[[Санат:Беларусь]]</text>
      <sha1>bs4mtzsmn9rja5aa36puqzfghu4unn5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606644</id>
      <parentid>3606642</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T11:37:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті жерлері */ толықтыру</comment>
      <origin>3606644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8396" sha1="lczxrpj6cr4ipltq7u9jc6q50zm7ppo" xml:space="preserve">'''Туров''' ({{lang-be|Тураў}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ның [[Житковичи ауданы]]ндағы қала. Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі және X-XIII ғасырлардағы бұрынғы Туров княздігінің астанасы. Халық саны: 2766 (2023 жылғы 1 қаңтар).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-turov.htm|title=Карта Турова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Туров — Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі, Гомель облысының Житковичи ауданындағы Припять өзенінің бойындағы Полесья орталығында орналасқан. Ол [[Гомель]]ден 258 км, [[Минск]]іден 252 км және Украина шекарасынан 87 км қашықтықта орналасқан. Туров Давыд-Городок, Житковичи және Лельчицы қалаларымен автомобиль жолы арқылы байланысады.

== Тарихы ==
Туров 12 және 13 ғасырларда Туров княздігінің астанасы болған, алғаш рет 980 жылы аталған. Оның «Варягтардан гректерге» сауда жолындағы тиімді орналасуы Туровты Ежелгі Русьтің Киев және Новгород сияқты экономикалық және саяси орталықтарымен теңестірді.

Литва Ұлы Герцогтігі кезінде Туров жерлері Литва армиясының қолбасшысы князь Глинскийге тиесілі болды. 1502 жылғы татар шапқыншылығынан кейін князь мүлкінен айырылды, ал оның иелігі князь Константин Острожскийдің меншігіне айналды. Бір ғасырдан астам уақыт бойы Острожскийлер отбасы татарлардың бірнеше рет тоналды. 19 ғасырға дейін Минск губернаторлығының құрамында Туров Припять өзенінің бойымен Киевке дейін өзен қызметі бар провинциялық ауыл болып қала берді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9281-Turov.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

1793 жылы Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінің нәтижесінде Туров Ресей империясының құрамына кірді. 19 ғасыр бойы Туров шағын провинциялық қала болып қала берді. Ғасырдың соңындағы халық санағы бойынша, қала тұрғындарының көпшілігі еврейлер болды. Қалада көптеген синагогалар, екі дұға үйі және дұға мектебі болды. 20 ғасырдың басында еврейлердің Туровтан Америка Құрама Штаттарына жаппай қоныс аударуы басталды. Ұлы Отан соғысы кезінде (1941-1944), нацистік әскерлердің еврейлерді қыру саясатының нәтижесінде Туровта еврей геттосы құрылды.

Соғыстан кейін Туров ауданы таратылып, Туров қала мәртебесінен айырылып, қала типті қоныс болды. 2004 жылы Беларусь Республикасы Президентінің жарлығымен Туровтың қала мәртебесі қалпына келтірілді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары (консервілеу фабрикасы), әлеуметтік және тұтынушылық қызмет көрсету орындары орналасқан.
Қалада итальяндық технологияны қолдана отырып ірімшік өндіретін сүт зауыты бар (бренд атауы «Bonfesto»).

Тамақ өнеркәсібі (консерві зауыты), Әлеуметтік және тұрмыстық қызметтер кәсіпорындары.

== Көрікті жерлері ==
Өкінішке орай, Туровтың бұрынғы ұлылығынан ештеңе қалмаған. Дегенмен, сәулет ескерткіштері болмаса да, қаланың туристік әлеуеті зор.
*'''«Жерден өсіп шыққан крест»''' — Язда өзенінің жағасында, батпақтармен қоршалған кішкентай төбеде, қазіргі Туров қаласынан бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан. ХХ ғасырдың соңында зираттың ескі бөлігінде беті сынған және ұштары доғал тас крест пайда болды. Кейбіреулер бұл крест жерден тікелей «өседі» деп санайды.
*'''Кирилл Туровскийге ескерткіш''' — Замкова төбесіндегі ескерткіш. 1994 жылы Туровта Кирилл Туровскийге жеті метрлік ескерткіш орнатылды (мүсінші М.Инков, сәулетші Н.Лукьянчик).
*'''«Ежелгі Туров» тарихи-археологиялық кешені''' — мұражай қаланың өткеніне, оның бекіністері қамал төбесінде орналасқан кездегі өміріне шолу жасайды. Көрме өте кең, онда әртүрлі қолөнерге арналған көптеген құралдар көрсетілген. Шыны шатырдың астында 1170 жылдары салынған шіркеудің іргетасы орналасқан.
*'''Туров атындағы өлкетану мұражайы''' — Гомель облысындағы ең көне мұражайлардың бірі. 1927 жылы мектеп тарихы және табиғат клубы ретінде құрылған бұл мұражайда жүзден астам экспонат болды. Мұражайдың қазіргі коллекциясында негізгі коллекциясында 11 000-нан астам зат бар, оның ішінде археологиялық, этнографиялық, деректі және басқа да заттар бар. Қазіргі уақытта мұражайда бес көрме залы бар: ежелгі заттар, этнография, Ұлы Отан соғысы және табиғат. Ежелгі заттар залында мұражай заттары — неолит, темір дәуірі және ерте орта ғасырлардан табылған заттар — соның ішінде тас пен шақпақ тас құралдары, керамика, темір бұйымдары, сүйек оюлары және т.б. қойылған.
*'''Туровтың негізін қалағанын еске түсіретін ескерткіш белгі''' — ескерткіште қала атауының шығу тегі туралы аңыздардың бірі бейнеленген. Ол Припять өзенінің Струмен саласымен қала жағалауының тамаша көрінісін ұсынады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]
[[Санат:Туров]]
[[Санат:Беларусь]]</text>
      <sha1>lczxrpj6cr4ipltq7u9jc6q50zm7ppo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606645</id>
      <parentid>3606644</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T11:38:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>/* Көрікті жерлері */</comment>
      <origin>3606645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8592" sha1="0q6k9l7bg34ewa8v2zzoxtyws87tpck" xml:space="preserve">'''Туров''' ({{lang-be|Тураў}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ның [[Житковичи ауданы]]ндағы қала. Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі және X-XIII ғасырлардағы бұрынғы Туров княздігінің астанасы. Халық саны: 2766 (2023 жылғы 1 қаңтар).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-turov.htm|title=Карта Турова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Туров — Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі, Гомель облысының Житковичи ауданындағы Припять өзенінің бойындағы Полесья орталығында орналасқан. Ол [[Гомель]]ден 258 км, [[Минск]]іден 252 км және Украина шекарасынан 87 км қашықтықта орналасқан. Туров Давыд-Городок, Житковичи және Лельчицы қалаларымен автомобиль жолы арқылы байланысады.

== Тарихы ==
Туров 12 және 13 ғасырларда Туров княздігінің астанасы болған, алғаш рет 980 жылы аталған. Оның «Варягтардан гректерге» сауда жолындағы тиімді орналасуы Туровты Ежелгі Русьтің Киев және Новгород сияқты экономикалық және саяси орталықтарымен теңестірді.

Литва Ұлы Герцогтігі кезінде Туров жерлері Литва армиясының қолбасшысы князь Глинскийге тиесілі болды. 1502 жылғы татар шапқыншылығынан кейін князь мүлкінен айырылды, ал оның иелігі князь Константин Острожскийдің меншігіне айналды. Бір ғасырдан астам уақыт бойы Острожскийлер отбасы татарлардың бірнеше рет тоналды. 19 ғасырға дейін Минск губернаторлығының құрамында Туров Припять өзенінің бойымен Киевке дейін өзен қызметі бар провинциялық ауыл болып қала берді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9281-Turov.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

1793 жылы Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінің нәтижесінде Туров Ресей империясының құрамына кірді. 19 ғасыр бойы Туров шағын провинциялық қала болып қала берді. Ғасырдың соңындағы халық санағы бойынша, қала тұрғындарының көпшілігі еврейлер болды. Қалада көптеген синагогалар, екі дұға үйі және дұға мектебі болды. 20 ғасырдың басында еврейлердің Туровтан Америка Құрама Штаттарына жаппай қоныс аударуы басталды. Ұлы Отан соғысы кезінде (1941-1944), нацистік әскерлердің еврейлерді қыру саясатының нәтижесінде Туровта еврей геттосы құрылды.

Соғыстан кейін Туров ауданы таратылып, Туров қала мәртебесінен айырылып, қала типті қоныс болды. 2004 жылы Беларусь Республикасы Президентінің жарлығымен Туровтың қала мәртебесі қалпына келтірілді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары (консервілеу фабрикасы), әлеуметтік және тұтынушылық қызмет көрсету орындары орналасқан.
Қалада итальяндық технологияны қолдана отырып ірімшік өндіретін сүт зауыты бар (бренд атауы «Bonfesto»).

Тамақ өнеркәсібі (консерві зауыты), Әлеуметтік және тұрмыстық қызметтер кәсіпорындары.

== Көрікті жерлері ==
Өкінішке орай, Туровтың бұрынғы ұлылығынан ештеңе қалмаған. Дегенмен, сәулет ескерткіштері болмаса да, қаланың туристік әлеуеті зор.
*'''«Жерден өсіп шыққан крест»''' — Язда өзенінің жағасында, батпақтармен қоршалған кішкентай төбеде, қазіргі Туров қаласынан бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан. ХХ ғасырдың соңында зираттың ескі бөлігінде беті сынған және ұштары доғал тас крест пайда болды. Кейбіреулер бұл крест жерден тікелей «өседі» деп санайды.
*'''Кирилл Туровскийге ескерткіш''' — Замкова төбесіндегі ескерткіш. 1994 жылы Туровта Кирилл Туровскийге жеті метрлік ескерткіш орнатылды (мүсінші М.Инков, сәулетші Н.Лукьянчик).
*'''«Ежелгі Туров» тарихи-археологиялық кешені''' — мұражай қаланың өткеніне, оның бекіністері қамал төбесінде орналасқан кездегі өміріне шолу жасайды. Көрме өте кең, онда әртүрлі қолөнерге арналған көптеген құралдар көрсетілген. Шыны шатырдың астында 1170 жылдары салынған шіркеудің іргетасы орналасқан.
*'''Туров атындағы өлкетану мұражайы''' — Гомель облысындағы ең көне мұражайлардың бірі. 1927 жылы мектеп тарихы және табиғат клубы ретінде құрылған бұл мұражайда жүзден астам экспонат болды. Мұражайдың қазіргі коллекциясында негізгі коллекциясында 11 000-нан астам зат бар, оның ішінде археологиялық, этнографиялық, деректі және басқа да заттар бар. Қазіргі уақытта мұражайда бес көрме залы бар: ежелгі заттар, этнография, Ұлы Отан соғысы және табиғат. Ежелгі заттар залында мұражай заттары — неолит, темір дәуірі және ерте орта ғасырлардан табылған заттар — соның ішінде тас пен шақпақ тас құралдары, керамика, темір бұйымдары, сүйек оюлары және т.б. қойылған.
*'''Туровтың негізін қалағанын еске түсіретін ескерткіш белгі''' — ескерткіште қала атауының шығу тегі туралы аңыздардың бірі бейнеленген. Ол Припять өзенінің Струмен саласымен қала жағалауының тамаша көрінісін ұсынады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://culttourism.ru/belarus/gomelskaya/turov/|title=Достопримечательности Турова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]
[[Санат:Туров]]
[[Санат:Беларусь]]</text>
      <sha1>0q6k9l7bg34ewa8v2zzoxtyws87tpck</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606646</id>
      <parentid>3606645</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T11:40:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, толықтыру</comment>
      <origin>3606646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10994" sha1="7687aquf98gmgycdd55799owb3bbige" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Туров
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Тураў}}
 |сурет                   = 
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Туров''' ({{lang-be|Тураў}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ның [[Житковичи ауданы]]ндағы қала. Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі және X-XIII ғасырлардағы бұрынғы Туров княздігінің астанасы. Халық саны: 2766 (2023 жылғы 1 қаңтар).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-turov.htm|title=Карта Турова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Туров — Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі, Гомель облысының Житковичи ауданындағы Припять өзенінің бойындағы Полесья орталығында орналасқан. Ол [[Гомель]]ден 258 км, [[Минск]]іден 252 км және Украина шекарасынан 87 км қашықтықта орналасқан. Туров Давыд-Городок, Житковичи және Лельчицы қалаларымен автомобиль жолы арқылы байланысады.

== Тарихы ==
Туров 12 және 13 ғасырларда Туров княздігінің астанасы болған, алғаш рет 980 жылы аталған. Оның «Варягтардан гректерге» сауда жолындағы тиімді орналасуы Туровты Ежелгі Русьтің Киев және Новгород сияқты экономикалық және саяси орталықтарымен теңестірді.

Литва Ұлы Герцогтігі кезінде Туров жерлері Литва армиясының қолбасшысы князь Глинскийге тиесілі болды. 1502 жылғы татар шапқыншылығынан кейін князь мүлкінен айырылды, ал оның иелігі князь Константин Острожскийдің меншігіне айналды. Бір ғасырдан астам уақыт бойы Острожскийлер отбасы татарлардың бірнеше рет тоналды. 19 ғасырға дейін Минск губернаторлығының құрамында Туров Припять өзенінің бойымен Киевке дейін өзен қызметі бар провинциялық ауыл болып қала берді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9281-Turov.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

1793 жылы Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінің нәтижесінде Туров Ресей империясының құрамына кірді. 19 ғасыр бойы Туров шағын провинциялық қала болып қала берді. Ғасырдың соңындағы халық санағы бойынша, қала тұрғындарының көпшілігі еврейлер болды. Қалада көптеген синагогалар, екі дұға үйі және дұға мектебі болды. 20 ғасырдың басында еврейлердің Туровтан Америка Құрама Штаттарына жаппай қоныс аударуы басталды. Ұлы Отан соғысы кезінде (1941-1944), нацистік әскерлердің еврейлерді қыру саясатының нәтижесінде Туровта еврей геттосы құрылды.

Соғыстан кейін Туров ауданы таратылып, Туров қала мәртебесінен айырылып, қала типті қоныс болды. 2004 жылы Беларусь Республикасы Президентінің жарлығымен Туровтың қала мәртебесі қалпына келтірілді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары (консервілеу фабрикасы), әлеуметтік және тұтынушылық қызмет көрсету орындары орналасқан.
Қалада итальяндық технологияны қолдана отырып ірімшік өндіретін сүт зауыты бар (бренд атауы «Bonfesto»).

Тамақ өнеркәсібі (консерві зауыты), Әлеуметтік және тұрмыстық қызметтер кәсіпорындары.

== Көрікті жерлері ==
Өкінішке орай, Туровтың бұрынғы ұлылығынан ештеңе қалмаған. Дегенмен, сәулет ескерткіштері болмаса да, қаланың туристік әлеуеті зор.
*'''«Жерден өсіп шыққан крест»''' — Язда өзенінің жағасында, батпақтармен қоршалған кішкентай төбеде, қазіргі Туров қаласынан бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан. ХХ ғасырдың соңында зираттың ескі бөлігінде беті сынған және ұштары доғал тас крест пайда болды. Кейбіреулер бұл крест жерден тікелей «өседі» деп санайды.
*'''Кирилл Туровскийге ескерткіш''' — Замкова төбесіндегі ескерткіш. 1994 жылы Туровта Кирилл Туровскийге жеті метрлік ескерткіш орнатылды (мүсінші М.Инков, сәулетші Н.Лукьянчик).
*'''«Ежелгі Туров» тарихи-археологиялық кешені''' — мұражай қаланың өткеніне, оның бекіністері қамал төбесінде орналасқан кездегі өміріне шолу жасайды. Көрме өте кең, онда әртүрлі қолөнерге арналған көптеген құралдар көрсетілген. Шыны шатырдың астында 1170 жылдары салынған шіркеудің іргетасы орналасқан.
*'''Туров атындағы өлкетану мұражайы''' — Гомель облысындағы ең көне мұражайлардың бірі. 1927 жылы мектеп тарихы және табиғат клубы ретінде құрылған бұл мұражайда жүзден астам экспонат болды. Мұражайдың қазіргі коллекциясында негізгі коллекциясында 11 000-нан астам зат бар, оның ішінде археологиялық, этнографиялық, деректі және басқа да заттар бар. Қазіргі уақытта мұражайда бес көрме залы бар: ежелгі заттар, этнография, Ұлы Отан соғысы және табиғат. Ежелгі заттар залында мұражай заттары — неолит, темір дәуірі және ерте орта ғасырлардан табылған заттар — соның ішінде тас пен шақпақ тас құралдары, керамика, темір бұйымдары, сүйек оюлары және т.б. қойылған.
*'''Туровтың негізін қалағанын еске түсіретін ескерткіш белгі''' — ескерткіште қала атауының шығу тегі туралы аңыздардың бірі бейнеленген. Ол Припять өзенінің Струмен саласымен қала жағалауының тамаша көрінісін ұсынады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://culttourism.ru/belarus/gomelskaya/turov/|title=Достопримечательности Турова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]
[[Санат:Туров]]
[[Санат:Беларусь]]</text>
      <sha1>7687aquf98gmgycdd55799owb3bbige</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606647</id>
      <parentid>3606646</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T11:40:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, сурет қою</comment>
      <origin>3606647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11044" sha1="mjf996ek9x739zil3oastlmu7f9gcu3" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Туров
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Тураў}}
 |сурет                   = BLR Turau Castle Hill view to River Prypjats 1.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Туров''' ({{lang-be|Тураў}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ның [[Житковичи ауданы]]ндағы қала. Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі және X-XIII ғасырлардағы бұрынғы Туров княздігінің астанасы. Халық саны: 2766 (2023 жылғы 1 қаңтар).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-turov.htm|title=Карта Турова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Туров — Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі, Гомель облысының Житковичи ауданындағы Припять өзенінің бойындағы Полесья орталығында орналасқан. Ол [[Гомель]]ден 258 км, [[Минск]]іден 252 км және Украина шекарасынан 87 км қашықтықта орналасқан. Туров Давыд-Городок, Житковичи және Лельчицы қалаларымен автомобиль жолы арқылы байланысады.

== Тарихы ==
Туров 12 және 13 ғасырларда Туров княздігінің астанасы болған, алғаш рет 980 жылы аталған. Оның «Варягтардан гректерге» сауда жолындағы тиімді орналасуы Туровты Ежелгі Русьтің Киев және Новгород сияқты экономикалық және саяси орталықтарымен теңестірді.

Литва Ұлы Герцогтігі кезінде Туров жерлері Литва армиясының қолбасшысы князь Глинскийге тиесілі болды. 1502 жылғы татар шапқыншылығынан кейін князь мүлкінен айырылды, ал оның иелігі князь Константин Острожскийдің меншігіне айналды. Бір ғасырдан астам уақыт бойы Острожскийлер отбасы татарлардың бірнеше рет тоналды. 19 ғасырға дейін Минск губернаторлығының құрамында Туров Припять өзенінің бойымен Киевке дейін өзен қызметі бар провинциялық ауыл болып қала берді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9281-Turov.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

1793 жылы Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінің нәтижесінде Туров Ресей империясының құрамына кірді. 19 ғасыр бойы Туров шағын провинциялық қала болып қала берді. Ғасырдың соңындағы халық санағы бойынша, қала тұрғындарының көпшілігі еврейлер болды. Қалада көптеген синагогалар, екі дұға үйі және дұға мектебі болды. 20 ғасырдың басында еврейлердің Туровтан Америка Құрама Штаттарына жаппай қоныс аударуы басталды. Ұлы Отан соғысы кезінде (1941-1944), нацистік әскерлердің еврейлерді қыру саясатының нәтижесінде Туровта еврей геттосы құрылды.

Соғыстан кейін Туров ауданы таратылып, Туров қала мәртебесінен айырылып, қала типті қоныс болды. 2004 жылы Беларусь Республикасы Президентінің жарлығымен Туровтың қала мәртебесі қалпына келтірілді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары (консервілеу фабрикасы), әлеуметтік және тұтынушылық қызмет көрсету орындары орналасқан.
Қалада итальяндық технологияны қолдана отырып ірімшік өндіретін сүт зауыты бар (бренд атауы «Bonfesto»).

Тамақ өнеркәсібі (консерві зауыты), Әлеуметтік және тұрмыстық қызметтер кәсіпорындары.

== Көрікті жерлері ==
Өкінішке орай, Туровтың бұрынғы ұлылығынан ештеңе қалмаған. Дегенмен, сәулет ескерткіштері болмаса да, қаланың туристік әлеуеті зор.
*'''«Жерден өсіп шыққан крест»''' — Язда өзенінің жағасында, батпақтармен қоршалған кішкентай төбеде, қазіргі Туров қаласынан бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан. ХХ ғасырдың соңында зираттың ескі бөлігінде беті сынған және ұштары доғал тас крест пайда болды. Кейбіреулер бұл крест жерден тікелей «өседі» деп санайды.
*'''Кирилл Туровскийге ескерткіш''' — Замкова төбесіндегі ескерткіш. 1994 жылы Туровта Кирилл Туровскийге жеті метрлік ескерткіш орнатылды (мүсінші М.Инков, сәулетші Н.Лукьянчик).
*'''«Ежелгі Туров» тарихи-археологиялық кешені''' — мұражай қаланың өткеніне, оның бекіністері қамал төбесінде орналасқан кездегі өміріне шолу жасайды. Көрме өте кең, онда әртүрлі қолөнерге арналған көптеген құралдар көрсетілген. Шыны шатырдың астында 1170 жылдары салынған шіркеудің іргетасы орналасқан.
*'''Туров атындағы өлкетану мұражайы''' — Гомель облысындағы ең көне мұражайлардың бірі. 1927 жылы мектеп тарихы және табиғат клубы ретінде құрылған бұл мұражайда жүзден астам экспонат болды. Мұражайдың қазіргі коллекциясында негізгі коллекциясында 11 000-нан астам зат бар, оның ішінде археологиялық, этнографиялық, деректі және басқа да заттар бар. Қазіргі уақытта мұражайда бес көрме залы бар: ежелгі заттар, этнография, Ұлы Отан соғысы және табиғат. Ежелгі заттар залында мұражай заттары — неолит, темір дәуірі және ерте орта ғасырлардан табылған заттар — соның ішінде тас пен шақпақ тас құралдары, керамика, темір бұйымдары, сүйек оюлары және т.б. қойылған.
*'''Туровтың негізін қалағанын еске түсіретін ескерткіш белгі''' — ескерткіште қала атауының шығу тегі туралы аңыздардың бірі бейнеленген. Ол Припять өзенінің Струмен саласымен қала жағалауының тамаша көрінісін ұсынады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://culttourism.ru/belarus/gomelskaya/turov/|title=Достопримечательности Турова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]
[[Санат:Туров]]
[[Санат:Беларусь]]</text>
      <sha1>mjf996ek9x739zil3oastlmu7f9gcu3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606648</id>
      <parentid>3606647</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T11:41:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі, толықтыру</comment>
      <origin>3606648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11071" sha1="chnenpec1b4gzw8aj0uzutkoqhytajo" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Туров
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Тураў}}
 |сурет                   = BLR Turau Castle Hill view to River Prypjats 1.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = Flag of Turaŭ, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Туров''' ({{lang-be|Тураў}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ның [[Житковичи ауданы]]ндағы қала. Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі және X-XIII ғасырлардағы бұрынғы Туров княздігінің астанасы. Халық саны: 2766 (2023 жылғы 1 қаңтар).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-turov.htm|title=Карта Турова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Туров — Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі, Гомель облысының Житковичи ауданындағы Припять өзенінің бойындағы Полесья орталығында орналасқан. Ол [[Гомель]]ден 258 км, [[Минск]]іден 252 км және Украина шекарасынан 87 км қашықтықта орналасқан. Туров Давыд-Городок, Житковичи және Лельчицы қалаларымен автомобиль жолы арқылы байланысады.

== Тарихы ==
Туров 12 және 13 ғасырларда Туров княздігінің астанасы болған, алғаш рет 980 жылы аталған. Оның «Варягтардан гректерге» сауда жолындағы тиімді орналасуы Туровты Ежелгі Русьтің Киев және Новгород сияқты экономикалық және саяси орталықтарымен теңестірді.

Литва Ұлы Герцогтігі кезінде Туров жерлері Литва армиясының қолбасшысы князь Глинскийге тиесілі болды. 1502 жылғы татар шапқыншылығынан кейін князь мүлкінен айырылды, ал оның иелігі князь Константин Острожскийдің меншігіне айналды. Бір ғасырдан астам уақыт бойы Острожскийлер отбасы татарлардың бірнеше рет тоналды. 19 ғасырға дейін Минск губернаторлығының құрамында Туров Припять өзенінің бойымен Киевке дейін өзен қызметі бар провинциялық ауыл болып қала берді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9281-Turov.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

1793 жылы Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінің нәтижесінде Туров Ресей империясының құрамына кірді. 19 ғасыр бойы Туров шағын провинциялық қала болып қала берді. Ғасырдың соңындағы халық санағы бойынша, қала тұрғындарының көпшілігі еврейлер болды. Қалада көптеген синагогалар, екі дұға үйі және дұға мектебі болды. 20 ғасырдың басында еврейлердің Туровтан Америка Құрама Штаттарына жаппай қоныс аударуы басталды. Ұлы Отан соғысы кезінде (1941-1944), нацистік әскерлердің еврейлерді қыру саясатының нәтижесінде Туровта еврей геттосы құрылды.

Соғыстан кейін Туров ауданы таратылып, Туров қала мәртебесінен айырылып, қала типті қоныс болды. 2004 жылы Беларусь Республикасы Президентінің жарлығымен Туровтың қала мәртебесі қалпына келтірілді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары (консервілеу фабрикасы), әлеуметтік және тұтынушылық қызмет көрсету орындары орналасқан.
Қалада итальяндық технологияны қолдана отырып ірімшік өндіретін сүт зауыты бар (бренд атауы «Bonfesto»).

Тамақ өнеркәсібі (консерві зауыты), Әлеуметтік және тұрмыстық қызметтер кәсіпорындары.

== Көрікті жерлері ==
Өкінішке орай, Туровтың бұрынғы ұлылығынан ештеңе қалмаған. Дегенмен, сәулет ескерткіштері болмаса да, қаланың туристік әлеуеті зор.
*'''«Жерден өсіп шыққан крест»''' — Язда өзенінің жағасында, батпақтармен қоршалған кішкентай төбеде, қазіргі Туров қаласынан бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан. ХХ ғасырдың соңында зираттың ескі бөлігінде беті сынған және ұштары доғал тас крест пайда болды. Кейбіреулер бұл крест жерден тікелей «өседі» деп санайды.
*'''Кирилл Туровскийге ескерткіш''' — Замкова төбесіндегі ескерткіш. 1994 жылы Туровта Кирилл Туровскийге жеті метрлік ескерткіш орнатылды (мүсінші М.Инков, сәулетші Н.Лукьянчик).
*'''«Ежелгі Туров» тарихи-археологиялық кешені''' — мұражай қаланың өткеніне, оның бекіністері қамал төбесінде орналасқан кездегі өміріне шолу жасайды. Көрме өте кең, онда әртүрлі қолөнерге арналған көптеген құралдар көрсетілген. Шыны шатырдың астында 1170 жылдары салынған шіркеудің іргетасы орналасқан.
*'''Туров атындағы өлкетану мұражайы''' — Гомель облысындағы ең көне мұражайлардың бірі. 1927 жылы мектеп тарихы және табиғат клубы ретінде құрылған бұл мұражайда жүзден астам экспонат болды. Мұражайдың қазіргі коллекциясында негізгі коллекциясында 11 000-нан астам зат бар, оның ішінде археологиялық, этнографиялық, деректі және басқа да заттар бар. Қазіргі уақытта мұражайда бес көрме залы бар: ежелгі заттар, этнография, Ұлы Отан соғысы және табиғат. Ежелгі заттар залында мұражай заттары — неолит, темір дәуірі және ерте орта ғасырлардан табылған заттар — соның ішінде тас пен шақпақ тас құралдары, керамика, темір бұйымдары, сүйек оюлары және т.б. қойылған.
*'''Туровтың негізін қалағанын еске түсіретін ескерткіш белгі''' — ескерткіште қала атауының шығу тегі туралы аңыздардың бірі бейнеленген. Ол Припять өзенінің Струмен саласымен қала жағалауының тамаша көрінісін ұсынады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://culttourism.ru/belarus/gomelskaya/turov/|title=Достопримечательности Турова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]
[[Санат:Туров]]
[[Санат:Беларусь]]</text>
      <sha1>chnenpec1b4gzw8aj0uzutkoqhytajo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606650</id>
      <parentid>3606648</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T11:42:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3606650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11106" sha1="9qfhbihivbevsy5t2k62jx3f4xfhp79" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Туров
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Тураў}}
 |сурет                   = BLR Turau Castle Hill view to River Prypjats 1.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = 
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Turaŭ, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Turaŭ, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Туров''' ({{lang-be|Тураў}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ның [[Житковичи ауданы]]ндағы қала. Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі және X-XIII ғасырлардағы бұрынғы Туров княздігінің астанасы. Халық саны: 2766 (2023 жылғы 1 қаңтар).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-turov.htm|title=Карта Турова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Туров — Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі, Гомель облысының Житковичи ауданындағы Припять өзенінің бойындағы Полесья орталығында орналасқан. Ол [[Гомель]]ден 258 км, [[Минск]]іден 252 км және Украина шекарасынан 87 км қашықтықта орналасқан. Туров Давыд-Городок, Житковичи және Лельчицы қалаларымен автомобиль жолы арқылы байланысады.

== Тарихы ==
Туров 12 және 13 ғасырларда Туров княздігінің астанасы болған, алғаш рет 980 жылы аталған. Оның «Варягтардан гректерге» сауда жолындағы тиімді орналасуы Туровты Ежелгі Русьтің Киев және Новгород сияқты экономикалық және саяси орталықтарымен теңестірді.

Литва Ұлы Герцогтігі кезінде Туров жерлері Литва армиясының қолбасшысы князь Глинскийге тиесілі болды. 1502 жылғы татар шапқыншылығынан кейін князь мүлкінен айырылды, ал оның иелігі князь Константин Острожскийдің меншігіне айналды. Бір ғасырдан астам уақыт бойы Острожскийлер отбасы татарлардың бірнеше рет тоналды. 19 ғасырға дейін Минск губернаторлығының құрамында Туров Припять өзенінің бойымен Киевке дейін өзен қызметі бар провинциялық ауыл болып қала берді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9281-Turov.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

1793 жылы Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінің нәтижесінде Туров Ресей империясының құрамына кірді. 19 ғасыр бойы Туров шағын провинциялық қала болып қала берді. Ғасырдың соңындағы халық санағы бойынша, қала тұрғындарының көпшілігі еврейлер болды. Қалада көптеген синагогалар, екі дұға үйі және дұға мектебі болды. 20 ғасырдың басында еврейлердің Туровтан Америка Құрама Штаттарына жаппай қоныс аударуы басталды. Ұлы Отан соғысы кезінде (1941-1944), нацистік әскерлердің еврейлерді қыру саясатының нәтижесінде Туровта еврей геттосы құрылды.

Соғыстан кейін Туров ауданы таратылып, Туров қала мәртебесінен айырылып, қала типті қоныс болды. 2004 жылы Беларусь Республикасы Президентінің жарлығымен Туровтың қала мәртебесі қалпына келтірілді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары (консервілеу фабрикасы), әлеуметтік және тұтынушылық қызмет көрсету орындары орналасқан.
Қалада итальяндық технологияны қолдана отырып ірімшік өндіретін сүт зауыты бар (бренд атауы «Bonfesto»).

Тамақ өнеркәсібі (консерві зауыты), Әлеуметтік және тұрмыстық қызметтер кәсіпорындары.

== Көрікті жерлері ==
Өкінішке орай, Туровтың бұрынғы ұлылығынан ештеңе қалмаған. Дегенмен, сәулет ескерткіштері болмаса да, қаланың туристік әлеуеті зор.
*'''«Жерден өсіп шыққан крест»''' — Язда өзенінің жағасында, батпақтармен қоршалған кішкентай төбеде, қазіргі Туров қаласынан бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан. ХХ ғасырдың соңында зираттың ескі бөлігінде беті сынған және ұштары доғал тас крест пайда болды. Кейбіреулер бұл крест жерден тікелей «өседі» деп санайды.
*'''Кирилл Туровскийге ескерткіш''' — Замкова төбесіндегі ескерткіш. 1994 жылы Туровта Кирилл Туровскийге жеті метрлік ескерткіш орнатылды (мүсінші М.Инков, сәулетші Н.Лукьянчик).
*'''«Ежелгі Туров» тарихи-археологиялық кешені''' — мұражай қаланың өткеніне, оның бекіністері қамал төбесінде орналасқан кездегі өміріне шолу жасайды. Көрме өте кең, онда әртүрлі қолөнерге арналған көптеген құралдар көрсетілген. Шыны шатырдың астында 1170 жылдары салынған шіркеудің іргетасы орналасқан.
*'''Туров атындағы өлкетану мұражайы''' — Гомель облысындағы ең көне мұражайлардың бірі. 1927 жылы мектеп тарихы және табиғат клубы ретінде құрылған бұл мұражайда жүзден астам экспонат болды. Мұражайдың қазіргі коллекциясында негізгі коллекциясында 11 000-нан астам зат бар, оның ішінде археологиялық, этнографиялық, деректі және басқа да заттар бар. Қазіргі уақытта мұражайда бес көрме залы бар: ежелгі заттар, этнография, Ұлы Отан соғысы және табиғат. Ежелгі заттар залында мұражай заттары — неолит, темір дәуірі және ерте орта ғасырлардан табылған заттар — соның ішінде тас пен шақпақ тас құралдары, керамика, темір бұйымдары, сүйек оюлары және т.б. қойылған.
*'''Туровтың негізін қалағанын еске түсіретін ескерткіш белгі''' — ескерткіште қала атауының шығу тегі туралы аңыздардың бірі бейнеленген. Ол Припять өзенінің Струмен саласымен қала жағалауының тамаша көрінісін ұсынады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://culttourism.ru/belarus/gomelskaya/turov/|title=Достопримечательности Турова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]
[[Санат:Туров]]
[[Санат:Беларусь]]</text>
      <sha1>9qfhbihivbevsy5t2k62jx3f4xfhp79</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606652</id>
      <parentid>3606650</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T11:43:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3606652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11134" sha1="4s5bx96i4pqzx0mwq1djxyl061eftwn" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Туров
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Тураў}}
 |сурет                   = BLR Turau Castle Hill view to River Prypjats 1.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Turaŭ, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Turaŭ, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =04 |lat_sec =09 
  |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =44 |lon_sec =10 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = 
 |аймағы                  = 
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                  = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Туров''' ({{lang-be|Тураў}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ның [[Житковичи ауданы]]ндағы қала. Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі және X-XIII ғасырлардағы бұрынғы Туров княздігінің астанасы. Халық саны: 2766 (2023 жылғы 1 қаңтар).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-turov.htm|title=Карта Турова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Туров — Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі, Гомель облысының Житковичи ауданындағы Припять өзенінің бойындағы Полесья орталығында орналасқан. Ол [[Гомель]]ден 258 км, [[Минск]]іден 252 км және Украина шекарасынан 87 км қашықтықта орналасқан. Туров Давыд-Городок, Житковичи және Лельчицы қалаларымен автомобиль жолы арқылы байланысады.

== Тарихы ==
Туров 12 және 13 ғасырларда Туров княздігінің астанасы болған, алғаш рет 980 жылы аталған. Оның «Варягтардан гректерге» сауда жолындағы тиімді орналасуы Туровты Ежелгі Русьтің Киев және Новгород сияқты экономикалық және саяси орталықтарымен теңестірді.

Литва Ұлы Герцогтігі кезінде Туров жерлері Литва армиясының қолбасшысы князь Глинскийге тиесілі болды. 1502 жылғы татар шапқыншылығынан кейін князь мүлкінен айырылды, ал оның иелігі князь Константин Острожскийдің меншігіне айналды. Бір ғасырдан астам уақыт бойы Острожскийлер отбасы татарлардың бірнеше рет тоналды. 19 ғасырға дейін Минск губернаторлығының құрамында Туров Припять өзенінің бойымен Киевке дейін өзен қызметі бар провинциялық ауыл болып қала берді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9281-Turov.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

1793 жылы Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінің нәтижесінде Туров Ресей империясының құрамына кірді. 19 ғасыр бойы Туров шағын провинциялық қала болып қала берді. Ғасырдың соңындағы халық санағы бойынша, қала тұрғындарының көпшілігі еврейлер болды. Қалада көптеген синагогалар, екі дұға үйі және дұға мектебі болды. 20 ғасырдың басында еврейлердің Туровтан Америка Құрама Штаттарына жаппай қоныс аударуы басталды. Ұлы Отан соғысы кезінде (1941-1944), нацистік әскерлердің еврейлерді қыру саясатының нәтижесінде Туровта еврей геттосы құрылды.

Соғыстан кейін Туров ауданы таратылып, Туров қала мәртебесінен айырылып, қала типті қоныс болды. 2004 жылы Беларусь Республикасы Президентінің жарлығымен Туровтың қала мәртебесі қалпына келтірілді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары (консервілеу фабрикасы), әлеуметтік және тұтынушылық қызмет көрсету орындары орналасқан.
Қалада итальяндық технологияны қолдана отырып ірімшік өндіретін сүт зауыты бар (бренд атауы «Bonfesto»).

Тамақ өнеркәсібі (консерві зауыты), Әлеуметтік және тұрмыстық қызметтер кәсіпорындары.

== Көрікті жерлері ==
Өкінішке орай, Туровтың бұрынғы ұлылығынан ештеңе қалмаған. Дегенмен, сәулет ескерткіштері болмаса да, қаланың туристік әлеуеті зор.
*'''«Жерден өсіп шыққан крест»''' — Язда өзенінің жағасында, батпақтармен қоршалған кішкентай төбеде, қазіргі Туров қаласынан бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан. ХХ ғасырдың соңында зираттың ескі бөлігінде беті сынған және ұштары доғал тас крест пайда болды. Кейбіреулер бұл крест жерден тікелей «өседі» деп санайды.
*'''Кирилл Туровскийге ескерткіш''' — Замкова төбесіндегі ескерткіш. 1994 жылы Туровта Кирилл Туровскийге жеті метрлік ескерткіш орнатылды (мүсінші М.Инков, сәулетші Н.Лукьянчик).
*'''«Ежелгі Туров» тарихи-археологиялық кешені''' — мұражай қаланың өткеніне, оның бекіністері қамал төбесінде орналасқан кездегі өміріне шолу жасайды. Көрме өте кең, онда әртүрлі қолөнерге арналған көптеген құралдар көрсетілген. Шыны шатырдың астында 1170 жылдары салынған шіркеудің іргетасы орналасқан.
*'''Туров атындағы өлкетану мұражайы''' — Гомель облысындағы ең көне мұражайлардың бірі. 1927 жылы мектеп тарихы және табиғат клубы ретінде құрылған бұл мұражайда жүзден астам экспонат болды. Мұражайдың қазіргі коллекциясында негізгі коллекциясында 11 000-нан астам зат бар, оның ішінде археологиялық, этнографиялық, деректі және басқа да заттар бар. Қазіргі уақытта мұражайда бес көрме залы бар: ежелгі заттар, этнография, Ұлы Отан соғысы және табиғат. Ежелгі заттар залында мұражай заттары — неолит, темір дәуірі және ерте орта ғасырлардан табылған заттар — соның ішінде тас пен шақпақ тас құралдары, керамика, темір бұйымдары, сүйек оюлары және т.б. қойылған.
*'''Туровтың негізін қалағанын еске түсіретін ескерткіш белгі''' — ескерткіште қала атауының шығу тегі туралы аңыздардың бірі бейнеленген. Ол Припять өзенінің Струмен саласымен қала жағалауының тамаша көрінісін ұсынады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://culttourism.ru/belarus/gomelskaya/turov/|title=Достопримечательности Турова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]
[[Санат:Туров]]
[[Санат:Беларусь]]</text>
      <sha1>4s5bx96i4pqzx0mwq1djxyl061eftwn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606654</id>
      <parentid>3606652</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T11:44:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3606654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11210" sha1="0etvzcwxqhfvvs77d2xgbiy4k6123fy" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Туров
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Тураў}}
 |сурет                   = BLR Turau Castle Hill view to River Prypjats 1.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Turaŭ, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Turaŭ, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =04 |lat_sec =09 
  |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =44 |lon_sec =10 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гомель облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Житковичи ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = 
 |DST                     = 
 |телефон коды            = 
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = 
 |сайты                   = 
 |сайт тілі               = 
}}

'''Туров''' ({{lang-be|Тураў}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ның [[Житковичи ауданы]]ндағы қала. Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі және X-XIII ғасырлардағы бұрынғы Туров княздігінің астанасы. Халық саны: 2766 (2023 жылғы 1 қаңтар).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-turov.htm|title=Карта Турова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Туров — Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі, Гомель облысының Житковичи ауданындағы Припять өзенінің бойындағы Полесья орталығында орналасқан. Ол [[Гомель]]ден 258 км, [[Минск]]іден 252 км және Украина шекарасынан 87 км қашықтықта орналасқан. Туров Давыд-Городок, Житковичи және Лельчицы қалаларымен автомобиль жолы арқылы байланысады.

== Тарихы ==
Туров 12 және 13 ғасырларда Туров княздігінің астанасы болған, алғаш рет 980 жылы аталған. Оның «Варягтардан гректерге» сауда жолындағы тиімді орналасуы Туровты Ежелгі Русьтің Киев және Новгород сияқты экономикалық және саяси орталықтарымен теңестірді.

Литва Ұлы Герцогтігі кезінде Туров жерлері Литва армиясының қолбасшысы князь Глинскийге тиесілі болды. 1502 жылғы татар шапқыншылығынан кейін князь мүлкінен айырылды, ал оның иелігі князь Константин Острожскийдің меншігіне айналды. Бір ғасырдан астам уақыт бойы Острожскийлер отбасы татарлардың бірнеше рет тоналды. 19 ғасырға дейін Минск губернаторлығының құрамында Туров Припять өзенінің бойымен Киевке дейін өзен қызметі бар провинциялық ауыл болып қала берді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9281-Turov.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

1793 жылы Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінің нәтижесінде Туров Ресей империясының құрамына кірді. 19 ғасыр бойы Туров шағын провинциялық қала болып қала берді. Ғасырдың соңындағы халық санағы бойынша, қала тұрғындарының көпшілігі еврейлер болды. Қалада көптеген синагогалар, екі дұға үйі және дұға мектебі болды. 20 ғасырдың басында еврейлердің Туровтан Америка Құрама Штаттарына жаппай қоныс аударуы басталды. Ұлы Отан соғысы кезінде (1941-1944), нацистік әскерлердің еврейлерді қыру саясатының нәтижесінде Туровта еврей геттосы құрылды.

Соғыстан кейін Туров ауданы таратылып, Туров қала мәртебесінен айырылып, қала типті қоныс болды. 2004 жылы Беларусь Республикасы Президентінің жарлығымен Туровтың қала мәртебесі қалпына келтірілді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары (консервілеу фабрикасы), әлеуметтік және тұтынушылық қызмет көрсету орындары орналасқан.
Қалада итальяндық технологияны қолдана отырып ірімшік өндіретін сүт зауыты бар (бренд атауы «Bonfesto»).

Тамақ өнеркәсібі (консерві зауыты), Әлеуметтік және тұрмыстық қызметтер кәсіпорындары.

== Көрікті жерлері ==
Өкінішке орай, Туровтың бұрынғы ұлылығынан ештеңе қалмаған. Дегенмен, сәулет ескерткіштері болмаса да, қаланың туристік әлеуеті зор.
*'''«Жерден өсіп шыққан крест»''' — Язда өзенінің жағасында, батпақтармен қоршалған кішкентай төбеде, қазіргі Туров қаласынан бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан. ХХ ғасырдың соңында зираттың ескі бөлігінде беті сынған және ұштары доғал тас крест пайда болды. Кейбіреулер бұл крест жерден тікелей «өседі» деп санайды.
*'''Кирилл Туровскийге ескерткіш''' — Замкова төбесіндегі ескерткіш. 1994 жылы Туровта Кирилл Туровскийге жеті метрлік ескерткіш орнатылды (мүсінші М.Инков, сәулетші Н.Лукьянчик).
*'''«Ежелгі Туров» тарихи-археологиялық кешені''' — мұражай қаланың өткеніне, оның бекіністері қамал төбесінде орналасқан кездегі өміріне шолу жасайды. Көрме өте кең, онда әртүрлі қолөнерге арналған көптеген құралдар көрсетілген. Шыны шатырдың астында 1170 жылдары салынған шіркеудің іргетасы орналасқан.
*'''Туров атындағы өлкетану мұражайы''' — Гомель облысындағы ең көне мұражайлардың бірі. 1927 жылы мектеп тарихы және табиғат клубы ретінде құрылған бұл мұражайда жүзден астам экспонат болды. Мұражайдың қазіргі коллекциясында негізгі коллекциясында 11 000-нан астам зат бар, оның ішінде археологиялық, этнографиялық, деректі және басқа да заттар бар. Қазіргі уақытта мұражайда бес көрме залы бар: ежелгі заттар, этнография, Ұлы Отан соғысы және табиғат. Ежелгі заттар залында мұражай заттары — неолит, темір дәуірі және ерте орта ғасырлардан табылған заттар — соның ішінде тас пен шақпақ тас құралдары, керамика, темір бұйымдары, сүйек оюлары және т.б. қойылған.
*'''Туровтың негізін қалағанын еске түсіретін ескерткіш белгі''' — ескерткіште қала атауының шығу тегі туралы аңыздардың бірі бейнеленген. Ол Припять өзенінің Струмен саласымен қала жағалауының тамаша көрінісін ұсынады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://culttourism.ru/belarus/gomelskaya/turov/|title=Достопримечательности Турова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]
[[Санат:Туров]]
[[Санат:Беларусь]]</text>
      <sha1>0etvzcwxqhfvvs77d2xgbiy4k6123fy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606655</id>
      <parentid>3606654</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T11:46:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3606655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11268" sha1="9wv5yrbu8pmli6q1tmmq9d42d4has1m" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Туров
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Тураў}}
 |сурет                   = BLR Turau Castle Hill view to River Prypjats 1.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Turaŭ, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Turaŭ, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =04 |lat_sec =09 
  |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =44 |lon_sec =10 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гомель облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Житковичи ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2353
 |пошта индексі           = 247980
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Turaŭ
 |сайты                   = zhitkovichi.gov.by/ru/turov-gor/
 |сайт тілі               = 
}}

'''Туров''' ({{lang-be|Тураў}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ның [[Житковичи ауданы]]ндағы қала. Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі және X-XIII ғасырлардағы бұрынғы Туров княздігінің астанасы. Халық саны: 2766 (2023 жылғы 1 қаңтар).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-turov.htm|title=Карта Турова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Туров — Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі, Гомель облысының Житковичи ауданындағы Припять өзенінің бойындағы Полесья орталығында орналасқан. Ол [[Гомель]]ден 258 км, [[Минск]]іден 252 км және Украина шекарасынан 87 км қашықтықта орналасқан. Туров Давыд-Городок, Житковичи және Лельчицы қалаларымен автомобиль жолы арқылы байланысады.

== Тарихы ==
Туров 12 және 13 ғасырларда Туров княздігінің астанасы болған, алғаш рет 980 жылы аталған. Оның «Варягтардан гректерге» сауда жолындағы тиімді орналасуы Туровты Ежелгі Русьтің Киев және Новгород сияқты экономикалық және саяси орталықтарымен теңестірді.

Литва Ұлы Герцогтігі кезінде Туров жерлері Литва армиясының қолбасшысы князь Глинскийге тиесілі болды. 1502 жылғы татар шапқыншылығынан кейін князь мүлкінен айырылды, ал оның иелігі князь Константин Острожскийдің меншігіне айналды. Бір ғасырдан астам уақыт бойы Острожскийлер отбасы татарлардың бірнеше рет тоналды. 19 ғасырға дейін Минск губернаторлығының құрамында Туров Припять өзенінің бойымен Киевке дейін өзен қызметі бар провинциялық ауыл болып қала берді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9281-Turov.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

1793 жылы Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінің нәтижесінде Туров Ресей империясының құрамына кірді. 19 ғасыр бойы Туров шағын провинциялық қала болып қала берді. Ғасырдың соңындағы халық санағы бойынша, қала тұрғындарының көпшілігі еврейлер болды. Қалада көптеген синагогалар, екі дұға үйі және дұға мектебі болды. 20 ғасырдың басында еврейлердің Туровтан Америка Құрама Штаттарына жаппай қоныс аударуы басталды. Ұлы Отан соғысы кезінде (1941-1944), нацистік әскерлердің еврейлерді қыру саясатының нәтижесінде Туровта еврей геттосы құрылды.

Соғыстан кейін Туров ауданы таратылып, Туров қала мәртебесінен айырылып, қала типті қоныс болды. 2004 жылы Беларусь Республикасы Президентінің жарлығымен Туровтың қала мәртебесі қалпына келтірілді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары (консервілеу фабрикасы), әлеуметтік және тұтынушылық қызмет көрсету орындары орналасқан.
Қалада итальяндық технологияны қолдана отырып ірімшік өндіретін сүт зауыты бар (бренд атауы «Bonfesto»).

Тамақ өнеркәсібі (консерві зауыты), Әлеуметтік және тұрмыстық қызметтер кәсіпорындары.

== Көрікті жерлері ==
Өкінішке орай, Туровтың бұрынғы ұлылығынан ештеңе қалмаған. Дегенмен, сәулет ескерткіштері болмаса да, қаланың туристік әлеуеті зор.
*'''«Жерден өсіп шыққан крест»''' — Язда өзенінің жағасында, батпақтармен қоршалған кішкентай төбеде, қазіргі Туров қаласынан бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан. ХХ ғасырдың соңында зираттың ескі бөлігінде беті сынған және ұштары доғал тас крест пайда болды. Кейбіреулер бұл крест жерден тікелей «өседі» деп санайды.
*'''Кирилл Туровскийге ескерткіш''' — Замкова төбесіндегі ескерткіш. 1994 жылы Туровта Кирилл Туровскийге жеті метрлік ескерткіш орнатылды (мүсінші М.Инков, сәулетші Н.Лукьянчик).
*'''«Ежелгі Туров» тарихи-археологиялық кешені''' — мұражай қаланың өткеніне, оның бекіністері қамал төбесінде орналасқан кездегі өміріне шолу жасайды. Көрме өте кең, онда әртүрлі қолөнерге арналған көптеген құралдар көрсетілген. Шыны шатырдың астында 1170 жылдары салынған шіркеудің іргетасы орналасқан.
*'''Туров атындағы өлкетану мұражайы''' — Гомель облысындағы ең көне мұражайлардың бірі. 1927 жылы мектеп тарихы және табиғат клубы ретінде құрылған бұл мұражайда жүзден астам экспонат болды. Мұражайдың қазіргі коллекциясында негізгі коллекциясында 11 000-нан астам зат бар, оның ішінде археологиялық, этнографиялық, деректі және басқа да заттар бар. Қазіргі уақытта мұражайда бес көрме залы бар: ежелгі заттар, этнография, Ұлы Отан соғысы және табиғат. Ежелгі заттар залында мұражай заттары — неолит, темір дәуірі және ерте орта ғасырлардан табылған заттар — соның ішінде тас пен шақпақ тас құралдары, керамика, темір бұйымдары, сүйек оюлары және т.б. қойылған.
*'''Туровтың негізін қалағанын еске түсіретін ескерткіш белгі''' — ескерткіште қала атауының шығу тегі туралы аңыздардың бірі бейнеленген. Ол Припять өзенінің Струмен саласымен қала жағалауының тамаша көрінісін ұсынады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://culttourism.ru/belarus/gomelskaya/turov/|title=Достопримечательности Турова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]
[[Санат:Туров]]
[[Санат:Беларусь]]</text>
      <sha1>9wv5yrbu8pmli6q1tmmq9d42d4has1m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3606656</id>
      <parentid>3606655</parentid>
      <timestamp>2026-05-19T11:47:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мағыпар</username>
        <id>100137</id>
      </contributor>
      <comment>үлгі</comment>
      <origin>3606656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11282" sha1="i34hmjf1b1cfk5b4jwyw28x0k0jkvwz" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусы                 = қала
 |қазақша атауы           = Туров
 |шынайы атауы            = {{lang-be|Тураў}}
 |сурет                   = BLR Turau Castle Hill view to River Prypjats 1.jpg
 |сурет атауы             = 
 |жағдайы                 = 
 |ел                      = Беларусь
 |елтаңба                 = Coat of Arms of Turaŭ, Belarus.svg
 |ту                      = Flag of Turaŭ, Belarus.svg
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =04 |lat_sec =09 
  |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =44 |lon_sec =10 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |аймақ түрі              = Облыс
 |аймағы                  = Гомель облысы
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = Аудан
 |ауданы                  = Житковичи ауданы
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым округі түрі       = 
 |қауым округі            = 
 |кестедегі қауым округі  = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |3асшының түрi           =
 |басшысы                 = 
 |құрылған уақыты         = 	
 |алғашқы дерек           = 980	
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 2004
 |жер аумағы              = 5,46	
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 125
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = 
  |тұрғыны                = 
  |санақ жылы             = 
  |тығыздығы              = 
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +3:00
 |DST                     = 
 |телефон коды            = +375 2353
 |пошта индексі           = 247980
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Turaŭ
 |сайты                   = zhitkovichi.gov.by/ru/turov-gor/
 |сайт тілі               = 
}}

'''Туров''' ({{lang-be|Тураў}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ның [[Житковичи ауданы]]ндағы қала. Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі және X-XIII ғасырлардағы бұрынғы Туров княздігінің астанасы. Халық саны: 2766 (2023 жылғы 1 қаңтар).&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-turov.htm|title=Карта Турова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt; 

== Географиялық сипаттамасы ==
Туров — Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі, Гомель облысының Житковичи ауданындағы Припять өзенінің бойындағы Полесья орталығында орналасқан. Ол [[Гомель]]ден 258 км, [[Минск]]іден 252 км және Украина шекарасынан 87 км қашықтықта орналасқан. Туров Давыд-Городок, Житковичи және Лельчицы қалаларымен автомобиль жолы арқылы байланысады.

== Тарихы ==
Туров 12 және 13 ғасырларда Туров княздігінің астанасы болған, алғаш рет 980 жылы аталған. Оның «Варягтардан гректерге» сауда жолындағы тиімді орналасуы Туровты Ежелгі Русьтің Киев және Новгород сияқты экономикалық және саяси орталықтарымен теңестірді.

Литва Ұлы Герцогтігі кезінде Туров жерлері Литва армиясының қолбасшысы князь Глинскийге тиесілі болды. 1502 жылғы татар шапқыншылығынан кейін князь мүлкінен айырылды, ал оның иелігі князь Константин Острожскийдің меншігіне айналды. Бір ғасырдан астам уақыт бойы Острожскийлер отбасы татарлардың бірнеше рет тоналды. 19 ғасырға дейін Минск губернаторлығының құрамында Туров Припять өзенінің бойымен Киевке дейін өзен қызметі бар провинциялық ауыл болып қала берді.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9281-Turov.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

1793 жылы Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінің нәтижесінде Туров Ресей империясының құрамына кірді. 19 ғасыр бойы Туров шағын провинциялық қала болып қала берді. Ғасырдың соңындағы халық санағы бойынша, қала тұрғындарының көпшілігі еврейлер болды. Қалада көптеген синагогалар, екі дұға үйі және дұға мектебі болды. 20 ғасырдың басында еврейлердің Туровтан Америка Құрама Штаттарына жаппай қоныс аударуы басталды. Ұлы Отан соғысы кезінде (1941-1944), нацистік әскерлердің еврейлерді қыру саясатының нәтижесінде Туровта еврей геттосы құрылды.

Соғыстан кейін Туров ауданы таратылып, Туров қала мәртебесінен айырылып, қала типті қоныс болды. 2004 жылы Беларусь Республикасы Президентінің жарлығымен Туровтың қала мәртебесі қалпына келтірілді.

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары (консервілеу фабрикасы), әлеуметтік және тұтынушылық қызмет көрсету орындары орналасқан.
Қалада итальяндық технологияны қолдана отырып ірімшік өндіретін сүт зауыты бар (бренд атауы «Bonfesto»).

Тамақ өнеркәсібі (консерві зауыты), Әлеуметтік және тұрмыстық қызметтер кәсіпорындары.

== Көрікті жерлері ==
Өкінішке орай, Туровтың бұрынғы ұлылығынан ештеңе қалмаған. Дегенмен, сәулет ескерткіштері болмаса да, қаланың туристік әлеуеті зор.
*'''«Жерден өсіп шыққан крест»''' — Язда өзенінің жағасында, батпақтармен қоршалған кішкентай төбеде, қазіргі Туров қаласынан бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан. ХХ ғасырдың соңында зираттың ескі бөлігінде беті сынған және ұштары доғал тас крест пайда болды. Кейбіреулер бұл крест жерден тікелей «өседі» деп санайды.
*'''Кирилл Туровскийге ескерткіш''' — Замкова төбесіндегі ескерткіш. 1994 жылы Туровта Кирилл Туровскийге жеті метрлік ескерткіш орнатылды (мүсінші М.Инков, сәулетші Н.Лукьянчик).
*'''«Ежелгі Туров» тарихи-археологиялық кешені''' — мұражай қаланың өткеніне, оның бекіністері қамал төбесінде орналасқан кездегі өміріне шолу жасайды. Көрме өте кең, онда әртүрлі қолөнерге арналған көптеген құралдар көрсетілген. Шыны шатырдың астында 1170 жылдары салынған шіркеудің іргетасы орналасқан.
*'''Туров атындағы өлкетану мұражайы''' — Гомель облысындағы ең көне мұражайлардың бірі. 1927 жылы мектеп тарихы және табиғат клубы ретінде құрылған бұл мұражайда жүзден астам экспонат болды. Мұражайдың қазіргі коллекциясында негізгі коллекциясында 11 000-нан астам зат бар, оның ішінде археологиялық, этнографиялық, деректі және басқа да заттар бар. Қазіргі уақытта мұражайда бес көрме залы бар: ежелгі заттар, этнография, Ұлы Отан соғысы және табиғат. Ежелгі заттар залында мұражай заттары — неолит, темір дәуірі және ерте орта ғасырлардан табылған заттар — соның ішінде тас пен шақпақ тас құралдары, керамика, темір бұйымдары, сүйек оюлары және т.б. қойылған.
*'''Туровтың негізін қалағанын еске түсіретін ескерткіш белгі''' — ескерткіште қала атауының шығу тегі туралы аңыздардың бірі бейнеленген. Ол Припять өзенінің Струмен саласымен қала жағалауының тамаша көрінісін ұсынады.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://culttourism.ru/belarus/gomelskaya/turov/|title=Достопримечательности Турова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-19|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Гомель облысы}}   
[[Санат:Гомель облысы қалалары]]
[[Санат:Туров]]
[[Санат:Беларусь]]</text>
      <sha1>i34hmjf1b1cfk5b4jwyw28x0k0jkvwz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kodak</title>
    <ns>0</ns>
    <id>781488</id>
    <redirect title="Eastman Kodak" />
    <revision>
      <id>3606653</id>
      <timestamp>2026-05-19T11:44:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TalgatSnow</username>
        <id>143530</id>
      </contributor>
      <comment>«[[Eastman Kodak]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]]</comment>
      <origin>3606653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="bqi2dzwdjcvohdq4sl2oco6ls4vtnno" xml:space="preserve">#АЙДАУ [[Eastman Kodak]]</text>
      <sha1>bqi2dzwdjcvohdq4sl2oco6ls4vtnno</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>