Уикипедия kkwiki https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Таспа Арнайы Талқылау Қатысушы Қатысушы талқылауы Уикипедия Уикипедия талқылауы Сурет Сурет талқылауы МедиаУики МедиаУики талқылауы Үлгі Үлгі талқылауы Анықтама Анықтама талқылауы Санат Санат талқылауы Портал Портал талқылауы Жоба Жоба талқылауы TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Topic 4 6718 3607630 3607419 2026-05-22T05:19:12Z MediaWiki message delivery 28897 /* The Signpost: 22 May 2026 */ жаңа бөлім 3607630 wikitext text/x-wiki {{/Header}}<!-- Бұл жолды өшірмеңіз, АСТЫНА жазыңыз! және == Тақырып аты == қосып жазғанды ұмытпаңыз --> {{Жинақталған мазмұн|30|400}} == ''The Signpost'': 15 January 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * From the editors: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/From the editors|Looking back, looking forward]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Traffic report|The most viewed articles of 2024]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/In the media|Will you be targeted?]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Technology report|New Calculator template brings interactivity at last]] * Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Essay|Meet the Canadian who holds the longest editing streak on Wikipedia]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Opinion|Reflections one score hence]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/News and notes|It's a new dawn, it's a new day, it's a new life for me... and I'm feeling free]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Serendipity|What we've left behind, and where we want to go next]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Op-ed|Elon Musk and the right on Wikipedia]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/In focus|Twenty years of The Signpost: What did it take?]] * Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Arbitration report|Analyzing commonalities of some contentious topics]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Humour|How to make friends on Wikipedia]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 12:57, 2025 ж. қаңтардың 15 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28061132 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Universal Code of Conduct annual review: provide your comments on the UCoC and Enforcement Guidelines == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 06:11, 2025 ж. қаңтардың 24 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27746256 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Презентация «Как ИИ может помочь вам в вашей жизни в Википедии?» == Уважаемые участники, CEE Hub приглашет вас принять участие в первом мероприятии из серии специально для русскоязычного сообщества Викимедиа. Эта инициатива призвана объединить участников, энтузиастов и экспертов со всего региона CEE (Центральной и Восточной Европы), а также Центральной Азии для обмена опытом и сотрудничества в продвижении проектов Викимедиа. Эта серия открыта для всех русскоязычных участников Викимедиа, независимо от уровня опыта. * '''Даты:''' в течение 2025 года (подробное расписание будет опубликовано в ближайшее время) * '''Формат:''' через Zoom * '''Язык:''' английский или украинский с последующим переводом на русский. Участие может быть анонимным, и мы не планируем записывать вопросы. Зарегистрироваться на первое мероприятие, «Как ИИ может помочь вам в вашей жизни в Википедии?» Наталия Цвик, (до недавнего времени исполнительный директор Викимедия Польша) можно '''[[meta:Event:Как ИИ может помочь вам в вашей жизни в Википедии? Наталия Цвик|здесь]]'''. 3 февраля, понедельник: 16:00 UTC / 17:00 CET / 18:00 EET / 21:00 UZT / 22:00 KGT От себя добавлю, что видела её презентацию на Украинской викиконференции, и это было интересно и полезно.--[[Қатысушы:Victoria|Victoria]] ([[Қатысушы талқылауы:Victoria|талқылау]]) 14:46, 2025 ж. қаңтардың 28 (+05) == Feminism and Folklore 2025 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear Wiki Community, You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]]''' writing competition from February 1, 2025, to March 31, 2025 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia. You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles. Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project: # Create a page for the contest on the local wiki. # Set up a campaign on '''CampWiz''' tool. # Create the local list and mention the timeline and local and international prizes. # Request local admins for site notice. # Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta project page]]. This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools'''] Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2025|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance. We look forward to your immense coordination. Thank you and Best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]]''' ::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 07:35, 2025 ж. қаңтардың 29 (+05) == Wiki Loves Folklore is back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:please-translate}} [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Dear Wiki Community, You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore 2025]]''' an international media contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March. You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&campaign=wlf_2025 submitting] them in this commons contest. You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language. Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2025|project Talk page]] if you need any assistance. '''Kind regards,''' '''Wiki loves Folklore International Team''' --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 07:35, 2025 ж. қаңтардың 29 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=26503019 тізімін пайдаланып User:Tiven2240@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Reminder: first part of the annual UCoC review closes soon == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. This is a reminder that the first phase of the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines will be closing soon. You can make suggestions for changes through [[d:Q614092|the end of day]], 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. After review of the feedback, proposals for updated text will be published on Meta in March for another round of community review. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 05:48, 2025 ж. ақпанның 3 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28198931 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 7 February 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Recent research|GPT-4 writes better edit summaries than human Wikipedians]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/News and notes|Let's talk!]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Opinion|Fathoms Below, but over the moon]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/In the media|Wikipedia is an extension of legacy media propaganda, says Elon Musk]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Community view|24th Wikipedia Day in New York City]] * Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Arbitration report|Palestine-Israel articles 5 has closed]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Traffic report|A wild drive]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:59, 2025 ж. ақпанның 7 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28179470 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Language Community Meeting (Feb 28th, 14:00 UTC) and Newsletter</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Hello everyone! [[File:WP20Symbols WIKI INCUBATOR.svg|right|frameless|150x150px|alt=An image symbolising multiple languages]] We’re excited to announce that the next '''Language Community Meeting''' is happening soon, '''February 28th at 14:00 UTC'''! If you’d like to join, simply sign up on the '''[[mw:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#28_February_2025|wiki page]]'''. This is a participant-driven meeting where we share updates on language-related projects, discuss technical challenges in language wikis, and collaborate on solutions. In our last meeting, we covered topics like developing language keyboards, creating the Moore Wikipedia, and updates from the language support track at Wiki Indaba. '''Got a topic to share?''' Whether it’s a technical update from your project, a challenge you need help with, or a request for interpretation support, we’d love to hear from you! Feel free to '''reply to this message''' or add agenda items to the document '''[[etherpad:p/language-community-meeting-feb-2025|here]]'''. Also, we wanted to highlight that the sixth edition of the Language & Internationalization newsletter (January 2025) is available here: [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January]]. This newsletter provides updates from the October–December 2024 quarter on new feature development, improvements in various language-related technical projects and support efforts, details about community meetings, and ideas for contributing to projects. To stay updated, you can subscribe to the newsletter on its wiki page: [[:mw:Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter]]. We look forward to your ideas and participation at the language community meeting, see you there! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13:29, 2025 ж. ақпанның 22 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28217779 тізімін пайдаланып User:SSethi (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 27 February 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/News and notes|Administrator elections up for reapproval and 1bil GET snagged on Commons]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Serendipity|Guinea-Bissau Heritage from Commons to the World]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Technology report|Hear that? The wikis go silent twice a year]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/In the media|The end of the world]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Recent research|What's known about how readers navigate Wikipedia; Italian Wikipedia hardest to read]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Opinion|Sennecaster's RfA debriefing]] * Tips and tricks: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Tips and tricks|One year after this article is posted, will every single article on Wikipedia have a short description?]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Community view|Open letter from French Wikipedians says "no" to intimidation of volunteer contributors]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Traffic report|Temporary scars, February stars]] * Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Essay|The source, the whole source, and nothing but the source]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Obituary|Ümüt Çınar (Kmoksy) and Vinícius Medina Kern (Vmkern)]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15:31, 2025 ж. ақпанның 27 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28313070 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 23:51, 2025 ж. наурыздың 7 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28307738 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == An improved dashboard for the Content Translation tool == <div lang="en" dir="ltr"> {{Int:hello}} Wikipedians, Apologies as this message is not in your language, {{Int:please-translate}}. The [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization|Language and Product Localization team]] has improved the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es Content Translation dashboard] to create a consistent experience for all contributors using mobile and desktop devices. The improved translation dashboard allows all logged-in users of the tool to enjoy a consistent experience regardless of their type of device. With a harmonized experience, logged-in desktop users now have access to the capabilities shown in the image below. [[file:Content_Translation_new-dashboard.png|alt=|center|thumb|576x576px|Notice that in this screenshot, the new dashboard allows: Users to adjust suggestions with the "For you" and "...More" buttons to select general topics or community-created collections (like the example of Climate topic).  Also, users can use translation to create new articles (as before) and expand existing articles section by section. You can see how suggestions are provided in the new dashboard  in two groups ("Create new pages" and "Expand with new sections")-one for each activity.]] [[File:Content_Translation_dashboard_on_desktop.png|alt=|center|thumb|577x577px|In the current dashboard, you will notice that you can't adjust suggestions to select topics or community-created collections. Also, you can't expand on existing articles by translating new sections.]] We will implement [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|this improvement]] on your wiki '''on Monday, March 17th, 2025''' and remove the current dashboard '''by May 2025'''. Please reach out with any questions concerning the dashboard in this thread. Thank you! On behalf of the Language and Product Localization team. </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> 07:55, 2025 ж. наурыздың 13 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_CX_Unified_dashboard_announcement_list_1&oldid=28382282 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 22 March 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * From the editor: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/From the editor|''Hanami'']] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/News and notes|Deeper look at takedowns targeting Wikipedia]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/In the media|The good, the bad, and the unusual]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Recent research|Explaining the disappointing history of Flagged Revisions; and what's the impact of ChatGPT on Wikipedia so far?]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Traffic report|All the world's a stage, we are merely players...]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Gallery|WikiPortraits rule!]] * Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Essay|Unusual biographical images]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Obituary|Rest in peace]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 08:11, 2025 ж. наурыздың 22 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28391577 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon. Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 07:04, 2025 ж. сәуірдің 4 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 9 April 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Special report|Wikipedian and physician Ziyad al-Sufiani reportedly released from Saudi prison]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/In focus|WMF to explore "common standards" for NPOV policies; implications for project autonomy remain unclear]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/In the media|Indian judges demand removal of content critical of Asian News International]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/News and notes|35,000 user accounts compromised, locked in attempted credential-stuffing attack]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Op-ed|How crawlers impact the operations of the Wikimedia projects]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Opinion|Crawlers, hogs and gorillas]] * Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Debriefing|Giraffer's RfA debriefing]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Obituary|RHaworth, TomCat4680 and PawełMM]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Traffic report|Heigh-Ho, Heigh-Ho, off to report we go...]] * News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/News from Diff|Strengthening Wikipedia’s neutral point of view]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Comix|Thirteen]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 23:25, 2025 ж. сәуірдің 9 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28494227 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025: Invitation == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:UCDM 2025 general.png|180px|right]] {{int:please-translate}} Hello, dear Wikipedians!<br/> [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the fifth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''14th April''' until '''16th May 2025'''. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design, and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contributions in every language! The most active contesters will receive prizes. If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest. <br/> We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) </div> 21:11, 2025 ж. сәуірдің 16 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 тізімін пайдаланып User:Hide on Rosé@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines ("UCoC EG") and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 05:34, 2025 ж. сәуірдің 17 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Global bot approval request for KiranBOT == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> {{int:hello}}! I apologise for sending the message in English. {{int:please-translate}}. In accordance to [[:m:Bot policy#Global bots|the policy]], this message is to notify you that there is a new approval request for a global bot. The discussion is available at [[:m:Steward requests/Bot status#Global bot status for KiranBOT|Steward requests/Bot status#Global bot status for KiranBOT]] on Meta.<br />Kindly note that the request will remain open for 14 days starting today. Thank you for your time. Best regards,<br />[[Қатысушы:Usernamekiran|Usernamekiran]] ([[Қатысушы талқылауы:Usernamekiran|талқылау]]) 14:17, 2025 ж. сәуірдің 19 (+05) <!-- Message manually sent by User:usernamekiran@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bot_policy/New_global_bot_discussion&oldid=28423712 --> == Sub-referencing: User testing == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]] <small>''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''</small> Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further: #'''Try it out and share your feedback''' #:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. #'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs''' #:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''. We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well. Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])</bdi> 20:03, 2025 ж. сәуірдің 28 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=28628657 тізімін пайдаланып User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- <section end="announcement-content" /> </div> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 08:41, 2025 ж. сәуірдің 29 (+05)</div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 1 May 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News and notes|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News and notes]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In the media|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In the media]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Recent research|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Recent research]] * Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Arbitration report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Arbitration report]] * Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Discussion report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Discussion report]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Traffic report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Traffic report]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Disinformation report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Disinformation report]] * News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News from the WMF|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News from the WMF]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Humour|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Humour]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Comix|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Comix]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In focus|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In focus]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Community view|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Community view]] * Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Debriefing|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Debriefing]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Gallery|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Gallery]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Obituary|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Obituary]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:20, 2025 ж. Мамырдың 2 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28562138 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --> == CEE Meeting 2025 == === Nurtenge === Қайырлы таң/күн/кеш/түн, құрметті Қазақша Уикипедия қауымдастығы! Осы жылғы қыркүйек айында өтетін [[:meta:CEE Meeting 2025|CEE Meeting 2025]] конференциясына қазақ тілді делегация ретінде өзімді ұсынамын. Өткен жылы да мен өзімді [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2024|ұсынған]] болатынмын. Өкінішке қарай, жеке себептерге байланысты менің қатысудан бас тартуыма тура келді. Осы жылы олай тағы да қайталамауға уәде беремін. Осыған дейін әртүрлі халықаралық уикиконференциялар мен кездесулерге қатысып көрген соң менің әжептәуір тәжірибем бар. Және де сол тәжірибемді осы CEE Meeting-ке алғашқы рет қатысу арқылы молайтқым келеді. Халықаралық тәжірибе алу мен жаңа уикимедиашылармен танысу уики-үлесіме жақсы жағынан әсер ететініне сенімдімін. — [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 06:50, 2025 ж. Мамырдың 12 (+05) #{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Yessentaikyzy|Yessentaikyzy]] ([[Қатысушы талқылауы:Yessentaikyzy|талқылау]]) 09:12, 2025 ж. Мамырдың 12 (+05) #{{Қолдаймын}}. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 15:56, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}} – [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 17:50, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:32, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]]) 21:05, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қарсымын}}, жөні түзу мақаланы жоюға ұсынды. --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 22:35, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қарсымын}}, шыныменде өте күмәнді өңдеме болды. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:06, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) #{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:59, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) #{{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 06:17, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) #{{Қарсымын}}, былтырғы себеппен. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 09:45, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) # {{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:58, 2025 ж. мамырдың 17 (+05) # {{Қолдаймын}} --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:24, 2025 ж. мамырдың 19 (+05) #{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:06, 2025 ж. мамырдың 20 (+05) #{{Қолдаймын}}, бұрынғы іс-шаралардан тәжірибесі бар қатысушы, қауымдастығымызды халықаралық деңгейде көрсете алатындай ағылшын тілін жақсы меңгерген [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:27, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) #{{Қолдаймын}} -- Іске сәт! [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 23:29, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) #{{Қолдаймын}} -- --[[Қатысушы:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] ([[Қатысушы талқылауы:Alphy Haydar|талқылау]]) 18:04, 2025 ж. мамырдың 25 (+05) #{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:31, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) :{{@|Шешен Исмаил}} даусыңызға рақмет! Не үшін қарсы екеніңізді жазып өтсеңіз? -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 10:00, 2025 ж. мамырдың 29 (+05) # {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05) === Muzaffar === Ассалаумағалайкум Қазақша Уикипедия қауымдастығы. Мен 2025 жыл қыркүйекте өтетін [[:meta:CEE Meeting 2025|CEE Meeting 2025]] конференциясына баруға кандидат ретінде өзімді ұсынамын. Осы кезге дейін халықаралық конференциялар мен марафондардан көп тәжірибе жинадым. Әр айда белсенді 10 қатысушылар тізіміндемін. Халықаралық конференцияда қатысу келесі уикипедиядағы белсенділігімге оң нәтиже береді деген үміттемін. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 13:00, 2025 ж. Мамырдың 12 (+05) #{{Қолдаймын}}. Менің ойымша Мұзаффар Уикипедия концепциясын жақсы түсінеді. Сонымен қатар, қазақ тіліндегі Уики қауымдастығының ішінде өзін өте белсенді көрсете білді --Алмас Мұстафа 12:40, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}} – [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 17:51, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Yessentaikyzy|Yessentaikyzy]] ([[Қатысушы талқылауы:Yessentaikyzy|талқылау]]) 18:27, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Alpasli|Alpasli]] ([[Қатысушы талқылауы:Alpasli|талқылау]]) 20:11, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:18, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) #{{Қолдаймын}} – Мен википедияға үлес қосқандардың барлығын бағалаймын. Мұзаффар өзбекше және қазақша Уикипедияларға да үлкен үлес қосуда. — [[Қатысушы:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Mirzoulugʻbek|талқылау]]) 20:45, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) #{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:00, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) #{{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 06:15, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) #{{Қарсымын}}, былтырғы себеппен. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 09:48, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) ##[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2024|Былтырғы себепте]] мені атап өтпеген сияқты сіз? [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:07, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) #{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:27, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) #{{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 11:02, 2025 ж. мамырдың 17 (+05) #{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:11, 2025 ж. мамырдың 20 (+05) #{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Mahmud Abduvaliyev|Mahmud Abduvaliyev]] ([[Қатысушы талқылауы:Mahmud Abduvaliyev|талқылау]]) 23:13, 2025 ж. мамырдың 20 (+05) #{{Қолдаймын}} -- Сәттілік! [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 23:30, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) #{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:31, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) # {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05) === Batyrbek === Қайырлы күн, әріптестер! Биыл Грекияның Салоники қаласында болатын [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_CEE_Meeting_2025/Registration CEE Meeting 2025] конференциясына біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. Конференция тек ағылшын тілінде өтеді. Онда қатысушылар арасынан қауымдастыққа қатысты шешім шығаруға қатысатын адамдар болғаны жақсы деген ұсыныс бар. '''Соған байланысты өз үміткерлігімді ұсынамын'''. Көбіңіз білетіндей, Қазақ Уикипедиясында админ әрі бітікші қызметін атқарамын. Уикипедияға қатысты іс-шаралар ұйымдастыруда да тәжірибем бар. Жақында өткен [https://meta.wikimedia.org/wiki/Central_Asian_WikiCon_2025/Team/kk Орталық Азия WikiCon конференциясының ұйымдастырушылары қатарында болғам]. Бұған дейін 2017, 2018, 2022 жылдардағы CEE конференцияларына қатысқам. Биылғы жиында басқа уики-қауымдастықтарға өз қауымдастығымыз туралы айтып, жаңа идеялар әкелетін жоспарым бар. Қауымдастық атынан баратын болғандықтан, бастапқыда сіздердің дауысыңыз керек. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 15:54, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}} – ұсынысыңыз орынды. [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 17:42, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}}. [[Қатысушы:Murat Karibay|Murat Karibay]] ([[Қатысушы талқылауы:Murat Karibay|талқылау]]) 19:13, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]]) 21:04, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}} Batyrbek қазақ тіліндегі Уикипедияға үлес қосып жүрген көрнекті уикипедияшы. Бұл Википедияшы соңғы жылдары Қырғызстандағы бірнеше студенттермен тәжірибесімен бөліскен кәсіби википедияшылардың бірі. — [[Қатысушы:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Mirzoulugʻbek|талқылау]]) 20:51, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) #{{Қолдаймын}} – --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 09:29, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) #{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Орел Карл|Орел Карл]] ([[Қатысушы талқылауы:Орел Карл|талқылау]]) 17:46, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) #{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 11:03, 2025 ж. мамырдың 17 (+05) #{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 14:26, 2025 ж. мамырдың 18 (+05) #{{Қолдаймын}}. Айтып жатқан жоспарларыңызды көрсетсеңіз --Алмас Мұстафа 13:03, 2025 ж. мамырдың 19 (+05) #{{Қолдаймын}} --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:24, 2025 ж. мамырдың 19 (+05) #{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:13, 2025 ж. мамырдың 20 (+05) #{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:23, 2025 ж. мамырдың 20 (+05) #{{Қолдаймын}}, жақсы өкіліміз бола алатын қатысушы, Уикипедияда да, конференцияларда да тәжірибесі бар [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:31, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) #{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 23:33, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) #{{Қолдаймын}} -- --[[Қатысушы:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] ([[Қатысушы талқылауы:Alphy Haydar|талқылау]]) 18:06, 2025 ж. мамырдың 25 (+05) #{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:34, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) :@Mustafaalmas, шамамен [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File%3A%D0%91._%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%E2%80%93_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B осындай], бірақ әлдеқайда жаңартылған презентация жасамақпын, сондай-ақ конференция тақырыбына сай (problem solver) бейімдейтін жоспарым бар. @Джамбульский, пікіріңізге рахмет! Не үшін қарсы екеніңізді білсем деп едім. Мүмкін жақсарту керек бір нәрсе бар шығар. Айтып жіберсеңіз. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 17:34, 2025 ж. мамырдың 21 (+05) # {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05) === Nurken === Армысыңдар, әріптестерім! Жоғарыдағы үміткерлердей өзімді осы жылғы қыркүйектегі CEE Meeting 2025 конференциясына ұсынамын. Осы мамырдағы [https://meta.wikimedia.org/wiki/Youth_Conference_2025 CEE Жастар конференциясында] қазақтілді қоғамдастықтың өкілі болған да мен едім. Тәжірибесі бар, ағылшын тілін меңгерген, CEE қоғамының мүшелерін танитын қатысушы ретінде өзімді нашар емес үміткер деп көремін. Қазақша Уикипедияда администратор атағым да бар. Халықаралық әріптестікті одан әрі нығайтуға, жобамызға одан әрі үлес қосуға үнемі дайынмын. Болашақ жоспарлар қатарында Қазақша Уикипедияның әлеуметтік желілеріне назар аудару, мүмкін халықаралық edit-a-thon (өңдеу марафондарын) ұйымдастыру бар. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 05:16, 2025 ж. мамырдың 27 (+05) # {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 20:27, 2025 ж. мамырдың 27 (+05) # {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:58, 2025 ж. мамырдың 27 (+05) # {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 01:32, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) :@[[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ұлы мәртебелім, бұл айтқандарыңыз тым қарапайым, ұлы мәртебеліңізге лайық емес. Сіз бұл мінберде өте үлкен миссия, өте үлкен мақсат туралы сыр шертуіңіз керек. :Мәңгі лаулап жану үшін ғаламда, :Үлкен бақыт табу үшін ғаламда, :Үлкен болып қалу үшін ғаламда, :Үлкен арман керек екен адамға :[[Мұхтар Шаханов]] :[[Қатысушы талқылауы:Arystanbek/Мұрағат/1#Үлесіңіз|Мында жазғанымды]] 4-5 жылдан кейін оқып шынымен мынаны мен жаздым ба деп ойланатын кездерім болады. Бір емес бірнеше рет 2 жылға кетіп қайта қайта орала беруімнің мәнісі де осында шығар, білмеймін. Сондықтан әлдеқайда ұлы мақсаттарды армандап қияли болып жазсаңыз менде сізге өз дауысымды беремін. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 06:13, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) #{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:34, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) # {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05) ===Қорытынды=== Дауыс беру нәтижесінде: [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] және [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] көп дауыс жинап, конференцияға қатысуға лайықты деп табылды. Сәттілік тілейміз! --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 21:05, 2025 ж. маусымның 10 (+05) : {{@|Нұрлан Рахымжанов}}, бауырым, Nurtenge деген қатысушы керекті 75% дауыс жинай алмады ғой. 29% қарсы болды емеес пе... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 03:00, 2025 ж. маусымның 11 (+05) ::@[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] байқауымша бірнеше адам бірігіп ұйымдасқан түрде қарсы шығып отырған сияқтысыздар, немесе бір адам бірнеше тіркелгі жасап бір адам бірнеше рет дауыс беріп отырған сияқты. Ал мына қатысушы есіміңіз бірден бұғаттауға лайық деп санаймын. Біз мында қазақша орта қалыптастырамыз, мәңгүрттікке қарсы күресеміз, қазақ тілінің қолданыс аясын кеңейтеміз деп үлес қосып жүрміз ал сен сияқтылар кері кетіп прогеске қарсы шығып регреске кетіп барасыңдар. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 07:07, 2025 ж. маусымның 12 (+05) :::Ал менің байқауымша сен өте тәрбиесіз баласың! Біріншіден, жасы үлкен адамдарға ізет білдіріп жазғаның жөн. Екіншіден, менің жазғаным саған емес, басқа адамға арналған еді. Үшіншіден, менің осы сайттағы есіміме қатысты не шатағың бар? Мен сенің есімің туралы ештеңе айтып отырған жоқпын ғой. Мысалы, ол неге түрлі-түсті болып жазылған, бұл гомосексуализм бе? Неге латын әліпбиін пайдаландың, тыңшысың ба? Көрдің ба, ондай қарапайым дүниелерге қадала берме. Төртіншіден, өзің сияқты өз дауысымды еркін беріп отырмын, жоқ жерден қастандық іздей берме. Бесіншіден, менің зиянды деп санайтын өңдемелерімді атап шық, әйтпесе құр нақақа жала жапқаннан не пайда??? --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 13:52, 2025 ж. маусымның 12 (+05) ::::Несіне кектеніп, мазаң кетіп отыр? Жасың қай жерде жазылған еді? Оны қайдан білейік? Тап үлкен болсаң, жасыңа сай болсайшы! Өз қазағыңды көре алмай, әр жерде қарсылық білдіріп жүргенің аз ба? Не өзің үміткер болмайсың, не үміткерді қолдамайсың да! Уикипедияда бір де бір дұрыс белсенділігіңді көрмедім, тек талқылауға кіріп жұртқа әңгіме айтасың да жүресің. Сөзің мен ісіңді дұрыстамағанша саған ешқандай сыйластық жоқ! Ескертемін, бұлай жалғаса берсе аяусыз бұғаттаймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:19, 2025 ж. маусымның 12 (+05) ::::: Енді қарасаш, Nurtenge деген бала [[Эрнест Төреханов|қазақтың дана жазушысын]] көре алмай, оны ешкіммен ақылдаспай жоюға ұсынды. Бұл нақұрыстың қылығы емес пе? Оған неге ешкім ештеңе демеді? Былтыр осы сияқты тағы біреше мәселе туындап еді, бірақ ол дұрыс жауап беруден қашқақтай бастады. Санасы аздау бір қатысушы екен. --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 14:50, 2025 ж. маусымның 12 (+05) ::::::Сенің сол мақалаға қолыңның ұшы да тимеген ғой. Сақтап қалуға да тырыспағансың. Ол мақала әлі жойылмаған, тек жоюға ұсынылған. Сенің сол мақаланы реттеп, толықтырып, жаңартуға қарайтын уақытың болды ғой. ::::::Былай келісейік: мен мақаладан «жедел жойылсын» үлгісін және бұғаттауыңды алып тастаймын, бірақ сен ойыңды өзгерт — 10 күн ішінде сол мақаланы толықтыр, қосатын дерегіңді қос және қарсылық білдіруді тоқтат. Егер нәтиже болмаса, мақаланы да жоямын, сені де қайтадан бұғаттаймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:13, 2025 ж. маусымның 12 (+05) ::::::: Бауырым, сен өйтіп сөйлеме... Ондай талаптарыңды бас-аяғы бар мақаланы жоюға ұсынған адамға айт. Мынау кім, досың ба? Ертең ол Есенберлинді және Әуезовты жоюға ұсынса, тағы да лям-мим демей тыныш отырасың ба? --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 15:25, 2025 ж. маусымның 12 (+05) ::::::::Мен саған тиімді жағын айтамын. ::::::::Жедел жоюға ұсынылған себептері міне: Энциклопедиялық маңызы жоқ, қысқа мақала, жетім мақала, мақала сапасы төмен. ::::::::Саған жақсы мақала болып көрінгенімен, бұл уикипедияның ережелеріне қайшы. Мақалада тек Еңбек жолы мен Шығармалары бар. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:35, 2025 ж. маусымның 12 (+05) ::::::::: Уикипедия не көп, ереже көп қой. Нақты қай ережеге қайшы? Сосын энциклопедиялық маңызы жоқ дегенді қалай түсінуге болады? Мысалы мен оны көріп тұрмын. Мақала көлемі туралы айтсаң да жақсы болады. Сапа жағынан нақты қай жері ұнамай тұр? Ашып айтсаш... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 16:16, 2025 ж. маусымның 12 (+05) ::::::::::@[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] [[Уикипедия:Маңыздылық]] осы бетті оқып шығыңыз, сосын қатысушы есіміңізді өзгертуге сұраныс жіберіңіз, түрлі түсті тек гомосексуализмнің симболы емес әр жерде тіпті табиғаттың өзінде бар, мысалы [[кемпірқосақ]]. Ал латынға келсек әлемнің көп бөлігі латынды қолданады, көп ел бір жазу түрін қолданса олардың арасындай қарым-қатынас жеңілдеп байланыс арады, кейбір елдер қырсығып латынға көшпей жатыр, мысалы біз, мына жазу орыстың жазуы, кейбір елдер өздерінің төл жазуын мәдени байлық ретінде бағалап керісінше сол өз жазуларын сақтап қалғысы келеді. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:23, 2025 ж. маусымның 12 (+05) ::::::::::: Ережені оқыдым делік. Бірақ мақала соның нақты қай тұсына қайшы? Және бір өтініш - кемпірқосақ туралы айта бермеш. --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 20:09, 2025 ж. маусымның 12 (+05) ::::::::::::@[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] айта берген жоқпын, бірінші рет айтып тұрмын. Сіз айтқан мақала маңызды болмағасын жойған болуы мүмкін. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:03, 2025 ж. маусымның 13 (+05) ::::::::::::: Мәңгүрт болсаң, жоя бер... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:54, 2025 ж. маусымның 13 (+05) ::::::: 1nter pares, көрдің ба, сен досыңды жақтаймын деп, өзің де өтірік сылтауларға қосылдың. Бұл мақала ешбір ережеге қайшы болып тұрған жоқ, сондықтан оны жоюға нақұрыс қана ұсынады. --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:45, 2025 ж. маусымның 13 (+05) ::::::::Қатырасың... Мен саған мақаланы жоюға ұсынған кездегі себептерді жібердім, ал сен болсаң, әлі көпіріп отырсың. Басқа дұрыс мақалалармен салыстырып көр. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:51, 2025 ж. маусымның 13 (+05) == ''The Signpost'': 14 May 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/News and notes|WMF to kick off new-CEO quest as Iskandar preps to move on — Supreme Court nixes gag of Wiki page for other India court row on ANI — code-heads give fix-up date for Charts in lieu of long-dead Graph gizmo]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/In the media|Wikimedia Foundation sues over UK government decision that might require identity verification of editors worldwide]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Disinformation report|What does Jay-Z know about Wikipedia?]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/In focus|On the hunt for sources: Swedish AfD discussions]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Technology report|WMF introduces unique but privacy-preserving browser cookie]] * Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Debriefing|Goldsztajn's RfA debriefing]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Obituary|Max Lum (User:ICOHBuzz)]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 2)]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Comix|Collection]] * From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/From the archives|Humor from the Archives]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:01, 2025 ж. Мамырдың 15 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28671646 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]]. You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC. If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, </div><section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|талқылау]])</bdi> 03:07, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)'' Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 20:26, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28768453 тізімін пайдаланып User:Sannita (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection & Call for Questions</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats. The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4]. Here are the key planned dates: * May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6] * June 17 – July 1, 2025: Call for candidates * July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5] * August 2025: Campaign period * August – September 2025: Two-week community voting period * October – November 2025: Background check of selected candidates * Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]]. '''Call for Questions''' In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]] '''Election Volunteers''' Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]] Thank you! [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter [3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024 [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles [5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ [6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates Best regards, Victoria Doronina Board Liaison to the Elections Committee Governance Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 08:07, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 тізімін пайдаланып User:RamzyM (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Hello everyone, ''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)'' The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikipedias, including this wiki, during the '''week of June 23rd'''. This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable. The three main features of this extension are: * '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki. * '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''. * '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions. '''Note''': The extension comes with a new user right called '''"Event Organizer"''', which will be managed by administrators on this wiki. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment. The extension is already live on several wikis, including '''Meta, Wikidata, English Wikipedia''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]]) If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout. Thank you! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|талқылау]]) 21:47, 2025 ж. мамырдың 29 (+05)</bdi> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/deployment_audience&oldid=28803829 тізімін пайдаланып User:Udehb-WMF@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Стратегия 2030 == Армысыздар! Бұл тақырыпта мақала бар ма? Қайдан көруге болады? [[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 02:13, 2025 ж. маусымның 10 (+05) :Армысыз! [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Strategy Мына жерден] көрсеңіз болады. Қазақшасы бар сияқты еді, бірақ бұл жерде жоқ екен. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 20:54, 2025 ж. маусымның 10 (+05) == Vote now in the 2025 U4C Election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}} Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 04:00, 2025 ж. маусымның 14 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28848819 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div> Hello all, The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position. This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3] Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election. Best regards, Abhishek Suryawanshi<br /> Chair of the Elections Committee On behalf of the Elections Committee and Governance Committee [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term. [3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates<section end="announcement-content" /> </div> [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 22:44, 2025 ж. маусымның 17 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28866958 тізімін пайдаланып User:RamzyM (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 24 June 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/News and notes|Happy 7 millionth!]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/In the media|Playing professor pong with prosecutorial discretion]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Disinformation report|Pardon me, Mr. President, have you seen my socks?]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Recent research|Wikipedia's political bias; "Ethical" LLMs accede to copyright owners' demands but ignore those of Wikipedians]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Traffic report|All Sinners, a future, all Saints, a past]] * News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/News from Diff|Call for candidates is now open: Wikimedia Foundation Board of Trustees]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Opinion|Russian Wiki-fork flails, failing readers and editors]] * Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Debriefing|EggRoll97's RfA² debriefing]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 3)]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Comix|Hamburgers]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:31, 2025 ж. маусымның 24 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28849846 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Dear Wikimedia Community, The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]] of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]]. A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity. Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact. Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement. Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate. Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended. === Wikispore === The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects. After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future. As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting. Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed. === Wikinews === We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways. Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf <nowiki>[1]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 <nowiki>[2]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[3]</nowiki>] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years. While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews <nowiki>[4]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[5]</nowiki>, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? <nowiki>[6]</nowiki>]. [[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews. Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs. SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives. '''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to: *Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects, *Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace, *Merge content into compatibly licensed external projects, *Archive Wikinews projects. Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels. === Feedback and next steps === We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language. I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. <section end="message"/> </div> -- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 01:56, 2025 ж. маусымның 28 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&oldid=28911188 тізімін пайдаланып User:Johan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 18 July 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/News and notes|Is no WikiNews good WikiNews? — Election season returns!]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/In the media|How bad (or good) is Wikipedia?]] * WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/WikiProject report|WikiProject Medicine reaches milestone of zero unreferenced articles]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/In focus|Wikimania 2025: Connecting Wikimedians across the world for 20 years]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Recent research|Knowledge manipulation on Russia's Wikipedia fork; Marxist critique of Wikidata license; call to analyze power relations of Wikipedia]] * News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/News from the WMF|Form 990 released for the Wikimedia Foundation’s fiscal year 2023-2024]] * Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Discussion report|Six thousand noticeboard discussions in 2025 electrically winnowed down to a hundred]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Comix|Divorce]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Opinion|Women are somewhat under-represented on the English-language Wikipedia, and other observations from analysis]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 4): The Future Of Wikimedia and Conclusion]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Obituary|Pvmoutside, Atomicjohn, Rdmoore6, Jaknouse, Morven, Martin of Sheffield, MarnetteD, Herewhy, BabelStone]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Traffic report|God only knows]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Humour|New forum created for people who don't care about Wikipedia]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 12:53, 2025 ж. шілденің 18 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28903822 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 9 August 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/News and notes|Court order snips out part of Wikipedia article, editors debate whether to frame shreds or pulp them]] * Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Discussion report|News from ANI, AN, RSN, BLPN, ELN, FTN, and NPOVN]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Disinformation report|The article in the most languages]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Community view|News from the Villages Pump]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/In the media|Disgrace, dive bars, deceased despots, and diverse dispatches]] * Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Crossword|Accidental typography]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Comix|best-laid schemes o' wikis an' men]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Traffic report|I'm not the antichrist or the Superman]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:27, 2025 ж. тамыздың 9 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29085669 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Temporary accounts will be rolled out soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="body"/> Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''. Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. '''Why we are building temporary accounts''' Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users. '''How temporary accounts work''' [[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]] Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: <code dir=ltr>~2025-12345-67</code> (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it. '''What does this mean for different groups of users?''' '''For logged-out editors''' * This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki. * If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice. '''For community members interacting with logged-out editors''' * A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address). * Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community. '''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki''' * '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.) * '''For admins blocking logged-out editors''': ** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option. ** It will still be possible to block an IP address or IP range. * Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this. '''Our requests for you, and next steps''' * If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]]. * If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in. * Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options. * Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses. To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!<section end="body" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]</bdi> 02:36, 2025 ж. тамыздың 27 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&oldid=29181713 тізімін пайдаланып User:Quiddity (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 9 September 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/News and notes|Wikimedia Foundation loses a round in court]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/In the media|Congress probes, mayor whitewashed, AI stinks]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Disinformation report|A guide for Congress]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Recent research|Minority-language Wikipedias, and Wikidata for botanists]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Technology report|A new way to read Wikisource]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Traffic report|Check out some new ''Weapons'', weapon of choice]] * Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Essay|The one question]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:08, 2025 ж. қыркүйектің 9 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29233676 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Global discussion on Welcome messages == <div lang{{=}}"en" dir{{=}}"ltr">Sorry that this message is in English. {{int:please-translate}}. There is a request for comment at [[:m:Special:MyLanguage/Requests for comment/Welcoming policy]] on a proposal to forbid sending [[:m:welcome messages|welcome messages]] to users who have not made an edit, which is currently in practice at your wiki. Your comment on this matter would be appreciated.</div> [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 07:39, 2025 ж. қыркүйектің 13 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:DreamRimmer/MMS_list&oldid=29262336 тізімін пайдаланып User:DreamRimmer@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 2 October 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/News and notes|Larry Sanger returns with "Nine Theses on Wikipedia"; WMF publishes transparency report]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/In the media|Extraordinary eruption of "EVIL" explained]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Disinformation report|Emails from a paid editing client]] * Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Discussion report|Sourcing, conduct, policy and LLMs: another 1,339 threads analyzed]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Community view|The pressing questions of the modern WWW, as seen from the Village Pump]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Recent research|Is Wikipedia a merchant of (non-)doubt for glyphosate?; eight projects awarded Wikimedia Research Fund grants]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Opinion|Some disputes aren't worth it]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Obituary|Michael Q. Schmidt]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Traffic report|Death, hear me call your name]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Comix|A grand spectacle]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:54, 2025 ж. қазанның 2 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29367448 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello all, The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board. To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]]. Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]]. When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]]. '''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.''' Best regards, Abhishek Suryawanshi<br />Chair, Elections Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 09:48, 2025 ж. қазанның 9 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29360896 тізімін пайдаланып User:RamzyM (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function1"/> {{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere). There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function1"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 16:43, 2025 ж. қазанның 20 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29432175 тізімін пайдаланып User:Sannita (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 20 October 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/News and notes|Board shuffles, LLM blocks increase, IPs are going away]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Special report|The election that isn't]] * Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Interview|The BoT bump]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/In the media|An incident at WikiConference North America; WMF reports AI-related traffic drop and explains Wikipedia to US conservatives]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Traffic report|One click after another]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Humour|Wikipedia pay rates]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:45, 2025 ж. қазанның 21 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29377595 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Global bot approval request for SchlurcherBot == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> {{int:hello}}! {{#ifeq:{{CONTENTLANGUAGE}}|en||I apologize for sending this message in English. {{int:please-translate}}.}} In accordance to [[:m:Bot policy#Global bots|the policy]], this message is to notify you that there is a new approval request for a global bot. The discussion is available at [[:m:Steward_requests/Bot_status#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot|Steward_requests/Bot_status#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot]] on Meta-Wiki. All Wikimedia community members are invited to participate. Thank you for your time. Best regards, [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 03:10, 2025 ж. қазанның 22 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bot_policy/New_global_bot_discussion&oldid=29480590 тізімін пайдаланып User:Codename Noreste@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Seeking volunteers to join several of the movement’s committees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. Read more about the committees on their Meta-wiki pages: * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]] Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have. For the Committee Support team, <section end="announcement-content" /> </div> -[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 19:12, 2025 ж. қазанның 30 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29517125 тізімін пайдаланып User:MKaur (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 10 November 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/News and notes|Temporary accounts go live and WMF board member self-suspends]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Community view|Six Wikipedians' thoughts on Grokipedia, and the humanity of it all]] * Wikicup report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Wikicup report|BeanieFan11, WikiCup victor of 2025, covers the results]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/In the media|Jimbo's book, an argument about genocide, and a train of shame]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Recent research|Taking stock of the 2024–2025 research grants]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Opinion|With Grokipedia, top-down control of knowledge is new again]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Obituary|Struway]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Traffic report|The documentaried, the disowned, the deceased, Diwali and the Dodgers]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Comix|Head of steam]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 17:56, 2025 ж. қарашаның 10 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29568932 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 19:22, 2025 ж. қарашаның 20 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 тізімін пайдаланып User:Sannita (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 1 December 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/News and notes|Election cycles come and go, and Wikimedia Foundation achieves record revenue in 2024–2025!]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/In the media|Wales walk-off, antisemitism, supernatural powers, feminism turmoil, saints, and sex]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Recent research|At least 80 million inconsistent facts on Wikipedia – can AI help find them?]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Disinformation report|Epstein email exchanges planned strategy, edits and reported progress]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Traffic report|It's a family affair]] * Book review: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Book review|''The Seven Rules of Trust'']] * From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/From the archives|"I have been asked by Jeffrey Epstein ..."]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Humour|An interview with Wikipe-tan]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Opinion|AI finds errors in 90% of Wikipedia's best articles]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Serendipity|Highlights from the itWikiCon 2025]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Comix|Madness]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 05:16, 2025 ж. желтоқсанның 1 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29700455 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 17 December 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Interview|Part 1: Bernadette Meehan]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/News and notes|We're gonna have a party!]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/In the media|The "bigg" bosses: Robertsky and the Pope]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Traffic report|Death and stranger things]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Gallery|A feast of holidays and carols]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Obituary|Michal Lewi (Iwelam) and Alan R. King (A R King)]] * Concept: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Concept|List of xxtreme sports (redirected from Electrojousting)]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Comix|display: flex-inline;]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 01:05, 2025 ж. желтоқсанның 18 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29700455 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 15 January 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/News and notes|Wikipedia's 25th anniversary is here!]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Special report|Wikipedia at 25: A Wake-Up Call]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Serendipity|The WMF wants to buy you books!]] * WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/WikiProject report|Time for a health check: the Vital Signs 2026 campaign]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/In the media|Fake Acting President Trump and a Wikipedia infobox]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Community view|The inbox behind Wikipedia]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Recent research|Art museums on Wikidata; comparing three comparisons of Grokipedia and Wikipedia]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Traffic report|Tonight I'm gonna rock you]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Comix|Oh come on man.]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 20:18, 2026 ж. қаңтардың 15 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29899914 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:21, 2026 ж. қаңтардың 18 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 тізімін пайдаланып User:Tiven2240@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 02:01, 2026 ж. қаңтардың 20 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 29 January 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Traffic report|The most viewed articles of 2025]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News and notes|Good news... but also bad news for the Public Domain]] * News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News from Diff|Solving puzzles together]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/In the media|Every view on the 25th anniversary of everything]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Comix|Perspectives]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:31, 2026 ж. қаңтардың 29 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29988053 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 17 February 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/In the media|Global powers see Wikipedia as fundamental target for manipulation]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/News and notes|Discussions open for the next WMF Annual Plan]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Serendipity|Maintenance crews continue to slog through Wikipedia's oldest Featured Articles]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Disinformation report|Epstein's obsessions]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Technology report|Wikidata Graph Split and how we address major challenges]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Traffic report|Deaths, killings, films, and the Olympics]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Opinion|Incoming Incurables]] * Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Crossword|Pop quiz]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Comix|herculean]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 13:03, 2026 ж. ақпанның 17 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30039447 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 10 March 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Interview|Bernadette Meehan, new Wikimedia Foundation CEO]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/News and notes|Security testing unleashes computer worm on Meta-wiki]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Special report|What actually happened during the Wikimedia security incident?]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In the media|Indonesian government blocks Wikimedia logins; archive site scoured from Wikipedia after owner runs malware]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Recent research|To wiki, perchance to groki]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Obituary|Madhav Gadgil, Fredrick Brennan, Mark Miller, Chip Berlet]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Opinion|Interface administrators and trusting trust]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|English Wikipedia deprecates archive.today after DDoS against blog, altered content]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Op-ed|Why is "Trypsin-sensitive photosynthetic activities in chloroplast membranes" cited in "List of tallest buildings in Chicago"?]] * Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Essay|The pursuit of a button click]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In focus|Short descriptions: One year later]] * WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/WikiProject report|Unreferenced articles backlog drive]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Community view|Speaking of planning ...]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Traffic report|Over the mountain, kissing silver inlaid clouds]] * Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Crossword|"It will never happen"]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Comix|BRIEn't]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 09:14, 2026 ж. наурыздың 10 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30121359 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 31 March 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/News and notes|Entirety of Wikinews to be shut down]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/In the media|AI ban, newspapers disrupt archiving; and antisemitism complaints]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Community view|Videos from WikiConference North America 2025 in NYC]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Disinformation report|Cleaning up after Jeffrey Epstein, Peter Nygard, and Mohamed Al-Fayed]] * WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/WikiConference report|WikiConference North America 2025 in NYC review]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Obituary|Dr. Subas Chandra Rout]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Traffic report|Call in the dogs of war, soldier of fortune]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Gallery|Canadian Rangers participate in Operation ''Enduring Encyclopedia'']] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Comix|n00bsitting]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15:08, 2026 ж. наурыздың 31 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30329870 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 тізімін пайдаланып User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 21 April 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/News and notes|Six Serbian Wikipedia editors banned following controversy about political bias]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/In the media|Could Wikipedia be involved in Massachusetts' proposed social media ban for minors?]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Gallery|March equinox]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Traffic report|Time to change my galaxy in case, we outta space!]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Comix|Of skirts and articles]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:50, 2026 ж. сәуірдің 21 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30434643 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 05:57, 2026 ж. сәуірдің 26 (+05) </bdi> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 тізімін пайдаланып User:Codename Noreste@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 04:28, 2026 ж. сәуірдің 28 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-04-30_Wikipedias&oldid=30466145 тізімін пайдаланып User:ABreault (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == CEE Meeting 2026 == [[Клуж-Напока]]да ([[Румыния]]) өтпек [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_CEE_Meeting_2026 Wikimedia CEE Meeting 2026] (Орталық және Шығыс Еуропа Уикимедиясы) конференциясына қатысамын деген ұсыныстар: === Nurken 2026 === Кеш жарық, әріптестер! Биылғы CEE Meeting конференциясына өзімді ұсынбақпын. Уикипедиядағы «мансабым» бойы белсенділігім жалғаса берді. Қазақша Уикипедияда соңғы 365 күнде [https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken 6 100] өңдеме жасадым. Жалпы стастикасын алсақ, күніне 10.709 өңдеме жасап жүрмін. Осы жылғы 1 қаңтардан бері 45 мақала жаздым (Қазақша Уикипедияны ғана санасақ). Уикипедия сыртындағы да үлесімді алсақ. Жақында Қазақша Уикипедияның [https://www.instagram.com/wikimediakz/ Instagram-дағы аккаунтын] қайта бастадық, соның иллюстрацияларына, жаңғыру идеясына жауаптымын. Уикимедия Аустрия кеңсесінен камера сұрап алып, жақында ғана аяқталған Еуровидениеге қатысы бар түрлі фото жасап, оларды [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_taken_by_Nurken/Eurovision_2026 Ортаққорға жүктедім]. Уикидерек, басқа да жобаларға үлесімді қосып жүремін. Еуропадағы осы ағылшынтілді конференцияға баруға қабілеттімін: ағылшын тілін жақсы меңгергенмін, Еуропада тұрамын, белсенді қатысушымын, халықаралық қоғамдастықтан таныстарым бар, коммуникациядан жаман емеспін. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 03:31, 2026 ж. мамырдың 19 (+05) # {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 08:15, 2026 ж. мамырдың 19 (+05) # {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:56, 2026 ж. мамырдың 19 (+05) # {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:22, 2026 ж. мамырдың 19 (+05) # {{Қолдаймын}} Қос қолдап дауыс беремін. Әбден лайық қатысушы.[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 12:02, 2026 ж. мамырдың 19 (+05) # {{Қолдаймын}} --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 12:36, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) # {{Қолдаймын}} —-[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 18:36, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:22, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) === TheNomadEditor (Muzaffar Turgunov) === Кеш жарық, әріптестер! Биылғы CEE Meeting конференциясына өзімді ұсынбақшымын. Қазақша Уикипедияда 7800+ өңдеме жасадым. Жыл бойы белсенді қатысушымын. Уикипедияда [[Жоба:Уики-көктем_2026#Қатысушылар|Уики-көктем 2026]] байқауына 70+ мақала жаздым және [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_25/Turkic_Marathon/Participants Turkic Marathon 2025] байқауына 60 мақала жазып қатыстым. 2026 жылда Тіл комитеті ұйымдастырған 2 семинарда баяндамашы болдым. Ортаққорға суреттер жүктедім. Осы жылғы конференцияда Қазақша Уикипедиядағы медициналық мақалалар туралы презентация оқуға өтініш тапсырдым. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 18:38, 2026 ж. мамырдың 19 (+05) #{{Қолдаймын}} --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 12:35, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:22, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:04, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 10:10, 2026 ж. мамырдың 21 (+05) # {{Қолдаймын}} – [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 12:28, 2026 ж. мамырдың 21 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 14:16, 2026 ж. мамырдың 21 (+05) == ''The Signpost'': 22 May 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/News and notes|Offline: Osama Khalid still in prison]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In the media|Indonesian editors, you shall return!]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Disinformation report|Who is a typical paid editor? Who are their typical clients?]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Recent research|WikiLambda the Ultimate]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Traffic report|This is where I'll be, so heavenly, so come and dance with me Michael!]] * Forum: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Forum|WikiAnnotate: help us build a dataset of article quality evaluations]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In focus|Demystifying the 2026-27 Annual Plan]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Opinion|Wikipedia isn't a battleground. So why does it feel like one?]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Serendipity|Wikinews: Into the Wikiverse]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Special report|Wikimedia Foundation closes Wikinews after 21 years]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Community view|Wikipedia's traffic drop: more on languages and freshness]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Gallery|Earth Day and Mother's Day]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Comix|Brother, can you spare a page?]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10:19, 2026 ж. мамырдың 22 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30513885 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --> mbr1bt5cen6ns6l2p25uqvb5av6ung1 3607708 3607630 2026-05-22T09:31:05Z Nurtenge 93712 /* TheNomadEditor (Muzaffar Turgunov) */ 3607708 wikitext text/x-wiki {{/Header}}<!-- Бұл жолды өшірмеңіз, АСТЫНА жазыңыз! және == Тақырып аты == қосып жазғанды ұмытпаңыз --> {{Жинақталған мазмұн|30|400}} == ''The Signpost'': 15 January 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * From the editors: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/From the editors|Looking back, looking forward]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Traffic report|The most viewed articles of 2024]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/In the media|Will you be targeted?]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Technology report|New Calculator template brings interactivity at last]] * Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Essay|Meet the Canadian who holds the longest editing streak on Wikipedia]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Opinion|Reflections one score hence]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/News and notes|It's a new dawn, it's a new day, it's a new life for me... and I'm feeling free]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Serendipity|What we've left behind, and where we want to go next]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Op-ed|Elon Musk and the right on Wikipedia]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/In focus|Twenty years of The Signpost: What did it take?]] * Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Arbitration report|Analyzing commonalities of some contentious topics]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Humour|How to make friends on Wikipedia]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 12:57, 2025 ж. қаңтардың 15 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28061132 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Universal Code of Conduct annual review: provide your comments on the UCoC and Enforcement Guidelines == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 06:11, 2025 ж. қаңтардың 24 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27746256 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Презентация «Как ИИ может помочь вам в вашей жизни в Википедии?» == Уважаемые участники, CEE Hub приглашет вас принять участие в первом мероприятии из серии специально для русскоязычного сообщества Викимедиа. Эта инициатива призвана объединить участников, энтузиастов и экспертов со всего региона CEE (Центральной и Восточной Европы), а также Центральной Азии для обмена опытом и сотрудничества в продвижении проектов Викимедиа. Эта серия открыта для всех русскоязычных участников Викимедиа, независимо от уровня опыта. * '''Даты:''' в течение 2025 года (подробное расписание будет опубликовано в ближайшее время) * '''Формат:''' через Zoom * '''Язык:''' английский или украинский с последующим переводом на русский. Участие может быть анонимным, и мы не планируем записывать вопросы. Зарегистрироваться на первое мероприятие, «Как ИИ может помочь вам в вашей жизни в Википедии?» Наталия Цвик, (до недавнего времени исполнительный директор Викимедия Польша) можно '''[[meta:Event:Как ИИ может помочь вам в вашей жизни в Википедии? Наталия Цвик|здесь]]'''. 3 февраля, понедельник: 16:00 UTC / 17:00 CET / 18:00 EET / 21:00 UZT / 22:00 KGT От себя добавлю, что видела её презентацию на Украинской викиконференции, и это было интересно и полезно.--[[Қатысушы:Victoria|Victoria]] ([[Қатысушы талқылауы:Victoria|талқылау]]) 14:46, 2025 ж. қаңтардың 28 (+05) == Feminism and Folklore 2025 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear Wiki Community, You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]]''' writing competition from February 1, 2025, to March 31, 2025 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia. You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles. Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project: # Create a page for the contest on the local wiki. # Set up a campaign on '''CampWiz''' tool. # Create the local list and mention the timeline and local and international prizes. # Request local admins for site notice. # Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta project page]]. This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools'''] Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2025|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance. We look forward to your immense coordination. Thank you and Best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]]''' ::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 07:35, 2025 ж. қаңтардың 29 (+05) == Wiki Loves Folklore is back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:please-translate}} [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Dear Wiki Community, You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore 2025]]''' an international media contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March. You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&campaign=wlf_2025 submitting] them in this commons contest. You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language. Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2025|project Talk page]] if you need any assistance. '''Kind regards,''' '''Wiki loves Folklore International Team''' --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 07:35, 2025 ж. қаңтардың 29 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=26503019 тізімін пайдаланып User:Tiven2240@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Reminder: first part of the annual UCoC review closes soon == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. This is a reminder that the first phase of the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines will be closing soon. You can make suggestions for changes through [[d:Q614092|the end of day]], 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. After review of the feedback, proposals for updated text will be published on Meta in March for another round of community review. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 05:48, 2025 ж. ақпанның 3 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28198931 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 7 February 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Recent research|GPT-4 writes better edit summaries than human Wikipedians]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/News and notes|Let's talk!]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Opinion|Fathoms Below, but over the moon]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/In the media|Wikipedia is an extension of legacy media propaganda, says Elon Musk]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Community view|24th Wikipedia Day in New York City]] * Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Arbitration report|Palestine-Israel articles 5 has closed]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Traffic report|A wild drive]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:59, 2025 ж. ақпанның 7 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28179470 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Language Community Meeting (Feb 28th, 14:00 UTC) and Newsletter</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Hello everyone! [[File:WP20Symbols WIKI INCUBATOR.svg|right|frameless|150x150px|alt=An image symbolising multiple languages]] We’re excited to announce that the next '''Language Community Meeting''' is happening soon, '''February 28th at 14:00 UTC'''! If you’d like to join, simply sign up on the '''[[mw:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#28_February_2025|wiki page]]'''. This is a participant-driven meeting where we share updates on language-related projects, discuss technical challenges in language wikis, and collaborate on solutions. In our last meeting, we covered topics like developing language keyboards, creating the Moore Wikipedia, and updates from the language support track at Wiki Indaba. '''Got a topic to share?''' Whether it’s a technical update from your project, a challenge you need help with, or a request for interpretation support, we’d love to hear from you! Feel free to '''reply to this message''' or add agenda items to the document '''[[etherpad:p/language-community-meeting-feb-2025|here]]'''. Also, we wanted to highlight that the sixth edition of the Language & Internationalization newsletter (January 2025) is available here: [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January]]. This newsletter provides updates from the October–December 2024 quarter on new feature development, improvements in various language-related technical projects and support efforts, details about community meetings, and ideas for contributing to projects. To stay updated, you can subscribe to the newsletter on its wiki page: [[:mw:Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter]]. We look forward to your ideas and participation at the language community meeting, see you there! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13:29, 2025 ж. ақпанның 22 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28217779 тізімін пайдаланып User:SSethi (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 27 February 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/News and notes|Administrator elections up for reapproval and 1bil GET snagged on Commons]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Serendipity|Guinea-Bissau Heritage from Commons to the World]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Technology report|Hear that? The wikis go silent twice a year]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/In the media|The end of the world]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Recent research|What's known about how readers navigate Wikipedia; Italian Wikipedia hardest to read]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Opinion|Sennecaster's RfA debriefing]] * Tips and tricks: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Tips and tricks|One year after this article is posted, will every single article on Wikipedia have a short description?]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Community view|Open letter from French Wikipedians says "no" to intimidation of volunteer contributors]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Traffic report|Temporary scars, February stars]] * Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Essay|The source, the whole source, and nothing but the source]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Obituary|Ümüt Çınar (Kmoksy) and Vinícius Medina Kern (Vmkern)]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15:31, 2025 ж. ақпанның 27 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28313070 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 23:51, 2025 ж. наурыздың 7 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28307738 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == An improved dashboard for the Content Translation tool == <div lang="en" dir="ltr"> {{Int:hello}} Wikipedians, Apologies as this message is not in your language, {{Int:please-translate}}. The [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization|Language and Product Localization team]] has improved the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es Content Translation dashboard] to create a consistent experience for all contributors using mobile and desktop devices. The improved translation dashboard allows all logged-in users of the tool to enjoy a consistent experience regardless of their type of device. With a harmonized experience, logged-in desktop users now have access to the capabilities shown in the image below. [[file:Content_Translation_new-dashboard.png|alt=|center|thumb|576x576px|Notice that in this screenshot, the new dashboard allows: Users to adjust suggestions with the "For you" and "...More" buttons to select general topics or community-created collections (like the example of Climate topic).  Also, users can use translation to create new articles (as before) and expand existing articles section by section. You can see how suggestions are provided in the new dashboard  in two groups ("Create new pages" and "Expand with new sections")-one for each activity.]] [[File:Content_Translation_dashboard_on_desktop.png|alt=|center|thumb|577x577px|In the current dashboard, you will notice that you can't adjust suggestions to select topics or community-created collections. Also, you can't expand on existing articles by translating new sections.]] We will implement [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|this improvement]] on your wiki '''on Monday, March 17th, 2025''' and remove the current dashboard '''by May 2025'''. Please reach out with any questions concerning the dashboard in this thread. Thank you! On behalf of the Language and Product Localization team. </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> 07:55, 2025 ж. наурыздың 13 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_CX_Unified_dashboard_announcement_list_1&oldid=28382282 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 22 March 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * From the editor: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/From the editor|''Hanami'']] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/News and notes|Deeper look at takedowns targeting Wikipedia]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/In the media|The good, the bad, and the unusual]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Recent research|Explaining the disappointing history of Flagged Revisions; and what's the impact of ChatGPT on Wikipedia so far?]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Traffic report|All the world's a stage, we are merely players...]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Gallery|WikiPortraits rule!]] * Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Essay|Unusual biographical images]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Obituary|Rest in peace]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 08:11, 2025 ж. наурыздың 22 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28391577 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon. Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 07:04, 2025 ж. сәуірдің 4 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 9 April 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Special report|Wikipedian and physician Ziyad al-Sufiani reportedly released from Saudi prison]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/In focus|WMF to explore "common standards" for NPOV policies; implications for project autonomy remain unclear]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/In the media|Indian judges demand removal of content critical of Asian News International]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/News and notes|35,000 user accounts compromised, locked in attempted credential-stuffing attack]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Op-ed|How crawlers impact the operations of the Wikimedia projects]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Opinion|Crawlers, hogs and gorillas]] * Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Debriefing|Giraffer's RfA debriefing]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Obituary|RHaworth, TomCat4680 and PawełMM]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Traffic report|Heigh-Ho, Heigh-Ho, off to report we go...]] * News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/News from Diff|Strengthening Wikipedia’s neutral point of view]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Comix|Thirteen]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 23:25, 2025 ж. сәуірдің 9 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28494227 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025: Invitation == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:UCDM 2025 general.png|180px|right]] {{int:please-translate}} Hello, dear Wikipedians!<br/> [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the fifth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''14th April''' until '''16th May 2025'''. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design, and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contributions in every language! The most active contesters will receive prizes. If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest. <br/> We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) </div> 21:11, 2025 ж. сәуірдің 16 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 тізімін пайдаланып User:Hide on Rosé@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines ("UCoC EG") and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 05:34, 2025 ж. сәуірдің 17 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Global bot approval request for KiranBOT == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> {{int:hello}}! I apologise for sending the message in English. {{int:please-translate}}. In accordance to [[:m:Bot policy#Global bots|the policy]], this message is to notify you that there is a new approval request for a global bot. The discussion is available at [[:m:Steward requests/Bot status#Global bot status for KiranBOT|Steward requests/Bot status#Global bot status for KiranBOT]] on Meta.<br />Kindly note that the request will remain open for 14 days starting today. Thank you for your time. Best regards,<br />[[Қатысушы:Usernamekiran|Usernamekiran]] ([[Қатысушы талқылауы:Usernamekiran|талқылау]]) 14:17, 2025 ж. сәуірдің 19 (+05) <!-- Message manually sent by User:usernamekiran@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bot_policy/New_global_bot_discussion&oldid=28423712 --> == Sub-referencing: User testing == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]] <small>''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''</small> Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further: #'''Try it out and share your feedback''' #:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. #'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs''' #:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''. We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well. Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])</bdi> 20:03, 2025 ж. сәуірдің 28 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=28628657 тізімін пайдаланып User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- <section end="announcement-content" /> </div> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 08:41, 2025 ж. сәуірдің 29 (+05)</div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 1 May 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News and notes|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News and notes]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In the media|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In the media]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Recent research|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Recent research]] * Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Arbitration report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Arbitration report]] * Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Discussion report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Discussion report]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Traffic report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Traffic report]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Disinformation report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Disinformation report]] * News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News from the WMF|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News from the WMF]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Humour|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Humour]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Comix|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Comix]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In focus|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In focus]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Community view|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Community view]] * Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Debriefing|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Debriefing]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Gallery|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Gallery]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Obituary|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Obituary]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:20, 2025 ж. Мамырдың 2 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28562138 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --> == CEE Meeting 2025 == === Nurtenge === Қайырлы таң/күн/кеш/түн, құрметті Қазақша Уикипедия қауымдастығы! Осы жылғы қыркүйек айында өтетін [[:meta:CEE Meeting 2025|CEE Meeting 2025]] конференциясына қазақ тілді делегация ретінде өзімді ұсынамын. Өткен жылы да мен өзімді [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2024|ұсынған]] болатынмын. Өкінішке қарай, жеке себептерге байланысты менің қатысудан бас тартуыма тура келді. Осы жылы олай тағы да қайталамауға уәде беремін. Осыған дейін әртүрлі халықаралық уикиконференциялар мен кездесулерге қатысып көрген соң менің әжептәуір тәжірибем бар. Және де сол тәжірибемді осы CEE Meeting-ке алғашқы рет қатысу арқылы молайтқым келеді. Халықаралық тәжірибе алу мен жаңа уикимедиашылармен танысу уики-үлесіме жақсы жағынан әсер ететініне сенімдімін. — [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 06:50, 2025 ж. Мамырдың 12 (+05) #{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Yessentaikyzy|Yessentaikyzy]] ([[Қатысушы талқылауы:Yessentaikyzy|талқылау]]) 09:12, 2025 ж. Мамырдың 12 (+05) #{{Қолдаймын}}. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 15:56, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}} – [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 17:50, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:32, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]]) 21:05, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қарсымын}}, жөні түзу мақаланы жоюға ұсынды. --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 22:35, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қарсымын}}, шыныменде өте күмәнді өңдеме болды. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:06, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) #{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:59, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) #{{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 06:17, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) #{{Қарсымын}}, былтырғы себеппен. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 09:45, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) # {{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:58, 2025 ж. мамырдың 17 (+05) # {{Қолдаймын}} --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:24, 2025 ж. мамырдың 19 (+05) #{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:06, 2025 ж. мамырдың 20 (+05) #{{Қолдаймын}}, бұрынғы іс-шаралардан тәжірибесі бар қатысушы, қауымдастығымызды халықаралық деңгейде көрсете алатындай ағылшын тілін жақсы меңгерген [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:27, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) #{{Қолдаймын}} -- Іске сәт! [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 23:29, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) #{{Қолдаймын}} -- --[[Қатысушы:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] ([[Қатысушы талқылауы:Alphy Haydar|талқылау]]) 18:04, 2025 ж. мамырдың 25 (+05) #{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:31, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) :{{@|Шешен Исмаил}} даусыңызға рақмет! Не үшін қарсы екеніңізді жазып өтсеңіз? -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 10:00, 2025 ж. мамырдың 29 (+05) # {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05) === Muzaffar === Ассалаумағалайкум Қазақша Уикипедия қауымдастығы. Мен 2025 жыл қыркүйекте өтетін [[:meta:CEE Meeting 2025|CEE Meeting 2025]] конференциясына баруға кандидат ретінде өзімді ұсынамын. Осы кезге дейін халықаралық конференциялар мен марафондардан көп тәжірибе жинадым. Әр айда белсенді 10 қатысушылар тізіміндемін. Халықаралық конференцияда қатысу келесі уикипедиядағы белсенділігімге оң нәтиже береді деген үміттемін. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 13:00, 2025 ж. Мамырдың 12 (+05) #{{Қолдаймын}}. Менің ойымша Мұзаффар Уикипедия концепциясын жақсы түсінеді. Сонымен қатар, қазақ тіліндегі Уики қауымдастығының ішінде өзін өте белсенді көрсете білді --Алмас Мұстафа 12:40, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}} – [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 17:51, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Yessentaikyzy|Yessentaikyzy]] ([[Қатысушы талқылауы:Yessentaikyzy|талқылау]]) 18:27, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Alpasli|Alpasli]] ([[Қатысушы талқылауы:Alpasli|талқылау]]) 20:11, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:18, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) #{{Қолдаймын}} – Мен википедияға үлес қосқандардың барлығын бағалаймын. Мұзаффар өзбекше және қазақша Уикипедияларға да үлкен үлес қосуда. — [[Қатысушы:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Mirzoulugʻbek|талқылау]]) 20:45, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) #{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:00, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) #{{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 06:15, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) #{{Қарсымын}}, былтырғы себеппен. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 09:48, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) ##[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2024|Былтырғы себепте]] мені атап өтпеген сияқты сіз? [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:07, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) #{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:27, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) #{{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 11:02, 2025 ж. мамырдың 17 (+05) #{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:11, 2025 ж. мамырдың 20 (+05) #{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Mahmud Abduvaliyev|Mahmud Abduvaliyev]] ([[Қатысушы талқылауы:Mahmud Abduvaliyev|талқылау]]) 23:13, 2025 ж. мамырдың 20 (+05) #{{Қолдаймын}} -- Сәттілік! [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 23:30, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) #{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:31, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) # {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05) === Batyrbek === Қайырлы күн, әріптестер! Биыл Грекияның Салоники қаласында болатын [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_CEE_Meeting_2025/Registration CEE Meeting 2025] конференциясына біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. Конференция тек ағылшын тілінде өтеді. Онда қатысушылар арасынан қауымдастыққа қатысты шешім шығаруға қатысатын адамдар болғаны жақсы деген ұсыныс бар. '''Соған байланысты өз үміткерлігімді ұсынамын'''. Көбіңіз білетіндей, Қазақ Уикипедиясында админ әрі бітікші қызметін атқарамын. Уикипедияға қатысты іс-шаралар ұйымдастыруда да тәжірибем бар. Жақында өткен [https://meta.wikimedia.org/wiki/Central_Asian_WikiCon_2025/Team/kk Орталық Азия WikiCon конференциясының ұйымдастырушылары қатарында болғам]. Бұған дейін 2017, 2018, 2022 жылдардағы CEE конференцияларына қатысқам. Биылғы жиында басқа уики-қауымдастықтарға өз қауымдастығымыз туралы айтып, жаңа идеялар әкелетін жоспарым бар. Қауымдастық атынан баратын болғандықтан, бастапқыда сіздердің дауысыңыз керек. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 15:54, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}} – ұсынысыңыз орынды. [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 17:42, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}}. [[Қатысушы:Murat Karibay|Murat Karibay]] ([[Қатысушы талқылауы:Murat Karibay|талқылау]]) 19:13, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]]) 21:04, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}} Batyrbek қазақ тіліндегі Уикипедияға үлес қосып жүрген көрнекті уикипедияшы. Бұл Википедияшы соңғы жылдары Қырғызстандағы бірнеше студенттермен тәжірибесімен бөліскен кәсіби википедияшылардың бірі. — [[Қатысушы:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Mirzoulugʻbek|талқылау]]) 20:51, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) #{{Қолдаймын}} – --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 09:29, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) #{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Орел Карл|Орел Карл]] ([[Қатысушы талқылауы:Орел Карл|талқылау]]) 17:46, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) #{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 11:03, 2025 ж. мамырдың 17 (+05) #{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 14:26, 2025 ж. мамырдың 18 (+05) #{{Қолдаймын}}. Айтып жатқан жоспарларыңызды көрсетсеңіз --Алмас Мұстафа 13:03, 2025 ж. мамырдың 19 (+05) #{{Қолдаймын}} --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:24, 2025 ж. мамырдың 19 (+05) #{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:13, 2025 ж. мамырдың 20 (+05) #{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:23, 2025 ж. мамырдың 20 (+05) #{{Қолдаймын}}, жақсы өкіліміз бола алатын қатысушы, Уикипедияда да, конференцияларда да тәжірибесі бар [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:31, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) #{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 23:33, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) #{{Қолдаймын}} -- --[[Қатысушы:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] ([[Қатысушы талқылауы:Alphy Haydar|талқылау]]) 18:06, 2025 ж. мамырдың 25 (+05) #{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:34, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) :@Mustafaalmas, шамамен [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File%3A%D0%91._%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%E2%80%93_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B осындай], бірақ әлдеқайда жаңартылған презентация жасамақпын, сондай-ақ конференция тақырыбына сай (problem solver) бейімдейтін жоспарым бар. @Джамбульский, пікіріңізге рахмет! Не үшін қарсы екеніңізді білсем деп едім. Мүмкін жақсарту керек бір нәрсе бар шығар. Айтып жіберсеңіз. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 17:34, 2025 ж. мамырдың 21 (+05) # {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05) === Nurken === Армысыңдар, әріптестерім! Жоғарыдағы үміткерлердей өзімді осы жылғы қыркүйектегі CEE Meeting 2025 конференциясына ұсынамын. Осы мамырдағы [https://meta.wikimedia.org/wiki/Youth_Conference_2025 CEE Жастар конференциясында] қазақтілді қоғамдастықтың өкілі болған да мен едім. Тәжірибесі бар, ағылшын тілін меңгерген, CEE қоғамының мүшелерін танитын қатысушы ретінде өзімді нашар емес үміткер деп көремін. Қазақша Уикипедияда администратор атағым да бар. Халықаралық әріптестікті одан әрі нығайтуға, жобамызға одан әрі үлес қосуға үнемі дайынмын. Болашақ жоспарлар қатарында Қазақша Уикипедияның әлеуметтік желілеріне назар аудару, мүмкін халықаралық edit-a-thon (өңдеу марафондарын) ұйымдастыру бар. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 05:16, 2025 ж. мамырдың 27 (+05) # {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 20:27, 2025 ж. мамырдың 27 (+05) # {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:58, 2025 ж. мамырдың 27 (+05) # {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 01:32, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) :@[[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ұлы мәртебелім, бұл айтқандарыңыз тым қарапайым, ұлы мәртебеліңізге лайық емес. Сіз бұл мінберде өте үлкен миссия, өте үлкен мақсат туралы сыр шертуіңіз керек. :Мәңгі лаулап жану үшін ғаламда, :Үлкен бақыт табу үшін ғаламда, :Үлкен болып қалу үшін ғаламда, :Үлкен арман керек екен адамға :[[Мұхтар Шаханов]] :[[Қатысушы талқылауы:Arystanbek/Мұрағат/1#Үлесіңіз|Мында жазғанымды]] 4-5 жылдан кейін оқып шынымен мынаны мен жаздым ба деп ойланатын кездерім болады. Бір емес бірнеше рет 2 жылға кетіп қайта қайта орала беруімнің мәнісі де осында шығар, білмеймін. Сондықтан әлдеқайда ұлы мақсаттарды армандап қияли болып жазсаңыз менде сізге өз дауысымды беремін. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 06:13, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) #{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:34, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) # {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05) ===Қорытынды=== Дауыс беру нәтижесінде: [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] және [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] көп дауыс жинап, конференцияға қатысуға лайықты деп табылды. Сәттілік тілейміз! --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 21:05, 2025 ж. маусымның 10 (+05) : {{@|Нұрлан Рахымжанов}}, бауырым, Nurtenge деген қатысушы керекті 75% дауыс жинай алмады ғой. 29% қарсы болды емеес пе... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 03:00, 2025 ж. маусымның 11 (+05) ::@[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] байқауымша бірнеше адам бірігіп ұйымдасқан түрде қарсы шығып отырған сияқтысыздар, немесе бір адам бірнеше тіркелгі жасап бір адам бірнеше рет дауыс беріп отырған сияқты. Ал мына қатысушы есіміңіз бірден бұғаттауға лайық деп санаймын. Біз мында қазақша орта қалыптастырамыз, мәңгүрттікке қарсы күресеміз, қазақ тілінің қолданыс аясын кеңейтеміз деп үлес қосып жүрміз ал сен сияқтылар кері кетіп прогеске қарсы шығып регреске кетіп барасыңдар. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 07:07, 2025 ж. маусымның 12 (+05) :::Ал менің байқауымша сен өте тәрбиесіз баласың! Біріншіден, жасы үлкен адамдарға ізет білдіріп жазғаның жөн. Екіншіден, менің жазғаным саған емес, басқа адамға арналған еді. Үшіншіден, менің осы сайттағы есіміме қатысты не шатағың бар? Мен сенің есімің туралы ештеңе айтып отырған жоқпын ғой. Мысалы, ол неге түрлі-түсті болып жазылған, бұл гомосексуализм бе? Неге латын әліпбиін пайдаландың, тыңшысың ба? Көрдің ба, ондай қарапайым дүниелерге қадала берме. Төртіншіден, өзің сияқты өз дауысымды еркін беріп отырмын, жоқ жерден қастандық іздей берме. Бесіншіден, менің зиянды деп санайтын өңдемелерімді атап шық, әйтпесе құр нақақа жала жапқаннан не пайда??? --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 13:52, 2025 ж. маусымның 12 (+05) ::::Несіне кектеніп, мазаң кетіп отыр? Жасың қай жерде жазылған еді? Оны қайдан білейік? Тап үлкен болсаң, жасыңа сай болсайшы! Өз қазағыңды көре алмай, әр жерде қарсылық білдіріп жүргенің аз ба? Не өзің үміткер болмайсың, не үміткерді қолдамайсың да! Уикипедияда бір де бір дұрыс белсенділігіңді көрмедім, тек талқылауға кіріп жұртқа әңгіме айтасың да жүресің. Сөзің мен ісіңді дұрыстамағанша саған ешқандай сыйластық жоқ! Ескертемін, бұлай жалғаса берсе аяусыз бұғаттаймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:19, 2025 ж. маусымның 12 (+05) ::::: Енді қарасаш, Nurtenge деген бала [[Эрнест Төреханов|қазақтың дана жазушысын]] көре алмай, оны ешкіммен ақылдаспай жоюға ұсынды. Бұл нақұрыстың қылығы емес пе? Оған неге ешкім ештеңе демеді? Былтыр осы сияқты тағы біреше мәселе туындап еді, бірақ ол дұрыс жауап беруден қашқақтай бастады. Санасы аздау бір қатысушы екен. --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 14:50, 2025 ж. маусымның 12 (+05) ::::::Сенің сол мақалаға қолыңның ұшы да тимеген ғой. Сақтап қалуға да тырыспағансың. Ол мақала әлі жойылмаған, тек жоюға ұсынылған. Сенің сол мақаланы реттеп, толықтырып, жаңартуға қарайтын уақытың болды ғой. ::::::Былай келісейік: мен мақаладан «жедел жойылсын» үлгісін және бұғаттауыңды алып тастаймын, бірақ сен ойыңды өзгерт — 10 күн ішінде сол мақаланы толықтыр, қосатын дерегіңді қос және қарсылық білдіруді тоқтат. Егер нәтиже болмаса, мақаланы да жоямын, сені де қайтадан бұғаттаймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:13, 2025 ж. маусымның 12 (+05) ::::::: Бауырым, сен өйтіп сөйлеме... Ондай талаптарыңды бас-аяғы бар мақаланы жоюға ұсынған адамға айт. Мынау кім, досың ба? Ертең ол Есенберлинді және Әуезовты жоюға ұсынса, тағы да лям-мим демей тыныш отырасың ба? --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 15:25, 2025 ж. маусымның 12 (+05) ::::::::Мен саған тиімді жағын айтамын. ::::::::Жедел жоюға ұсынылған себептері міне: Энциклопедиялық маңызы жоқ, қысқа мақала, жетім мақала, мақала сапасы төмен. ::::::::Саған жақсы мақала болып көрінгенімен, бұл уикипедияның ережелеріне қайшы. Мақалада тек Еңбек жолы мен Шығармалары бар. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:35, 2025 ж. маусымның 12 (+05) ::::::::: Уикипедия не көп, ереже көп қой. Нақты қай ережеге қайшы? Сосын энциклопедиялық маңызы жоқ дегенді қалай түсінуге болады? Мысалы мен оны көріп тұрмын. Мақала көлемі туралы айтсаң да жақсы болады. Сапа жағынан нақты қай жері ұнамай тұр? Ашып айтсаш... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 16:16, 2025 ж. маусымның 12 (+05) ::::::::::@[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] [[Уикипедия:Маңыздылық]] осы бетті оқып шығыңыз, сосын қатысушы есіміңізді өзгертуге сұраныс жіберіңіз, түрлі түсті тек гомосексуализмнің симболы емес әр жерде тіпті табиғаттың өзінде бар, мысалы [[кемпірқосақ]]. Ал латынға келсек әлемнің көп бөлігі латынды қолданады, көп ел бір жазу түрін қолданса олардың арасындай қарым-қатынас жеңілдеп байланыс арады, кейбір елдер қырсығып латынға көшпей жатыр, мысалы біз, мына жазу орыстың жазуы, кейбір елдер өздерінің төл жазуын мәдени байлық ретінде бағалап керісінше сол өз жазуларын сақтап қалғысы келеді. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:23, 2025 ж. маусымның 12 (+05) ::::::::::: Ережені оқыдым делік. Бірақ мақала соның нақты қай тұсына қайшы? Және бір өтініш - кемпірқосақ туралы айта бермеш. --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 20:09, 2025 ж. маусымның 12 (+05) ::::::::::::@[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] айта берген жоқпын, бірінші рет айтып тұрмын. Сіз айтқан мақала маңызды болмағасын жойған болуы мүмкін. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:03, 2025 ж. маусымның 13 (+05) ::::::::::::: Мәңгүрт болсаң, жоя бер... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:54, 2025 ж. маусымның 13 (+05) ::::::: 1nter pares, көрдің ба, сен досыңды жақтаймын деп, өзің де өтірік сылтауларға қосылдың. Бұл мақала ешбір ережеге қайшы болып тұрған жоқ, сондықтан оны жоюға нақұрыс қана ұсынады. --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:45, 2025 ж. маусымның 13 (+05) ::::::::Қатырасың... Мен саған мақаланы жоюға ұсынған кездегі себептерді жібердім, ал сен болсаң, әлі көпіріп отырсың. Басқа дұрыс мақалалармен салыстырып көр. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:51, 2025 ж. маусымның 13 (+05) == ''The Signpost'': 14 May 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/News and notes|WMF to kick off new-CEO quest as Iskandar preps to move on — Supreme Court nixes gag of Wiki page for other India court row on ANI — code-heads give fix-up date for Charts in lieu of long-dead Graph gizmo]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/In the media|Wikimedia Foundation sues over UK government decision that might require identity verification of editors worldwide]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Disinformation report|What does Jay-Z know about Wikipedia?]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/In focus|On the hunt for sources: Swedish AfD discussions]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Technology report|WMF introduces unique but privacy-preserving browser cookie]] * Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Debriefing|Goldsztajn's RfA debriefing]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Obituary|Max Lum (User:ICOHBuzz)]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 2)]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Comix|Collection]] * From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/From the archives|Humor from the Archives]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:01, 2025 ж. Мамырдың 15 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28671646 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]]. You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC. If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, </div><section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|талқылау]])</bdi> 03:07, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)'' Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 20:26, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28768453 тізімін пайдаланып User:Sannita (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection & Call for Questions</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats. The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4]. Here are the key planned dates: * May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6] * June 17 – July 1, 2025: Call for candidates * July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5] * August 2025: Campaign period * August – September 2025: Two-week community voting period * October – November 2025: Background check of selected candidates * Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]]. '''Call for Questions''' In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]] '''Election Volunteers''' Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]] Thank you! [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter [3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024 [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles [5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ [6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates Best regards, Victoria Doronina Board Liaison to the Elections Committee Governance Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 08:07, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 тізімін пайдаланып User:RamzyM (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Hello everyone, ''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)'' The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikipedias, including this wiki, during the '''week of June 23rd'''. This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable. The three main features of this extension are: * '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki. * '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''. * '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions. '''Note''': The extension comes with a new user right called '''"Event Organizer"''', which will be managed by administrators on this wiki. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment. The extension is already live on several wikis, including '''Meta, Wikidata, English Wikipedia''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]]) If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout. Thank you! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|талқылау]]) 21:47, 2025 ж. мамырдың 29 (+05)</bdi> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/deployment_audience&oldid=28803829 тізімін пайдаланып User:Udehb-WMF@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Стратегия 2030 == Армысыздар! Бұл тақырыпта мақала бар ма? Қайдан көруге болады? [[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 02:13, 2025 ж. маусымның 10 (+05) :Армысыз! [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Strategy Мына жерден] көрсеңіз болады. Қазақшасы бар сияқты еді, бірақ бұл жерде жоқ екен. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 20:54, 2025 ж. маусымның 10 (+05) == Vote now in the 2025 U4C Election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}} Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 04:00, 2025 ж. маусымның 14 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28848819 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div> Hello all, The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position. This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3] Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election. Best regards, Abhishek Suryawanshi<br /> Chair of the Elections Committee On behalf of the Elections Committee and Governance Committee [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term. [3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates<section end="announcement-content" /> </div> [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 22:44, 2025 ж. маусымның 17 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28866958 тізімін пайдаланып User:RamzyM (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 24 June 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/News and notes|Happy 7 millionth!]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/In the media|Playing professor pong with prosecutorial discretion]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Disinformation report|Pardon me, Mr. President, have you seen my socks?]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Recent research|Wikipedia's political bias; "Ethical" LLMs accede to copyright owners' demands but ignore those of Wikipedians]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Traffic report|All Sinners, a future, all Saints, a past]] * News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/News from Diff|Call for candidates is now open: Wikimedia Foundation Board of Trustees]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Opinion|Russian Wiki-fork flails, failing readers and editors]] * Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Debriefing|EggRoll97's RfA² debriefing]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 3)]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Comix|Hamburgers]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:31, 2025 ж. маусымның 24 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28849846 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Dear Wikimedia Community, The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]] of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]]. A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity. Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact. Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement. Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate. Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended. === Wikispore === The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects. After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future. As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting. Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed. === Wikinews === We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways. Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf <nowiki>[1]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 <nowiki>[2]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[3]</nowiki>] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years. While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews <nowiki>[4]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[5]</nowiki>, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? <nowiki>[6]</nowiki>]. [[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews. Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs. SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives. '''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to: *Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects, *Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace, *Merge content into compatibly licensed external projects, *Archive Wikinews projects. Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels. === Feedback and next steps === We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language. I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. <section end="message"/> </div> -- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 01:56, 2025 ж. маусымның 28 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&oldid=28911188 тізімін пайдаланып User:Johan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 18 July 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/News and notes|Is no WikiNews good WikiNews? — Election season returns!]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/In the media|How bad (or good) is Wikipedia?]] * WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/WikiProject report|WikiProject Medicine reaches milestone of zero unreferenced articles]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/In focus|Wikimania 2025: Connecting Wikimedians across the world for 20 years]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Recent research|Knowledge manipulation on Russia's Wikipedia fork; Marxist critique of Wikidata license; call to analyze power relations of Wikipedia]] * News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/News from the WMF|Form 990 released for the Wikimedia Foundation’s fiscal year 2023-2024]] * Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Discussion report|Six thousand noticeboard discussions in 2025 electrically winnowed down to a hundred]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Comix|Divorce]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Opinion|Women are somewhat under-represented on the English-language Wikipedia, and other observations from analysis]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 4): The Future Of Wikimedia and Conclusion]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Obituary|Pvmoutside, Atomicjohn, Rdmoore6, Jaknouse, Morven, Martin of Sheffield, MarnetteD, Herewhy, BabelStone]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Traffic report|God only knows]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Humour|New forum created for people who don't care about Wikipedia]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 12:53, 2025 ж. шілденің 18 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28903822 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 9 August 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/News and notes|Court order snips out part of Wikipedia article, editors debate whether to frame shreds or pulp them]] * Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Discussion report|News from ANI, AN, RSN, BLPN, ELN, FTN, and NPOVN]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Disinformation report|The article in the most languages]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Community view|News from the Villages Pump]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/In the media|Disgrace, dive bars, deceased despots, and diverse dispatches]] * Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Crossword|Accidental typography]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Comix|best-laid schemes o' wikis an' men]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Traffic report|I'm not the antichrist or the Superman]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:27, 2025 ж. тамыздың 9 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29085669 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Temporary accounts will be rolled out soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="body"/> Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''. Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. '''Why we are building temporary accounts''' Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users. '''How temporary accounts work''' [[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]] Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: <code dir=ltr>~2025-12345-67</code> (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it. '''What does this mean for different groups of users?''' '''For logged-out editors''' * This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki. * If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice. '''For community members interacting with logged-out editors''' * A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address). * Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community. '''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki''' * '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.) * '''For admins blocking logged-out editors''': ** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option. ** It will still be possible to block an IP address or IP range. * Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this. '''Our requests for you, and next steps''' * If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]]. * If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in. * Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options. * Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses. To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!<section end="body" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]</bdi> 02:36, 2025 ж. тамыздың 27 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&oldid=29181713 тізімін пайдаланып User:Quiddity (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 9 September 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/News and notes|Wikimedia Foundation loses a round in court]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/In the media|Congress probes, mayor whitewashed, AI stinks]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Disinformation report|A guide for Congress]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Recent research|Minority-language Wikipedias, and Wikidata for botanists]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Technology report|A new way to read Wikisource]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Traffic report|Check out some new ''Weapons'', weapon of choice]] * Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Essay|The one question]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:08, 2025 ж. қыркүйектің 9 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29233676 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Global discussion on Welcome messages == <div lang{{=}}"en" dir{{=}}"ltr">Sorry that this message is in English. {{int:please-translate}}. There is a request for comment at [[:m:Special:MyLanguage/Requests for comment/Welcoming policy]] on a proposal to forbid sending [[:m:welcome messages|welcome messages]] to users who have not made an edit, which is currently in practice at your wiki. Your comment on this matter would be appreciated.</div> [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 07:39, 2025 ж. қыркүйектің 13 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:DreamRimmer/MMS_list&oldid=29262336 тізімін пайдаланып User:DreamRimmer@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 2 October 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/News and notes|Larry Sanger returns with "Nine Theses on Wikipedia"; WMF publishes transparency report]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/In the media|Extraordinary eruption of "EVIL" explained]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Disinformation report|Emails from a paid editing client]] * Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Discussion report|Sourcing, conduct, policy and LLMs: another 1,339 threads analyzed]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Community view|The pressing questions of the modern WWW, as seen from the Village Pump]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Recent research|Is Wikipedia a merchant of (non-)doubt for glyphosate?; eight projects awarded Wikimedia Research Fund grants]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Opinion|Some disputes aren't worth it]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Obituary|Michael Q. Schmidt]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Traffic report|Death, hear me call your name]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Comix|A grand spectacle]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:54, 2025 ж. қазанның 2 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29367448 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello all, The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board. To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]]. Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]]. When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]]. '''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.''' Best regards, Abhishek Suryawanshi<br />Chair, Elections Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 09:48, 2025 ж. қазанның 9 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29360896 тізімін пайдаланып User:RamzyM (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function1"/> {{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere). There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function1"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 16:43, 2025 ж. қазанның 20 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29432175 тізімін пайдаланып User:Sannita (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 20 October 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/News and notes|Board shuffles, LLM blocks increase, IPs are going away]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Special report|The election that isn't]] * Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Interview|The BoT bump]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/In the media|An incident at WikiConference North America; WMF reports AI-related traffic drop and explains Wikipedia to US conservatives]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Traffic report|One click after another]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Humour|Wikipedia pay rates]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:45, 2025 ж. қазанның 21 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29377595 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Global bot approval request for SchlurcherBot == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> {{int:hello}}! {{#ifeq:{{CONTENTLANGUAGE}}|en||I apologize for sending this message in English. {{int:please-translate}}.}} In accordance to [[:m:Bot policy#Global bots|the policy]], this message is to notify you that there is a new approval request for a global bot. The discussion is available at [[:m:Steward_requests/Bot_status#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot|Steward_requests/Bot_status#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot]] on Meta-Wiki. All Wikimedia community members are invited to participate. Thank you for your time. Best regards, [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 03:10, 2025 ж. қазанның 22 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bot_policy/New_global_bot_discussion&oldid=29480590 тізімін пайдаланып User:Codename Noreste@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Seeking volunteers to join several of the movement’s committees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. Read more about the committees on their Meta-wiki pages: * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]] Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have. For the Committee Support team, <section end="announcement-content" /> </div> -[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 19:12, 2025 ж. қазанның 30 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29517125 тізімін пайдаланып User:MKaur (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 10 November 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/News and notes|Temporary accounts go live and WMF board member self-suspends]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Community view|Six Wikipedians' thoughts on Grokipedia, and the humanity of it all]] * Wikicup report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Wikicup report|BeanieFan11, WikiCup victor of 2025, covers the results]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/In the media|Jimbo's book, an argument about genocide, and a train of shame]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Recent research|Taking stock of the 2024–2025 research grants]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Opinion|With Grokipedia, top-down control of knowledge is new again]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Obituary|Struway]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Traffic report|The documentaried, the disowned, the deceased, Diwali and the Dodgers]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Comix|Head of steam]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 17:56, 2025 ж. қарашаның 10 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29568932 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 19:22, 2025 ж. қарашаның 20 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 тізімін пайдаланып User:Sannita (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 1 December 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/News and notes|Election cycles come and go, and Wikimedia Foundation achieves record revenue in 2024–2025!]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/In the media|Wales walk-off, antisemitism, supernatural powers, feminism turmoil, saints, and sex]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Recent research|At least 80 million inconsistent facts on Wikipedia – can AI help find them?]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Disinformation report|Epstein email exchanges planned strategy, edits and reported progress]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Traffic report|It's a family affair]] * Book review: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Book review|''The Seven Rules of Trust'']] * From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/From the archives|"I have been asked by Jeffrey Epstein ..."]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Humour|An interview with Wikipe-tan]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Opinion|AI finds errors in 90% of Wikipedia's best articles]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Serendipity|Highlights from the itWikiCon 2025]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Comix|Madness]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 05:16, 2025 ж. желтоқсанның 1 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29700455 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 17 December 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Interview|Part 1: Bernadette Meehan]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/News and notes|We're gonna have a party!]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/In the media|The "bigg" bosses: Robertsky and the Pope]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Traffic report|Death and stranger things]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Gallery|A feast of holidays and carols]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Obituary|Michal Lewi (Iwelam) and Alan R. King (A R King)]] * Concept: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Concept|List of xxtreme sports (redirected from Electrojousting)]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Comix|display: flex-inline;]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 01:05, 2025 ж. желтоқсанның 18 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29700455 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 15 January 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/News and notes|Wikipedia's 25th anniversary is here!]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Special report|Wikipedia at 25: A Wake-Up Call]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Serendipity|The WMF wants to buy you books!]] * WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/WikiProject report|Time for a health check: the Vital Signs 2026 campaign]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/In the media|Fake Acting President Trump and a Wikipedia infobox]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Community view|The inbox behind Wikipedia]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Recent research|Art museums on Wikidata; comparing three comparisons of Grokipedia and Wikipedia]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Traffic report|Tonight I'm gonna rock you]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Comix|Oh come on man.]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 20:18, 2026 ж. қаңтардың 15 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29899914 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:21, 2026 ж. қаңтардың 18 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 тізімін пайдаланып User:Tiven2240@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 02:01, 2026 ж. қаңтардың 20 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 29 January 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Traffic report|The most viewed articles of 2025]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News and notes|Good news... but also bad news for the Public Domain]] * News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News from Diff|Solving puzzles together]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/In the media|Every view on the 25th anniversary of everything]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Comix|Perspectives]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:31, 2026 ж. қаңтардың 29 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29988053 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 17 February 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/In the media|Global powers see Wikipedia as fundamental target for manipulation]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/News and notes|Discussions open for the next WMF Annual Plan]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Serendipity|Maintenance crews continue to slog through Wikipedia's oldest Featured Articles]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Disinformation report|Epstein's obsessions]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Technology report|Wikidata Graph Split and how we address major challenges]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Traffic report|Deaths, killings, films, and the Olympics]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Opinion|Incoming Incurables]] * Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Crossword|Pop quiz]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Comix|herculean]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 13:03, 2026 ж. ақпанның 17 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30039447 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 10 March 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Interview|Bernadette Meehan, new Wikimedia Foundation CEO]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/News and notes|Security testing unleashes computer worm on Meta-wiki]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Special report|What actually happened during the Wikimedia security incident?]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In the media|Indonesian government blocks Wikimedia logins; archive site scoured from Wikipedia after owner runs malware]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Recent research|To wiki, perchance to groki]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Obituary|Madhav Gadgil, Fredrick Brennan, Mark Miller, Chip Berlet]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Opinion|Interface administrators and trusting trust]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|English Wikipedia deprecates archive.today after DDoS against blog, altered content]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Op-ed|Why is "Trypsin-sensitive photosynthetic activities in chloroplast membranes" cited in "List of tallest buildings in Chicago"?]] * Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Essay|The pursuit of a button click]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In focus|Short descriptions: One year later]] * WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/WikiProject report|Unreferenced articles backlog drive]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Community view|Speaking of planning ...]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Traffic report|Over the mountain, kissing silver inlaid clouds]] * Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Crossword|"It will never happen"]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Comix|BRIEn't]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 09:14, 2026 ж. наурыздың 10 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30121359 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 31 March 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/News and notes|Entirety of Wikinews to be shut down]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/In the media|AI ban, newspapers disrupt archiving; and antisemitism complaints]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Community view|Videos from WikiConference North America 2025 in NYC]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Disinformation report|Cleaning up after Jeffrey Epstein, Peter Nygard, and Mohamed Al-Fayed]] * WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/WikiConference report|WikiConference North America 2025 in NYC review]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Obituary|Dr. Subas Chandra Rout]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Traffic report|Call in the dogs of war, soldier of fortune]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Gallery|Canadian Rangers participate in Operation ''Enduring Encyclopedia'']] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Comix|n00bsitting]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15:08, 2026 ж. наурыздың 31 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30329870 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 тізімін пайдаланып User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 21 April 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/News and notes|Six Serbian Wikipedia editors banned following controversy about political bias]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/In the media|Could Wikipedia be involved in Massachusetts' proposed social media ban for minors?]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Gallery|March equinox]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Traffic report|Time to change my galaxy in case, we outta space!]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Comix|Of skirts and articles]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:50, 2026 ж. сәуірдің 21 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30434643 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 05:57, 2026 ж. сәуірдің 26 (+05) </bdi> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 тізімін пайдаланып User:Codename Noreste@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 04:28, 2026 ж. сәуірдің 28 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-04-30_Wikipedias&oldid=30466145 тізімін пайдаланып User:ABreault (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == CEE Meeting 2026 == [[Клуж-Напока]]да ([[Румыния]]) өтпек [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_CEE_Meeting_2026 Wikimedia CEE Meeting 2026] (Орталық және Шығыс Еуропа Уикимедиясы) конференциясына қатысамын деген ұсыныстар: === Nurken 2026 === Кеш жарық, әріптестер! Биылғы CEE Meeting конференциясына өзімді ұсынбақпын. Уикипедиядағы «мансабым» бойы белсенділігім жалғаса берді. Қазақша Уикипедияда соңғы 365 күнде [https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken 6 100] өңдеме жасадым. Жалпы стастикасын алсақ, күніне 10.709 өңдеме жасап жүрмін. Осы жылғы 1 қаңтардан бері 45 мақала жаздым (Қазақша Уикипедияны ғана санасақ). Уикипедия сыртындағы да үлесімді алсақ. Жақында Қазақша Уикипедияның [https://www.instagram.com/wikimediakz/ Instagram-дағы аккаунтын] қайта бастадық, соның иллюстрацияларына, жаңғыру идеясына жауаптымын. Уикимедия Аустрия кеңсесінен камера сұрап алып, жақында ғана аяқталған Еуровидениеге қатысы бар түрлі фото жасап, оларды [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Images_taken_by_Nurken/Eurovision_2026 Ортаққорға жүктедім]. Уикидерек, басқа да жобаларға үлесімді қосып жүремін. Еуропадағы осы ағылшынтілді конференцияға баруға қабілеттімін: ағылшын тілін жақсы меңгергенмін, Еуропада тұрамын, белсенді қатысушымын, халықаралық қоғамдастықтан таныстарым бар, коммуникациядан жаман емеспін. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 03:31, 2026 ж. мамырдың 19 (+05) # {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 08:15, 2026 ж. мамырдың 19 (+05) # {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:56, 2026 ж. мамырдың 19 (+05) # {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:22, 2026 ж. мамырдың 19 (+05) # {{Қолдаймын}} Қос қолдап дауыс беремін. Әбден лайық қатысушы.[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 12:02, 2026 ж. мамырдың 19 (+05) # {{Қолдаймын}} --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 12:36, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) # {{Қолдаймын}} —-[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 18:36, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:22, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) === TheNomadEditor (Muzaffar Turgunov) === Кеш жарық, әріптестер! Биылғы CEE Meeting конференциясына өзімді ұсынбақшымын. Қазақша Уикипедияда 7800+ өңдеме жасадым. Жыл бойы белсенді қатысушымын. Уикипедияда [[Жоба:Уики-көктем_2026#Қатысушылар|Уики-көктем 2026]] байқауына 70+ мақала жаздым және [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_25/Turkic_Marathon/Participants Turkic Marathon 2025] байқауына 60 мақала жазып қатыстым. 2026 жылда Тіл комитеті ұйымдастырған 2 семинарда баяндамашы болдым. Ортаққорға суреттер жүктедім. Осы жылғы конференцияда Қазақша Уикипедиядағы медициналық мақалалар туралы презентация оқуға өтініш тапсырдым. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 18:38, 2026 ж. мамырдың 19 (+05) #{{Қолдаймын}} --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 12:35, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:22, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:04, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 10:10, 2026 ж. мамырдың 21 (+05) # {{Қолдаймын}} – [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 12:28, 2026 ж. мамырдың 21 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 14:16, 2026 ж. мамырдың 21 (+05) # {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 14:31, 2026 ж. мамырдың 22 (+05) == ''The Signpost'': 22 May 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/News and notes|Offline: Osama Khalid still in prison]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In the media|Indonesian editors, you shall return!]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Disinformation report|Who is a typical paid editor? Who are their typical clients?]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Recent research|WikiLambda the Ultimate]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Traffic report|This is where I'll be, so heavenly, so come and dance with me Michael!]] * Forum: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Forum|WikiAnnotate: help us build a dataset of article quality evaluations]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In focus|Demystifying the 2026-27 Annual Plan]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Opinion|Wikipedia isn't a battleground. So why does it feel like one?]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Serendipity|Wikinews: Into the Wikiverse]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Special report|Wikimedia Foundation closes Wikinews after 21 years]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Community view|Wikipedia's traffic drop: more on languages and freshness]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Gallery|Earth Day and Mother's Day]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Comix|Brother, can you spare a page?]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10:19, 2026 ж. мамырдың 22 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30513885 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --> ifufbdn9dcabg9vopwb9b4vj8v2tq6u 0 13893 3607705 3426625 2026-05-22T09:27:21Z Skot 159214 /* Тарихы */ Higher resolution version of image #NKCR 3607705 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Прага |шынайы атауы = {{lang-cs|Praha}} |сурет = Prague collage 2018.jpg |жағдайы = Астана |ел = Чехия |елтаңба = Praha CoA CZ.svg |ту = Flag of Prague.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 5|lat_sec = 19 |lon_dir = E|lon_deg = 14|lon_min = 25|lon_sec = 17 |CoordAddon = type:city(1285624)_region:CZ |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 200 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Приматор |басшысы = Зденек Гржиб |құрылған уақыты = 885 |алғашқы дерек = IX ғасыр |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 500 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 177—399 |климаты = |ресми тілі = Чех |тұрғыны = {{өсім}} 1 301 132<ref name="wg">{{cite web|url=https://www.czso.cz/csu/xa |title=ČSÚ v hl. m. Praze |website=Český statistický úřad |accessdate=2018-10-14 |lang=cs}}</ref> |санақ жылы = 2018 |тығыздығы = 2506 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = прагалық, прагалықтар |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = 100 00 – 199 00 |автомобиль коды = A |идентификатор түрі = идентификатор |сандық идентификаторы = CZ-PR |ортаққордағы санаты = Prague |сайты = http://www.praha.eu |сайт тілі = cs |сайт тілі 2 = en }} '''Прага''' ({{lang-cs|Praha}} {{IPA|/ˈpraɦa/}}) — [[Еуропа]]ның кіндігі, жүрегі деп саналатын [[Чехия]] елінің астанасы. Прага – біздің заманымыздың тоғызынша ғасырында пайда болған, көнеден сыр шертетін Чехия елінің шаһары [[Берлин]]нен, [[Вена]]дан, [[Мадрид]], [[Цюрих]]тан және [[Еуропа]]ның көптеген қалаларына қарағанда кейпі көне болып көрінеді. Ғасырдан ғасырға сырғып келе жатқан бағзы үйлердің кейпін жергілікті тұрғындар өзгертуге құмар емес, өйткені оның әрбір тасы тұнып тұрған шежіре. Аңызға толы көне Праганың көшелері өте тар болып келеді. Еуропаның көптеген қалалары басында қорған болып кейін қалаға айналатын, сол сияқты Праганың да іргетасын Чех патшасы Борживой қалаған. Бұл қалада [[ЮНЕСКО|ЮНЕСКО-]]ның қамқорлығына алынған: [[Прага бекініс|Прага бекінісі]] ({{Lang-cs|Pražský hrad}}), Әулие Виттің және Әулие Георгийдің шіркеулері сияқты тарихқа мол, ерекше әсем ғимараттар бар. Көне Праганың ауыз толтырып айтатын жері көп. Бірақ соның ішінде ойыншықтар мұражайы ойып тұрып орын алады. Бұл мұражай әлемдегі ең үлкен мұражайлардың бірі Бурграф сарайында орналасқан. Осы мәдени ошақтың ішінде әр дәуірден сақталған ойыншықтар бар. [[Сурет:Vltava in Prague.jpg|thumb|left|[[Влтава]] өзені]] Прага дегенде Чехияның [[сыра]]сы қатар жүреді, мысалға «U Fleků» деп аталатын чех сыра зауытының 500 жылдық тарихы бар. Прагалықтардың мақтанышы Карл көпірі Еуропадағы жаяу жүргіншілер жүретін ең әдемі әрі ең мықты көпір. Прага өз мемлекетінің кіндігі өйткені, астаналық Прага өз қалаларының ортасында орналасқан. Кез келген қаласына санаулы сағатта-ақ жетуге болады. Ең қашығы Острава – 340 км. Қала көліктерінің іщінде метро, трамвай, автобустан өзге фуникулер дейтін де көлік жүреді. Фуникуляры (арқанды жол) ылғидан дөңге, яғни қыр-қыраттарға сыммен тартылған жол арқылы қатынайды. Шаһар көшелерінде орналасқан 18-ге жуық көне қорғандар - Чехия Республикасының мақтан тұтатын атақты тарихи орындары.Олардың қатарындағы "Карл көпірі" орта ғасырдың үздік қолтаңбасы. Сондай-ақ, Еуропалық сәулет өнерінің готикалық үлгісінде тұрғызылған керемет құрылыстардың бірі - Қасиетті Вита" мекені. Аталмыш бекіністің құрылыс жұмыстары шамамен 600 жыл жүргізілген деседі.Айта кету керек, 1993 жылы Прага қаласының орталық бес ауданы әлем мәдениетінің қайталанбас құндылықтарының қатарына қосылып, тарихи-архитектуралық қорық ретінде ЮНЕСКО-ның бақылауына алынған. Прага дәстүрлі еуропалық мәдениеттің орталығы болып саналады. Мұнда әлемдік деңгейдегі түрлі байқаулар өткізіледі ("Прага көктемі" мен "Прага күзі" атты халықаралық музыкалық фестиваль, жазушылар форумы,"Жалғыз әлем" атты адам құқығына арналған халықаралық деректі кино сайысы мен дүниежүзілік сыған ұлтының өнеріне арналған байқауы). Праганың алғашқы нарықтық реформасынан кейін туризм саласына айқара жол ашылды. Азғантай уақыттың ішінде Прага қаласына туристердің қызығушылықтары артып, саяхат жасаушылардың сүйікті мекеніне айналды. Прагада 29 бесжұлдызды, 126 төртжұлдызды және 250-ге жуық үшжұлдызды қонақүйлер қамтылған. Сонымен қатар, демалушының тұрмыс деңгейіне байланысты түрлі жатақханалар мен пансионаттар қарастырылған. Әлемге әйгілі The TripAdvisor Travelers' Choice туристік операторының деректеріне сүйенсек, 2006 жылдан бастап Праганың екі қонақүйі, яғни, Riverside Hotel және Hotel La Palais дүние жүзінің ең қымбат қонақүйлер санатында. Бүгінгі таңда Праганың 110 мыңға жуық тұрғыны (экономикалық белсенділіктері 20% жоғары топтар) ішкі және сыртқы туризмнің қызмет көрсету саласы негізінде жұмыс істейді. Өткен жылы жалпы Прагаға келген туристердің саны 3,8 млн. адамды құраған. Карл көпірі - Чехиялықтардың басты мәдени құндылықтары. Оның құрылыс жұмыстары 1375 жылы басталып, тек 15-ші жүзжылдықта аяқталған. Көпірдің тұрғызылуына Карл IV-королінің өзі түрткі болыпты. Көпір бастапқыда "Тас көпірі" немесе "Прага көпірі" деп аталған.Бірақ, ғалымдар тарихи жағдайды ескеріп, 1870 жылдан бастап "Карл көпірі" деп атап кеткен. Көпірдің ұзындығы 516 метр, ені 10 метр, көпірдің 16 арқасы үш мұнараға бекітілген. Күн сайын мыңдаған адам ескі қорғанның іргесінде ілулі тұрған астрономиялық сағаттың алдына жиналады. Праганың тарихи нысанына айналған сағаттың құрылыс жұмыстары 1410 жылы жанданыпты. Аңыз бойынша 15-ші жүзжылдықта құрылысы аяқталған сағаттың бас құрастырушысы Рануш мырза, муниципалдық кеңестің аталмыш сағаттың үлгісі еш жерде қайталанбауы тиіс деген бұйрығын көтере алмай, алып сағаттың механизміне құлап қаза болған деседі. Сағатты жерде тұырып тамашаласаңыз, уақытты анықтау мүмкін емес. Сондықтан, мұнараның басына шығып бақылаған жөн. Сағат тілі діни наным-сенімдердің барлығын айшықтайды. == Тарихы == Прага қаласы солтүстігіндегі Прага бекінісінен бастап оңтүстігіндегі Вышеград бекінісіне дейін созылып жатқан жерде қазіргі заманғы Чех елінің астанасына айналды. === Ерте заман=== [[File:Josef Mathauser - Kněžna Libuše věští slávu Prahy (Historie českého národa v obrazech, obr. 005) retouched.jpg|thumb|Праганың құрылысын пайғамбарлық еткен аты аңызға айналған ханшайым Либуше.]] Бұл аймақ [[палеолит]] дәуірінде-ақ қонысталған еді.<ref name="Demetz1997"></ref> Еврей тарихшысы [[Давид Соломон|Дэвид Соломон]], Ганц Кириак Спангенбергке сілтеме жасай отырып, алғашында қала "Бойхам" атауы ретінде б.з.б.1306 жылы ежелгі патша Бойя бұйрығымен қаланды.<ref name="ganz"></ref> Шамамен біздің дәуірімізге дейінгі бесінші және төртінші ғасырларда бұл аймақта [[Кельттер|кельт тайпасы]] пайда болды, кейінірек сол жақта қоныстар құрды. Соның ішінде сол аймақтағы ең ірі кельт қамалын, Праганың қазіргі оңтүстік маңындағы Збраслав атты жерде тұрған - Завистты (қамалды) кұрды. Кельт тайпалары аймақты "[[Богемия]]" деп атап кетті, бұл «Боя халқының үйі» дегенді білдіреді. <ref name="Demetz1997">{{cite book |last=Demetz |first=Peter|chapter-url=https://archive.org/details/pragueinblackgol00deme |title=Prague in Black and Gold: Scenes from the Life of a European City |publisher=Hill and Wang |location=New York |year=1997 |isbn=978-0-8090-7843-1 |chapter=Chapter One: Libussa, or Versions of Origin |access-date=7 April 2016|chapter-url-access=registration}}</ref><ref name="bohemiaradio">{{cite web |url=http://www.radio.cz/en/section/curraffrs/unearthing-bohemias-celtic-heritage-ahead-of-samhain-the-new-year |title=Unearthing Bohemia's Celtic heritage ahead of Samhain, the 'New Year' |last=Kenety |first=Brian |date=29 October 2004 |publisher=Czech Radio |access-date=9 August 2016 |archive-date=10 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810140803/http://www.radio.cz/en/section/curraffrs/unearthing-bohemias-celtic-heritage-ahead-of-samhain-the-new-year |url-status=live}}</ref> Біздің заманымызға дейінгі соңғы ғасырда кельттерді герман тайпалары ([[Маркоманни]], [[Квади (тайпа)|Квади]], [[Ломбард|Ломбардтар]] және мүмкін [[Суэби (тайпа)|Суэбилер]]) ақырындап қуып жіберді, нәтижесінде аймақта қалған тайпалар Маркоманни патшасы - Марободустың орнын Завист қамалы аймағында орналастырды.<ref name="marobudradio">{{cite web |url=http://www.rozhlas.cz/leonardo/historie/_zprava/202797 |title=Atlantis české archeologie |last=Kenety |first=Brian |date=19 November 2005 |publisher=Czech Radio |language=cs |access-date=9 August 2016 |archive-date=13 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160913181056/http://www.rozhlas.cz/leonardo/historie/_zprava/202797 |url-status=live}}</ref> <ref name="ganz">Dovid Solomon Ganz, Tzemach Dovid (3rd edition), part 2, Warsaw 1878, pp. 71, 85 ([https://www.hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=21930&st=&pgnum=72&hilite=available online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220421152851/https://www.hebrewbooks.org/pdfpager.aspx?req=21930&st=&pgnum=72&hilite=available |date=21 April 2022}})</ref> Қазіргі Прага орналасқан аймақтың қасында [[Рим империясы|Рим]] географы [[Клавдий Птолемей|Птолемей]] салған 2 ғасыр картасында Касургис деп аталатын герман қаласы айтылған.<ref>{{cite web |url=http://www.cs-magazin.com/index.php?a=a2011021048 |title=Praha byla Casurgis |trans-title=Prague was Casurgis |language=cs |publisher=cs-magazin.com |date=February 2011 |access-date=7 April 2016 |archive-date=13 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160413175204/http://www.cs-magazin.com/index.php?a=a2011021048 |url-status=live}}</ref> Біздің замандағы 5 ғасыр аяғында [[Батыс Рим империясы]] ыдырағаннан кейінгі ұлы көші-қон кезеңінде Богемияда тұратын герман тайпалары батысқа қарай жылжып, 6 ғасырда [[Славяндар|славян]] тайпалары Орталық Чехия аймағына қоныстанды. Келесі үш ғасырда чех тайпалары бұл аймақта, әсіресе Шарка алқабында, Бутовице мен Леви Градецте бірнеше бекініс қоныстарын салды. <ref name="Demetz1997" /> [[Прага бекініс|Прага бекенісінің]] ({{Lang-cs|Pražský hrad}}) құрылысы 9 ғасырдың аяғында басталып, сол жердегі б.з. 800 жылынан бері тұрған қамал елді мекенге дейін кеңейтілді.<ref>{{cite web |url=http://www.novinky.cz/kultura/24807-slovane-na-hrade-zili-uz-sto-let-pred-borivojem.html |title=Slované na Hradě žili už sto let před Bořivojem&nbsp;– |publisher=[[Novinky.cz]] |access-date=14 April 2011 |archive-date=5 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110405080130/http://www.novinky.cz/kultura/24807-slovane-na-hrade-zili-uz-sto-let-pred-borivojem.html |url-status=live}}</ref> Прага бекінісінің астындағы бірінші кірпіш кем дегенде б.з. 885 жылынан бері тұр.<ref>{{cite web |url=http://www.hrad.cz/en/prague-castle/history/archaeological-research.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20090401033615/http://www.hrad.cz/en/prague-castle/history/archaeological-research.shtml |archive-date=1 April 2009 |title=Archaeological Research&nbsp;– Prague Castle |publisher=Hrad.cz |date=8 July 2005 |access-date=30 May 2011 |url-status=dead}}</ref> Қалған көрнекті бекіністің қаңқасы 10 ғасырда, жалпы бекіністің алғашқы құрылысынан кейін шамамен 70 жылдан соң қаланған.<ref>{{cite web |url=http://www.praguewelcome.cz/en/visit/monuments/top-monuments/65-vysehrad.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20130312091714/http://www.praguewelcome.cz/en/visit/monuments/top-monuments/65-vysehrad.shtml |archive-date=12 March 2013 |title=TOP MONUMENTS – VYŠEHRAD |publisher=praguewelcome.cz |access-date=14 November 2013 |url-status=dead}}</ref> Прага сарайындағы [[Әулие Вит Шіркеуі]] құрылысы 1344 жылы басталғанмен, 20-шы ғасырдың ортасына дейін аяқталмаған еді.<ref>{{Cite news |url=https://www.architecturaldigest.com/gallery/gothic-buildings-prague |title=5 of the Best Gothic Buildings in Prague|work=Architectural Digest |access-date=23 August 2018 |archive-date=23 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180823210649/https://www.architecturaldigest.com/gallery/gothic-buildings-prague |url-status=live}}</ref> [[File:Maqueta del castell de praga.JPG|thumb|left|upright|[[Прага бекініс|Прага Бекінісін]] және оның аймағын 10-ы ғасыр аралығында бейнелейтін модель.]] Қаланың аты аңызға айналған, оның шығу тегі негізін 8 ғасырдағы чех герцогинясы [[Либуше]] және оның күйеуі [[Пржемысл|Пржемыслмен]] байланыстырады. Аңыз бойынша, Либуше Влтаваның үстіндегі қатпарлы жартастың үстіне шығып: «Мен даңқы жұлдыздарға тиетін ұлы қаланы көріп тұрмын», - деп пайғамбарлық еткен. Ол осы жерде бекініс және Прага деп аталатын қалашық салуды бұйырды.<ref name="Demetz1997" /> Бұл аймақ герцогтардың, кейінірек Богемия патшаларының мекеніне айналды. Богемия герцогы Тақуа II Болеславтың тұсында осы аймақ 973 жылы [[Епископ|епископты]] ретінде айналды.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=FeFACISbhCgC&q=archbishopric&pg=PA115 |title=Hastening Toward Prague: Power and Society in the Medieval Czech Lands |last=Wolverton |first=Lisa |date=9 October 2012 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-0812204223 |access-date=28 October 2020 |archive-date=10 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410180614/https://books.google.com/books?id=FeFACISbhCgC&q=archbishopric&pg=PA115 |url-status=live}}</ref> Прага 1344 жылы [[Архиепископ|архиепископтыққа]] дейін көтерілгенше, ол [[Майнц архиепископы|Майнц архиепископының]] құзырында болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.radio.cz/en/section/travel-tip/prague-an-architectural-gem-in-the-heart-of-europe |title=Prague – an architectural gem in the heart of Europe {{!}} Radio Prague |work=Radio Praha |access-date=23 August 2018 |archive-date=24 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180724001258/http://radio.cz/en/section/travel-tip/prague-an-architectural-gem-in-the-heart-of-europe |url-status=live}}</ref> 965 жылы испанды-еврейлі көпес (саудагер) және саяхатшы [[Авраам бен Якоб]] еске түсіргендей, Еуропаның түкпір-түкпірінен келген көпестер, соның ішінде көптеген қоныс аударған [[еврейлер]] үшін Прага қаласы сауданың маңызды орны болды.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=Hx2xBWN3hX0C&q=Ibrahim+ibn+Ya%27qub+prague+jew+965&pg=PA8 |title=The Jews of Bohemia and Moravia: Facing the Holocaust |last=Rothkirchen |first=Livia |author-link=Livia Rothkirchen |date=1 January 2006 |publisher=U of Nebraska Press |isbn=978-0803205024 |access-date=28 October 2020 |archive-date=10 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410180614/https://books.google.com/books?id=Hx2xBWN3hX0C&q=Ibrahim+ibn+Ya%27qub+prague+jew+965&pg=PA8 |url-status=live}}</ref> 1270 жылғы "[[Ескі Жаңа Синагога (Прага)|Ескі Жаңа Синагога]]" әлі күнге дейін қалада тұр. Прага да бір кездері маңызды құл базарының үйі болған.<ref>"''[https://books.google.com/books?id=cHRvtwTLcMAC&pg=PA417 The Cambridge Economic History of Europe: Trade and industry in the Middle Ages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160503104929/https://books.google.com/books?id=cHRvtwTLcMAC&pg=PA417&dq&hl=en|date=3 May 2016}}''". Michael Moïssey Postan, Edward Miller, Cynthia Postan (1987). ISBN 0-521-08709-0</ref> Влтава өзеніндегі өткелдің орнында патша "Владислаус I" 1170 жылы бірінші [[көпір]] салды, [[Юдит көпірі]] ({{Lang-cs|Juditin most}}), оның әйелі [[Тюрингия Юдиті|Тюрингия Юдитінің]] құрметіне аталған.<ref name=":0">{{Cite news |url=https://www.radio.cz/en/static/charles-bridge/history |title=History of Charles Bridge {{!}} Radio Prague |work=Radio Praha |access-date=23 August 2018 |archive-date=5 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905164019/https://www.radio.cz/en/static/charles-bridge/history |url-status=live}}</ref> Бұл көпір 1342 жылы су тасқынынан қираған, бірақ сол көпірдің кейбір бастапқы іргетастары өзенде қалды. Оның орнына жаңа [[Карл көпірі]] салынды.<ref name=":0" /> 1257 жылы II Оттокар патшаның тұсында "Кіші Ел" орамы ({{Lang-cs|Malá Strana}}) "Бекіністі" ({{Lang-cs|Hradčany}}, қасында Прага бекінісі тұрғанына байланысты) атты аймаққа айналатын ескі ауылдың орнында құрылды.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=UhkCBQAAQBAJ&q=king+ottokar+Mal%C3%A1+Strana+1257&pg=PT337 |title=The Rough Guide to Prague |last=Guides |first=Rough |date=16 January 2015 |publisher=Rough Guides UK |isbn=9780241196311 |access-date=28 October 2020 |archive-date=7 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407215756/https://books.google.com/books?id=UhkCBQAAQBAJ&q=king+ottokar+Mal%C3%A1+Strana+1257&pg=PT337 |url-status=live}}</ref> Бұл [[Магдебург құқықтары|Магдебург құқықтарына]] сәйкес, автономды және заңды түрде басқаруға құқығы бар [[Немістер|неміс халқының]] [[Дуан|дуаны (округі)]] болды.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=bBFwIGv2qMEC&q=Magdeburg+rights+Mal%C3%A1+Strana&pg=PA196 |title=The West European City: A Geographical Interpretation |last=Dickinson |first=Robert E. |author-link=Robert E. Dickinson |date=2003 |publisher=Taylor & Francis |isbn=9780415177115 |access-date=28 October 2020 |archive-date=7 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120407160748/https://books.google.com/books?id=bBFwIGv2qMEC&q=Magdeburg+rights+Mal%C3%A1+Strana&pg=PA196 |url-status=live}}</ref> Жаңа аудан "Ескі Қала" ({{Lang-cs|Staré Město}}) атты Праганың алғашқы орамына қарама-қарсы жағада орналасты, "Ескі Қала" орамасы қала мәртебесіне ие болды және бекіністі дауалымен қоршалған еді. ===Орта ғасырлардың соңғы кезеңі=== [[File:Archikatedra Świętych Wita, Wacława i Wojciecha w Pradze 20190816 1333 5260.jpg|thumb|[[Әулие Вит Шіркеуі|Әулие Вит шіркеуі]] Прагада 1344 жылы қаланған.]] Прага [[Карл IV (Киелі Рим империясы императоры)|Киелі Рим императоры Карл IV]], 1346–1378 жылдардағы билігі кезінде гүлденді. Богемия патшасы және Қасиетті Рим императоры ретінде ол Прага қаласын империялық астанаға айналдырды. 1470 жылдары Прагада шамамен 70,000 тұрғын болды, ал оның аумағы 360 гектар (~1.4 шаршы миль) құрап, [[Киелі Рим Империясы|Киелі Рим империясының]] үшінші ірі қаласы болды.<ref>{{cite news |title=Deset století architektury (1997) [TV cyklus] - Nové Město pražské (1998), 2. série - 21. díl |url=https://www.fdb.cz/film/deset-stoleti-architektury-2-serie-21-dil-nove-mesto-prazske/52565 |work=FDb.cz |language=cs |access-date=4 March 2023 |archive-date=5 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305221610/https://www.fdb.cz/film/deset-stoleti-architektury-2-serie-21-dil-nove-mesto-prazske/52565 |url-status=live}}</ref> Карл IV "Жаңа қалан" атты орамды ескі қаланың жанына салуды бұйырды және оның жоспарын өзі әзірледі. Сонымен қатар, ол жаӊа көпірді салып Праганы өзен арқылы бөлініп тұрған екі жағалауды қосты, қазір күнге дейін тұрған ол "[[Карл Көпірі]]". 1347 жылы ол Орталық Еуропадағы ең алғаш университетті — [[Карл университеті|Карл университетін]] құрды.<ref>{{cite web |url=http://www.cuni.cz |title=Charles University Official Website |access-date=21 April 2022 |archive-date=29 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071029011251/http://www.cuni.cz/ |url-status=live}}</ref> Оның әкесі [[Богемиялық Джон]] Прага қамалының ішінде орналасқан Әулие Витус шіркеуін салуды бастады. Сол шіркеудіӊ салынуына байланысты 1344 жылы Прага қаласыныӊ діни дәрежесін архиепископтықа дейін көтерді.<ref>{{Cite journal |last=Palmitessa |first=James |date=2002 |title=The Archbishops of Prague in Urban Struggles of the Confessional Age 1561–1612 |url=http://brrp.org/proceedings/brrp4/palmitessa.pdf |journal=Bohemian Reformation and Religious Practice |volume=4 |pages=261–273 |access-date=24 February 2019 |archive-date=25 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190225103017/http://brrp.org/proceedings/brrp4/palmitessa.pdf |url-status=live}}</ref> Қалада теңге сарайы болды, қала неміс және итальяндық банкирлер мен саудагерлер үшін сауда орталыққа айналды. Алайда қала ішіндегі әулеметтік тәртіпсіздік [[қолөнерші|қолөнершілер]] [[гильдияларының]] өсуіне және кедейлер санының көбеюіне байланысты өсе берді.<ref>{{Cite web |last=McKechnie |first=Gordon |date=2018-11-12 |title=PRAGUE REVISITED – PART I {{!}} Hungarian Review |url=https://hungarianreview.com/article/20181119_prague_revisited_part_i/ |access-date=2024-11-01 |website=hungarianreview.com |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2016-04-25 |title=Prague Story |url=https://czechtour.org/en/prague-story/ |access-date=2024-11-01 |website=CzechTour.org |language=en-US}}</ref> 1360 жылдары болған аштық кезінде "Малá Страна" атты қала орамыныӊ аймағында жаӊа бекініс — "Аштық Дауалы" салынды. Құрылыстыӊ себебіне байланысты Карл IV қала жұмысшыларына жұмыс пен тамақ қамту үшін осындай тапсырма бұйырды деген пікірлер бар.<ref>{{Cite web |title=Prague's Hunger Wall, Impressive Story and Sight |url=https://www.praguewise.com/hunger-wall.html |access-date=2024-11-01 |website=PragueWise}}</ref><ref>{{Cite web |title=Hunger Wall Visiting Hours, Tickets, and Historical Significance in Prague |url=https://audiala.com/en/czech-republic/prague/hunger-wall |access-date=2024-11-01 |website=Audiala: Your Pocket Tour Guide |language=en}}</ref> Карл IV 1378 жылы қайтыс болды. Кейін оның ұлы, [[Вацлав IV|Вацлав IV патша]] (1378–1419) билігі кезінде мемлекет жағдайы нашарлап кетті. [[File:Astronomical Clock (8341899828).jpg|left|thumb|[[Прага астрономиялық сағаты]] алғаш рет 1410 жылы орнатылды және әлемдегі ең ескі жұмыс істейтін астрономиялық сағат болып саналады.]] [[Ян Гус]], [[Теология|теолог]] және Карл университетініӊ [[Ректор|ректоры]], Прагада діни уағыздар айтатын. 1402 жылы ол [[Вифлеем капелласында]] діни насихаттар айтуды бастады. Оныӊ уағыздары [[Джон Уиклиф|Джон Уиклифтіӊ]] насихаттауларынан шабыт алынған, бұл уағыздар "жемқор шіркеуді түбегейлі реформалау керек" деген сияқты радикалды идеяларды ұсынды. Ян Гус саяси және діни құрылымдар үшін қауіпті бола бастағандықтан, [[Констанц кеңесіне]] шақырылып, [[күпірлік]] үшін сотталды және 1415 жылы [[Констанц]] қаласында оны отқа өртеп жіберді. Ян Густың өлімі, чех халқы ұлтшылдығы мен [[протопротестантизм|протопротестантизмге]] байланысты Богемияда [[Гусшылар соғысын|"Гусшылар" соғысы]] басталды. Шаруалар көтерілісін басқарған генерал [[Ян Жижка]] мен Прагадан шыққан "гусшылар" әскері кейін тағайындалған [[Сигизмунд]] Киелі Рим императорын 1420 жылы [[Витков төбесіндегі шайқас|Витков төбесіндегі шайқаста]] жеңді. [[Гусшылар соғысы]] кезінде Прагаға «[[Крест жорықтары|Крест жорығы]]<nowiki/>» әскерлері мен жалдамалы әскер шабуыл жасаған, қаланың милициясы Прага туының астында ерлікпен шайқасты. 16-17 ғасыр арасында Прага қаласы сауда орталығы ретіндегі рөлін күшейтті. Көптеген маңызды готикалық ғимараттар салынды<ref>{{cite web |url=http://old.hrad.cz/castle/architektura/gotika_uk.html |title=Architecture of the Gothic |publisher=Old.hrad.cz |date=13 October 2005 |access-date=18 November 2013 |archive-date=8 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130808144404/http://old.hrad.cz/castle/architektura/gotika_uk.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hrad.cz/en/prague-castle/photogallery/prague-castle/9.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20090401061009/http://www.hrad.cz/en/prague-castle/photogallery/prague-castle/9.shtml |archive-date=1 April 2009 |title=Old Royal Palace with Vladislav Hall – Prague Castle |publisher=Hrad.cz |date=16 December 2011 |access-date=18 November 2013 |url-status=dead}}</ref>, ал [[Прага сарайы|Прага бекінісіне]] [[Владислав залы|"Владислав" залы]] қосылды. == Галерея == <gallery gallery="" mode="packed" caption="Праганың көрнекті тарихи жерлері"> Praha, Katedrála, JV 01.jpg| Әулие Вит Шіркеуі Reloj Astronomico.JPG|Прага астрономиялық сағаты Karlův most.jpg|Карл көпірі Prague 07-2016 View from Old Town Hall Tower img3.jpg|Ескі қала алаӊы Prague 07-2016 View from Petrinska Tower img4.jpg|Ұлттық Театр CZ-prag-wenzelspl.jpg|Вацлав алаңы ескерткіші </gallery> [[Сурет:Prazsky hrad karluv most panorama.jpg|865x865px|thumb|[[Прага бекініс]] панорамасы: шыңында - Прага бекінісі, ортада - Влтава өзені үстінде Карл көпірi, оң жақ бұрышында - композитор Бедржих Сметана ескерткіші|ортаға]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{geo-stub}} {{Еуропа елордалары}} [[Санат:Еуропа елордалары]] [[Санат:Миллионер қалалар]] [[Санат:Прага]] mrsayw3xn2jfbd7et9u6e35pjvynbfr 0 13962 3607747 3524908 2026-05-22T11:58:03Z TalgatSnow 143530 3607747 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Исаак Ньютон |Шынайы есімі = {{lang-en|Sir Isaac Newton}} |Суреті = GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = |Туған күні = [[25 желтоқсан]] [[1642 жыл]] |Туған жері = [[Вулсторптағы Колстерворт]], [[Линкольншир]] |Қайтыс болған күні = {{death date and age|1727|3|20|1642|12|25|df=y}} |Қайтыс болған жері = [[Кенсингтон]], [[Лондон]] |Азаматтығы = [[Англия]] |Ғылыми аясы = [[физика]], [[математика]], [[астрономия]], [[табиғи философия]], [[алхимия]], [[теология]] |Жұмыс орны = [[Кембридж университеті]]<br />[[Корольдік қоғам]] |Ғылыми дәрежесі = |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Тринити колледж (Кембридж)]] |Ғылыми жетекші = [[Исаак Барроу]]<br />[[Бенжамин Пуллейн]] |Атақты шәкірттері = [[Роджер Коутс]]<br />[[Уиллиам Уистон]]<br />[[Джон Уиккинс]]<br />[[Хамфри Ньютон]] |Несімен белгілі = [[Классикалық механика|Ньютон механикасы]]<br />[[Бүкіл әлемдік тартылыс заңы]]<br />жарықты талдау |Марапаттары = |Қолтаңбасы = Isaac Newton signature.svg |Қолтаңба ені = |Сайты = |Уикиқайнар = Isaac Newton }} '''Исаак Ньютон''' (25 желтоқсан 1642 жыл — 20 наурыз 1727 жыл [[юлиан күнтізбесі]] бойынша, Англияда 1752 жылға дейін қолданылған, 4 қантар 1643 жыл — 31 наурыз 1727 жыл [[григориан күнтізбесі]] бойынша) — [[ағылшындар|ағылшын]] [[физик|физигі]], [[математик|математигі]], [[астроном]]ы, табиғи [[философ]]ы, [[Алхимия|алхимигі]] және [[теолог]]ы, Корольдік қоғамның мүшесі. Оның [[1687]] жылы жарық көрген ''Табиғи философияның математикалық бастамалары'' ([[латын тілі|латынша]]: «Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica») деген кітабы ғылым тарихындағы ең ықпалды шығарма болып саналады. Осы еңбегінде Ньютон [[бүкіл әлемдік тартылыс заңы]]н және [[Ньютон заңдары|қозғалыс заңдарын]] тұжырымдап, содан кейінгі үш ғасырда үстемдік еткен және қазіргі заманғы инженерлік ғылымның негізі болып табылатын [[классикалық механика]]ның негізінін қалаушысы. Ньютон өзінің тартылыс заңы мен Кеплердің ғаламшарлар қозғалысының [[Кеплер заңдары|заңдарының]] арасындағы сәйкестікті дәлелдеп, жер бетіндегі заттардың қозғалысы мен [[аспан механикасы|аспан]] денелерінің қозғалысы бірдей заңдарға бағынатынын көрсетті. Осылайша ол [[гелиоцентризм]] туралы соңғы күмәнды сейілтіп, ғылыми революцияның басын бастап берді. [[Механика]]да Ньютон [[импульстің сақталу заңы|импульстің]] және [[бұрыштық импульстің сақталу заңы]]н алға тартты. [[Оптика]]ға қосқан үлесі: ол рефлекторлы [[телескоп]] жасап шығарып, үшбұрышты [[призма]]ның жарықты көзге көрінетін жеті түске бөлетінін ашты. Ол [[Ньютонның суу заңы]]н тұжырымдап, [[дыбыс жылдамдығы]]н зерттеді. [[Сурет:NewtonsPrincipia.jpg|нобай|[[Табиғат философиясының математикалық қағидалары]], Ньютонның өзі ұстаған кітабы]] Математикада Ньютон [[Готфрид Вильгельм Лейбниц|Готтфрид Лейбницпен]] қатар [[Дифференциалдық есептеу|дифференциалдық]] және [[Интегралдық есептеу|интегралдық]] санақты ойлап шығарды. Сонымен қатар ол биномдық теореманы көрсетіп, функцияның нөлін шамалауға қолданылатын [[Ньютон әдісі]]н тапты. [[Дәрежелік қатарлар]]ды зерттеуге де үлес қосты. Ньютонның дінге деген қызығушылығы да зор болды, оның діни еңбектері көлемі жағынан ғылымға қосқан үлесінен үлкен. Денелердің Орталық күш әсерінен қозғалу траекториясы конустық қима болатынын, оған себеп барлық планеталар мен кометалардың Күнге, ал планета серіктерінің өз планеталарына ара қашықтықтың квадратына кері пропорционал күшпен тартылуы екенін дәлелдеп, бүкіләлемдік тартылыс заңын тұжырымдады. Физикада Ньютон қызған денелердің суыну заңын, ақ жарықтың монохромат сәулелерге жіктелуін, сфералық мөлдір денелердің түйіскен нүктесінің айналасында интерференц. сақиналардың пайда болатынын, т.б. ашты. Ол – термометрді ойлап шығарған алғашқы ғалымдардың бірі.<ref>Ысқақов М.Ө., Математика мен математиктер жайындағы әңгімелер, 3-кітап, А.-А., 1971</ref> Астрономияны телескоптық бақылау мен математикаға сүйенетін жаңа ғылыми сатыға көтерді. Өзі жасаған екі айналы телескоп арқылы (1668 жылғы) аспан құбылыстарын тікелей бақылады. Аспан денелерінің қозғалыс теориясын жасап, аспан механикасының негізін салды.<ref>Вавилов С.И., Исаак Ньютон, М., 1961</ref> Ньютонның астрономиялық еңбектері механика мен физикадағы табыстарына ұштасып жатады. Математикада дифференциалды және интегралдық есептеулерді ([[Готфрид Вильгельм Лейбниц]]ке тәуелсіз) ойлап тапты, шамалардың ең үлкен және ең кіші мәндерін табу, қисық сызыққа жанама жүргізу, қисық сызықтың ұзындығын, жазықтықтағы тұйық сызықтың қоршайтын ауданын табу, функцияларды қатарларға жіктеу, т.б. жаңалықтар ашты. Бұлар математикалық анализдің негізі болып табылады. Ньютонның ғыл. шығармаларының жинағы 5 том болып 1779 – 85 жылы Лондонда латын тілінде басылған.<ref>Жәутіков О. А., Математиканың даму тарихы, А.-А., 1967</ref> 2005 жылы өткізілген сауалнамаға сұралғандардың көпшілігі Ньютонның ғылым тарихына жасаған ықпалы [[Альберт Эйнштейн]]дікінен әлдеқайда күшті болған деп ойлайтындарын айтқан.<ref>{{cite web |title=Newton beats Einstein in polls of scientists and the public |work=The Royal Society |url=http://www.royalsoc.ac.uk/news.asp?id=3880 |accessdate=2006-10-25}}</ref> == Кембридждағы өмірбаяны == * 1664 жылы [[Кембридж университеті|Кембридж университетінің]] бөлімшесі Тринити колледжін бітірді * 1665 жылы бакалавр дәрежесін алды * 1669 жылы Кембридж университетінің профессор және физика-математика кафедрасының меңгерушісі болды * 1672 жылы 1 қаңтарда Лондон Корольдік қоғамының мүшесі болып сайланды (1703 жылдан өмірінің соңына дейін президенті болды) == Шығармашылығы == * 1687 жылы «[[Табиғат философиясының математикалық қағидалары|Табиғат философиясының математикалық қағидалары»]] * 1704 жылы «Оптика» * 1672 жылы «Жарық пен түстің жаңа теориялары» * 1684 жылы «Дененің орбитадағы қозғалысы» * 1707 жылы «Әмбебап арифметика» * 1728 жылы «Әлем жүйесі» ==Ньютонның құрметіне аталған:== * Физикалқ бірлік (ХБЖ) * Айдағы кратер және Марстағы кратер * Исаак Ньютон медалі - бұл физика саласындағы халықаралық марапат, 2008 жылдан бастап Британ физика институты жыл сайын береді. * Әр түрлі ғылыми заңдар, теоремалар мен тұжырымдамалар үшін Исаак Ньютон атындағы объектілер тізімі. == Тағы қараңыз == <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Ньютон (өлшем бірлік)]] * [[Ньютон сақинасы]] * [[Ньютон фракталы]] * [[Ньютон биномы]] * [[Ньютон көпбұрышы]] * [[Ньютон көпмүшесі]] * [[(8000) Исаак Ньютон]] * [[Ньютон теңсіздіктері]] * [[Гаусс-Ньютон алгоритмі]] * [[Ньютон-Коутс формулалары]] * [[Ньютон-Эйлер теңдеулері]] * [[Шредингер-Ньютон теңдеулері]] </div> == Дереккөздер == <references/> == Сыртқы сілтемелер == {{commons|Isaac Newton}} {{start box}} {{lifetime|1643|1727|Newton, Isaac}} [[Санат:Англия математиктері]] [[Санат:Англия физиктері]] [[Санат:Корольдік қоғамның мүшелері]] [[Санат:1643 жылы туғандар]] [[Санат:1727 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Исаак Ньютон]] gbdj7nt5or1vkcmrxgpvo69qre3m5wb 0 29191 3607519 3580632 2026-05-21T14:41:25Z Casserium 68287 /* Өкілеттіктері */ 3607519 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Қазақстан Республикасының Президенті |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |эмблема = Flag of the President of Kazakhstan.svg |эмблема ені = 130px |эмблеманың аты = [[Қазақстан президентінің байрағы|Президент байрағы]] |қазіргі = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |тағайындалды = тікелей дауыс беру арқылы |портреті = Касым-Жомарт Токаев (13-12-2022).jpg |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |тағайындалған = 20 наурыз 2019 жылдан бастап |басшылық етеді = {{байрақ|Қазақстан}} |басқару түрі = |резиденция = [[Ақорда (резиденция)|Ақорда]], [[Астана]] |ұсынылады = |өкілеттігінің мерзімі = 7 жыл, қайта сайлану құқығы жоқ |айлығы = |пайда болды = [[24 сәуір]] [[1990 жыл]] |таратылды = |біріншісі = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |соңғысы = |сайты = [http://www.akorda.kz akorda.kz] }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Президенті''' — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның [[мемлекет басшысы]] және [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|ҚР Қарулы Күштері]]нің [[Жоғарғы Бас Қолбасшы]]сы, елдегі ең жоғарғы лауазым. == Тарихы == 1990 жылғы 24 сәуірде [[Қазақ КСР Президенті]]нің лауазымын белгілеу және [[Қазақ КСР Конституциясы]]на өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақ КСР заңымен [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] Қазақ КСР Президенті [[Қазақ КСР президент сайлауы (1990)|болып сайланды]].<ref name="jkjnfg">{{Cite web |url= https://https://egemen.kz/article/270539-tunhghysh-prezidenttinh-eren-enhbegi |title= Тұңғыш Президенттің ерен еңбегі|access-date = 2023-08-23}}</ref> Сайланған кезінде Назарбаев Қазақстанды 1989 жылғы 22 маусымнан бастап [[Қазақстан Коммунистік партиясы (Қазақ КСР)|Қазақ КСР Коммунистік партия]]сы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы болып басқарған болатын. 1991 жылғы 1 желтоқсанда Қазақстанда [[Қазақстандағы президент сайлауы (1991)|тұңғыш рет жалпыхалықтық Президент сайлауы]] өтті. Дауыс беруге келген 88,2% сайлау 98,78% дауыс жинап Нұрсұлтан Назарбаев жеңіске жетті. 1991 жылғы 16 желтоқсанда [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]] Қазақстанның мемлекеттік тәуелсіздігін жариялады. 1993 жылдың жаңа Конституциясы арқылы Қазақстанда қоғам дамуына динамика беріп, бірпартиялық саяси басқарудан, экономикалық монополия жүйесінен және тарихи идеологиядан бас тарту арқылы [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі|Жоғарғы Кеңес]]ке қатысуға ауқымды өкілет берілді.<ref name="jDuoio">{{Cite web |url= https://https://egemen.kz/article/270539-tunhghysh-prezidenttinh-eren-enhbegi |title= Тұңғыш Президенттің ерен еңбегі|access-date = 2023-08-23}}</ref> Бұл конституцияға сәйкес, президент жалпыхалықтық дауыс беру арқылы бес жыл мерзімге сайланды, бір адам екі мерзіммен шектелді. 1995 жылы 29 сәуірде [[Қазақстандағы референдум (29 сәуір 1995)|президент Назарбаевтың өкілеттігін 2000 жылдың 1 желтоқсанына дейін ұзарту туралы референдум]] өтті. Мұны дауыс беруге келген 91,26% сайлаушылардың 95,46% қолдаған. 1995 жылы 30 тамызда республикада бүкілхалықтық референдум өтті, нәтижесінде [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы]] қабылданды. Бұл конституция бойынша президент жалпыхалықтық дауыс беру арқылы 5 жыл мерзімге сайланды. Президент туғаннан Қазақстан азаматы болуы керек, 40 жастан кіші болмауы керек, мемлекеттік ([[Қазақ тілі|қазақ]]) тілді еркін білуі қажет, Қазақстанда кемінде 15 жыл тұруы керек және жоғары білімі болуы керек.<ref name="Fhtht">{{Cite web |url= https://adebiportal.kz/kz/authors/view/704|title= Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев |access-date = 2023-08-23}}</ref> 1998 жылы 7 қазанда Қазақстан конституциясына, оның ішінде президентке қатысты өзгертулер енгізілді — оның өкілеттік мерзімі 7 жылға дейін ұлғайтылды, президент үшін белгіленген шектік жас мөлшерін (65 жас) алып тастады, оған міндетті түрде қатысу қажеттілігі де белгіленді, Президенттік сайлауда сайлаушылардың 50%-ы болу қажеттілігі жойылды, Қазақстанның барлық мемлекеттік қызметшілері үшін осындай шектеуді алып тастады. Конституцияға енгізілген өзгерістермен бір мезгілде кезектен тыс президент сайлауы белгіленді. 10 қаңтар күні 1999 жылы [[Қазақстандағы президент сайлауы (1999)|бірінші кезектен тыс президент сайлауы]]нда Нұрсұлтан Назарбаев 79,78%, [[Серікболсын Әбділдаұлы Әбділдин|Серікболсын Әбділдин]] 11,7%, [[Ғани Есенкелдіұлы Қасымов|Ғани Қасымов]] 4,61%, [[Энгельс Ғаббасов]] 0,76% дауыс жинады.<ref name="Llkopk">{{Cite web |url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-election/29898554.html|title= Қазақстандағы президент сайлауы. Хроника|access-date = 2023-08-23}}</ref> 2005 жылғы 4 желтоқсанда Қазақстанда [[Қазақстандағы президент сайлауы (2005)|үшінші жалпыхалықтық президент сайлауы]] өтті. Нұрсұлтан Назарбаев сайлаушылардың 91,15 % дауысын жинап, жеңіске жетіп, алдағы 7 жылда билікте қалды. Оппозициялық кандидат [[Жармахан Айтбайұлы Тұяқбай|Жармахан Тұяқбай]] 6,61 % дауыс жинады. Ел тарихында алғаш рет кандидаттар арасында теледебаттар өтті.<ref name="WShjk">{{Cite web |url= https://malim.kz/article/politics/1991-2022-qazaqstan-prezidenti-bolgysy-kelgender-18568|title= 1991-2022. Қазақстан президенті болғысы келгендер|access-date = 2023-08-23}}</ref> 2007 жылғы 21 мамырда Конституцияға, оның ішінде президент лауазымына қатысты өзгерістер қайтадан енгізілді. Парламенттік өзгерістері кезінде Ата заңға 30 түзету жасалды. Президенттің өкілеттігінің мерзімі 5 жылға өзгертілді. Бірақ "бір адам қатарынан екі реттен артық президент болып сайлана алмайды" деген тармаққа "бұл шектеу Қазақстан Республикасының Тұңғыш президентіне қолданылмайды" деген есептеме қосылды. Сонымен өзара өкілеттігін жүзеге асыру кезеңінде президенттің саяси партиядағы қызметін тоқтатуына сөз қосылды.<ref name="Gtkuyl">{{Cite web |url= https://sputnik.kz/20220522/tauelsizdik-zhyldarynda-qazaqstannyn-konstitutsiyasy-qalay-ozgerdi-24977048.html|title= Тәуелсіздік жылдарында Қазақстанның Конституциясы қалай өзгерді|access-date = 2023-08-23}}</ref> 2011 жылғы 3 сәуірде елде [[Қазақстандағы президент сайлауы (2011)|кезектен тыс сайлауы]] тағайындалды.<ref name="LKjijk">{{Cite web |url= https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1100001149|title= Қазақстан Республикасы Президентінің кезектен тыс сайлауын тағайындау туралы|access-date=2023-08-23}}</ref> Нәтижесінде жалпы дауыстың 95,5% жинаған Назарбаев қайта сайланды.<ref name="Wvry">{{Cite web |url= https://e-history.kz/kz/calendar/show/25964|title=2011 жылы ҚР Президентінің кезектен тыс сайлауы өткізілді|access-date=2023-08-23}}</ref> 2015 жылғы 26 сәуірде Қазақстанда тағы бір [[Қазақстандағы президент сайлауы (2015)|кезектен тыс президент сайлауы]] жүргізілді. Сайлауда Назарбаев сайлаушылардың 97,75% дауысын алды да, тағы қайта сайланды.<ref name="dehgtA">{{Cite web |url= https://malim.kz/article/politics/1991-2022-qazaqstan-prezidenti-bolgysy-kelgender-18568|title= Қазақстан президенті болғысы келгендер|access-date=2023-08-23}}</ref> 2019 жылғы 19 наурызда президент Нұрсұлтан Назарбаев өкілеттігінің аяқталуына бір жыл қалғанда отставкаға кетті.<ref name="LKo;kj">{{Cite web |url= https://kaztag.kz/kz/news-of-the-day/aztag-agenttigini-n-s-asy-boyynsha-2019-zhyldy-10-basty-o-i-asy|title= ҚазТАГ агенттігінің нұсқасы бойынша 2019 жылдың 10 басты оқиғасы|access-date=2023-08-25}}</ref> Президент міндетін атқарушы болып Конституция бойынша [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағасы|Сенат төрағасы]] тағайындалатындықтан Назарбаевтың ізбасары [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] болды.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/nazarbaev-otstavkaa-kett-.html|title=Назарбаев өкілеттігін тоқтату туралы шешім қабылдады. Халыққа үндеуінің толық мәтіні|lang=kk|publisher=informburo.kz|date=2019-03-19|accessdate=2023-12-24}}</ref> Көп ұзамай 9 сәуір күні Тоқаевтың жарлығы арқылы [[Қазақстандағы президент сайлауы (2019)|кезектен тыс президент сайлауы]]ның 9 маусым күні өтетіні бекітілді.<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/prezident-saylauy-2019-toqaev_18137/|title=Тоқаев ҚР Президентінің кезектен тыс сайлауын жариялады|lang=kk|publisher=BAQ.kz|date=2019-04-09|accessdate=2023-12-24}}</ref> Сайлау нәтижесінде Тоқаев жалпы дауыстың 70,96% жинады да, елдің екінші президенті болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.election.gov.kz/eng/news/releases/index.php?ID=5294|title=Results of the early election of the President of the Republic of Kazakhstan, held on June 9, 2019|lang=en|publisher=[[Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы]]|date=2019-06-10|accessdate=2023-12-24}}</ref> 2022 жылғы 17 қыркүйекте Қасым-Жомарт Тоқаев конституцияға өзгертулерге қол қойды, оған сәйкес президенттің өкілеттік мерзімі 7 жылдық болды да, қайта сайлануға тыйым салынды.<ref name="IHgjh">{{Cite web |url= https://www.azattyq.org/a/32038663.html|title= Тоқаев президенттікті 7 жылдық бір мерзіммен шектеу және Астана атауын қайтару туралы түзетулерге қол қойды|access-date=2023-08-25}}</ref> == Сайланатын президентке талаптар == Конституция бойынша Президент жалпыға бірдей, тең және төте сайлау құқығы негізінде Республиканың кәмелетке толған азаматтары жасырын дауыс беру арқылы жеті жыл мерзімге сайланады. Бір адам бір реттен артық Республика Президенті болып сайлана алмайды. Қазақстан Республикасының Президенті болып: * тумысынан Республика азаматтығы бар; * қырық жасқа толған; * қазақ тілін еркін меңгерген; * Қазақстанда соңғы он бес жыл бойы тұратын; * жоғары білімі бар Республика азаматы сайлана алады. Сонымен қатар сайлау туралы конституциялық заңға сәйкес Президент болып сайлану үшiн азаматтың мемлекеттік қызметте немесе сайланбалы мемлекеттік лауазымдарда кемінде 5 жылды құрайтын жұмыс тәжірибесі болуға тиіс. Сот іс-әрекетке қабілетсіз деп таныған, сондай-ақ сот үкімі бойынша бас бостандығынан айыру орындарында отырған азаматтардың сайлауға қатысуға құқығы жоқ. == Конституциялық мәртебесі == Қазақстан Республикасының Президенті — мемлекет басшысы, мемлекеттің ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттарын айқындайтын, ел ішінде және халықаралық қатынастарда Қазақстан атынан өкілдік ететін ең жоғары лауазымды тұлға. Конституцияға сәйкес Республика Президенті: * халық пен мемлекеттік билік бірлігінің, Конституцияның мызғымастығының, адам және азамат құқықтары мен бостандықтарының нышаны әрі кепілі. * мемлекеттік биліктің барлық тармағының келісіп жұмыс істеуін және өкімет органдарының халық алдындағы жауапкершілігін қамтамасыз етеді. * халық пен мемлекет атынан билік жүргізуге құқығы бар. Қазақстан Республикасының Президентіне, оның абыройы мен қадір-қасиетіне ешкімнің тиісуіне болмайды. Республика Президенті мен оның отбасын қамтамасыз ету, оларға қызмет көрсету және қорғау мемлекет есебінен жүзеге асырылады. == Өкілеттіктері == 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енетін Конституцияның 46 бабына сәйкес Республика Президенті: * Қазақстан халқына елдегі жағдай мен Республиканың ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттары туралы жолдау жасайды; * депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен [[Қазақстан Республикасының Вице-президенті|Республика Вице-Президентін]] тағайындайды; Вице-Президентті лауазымынан босатады, оның өкілеттігін айқындайды; * [[Қазақстан Құрылтайы|Республика Құрылтайының]] кезекті және кезектен тыс сайлауын тағайындайды; Құрылтайдың бірінші сессиясын шақырады және оның депутаттарының Қазақстан халқына беретін антын қабылдайды; Құрылтайдың кезектен тыс сессиясын шақырады; Құрылтай ұсынған заңға бір ай ішінде қол қояды, заңды халыққа жариялайды немесе заңды не оның жекелеген баптарын қайта талқылап, дауысқа салу үшін қайтарады; * [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайда]] өкілдігі бар саяси партиялар фракцияларымен консультациядан кейін [[Қазақстан премьер-министрі|Республика Премьер-Министрінің]] кандидатурасын келісім беру үшін Құрылтайдың қарауына ұсынады; депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен Премьер-министрді тағайындайды; Премьер-министрді лауазымынан босатады; Премьер-Министрдің ұсынуымен [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметтің]] құрылымын айқындайды; Құрылтаймен консультациядан кейін Премьер-Министр ұсынған Үкімет мүшелерін тағайындайды; сыртқы істер, қорғаныс, ішкі істер министрлерін дербес тағайындайды; Үкімет мүшелерін лауазымынан босатады; Үкімет мүшелерінің антын қабылдайды; аса маңызды мәселелер бойынша Үкімет отырыстарына төрағалық етеді; * Республика [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Сотының]] Төрағасын, [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Сотының]] Төрағасын, [[Қазақстан Ұлттық банкі|Ұлттық Банкінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас Прокурорын]], [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитетінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палатасының]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі|Жоғары Сот Кеңесінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Мемлекеттік күзет қызметінің]] Бастығын, [[Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкіл|Адам құқықтары жөніндегі уәкілді]] тағайындайды және оларды лауазымынан босатады; * Республика Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік органдарды құрады, таратады және қайта құрады, олардың басшыларын тағайындайды және лауазымынан босатады; * Республика дипломатиялық өкілдіктерінің басшыларын тағайындайды және кері шақырып алады; * депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен Конституциялық Соттың 10 судьясын 8 жыл мерзімге, Орталық сайлау комиссиясының 6 мүшесін 5 жыл мерзімге, Жоғары аудиторлық палатаның 8 мүшесін 5 жыл мерзімге тағайындайды; оларды лауазымынан босатады; * [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Республика Қарулы Күштерінің]] Жоғарғы Бас Қолбасшысы болып табылады, Қарулы Күштердің жоғары қолбасшылығын тағайындайды және лауазымынан босатады; * жалпыхалықтық референдум өткізу жөнінде шешім қабылдайды; * адамның және Республика азаматының құқықтары мен бостандықтарын қорғау, ұлттық қауіпсіздікті, мемлекеттің егемендігі мен тұтастығын қамтамасыз ету мүддесінде, Конституциялық Сотқа күшіне енген заңның немесе өзге де құқықтық актінің Конституцияға сәйкестігін қарау туралы және Конституцияның 93-бабында көзделген жағдайда қорытынды беру туралы өтініш жібереді; * Республика атынан келіссөздер жүргізеді және халықаралық шарттарға қол қояды; ратификациялық грамоталарға қол қояды; шет мемлекеттердің Республикада аккредиттелген дипломатиялық өкілдіктері басшыларының, сондай-ақ халықаралық ұйым басшыларының сенім мен кері шақырып алу грамоталарын қабылдайды; * мемлекеттік наградаларды, құрметті атақтарды белгілейді; * мемлекеттік наградалармен марапаттайды, құрметті атақтарды, жоғары әскери және өзге атақтарды, сыныптық шендерді, дипломатиялық дәрежелерді, біліктілік сыныптарын береді; * Республиканың азаматтығы мәселесін, саяси баспана беру мәселесін шешеді; * кешірім беруді жүзеге асырады; * Республиканың Тәуелсіздігі мен аумағының тұтастығына, ішкі саяси тұрақтылығына, азаматтарының қауіпсіздігіне тікелей қатер төнсе және бұл мемлекеттік конституциялық органдардың жұмыс істеуін бұзуға алып келсе, Республика Премьер-Министрімен және Құрылтайы Төрағасымен ресми консультациядан кейін Республиканың бүкіл аумағында немесе жекелеген аймақтарында төтенше жағдай енгізуді, Республиканың Қарулы Күштерін қолдануды қоса алғанда, осы мән-жайлар талап ететін шараларды қабылдайды; * Республикаға қарсы агрессия жасалған не оның қауіпсіздігіне сырттан тікелей қатер төнген жағдайда Республиканың бүкіл аумағында немесе оның жекелеген аймақтарында соғыс жағдайын енгізеді, ішінара немесе жалпы жұмылдыру жариялайды, бұл жөнінде Республика Құрылтайына дереу хабарлайды; * өзіне бағынатын [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Мемлекеттік күзет қызметін]] құрады; * [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Республика Президентінің Әкімшілігін]] құрады; * [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесін]], өзге де консультативтік-кеңесші органдарды, сондай-ақ Жоғары Сот Кеңесін құрады; * Республиканың Конституциясы мен заңдарына сәйкес басқа да өкілеттіктерді жүзеге асырады. Конституцияның 56 бабы бойынша: * Құрылтайға бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін Республика Қарулы Күштерін қолдануды ұсынады. Конституцияның 57 бабы бойынша: * Құрылтай Төрағасын сайлау үшін Құрылтайға кандидатура ұсынады. Конституцияның 62 бабы бойынша: * Құрылтай Төрағасымен және Премьер-Министрмен консультациядан кейін Құрылтайды таратуға құқылы; * Құрылтай келісімімен тағайындалатын лауазымға Президент ұсынған кандидатураны тағайындауға келісім беруден қайта бас тартылған, сондай-ақ Құрылтай Төрағасын сайлаудан қайта бас тартылған жағдайда Құрылтайды таратуға құқылы. Конституцияның 72 бабы бойынша: * Конституциялық Сот Төрағасының ұсынуымен Конституциялық Сот судьяларының арасынан Конституциялық Сот Төрағасының орынбасарын тағайындайды. Конституцияның 83 бабы бойынша: * Жоғарғы Сот судьяларын сайлау үшін Жоғары Сот Кеңесінің ұсынымы негізінде Құрылтайға ұсынады. * Жергілікті және басқа да сот судьяларын Жоғары Сот Кеңесінің ұсынымымен тағайындайды. Конституцияның 88 бабы бойынша: * Мәслихаттың өкілеттігін Премьер-Министрмен және Құрылтай Төрағасымен консультациядан кейін мерзімінен бұрын тоқтатады. Конституцияның 89 бабы бойынша: * Астана, облыс, республикалық маңызы бар қала [[әкім]]дерін тиісінше астана, облыс аумағындағы [[мәслихат]]тар, республикалық маңызы бар қала мəслихаты депутаттарының келісімімен тағайындайды. == Президентке қойылатын шектеулер == Республика Президенті: * өкілді органның депутаты болуға, өзге де ақы төленетін қызметтерді атқаруға және кәсіпкерлік қызметпен айналысуға құқығы жоқ. * өз өкілеттіктерін жүзеге асыру кезеңінде саяси партияда болмауға тиіс. * жақын туыстары мемлекеттік саяси қызметшілердің, квазимемлекеттік сектор субъектілері басшыларының қызметтерін атқаруға хақысы жоқ. == Президенттің айырым белгілері == <gallery widths="200" heights="200" perrow="3"> File:Znak Presidenta RK.jpg|Қазақстан Республикасы Президентінің кеудеге тағатын белгiсi Flag of the President of Kazakhstan.svg|[[Қазақстан президентінің байрағы|Қазақстан Республикасы Президентінің байрағы]] Insignia of order Gold eagle.jpg|[[Алтын Қыран ордені|«Алтын қыран» ордені]] </gallery> == Президентті қызметiнен кетiру тәртібі == Республика Президенті өзінің міндетін атқару кезіндегі іс-әрекеті үшін тек мемлекетке опасыздық жасаған жағдайда жауап береді және бұл үшін Парламент оны қызметінен кетіруі мүмкін. Айып тағу және оны тексеру туралы шешім Мәжіліс депутаттарының кемінде үштен бірінің бастамасы бойынша депутаттардың жалпы санының көпшілігімен қабылдануы мүмкін. Тағылған айыпты тексеруді Сенат ұйымдастырады және оның нәтижелері Сенат депутаттары жалпы санының көпшілік даусымен Парламент Палаталары бірлескен отырысының қарауына беріледі. Бұл мәселе бойынша түпкілікті шешім айып тағудың негізділігі туралы Жоғарғы Сот қорытындысы және белгіленген конституциялық рәсімдердің сақталғаны туралы Конституциялық Соттың қорытындысы болған жағдайда әр Палата депутаттары жалпы санының кемінде төрттен үшінің көпшілік даусымен Парламент Палаталарының бірлескен отырысында қабылданады. Айып тағылған кезден бастап екі ай ішінде түпкілікті шешім қабылдамау Республика Президентіне қарсы тағылған айыптың күші жойылған деп тануға әкеп соғады. Республиканың Президентіне мемлекетке опасыздық жасады деп тағылған айыптың қабылданбауы осы мәселенің қаралуына себепші болған Мәжіліс депутаттарының өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтатуға әкеп соғады. Республика Президенті мерзімінен бұрын қызметінен босаған, кетірілген, сондай-ақ қайтыс болған жағдайда Президент өкілеттігі қалған мерзімге Парламент Сенатының Төрағасына көшеді; Сенат Төрағасының өзіне Президент өкілеттігін қабылдауы мүмкін болмаса, ол Парламент Мәжілісінің Төрағасына көшеді; Мәжіліс Төрағасының өзіне Президент өкілеттігін қабылдауы мүмкін болмаса, ол Республиканың Премьер-Министріне көшеді. Өзіне Республика Президентінің өкілеттігін қабылдаған тұлға тиісінше Сенат Төрағасының, Мәжіліс Төрағасының немесе Премьер-Министрдің өкілеттігін тапсырады. == Экс-президенттік == Өкілеттігін аяқтап қойған Қазақстан президенті [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Конституция]] бойынша Қазақстан Республикасының Экс-Президенті деп аталады.<ref name="resmiy">{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/official_documents/constitutional_laws/kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-turaly |title= Қазақстан Республикасының Президентi туралы |lang= kk |publisher= Қазақстан президентінің ресми сайты |accessdate= 2025-01-19}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20250119212252/https://www.akorda.kz/kz/official_documents/constitutional_laws/kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-turaly |date= 2025-01-19}}</ref> Қызметтегі президенттердей, экс-президент абыройы мен қадір-қасиетіне біреудің тиісуіне тыйым салынған. Оған қоса, экс-президент пен оның отбасын қамтамасыз ету, оларға қызмет көрсету және қорғау мемлекет есебінен жүзеге асырылады.<ref name="resmiy" /> 2024 жылы қабылданған Мемлекеттік құпиялар туралы заңға енген өзгерістер бойынша экс-президент пен оның отбасының денсаулығы, жай-күйі және жеке өмірі — мемлекеттік құпия.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.orda.kz/endi-nazarbaev-zhane-onyn-otbasynyn-densaulygy-men-zheke-omiri-kupija-bolady-129144/ |title= Енді Назарбаев және оның отбасының денсаулығы мен жеке өмірі құпия болады |lang= kk |work= kaz.orda.kz |last= Адамбек |first= Альфия |date= 2024-12-12 |accessdate= 2025-01-19}}</ref> Қазақстан тарихында жалғыз экс-президент болған, ол — {{Жас|6|7|1940}}ғы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]. == Президенттер тізімі == {{Толық мақала|Қазақстан президенттерінің тізімі}} == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан Республикасының Вице-президенті]] * [[Қазақстанның бірінші ханымы]] * [[Қазақстан басшыларының тізімі]] * [[Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшысы]] * [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары]] * [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы]] * [[Қазақстан Президентінің көмекшісі]] * [[Қазақстан Президентінің кеңесшісі]] * [[Қазақстан президенті жанындағы консультативтік-кеңесші органдар]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан президенті]] [[Санат:Президенттер тізімі]] cf11otcegjjzmfte2bzeq4ztiilftkj 3607520 3607519 2026-05-21T14:43:03Z Casserium 68287 /* Өкілеттіктері */ 3607520 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Қазақстан Республикасының Президенті |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |эмблема = Flag of the President of Kazakhstan.svg |эмблема ені = 130px |эмблеманың аты = [[Қазақстан президентінің байрағы|Президент байрағы]] |қазіргі = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |тағайындалды = тікелей дауыс беру арқылы |портреті = Касым-Жомарт Токаев (13-12-2022).jpg |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |тағайындалған = 20 наурыз 2019 жылдан бастап |басшылық етеді = {{байрақ|Қазақстан}} |басқару түрі = |резиденция = [[Ақорда (резиденция)|Ақорда]], [[Астана]] |ұсынылады = |өкілеттігінің мерзімі = 7 жыл, қайта сайлану құқығы жоқ |айлығы = |пайда болды = [[24 сәуір]] [[1990 жыл]] |таратылды = |біріншісі = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |соңғысы = |сайты = [http://www.akorda.kz akorda.kz] }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Президенті''' — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның [[мемлекет басшысы]] және [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|ҚР Қарулы Күштері]]нің [[Жоғарғы Бас Қолбасшы]]сы, елдегі ең жоғарғы лауазым. == Тарихы == 1990 жылғы 24 сәуірде [[Қазақ КСР Президенті]]нің лауазымын белгілеу және [[Қазақ КСР Конституциясы]]на өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақ КСР заңымен [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] Қазақ КСР Президенті [[Қазақ КСР президент сайлауы (1990)|болып сайланды]].<ref name="jkjnfg">{{Cite web |url= https://https://egemen.kz/article/270539-tunhghysh-prezidenttinh-eren-enhbegi |title= Тұңғыш Президенттің ерен еңбегі|access-date = 2023-08-23}}</ref> Сайланған кезінде Назарбаев Қазақстанды 1989 жылғы 22 маусымнан бастап [[Қазақстан Коммунистік партиясы (Қазақ КСР)|Қазақ КСР Коммунистік партия]]сы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы болып басқарған болатын. 1991 жылғы 1 желтоқсанда Қазақстанда [[Қазақстандағы президент сайлауы (1991)|тұңғыш рет жалпыхалықтық Президент сайлауы]] өтті. Дауыс беруге келген 88,2% сайлау 98,78% дауыс жинап Нұрсұлтан Назарбаев жеңіске жетті. 1991 жылғы 16 желтоқсанда [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]] Қазақстанның мемлекеттік тәуелсіздігін жариялады. 1993 жылдың жаңа Конституциясы арқылы Қазақстанда қоғам дамуына динамика беріп, бірпартиялық саяси басқарудан, экономикалық монополия жүйесінен және тарихи идеологиядан бас тарту арқылы [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі|Жоғарғы Кеңес]]ке қатысуға ауқымды өкілет берілді.<ref name="jDuoio">{{Cite web |url= https://https://egemen.kz/article/270539-tunhghysh-prezidenttinh-eren-enhbegi |title= Тұңғыш Президенттің ерен еңбегі|access-date = 2023-08-23}}</ref> Бұл конституцияға сәйкес, президент жалпыхалықтық дауыс беру арқылы бес жыл мерзімге сайланды, бір адам екі мерзіммен шектелді. 1995 жылы 29 сәуірде [[Қазақстандағы референдум (29 сәуір 1995)|президент Назарбаевтың өкілеттігін 2000 жылдың 1 желтоқсанына дейін ұзарту туралы референдум]] өтті. Мұны дауыс беруге келген 91,26% сайлаушылардың 95,46% қолдаған. 1995 жылы 30 тамызда республикада бүкілхалықтық референдум өтті, нәтижесінде [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы]] қабылданды. Бұл конституция бойынша президент жалпыхалықтық дауыс беру арқылы 5 жыл мерзімге сайланды. Президент туғаннан Қазақстан азаматы болуы керек, 40 жастан кіші болмауы керек, мемлекеттік ([[Қазақ тілі|қазақ]]) тілді еркін білуі қажет, Қазақстанда кемінде 15 жыл тұруы керек және жоғары білімі болуы керек.<ref name="Fhtht">{{Cite web |url= https://adebiportal.kz/kz/authors/view/704|title= Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев |access-date = 2023-08-23}}</ref> 1998 жылы 7 қазанда Қазақстан конституциясына, оның ішінде президентке қатысты өзгертулер енгізілді — оның өкілеттік мерзімі 7 жылға дейін ұлғайтылды, президент үшін белгіленген шектік жас мөлшерін (65 жас) алып тастады, оған міндетті түрде қатысу қажеттілігі де белгіленді, Президенттік сайлауда сайлаушылардың 50%-ы болу қажеттілігі жойылды, Қазақстанның барлық мемлекеттік қызметшілері үшін осындай шектеуді алып тастады. Конституцияға енгізілген өзгерістермен бір мезгілде кезектен тыс президент сайлауы белгіленді. 10 қаңтар күні 1999 жылы [[Қазақстандағы президент сайлауы (1999)|бірінші кезектен тыс президент сайлауы]]нда Нұрсұлтан Назарбаев 79,78%, [[Серікболсын Әбділдаұлы Әбділдин|Серікболсын Әбділдин]] 11,7%, [[Ғани Есенкелдіұлы Қасымов|Ғани Қасымов]] 4,61%, [[Энгельс Ғаббасов]] 0,76% дауыс жинады.<ref name="Llkopk">{{Cite web |url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-election/29898554.html|title= Қазақстандағы президент сайлауы. Хроника|access-date = 2023-08-23}}</ref> 2005 жылғы 4 желтоқсанда Қазақстанда [[Қазақстандағы президент сайлауы (2005)|үшінші жалпыхалықтық президент сайлауы]] өтті. Нұрсұлтан Назарбаев сайлаушылардың 91,15 % дауысын жинап, жеңіске жетіп, алдағы 7 жылда билікте қалды. Оппозициялық кандидат [[Жармахан Айтбайұлы Тұяқбай|Жармахан Тұяқбай]] 6,61 % дауыс жинады. Ел тарихында алғаш рет кандидаттар арасында теледебаттар өтті.<ref name="WShjk">{{Cite web |url= https://malim.kz/article/politics/1991-2022-qazaqstan-prezidenti-bolgysy-kelgender-18568|title= 1991-2022. Қазақстан президенті болғысы келгендер|access-date = 2023-08-23}}</ref> 2007 жылғы 21 мамырда Конституцияға, оның ішінде президент лауазымына қатысты өзгерістер қайтадан енгізілді. Парламенттік өзгерістері кезінде Ата заңға 30 түзету жасалды. Президенттің өкілеттігінің мерзімі 5 жылға өзгертілді. Бірақ "бір адам қатарынан екі реттен артық президент болып сайлана алмайды" деген тармаққа "бұл шектеу Қазақстан Республикасының Тұңғыш президентіне қолданылмайды" деген есептеме қосылды. Сонымен өзара өкілеттігін жүзеге асыру кезеңінде президенттің саяси партиядағы қызметін тоқтатуына сөз қосылды.<ref name="Gtkuyl">{{Cite web |url= https://sputnik.kz/20220522/tauelsizdik-zhyldarynda-qazaqstannyn-konstitutsiyasy-qalay-ozgerdi-24977048.html|title= Тәуелсіздік жылдарында Қазақстанның Конституциясы қалай өзгерді|access-date = 2023-08-23}}</ref> 2011 жылғы 3 сәуірде елде [[Қазақстандағы президент сайлауы (2011)|кезектен тыс сайлауы]] тағайындалды.<ref name="LKjijk">{{Cite web |url= https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1100001149|title= Қазақстан Республикасы Президентінің кезектен тыс сайлауын тағайындау туралы|access-date=2023-08-23}}</ref> Нәтижесінде жалпы дауыстың 95,5% жинаған Назарбаев қайта сайланды.<ref name="Wvry">{{Cite web |url= https://e-history.kz/kz/calendar/show/25964|title=2011 жылы ҚР Президентінің кезектен тыс сайлауы өткізілді|access-date=2023-08-23}}</ref> 2015 жылғы 26 сәуірде Қазақстанда тағы бір [[Қазақстандағы президент сайлауы (2015)|кезектен тыс президент сайлауы]] жүргізілді. Сайлауда Назарбаев сайлаушылардың 97,75% дауысын алды да, тағы қайта сайланды.<ref name="dehgtA">{{Cite web |url= https://malim.kz/article/politics/1991-2022-qazaqstan-prezidenti-bolgysy-kelgender-18568|title= Қазақстан президенті болғысы келгендер|access-date=2023-08-23}}</ref> 2019 жылғы 19 наурызда президент Нұрсұлтан Назарбаев өкілеттігінің аяқталуына бір жыл қалғанда отставкаға кетті.<ref name="LKo;kj">{{Cite web |url= https://kaztag.kz/kz/news-of-the-day/aztag-agenttigini-n-s-asy-boyynsha-2019-zhyldy-10-basty-o-i-asy|title= ҚазТАГ агенттігінің нұсқасы бойынша 2019 жылдың 10 басты оқиғасы|access-date=2023-08-25}}</ref> Президент міндетін атқарушы болып Конституция бойынша [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағасы|Сенат төрағасы]] тағайындалатындықтан Назарбаевтың ізбасары [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] болды.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/nazarbaev-otstavkaa-kett-.html|title=Назарбаев өкілеттігін тоқтату туралы шешім қабылдады. Халыққа үндеуінің толық мәтіні|lang=kk|publisher=informburo.kz|date=2019-03-19|accessdate=2023-12-24}}</ref> Көп ұзамай 9 сәуір күні Тоқаевтың жарлығы арқылы [[Қазақстандағы президент сайлауы (2019)|кезектен тыс президент сайлауы]]ның 9 маусым күні өтетіні бекітілді.<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/prezident-saylauy-2019-toqaev_18137/|title=Тоқаев ҚР Президентінің кезектен тыс сайлауын жариялады|lang=kk|publisher=BAQ.kz|date=2019-04-09|accessdate=2023-12-24}}</ref> Сайлау нәтижесінде Тоқаев жалпы дауыстың 70,96% жинады да, елдің екінші президенті болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.election.gov.kz/eng/news/releases/index.php?ID=5294|title=Results of the early election of the President of the Republic of Kazakhstan, held on June 9, 2019|lang=en|publisher=[[Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы]]|date=2019-06-10|accessdate=2023-12-24}}</ref> 2022 жылғы 17 қыркүйекте Қасым-Жомарт Тоқаев конституцияға өзгертулерге қол қойды, оған сәйкес президенттің өкілеттік мерзімі 7 жылдық болды да, қайта сайлануға тыйым салынды.<ref name="IHgjh">{{Cite web |url= https://www.azattyq.org/a/32038663.html|title= Тоқаев президенттікті 7 жылдық бір мерзіммен шектеу және Астана атауын қайтару туралы түзетулерге қол қойды|access-date=2023-08-25}}</ref> == Сайланатын президентке талаптар == Конституция бойынша Президент жалпыға бірдей, тең және төте сайлау құқығы негізінде Республиканың кәмелетке толған азаматтары жасырын дауыс беру арқылы жеті жыл мерзімге сайланады. Бір адам бір реттен артық Республика Президенті болып сайлана алмайды. Қазақстан Республикасының Президенті болып: * тумысынан Республика азаматтығы бар; * қырық жасқа толған; * қазақ тілін еркін меңгерген; * Қазақстанда соңғы он бес жыл бойы тұратын; * жоғары білімі бар Республика азаматы сайлана алады. Сонымен қатар сайлау туралы конституциялық заңға сәйкес Президент болып сайлану үшiн азаматтың мемлекеттік қызметте немесе сайланбалы мемлекеттік лауазымдарда кемінде 5 жылды құрайтын жұмыс тәжірибесі болуға тиіс. Сот іс-әрекетке қабілетсіз деп таныған, сондай-ақ сот үкімі бойынша бас бостандығынан айыру орындарында отырған азаматтардың сайлауға қатысуға құқығы жоқ. == Конституциялық мәртебесі == Қазақстан Республикасының Президенті — мемлекет басшысы, мемлекеттің ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттарын айқындайтын, ел ішінде және халықаралық қатынастарда Қазақстан атынан өкілдік ететін ең жоғары лауазымды тұлға. Конституцияға сәйкес Республика Президенті: * халық пен мемлекеттік билік бірлігінің, Конституцияның мызғымастығының, адам және азамат құқықтары мен бостандықтарының нышаны әрі кепілі. * мемлекеттік биліктің барлық тармағының келісіп жұмыс істеуін және өкімет органдарының халық алдындағы жауапкершілігін қамтамасыз етеді. * халық пен мемлекет атынан билік жүргізуге құқығы бар. Қазақстан Республикасының Президентіне, оның абыройы мен қадір-қасиетіне ешкімнің тиісуіне болмайды. Республика Президенті мен оның отбасын қамтамасыз ету, оларға қызмет көрсету және қорғау мемлекет есебінен жүзеге асырылады. == Өкілеттіктері == 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енетін Конституцияның 46 бабына сәйкес Республика Президенті: * Қазақстан халқына елдегі жағдай мен Республиканың ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттары туралы жолдау жасайды; * депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен [[Қазақстан Республикасының Вице-президенті|Республика Вице-Президентін]] тағайындайды; Вице-Президентті лауазымынан босатады, оның өкілеттігін айқындайды; * [[Қазақстан Құрылтайы|Республика Құрылтайының]] кезекті және кезектен тыс сайлауын тағайындайды; Құрылтайдың бірінші сессиясын шақырады және оның депутаттарының Қазақстан халқына беретін антын қабылдайды; Құрылтайдың кезектен тыс сессиясын шақырады; Құрылтай ұсынған заңға бір ай ішінде қол қояды, заңды халыққа жариялайды немесе заңды не оның жекелеген баптарын қайта талқылап, дауысқа салу үшін қайтарады; * [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайда]] өкілдігі бар саяси партиялар фракцияларымен консультациядан кейін [[Қазақстан премьер-министрі|Республика Премьер-Министрінің]] кандидатурасын келісім беру үшін Құрылтайдың қарауына ұсынады; депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен Премьер-министрді тағайындайды; Премьер-министрді лауазымынан босатады; Премьер-Министрдің ұсынуымен [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметтің]] құрылымын айқындайды; Құрылтаймен консультациядан кейін Премьер-Министр ұсынған Үкімет мүшелерін тағайындайды; сыртқы істер, қорғаныс, ішкі істер министрлерін дербес тағайындайды; Үкімет мүшелерін лауазымынан босатады; Үкімет мүшелерінің антын қабылдайды; аса маңызды мәселелер бойынша Үкімет отырыстарына төрағалық етеді; * Республика [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Сотының]] Төрағасын, [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Сотының]] Төрағасын, [[Қазақстан Ұлттық банкі|Ұлттық Банкінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас Прокурорын]], [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитетінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палатасының]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі|Жоғары Сот Кеңесінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Мемлекеттік күзет қызметінің]] Бастығын, [[Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкіл|Адам құқықтары жөніндегі уәкілді]] тағайындайды және оларды лауазымынан босатады; * Республика Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік органдарды құрады, таратады және қайта құрады, олардың басшыларын тағайындайды және лауазымынан босатады; * Республика дипломатиялық өкілдіктерінің басшыларын тағайындайды және кері шақырып алады; * депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен Конституциялық Соттың 10 судьясын 8 жыл мерзімге, Орталық сайлау комиссиясының 6 мүшесін 5 жыл мерзімге, Жоғары аудиторлық палатаның 8 мүшесін 5 жыл мерзімге тағайындайды; оларды лауазымынан босатады; * [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Республика Қарулы Күштерінің]] Жоғарғы Бас Қолбасшысы болып табылады, Қарулы Күштердің жоғары қолбасшылығын тағайындайды және лауазымынан босатады; * жалпыхалықтық референдум өткізу жөнінде шешім қабылдайды; * адамның және Республика азаматының құқықтары мен бостандықтарын қорғау, ұлттық қауіпсіздікті, мемлекеттің егемендігі мен тұтастығын қамтамасыз ету мүддесінде Конституциялық Сотқа күшіне енген заңның немесе өзге де құқықтық актінің Конституцияға сәйкестігін қарау туралы және Конституцияның 93-бабында көзделген жағдайда қорытынды беру туралы өтініш жібереді; * Республика атынан келіссөздер жүргізеді және халықаралық шарттарға қол қояды; ратификациялық грамоталарға қол қояды; шет мемлекеттердің Республикада аккредиттелген дипломатиялық өкілдіктері басшыларының, сондай-ақ халықаралық ұйым басшыларының сенім мен кері шақырып алу грамоталарын қабылдайды; * мемлекеттік наградаларды, құрметті атақтарды белгілейді; * мемлекеттік наградалармен марапаттайды, құрметті атақтарды, жоғары әскери және өзге атақтарды, сыныптық шендерді, дипломатиялық дәрежелерді, біліктілік сыныптарын береді; * Республиканың азаматтығы мәселесін, саяси баспана беру мәселесін шешеді; * кешірім беруді жүзеге асырады; * Республиканың Тәуелсіздігі мен аумағының тұтастығына, ішкі саяси тұрақтылығына, азаматтарының қауіпсіздігіне тікелей қатер төнсе және бұл мемлекеттік конституциялық органдардың жұмыс істеуін бұзуға алып келсе, Республика Премьер-Министрімен және Құрылтайы Төрағасымен ресми консультациядан кейін Республиканың бүкіл аумағында немесе жекелеген аймақтарында төтенше жағдай енгізуді, Республиканың Қарулы Күштерін қолдануды қоса алғанда, осы мән-жайлар талап ететін шараларды қабылдайды; * Республикаға қарсы агрессия жасалған не оның қауіпсіздігіне сырттан тікелей қатер төнген жағдайда Республиканың бүкіл аумағында немесе оның жекелеген аймақтарында соғыс жағдайын енгізеді, ішінара немесе жалпы жұмылдыру жариялайды, бұл жөнінде Республика Құрылтайына дереу хабарлайды; * өзіне бағынатын [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Мемлекеттік күзет қызметін]] құрады; * [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Республика Президентінің Әкімшілігін]] құрады; * [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесін]], өзге де консультативтік-кеңесші органдарды, сондай-ақ Жоғары Сот Кеңесін құрады; * Республиканың Конституциясы мен заңдарына сәйкес басқа да өкілеттіктерді жүзеге асырады. Конституцияның 56 бабы бойынша: * Құрылтайға бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін Республика Қарулы Күштерін қолдануды ұсынады. Конституцияның 57 бабы бойынша: * Құрылтай Төрағасын сайлау үшін Құрылтайға кандидатура ұсынады. Конституцияның 62 бабы бойынша: * Құрылтай Төрағасымен және Премьер-Министрмен консультациядан кейін Құрылтайды таратуға құқылы; * Құрылтай келісімімен тағайындалатын лауазымға Президент ұсынған кандидатураны тағайындауға келісім беруден қайта бас тартылған, сондай-ақ Құрылтай Төрағасын сайлаудан қайта бас тартылған жағдайда Құрылтайды таратуға құқылы. Конституцияның 72 бабы бойынша: * Конституциялық Сот Төрағасының ұсынуымен Конституциялық Сот судьяларының арасынан Конституциялық Сот Төрағасының орынбасарын тағайындайды. Конституцияның 83 бабы бойынша: * Жоғарғы Сот судьяларын сайлау үшін Жоғары Сот Кеңесінің ұсынымы негізінде Құрылтайға ұсынады. * Жергілікті және басқа да сот судьяларын Жоғары Сот Кеңесінің ұсынымымен тағайындайды. Конституцияның 88 бабы бойынша: * Мәслихаттың өкілеттігін Премьер-Министрмен және Құрылтай Төрағасымен консультациядан кейін мерзімінен бұрын тоқтатады. Конституцияның 89 бабы бойынша: * Астана, облыс, республикалық маңызы бар қала [[әкім]]дерін тиісінше астана, облыс аумағындағы [[мәслихат]]тар, республикалық маңызы бар қала мəслихаты депутаттарының келісімімен тағайындайды. == Президентке қойылатын шектеулер == Республика Президенті: * өкілді органның депутаты болуға, өзге де ақы төленетін қызметтерді атқаруға және кәсіпкерлік қызметпен айналысуға құқығы жоқ. * өз өкілеттіктерін жүзеге асыру кезеңінде саяси партияда болмауға тиіс. * жақын туыстары мемлекеттік саяси қызметшілердің, квазимемлекеттік сектор субъектілері басшыларының қызметтерін атқаруға хақысы жоқ. == Президенттің айырым белгілері == <gallery widths="200" heights="200" perrow="3"> File:Znak Presidenta RK.jpg|Қазақстан Республикасы Президентінің кеудеге тағатын белгiсi Flag of the President of Kazakhstan.svg|[[Қазақстан президентінің байрағы|Қазақстан Республикасы Президентінің байрағы]] Insignia of order Gold eagle.jpg|[[Алтын Қыран ордені|«Алтын қыран» ордені]] </gallery> == Президентті қызметiнен кетiру тәртібі == Республика Президенті өзінің міндетін атқару кезіндегі іс-әрекеті үшін тек мемлекетке опасыздық жасаған жағдайда жауап береді және бұл үшін Парламент оны қызметінен кетіруі мүмкін. Айып тағу және оны тексеру туралы шешім Мәжіліс депутаттарының кемінде үштен бірінің бастамасы бойынша депутаттардың жалпы санының көпшілігімен қабылдануы мүмкін. Тағылған айыпты тексеруді Сенат ұйымдастырады және оның нәтижелері Сенат депутаттары жалпы санының көпшілік даусымен Парламент Палаталары бірлескен отырысының қарауына беріледі. Бұл мәселе бойынша түпкілікті шешім айып тағудың негізділігі туралы Жоғарғы Сот қорытындысы және белгіленген конституциялық рәсімдердің сақталғаны туралы Конституциялық Соттың қорытындысы болған жағдайда әр Палата депутаттары жалпы санының кемінде төрттен үшінің көпшілік даусымен Парламент Палаталарының бірлескен отырысында қабылданады. Айып тағылған кезден бастап екі ай ішінде түпкілікті шешім қабылдамау Республика Президентіне қарсы тағылған айыптың күші жойылған деп тануға әкеп соғады. Республиканың Президентіне мемлекетке опасыздық жасады деп тағылған айыптың қабылданбауы осы мәселенің қаралуына себепші болған Мәжіліс депутаттарының өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтатуға әкеп соғады. Республика Президенті мерзімінен бұрын қызметінен босаған, кетірілген, сондай-ақ қайтыс болған жағдайда Президент өкілеттігі қалған мерзімге Парламент Сенатының Төрағасына көшеді; Сенат Төрағасының өзіне Президент өкілеттігін қабылдауы мүмкін болмаса, ол Парламент Мәжілісінің Төрағасына көшеді; Мәжіліс Төрағасының өзіне Президент өкілеттігін қабылдауы мүмкін болмаса, ол Республиканың Премьер-Министріне көшеді. Өзіне Республика Президентінің өкілеттігін қабылдаған тұлға тиісінше Сенат Төрағасының, Мәжіліс Төрағасының немесе Премьер-Министрдің өкілеттігін тапсырады. == Экс-президенттік == Өкілеттігін аяқтап қойған Қазақстан президенті [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Конституция]] бойынша Қазақстан Республикасының Экс-Президенті деп аталады.<ref name="resmiy">{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/official_documents/constitutional_laws/kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-turaly |title= Қазақстан Республикасының Президентi туралы |lang= kk |publisher= Қазақстан президентінің ресми сайты |accessdate= 2025-01-19}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20250119212252/https://www.akorda.kz/kz/official_documents/constitutional_laws/kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-turaly |date= 2025-01-19}}</ref> Қызметтегі президенттердей, экс-президент абыройы мен қадір-қасиетіне біреудің тиісуіне тыйым салынған. Оған қоса, экс-президент пен оның отбасын қамтамасыз ету, оларға қызмет көрсету және қорғау мемлекет есебінен жүзеге асырылады.<ref name="resmiy" /> 2024 жылы қабылданған Мемлекеттік құпиялар туралы заңға енген өзгерістер бойынша экс-президент пен оның отбасының денсаулығы, жай-күйі және жеке өмірі — мемлекеттік құпия.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.orda.kz/endi-nazarbaev-zhane-onyn-otbasynyn-densaulygy-men-zheke-omiri-kupija-bolady-129144/ |title= Енді Назарбаев және оның отбасының денсаулығы мен жеке өмірі құпия болады |lang= kk |work= kaz.orda.kz |last= Адамбек |first= Альфия |date= 2024-12-12 |accessdate= 2025-01-19}}</ref> Қазақстан тарихында жалғыз экс-президент болған, ол — {{Жас|6|7|1940}}ғы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]. == Президенттер тізімі == {{Толық мақала|Қазақстан президенттерінің тізімі}} == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан Республикасының Вице-президенті]] * [[Қазақстанның бірінші ханымы]] * [[Қазақстан басшыларының тізімі]] * [[Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшысы]] * [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары]] * [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы]] * [[Қазақстан Президентінің көмекшісі]] * [[Қазақстан Президентінің кеңесшісі]] * [[Қазақстан президенті жанындағы консультативтік-кеңесші органдар]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан президенті]] [[Санат:Президенттер тізімі]] ehqerx60fm1l77oiczjjzxbgidoome4 3607524 3607520 2026-05-21T15:06:13Z Casserium 68287 /* Президентті қызметiнен кетiру тәртібі */ 3607524 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Қазақстан Республикасының Президенті |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |эмблема = Flag of the President of Kazakhstan.svg |эмблема ені = 130px |эмблеманың аты = [[Қазақстан президентінің байрағы|Президент байрағы]] |қазіргі = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |тағайындалды = тікелей дауыс беру арқылы |портреті = Касым-Жомарт Токаев (13-12-2022).jpg |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |тағайындалған = 20 наурыз 2019 жылдан бастап |басшылық етеді = {{байрақ|Қазақстан}} |басқару түрі = |резиденция = [[Ақорда (резиденция)|Ақорда]], [[Астана]] |ұсынылады = |өкілеттігінің мерзімі = 7 жыл, қайта сайлану құқығы жоқ |айлығы = |пайда болды = [[24 сәуір]] [[1990 жыл]] |таратылды = |біріншісі = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |соңғысы = |сайты = [http://www.akorda.kz akorda.kz] }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Президенті''' — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның [[мемлекет басшысы]] және [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|ҚР Қарулы Күштері]]нің [[Жоғарғы Бас Қолбасшы]]сы, елдегі ең жоғарғы лауазым. == Тарихы == 1990 жылғы 24 сәуірде [[Қазақ КСР Президенті]]нің лауазымын белгілеу және [[Қазақ КСР Конституциясы]]на өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақ КСР заңымен [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] Қазақ КСР Президенті [[Қазақ КСР президент сайлауы (1990)|болып сайланды]].<ref name="jkjnfg">{{Cite web |url= https://https://egemen.kz/article/270539-tunhghysh-prezidenttinh-eren-enhbegi |title= Тұңғыш Президенттің ерен еңбегі|access-date = 2023-08-23}}</ref> Сайланған кезінде Назарбаев Қазақстанды 1989 жылғы 22 маусымнан бастап [[Қазақстан Коммунистік партиясы (Қазақ КСР)|Қазақ КСР Коммунистік партия]]сы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы болып басқарған болатын. 1991 жылғы 1 желтоқсанда Қазақстанда [[Қазақстандағы президент сайлауы (1991)|тұңғыш рет жалпыхалықтық Президент сайлауы]] өтті. Дауыс беруге келген 88,2% сайлау 98,78% дауыс жинап Нұрсұлтан Назарбаев жеңіске жетті. 1991 жылғы 16 желтоқсанда [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]] Қазақстанның мемлекеттік тәуелсіздігін жариялады. 1993 жылдың жаңа Конституциясы арқылы Қазақстанда қоғам дамуына динамика беріп, бірпартиялық саяси басқарудан, экономикалық монополия жүйесінен және тарихи идеологиядан бас тарту арқылы [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі|Жоғарғы Кеңес]]ке қатысуға ауқымды өкілет берілді.<ref name="jDuoio">{{Cite web |url= https://https://egemen.kz/article/270539-tunhghysh-prezidenttinh-eren-enhbegi |title= Тұңғыш Президенттің ерен еңбегі|access-date = 2023-08-23}}</ref> Бұл конституцияға сәйкес, президент жалпыхалықтық дауыс беру арқылы бес жыл мерзімге сайланды, бір адам екі мерзіммен шектелді. 1995 жылы 29 сәуірде [[Қазақстандағы референдум (29 сәуір 1995)|президент Назарбаевтың өкілеттігін 2000 жылдың 1 желтоқсанына дейін ұзарту туралы референдум]] өтті. Мұны дауыс беруге келген 91,26% сайлаушылардың 95,46% қолдаған. 1995 жылы 30 тамызда республикада бүкілхалықтық референдум өтті, нәтижесінде [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы]] қабылданды. Бұл конституция бойынша президент жалпыхалықтық дауыс беру арқылы 5 жыл мерзімге сайланды. Президент туғаннан Қазақстан азаматы болуы керек, 40 жастан кіші болмауы керек, мемлекеттік ([[Қазақ тілі|қазақ]]) тілді еркін білуі қажет, Қазақстанда кемінде 15 жыл тұруы керек және жоғары білімі болуы керек.<ref name="Fhtht">{{Cite web |url= https://adebiportal.kz/kz/authors/view/704|title= Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев |access-date = 2023-08-23}}</ref> 1998 жылы 7 қазанда Қазақстан конституциясына, оның ішінде президентке қатысты өзгертулер енгізілді — оның өкілеттік мерзімі 7 жылға дейін ұлғайтылды, президент үшін белгіленген шектік жас мөлшерін (65 жас) алып тастады, оған міндетті түрде қатысу қажеттілігі де белгіленді, Президенттік сайлауда сайлаушылардың 50%-ы болу қажеттілігі жойылды, Қазақстанның барлық мемлекеттік қызметшілері үшін осындай шектеуді алып тастады. Конституцияға енгізілген өзгерістермен бір мезгілде кезектен тыс президент сайлауы белгіленді. 10 қаңтар күні 1999 жылы [[Қазақстандағы президент сайлауы (1999)|бірінші кезектен тыс президент сайлауы]]нда Нұрсұлтан Назарбаев 79,78%, [[Серікболсын Әбділдаұлы Әбділдин|Серікболсын Әбділдин]] 11,7%, [[Ғани Есенкелдіұлы Қасымов|Ғани Қасымов]] 4,61%, [[Энгельс Ғаббасов]] 0,76% дауыс жинады.<ref name="Llkopk">{{Cite web |url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-election/29898554.html|title= Қазақстандағы президент сайлауы. Хроника|access-date = 2023-08-23}}</ref> 2005 жылғы 4 желтоқсанда Қазақстанда [[Қазақстандағы президент сайлауы (2005)|үшінші жалпыхалықтық президент сайлауы]] өтті. Нұрсұлтан Назарбаев сайлаушылардың 91,15 % дауысын жинап, жеңіске жетіп, алдағы 7 жылда билікте қалды. Оппозициялық кандидат [[Жармахан Айтбайұлы Тұяқбай|Жармахан Тұяқбай]] 6,61 % дауыс жинады. Ел тарихында алғаш рет кандидаттар арасында теледебаттар өтті.<ref name="WShjk">{{Cite web |url= https://malim.kz/article/politics/1991-2022-qazaqstan-prezidenti-bolgysy-kelgender-18568|title= 1991-2022. Қазақстан президенті болғысы келгендер|access-date = 2023-08-23}}</ref> 2007 жылғы 21 мамырда Конституцияға, оның ішінде президент лауазымына қатысты өзгерістер қайтадан енгізілді. Парламенттік өзгерістері кезінде Ата заңға 30 түзету жасалды. Президенттің өкілеттігінің мерзімі 5 жылға өзгертілді. Бірақ "бір адам қатарынан екі реттен артық президент болып сайлана алмайды" деген тармаққа "бұл шектеу Қазақстан Республикасының Тұңғыш президентіне қолданылмайды" деген есептеме қосылды. Сонымен өзара өкілеттігін жүзеге асыру кезеңінде президенттің саяси партиядағы қызметін тоқтатуына сөз қосылды.<ref name="Gtkuyl">{{Cite web |url= https://sputnik.kz/20220522/tauelsizdik-zhyldarynda-qazaqstannyn-konstitutsiyasy-qalay-ozgerdi-24977048.html|title= Тәуелсіздік жылдарында Қазақстанның Конституциясы қалай өзгерді|access-date = 2023-08-23}}</ref> 2011 жылғы 3 сәуірде елде [[Қазақстандағы президент сайлауы (2011)|кезектен тыс сайлауы]] тағайындалды.<ref name="LKjijk">{{Cite web |url= https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1100001149|title= Қазақстан Республикасы Президентінің кезектен тыс сайлауын тағайындау туралы|access-date=2023-08-23}}</ref> Нәтижесінде жалпы дауыстың 95,5% жинаған Назарбаев қайта сайланды.<ref name="Wvry">{{Cite web |url= https://e-history.kz/kz/calendar/show/25964|title=2011 жылы ҚР Президентінің кезектен тыс сайлауы өткізілді|access-date=2023-08-23}}</ref> 2015 жылғы 26 сәуірде Қазақстанда тағы бір [[Қазақстандағы президент сайлауы (2015)|кезектен тыс президент сайлауы]] жүргізілді. Сайлауда Назарбаев сайлаушылардың 97,75% дауысын алды да, тағы қайта сайланды.<ref name="dehgtA">{{Cite web |url= https://malim.kz/article/politics/1991-2022-qazaqstan-prezidenti-bolgysy-kelgender-18568|title= Қазақстан президенті болғысы келгендер|access-date=2023-08-23}}</ref> 2019 жылғы 19 наурызда президент Нұрсұлтан Назарбаев өкілеттігінің аяқталуына бір жыл қалғанда отставкаға кетті.<ref name="LKo;kj">{{Cite web |url= https://kaztag.kz/kz/news-of-the-day/aztag-agenttigini-n-s-asy-boyynsha-2019-zhyldy-10-basty-o-i-asy|title= ҚазТАГ агенттігінің нұсқасы бойынша 2019 жылдың 10 басты оқиғасы|access-date=2023-08-25}}</ref> Президент міндетін атқарушы болып Конституция бойынша [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағасы|Сенат төрағасы]] тағайындалатындықтан Назарбаевтың ізбасары [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] болды.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/nazarbaev-otstavkaa-kett-.html|title=Назарбаев өкілеттігін тоқтату туралы шешім қабылдады. Халыққа үндеуінің толық мәтіні|lang=kk|publisher=informburo.kz|date=2019-03-19|accessdate=2023-12-24}}</ref> Көп ұзамай 9 сәуір күні Тоқаевтың жарлығы арқылы [[Қазақстандағы президент сайлауы (2019)|кезектен тыс президент сайлауы]]ның 9 маусым күні өтетіні бекітілді.<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/prezident-saylauy-2019-toqaev_18137/|title=Тоқаев ҚР Президентінің кезектен тыс сайлауын жариялады|lang=kk|publisher=BAQ.kz|date=2019-04-09|accessdate=2023-12-24}}</ref> Сайлау нәтижесінде Тоқаев жалпы дауыстың 70,96% жинады да, елдің екінші президенті болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.election.gov.kz/eng/news/releases/index.php?ID=5294|title=Results of the early election of the President of the Republic of Kazakhstan, held on June 9, 2019|lang=en|publisher=[[Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы]]|date=2019-06-10|accessdate=2023-12-24}}</ref> 2022 жылғы 17 қыркүйекте Қасым-Жомарт Тоқаев конституцияға өзгертулерге қол қойды, оған сәйкес президенттің өкілеттік мерзімі 7 жылдық болды да, қайта сайлануға тыйым салынды.<ref name="IHgjh">{{Cite web |url= https://www.azattyq.org/a/32038663.html|title= Тоқаев президенттікті 7 жылдық бір мерзіммен шектеу және Астана атауын қайтару туралы түзетулерге қол қойды|access-date=2023-08-25}}</ref> == Сайланатын президентке талаптар == Конституция бойынша Президент жалпыға бірдей, тең және төте сайлау құқығы негізінде Республиканың кәмелетке толған азаматтары жасырын дауыс беру арқылы жеті жыл мерзімге сайланады. Бір адам бір реттен артық Республика Президенті болып сайлана алмайды. Қазақстан Республикасының Президенті болып: * тумысынан Республика азаматтығы бар; * қырық жасқа толған; * қазақ тілін еркін меңгерген; * Қазақстанда соңғы он бес жыл бойы тұратын; * жоғары білімі бар Республика азаматы сайлана алады. Сонымен қатар сайлау туралы конституциялық заңға сәйкес Президент болып сайлану үшiн азаматтың мемлекеттік қызметте немесе сайланбалы мемлекеттік лауазымдарда кемінде 5 жылды құрайтын жұмыс тәжірибесі болуға тиіс. Сот іс-әрекетке қабілетсіз деп таныған, сондай-ақ сот үкімі бойынша бас бостандығынан айыру орындарында отырған азаматтардың сайлауға қатысуға құқығы жоқ. == Конституциялық мәртебесі == Қазақстан Республикасының Президенті — мемлекет басшысы, мемлекеттің ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттарын айқындайтын, ел ішінде және халықаралық қатынастарда Қазақстан атынан өкілдік ететін ең жоғары лауазымды тұлға. Конституцияға сәйкес Республика Президенті: * халық пен мемлекеттік билік бірлігінің, Конституцияның мызғымастығының, адам және азамат құқықтары мен бостандықтарының нышаны әрі кепілі. * мемлекеттік биліктің барлық тармағының келісіп жұмыс істеуін және өкімет органдарының халық алдындағы жауапкершілігін қамтамасыз етеді. * халық пен мемлекет атынан билік жүргізуге құқығы бар. Қазақстан Республикасының Президентіне, оның абыройы мен қадір-қасиетіне ешкімнің тиісуіне болмайды. Республика Президенті мен оның отбасын қамтамасыз ету, оларға қызмет көрсету және қорғау мемлекет есебінен жүзеге асырылады. == Өкілеттіктері == 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енетін Конституцияның 46 бабына сәйкес Республика Президенті: * Қазақстан халқына елдегі жағдай мен Республиканың ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттары туралы жолдау жасайды; * депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен [[Қазақстан Республикасының Вице-президенті|Республика Вице-Президентін]] тағайындайды; Вице-Президентті лауазымынан босатады, оның өкілеттігін айқындайды; * [[Қазақстан Құрылтайы|Республика Құрылтайының]] кезекті және кезектен тыс сайлауын тағайындайды; Құрылтайдың бірінші сессиясын шақырады және оның депутаттарының Қазақстан халқына беретін антын қабылдайды; Құрылтайдың кезектен тыс сессиясын шақырады; Құрылтай ұсынған заңға бір ай ішінде қол қояды, заңды халыққа жариялайды немесе заңды не оның жекелеген баптарын қайта талқылап, дауысқа салу үшін қайтарады; * [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайда]] өкілдігі бар саяси партиялар фракцияларымен консультациядан кейін [[Қазақстан премьер-министрі|Республика Премьер-Министрінің]] кандидатурасын келісім беру үшін Құрылтайдың қарауына ұсынады; депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен Премьер-министрді тағайындайды; Премьер-министрді лауазымынан босатады; Премьер-Министрдің ұсынуымен [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметтің]] құрылымын айқындайды; Құрылтаймен консультациядан кейін Премьер-Министр ұсынған Үкімет мүшелерін тағайындайды; сыртқы істер, қорғаныс, ішкі істер министрлерін дербес тағайындайды; Үкімет мүшелерін лауазымынан босатады; Үкімет мүшелерінің антын қабылдайды; аса маңызды мәселелер бойынша Үкімет отырыстарына төрағалық етеді; * Республика [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Сотының]] Төрағасын, [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Сотының]] Төрағасын, [[Қазақстан Ұлттық банкі|Ұлттық Банкінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас Прокурорын]], [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитетінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палатасының]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі|Жоғары Сот Кеңесінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Мемлекеттік күзет қызметінің]] Бастығын, [[Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкіл|Адам құқықтары жөніндегі уәкілді]] тағайындайды және оларды лауазымынан босатады; * Республика Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік органдарды құрады, таратады және қайта құрады, олардың басшыларын тағайындайды және лауазымынан босатады; * Республика дипломатиялық өкілдіктерінің басшыларын тағайындайды және кері шақырып алады; * депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен Конституциялық Соттың 10 судьясын 8 жыл мерзімге, Орталық сайлау комиссиясының 6 мүшесін 5 жыл мерзімге, Жоғары аудиторлық палатаның 8 мүшесін 5 жыл мерзімге тағайындайды; оларды лауазымынан босатады; * [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Республика Қарулы Күштерінің]] Жоғарғы Бас Қолбасшысы болып табылады, Қарулы Күштердің жоғары қолбасшылығын тағайындайды және лауазымынан босатады; * жалпыхалықтық референдум өткізу жөнінде шешім қабылдайды; * адамның және Республика азаматының құқықтары мен бостандықтарын қорғау, ұлттық қауіпсіздікті, мемлекеттің егемендігі мен тұтастығын қамтамасыз ету мүддесінде Конституциялық Сотқа күшіне енген заңның немесе өзге де құқықтық актінің Конституцияға сәйкестігін қарау туралы және Конституцияның 93-бабында көзделген жағдайда қорытынды беру туралы өтініш жібереді; * Республика атынан келіссөздер жүргізеді және халықаралық шарттарға қол қояды; ратификациялық грамоталарға қол қояды; шет мемлекеттердің Республикада аккредиттелген дипломатиялық өкілдіктері басшыларының, сондай-ақ халықаралық ұйым басшыларының сенім мен кері шақырып алу грамоталарын қабылдайды; * мемлекеттік наградаларды, құрметті атақтарды белгілейді; * мемлекеттік наградалармен марапаттайды, құрметті атақтарды, жоғары әскери және өзге атақтарды, сыныптық шендерді, дипломатиялық дәрежелерді, біліктілік сыныптарын береді; * Республиканың азаматтығы мәселесін, саяси баспана беру мәселесін шешеді; * кешірім беруді жүзеге асырады; * Республиканың Тәуелсіздігі мен аумағының тұтастығына, ішкі саяси тұрақтылығына, азаматтарының қауіпсіздігіне тікелей қатер төнсе және бұл мемлекеттік конституциялық органдардың жұмыс істеуін бұзуға алып келсе, Республика Премьер-Министрімен және Құрылтайы Төрағасымен ресми консультациядан кейін Республиканың бүкіл аумағында немесе жекелеген аймақтарында төтенше жағдай енгізуді, Республиканың Қарулы Күштерін қолдануды қоса алғанда, осы мән-жайлар талап ететін шараларды қабылдайды; * Республикаға қарсы агрессия жасалған не оның қауіпсіздігіне сырттан тікелей қатер төнген жағдайда Республиканың бүкіл аумағында немесе оның жекелеген аймақтарында соғыс жағдайын енгізеді, ішінара немесе жалпы жұмылдыру жариялайды, бұл жөнінде Республика Құрылтайына дереу хабарлайды; * өзіне бағынатын [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Мемлекеттік күзет қызметін]] құрады; * [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Республика Президентінің Әкімшілігін]] құрады; * [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесін]], өзге де консультативтік-кеңесші органдарды, сондай-ақ Жоғары Сот Кеңесін құрады; * Республиканың Конституциясы мен заңдарына сәйкес басқа да өкілеттіктерді жүзеге асырады. Конституцияның 56 бабы бойынша: * Құрылтайға бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін Республика Қарулы Күштерін қолдануды ұсынады. Конституцияның 57 бабы бойынша: * Құрылтай Төрағасын сайлау үшін Құрылтайға кандидатура ұсынады. Конституцияның 62 бабы бойынша: * Құрылтай Төрағасымен және Премьер-Министрмен консультациядан кейін Құрылтайды таратуға құқылы; * Құрылтай келісімімен тағайындалатын лауазымға Президент ұсынған кандидатураны тағайындауға келісім беруден қайта бас тартылған, сондай-ақ Құрылтай Төрағасын сайлаудан қайта бас тартылған жағдайда Құрылтайды таратуға құқылы. Конституцияның 72 бабы бойынша: * Конституциялық Сот Төрағасының ұсынуымен Конституциялық Сот судьяларының арасынан Конституциялық Сот Төрағасының орынбасарын тағайындайды. Конституцияның 83 бабы бойынша: * Жоғарғы Сот судьяларын сайлау үшін Жоғары Сот Кеңесінің ұсынымы негізінде Құрылтайға ұсынады. * Жергілікті және басқа да сот судьяларын Жоғары Сот Кеңесінің ұсынымымен тағайындайды. Конституцияның 88 бабы бойынша: * Мәслихаттың өкілеттігін Премьер-Министрмен және Құрылтай Төрағасымен консультациядан кейін мерзімінен бұрын тоқтатады. Конституцияның 89 бабы бойынша: * Астана, облыс, республикалық маңызы бар қала [[әкім]]дерін тиісінше астана, облыс аумағындағы [[мәслихат]]тар, республикалық маңызы бар қала мəслихаты депутаттарының келісімімен тағайындайды. == Президентке қойылатын шектеулер == Республика Президенті: * өкілді органның депутаты болуға, өзге де ақы төленетін қызметтерді атқаруға және кәсіпкерлік қызметпен айналысуға құқығы жоқ. * өз өкілеттіктерін жүзеге асыру кезеңінде саяси партияда болмауға тиіс. * жақын туыстары мемлекеттік саяси қызметшілердің, квазимемлекеттік сектор субъектілері басшыларының қызметтерін атқаруға хақысы жоқ. == Президенттің айырым белгілері == <gallery widths="200" heights="200" perrow="3"> File:Znak Presidenta RK.jpg|Қазақстан Республикасы Президентінің кеудеге тағатын белгiсi Flag of the President of Kazakhstan.svg|[[Қазақстан президентінің байрағы|Қазақстан Республикасы Президентінің байрағы]] Insignia of order Gold eagle.jpg|[[Алтын Қыран ордені|«Алтын қыран» ордені]] </gallery> == Президентті қызметiнен кетiру тәртібі == Республика Президенті өзінің міндетін атқару кезіндегі әрекеті үшін мемлекетке опасыздық жасаған жағдайда ғана жауапты болады және бұл үшін Құрылтай оны қызметінен кетіруі мүмкін. Айып тағу және оны тергеп-тексеру туралы бастаманы Құрылтай депутаттарының кемінде кемінде үштен бірі көтереді, шешім депутаттарының жалпы санының көпшілік дауысымен қабылданады. Бұл мәселе бойынша түпкілікті шешім Жоғарғы Соттың айып тағудың негізділігі туралы қорытындысы және Конституциялық Соттың белгіленген конституциялық рәсімдердің сақталғаны туралы қорытындысы болған жағдайда Құрылтай отырысында депутаттардың жалпы санының кемінде төрттен үшінің көпшілік дауысымен қабылданады. Айып тағылған сәттен бастап 2 ай ішінде түпкілікті шешім қабылданбаса, бұл Республика Президентіне қарсы айыпты қабылданбады деп тануға алып келеді. Республиканың Президентіне мемлекетке опасыздық жасады деп тағылған айыптың кез келген сатыда қабылданбауы осы мәселені қарауға бастамашы болған Құрылтай депутаттарының өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтатуға алып келеді. Республика Президенті өз еркімен орнынан түсуіне, денсаулық жағдайына қарай өз міндеттерін атқаруға тұрақты қабілетінің болмауына немесе қызметінен кетірілуіне байланысты мерзімінен бұрын лауазымынан босатылған, сондай-ақ қайтыс болған жағдайда Президент өкілеттігі Вице-Президентке өтеді; Вице-Президент Президенттің өкілеттігін қабылдай алмаса, ол Құрылтай Төрағасына өтеді; Құрылтай Төрағасы қабылдай алмаса, ол Премьер-Министрге өтеді. Өзіне Республика Президентінің өкілеттігін қабылдаған тұлға тиісінше Вице-Президенттің, Құрылтай Төрағасының немесе Премьер-Министрдің өкілеттігін тапсырады. Республика Президенті мерзімінен бұрын лауазымынан босатылған не қайтыс болған күннен бастап 7 күн ішінде Құрылтай Президент сайлауын өткізу туралы жариялайды. Сайлау Құрылтай тиісті шешім қабылдаған күннен бастап 2 ай ішінде өткізіледі. Президент өкілеттігін қабылдаған тұлғаның Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар енгізуге бастама жасауға, сондай-ақ Құрылтайды таратуға құқығы жоқ. == Экс-президенттік == Өкілеттігін аяқтап қойған Қазақстан президенті [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Конституция]] бойынша Қазақстан Республикасының Экс-Президенті деп аталады.<ref name="resmiy">{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/official_documents/constitutional_laws/kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-turaly |title= Қазақстан Республикасының Президентi туралы |lang= kk |publisher= Қазақстан президентінің ресми сайты |accessdate= 2025-01-19}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20250119212252/https://www.akorda.kz/kz/official_documents/constitutional_laws/kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-turaly |date= 2025-01-19}}</ref> Қызметтегі президенттердей, экс-президент абыройы мен қадір-қасиетіне біреудің тиісуіне тыйым салынған. Оған қоса, экс-президент пен оның отбасын қамтамасыз ету, оларға қызмет көрсету және қорғау мемлекет есебінен жүзеге асырылады.<ref name="resmiy" /> 2024 жылы қабылданған Мемлекеттік құпиялар туралы заңға енген өзгерістер бойынша экс-президент пен оның отбасының денсаулығы, жай-күйі және жеке өмірі — мемлекеттік құпия.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.orda.kz/endi-nazarbaev-zhane-onyn-otbasynyn-densaulygy-men-zheke-omiri-kupija-bolady-129144/ |title= Енді Назарбаев және оның отбасының денсаулығы мен жеке өмірі құпия болады |lang= kk |work= kaz.orda.kz |last= Адамбек |first= Альфия |date= 2024-12-12 |accessdate= 2025-01-19}}</ref> Қазақстан тарихында жалғыз экс-президент болған, ол — {{Жас|6|7|1940}}ғы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]. == Президенттер тізімі == {{Толық мақала|Қазақстан президенттерінің тізімі}} == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан Республикасының Вице-президенті]] * [[Қазақстанның бірінші ханымы]] * [[Қазақстан басшыларының тізімі]] * [[Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшысы]] * [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары]] * [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы]] * [[Қазақстан Президентінің көмекшісі]] * [[Қазақстан Президентінің кеңесшісі]] * [[Қазақстан президенті жанындағы консультативтік-кеңесші органдар]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан президенті]] [[Санат:Президенттер тізімі]] swrf7osrilnibicydz5ci8gs2css7h8 3607525 3607524 2026-05-21T15:14:13Z Casserium 68287 /* Сайланатын президентке талаптар */ 3607525 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Қазақстан Республикасының Президенті |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |эмблема = Flag of the President of Kazakhstan.svg |эмблема ені = 130px |эмблеманың аты = [[Қазақстан президентінің байрағы|Президент байрағы]] |қазіргі = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |тағайындалды = тікелей дауыс беру арқылы |портреті = Касым-Жомарт Токаев (13-12-2022).jpg |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |тағайындалған = 20 наурыз 2019 жылдан бастап |басшылық етеді = {{байрақ|Қазақстан}} |басқару түрі = |резиденция = [[Ақорда (резиденция)|Ақорда]], [[Астана]] |ұсынылады = |өкілеттігінің мерзімі = 7 жыл, қайта сайлану құқығы жоқ |айлығы = |пайда болды = [[24 сәуір]] [[1990 жыл]] |таратылды = |біріншісі = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |соңғысы = |сайты = [http://www.akorda.kz akorda.kz] }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Президенті''' — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның [[мемлекет басшысы]] және [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|ҚР Қарулы Күштері]]нің [[Жоғарғы Бас Қолбасшы]]сы, елдегі ең жоғарғы лауазым. == Тарихы == 1990 жылғы 24 сәуірде [[Қазақ КСР Президенті]]нің лауазымын белгілеу және [[Қазақ КСР Конституциясы]]на өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақ КСР заңымен [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] Қазақ КСР Президенті [[Қазақ КСР президент сайлауы (1990)|болып сайланды]].<ref name="jkjnfg">{{Cite web |url= https://https://egemen.kz/article/270539-tunhghysh-prezidenttinh-eren-enhbegi |title= Тұңғыш Президенттің ерен еңбегі|access-date = 2023-08-23}}</ref> Сайланған кезінде Назарбаев Қазақстанды 1989 жылғы 22 маусымнан бастап [[Қазақстан Коммунистік партиясы (Қазақ КСР)|Қазақ КСР Коммунистік партия]]сы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы болып басқарған болатын. 1991 жылғы 1 желтоқсанда Қазақстанда [[Қазақстандағы президент сайлауы (1991)|тұңғыш рет жалпыхалықтық Президент сайлауы]] өтті. Дауыс беруге келген 88,2% сайлау 98,78% дауыс жинап Нұрсұлтан Назарбаев жеңіске жетті. 1991 жылғы 16 желтоқсанда [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]] Қазақстанның мемлекеттік тәуелсіздігін жариялады. 1993 жылдың жаңа Конституциясы арқылы Қазақстанда қоғам дамуына динамика беріп, бірпартиялық саяси басқарудан, экономикалық монополия жүйесінен және тарихи идеологиядан бас тарту арқылы [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі|Жоғарғы Кеңес]]ке қатысуға ауқымды өкілет берілді.<ref name="jDuoio">{{Cite web |url= https://https://egemen.kz/article/270539-tunhghysh-prezidenttinh-eren-enhbegi |title= Тұңғыш Президенттің ерен еңбегі|access-date = 2023-08-23}}</ref> Бұл конституцияға сәйкес, президент жалпыхалықтық дауыс беру арқылы бес жыл мерзімге сайланды, бір адам екі мерзіммен шектелді. 1995 жылы 29 сәуірде [[Қазақстандағы референдум (29 сәуір 1995)|президент Назарбаевтың өкілеттігін 2000 жылдың 1 желтоқсанына дейін ұзарту туралы референдум]] өтті. Мұны дауыс беруге келген 91,26% сайлаушылардың 95,46% қолдаған. 1995 жылы 30 тамызда республикада бүкілхалықтық референдум өтті, нәтижесінде [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы]] қабылданды. Бұл конституция бойынша президент жалпыхалықтық дауыс беру арқылы 5 жыл мерзімге сайланды. Президент туғаннан Қазақстан азаматы болуы керек, 40 жастан кіші болмауы керек, мемлекеттік ([[Қазақ тілі|қазақ]]) тілді еркін білуі қажет, Қазақстанда кемінде 15 жыл тұруы керек және жоғары білімі болуы керек.<ref name="Fhtht">{{Cite web |url= https://adebiportal.kz/kz/authors/view/704|title= Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев |access-date = 2023-08-23}}</ref> 1998 жылы 7 қазанда Қазақстан конституциясына, оның ішінде президентке қатысты өзгертулер енгізілді — оның өкілеттік мерзімі 7 жылға дейін ұлғайтылды, президент үшін белгіленген шектік жас мөлшерін (65 жас) алып тастады, оған міндетті түрде қатысу қажеттілігі де белгіленді, Президенттік сайлауда сайлаушылардың 50%-ы болу қажеттілігі жойылды, Қазақстанның барлық мемлекеттік қызметшілері үшін осындай шектеуді алып тастады. Конституцияға енгізілген өзгерістермен бір мезгілде кезектен тыс президент сайлауы белгіленді. 10 қаңтар күні 1999 жылы [[Қазақстандағы президент сайлауы (1999)|бірінші кезектен тыс президент сайлауы]]нда Нұрсұлтан Назарбаев 79,78%, [[Серікболсын Әбділдаұлы Әбділдин|Серікболсын Әбділдин]] 11,7%, [[Ғани Есенкелдіұлы Қасымов|Ғани Қасымов]] 4,61%, [[Энгельс Ғаббасов]] 0,76% дауыс жинады.<ref name="Llkopk">{{Cite web |url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-election/29898554.html|title= Қазақстандағы президент сайлауы. Хроника|access-date = 2023-08-23}}</ref> 2005 жылғы 4 желтоқсанда Қазақстанда [[Қазақстандағы президент сайлауы (2005)|үшінші жалпыхалықтық президент сайлауы]] өтті. Нұрсұлтан Назарбаев сайлаушылардың 91,15 % дауысын жинап, жеңіске жетіп, алдағы 7 жылда билікте қалды. Оппозициялық кандидат [[Жармахан Айтбайұлы Тұяқбай|Жармахан Тұяқбай]] 6,61 % дауыс жинады. Ел тарихында алғаш рет кандидаттар арасында теледебаттар өтті.<ref name="WShjk">{{Cite web |url= https://malim.kz/article/politics/1991-2022-qazaqstan-prezidenti-bolgysy-kelgender-18568|title= 1991-2022. Қазақстан президенті болғысы келгендер|access-date = 2023-08-23}}</ref> 2007 жылғы 21 мамырда Конституцияға, оның ішінде президент лауазымына қатысты өзгерістер қайтадан енгізілді. Парламенттік өзгерістері кезінде Ата заңға 30 түзету жасалды. Президенттің өкілеттігінің мерзімі 5 жылға өзгертілді. Бірақ "бір адам қатарынан екі реттен артық президент болып сайлана алмайды" деген тармаққа "бұл шектеу Қазақстан Республикасының Тұңғыш президентіне қолданылмайды" деген есептеме қосылды. Сонымен өзара өкілеттігін жүзеге асыру кезеңінде президенттің саяси партиядағы қызметін тоқтатуына сөз қосылды.<ref name="Gtkuyl">{{Cite web |url= https://sputnik.kz/20220522/tauelsizdik-zhyldarynda-qazaqstannyn-konstitutsiyasy-qalay-ozgerdi-24977048.html|title= Тәуелсіздік жылдарында Қазақстанның Конституциясы қалай өзгерді|access-date = 2023-08-23}}</ref> 2011 жылғы 3 сәуірде елде [[Қазақстандағы президент сайлауы (2011)|кезектен тыс сайлауы]] тағайындалды.<ref name="LKjijk">{{Cite web |url= https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1100001149|title= Қазақстан Республикасы Президентінің кезектен тыс сайлауын тағайындау туралы|access-date=2023-08-23}}</ref> Нәтижесінде жалпы дауыстың 95,5% жинаған Назарбаев қайта сайланды.<ref name="Wvry">{{Cite web |url= https://e-history.kz/kz/calendar/show/25964|title=2011 жылы ҚР Президентінің кезектен тыс сайлауы өткізілді|access-date=2023-08-23}}</ref> 2015 жылғы 26 сәуірде Қазақстанда тағы бір [[Қазақстандағы президент сайлауы (2015)|кезектен тыс президент сайлауы]] жүргізілді. Сайлауда Назарбаев сайлаушылардың 97,75% дауысын алды да, тағы қайта сайланды.<ref name="dehgtA">{{Cite web |url= https://malim.kz/article/politics/1991-2022-qazaqstan-prezidenti-bolgysy-kelgender-18568|title= Қазақстан президенті болғысы келгендер|access-date=2023-08-23}}</ref> 2019 жылғы 19 наурызда президент Нұрсұлтан Назарбаев өкілеттігінің аяқталуына бір жыл қалғанда отставкаға кетті.<ref name="LKo;kj">{{Cite web |url= https://kaztag.kz/kz/news-of-the-day/aztag-agenttigini-n-s-asy-boyynsha-2019-zhyldy-10-basty-o-i-asy|title= ҚазТАГ агенттігінің нұсқасы бойынша 2019 жылдың 10 басты оқиғасы|access-date=2023-08-25}}</ref> Президент міндетін атқарушы болып Конституция бойынша [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағасы|Сенат төрағасы]] тағайындалатындықтан Назарбаевтың ізбасары [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] болды.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/nazarbaev-otstavkaa-kett-.html|title=Назарбаев өкілеттігін тоқтату туралы шешім қабылдады. Халыққа үндеуінің толық мәтіні|lang=kk|publisher=informburo.kz|date=2019-03-19|accessdate=2023-12-24}}</ref> Көп ұзамай 9 сәуір күні Тоқаевтың жарлығы арқылы [[Қазақстандағы президент сайлауы (2019)|кезектен тыс президент сайлауы]]ның 9 маусым күні өтетіні бекітілді.<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/prezident-saylauy-2019-toqaev_18137/|title=Тоқаев ҚР Президентінің кезектен тыс сайлауын жариялады|lang=kk|publisher=BAQ.kz|date=2019-04-09|accessdate=2023-12-24}}</ref> Сайлау нәтижесінде Тоқаев жалпы дауыстың 70,96% жинады да, елдің екінші президенті болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.election.gov.kz/eng/news/releases/index.php?ID=5294|title=Results of the early election of the President of the Republic of Kazakhstan, held on June 9, 2019|lang=en|publisher=[[Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы]]|date=2019-06-10|accessdate=2023-12-24}}</ref> 2022 жылғы 17 қыркүйекте Қасым-Жомарт Тоқаев конституцияға өзгертулерге қол қойды, оған сәйкес президенттің өкілеттік мерзімі 7 жылдық болды да, қайта сайлануға тыйым салынды.<ref name="IHgjh">{{Cite web |url= https://www.azattyq.org/a/32038663.html|title= Тоқаев президенттікті 7 жылдық бір мерзіммен шектеу және Астана атауын қайтару туралы түзетулерге қол қойды|access-date=2023-08-25}}</ref> == Сайланатын президентке талаптар == Конституция бойынша Президент жалпыға бірдей, тең және төте сайлау құқығы негізінде Республиканың кәмелетке толған азаматтары жасырын дауыс беру арқылы 7 жыл мерзімге сайланады. Бір адам бір реттен артық Республика Президенті болып сайлана алмайды. Қазақстан Республикасының Президенті болып: * тумысынан Республика азаматтығы бар; * 40 жасқа толған; * қазақ тілін еркін меңгерген; * Қазақстанда соңғы 15 жыл бойы тұратын; * жоғары білімі бар; * мемлекеттік қызметте немесе сайланбалы мемлекеттік лауазымдарда кемінде 5 жыл жұмыс істеген Республика азаматы сайлана алады. Сот іс-әрекетке қабілетсіз деп таныған, сондай-ақ сот үкімі бойынша бас бостандығынан айыру орындарында отырған азаматтардың сайлауға қатысуға құқығы жоқ. Президент сайлауын Республика Құрылтайы жариялайды. Президенттің кезекті сайлауы оның өкілеттік мерзімі аяқталғанға дейін 2 айдан кешіктірілмей өткізіледі және Құрылтай сайлауымен тұспа-тұс келмеуге тиіс. == Конституциялық мәртебесі == Қазақстан Республикасының Президенті — мемлекет басшысы, мемлекеттің ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттарын айқындайтын, ел ішінде және халықаралық қатынастарда Қазақстан атынан өкілдік ететін ең жоғары лауазымды тұлға. Конституцияға сәйкес Республика Президенті: * халық пен мемлекеттік билік бірлігінің, Конституцияның мызғымастығының, адам және азамат құқықтары мен бостандықтарының нышаны әрі кепілі. * мемлекеттік биліктің барлық тармағының келісіп жұмыс істеуін және өкімет органдарының халық алдындағы жауапкершілігін қамтамасыз етеді. * халық пен мемлекет атынан билік жүргізуге құқығы бар. Қазақстан Республикасының Президентіне, оның абыройы мен қадір-қасиетіне ешкімнің тиісуіне болмайды. Республика Президенті мен оның отбасын қамтамасыз ету, оларға қызмет көрсету және қорғау мемлекет есебінен жүзеге асырылады. == Өкілеттіктері == 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енетін Конституцияның 46 бабына сәйкес Республика Президенті: * Қазақстан халқына елдегі жағдай мен Республиканың ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттары туралы жолдау жасайды; * депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен [[Қазақстан Республикасының Вице-президенті|Республика Вице-Президентін]] тағайындайды; Вице-Президентті лауазымынан босатады, оның өкілеттігін айқындайды; * [[Қазақстан Құрылтайы|Республика Құрылтайының]] кезекті және кезектен тыс сайлауын тағайындайды; Құрылтайдың бірінші сессиясын шақырады және оның депутаттарының Қазақстан халқына беретін антын қабылдайды; Құрылтайдың кезектен тыс сессиясын шақырады; Құрылтай ұсынған заңға бір ай ішінде қол қояды, заңды халыққа жариялайды немесе заңды не оның жекелеген баптарын қайта талқылап, дауысқа салу үшін қайтарады; * [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайда]] өкілдігі бар саяси партиялар фракцияларымен консультациядан кейін [[Қазақстан премьер-министрі|Республика Премьер-Министрінің]] кандидатурасын келісім беру үшін Құрылтайдың қарауына ұсынады; депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен Премьер-министрді тағайындайды; Премьер-министрді лауазымынан босатады; Премьер-Министрдің ұсынуымен [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметтің]] құрылымын айқындайды; Құрылтаймен консультациядан кейін Премьер-Министр ұсынған Үкімет мүшелерін тағайындайды; сыртқы істер, қорғаныс, ішкі істер министрлерін дербес тағайындайды; Үкімет мүшелерін лауазымынан босатады; Үкімет мүшелерінің антын қабылдайды; аса маңызды мәселелер бойынша Үкімет отырыстарына төрағалық етеді; * Республика [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Сотының]] Төрағасын, [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Сотының]] Төрағасын, [[Қазақстан Ұлттық банкі|Ұлттық Банкінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас Прокурорын]], [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитетінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палатасының]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі|Жоғары Сот Кеңесінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Мемлекеттік күзет қызметінің]] Бастығын, [[Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкіл|Адам құқықтары жөніндегі уәкілді]] тағайындайды және оларды лауазымынан босатады; * Республика Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік органдарды құрады, таратады және қайта құрады, олардың басшыларын тағайындайды және лауазымынан босатады; * Республика дипломатиялық өкілдіктерінің басшыларын тағайындайды және кері шақырып алады; * депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен Конституциялық Соттың 10 судьясын 8 жыл мерзімге, Орталық сайлау комиссиясының 6 мүшесін 5 жыл мерзімге, Жоғары аудиторлық палатаның 8 мүшесін 5 жыл мерзімге тағайындайды; оларды лауазымынан босатады; * [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Республика Қарулы Күштерінің]] Жоғарғы Бас Қолбасшысы болып табылады, Қарулы Күштердің жоғары қолбасшылығын тағайындайды және лауазымынан босатады; * жалпыхалықтық референдум өткізу жөнінде шешім қабылдайды; * адамның және Республика азаматының құқықтары мен бостандықтарын қорғау, ұлттық қауіпсіздікті, мемлекеттің егемендігі мен тұтастығын қамтамасыз ету мүддесінде Конституциялық Сотқа күшіне енген заңның немесе өзге де құқықтық актінің Конституцияға сәйкестігін қарау туралы және Конституцияның 93-бабында көзделген жағдайда қорытынды беру туралы өтініш жібереді; * Республика атынан келіссөздер жүргізеді және халықаралық шарттарға қол қояды; ратификациялық грамоталарға қол қояды; шет мемлекеттердің Республикада аккредиттелген дипломатиялық өкілдіктері басшыларының, сондай-ақ халықаралық ұйым басшыларының сенім мен кері шақырып алу грамоталарын қабылдайды; * мемлекеттік наградаларды, құрметті атақтарды белгілейді; * мемлекеттік наградалармен марапаттайды, құрметті атақтарды, жоғары әскери және өзге атақтарды, сыныптық шендерді, дипломатиялық дәрежелерді, біліктілік сыныптарын береді; * Республиканың азаматтығы мәселесін, саяси баспана беру мәселесін шешеді; * кешірім беруді жүзеге асырады; * Республиканың Тәуелсіздігі мен аумағының тұтастығына, ішкі саяси тұрақтылығына, азаматтарының қауіпсіздігіне тікелей қатер төнсе және бұл мемлекеттік конституциялық органдардың жұмыс істеуін бұзуға алып келсе, Республика Премьер-Министрімен және Құрылтайы Төрағасымен ресми консультациядан кейін Республиканың бүкіл аумағында немесе жекелеген аймақтарында төтенше жағдай енгізуді, Республиканың Қарулы Күштерін қолдануды қоса алғанда, осы мән-жайлар талап ететін шараларды қабылдайды; * Республикаға қарсы агрессия жасалған не оның қауіпсіздігіне сырттан тікелей қатер төнген жағдайда Республиканың бүкіл аумағында немесе оның жекелеген аймақтарында соғыс жағдайын енгізеді, ішінара немесе жалпы жұмылдыру жариялайды, бұл жөнінде Республика Құрылтайына дереу хабарлайды; * өзіне бағынатын [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Мемлекеттік күзет қызметін]] құрады; * [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Республика Президентінің Әкімшілігін]] құрады; * [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесін]], өзге де консультативтік-кеңесші органдарды, сондай-ақ Жоғары Сот Кеңесін құрады; * Республиканың Конституциясы мен заңдарына сәйкес басқа да өкілеттіктерді жүзеге асырады. Конституцияның 56 бабы бойынша: * Құрылтайға бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін Республика Қарулы Күштерін қолдануды ұсынады. Конституцияның 57 бабы бойынша: * Құрылтай Төрағасын сайлау үшін Құрылтайға кандидатура ұсынады. Конституцияның 62 бабы бойынша: * Құрылтай Төрағасымен және Премьер-Министрмен консультациядан кейін Құрылтайды таратуға құқылы; * Құрылтай келісімімен тағайындалатын лауазымға Президент ұсынған кандидатураны тағайындауға келісім беруден қайта бас тартылған, сондай-ақ Құрылтай Төрағасын сайлаудан қайта бас тартылған жағдайда Құрылтайды таратуға құқылы. Конституцияның 72 бабы бойынша: * Конституциялық Сот Төрағасының ұсынуымен Конституциялық Сот судьяларының арасынан Конституциялық Сот Төрағасының орынбасарын тағайындайды. Конституцияның 83 бабы бойынша: * Жоғарғы Сот судьяларын сайлау үшін Жоғары Сот Кеңесінің ұсынымы негізінде Құрылтайға ұсынады. * Жергілікті және басқа да сот судьяларын Жоғары Сот Кеңесінің ұсынымымен тағайындайды. Конституцияның 88 бабы бойынша: * Мәслихаттың өкілеттігін Премьер-Министрмен және Құрылтай Төрағасымен консультациядан кейін мерзімінен бұрын тоқтатады. Конституцияның 89 бабы бойынша: * Астана, облыс, республикалық маңызы бар қала [[әкім]]дерін тиісінше астана, облыс аумағындағы [[мәслихат]]тар, республикалық маңызы бар қала мəслихаты депутаттарының келісімімен тағайындайды. == Президентке қойылатын шектеулер == Республика Президенті: * өкілді органның депутаты болуға, өзге де ақы төленетін қызметтерді атқаруға және кәсіпкерлік қызметпен айналысуға құқығы жоқ. * өз өкілеттіктерін жүзеге асыру кезеңінде саяси партияда болмауға тиіс. * жақын туыстары мемлекеттік саяси қызметшілердің, квазимемлекеттік сектор субъектілері басшыларының қызметтерін атқаруға хақысы жоқ. == Президенттің айырым белгілері == <gallery widths="200" heights="200" perrow="3"> File:Znak Presidenta RK.jpg|Қазақстан Республикасы Президентінің кеудеге тағатын белгiсi Flag of the President of Kazakhstan.svg|[[Қазақстан президентінің байрағы|Қазақстан Республикасы Президентінің байрағы]] Insignia of order Gold eagle.jpg|[[Алтын Қыран ордені|«Алтын қыран» ордені]] </gallery> == Президентті қызметiнен кетiру тәртібі == Республика Президенті өзінің міндетін атқару кезіндегі әрекеті үшін мемлекетке опасыздық жасаған жағдайда ғана жауапты болады және бұл үшін Құрылтай оны қызметінен кетіруі мүмкін. Айып тағу және оны тергеп-тексеру туралы бастаманы Құрылтай депутаттарының кемінде кемінде үштен бірі көтереді, шешім депутаттарының жалпы санының көпшілік дауысымен қабылданады. Бұл мәселе бойынша түпкілікті шешім Жоғарғы Соттың айып тағудың негізділігі туралы қорытындысы және Конституциялық Соттың белгіленген конституциялық рәсімдердің сақталғаны туралы қорытындысы болған жағдайда Құрылтай отырысында депутаттардың жалпы санының кемінде төрттен үшінің көпшілік дауысымен қабылданады. Айып тағылған сәттен бастап 2 ай ішінде түпкілікті шешім қабылданбаса, бұл Республика Президентіне қарсы айыпты қабылданбады деп тануға алып келеді. Республиканың Президентіне мемлекетке опасыздық жасады деп тағылған айыптың кез келген сатыда қабылданбауы осы мәселені қарауға бастамашы болған Құрылтай депутаттарының өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтатуға алып келеді. Республика Президенті өз еркімен орнынан түсуіне, денсаулық жағдайына қарай өз міндеттерін атқаруға тұрақты қабілетінің болмауына немесе қызметінен кетірілуіне байланысты мерзімінен бұрын лауазымынан босатылған, сондай-ақ қайтыс болған жағдайда Президент өкілеттігі Вице-Президентке өтеді; Вице-Президент Президенттің өкілеттігін қабылдай алмаса, ол Құрылтай Төрағасына өтеді; Құрылтай Төрағасы қабылдай алмаса, ол Премьер-Министрге өтеді. Өзіне Республика Президентінің өкілеттігін қабылдаған тұлға тиісінше Вице-Президенттің, Құрылтай Төрағасының немесе Премьер-Министрдің өкілеттігін тапсырады. Республика Президенті мерзімінен бұрын лауазымынан босатылған не қайтыс болған күннен бастап 7 күн ішінде Құрылтай Президент сайлауын өткізу туралы жариялайды. Сайлау Құрылтай тиісті шешім қабылдаған күннен бастап 2 ай ішінде өткізіледі. Президент өкілеттігін қабылдаған тұлғаның Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар енгізуге бастама жасауға, сондай-ақ Құрылтайды таратуға құқығы жоқ. == Экс-президенттік == Өкілеттігін аяқтап қойған Қазақстан президенті [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Конституция]] бойынша Қазақстан Республикасының Экс-Президенті деп аталады.<ref name="resmiy">{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/official_documents/constitutional_laws/kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-turaly |title= Қазақстан Республикасының Президентi туралы |lang= kk |publisher= Қазақстан президентінің ресми сайты |accessdate= 2025-01-19}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20250119212252/https://www.akorda.kz/kz/official_documents/constitutional_laws/kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-turaly |date= 2025-01-19}}</ref> Қызметтегі президенттердей, экс-президент абыройы мен қадір-қасиетіне біреудің тиісуіне тыйым салынған. Оған қоса, экс-президент пен оның отбасын қамтамасыз ету, оларға қызмет көрсету және қорғау мемлекет есебінен жүзеге асырылады.<ref name="resmiy" /> 2024 жылы қабылданған Мемлекеттік құпиялар туралы заңға енген өзгерістер бойынша экс-президент пен оның отбасының денсаулығы, жай-күйі және жеке өмірі — мемлекеттік құпия.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.orda.kz/endi-nazarbaev-zhane-onyn-otbasynyn-densaulygy-men-zheke-omiri-kupija-bolady-129144/ |title= Енді Назарбаев және оның отбасының денсаулығы мен жеке өмірі құпия болады |lang= kk |work= kaz.orda.kz |last= Адамбек |first= Альфия |date= 2024-12-12 |accessdate= 2025-01-19}}</ref> Қазақстан тарихында жалғыз экс-президент болған, ол — {{Жас|6|7|1940}}ғы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]. == Президенттер тізімі == {{Толық мақала|Қазақстан президенттерінің тізімі}} == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан Республикасының Вице-президенті]] * [[Қазақстанның бірінші ханымы]] * [[Қазақстан басшыларының тізімі]] * [[Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшысы]] * [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары]] * [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы]] * [[Қазақстан Президентінің көмекшісі]] * [[Қазақстан Президентінің кеңесшісі]] * [[Қазақстан президенті жанындағы консультативтік-кеңесші органдар]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан президенті]] [[Санат:Президенттер тізімі]] 23ktjo7rpt6su0k8s75adc2vu8yre9o 3607526 3607525 2026-05-21T15:18:26Z Casserium 68287 3607526 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Қазақстан Республикасының Президенті |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |эмблема = Flag of the President of Kazakhstan.svg |эмблема ені = 130px |эмблеманың аты = [[Қазақстан президентінің байрағы|Президент байрағы]] |қазіргі = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |тағайындалды = тікелей дауыс беру арқылы |портреті = Касым-Жомарт Токаев (13-12-2022).jpg |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |тағайындалған = 20 наурыз 2019 жылдан бастап |басшылық етеді = {{байрақ|Қазақстан}} |басқару түрі = |резиденция = [[Ақорда (резиденция)|Ақорда]], [[Астана]] |ұсынылады = |өкілеттігінің мерзімі = 7 жыл, қайта сайлану құқығы жоқ |айлығы = |пайда болды = [[24 сәуір]] [[1990 жыл]] |таратылды = |біріншісі = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |соңғысы = |сайты = [http://www.akorda.kz akorda.kz] }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Президенті''' — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның [[мемлекет басшысы]] және [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|ҚР Қарулы Күштері]]нің [[Жоғарғы Бас Қолбасшы]]сы, елдегі ең жоғарғы лауазым. == Тарихы == 1990 жылғы 24 сәуірде [[Қазақ КСР Президенті]]нің лауазымын белгілеу және [[Қазақ КСР Конституциясы]]на өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақ КСР заңымен [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] Қазақ КСР Президенті [[Қазақ КСР президент сайлауы (1990)|болып сайланды]].<ref name="jkjnfg">{{Cite web |url= https://https://egemen.kz/article/270539-tunhghysh-prezidenttinh-eren-enhbegi |title= Тұңғыш Президенттің ерен еңбегі|access-date = 2023-08-23}}</ref> Сайланған кезінде Назарбаев Қазақстанды 1989 жылғы 22 маусымнан бастап [[Қазақстан Коммунистік партиясы (Қазақ КСР)|Қазақ КСР Коммунистік партия]]сы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы болып басқарған болатын. 1991 жылғы 1 желтоқсанда Қазақстанда [[Қазақстандағы президент сайлауы (1991)|тұңғыш рет жалпыхалықтық Президент сайлауы]] өтті. Дауыс беруге келген 88,2% сайлау 98,78% дауыс жинап Нұрсұлтан Назарбаев жеңіске жетті. 1991 жылғы 16 желтоқсанда [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]] Қазақстанның мемлекеттік тәуелсіздігін жариялады. 1993 жылдың жаңа Конституциясы арқылы Қазақстанда қоғам дамуына динамика беріп, бірпартиялық саяси басқарудан, экономикалық монополия жүйесінен және тарихи идеологиядан бас тарту арқылы [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі|Жоғарғы Кеңес]]ке қатысуға ауқымды өкілет берілді.<ref name="jDuoio">{{Cite web |url= https://https://egemen.kz/article/270539-tunhghysh-prezidenttinh-eren-enhbegi |title= Тұңғыш Президенттің ерен еңбегі|access-date = 2023-08-23}}</ref> Бұл конституцияға сәйкес, президент жалпыхалықтық дауыс беру арқылы бес жыл мерзімге сайланды, бір адам екі мерзіммен шектелді. 1995 жылы 29 сәуірде [[Қазақстандағы референдум (29 сәуір 1995)|президент Назарбаевтың өкілеттігін 2000 жылдың 1 желтоқсанына дейін ұзарту туралы референдум]] өтті. Мұны дауыс беруге келген 91,26% сайлаушылардың 95,46% қолдаған. 1995 жылы 30 тамызда республикада бүкілхалықтық референдум өтті, нәтижесінде [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы]] қабылданды. Бұл конституция бойынша президент жалпыхалықтық дауыс беру арқылы 5 жыл мерзімге сайланды. Президент туғаннан Қазақстан азаматы болуы керек, 40 жастан кіші болмауы керек, мемлекеттік ([[Қазақ тілі|қазақ]]) тілді еркін білуі қажет, Қазақстанда кемінде 15 жыл тұруы керек және жоғары білімі болуы керек.<ref name="Fhtht">{{Cite web |url= https://adebiportal.kz/kz/authors/view/704|title= Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев |access-date = 2023-08-23}}</ref> 1998 жылы 7 қазанда Қазақстан конституциясына, оның ішінде президентке қатысты өзгертулер енгізілді — оның өкілеттік мерзімі 7 жылға дейін ұлғайтылды, президент үшін белгіленген шектік жас мөлшерін (65 жас) алып тастады, оған міндетті түрде қатысу қажеттілігі де белгіленді, Президенттік сайлауда сайлаушылардың 50%-ы болу қажеттілігі жойылды, Қазақстанның барлық мемлекеттік қызметшілері үшін осындай шектеуді алып тастады. Конституцияға енгізілген өзгерістермен бір мезгілде кезектен тыс президент сайлауы белгіленді. 10 қаңтар күні 1999 жылы [[Қазақстандағы президент сайлауы (1999)|бірінші кезектен тыс президент сайлауы]]нда Нұрсұлтан Назарбаев 79,78%, [[Серікболсын Әбділдаұлы Әбділдин|Серікболсын Әбділдин]] 11,7%, [[Ғани Есенкелдіұлы Қасымов|Ғани Қасымов]] 4,61%, [[Энгельс Ғаббасов]] 0,76% дауыс жинады.<ref name="Llkopk">{{Cite web |url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-election/29898554.html|title= Қазақстандағы президент сайлауы. Хроника|access-date = 2023-08-23}}</ref> 2005 жылғы 4 желтоқсанда Қазақстанда [[Қазақстандағы президент сайлауы (2005)|үшінші жалпыхалықтық президент сайлауы]] өтті. Нұрсұлтан Назарбаев сайлаушылардың 91,15 % дауысын жинап, жеңіске жетіп, алдағы 7 жылда билікте қалды. Оппозициялық кандидат [[Жармахан Айтбайұлы Тұяқбай|Жармахан Тұяқбай]] 6,61 % дауыс жинады. Ел тарихында алғаш рет кандидаттар арасында теледебаттар өтті.<ref name="WShjk">{{Cite web |url= https://malim.kz/article/politics/1991-2022-qazaqstan-prezidenti-bolgysy-kelgender-18568|title= 1991-2022. Қазақстан президенті болғысы келгендер|access-date = 2023-08-23}}</ref> 2007 жылғы 21 мамырда Конституцияға, оның ішінде президент лауазымына қатысты өзгерістер қайтадан енгізілді. Парламенттік өзгерістері кезінде Ата заңға 30 түзету жасалды. Президенттің өкілеттігінің мерзімі 5 жылға өзгертілді. Бірақ "бір адам қатарынан екі реттен артық президент болып сайлана алмайды" деген тармаққа "бұл шектеу Қазақстан Республикасының Тұңғыш президентіне қолданылмайды" деген есептеме қосылды. Сонымен өзара өкілеттігін жүзеге асыру кезеңінде президенттің саяси партиядағы қызметін тоқтатуына сөз қосылды.<ref name="Gtkuyl">{{Cite web |url= https://sputnik.kz/20220522/tauelsizdik-zhyldarynda-qazaqstannyn-konstitutsiyasy-qalay-ozgerdi-24977048.html|title= Тәуелсіздік жылдарында Қазақстанның Конституциясы қалай өзгерді|access-date = 2023-08-23}}</ref> 2011 жылғы 3 сәуірде елде [[Қазақстандағы президент сайлауы (2011)|кезектен тыс сайлауы]] тағайындалды.<ref name="LKjijk">{{Cite web |url= https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1100001149|title= Қазақстан Республикасы Президентінің кезектен тыс сайлауын тағайындау туралы|access-date=2023-08-23}}</ref> Нәтижесінде жалпы дауыстың 95,5% жинаған Назарбаев қайта сайланды.<ref name="Wvry">{{Cite web |url= https://e-history.kz/kz/calendar/show/25964|title=2011 жылы ҚР Президентінің кезектен тыс сайлауы өткізілді|access-date=2023-08-23}}</ref> 2015 жылғы 26 сәуірде Қазақстанда тағы бір [[Қазақстандағы президент сайлауы (2015)|кезектен тыс президент сайлауы]] жүргізілді. Сайлауда Назарбаев сайлаушылардың 97,75% дауысын алды да, тағы қайта сайланды.<ref name="dehgtA">{{Cite web |url= https://malim.kz/article/politics/1991-2022-qazaqstan-prezidenti-bolgysy-kelgender-18568|title= Қазақстан президенті болғысы келгендер|access-date=2023-08-23}}</ref> 2019 жылғы 19 наурызда президент Нұрсұлтан Назарбаев өкілеттігінің аяқталуына бір жыл қалғанда отставкаға кетті.<ref name="LKo;kj">{{Cite web |url= https://kaztag.kz/kz/news-of-the-day/aztag-agenttigini-n-s-asy-boyynsha-2019-zhyldy-10-basty-o-i-asy|title= ҚазТАГ агенттігінің нұсқасы бойынша 2019 жылдың 10 басты оқиғасы|access-date=2023-08-25}}</ref> Президент міндетін атқарушы болып Конституция бойынша [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағасы|Сенат төрағасы]] тағайындалатындықтан Назарбаевтың ізбасары [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] болды.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/nazarbaev-otstavkaa-kett-.html|title=Назарбаев өкілеттігін тоқтату туралы шешім қабылдады. Халыққа үндеуінің толық мәтіні|lang=kk|publisher=informburo.kz|date=2019-03-19|accessdate=2023-12-24}}</ref> Көп ұзамай 9 сәуір күні Тоқаевтың жарлығы арқылы [[Қазақстандағы президент сайлауы (2019)|кезектен тыс президент сайлауы]]ның 9 маусым күні өтетіні бекітілді.<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/prezident-saylauy-2019-toqaev_18137/|title=Тоқаев ҚР Президентінің кезектен тыс сайлауын жариялады|lang=kk|publisher=BAQ.kz|date=2019-04-09|accessdate=2023-12-24}}</ref> Сайлау нәтижесінде Тоқаев жалпы дауыстың 70,96% жинады да, елдің екінші президенті болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.election.gov.kz/eng/news/releases/index.php?ID=5294|title=Results of the early election of the President of the Republic of Kazakhstan, held on June 9, 2019|lang=en|publisher=[[Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы]]|date=2019-06-10|accessdate=2023-12-24}}</ref> 2022 жылғы 17 қыркүйекте Қасым-Жомарт Тоқаев конституцияға өзгертулерге қол қойды, оған сәйкес президенттің өкілеттік мерзімі 7 жылдық болды да, қайта сайлануға тыйым салынды.<ref name="IHgjh">{{Cite web |url= https://www.azattyq.org/a/32038663.html|title= Тоқаев президенттікті 7 жылдық бір мерзіммен шектеу және Астана атауын қайтару туралы түзетулерге қол қойды|access-date=2023-08-25}}</ref> == Сайланатын президентке талаптар == Конституция бойынша Президент жалпыға бірдей, тең және төте сайлау құқығы негізінде Республиканың кәмелетке толған азаматтары жасырын дауыс беру арқылы 7 жыл мерзімге сайланады. Бір адам бір реттен артық Республика Президенті болып сайлана алмайды. Қазақстан Республикасының Президенті болып: * тумысынан Республика азаматтығы бар; * 40 жасқа толған; * қазақ тілін еркін меңгерген; * Қазақстанда соңғы 15 жыл бойы тұратын; * жоғары білімі бар; * мемлекеттік қызметте немесе сайланбалы мемлекеттік лауазымдарда кемінде 5 жыл жұмыс істеген Республика азаматы сайлана алады. Сот іс-әрекетке қабілетсіз деп таныған, сондай-ақ сот үкімі бойынша бас бостандығынан айыру орындарында отырған азаматтардың сайлауға қатысуға құқығы жоқ. Президент сайлауын Республика Құрылтайы жариялайды. Президенттің кезекті сайлауы оның өкілеттік мерзімі аяқталғанға дейін 2 айдан кешіктірілмей өткізіледі және Құрылтай сайлауымен тұспа-тұс келмеуге тиіс. == Конституциялық мәртебесі == Қазақстан Республикасының Президенті — мемлекет басшысы, мемлекеттің ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттарын айқындайтын, ел ішінде және халықаралық қатынастарда Қазақстан атынан өкілдік ететін ең жоғары лауазымды тұлға. Конституцияға сәйкес Республика Президенті: * халық пен мемлекеттік билік бірлігінің, Конституцияның мызғымастығының, адам және Республика азаматтарының құқықтары мен бостандықтарының нышаны әрі кепілі; * мемлекеттік биліктің барлық тармағының үйлесімді әрі кедергісіз жұмыс істеуін, билік органдарының біртұтас Қазақстан халқының алдындағы жауапкершілігін қамтамасыз етеді; * халық пен мемлекет атынан билік жүргізуге құқығы бар. Қазақстан Республикасының Президентіне, оның ар-намысы мен қадір-қасиетіне қол сұғылмайды. Мемлекетке опасыздық жасауды қоспағанда, Президент өкілеттігін атқару кезіндегі әрекеті үшін ол қылмыстық және әкімшілік жауаптылыққа тартылмайды. Республика Президенті мен оның отбасын қамтамасыз ету, оларға қызмет көрсету және күзету мемлекет есебінен жүзеге асырылады. == Өкілеттіктері == 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енетін Конституцияның 46 бабына сәйкес Республика Президенті: * Қазақстан халқына елдегі жағдай мен Республиканың ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттары туралы жолдау жасайды; * депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен [[Қазақстан Республикасының Вице-президенті|Республика Вице-Президентін]] тағайындайды; Вице-Президентті лауазымынан босатады, оның өкілеттігін айқындайды; * [[Қазақстан Құрылтайы|Республика Құрылтайының]] кезекті және кезектен тыс сайлауын тағайындайды; Құрылтайдың бірінші сессиясын шақырады және оның депутаттарының Қазақстан халқына беретін антын қабылдайды; Құрылтайдың кезектен тыс сессиясын шақырады; Құрылтай ұсынған заңға бір ай ішінде қол қояды, заңды халыққа жариялайды немесе заңды не оның жекелеген баптарын қайта талқылап, дауысқа салу үшін қайтарады; * [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайда]] өкілдігі бар саяси партиялар фракцияларымен консультациядан кейін [[Қазақстан премьер-министрі|Республика Премьер-Министрінің]] кандидатурасын келісім беру үшін Құрылтайдың қарауына ұсынады; депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен Премьер-министрді тағайындайды; Премьер-министрді лауазымынан босатады; Премьер-Министрдің ұсынуымен [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметтің]] құрылымын айқындайды; Құрылтаймен консультациядан кейін Премьер-Министр ұсынған Үкімет мүшелерін тағайындайды; сыртқы істер, қорғаныс, ішкі істер министрлерін дербес тағайындайды; Үкімет мүшелерін лауазымынан босатады; Үкімет мүшелерінің антын қабылдайды; аса маңызды мәселелер бойынша Үкімет отырыстарына төрағалық етеді; * Республика [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Сотының]] Төрағасын, [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Сотының]] Төрағасын, [[Қазақстан Ұлттық банкі|Ұлттық Банкінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас Прокурорын]], [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитетінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палатасының]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі|Жоғары Сот Кеңесінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Мемлекеттік күзет қызметінің]] Бастығын, [[Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкіл|Адам құқықтары жөніндегі уәкілді]] тағайындайды және оларды лауазымынан босатады; * Республика Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік органдарды құрады, таратады және қайта құрады, олардың басшыларын тағайындайды және лауазымынан босатады; * Республика дипломатиялық өкілдіктерінің басшыларын тағайындайды және кері шақырып алады; * депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен Конституциялық Соттың 10 судьясын 8 жыл мерзімге, Орталық сайлау комиссиясының 6 мүшесін 5 жыл мерзімге, Жоғары аудиторлық палатаның 8 мүшесін 5 жыл мерзімге тағайындайды; оларды лауазымынан босатады; * [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Республика Қарулы Күштерінің]] Жоғарғы Бас Қолбасшысы болып табылады, Қарулы Күштердің жоғары қолбасшылығын тағайындайды және лауазымынан босатады; * жалпыхалықтық референдум өткізу жөнінде шешім қабылдайды; * адамның және Республика азаматының құқықтары мен бостандықтарын қорғау, ұлттық қауіпсіздікті, мемлекеттің егемендігі мен тұтастығын қамтамасыз ету мүддесінде Конституциялық Сотқа күшіне енген заңның немесе өзге де құқықтық актінің Конституцияға сәйкестігін қарау туралы және Конституцияның 93-бабында көзделген жағдайда қорытынды беру туралы өтініш жібереді; * Республика атынан келіссөздер жүргізеді және халықаралық шарттарға қол қояды; ратификациялық грамоталарға қол қояды; шет мемлекеттердің Республикада аккредиттелген дипломатиялық өкілдіктері басшыларының, сондай-ақ халықаралық ұйым басшыларының сенім мен кері шақырып алу грамоталарын қабылдайды; * мемлекеттік наградаларды, құрметті атақтарды белгілейді; * мемлекеттік наградалармен марапаттайды, құрметті атақтарды, жоғары әскери және өзге атақтарды, сыныптық шендерді, дипломатиялық дәрежелерді, біліктілік сыныптарын береді; * Республиканың азаматтығы мәселесін, саяси баспана беру мәселесін шешеді; * кешірім беруді жүзеге асырады; * Республиканың Тәуелсіздігі мен аумағының тұтастығына, ішкі саяси тұрақтылығына, азаматтарының қауіпсіздігіне тікелей қатер төнсе және бұл мемлекеттік конституциялық органдардың жұмыс істеуін бұзуға алып келсе, Республика Премьер-Министрімен және Құрылтайы Төрағасымен ресми консультациядан кейін Республиканың бүкіл аумағында немесе жекелеген аймақтарында төтенше жағдай енгізуді, Республиканың Қарулы Күштерін қолдануды қоса алғанда, осы мән-жайлар талап ететін шараларды қабылдайды; * Республикаға қарсы агрессия жасалған не оның қауіпсіздігіне сырттан тікелей қатер төнген жағдайда Республиканың бүкіл аумағында немесе оның жекелеген аймақтарында соғыс жағдайын енгізеді, ішінара немесе жалпы жұмылдыру жариялайды, бұл жөнінде Республика Құрылтайына дереу хабарлайды; * өзіне бағынатын [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Мемлекеттік күзет қызметін]] құрады; * [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Республика Президентінің Әкімшілігін]] құрады; * [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесін]], өзге де консультативтік-кеңесші органдарды, сондай-ақ Жоғары Сот Кеңесін құрады; * Республиканың Конституциясы мен заңдарына сәйкес басқа да өкілеттіктерді жүзеге асырады. Конституцияның 56 бабы бойынша: * Құрылтайға бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін Республика Қарулы Күштерін қолдануды ұсынады. Конституцияның 57 бабы бойынша: * Құрылтай Төрағасын сайлау үшін Құрылтайға кандидатура ұсынады. Конституцияның 62 бабы бойынша: * Құрылтай Төрағасымен және Премьер-Министрмен консультациядан кейін Құрылтайды таратуға құқылы; * Құрылтай келісімімен тағайындалатын лауазымға Президент ұсынған кандидатураны тағайындауға келісім беруден қайта бас тартылған, сондай-ақ Құрылтай Төрағасын сайлаудан қайта бас тартылған жағдайда Құрылтайды таратуға құқылы. Конституцияның 72 бабы бойынша: * Конституциялық Сот Төрағасының ұсынуымен Конституциялық Сот судьяларының арасынан Конституциялық Сот Төрағасының орынбасарын тағайындайды. Конституцияның 83 бабы бойынша: * Жоғарғы Сот судьяларын сайлау үшін Жоғары Сот Кеңесінің ұсынымы негізінде Құрылтайға ұсынады. * Жергілікті және басқа да сот судьяларын Жоғары Сот Кеңесінің ұсынымымен тағайындайды. Конституцияның 88 бабы бойынша: * Мәслихаттың өкілеттігін Премьер-Министрмен және Құрылтай Төрағасымен консультациядан кейін мерзімінен бұрын тоқтатады. Конституцияның 89 бабы бойынша: * Астана, облыс, республикалық маңызы бар қала [[әкім]]дерін тиісінше астана, облыс аумағындағы [[мәслихат]]тар, республикалық маңызы бар қала мəслихаты депутаттарының келісімімен тағайындайды. == Президентке қойылатын шектеулер == Республика Президенті: * өкілді органның депутаты болуға, өзге де ақы төленетін қызметтерді атқаруға және кәсіпкерлік қызметпен айналысуға құқығы жоқ. * өз өкілеттіктерін жүзеге асыру кезеңінде саяси партияда болмауға тиіс. * жақын туыстары мемлекеттік саяси қызметшілердің, квазимемлекеттік сектор субъектілері басшыларының қызметтерін атқаруға хақысы жоқ. == Президенттің айырым белгілері == <gallery widths="200" heights="200" perrow="3"> File:Znak Presidenta RK.jpg|Қазақстан Республикасы Президентінің кеудеге тағатын белгiсi Flag of the President of Kazakhstan.svg|[[Қазақстан президентінің байрағы|Қазақстан Республикасы Президентінің байрағы]] Insignia of order Gold eagle.jpg|[[Алтын Қыран ордені|«Алтын қыран» ордені]] </gallery> == Президентті қызметiнен кетiру тәртібі == Республика Президенті өзінің міндетін атқару кезіндегі әрекеті үшін мемлекетке опасыздық жасаған жағдайда ғана жауапты болады және бұл үшін Құрылтай оны қызметінен кетіруі мүмкін. Айып тағу және оны тергеп-тексеру туралы бастаманы Құрылтай депутаттарының кемінде кемінде үштен бірі көтереді, шешім депутаттарының жалпы санының көпшілік дауысымен қабылданады. Бұл мәселе бойынша түпкілікті шешім Жоғарғы Соттың айып тағудың негізділігі туралы қорытындысы және Конституциялық Соттың белгіленген конституциялық рәсімдердің сақталғаны туралы қорытындысы болған жағдайда Құрылтай отырысында депутаттардың жалпы санының кемінде төрттен үшінің көпшілік дауысымен қабылданады. Айып тағылған сәттен бастап 2 ай ішінде түпкілікті шешім қабылданбаса, бұл Республика Президентіне қарсы айыпты қабылданбады деп тануға алып келеді. Республиканың Президентіне мемлекетке опасыздық жасады деп тағылған айыптың кез келген сатыда қабылданбауы осы мәселені қарауға бастамашы болған Құрылтай депутаттарының өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтатуға алып келеді. Республика Президенті өз еркімен орнынан түсуіне, денсаулық жағдайына қарай өз міндеттерін атқаруға тұрақты қабілетінің болмауына немесе қызметінен кетірілуіне байланысты мерзімінен бұрын лауазымынан босатылған, сондай-ақ қайтыс болған жағдайда Президент өкілеттігі Вице-Президентке өтеді; Вице-Президент Президенттің өкілеттігін қабылдай алмаса, ол Құрылтай Төрағасына өтеді; Құрылтай Төрағасы қабылдай алмаса, ол Премьер-Министрге өтеді. Өзіне Республика Президентінің өкілеттігін қабылдаған тұлға тиісінше Вице-Президенттің, Құрылтай Төрағасының немесе Премьер-Министрдің өкілеттігін тапсырады. Республика Президенті мерзімінен бұрын лауазымынан босатылған не қайтыс болған күннен бастап 7 күн ішінде Құрылтай Президент сайлауын өткізу туралы жариялайды. Сайлау Құрылтай тиісті шешім қабылдаған күннен бастап 2 ай ішінде өткізіледі. Президент өкілеттігін қабылдаған тұлғаның Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар енгізуге бастама жасауға, сондай-ақ Құрылтайды таратуға құқығы жоқ. == Экс-президенттік == Өкілеттігін аяқтап қойған Қазақстан президенті [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Конституция]] бойынша Қазақстан Республикасының Экс-Президенті деп аталады.<ref name="resmiy">{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/official_documents/constitutional_laws/kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-turaly |title= Қазақстан Республикасының Президентi туралы |lang= kk |publisher= Қазақстан президентінің ресми сайты |accessdate= 2025-01-19}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20250119212252/https://www.akorda.kz/kz/official_documents/constitutional_laws/kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-turaly |date= 2025-01-19}}</ref> Қызметтегі президенттердей, экс-президент абыройы мен қадір-қасиетіне біреудің тиісуіне тыйым салынған. Оған қоса, экс-президент пен оның отбасын қамтамасыз ету, оларға қызмет көрсету және қорғау мемлекет есебінен жүзеге асырылады.<ref name="resmiy" /> 2024 жылы қабылданған Мемлекеттік құпиялар туралы заңға енген өзгерістер бойынша экс-президент пен оның отбасының денсаулығы, жай-күйі және жеке өмірі — мемлекеттік құпия.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.orda.kz/endi-nazarbaev-zhane-onyn-otbasynyn-densaulygy-men-zheke-omiri-kupija-bolady-129144/ |title= Енді Назарбаев және оның отбасының денсаулығы мен жеке өмірі құпия болады |lang= kk |work= kaz.orda.kz |last= Адамбек |first= Альфия |date= 2024-12-12 |accessdate= 2025-01-19}}</ref> Қазақстан тарихында жалғыз экс-президент болған, ол — {{Жас|6|7|1940}}ғы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]. == Президенттер тізімі == {{Толық мақала|Қазақстан президенттерінің тізімі}} == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан Республикасының Вице-президенті]] * [[Қазақстанның бірінші ханымы]] * [[Қазақстан басшыларының тізімі]] * [[Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшысы]] * [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары]] * [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы]] * [[Қазақстан Президентінің көмекшісі]] * [[Қазақстан Президентінің кеңесшісі]] * [[Қазақстан президенті жанындағы консультативтік-кеңесші органдар]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан президенті]] [[Санат:Президенттер тізімі]] dzp6dgd1l7bqgzvv682x1take825vhd 3607527 3607526 2026-05-21T15:20:52Z Casserium 68287 /* Президентке қойылатын шектеулер */ 3607527 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Қазақстан Республикасының Президенті |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |эмблема = Flag of the President of Kazakhstan.svg |эмблема ені = 130px |эмблеманың аты = [[Қазақстан президентінің байрағы|Президент байрағы]] |қазіргі = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |тағайындалды = тікелей дауыс беру арқылы |портреті = Касым-Жомарт Токаев (13-12-2022).jpg |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |тағайындалған = 20 наурыз 2019 жылдан бастап |басшылық етеді = {{байрақ|Қазақстан}} |басқару түрі = |резиденция = [[Ақорда (резиденция)|Ақорда]], [[Астана]] |ұсынылады = |өкілеттігінің мерзімі = 7 жыл, қайта сайлану құқығы жоқ |айлығы = |пайда болды = [[24 сәуір]] [[1990 жыл]] |таратылды = |біріншісі = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |соңғысы = |сайты = [http://www.akorda.kz akorda.kz] }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Президенті''' — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның [[мемлекет басшысы]] және [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|ҚР Қарулы Күштері]]нің [[Жоғарғы Бас Қолбасшы]]сы, елдегі ең жоғарғы лауазым. == Тарихы == 1990 жылғы 24 сәуірде [[Қазақ КСР Президенті]]нің лауазымын белгілеу және [[Қазақ КСР Конституциясы]]на өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақ КСР заңымен [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] Қазақ КСР Президенті [[Қазақ КСР президент сайлауы (1990)|болып сайланды]].<ref name="jkjnfg">{{Cite web |url= https://https://egemen.kz/article/270539-tunhghysh-prezidenttinh-eren-enhbegi |title= Тұңғыш Президенттің ерен еңбегі|access-date = 2023-08-23}}</ref> Сайланған кезінде Назарбаев Қазақстанды 1989 жылғы 22 маусымнан бастап [[Қазақстан Коммунистік партиясы (Қазақ КСР)|Қазақ КСР Коммунистік партия]]сы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы болып басқарған болатын. 1991 жылғы 1 желтоқсанда Қазақстанда [[Қазақстандағы президент сайлауы (1991)|тұңғыш рет жалпыхалықтық Президент сайлауы]] өтті. Дауыс беруге келген 88,2% сайлау 98,78% дауыс жинап Нұрсұлтан Назарбаев жеңіске жетті. 1991 жылғы 16 желтоқсанда [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]] Қазақстанның мемлекеттік тәуелсіздігін жариялады. 1993 жылдың жаңа Конституциясы арқылы Қазақстанда қоғам дамуына динамика беріп, бірпартиялық саяси басқарудан, экономикалық монополия жүйесінен және тарихи идеологиядан бас тарту арқылы [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі|Жоғарғы Кеңес]]ке қатысуға ауқымды өкілет берілді.<ref name="jDuoio">{{Cite web |url= https://https://egemen.kz/article/270539-tunhghysh-prezidenttinh-eren-enhbegi |title= Тұңғыш Президенттің ерен еңбегі|access-date = 2023-08-23}}</ref> Бұл конституцияға сәйкес, президент жалпыхалықтық дауыс беру арқылы бес жыл мерзімге сайланды, бір адам екі мерзіммен шектелді. 1995 жылы 29 сәуірде [[Қазақстандағы референдум (29 сәуір 1995)|президент Назарбаевтың өкілеттігін 2000 жылдың 1 желтоқсанына дейін ұзарту туралы референдум]] өтті. Мұны дауыс беруге келген 91,26% сайлаушылардың 95,46% қолдаған. 1995 жылы 30 тамызда республикада бүкілхалықтық референдум өтті, нәтижесінде [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы]] қабылданды. Бұл конституция бойынша президент жалпыхалықтық дауыс беру арқылы 5 жыл мерзімге сайланды. Президент туғаннан Қазақстан азаматы болуы керек, 40 жастан кіші болмауы керек, мемлекеттік ([[Қазақ тілі|қазақ]]) тілді еркін білуі қажет, Қазақстанда кемінде 15 жыл тұруы керек және жоғары білімі болуы керек.<ref name="Fhtht">{{Cite web |url= https://adebiportal.kz/kz/authors/view/704|title= Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев |access-date = 2023-08-23}}</ref> 1998 жылы 7 қазанда Қазақстан конституциясына, оның ішінде президентке қатысты өзгертулер енгізілді — оның өкілеттік мерзімі 7 жылға дейін ұлғайтылды, президент үшін белгіленген шектік жас мөлшерін (65 жас) алып тастады, оған міндетті түрде қатысу қажеттілігі де белгіленді, Президенттік сайлауда сайлаушылардың 50%-ы болу қажеттілігі жойылды, Қазақстанның барлық мемлекеттік қызметшілері үшін осындай шектеуді алып тастады. Конституцияға енгізілген өзгерістермен бір мезгілде кезектен тыс президент сайлауы белгіленді. 10 қаңтар күні 1999 жылы [[Қазақстандағы президент сайлауы (1999)|бірінші кезектен тыс президент сайлауы]]нда Нұрсұлтан Назарбаев 79,78%, [[Серікболсын Әбділдаұлы Әбділдин|Серікболсын Әбділдин]] 11,7%, [[Ғани Есенкелдіұлы Қасымов|Ғани Қасымов]] 4,61%, [[Энгельс Ғаббасов]] 0,76% дауыс жинады.<ref name="Llkopk">{{Cite web |url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-election/29898554.html|title= Қазақстандағы президент сайлауы. Хроника|access-date = 2023-08-23}}</ref> 2005 жылғы 4 желтоқсанда Қазақстанда [[Қазақстандағы президент сайлауы (2005)|үшінші жалпыхалықтық президент сайлауы]] өтті. Нұрсұлтан Назарбаев сайлаушылардың 91,15 % дауысын жинап, жеңіске жетіп, алдағы 7 жылда билікте қалды. Оппозициялық кандидат [[Жармахан Айтбайұлы Тұяқбай|Жармахан Тұяқбай]] 6,61 % дауыс жинады. Ел тарихында алғаш рет кандидаттар арасында теледебаттар өтті.<ref name="WShjk">{{Cite web |url= https://malim.kz/article/politics/1991-2022-qazaqstan-prezidenti-bolgysy-kelgender-18568|title= 1991-2022. Қазақстан президенті болғысы келгендер|access-date = 2023-08-23}}</ref> 2007 жылғы 21 мамырда Конституцияға, оның ішінде президент лауазымына қатысты өзгерістер қайтадан енгізілді. Парламенттік өзгерістері кезінде Ата заңға 30 түзету жасалды. Президенттің өкілеттігінің мерзімі 5 жылға өзгертілді. Бірақ "бір адам қатарынан екі реттен артық президент болып сайлана алмайды" деген тармаққа "бұл шектеу Қазақстан Республикасының Тұңғыш президентіне қолданылмайды" деген есептеме қосылды. Сонымен өзара өкілеттігін жүзеге асыру кезеңінде президенттің саяси партиядағы қызметін тоқтатуына сөз қосылды.<ref name="Gtkuyl">{{Cite web |url= https://sputnik.kz/20220522/tauelsizdik-zhyldarynda-qazaqstannyn-konstitutsiyasy-qalay-ozgerdi-24977048.html|title= Тәуелсіздік жылдарында Қазақстанның Конституциясы қалай өзгерді|access-date = 2023-08-23}}</ref> 2011 жылғы 3 сәуірде елде [[Қазақстандағы президент сайлауы (2011)|кезектен тыс сайлауы]] тағайындалды.<ref name="LKjijk">{{Cite web |url= https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1100001149|title= Қазақстан Республикасы Президентінің кезектен тыс сайлауын тағайындау туралы|access-date=2023-08-23}}</ref> Нәтижесінде жалпы дауыстың 95,5% жинаған Назарбаев қайта сайланды.<ref name="Wvry">{{Cite web |url= https://e-history.kz/kz/calendar/show/25964|title=2011 жылы ҚР Президентінің кезектен тыс сайлауы өткізілді|access-date=2023-08-23}}</ref> 2015 жылғы 26 сәуірде Қазақстанда тағы бір [[Қазақстандағы президент сайлауы (2015)|кезектен тыс президент сайлауы]] жүргізілді. Сайлауда Назарбаев сайлаушылардың 97,75% дауысын алды да, тағы қайта сайланды.<ref name="dehgtA">{{Cite web |url= https://malim.kz/article/politics/1991-2022-qazaqstan-prezidenti-bolgysy-kelgender-18568|title= Қазақстан президенті болғысы келгендер|access-date=2023-08-23}}</ref> 2019 жылғы 19 наурызда президент Нұрсұлтан Назарбаев өкілеттігінің аяқталуына бір жыл қалғанда отставкаға кетті.<ref name="LKo;kj">{{Cite web |url= https://kaztag.kz/kz/news-of-the-day/aztag-agenttigini-n-s-asy-boyynsha-2019-zhyldy-10-basty-o-i-asy|title= ҚазТАГ агенттігінің нұсқасы бойынша 2019 жылдың 10 басты оқиғасы|access-date=2023-08-25}}</ref> Президент міндетін атқарушы болып Конституция бойынша [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағасы|Сенат төрағасы]] тағайындалатындықтан Назарбаевтың ізбасары [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] болды.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/nazarbaev-otstavkaa-kett-.html|title=Назарбаев өкілеттігін тоқтату туралы шешім қабылдады. Халыққа үндеуінің толық мәтіні|lang=kk|publisher=informburo.kz|date=2019-03-19|accessdate=2023-12-24}}</ref> Көп ұзамай 9 сәуір күні Тоқаевтың жарлығы арқылы [[Қазақстандағы президент сайлауы (2019)|кезектен тыс президент сайлауы]]ның 9 маусым күні өтетіні бекітілді.<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/prezident-saylauy-2019-toqaev_18137/|title=Тоқаев ҚР Президентінің кезектен тыс сайлауын жариялады|lang=kk|publisher=BAQ.kz|date=2019-04-09|accessdate=2023-12-24}}</ref> Сайлау нәтижесінде Тоқаев жалпы дауыстың 70,96% жинады да, елдің екінші президенті болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.election.gov.kz/eng/news/releases/index.php?ID=5294|title=Results of the early election of the President of the Republic of Kazakhstan, held on June 9, 2019|lang=en|publisher=[[Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы]]|date=2019-06-10|accessdate=2023-12-24}}</ref> 2022 жылғы 17 қыркүйекте Қасым-Жомарт Тоқаев конституцияға өзгертулерге қол қойды, оған сәйкес президенттің өкілеттік мерзімі 7 жылдық болды да, қайта сайлануға тыйым салынды.<ref name="IHgjh">{{Cite web |url= https://www.azattyq.org/a/32038663.html|title= Тоқаев президенттікті 7 жылдық бір мерзіммен шектеу және Астана атауын қайтару туралы түзетулерге қол қойды|access-date=2023-08-25}}</ref> == Сайланатын президентке талаптар == Конституция бойынша Президент жалпыға бірдей, тең және төте сайлау құқығы негізінде Республиканың кәмелетке толған азаматтары жасырын дауыс беру арқылы 7 жыл мерзімге сайланады. Бір адам бір реттен артық Республика Президенті болып сайлана алмайды. Қазақстан Республикасының Президенті болып: * тумысынан Республика азаматтығы бар; * 40 жасқа толған; * қазақ тілін еркін меңгерген; * Қазақстанда соңғы 15 жыл бойы тұратын; * жоғары білімі бар; * мемлекеттік қызметте немесе сайланбалы мемлекеттік лауазымдарда кемінде 5 жыл жұмыс істеген Республика азаматы сайлана алады. Сот іс-әрекетке қабілетсіз деп таныған, сондай-ақ сот үкімі бойынша бас бостандығынан айыру орындарында отырған азаматтардың сайлауға қатысуға құқығы жоқ. Президент сайлауын Республика Құрылтайы жариялайды. Президенттің кезекті сайлауы оның өкілеттік мерзімі аяқталғанға дейін 2 айдан кешіктірілмей өткізіледі және Құрылтай сайлауымен тұспа-тұс келмеуге тиіс. == Конституциялық мәртебесі == Қазақстан Республикасының Президенті — мемлекет басшысы, мемлекеттің ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттарын айқындайтын, ел ішінде және халықаралық қатынастарда Қазақстан атынан өкілдік ететін ең жоғары лауазымды тұлға. Конституцияға сәйкес Республика Президенті: * халық пен мемлекеттік билік бірлігінің, Конституцияның мызғымастығының, адам және Республика азаматтарының құқықтары мен бостандықтарының нышаны әрі кепілі; * мемлекеттік биліктің барлық тармағының үйлесімді әрі кедергісіз жұмыс істеуін, билік органдарының біртұтас Қазақстан халқының алдындағы жауапкершілігін қамтамасыз етеді; * халық пен мемлекет атынан билік жүргізуге құқығы бар. Қазақстан Республикасының Президентіне, оның ар-намысы мен қадір-қасиетіне қол сұғылмайды. Мемлекетке опасыздық жасауды қоспағанда, Президент өкілеттігін атқару кезіндегі әрекеті үшін ол қылмыстық және әкімшілік жауаптылыққа тартылмайды. Республика Президенті мен оның отбасын қамтамасыз ету, оларға қызмет көрсету және күзету мемлекет есебінен жүзеге асырылады. == Өкілеттіктері == 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енетін Конституцияның 46 бабына сәйкес Республика Президенті: * Қазақстан халқына елдегі жағдай мен Республиканың ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттары туралы жолдау жасайды; * депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен [[Қазақстан Республикасының Вице-президенті|Республика Вице-Президентін]] тағайындайды; Вице-Президентті лауазымынан босатады, оның өкілеттігін айқындайды; * [[Қазақстан Құрылтайы|Республика Құрылтайының]] кезекті және кезектен тыс сайлауын тағайындайды; Құрылтайдың бірінші сессиясын шақырады және оның депутаттарының Қазақстан халқына беретін антын қабылдайды; Құрылтайдың кезектен тыс сессиясын шақырады; Құрылтай ұсынған заңға бір ай ішінде қол қояды, заңды халыққа жариялайды немесе заңды не оның жекелеген баптарын қайта талқылап, дауысқа салу үшін қайтарады; * [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайда]] өкілдігі бар саяси партиялар фракцияларымен консультациядан кейін [[Қазақстан премьер-министрі|Республика Премьер-Министрінің]] кандидатурасын келісім беру үшін Құрылтайдың қарауына ұсынады; депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен Премьер-министрді тағайындайды; Премьер-министрді лауазымынан босатады; Премьер-Министрдің ұсынуымен [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметтің]] құрылымын айқындайды; Құрылтаймен консультациядан кейін Премьер-Министр ұсынған Үкімет мүшелерін тағайындайды; сыртқы істер, қорғаныс, ішкі істер министрлерін дербес тағайындайды; Үкімет мүшелерін лауазымынан босатады; Үкімет мүшелерінің антын қабылдайды; аса маңызды мәселелер бойынша Үкімет отырыстарына төрағалық етеді; * Республика [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Сотының]] Төрағасын, [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Сотының]] Төрағасын, [[Қазақстан Ұлттық банкі|Ұлттық Банкінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас Прокурорын]], [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитетінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палатасының]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі|Жоғары Сот Кеңесінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Мемлекеттік күзет қызметінің]] Бастығын, [[Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкіл|Адам құқықтары жөніндегі уәкілді]] тағайындайды және оларды лауазымынан босатады; * Республика Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік органдарды құрады, таратады және қайта құрады, олардың басшыларын тағайындайды және лауазымынан босатады; * Республика дипломатиялық өкілдіктерінің басшыларын тағайындайды және кері шақырып алады; * депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен Конституциялық Соттың 10 судьясын 8 жыл мерзімге, Орталық сайлау комиссиясының 6 мүшесін 5 жыл мерзімге, Жоғары аудиторлық палатаның 8 мүшесін 5 жыл мерзімге тағайындайды; оларды лауазымынан босатады; * [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Республика Қарулы Күштерінің]] Жоғарғы Бас Қолбасшысы болып табылады, Қарулы Күштердің жоғары қолбасшылығын тағайындайды және лауазымынан босатады; * жалпыхалықтық референдум өткізу жөнінде шешім қабылдайды; * адамның және Республика азаматының құқықтары мен бостандықтарын қорғау, ұлттық қауіпсіздікті, мемлекеттің егемендігі мен тұтастығын қамтамасыз ету мүддесінде Конституциялық Сотқа күшіне енген заңның немесе өзге де құқықтық актінің Конституцияға сәйкестігін қарау туралы және Конституцияның 93-бабында көзделген жағдайда қорытынды беру туралы өтініш жібереді; * Республика атынан келіссөздер жүргізеді және халықаралық шарттарға қол қояды; ратификациялық грамоталарға қол қояды; шет мемлекеттердің Республикада аккредиттелген дипломатиялық өкілдіктері басшыларының, сондай-ақ халықаралық ұйым басшыларының сенім мен кері шақырып алу грамоталарын қабылдайды; * мемлекеттік наградаларды, құрметті атақтарды белгілейді; * мемлекеттік наградалармен марапаттайды, құрметті атақтарды, жоғары әскери және өзге атақтарды, сыныптық шендерді, дипломатиялық дәрежелерді, біліктілік сыныптарын береді; * Республиканың азаматтығы мәселесін, саяси баспана беру мәселесін шешеді; * кешірім беруді жүзеге асырады; * Республиканың Тәуелсіздігі мен аумағының тұтастығына, ішкі саяси тұрақтылығына, азаматтарының қауіпсіздігіне тікелей қатер төнсе және бұл мемлекеттік конституциялық органдардың жұмыс істеуін бұзуға алып келсе, Республика Премьер-Министрімен және Құрылтайы Төрағасымен ресми консультациядан кейін Республиканың бүкіл аумағында немесе жекелеген аймақтарында төтенше жағдай енгізуді, Республиканың Қарулы Күштерін қолдануды қоса алғанда, осы мән-жайлар талап ететін шараларды қабылдайды; * Республикаға қарсы агрессия жасалған не оның қауіпсіздігіне сырттан тікелей қатер төнген жағдайда Республиканың бүкіл аумағында немесе оның жекелеген аймақтарында соғыс жағдайын енгізеді, ішінара немесе жалпы жұмылдыру жариялайды, бұл жөнінде Республика Құрылтайына дереу хабарлайды; * өзіне бағынатын [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Мемлекеттік күзет қызметін]] құрады; * [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Республика Президентінің Әкімшілігін]] құрады; * [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесін]], өзге де консультативтік-кеңесші органдарды, сондай-ақ Жоғары Сот Кеңесін құрады; * Республиканың Конституциясы мен заңдарына сәйкес басқа да өкілеттіктерді жүзеге асырады. Конституцияның 56 бабы бойынша: * Құрылтайға бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін Республика Қарулы Күштерін қолдануды ұсынады. Конституцияның 57 бабы бойынша: * Құрылтай Төрағасын сайлау үшін Құрылтайға кандидатура ұсынады. Конституцияның 62 бабы бойынша: * Құрылтай Төрағасымен және Премьер-Министрмен консультациядан кейін Құрылтайды таратуға құқылы; * Құрылтай келісімімен тағайындалатын лауазымға Президент ұсынған кандидатураны тағайындауға келісім беруден қайта бас тартылған, сондай-ақ Құрылтай Төрағасын сайлаудан қайта бас тартылған жағдайда Құрылтайды таратуға құқылы. Конституцияның 72 бабы бойынша: * Конституциялық Сот Төрағасының ұсынуымен Конституциялық Сот судьяларының арасынан Конституциялық Сот Төрағасының орынбасарын тағайындайды. Конституцияның 83 бабы бойынша: * Жоғарғы Сот судьяларын сайлау үшін Жоғары Сот Кеңесінің ұсынымы негізінде Құрылтайға ұсынады. * Жергілікті және басқа да сот судьяларын Жоғары Сот Кеңесінің ұсынымымен тағайындайды. Конституцияның 88 бабы бойынша: * Мәслихаттың өкілеттігін Премьер-Министрмен және Құрылтай Төрағасымен консультациядан кейін мерзімінен бұрын тоқтатады. Конституцияның 89 бабы бойынша: * Астана, облыс, республикалық маңызы бар қала [[әкім]]дерін тиісінше астана, облыс аумағындағы [[мәслихат]]тар, республикалық маңызы бар қала мəслихаты депутаттарының келісімімен тағайындайды. == Президентке қойылатын шектеулер == Республика Президенті: * өз өкілеттігі кезеңінде өкілді органның депутаты болып сайлануға, өзге де ақы төленетін лауазымды атқаруға, кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруға, сондай-ақ саяси партияда болуға құқығы жоқ; * жақын туыстары мемлекеттік саяси қызметші лауазымында, квазимемлекеттік сектор субъектілері басшыларының лауазымында болуға құқығы жоқ. == Президенттің айырым белгілері == <gallery widths="200" heights="200" perrow="3"> File:Znak Presidenta RK.jpg|Қазақстан Республикасы Президентінің кеудеге тағатын белгiсi Flag of the President of Kazakhstan.svg|[[Қазақстан президентінің байрағы|Қазақстан Республикасы Президентінің байрағы]] Insignia of order Gold eagle.jpg|[[Алтын Қыран ордені|«Алтын қыран» ордені]] </gallery> == Президентті қызметiнен кетiру тәртібі == Республика Президенті өзінің міндетін атқару кезіндегі әрекеті үшін мемлекетке опасыздық жасаған жағдайда ғана жауапты болады және бұл үшін Құрылтай оны қызметінен кетіруі мүмкін. Айып тағу және оны тергеп-тексеру туралы бастаманы Құрылтай депутаттарының кемінде кемінде үштен бірі көтереді, шешім депутаттарының жалпы санының көпшілік дауысымен қабылданады. Бұл мәселе бойынша түпкілікті шешім Жоғарғы Соттың айып тағудың негізділігі туралы қорытындысы және Конституциялық Соттың белгіленген конституциялық рәсімдердің сақталғаны туралы қорытындысы болған жағдайда Құрылтай отырысында депутаттардың жалпы санының кемінде төрттен үшінің көпшілік дауысымен қабылданады. Айып тағылған сәттен бастап 2 ай ішінде түпкілікті шешім қабылданбаса, бұл Республика Президентіне қарсы айыпты қабылданбады деп тануға алып келеді. Республиканың Президентіне мемлекетке опасыздық жасады деп тағылған айыптың кез келген сатыда қабылданбауы осы мәселені қарауға бастамашы болған Құрылтай депутаттарының өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтатуға алып келеді. Республика Президенті өз еркімен орнынан түсуіне, денсаулық жағдайына қарай өз міндеттерін атқаруға тұрақты қабілетінің болмауына немесе қызметінен кетірілуіне байланысты мерзімінен бұрын лауазымынан босатылған, сондай-ақ қайтыс болған жағдайда Президент өкілеттігі Вице-Президентке өтеді; Вице-Президент Президенттің өкілеттігін қабылдай алмаса, ол Құрылтай Төрағасына өтеді; Құрылтай Төрағасы қабылдай алмаса, ол Премьер-Министрге өтеді. Өзіне Республика Президентінің өкілеттігін қабылдаған тұлға тиісінше Вице-Президенттің, Құрылтай Төрағасының немесе Премьер-Министрдің өкілеттігін тапсырады. Республика Президенті мерзімінен бұрын лауазымынан босатылған не қайтыс болған күннен бастап 7 күн ішінде Құрылтай Президент сайлауын өткізу туралы жариялайды. Сайлау Құрылтай тиісті шешім қабылдаған күннен бастап 2 ай ішінде өткізіледі. Президент өкілеттігін қабылдаған тұлғаның Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар енгізуге бастама жасауға, сондай-ақ Құрылтайды таратуға құқығы жоқ. == Экс-президенттік == Өкілеттігін аяқтап қойған Қазақстан президенті [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Конституция]] бойынша Қазақстан Республикасының Экс-Президенті деп аталады.<ref name="resmiy">{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/official_documents/constitutional_laws/kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-turaly |title= Қазақстан Республикасының Президентi туралы |lang= kk |publisher= Қазақстан президентінің ресми сайты |accessdate= 2025-01-19}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20250119212252/https://www.akorda.kz/kz/official_documents/constitutional_laws/kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-turaly |date= 2025-01-19}}</ref> Қызметтегі президенттердей, экс-президент абыройы мен қадір-қасиетіне біреудің тиісуіне тыйым салынған. Оған қоса, экс-президент пен оның отбасын қамтамасыз ету, оларға қызмет көрсету және қорғау мемлекет есебінен жүзеге асырылады.<ref name="resmiy" /> 2024 жылы қабылданған Мемлекеттік құпиялар туралы заңға енген өзгерістер бойынша экс-президент пен оның отбасының денсаулығы, жай-күйі және жеке өмірі — мемлекеттік құпия.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.orda.kz/endi-nazarbaev-zhane-onyn-otbasynyn-densaulygy-men-zheke-omiri-kupija-bolady-129144/ |title= Енді Назарбаев және оның отбасының денсаулығы мен жеке өмірі құпия болады |lang= kk |work= kaz.orda.kz |last= Адамбек |first= Альфия |date= 2024-12-12 |accessdate= 2025-01-19}}</ref> Қазақстан тарихында жалғыз экс-президент болған, ол — {{Жас|6|7|1940}}ғы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]. == Президенттер тізімі == {{Толық мақала|Қазақстан президенттерінің тізімі}} == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан Республикасының Вице-президенті]] * [[Қазақстанның бірінші ханымы]] * [[Қазақстан басшыларының тізімі]] * [[Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшысы]] * [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары]] * [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы]] * [[Қазақстан Президентінің көмекшісі]] * [[Қазақстан Президентінің кеңесшісі]] * [[Қазақстан президенті жанындағы консультативтік-кеңесші органдар]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан президенті]] [[Санат:Президенттер тізімі]] 57l8o6e1yw17hfwa8ncgbc452kgfr9e 3607528 3607527 2026-05-21T15:38:08Z Casserium 68287 /* Өкілеттіктері */ 3607528 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Қазақстан Республикасының Президенті |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |эмблема = Flag of the President of Kazakhstan.svg |эмблема ені = 130px |эмблеманың аты = [[Қазақстан президентінің байрағы|Президент байрағы]] |қазіргі = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |тағайындалды = тікелей дауыс беру арқылы |портреті = Касым-Жомарт Токаев (13-12-2022).jpg |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |тағайындалған = 20 наурыз 2019 жылдан бастап |басшылық етеді = {{байрақ|Қазақстан}} |басқару түрі = |резиденция = [[Ақорда (резиденция)|Ақорда]], [[Астана]] |ұсынылады = |өкілеттігінің мерзімі = 7 жыл, қайта сайлану құқығы жоқ |айлығы = |пайда болды = [[24 сәуір]] [[1990 жыл]] |таратылды = |біріншісі = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |соңғысы = |сайты = [http://www.akorda.kz akorda.kz] }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Президенті''' — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның [[мемлекет басшысы]] және [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|ҚР Қарулы Күштері]]нің [[Жоғарғы Бас Қолбасшы]]сы, елдегі ең жоғарғы лауазым. == Тарихы == 1990 жылғы 24 сәуірде [[Қазақ КСР Президенті]]нің лауазымын белгілеу және [[Қазақ КСР Конституциясы]]на өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақ КСР заңымен [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] Қазақ КСР Президенті [[Қазақ КСР президент сайлауы (1990)|болып сайланды]].<ref name="jkjnfg">{{Cite web |url= https://https://egemen.kz/article/270539-tunhghysh-prezidenttinh-eren-enhbegi |title= Тұңғыш Президенттің ерен еңбегі|access-date = 2023-08-23}}</ref> Сайланған кезінде Назарбаев Қазақстанды 1989 жылғы 22 маусымнан бастап [[Қазақстан Коммунистік партиясы (Қазақ КСР)|Қазақ КСР Коммунистік партия]]сы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы болып басқарған болатын. 1991 жылғы 1 желтоқсанда Қазақстанда [[Қазақстандағы президент сайлауы (1991)|тұңғыш рет жалпыхалықтық Президент сайлауы]] өтті. Дауыс беруге келген 88,2% сайлау 98,78% дауыс жинап Нұрсұлтан Назарбаев жеңіске жетті. 1991 жылғы 16 желтоқсанда [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]] Қазақстанның мемлекеттік тәуелсіздігін жариялады. 1993 жылдың жаңа Конституциясы арқылы Қазақстанда қоғам дамуына динамика беріп, бірпартиялық саяси басқарудан, экономикалық монополия жүйесінен және тарихи идеологиядан бас тарту арқылы [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі|Жоғарғы Кеңес]]ке қатысуға ауқымды өкілет берілді.<ref name="jDuoio">{{Cite web |url= https://https://egemen.kz/article/270539-tunhghysh-prezidenttinh-eren-enhbegi |title= Тұңғыш Президенттің ерен еңбегі|access-date = 2023-08-23}}</ref> Бұл конституцияға сәйкес, президент жалпыхалықтық дауыс беру арқылы бес жыл мерзімге сайланды, бір адам екі мерзіммен шектелді. 1995 жылы 29 сәуірде [[Қазақстандағы референдум (29 сәуір 1995)|президент Назарбаевтың өкілеттігін 2000 жылдың 1 желтоқсанына дейін ұзарту туралы референдум]] өтті. Мұны дауыс беруге келген 91,26% сайлаушылардың 95,46% қолдаған. 1995 жылы 30 тамызда республикада бүкілхалықтық референдум өтті, нәтижесінде [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы]] қабылданды. Бұл конституция бойынша президент жалпыхалықтық дауыс беру арқылы 5 жыл мерзімге сайланды. Президент туғаннан Қазақстан азаматы болуы керек, 40 жастан кіші болмауы керек, мемлекеттік ([[Қазақ тілі|қазақ]]) тілді еркін білуі қажет, Қазақстанда кемінде 15 жыл тұруы керек және жоғары білімі болуы керек.<ref name="Fhtht">{{Cite web |url= https://adebiportal.kz/kz/authors/view/704|title= Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев |access-date = 2023-08-23}}</ref> 1998 жылы 7 қазанда Қазақстан конституциясына, оның ішінде президентке қатысты өзгертулер енгізілді — оның өкілеттік мерзімі 7 жылға дейін ұлғайтылды, президент үшін белгіленген шектік жас мөлшерін (65 жас) алып тастады, оған міндетті түрде қатысу қажеттілігі де белгіленді, Президенттік сайлауда сайлаушылардың 50%-ы болу қажеттілігі жойылды, Қазақстанның барлық мемлекеттік қызметшілері үшін осындай шектеуді алып тастады. Конституцияға енгізілген өзгерістермен бір мезгілде кезектен тыс президент сайлауы белгіленді. 10 қаңтар күні 1999 жылы [[Қазақстандағы президент сайлауы (1999)|бірінші кезектен тыс президент сайлауы]]нда Нұрсұлтан Назарбаев 79,78%, [[Серікболсын Әбділдаұлы Әбділдин|Серікболсын Әбділдин]] 11,7%, [[Ғани Есенкелдіұлы Қасымов|Ғани Қасымов]] 4,61%, [[Энгельс Ғаббасов]] 0,76% дауыс жинады.<ref name="Llkopk">{{Cite web |url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-election/29898554.html|title= Қазақстандағы президент сайлауы. Хроника|access-date = 2023-08-23}}</ref> 2005 жылғы 4 желтоқсанда Қазақстанда [[Қазақстандағы президент сайлауы (2005)|үшінші жалпыхалықтық президент сайлауы]] өтті. Нұрсұлтан Назарбаев сайлаушылардың 91,15 % дауысын жинап, жеңіске жетіп, алдағы 7 жылда билікте қалды. Оппозициялық кандидат [[Жармахан Айтбайұлы Тұяқбай|Жармахан Тұяқбай]] 6,61 % дауыс жинады. Ел тарихында алғаш рет кандидаттар арасында теледебаттар өтті.<ref name="WShjk">{{Cite web |url= https://malim.kz/article/politics/1991-2022-qazaqstan-prezidenti-bolgysy-kelgender-18568|title= 1991-2022. Қазақстан президенті болғысы келгендер|access-date = 2023-08-23}}</ref> 2007 жылғы 21 мамырда Конституцияға, оның ішінде президент лауазымына қатысты өзгерістер қайтадан енгізілді. Парламенттік өзгерістері кезінде Ата заңға 30 түзету жасалды. Президенттің өкілеттігінің мерзімі 5 жылға өзгертілді. Бірақ "бір адам қатарынан екі реттен артық президент болып сайлана алмайды" деген тармаққа "бұл шектеу Қазақстан Республикасының Тұңғыш президентіне қолданылмайды" деген есептеме қосылды. Сонымен өзара өкілеттігін жүзеге асыру кезеңінде президенттің саяси партиядағы қызметін тоқтатуына сөз қосылды.<ref name="Gtkuyl">{{Cite web |url= https://sputnik.kz/20220522/tauelsizdik-zhyldarynda-qazaqstannyn-konstitutsiyasy-qalay-ozgerdi-24977048.html|title= Тәуелсіздік жылдарында Қазақстанның Конституциясы қалай өзгерді|access-date = 2023-08-23}}</ref> 2011 жылғы 3 сәуірде елде [[Қазақстандағы президент сайлауы (2011)|кезектен тыс сайлауы]] тағайындалды.<ref name="LKjijk">{{Cite web |url= https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1100001149|title= Қазақстан Республикасы Президентінің кезектен тыс сайлауын тағайындау туралы|access-date=2023-08-23}}</ref> Нәтижесінде жалпы дауыстың 95,5% жинаған Назарбаев қайта сайланды.<ref name="Wvry">{{Cite web |url= https://e-history.kz/kz/calendar/show/25964|title=2011 жылы ҚР Президентінің кезектен тыс сайлауы өткізілді|access-date=2023-08-23}}</ref> 2015 жылғы 26 сәуірде Қазақстанда тағы бір [[Қазақстандағы президент сайлауы (2015)|кезектен тыс президент сайлауы]] жүргізілді. Сайлауда Назарбаев сайлаушылардың 97,75% дауысын алды да, тағы қайта сайланды.<ref name="dehgtA">{{Cite web |url= https://malim.kz/article/politics/1991-2022-qazaqstan-prezidenti-bolgysy-kelgender-18568|title= Қазақстан президенті болғысы келгендер|access-date=2023-08-23}}</ref> 2019 жылғы 19 наурызда президент Нұрсұлтан Назарбаев өкілеттігінің аяқталуына бір жыл қалғанда отставкаға кетті.<ref name="LKo;kj">{{Cite web |url= https://kaztag.kz/kz/news-of-the-day/aztag-agenttigini-n-s-asy-boyynsha-2019-zhyldy-10-basty-o-i-asy|title= ҚазТАГ агенттігінің нұсқасы бойынша 2019 жылдың 10 басты оқиғасы|access-date=2023-08-25}}</ref> Президент міндетін атқарушы болып Конституция бойынша [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағасы|Сенат төрағасы]] тағайындалатындықтан Назарбаевтың ізбасары [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] болды.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/nazarbaev-otstavkaa-kett-.html|title=Назарбаев өкілеттігін тоқтату туралы шешім қабылдады. Халыққа үндеуінің толық мәтіні|lang=kk|publisher=informburo.kz|date=2019-03-19|accessdate=2023-12-24}}</ref> Көп ұзамай 9 сәуір күні Тоқаевтың жарлығы арқылы [[Қазақстандағы президент сайлауы (2019)|кезектен тыс президент сайлауы]]ның 9 маусым күні өтетіні бекітілді.<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/prezident-saylauy-2019-toqaev_18137/|title=Тоқаев ҚР Президентінің кезектен тыс сайлауын жариялады|lang=kk|publisher=BAQ.kz|date=2019-04-09|accessdate=2023-12-24}}</ref> Сайлау нәтижесінде Тоқаев жалпы дауыстың 70,96% жинады да, елдің екінші президенті болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.election.gov.kz/eng/news/releases/index.php?ID=5294|title=Results of the early election of the President of the Republic of Kazakhstan, held on June 9, 2019|lang=en|publisher=[[Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы]]|date=2019-06-10|accessdate=2023-12-24}}</ref> 2022 жылғы 17 қыркүйекте Қасым-Жомарт Тоқаев конституцияға өзгертулерге қол қойды, оған сәйкес президенттің өкілеттік мерзімі 7 жылдық болды да, қайта сайлануға тыйым салынды.<ref name="IHgjh">{{Cite web |url= https://www.azattyq.org/a/32038663.html|title= Тоқаев президенттікті 7 жылдық бір мерзіммен шектеу және Астана атауын қайтару туралы түзетулерге қол қойды|access-date=2023-08-25}}</ref> == Сайланатын президентке талаптар == Конституция бойынша Президент жалпыға бірдей, тең және төте сайлау құқығы негізінде Республиканың кәмелетке толған азаматтары жасырын дауыс беру арқылы 7 жыл мерзімге сайланады. Бір адам бір реттен артық Республика Президенті болып сайлана алмайды. Қазақстан Республикасының Президенті болып: * тумысынан Республика азаматтығы бар; * 40 жасқа толған; * қазақ тілін еркін меңгерген; * Қазақстанда соңғы 15 жыл бойы тұратын; * жоғары білімі бар; * мемлекеттік қызметте немесе сайланбалы мемлекеттік лауазымдарда кемінде 5 жыл жұмыс істеген Республика азаматы сайлана алады. Сот іс-әрекетке қабілетсіз деп таныған, сондай-ақ сот үкімі бойынша бас бостандығынан айыру орындарында отырған азаматтардың сайлауға қатысуға құқығы жоқ. Президент сайлауын Республика Құрылтайы жариялайды. Президенттің кезекті сайлауы оның өкілеттік мерзімі аяқталғанға дейін 2 айдан кешіктірілмей өткізіледі және Құрылтай сайлауымен тұспа-тұс келмеуге тиіс. == Конституциялық мәртебесі == Қазақстан Республикасының Президенті — мемлекет басшысы, мемлекеттің ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттарын айқындайтын, ел ішінде және халықаралық қатынастарда Қазақстан атынан өкілдік ететін ең жоғары лауазымды тұлға. Конституцияға сәйкес Республика Президенті: * халық пен мемлекеттік билік бірлігінің, Конституцияның мызғымастығының, адам және Республика азаматтарының құқықтары мен бостандықтарының нышаны әрі кепілі; * мемлекеттік биліктің барлық тармағының үйлесімді әрі кедергісіз жұмыс істеуін, билік органдарының біртұтас Қазақстан халқының алдындағы жауапкершілігін қамтамасыз етеді; * халық пен мемлекет атынан билік жүргізуге құқығы бар. Қазақстан Республикасының Президентіне, оның ар-намысы мен қадір-қасиетіне қол сұғылмайды. Мемлекетке опасыздық жасауды қоспағанда, Президент өкілеттігін атқару кезіндегі әрекеті үшін ол қылмыстық және әкімшілік жауаптылыққа тартылмайды. Республика Президенті мен оның отбасын қамтамасыз ету, оларға қызмет көрсету және күзету мемлекет есебінен жүзеге асырылады. == Өкілеттіктері == 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енетін Конституцияның 46 бабына сәйкес Республика Президенті: * Қазақстан халқына елдегі жағдай мен Республиканың ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттары туралы жолдау жасайды; * депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен [[Қазақстан Республикасының Вице-президенті|Республика Вице-Президентін]] тағайындайды; Вице-Президентті лауазымынан босатады, оның өкілеттігін айқындайды; * [[Қазақстан Құрылтайы|Республика Құрылтайының]] кезекті және кезектен тыс сайлауын тағайындайды; Құрылтайдың бірінші сессиясын шақырады және оның депутаттарының Қазақстан халқына беретін антын қабылдайды; Құрылтайдың кезектен тыс сессиясын шақырады; Құрылтай ұсынған заңға бір ай ішінде қол қояды, заңды халыққа жариялайды немесе заңды не оның жекелеген баптарын қайта талқылап, дауысқа салу үшін қайтарады; * [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайда]] өкілдігі бар саяси партиялар фракцияларымен консультациядан кейін [[Қазақстан премьер-министрі|Республика Премьер-Министрінің]] кандидатурасын келісім беру үшін Құрылтайдың қарауына ұсынады; депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен Премьер-министрді тағайындайды; Премьер-министрді лауазымынан босатады; Премьер-Министрдің ұсынуымен [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметтің]] құрылымын айқындайды; Құрылтаймен консультациядан кейін Премьер-Министр ұсынған Үкімет мүшелерін тағайындайды; сыртқы істер, қорғаныс, ішкі істер министрлерін дербес тағайындайды; Үкімет мүшелерін лауазымынан босатады; Үкімет мүшелерінің антын қабылдайды; аса маңызды мәселелер бойынша Үкімет отырыстарына төрағалық етеді; * Республика [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Сотының]] Төрағасын, [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Сотының]] Төрағасын, [[Қазақстан Ұлттық банкі|Ұлттық Банкінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас Прокурорын]], [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитетінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палатасының]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі|Жоғары Сот Кеңесінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Мемлекеттік күзет қызметінің]] Бастығын, [[Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкіл|Адам құқықтары жөніндегі уәкілді]] тағайындайды және оларды лауазымынан босатады; * Республика Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік органдарды құрады, таратады және қайта құрады, олардың басшыларын тағайындайды және лауазымынан босатады; * Республика дипломатиялық өкілдіктерінің басшыларын тағайындайды және кері шақырып алады; * депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен Конституциялық Соттың 10 судьясын 8 жыл мерзімге, Орталық сайлау комиссиясының 6 мүшесін 5 жыл мерзімге, Жоғары аудиторлық палатаның 8 мүшесін 5 жыл мерзімге тағайындайды; оларды лауазымынан босатады; * [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Республика Қарулы Күштерінің]] Жоғарғы Бас Қолбасшысы болып табылады, Қарулы Күштердің жоғары қолбасшылығын тағайындайды және лауазымынан босатады; * жалпыхалықтық референдум өткізу жөнінде шешім қабылдайды; * адамның және Республика азаматының құқықтары мен бостандықтарын қорғау, ұлттық қауіпсіздікті, мемлекеттің егемендігі мен тұтастығын қамтамасыз ету мүддесінде Конституциялық Сотқа күшіне енген заңның немесе өзге де құқықтық актінің Конституцияға сәйкестігін қарау туралы және Конституцияның 93-бабында көзделген жағдайда қорытынды беру туралы өтініш жібереді; * Республика атынан келіссөздер жүргізеді және халықаралық шарттарға қол қояды; ратификациялық грамоталарға қол қояды; шет мемлекеттердің Республикада аккредиттелген дипломатиялық өкілдіктері басшыларының, сондай-ақ халықаралық ұйым басшыларының сенім мен кері шақырып алу грамоталарын қабылдайды; * мемлекеттік наградаларды, құрметті атақтарды белгілейді; * мемлекеттік наградалармен марапаттайды, құрметті атақтарды, жоғары әскери және өзге атақтарды, сыныптық шендерді, дипломатиялық дәрежелерді, біліктілік сыныптарын береді; * Республиканың азаматтығы мәселесін, саяси баспана беру мәселесін шешеді; * кешірім беруді жүзеге асырады; * Республиканың Тәуелсіздігі мен аумағының тұтастығына, ішкі саяси тұрақтылығына, азаматтарының қауіпсіздігіне тікелей қатер төнсе және бұл мемлекеттік конституциялық органдардың жұмыс істеуін бұзуға алып келсе, Республика Премьер-Министрімен және Құрылтайы Төрағасымен ресми консультациядан кейін Республиканың бүкіл аумағында немесе жекелеген аймақтарында төтенше жағдай енгізуді, Республиканың Қарулы Күштерін қолдануды қоса алғанда, осы мән-жайлар талап ететін шараларды қабылдайды; * Республикаға қарсы агрессия жасалған не оның қауіпсіздігіне сырттан тікелей қатер төнген жағдайда Республиканың бүкіл аумағында немесе оның жекелеген аймақтарында соғыс жағдайын енгізеді, ішінара немесе жалпы жұмылдыру жариялайды, бұл жөнінде Республика Құрылтайына дереу хабарлайды; * өзіне бағынатын [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Мемлекеттік күзет қызметін]] құрады; * [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Республика Президентінің Әкімшілігін]] құрады; * [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесін]], өзге де консультативтік-кеңесші органдарды, сондай-ақ Жоғары Сот Кеңесін құрады; * Республиканың Конституциясы мен заңдарына сәйкес басқа да өкілеттіктерді жүзеге асырады. Конституцияның 56 бабы бойынша: * Құрылтайға бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін Республика Қарулы Күштерін қолдануды ұсынады. Конституцияның 57 бабы бойынша: * Құрылтай Төрағасын сайлау үшін Құрылтайға кандидатура ұсынады. Конституцияның 62 бабы бойынша: * Құрылтай Төрағасымен және Премьер-Министрмен консультациядан кейін Құрылтайды таратуға құқылы; * Құрылтай келісімімен тағайындалатын лауазымға Президент ұсынған кандидатураны тағайындауға келісім беруден қайта бас тартылған, сондай-ақ Құрылтай Төрағасын сайлаудан қайта бас тартылған жағдайда Құрылтайды таратуға құқылы. Конституцияның 72 бабы бойынша: * Конституциялық Сот Төрағасының ұсынуымен Конституциялық Сот судьяларының арасынан Конституциялық Сот Төрағасының орынбасарын тағайындайды. Конституцияның 83 бабы бойынша: * Жоғарғы Сот судьяларын сайлау үшін Жоғары Сот Кеңесінің ұсынымы негізінде Құрылтайға ұсынады. * Жергілікті және басқа да сот судьяларын Жоғары Сот Кеңесінің ұсынымымен тағайындайды. Конституцияның 88 бабы бойынша: * Мәслихаттың өкілеттігін Премьер-Министрмен және Құрылтай Төрағасымен консультациядан кейін мерзімінен бұрын тоқтатады. Конституцияның 89 бабы бойынша: * Астана, облыс, республикалық маңызы бар қала [[әкім]]дерін тиісінше астана, облыс аумағындағы [[мәслихат]]тар, республикалық маңызы бар қала мəслихаты депутаттарының келісімімен тағайындайды. 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енетін Республика Президенті туралы конституциялық заң бойынша [[Қазақстан халық кеңесі]]нің құрамын бекітеді, оның Хатшылығын құрады және хатшылықтың басшысын тағайындайды.<ref>[https://mazhilis.parlam.kz/media/draft_law/documents/916/2026-05-20/%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D0%B7.pdf Қазақстан Республикасының Президенті туралы конституциялық заң]</ref> == Президентке қойылатын шектеулер == Республика Президенті: * өз өкілеттігі кезеңінде өкілді органның депутаты болып сайлануға, өзге де ақы төленетін лауазымды атқаруға, кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруға, сондай-ақ саяси партияда болуға құқығы жоқ; * жақын туыстары мемлекеттік саяси қызметші лауазымында, квазимемлекеттік сектор субъектілері басшыларының лауазымында болуға құқығы жоқ. == Президенттің айырым белгілері == <gallery widths="200" heights="200" perrow="3"> File:Znak Presidenta RK.jpg|Қазақстан Республикасы Президентінің кеудеге тағатын белгiсi Flag of the President of Kazakhstan.svg|[[Қазақстан президентінің байрағы|Қазақстан Республикасы Президентінің байрағы]] Insignia of order Gold eagle.jpg|[[Алтын Қыран ордені|«Алтын қыран» ордені]] </gallery> == Президентті қызметiнен кетiру тәртібі == Республика Президенті өзінің міндетін атқару кезіндегі әрекеті үшін мемлекетке опасыздық жасаған жағдайда ғана жауапты болады және бұл үшін Құрылтай оны қызметінен кетіруі мүмкін. Айып тағу және оны тергеп-тексеру туралы бастаманы Құрылтай депутаттарының кемінде кемінде үштен бірі көтереді, шешім депутаттарының жалпы санының көпшілік дауысымен қабылданады. Бұл мәселе бойынша түпкілікті шешім Жоғарғы Соттың айып тағудың негізділігі туралы қорытындысы және Конституциялық Соттың белгіленген конституциялық рәсімдердің сақталғаны туралы қорытындысы болған жағдайда Құрылтай отырысында депутаттардың жалпы санының кемінде төрттен үшінің көпшілік дауысымен қабылданады. Айып тағылған сәттен бастап 2 ай ішінде түпкілікті шешім қабылданбаса, бұл Республика Президентіне қарсы айыпты қабылданбады деп тануға алып келеді. Республиканың Президентіне мемлекетке опасыздық жасады деп тағылған айыптың кез келген сатыда қабылданбауы осы мәселені қарауға бастамашы болған Құрылтай депутаттарының өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтатуға алып келеді. Республика Президенті өз еркімен орнынан түсуіне, денсаулық жағдайына қарай өз міндеттерін атқаруға тұрақты қабілетінің болмауына немесе қызметінен кетірілуіне байланысты мерзімінен бұрын лауазымынан босатылған, сондай-ақ қайтыс болған жағдайда Президент өкілеттігі Вице-Президентке өтеді; Вице-Президент Президенттің өкілеттігін қабылдай алмаса, ол Құрылтай Төрағасына өтеді; Құрылтай Төрағасы қабылдай алмаса, ол Премьер-Министрге өтеді. Өзіне Республика Президентінің өкілеттігін қабылдаған тұлға тиісінше Вице-Президенттің, Құрылтай Төрағасының немесе Премьер-Министрдің өкілеттігін тапсырады. Республика Президенті мерзімінен бұрын лауазымынан босатылған не қайтыс болған күннен бастап 7 күн ішінде Құрылтай Президент сайлауын өткізу туралы жариялайды. Сайлау Құрылтай тиісті шешім қабылдаған күннен бастап 2 ай ішінде өткізіледі. Президент өкілеттігін қабылдаған тұлғаның Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар енгізуге бастама жасауға, сондай-ақ Құрылтайды таратуға құқығы жоқ. == Экс-президенттік == Өкілеттігін аяқтап қойған Қазақстан президенті [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Конституция]] бойынша Қазақстан Республикасының Экс-Президенті деп аталады.<ref name="resmiy">{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/official_documents/constitutional_laws/kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-turaly |title= Қазақстан Республикасының Президентi туралы |lang= kk |publisher= Қазақстан президентінің ресми сайты |accessdate= 2025-01-19}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20250119212252/https://www.akorda.kz/kz/official_documents/constitutional_laws/kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-turaly |date= 2025-01-19}}</ref> Қызметтегі президенттердей, экс-президент абыройы мен қадір-қасиетіне біреудің тиісуіне тыйым салынған. Оған қоса, экс-президент пен оның отбасын қамтамасыз ету, оларға қызмет көрсету және қорғау мемлекет есебінен жүзеге асырылады.<ref name="resmiy" /> 2024 жылы қабылданған Мемлекеттік құпиялар туралы заңға енген өзгерістер бойынша экс-президент пен оның отбасының денсаулығы, жай-күйі және жеке өмірі — мемлекеттік құпия.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.orda.kz/endi-nazarbaev-zhane-onyn-otbasynyn-densaulygy-men-zheke-omiri-kupija-bolady-129144/ |title= Енді Назарбаев және оның отбасының денсаулығы мен жеке өмірі құпия болады |lang= kk |work= kaz.orda.kz |last= Адамбек |first= Альфия |date= 2024-12-12 |accessdate= 2025-01-19}}</ref> Қазақстан тарихында жалғыз экс-президент болған, ол — {{Жас|6|7|1940}}ғы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]. == Президенттер тізімі == {{Толық мақала|Қазақстан президенттерінің тізімі}} == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан Республикасының Вице-президенті]] * [[Қазақстанның бірінші ханымы]] * [[Қазақстан басшыларының тізімі]] * [[Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшысы]] * [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары]] * [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы]] * [[Қазақстан Президентінің көмекшісі]] * [[Қазақстан Президентінің кеңесшісі]] * [[Қазақстан президенті жанындағы консультативтік-кеңесші органдар]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан президенті]] [[Санат:Президенттер тізімі]] sh16n9nz52z4muml1w7fvc2w7crozzk 3607529 3607528 2026-05-21T15:43:29Z Casserium 68287 /* Сайланатын президентке талаптар */ 3607529 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Қазақстан Республикасының Президенті |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |эмблема = Flag of the President of Kazakhstan.svg |эмблема ені = 130px |эмблеманың аты = [[Қазақстан президентінің байрағы|Президент байрағы]] |қазіргі = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |тағайындалды = тікелей дауыс беру арқылы |портреті = Касым-Жомарт Токаев (13-12-2022).jpg |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |тағайындалған = 20 наурыз 2019 жылдан бастап |басшылық етеді = {{байрақ|Қазақстан}} |басқару түрі = |резиденция = [[Ақорда (резиденция)|Ақорда]], [[Астана]] |ұсынылады = |өкілеттігінің мерзімі = 7 жыл, қайта сайлану құқығы жоқ |айлығы = |пайда болды = [[24 сәуір]] [[1990 жыл]] |таратылды = |біріншісі = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |соңғысы = |сайты = [http://www.akorda.kz akorda.kz] }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Президенті''' — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның [[мемлекет басшысы]] және [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|ҚР Қарулы Күштері]]нің [[Жоғарғы Бас Қолбасшы]]сы, елдегі ең жоғарғы лауазым. == Тарихы == 1990 жылғы 24 сәуірде [[Қазақ КСР Президенті]]нің лауазымын белгілеу және [[Қазақ КСР Конституциясы]]на өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақ КСР заңымен [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] Қазақ КСР Президенті [[Қазақ КСР президент сайлауы (1990)|болып сайланды]].<ref name="jkjnfg">{{Cite web |url= https://https://egemen.kz/article/270539-tunhghysh-prezidenttinh-eren-enhbegi |title= Тұңғыш Президенттің ерен еңбегі|access-date = 2023-08-23}}</ref> Сайланған кезінде Назарбаев Қазақстанды 1989 жылғы 22 маусымнан бастап [[Қазақстан Коммунистік партиясы (Қазақ КСР)|Қазақ КСР Коммунистік партия]]сы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы болып басқарған болатын. 1991 жылғы 1 желтоқсанда Қазақстанда [[Қазақстандағы президент сайлауы (1991)|тұңғыш рет жалпыхалықтық Президент сайлауы]] өтті. Дауыс беруге келген 88,2% сайлау 98,78% дауыс жинап Нұрсұлтан Назарбаев жеңіске жетті. 1991 жылғы 16 желтоқсанда [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]] Қазақстанның мемлекеттік тәуелсіздігін жариялады. 1993 жылдың жаңа Конституциясы арқылы Қазақстанда қоғам дамуына динамика беріп, бірпартиялық саяси басқарудан, экономикалық монополия жүйесінен және тарихи идеологиядан бас тарту арқылы [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі|Жоғарғы Кеңес]]ке қатысуға ауқымды өкілет берілді.<ref name="jDuoio">{{Cite web |url= https://https://egemen.kz/article/270539-tunhghysh-prezidenttinh-eren-enhbegi |title= Тұңғыш Президенттің ерен еңбегі|access-date = 2023-08-23}}</ref> Бұл конституцияға сәйкес, президент жалпыхалықтық дауыс беру арқылы бес жыл мерзімге сайланды, бір адам екі мерзіммен шектелді. 1995 жылы 29 сәуірде [[Қазақстандағы референдум (29 сәуір 1995)|президент Назарбаевтың өкілеттігін 2000 жылдың 1 желтоқсанына дейін ұзарту туралы референдум]] өтті. Мұны дауыс беруге келген 91,26% сайлаушылардың 95,46% қолдаған. 1995 жылы 30 тамызда республикада бүкілхалықтық референдум өтті, нәтижесінде [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы]] қабылданды. Бұл конституция бойынша президент жалпыхалықтық дауыс беру арқылы 5 жыл мерзімге сайланды. Президент туғаннан Қазақстан азаматы болуы керек, 40 жастан кіші болмауы керек, мемлекеттік ([[Қазақ тілі|қазақ]]) тілді еркін білуі қажет, Қазақстанда кемінде 15 жыл тұруы керек және жоғары білімі болуы керек.<ref name="Fhtht">{{Cite web |url= https://adebiportal.kz/kz/authors/view/704|title= Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев |access-date = 2023-08-23}}</ref> 1998 жылы 7 қазанда Қазақстан конституциясына, оның ішінде президентке қатысты өзгертулер енгізілді — оның өкілеттік мерзімі 7 жылға дейін ұлғайтылды, президент үшін белгіленген шектік жас мөлшерін (65 жас) алып тастады, оған міндетті түрде қатысу қажеттілігі де белгіленді, Президенттік сайлауда сайлаушылардың 50%-ы болу қажеттілігі жойылды, Қазақстанның барлық мемлекеттік қызметшілері үшін осындай шектеуді алып тастады. Конституцияға енгізілген өзгерістермен бір мезгілде кезектен тыс президент сайлауы белгіленді. 10 қаңтар күні 1999 жылы [[Қазақстандағы президент сайлауы (1999)|бірінші кезектен тыс президент сайлауы]]нда Нұрсұлтан Назарбаев 79,78%, [[Серікболсын Әбділдаұлы Әбділдин|Серікболсын Әбділдин]] 11,7%, [[Ғани Есенкелдіұлы Қасымов|Ғани Қасымов]] 4,61%, [[Энгельс Ғаббасов]] 0,76% дауыс жинады.<ref name="Llkopk">{{Cite web |url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-election/29898554.html|title= Қазақстандағы президент сайлауы. Хроника|access-date = 2023-08-23}}</ref> 2005 жылғы 4 желтоқсанда Қазақстанда [[Қазақстандағы президент сайлауы (2005)|үшінші жалпыхалықтық президент сайлауы]] өтті. Нұрсұлтан Назарбаев сайлаушылардың 91,15 % дауысын жинап, жеңіске жетіп, алдағы 7 жылда билікте қалды. Оппозициялық кандидат [[Жармахан Айтбайұлы Тұяқбай|Жармахан Тұяқбай]] 6,61 % дауыс жинады. Ел тарихында алғаш рет кандидаттар арасында теледебаттар өтті.<ref name="WShjk">{{Cite web |url= https://malim.kz/article/politics/1991-2022-qazaqstan-prezidenti-bolgysy-kelgender-18568|title= 1991-2022. Қазақстан президенті болғысы келгендер|access-date = 2023-08-23}}</ref> 2007 жылғы 21 мамырда Конституцияға, оның ішінде президент лауазымына қатысты өзгерістер қайтадан енгізілді. Парламенттік өзгерістері кезінде Ата заңға 30 түзету жасалды. Президенттің өкілеттігінің мерзімі 5 жылға өзгертілді. Бірақ "бір адам қатарынан екі реттен артық президент болып сайлана алмайды" деген тармаққа "бұл шектеу Қазақстан Республикасының Тұңғыш президентіне қолданылмайды" деген есептеме қосылды. Сонымен өзара өкілеттігін жүзеге асыру кезеңінде президенттің саяси партиядағы қызметін тоқтатуына сөз қосылды.<ref name="Gtkuyl">{{Cite web |url= https://sputnik.kz/20220522/tauelsizdik-zhyldarynda-qazaqstannyn-konstitutsiyasy-qalay-ozgerdi-24977048.html|title= Тәуелсіздік жылдарында Қазақстанның Конституциясы қалай өзгерді|access-date = 2023-08-23}}</ref> 2011 жылғы 3 сәуірде елде [[Қазақстандағы президент сайлауы (2011)|кезектен тыс сайлауы]] тағайындалды.<ref name="LKjijk">{{Cite web |url= https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1100001149|title= Қазақстан Республикасы Президентінің кезектен тыс сайлауын тағайындау туралы|access-date=2023-08-23}}</ref> Нәтижесінде жалпы дауыстың 95,5% жинаған Назарбаев қайта сайланды.<ref name="Wvry">{{Cite web |url= https://e-history.kz/kz/calendar/show/25964|title=2011 жылы ҚР Президентінің кезектен тыс сайлауы өткізілді|access-date=2023-08-23}}</ref> 2015 жылғы 26 сәуірде Қазақстанда тағы бір [[Қазақстандағы президент сайлауы (2015)|кезектен тыс президент сайлауы]] жүргізілді. Сайлауда Назарбаев сайлаушылардың 97,75% дауысын алды да, тағы қайта сайланды.<ref name="dehgtA">{{Cite web |url= https://malim.kz/article/politics/1991-2022-qazaqstan-prezidenti-bolgysy-kelgender-18568|title= Қазақстан президенті болғысы келгендер|access-date=2023-08-23}}</ref> 2019 жылғы 19 наурызда президент Нұрсұлтан Назарбаев өкілеттігінің аяқталуына бір жыл қалғанда отставкаға кетті.<ref name="LKo;kj">{{Cite web |url= https://kaztag.kz/kz/news-of-the-day/aztag-agenttigini-n-s-asy-boyynsha-2019-zhyldy-10-basty-o-i-asy|title= ҚазТАГ агенттігінің нұсқасы бойынша 2019 жылдың 10 басты оқиғасы|access-date=2023-08-25}}</ref> Президент міндетін атқарушы болып Конституция бойынша [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағасы|Сенат төрағасы]] тағайындалатындықтан Назарбаевтың ізбасары [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] болды.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/nazarbaev-otstavkaa-kett-.html|title=Назарбаев өкілеттігін тоқтату туралы шешім қабылдады. Халыққа үндеуінің толық мәтіні|lang=kk|publisher=informburo.kz|date=2019-03-19|accessdate=2023-12-24}}</ref> Көп ұзамай 9 сәуір күні Тоқаевтың жарлығы арқылы [[Қазақстандағы президент сайлауы (2019)|кезектен тыс президент сайлауы]]ның 9 маусым күні өтетіні бекітілді.<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/prezident-saylauy-2019-toqaev_18137/|title=Тоқаев ҚР Президентінің кезектен тыс сайлауын жариялады|lang=kk|publisher=BAQ.kz|date=2019-04-09|accessdate=2023-12-24}}</ref> Сайлау нәтижесінде Тоқаев жалпы дауыстың 70,96% жинады да, елдің екінші президенті болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.election.gov.kz/eng/news/releases/index.php?ID=5294|title=Results of the early election of the President of the Republic of Kazakhstan, held on June 9, 2019|lang=en|publisher=[[Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы]]|date=2019-06-10|accessdate=2023-12-24}}</ref> 2022 жылғы 17 қыркүйекте Қасым-Жомарт Тоқаев конституцияға өзгертулерге қол қойды, оған сәйкес президенттің өкілеттік мерзімі 7 жылдық болды да, қайта сайлануға тыйым салынды.<ref name="IHgjh">{{Cite web |url= https://www.azattyq.org/a/32038663.html|title= Тоқаев президенттікті 7 жылдық бір мерзіммен шектеу және Астана атауын қайтару туралы түзетулерге қол қойды|access-date=2023-08-25}}</ref> == Сайланатын президентке талаптар == Конституция бойынша Президент жалпыға бірдей, тең және төте сайлау құқығы негізінде Республиканың кәмелетке толған азаматтары жасырын дауыс беру арқылы 7 жыл мерзімге сайланады. Бір адам бір реттен артық Республика Президенті болып сайлана алмайды. Қазақстан Республикасының Президенті болып: * тумысынан Республика азаматтығы бар; * 40 жасқа толған; * қазақ тілін еркін меңгерген; * Қазақстанда соңғы 15 жыл бойы тұратын; * жоғары білімі бар; * мемлекеттік қызметте немесе сайланбалы мемлекеттік лауазымдарда кемінде 5 жыл жұмыс істеген Республика азаматы сайлана алады. Сайлау туралы конституциялық заң бойынша Президенттiкке кандидаттарды ұсыну құқығы белгiленген тәртiппен тiркелген республикалық қоғамдық бiрлестiктерге ғана тиесілі. Сот іс-әрекетке қабілетсіз деп таныған, сондай-ақ сот үкімі бойынша бас бостандығынан айыру орындарында отырған азаматтардың сайлауға қатысуға құқығы жоқ. Президент сайлауын Республика Құрылтайы жариялайды. Президенттің кезекті сайлауы оның өкілеттік мерзімі аяқталғанға дейін 2 айдан кешіктірілмей өткізіледі және Құрылтай сайлауымен тұспа-тұс келмеуге тиіс. == Конституциялық мәртебесі == Қазақстан Республикасының Президенті — мемлекет басшысы, мемлекеттің ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттарын айқындайтын, ел ішінде және халықаралық қатынастарда Қазақстан атынан өкілдік ететін ең жоғары лауазымды тұлға. Конституцияға сәйкес Республика Президенті: * халық пен мемлекеттік билік бірлігінің, Конституцияның мызғымастығының, адам және Республика азаматтарының құқықтары мен бостандықтарының нышаны әрі кепілі; * мемлекеттік биліктің барлық тармағының үйлесімді әрі кедергісіз жұмыс істеуін, билік органдарының біртұтас Қазақстан халқының алдындағы жауапкершілігін қамтамасыз етеді; * халық пен мемлекет атынан билік жүргізуге құқығы бар. Қазақстан Республикасының Президентіне, оның ар-намысы мен қадір-қасиетіне қол сұғылмайды. Мемлекетке опасыздық жасауды қоспағанда, Президент өкілеттігін атқару кезіндегі әрекеті үшін ол қылмыстық және әкімшілік жауаптылыққа тартылмайды. Республика Президенті мен оның отбасын қамтамасыз ету, оларға қызмет көрсету және күзету мемлекет есебінен жүзеге асырылады. == Өкілеттіктері == 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енетін Конституцияның 46 бабына сәйкес Республика Президенті: * Қазақстан халқына елдегі жағдай мен Республиканың ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттары туралы жолдау жасайды; * депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен [[Қазақстан Республикасының Вице-президенті|Республика Вице-Президентін]] тағайындайды; Вице-Президентті лауазымынан босатады, оның өкілеттігін айқындайды; * [[Қазақстан Құрылтайы|Республика Құрылтайының]] кезекті және кезектен тыс сайлауын тағайындайды; Құрылтайдың бірінші сессиясын шақырады және оның депутаттарының Қазақстан халқына беретін антын қабылдайды; Құрылтайдың кезектен тыс сессиясын шақырады; Құрылтай ұсынған заңға бір ай ішінде қол қояды, заңды халыққа жариялайды немесе заңды не оның жекелеген баптарын қайта талқылап, дауысқа салу үшін қайтарады; * [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайда]] өкілдігі бар саяси партиялар фракцияларымен консультациядан кейін [[Қазақстан премьер-министрі|Республика Премьер-Министрінің]] кандидатурасын келісім беру үшін Құрылтайдың қарауына ұсынады; депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен Премьер-министрді тағайындайды; Премьер-министрді лауазымынан босатады; Премьер-Министрдің ұсынуымен [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметтің]] құрылымын айқындайды; Құрылтаймен консультациядан кейін Премьер-Министр ұсынған Үкімет мүшелерін тағайындайды; сыртқы істер, қорғаныс, ішкі істер министрлерін дербес тағайындайды; Үкімет мүшелерін лауазымынан босатады; Үкімет мүшелерінің антын қабылдайды; аса маңызды мәселелер бойынша Үкімет отырыстарына төрағалық етеді; * Республика [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Сотының]] Төрағасын, [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Сотының]] Төрағасын, [[Қазақстан Ұлттық банкі|Ұлттық Банкінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас Прокурорын]], [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитетінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палатасының]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі|Жоғары Сот Кеңесінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Мемлекеттік күзет қызметінің]] Бастығын, [[Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкіл|Адам құқықтары жөніндегі уәкілді]] тағайындайды және оларды лауазымынан босатады; * Республика Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік органдарды құрады, таратады және қайта құрады, олардың басшыларын тағайындайды және лауазымынан босатады; * Республика дипломатиялық өкілдіктерінің басшыларын тағайындайды және кері шақырып алады; * депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен Конституциялық Соттың 10 судьясын 8 жыл мерзімге, Орталық сайлау комиссиясының 6 мүшесін 5 жыл мерзімге, Жоғары аудиторлық палатаның 8 мүшесін 5 жыл мерзімге тағайындайды; оларды лауазымынан босатады; * [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Республика Қарулы Күштерінің]] Жоғарғы Бас Қолбасшысы болып табылады, Қарулы Күштердің жоғары қолбасшылығын тағайындайды және лауазымынан босатады; * жалпыхалықтық референдум өткізу жөнінде шешім қабылдайды; * адамның және Республика азаматының құқықтары мен бостандықтарын қорғау, ұлттық қауіпсіздікті, мемлекеттің егемендігі мен тұтастығын қамтамасыз ету мүддесінде Конституциялық Сотқа күшіне енген заңның немесе өзге де құқықтық актінің Конституцияға сәйкестігін қарау туралы және Конституцияның 93-бабында көзделген жағдайда қорытынды беру туралы өтініш жібереді; * Республика атынан келіссөздер жүргізеді және халықаралық шарттарға қол қояды; ратификациялық грамоталарға қол қояды; шет мемлекеттердің Республикада аккредиттелген дипломатиялық өкілдіктері басшыларының, сондай-ақ халықаралық ұйым басшыларының сенім мен кері шақырып алу грамоталарын қабылдайды; * мемлекеттік наградаларды, құрметті атақтарды белгілейді; * мемлекеттік наградалармен марапаттайды, құрметті атақтарды, жоғары әскери және өзге атақтарды, сыныптық шендерді, дипломатиялық дәрежелерді, біліктілік сыныптарын береді; * Республиканың азаматтығы мәселесін, саяси баспана беру мәселесін шешеді; * кешірім беруді жүзеге асырады; * Республиканың Тәуелсіздігі мен аумағының тұтастығына, ішкі саяси тұрақтылығына, азаматтарының қауіпсіздігіне тікелей қатер төнсе және бұл мемлекеттік конституциялық органдардың жұмыс істеуін бұзуға алып келсе, Республика Премьер-Министрімен және Құрылтайы Төрағасымен ресми консультациядан кейін Республиканың бүкіл аумағында немесе жекелеген аймақтарында төтенше жағдай енгізуді, Республиканың Қарулы Күштерін қолдануды қоса алғанда, осы мән-жайлар талап ететін шараларды қабылдайды; * Республикаға қарсы агрессия жасалған не оның қауіпсіздігіне сырттан тікелей қатер төнген жағдайда Республиканың бүкіл аумағында немесе оның жекелеген аймақтарында соғыс жағдайын енгізеді, ішінара немесе жалпы жұмылдыру жариялайды, бұл жөнінде Республика Құрылтайына дереу хабарлайды; * өзіне бағынатын [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Мемлекеттік күзет қызметін]] құрады; * [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Республика Президентінің Әкімшілігін]] құрады; * [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесін]], өзге де консультативтік-кеңесші органдарды, сондай-ақ Жоғары Сот Кеңесін құрады; * Республиканың Конституциясы мен заңдарына сәйкес басқа да өкілеттіктерді жүзеге асырады. Конституцияның 56 бабы бойынша: * Құрылтайға бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін Республика Қарулы Күштерін қолдануды ұсынады. Конституцияның 57 бабы бойынша: * Құрылтай Төрағасын сайлау үшін Құрылтайға кандидатура ұсынады. Конституцияның 62 бабы бойынша: * Құрылтай Төрағасымен және Премьер-Министрмен консультациядан кейін Құрылтайды таратуға құқылы; * Құрылтай келісімімен тағайындалатын лауазымға Президент ұсынған кандидатураны тағайындауға келісім беруден қайта бас тартылған, сондай-ақ Құрылтай Төрағасын сайлаудан қайта бас тартылған жағдайда Құрылтайды таратуға құқылы. Конституцияның 72 бабы бойынша: * Конституциялық Сот Төрағасының ұсынуымен Конституциялық Сот судьяларының арасынан Конституциялық Сот Төрағасының орынбасарын тағайындайды. Конституцияның 83 бабы бойынша: * Жоғарғы Сот судьяларын сайлау үшін Жоғары Сот Кеңесінің ұсынымы негізінде Құрылтайға ұсынады. * Жергілікті және басқа да сот судьяларын Жоғары Сот Кеңесінің ұсынымымен тағайындайды. Конституцияның 88 бабы бойынша: * Мәслихаттың өкілеттігін Премьер-Министрмен және Құрылтай Төрағасымен консультациядан кейін мерзімінен бұрын тоқтатады. Конституцияның 89 бабы бойынша: * Астана, облыс, республикалық маңызы бар қала [[әкім]]дерін тиісінше астана, облыс аумағындағы [[мәслихат]]тар, республикалық маңызы бар қала мəслихаты депутаттарының келісімімен тағайындайды. 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енетін Республика Президенті туралы конституциялық заң бойынша [[Қазақстан халық кеңесі]]нің құрамын бекітеді, оның Хатшылығын құрады және хатшылықтың басшысын тағайындайды.<ref>[https://mazhilis.parlam.kz/media/draft_law/documents/916/2026-05-20/%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D0%B7.pdf Қазақстан Республикасының Президенті туралы конституциялық заң]</ref> == Президентке қойылатын шектеулер == Республика Президенті: * өз өкілеттігі кезеңінде өкілді органның депутаты болып сайлануға, өзге де ақы төленетін лауазымды атқаруға, кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруға, сондай-ақ саяси партияда болуға құқығы жоқ; * жақын туыстары мемлекеттік саяси қызметші лауазымында, квазимемлекеттік сектор субъектілері басшыларының лауазымында болуға құқығы жоқ. == Президенттің айырым белгілері == <gallery widths="200" heights="200" perrow="3"> File:Znak Presidenta RK.jpg|Қазақстан Республикасы Президентінің кеудеге тағатын белгiсi Flag of the President of Kazakhstan.svg|[[Қазақстан президентінің байрағы|Қазақстан Республикасы Президентінің байрағы]] Insignia of order Gold eagle.jpg|[[Алтын Қыран ордені|«Алтын қыран» ордені]] </gallery> == Президентті қызметiнен кетiру тәртібі == Республика Президенті өзінің міндетін атқару кезіндегі әрекеті үшін мемлекетке опасыздық жасаған жағдайда ғана жауапты болады және бұл үшін Құрылтай оны қызметінен кетіруі мүмкін. Айып тағу және оны тергеп-тексеру туралы бастаманы Құрылтай депутаттарының кемінде кемінде үштен бірі көтереді, шешім депутаттарының жалпы санының көпшілік дауысымен қабылданады. Бұл мәселе бойынша түпкілікті шешім Жоғарғы Соттың айып тағудың негізділігі туралы қорытындысы және Конституциялық Соттың белгіленген конституциялық рәсімдердің сақталғаны туралы қорытындысы болған жағдайда Құрылтай отырысында депутаттардың жалпы санының кемінде төрттен үшінің көпшілік дауысымен қабылданады. Айып тағылған сәттен бастап 2 ай ішінде түпкілікті шешім қабылданбаса, бұл Республика Президентіне қарсы айыпты қабылданбады деп тануға алып келеді. Республиканың Президентіне мемлекетке опасыздық жасады деп тағылған айыптың кез келген сатыда қабылданбауы осы мәселені қарауға бастамашы болған Құрылтай депутаттарының өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтатуға алып келеді. Республика Президенті өз еркімен орнынан түсуіне, денсаулық жағдайына қарай өз міндеттерін атқаруға тұрақты қабілетінің болмауына немесе қызметінен кетірілуіне байланысты мерзімінен бұрын лауазымынан босатылған, сондай-ақ қайтыс болған жағдайда Президент өкілеттігі Вице-Президентке өтеді; Вице-Президент Президенттің өкілеттігін қабылдай алмаса, ол Құрылтай Төрағасына өтеді; Құрылтай Төрағасы қабылдай алмаса, ол Премьер-Министрге өтеді. Өзіне Республика Президентінің өкілеттігін қабылдаған тұлға тиісінше Вице-Президенттің, Құрылтай Төрағасының немесе Премьер-Министрдің өкілеттігін тапсырады. Республика Президенті мерзімінен бұрын лауазымынан босатылған не қайтыс болған күннен бастап 7 күн ішінде Құрылтай Президент сайлауын өткізу туралы жариялайды. Сайлау Құрылтай тиісті шешім қабылдаған күннен бастап 2 ай ішінде өткізіледі. Президент өкілеттігін қабылдаған тұлғаның Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар енгізуге бастама жасауға, сондай-ақ Құрылтайды таратуға құқығы жоқ. == Экс-президенттік == Өкілеттігін аяқтап қойған Қазақстан президенті [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Конституция]] бойынша Қазақстан Республикасының Экс-Президенті деп аталады.<ref name="resmiy">{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/official_documents/constitutional_laws/kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-turaly |title= Қазақстан Республикасының Президентi туралы |lang= kk |publisher= Қазақстан президентінің ресми сайты |accessdate= 2025-01-19}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20250119212252/https://www.akorda.kz/kz/official_documents/constitutional_laws/kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-turaly |date= 2025-01-19}}</ref> Қызметтегі президенттердей, экс-президент абыройы мен қадір-қасиетіне біреудің тиісуіне тыйым салынған. Оған қоса, экс-президент пен оның отбасын қамтамасыз ету, оларға қызмет көрсету және қорғау мемлекет есебінен жүзеге асырылады.<ref name="resmiy" /> 2024 жылы қабылданған Мемлекеттік құпиялар туралы заңға енген өзгерістер бойынша экс-президент пен оның отбасының денсаулығы, жай-күйі және жеке өмірі — мемлекеттік құпия.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.orda.kz/endi-nazarbaev-zhane-onyn-otbasynyn-densaulygy-men-zheke-omiri-kupija-bolady-129144/ |title= Енді Назарбаев және оның отбасының денсаулығы мен жеке өмірі құпия болады |lang= kk |work= kaz.orda.kz |last= Адамбек |first= Альфия |date= 2024-12-12 |accessdate= 2025-01-19}}</ref> Қазақстан тарихында жалғыз экс-президент болған, ол — {{Жас|6|7|1940}}ғы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]. == Президенттер тізімі == {{Толық мақала|Қазақстан президенттерінің тізімі}} == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан Республикасының Вице-президенті]] * [[Қазақстанның бірінші ханымы]] * [[Қазақстан басшыларының тізімі]] * [[Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшысы]] * [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары]] * [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы]] * [[Қазақстан Президентінің көмекшісі]] * [[Қазақстан Президентінің кеңесшісі]] * [[Қазақстан президенті жанындағы консультативтік-кеңесші органдар]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан президенті]] [[Санат:Президенттер тізімі]] 1h2dnamo2jd99ueonptvekc9786o9c2 0 29197 3607677 3605543 2026-05-22T07:43:46Z Casserium 68287 /* Құрылымы */ 3607677 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Flag of the President of Kazakhstan.svg |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = [[Қазақстан президентінің байрағы|Қазақстан Президентінің туы]] |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[20 қазан]] [[1995 жыл|1995]] |ізашары1 = ҚР Президентінің Аппараты |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президенті]] |штаб-пәтері = {{байрақ|Астана}}, [[Ақорда (резиденция)|Ақорда резиденциясы]] |қызметкерлер = 450 адам (2024)<ref name="casp">[https://caspian.institute/product/sektor-kazahstana-kisi/politicheskij-shtab-prezidenta-tokaeva-38734.shtml Политический штаб президента Токаева]</ref> |бюджет = 19,3 млрд теңге (2025)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2400000141 2025 – 2027 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы]</ref> |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] |басшылықтың лауазымы1 = Басшысы |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.akorda.kz/ |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі''' — [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентіне]] тікелей бағынатын және есеп беретін, Президенттің қызметін ақпараттық-талдамалық, құқықтық, хаттамалық-ұйымдастырушылық, құжаттамалық жағынан қамтамасыз ететін мемлекеттік орган. Президент Әкімшілігі Қазақстанның [[сыртқы саясат]]ы, [[ішкі саясат]]тың [[әлеуметтік саясат|әлеуметтік]]-[[экономикалық саясат|экономикалық]] және өзге де бағыттары, [[әскери саясат|қорғаныс]] қабілеті мен [[ұлттық қауіпсіздік|мемлекеттің қауіпсіздігі]], [[құқық]]тық саясат, [[мемлекеттік қызмет|кадр]] саясаты, [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]], [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкімет]], [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық сот]], [[сот]]тар мен судьяларға, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясына]], [[әкім]]дерге, [[мәслихат]]тарға қатысты және өңірлік саясат саласындағы Президенттің жұмысын ұйымдастырады.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U080000552_ Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі туралы ережені бекіту туралы]</ref> == Тарихы == 1990 жылы 24 сәуірде Президент лауазымының енгізілуіне байланысты оның қызметін қамтамасыз ету үшін Президент кеңсесі (сол жылдың тамызынан бастап Президент аппараты) құрылды. 1990 жылы 20 қарашада Министрлер Кеңесінің аппараты Президент аппаратына қосылып, 1991 жылғы тамыз айынан бастап Президент және Министрлер Кабинетiнiң аппараты деп атала бастады. 1994 жылы 13 сәуірде ол Президент аппараты және [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Министрлер кабинетiнiң Іс басқармасы]] болып екіге бөлінді. Жаңа Конституция қабылдануына байланысты Президент аппараты 1995 жылғы 20 қазаннан бастап Президент Әкімшілігі болып өзгертілді.<ref>[https://nomad.su/?a=3-202510150035&ysclid=mltzuhxz4w553869085 К истории АП. Часть 1]</ref> == Қызметі == Негізгі міндеттері: * Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы кеңесші органдардың қызметін қамтамасыз ету; * мемлекеттік органдардың қызметіне жалпы бақылау, соның ішінде мемлекет басшысының актілері мен тапсырмаларының орындалуын қадағалау; * Қазақстан Республикасы Президентінің шешімдерін сөзсіз, мүлтіксіз және дер кезінде орындауды қамтамасыз ету; * Қазақстан Республикасының Президентін елдегі және шет елдегі жағдай туралы дер кезінде әрі толық хабардар ету. Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі: * мемлекет басшысының халық пен мемлекеттік биліктің бірлігін, конституциялық заңдылықтың мызғымай сақталуын, адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету, мемлекеттік егемендікті, конституциялық құрылысты қорғау және нығайту, Қазақстан Республикасының қауіпсіздігі мен аумақтық тұтастығын қамтамасыз ету жөніндегі саясатын іске асыруға, елдің әлеуметтік-экономикалық даму стратегиясын іске асыру жөніндегі шаралар кешенін әзірлеуге қатысады; * Президенттің Қазақстан халқына арналған жыл сайынғы Жолдауын даярлауға қатысады; * мемлекет басшысы айқындайтын еліміздің сыртқы саяси стратегиясын әзірлейді; * сыртқы экономикалық мәселелер бойынша ұсыныстарды тұжырымдайды * Қазақстан Республикасының Президентінің сыртқы саяси құзыретін протоколдық қамтамасыз етуді жүзеге асырады; * құқық қорғау және өзге мемлекеттік органдардың қылмысқа қарсы күресін, ұлттық қауіпсіздікті, құқықтық тәртіп пен заңдылықты қамтамасыз ету жөніндегі қызметін үйлестіруді және бақылау жасауды жүзеге асыра отырып, Президентке мемлекеттің құқықтық саясатының негізгі бағыттары жөнінде ұсыныстар енгізеді; * мемлекет басшысының Қазақстан Республикасының [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламентіне]] қатысты өкілеттіктерін қамтамасыз ету мақсатында оны Парламенттегі заң шығарудың жай-күйі және онда қаралатын мәселелер туралы ұдайы хабардар етіп отырады. Қазақстан Республикасы Президентіне: * [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісіне]] заң жобаларын енгізу туралы; * Үкімет актілерінің күшін жою не толық немесе ішінара тоқтата тұру; * [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметтің]] аса маңызды мәселелер жөніндегі отырыстарында мемлекет басшысының төрағалық етуі; * мемлекеттің орталық атқарушы органдарын құру, тарату және қайта ұйымдастыру туралы ұсыныстар енгізеді. Қазақстан Республикасы Президентінің [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Сотқа]] өтініштерін және оның шешімдеріне мемлекет басшысының қарсылықтарын дайындауды жүзеге асырады, мемлекет басшысының оған тікелей бағынатын әрі есеп беретін мемлекеттік органдарға және Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы кеңесші органдарға қатысты өкілеттіктерін қамтамасыз етеді. Президент Әкімшілігі: * елдің аймақтық саясатының стратегиясы, жергілікті өкілді және атқарушы органдардың сындарлы түрде бірлесіп жұмыс істеуі, олардың елдің орталық органдарымен, көршілес мемлекеттердің шекара маңындағы аймақтарымен өзара іс-қимылдары жөнінде болжам жасауды және Қазақстан Республикасының Президентіне ұсыныстар тұжырымдауды жүзеге асырады; * мемлекет басшысының әкімдермен өзара іс-қимылын қамтамасыз етеді. Қазақстан Республикасының Президентінің актілері мен тапсырмаларын барлық мемлекеттік органдар мен мемлекеттің лауазымды тұлғаларының сөзсіз және мүлтіксіз орындауына, Үкіметтің, орталық атқарушы және өзге мемлекеттік органдардың және лауазымды тұлғалардың актілерінің Конституцияға, ел заңдарына, Президент актілеріне сәйкестігіне бақылау жасауды жүзеге асырады. Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі жүргізетін тексерулердің нәтижелері мен олар бойынша жасалынған қорытындылар ұдайы Қазақстан Республикасының Президентіне баяндалып отырады. Мемлекет басшысының қызметін ақпараттық-талдау тұрғысында қамтамасыз етуді жүзеге асыра отырып: * ішкі және сыртқы саяси ахуалға талдау жүргізеді; * Қазақстан Республикасының Президентінің БАҚ-пен өзара іс-қимылын қамтамасыз етеді; * мемлекет басшысының қарауына республикадағы мемлекеттік қызметтің заңдары мен жүйесін жетілдіру, кадрларды іріктеу және орналастыру жөнінде ұсыныстар енгізеді, қызметке тағайындау және қызметтен босату кезінде материалдарды рәсімдейді. Президенттің өзге өкілеттіктерін іске асыруды қамтамасыз ету мақсатында: * Президенттің азаматтық, саяси баспана беру мәселелері жөніндегі шешімдерінің жобаларын әзірлейді; * Президентке мемлекеттік наградалармен марапаттау әрі құрметті, жоғары әскери және өзге атақтарды, сыныптық шендерді, дипломатиялық дәрежелерді беру жөнінде ұсыныстар енгізеді; * Президенттің азаматтарға кешірім жасауды жүзеге асыруын қамтамасыз етеді; * Президент бекітетін мемлекеттік бағдарламаларды әзірлеуге қатысады. Президент әкімшілігі Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы кеңесші органдарға тапсырмалар беруге хақылы, көзделген өкілеттіктерін іске асыру үшін мемлекеттік органдар мен лауазымды тұлғалардан қажетті ақпаратты, құжаттар мен өзге материалдарды сұратуға және алуға хақысы бар.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия // Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том</ref> == Құрылымы == Президент Әкімшілігінің құрамына Президент Әкімшілігінің Басшысы және оның орынбасарлары, Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы, Президент Кеңсесінің бастығы, Президент көмекшілері және кеңесшілері, Президент Әкімшілігінің құрылымдық бөлімшелерінің басшылары, өзге де қызметкерлер кіреді.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/executive_office/executive_office_stucture Президент Әкімшілігінің құрылымы]</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ <center>'''2026 жылғы басшылық құрамы'''</center> ! Лауазымы !! Аты-жөні !! Қызметке тағайындалды |- | [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік кеңесші]] || [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] || 14 маусым 2022 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|Президент Әкімшілігінің басшылығы}}'''</center> |- | [[Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшысы|Президент Әкімшілігінің Басшысы]] || [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] || 5 мамыр 2026 |- | [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары|Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары]] || [[Әсел Жұбанышқызы Жанасова|Әсел Жанасова]] || 10 желтоқсан 2025 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|Президенттің [[Қазақстан Президентінің көмекшісі|көмекшілері]]}}'''</center> |- | Президенттің құқықтық мәселелер жөніндегі көмекшісі || [[Ержан Нұрланұлы Жиенбаев|Ержан Жиенбаев]] || 1 қыркүйек 2023 |- | Президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі | [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]] || 24 ақпан 2025 |- | Президент көмекшісі || [[Қуанышбек Бақытбекұлы Есекеев|Қуанышбек Есекеев]] || 9 қыркүйек 2025 |- | Президенттің халықаралық инвестиция және сауда ынтымақтастығы жөніндегі көмекшісі | [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] || 26 қыркүйек 2025 |- | Президенттің экономикалық мәселелер жөніндегі көмекшісі || [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]] || 25 наурыз 2026 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|Президенттің [[Қазақстан Президентінің кеңесшісі|кеңесшілері]]}}'''</center> |- | Президент кеңесшісі || [[Бауыржан Жұмаханұлы Омаров|Бауыржан Омаров]] || 8 сәуір 2019 |- | Президент кеңесшісі || [[Мәлік Нұржанұлы Отарбаев|Мәлік Отарбаев]] || 27 сәуір 2022 |- | Президент кеңесшісі || [[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]] || 13 ақпан 2025 |- | Президент кеңесшісі — Президенттің Протокол қызметінің бастығы | [[Марат Кенжеғалиұлы Әшім|Марат Әшім]] || 9 қыркүйек 2025 |- | Президент кеңесшісі || [[Бақытжан Шаймұхаметұлы Сапиев|Бақытжан Сапиев]] || 25 қыркүйек 2025 |- | Президенттің халықаралық мәселелер жөніндегі кеңесшісі || [[Ернар Мерғалымұлы Лазар|Ернар Лазар]] || 29 қыркүйек 2025 |- | Президенттің әлеуметтік мәселелер жөніндегі кеңесшісі || [[Алексей Владимирович Цой|Алексей Цой]] || 14 қазан 2025 |- | Президент кеңесшісі — [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|Президенттің Баспасөз хатшысы]] || [[Айбек Серікбайұлы Смадияров|Айбек Смадияров]] || 29 қаңтар 2026 |- | Президент кеңесшісі — [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі|Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің]] төрағасы || [[Әсет Арманұлы Ерғалиев|Әсет Ерғалиев]] || 2 ақпан 2026 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|[[Қазақстан Президенті Әкімшілігінің бөлімдері|Президент Әкімшілігінің бөлім басшылары]]}}'''</center> |- | Ақпараттық ресурстарды қорғау бөлімінің меңгерушісі || Ержан Сейітқұлов || 1 тамыз 2024 |- | Әлеуметтік-экономикалық саясат бөлімінің меңгерушісі || Рақымжан Ерназар || 2 сәуір 2025 |- | Жалпы бөлім меңгерушісі || Ербол Адаев || 17 ақпан 2025 |- | Инвестициялар және сауда бөлімінің меңгерушісі || Мейіржан Байғонысов || 1 сәуір 2026 |- | Коммуникациялар бөлімінің меңгерушісі || Қанат Құлшыманов || 11 наурыз 2025 |- | Көлік-логистика саласын дамыту бөлімінің меңгерушісі || Азамат Кескінбаев || 23 желтоқсан 2025 |- | Құқық қорғау жүйесі бөлімінің меңгерушісі || Дәурен Ерғарин || 17 ақпан 2025 |- | Мемлекеттік бақылау бөлімінің меңгерушісі || Әлихан Жамсатов || 25 қыркүйек 2025 |- | Мемлекеттік құқық бөлімінің меңгерушісі || Айдар Жарылғанов || 6 қаңтар 2023 |- | Мемлекеттік қызмет бөлімінің меңгерушісі || Руслан Тұрғаналы || 1 қыркүйек 2023 |- | Өңірлік даму мониторингі бөлімінің меңгерушісі || — || — |- | Өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі || [[Қанатбек Бақытұлы Жайсаңбаев|Қанатбек Жайсаңбаев]] || 9 желтоқсан 2022 |- | Сыртқы саясат бөлімінің меңгерушісі || Жандос Иманалиев || 15 қазан 2025 |- | Цифрландыруды дамыту бөлімінің меңгерушісі || Қуат Сандалов || 1 тамыз 2024 |- | Ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі || [[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев|Елнұр Бейсенбаев]] || 9 ақпан 2026 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|Басқалары}}'''</center> |- | Президент Кеңсесінің бастығы || [[Бақытжан Шөмішбайұлы Сариев|Бақытжан Сариев]] || 14 маусым 2022 |- | Президенттің Баспасөз хатшысы || Айбек Смадияров || 29 қаңтар 2026 |- | Президенттің Протокол қызметінің бастығы || Марат Әшім || 15 наурыз 2023 |- | Президенттің Парламенттегі Өкілдігінің басшысы || Әмірбек Оспанбеков || 12 ақпан 2022 |- | Президент Әкімшілігі Басшысы хатшылығының меңгерушісі || — || — |- | Мемлекеттік кеңесші хатшылығының меңгерушісі || Жанна Нұржанова || 20 маусым 2024 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|[[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесінің]] басшылығы}}'''</center> |- |Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы || [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]] || 25 ақпан 2022 |- | Қауіпсіздік Кеңесі хатшысының бірінші орынбасары || [[Руслан Фатихұлы Жақсылықов|Руслан Жақсылықов]] || 30 маусым 2025 |- | Қауіпсіздік Кеңесі хатшысының орынбасары || [[Мұрат Қалибекұлы Баймұқашев|Мұрат Баймұқашев]] || 1 қыркүйек 2023 |- | Қауіпсіздік Кеңесі хатшысының орынбасары || [[Нұржан Хажимұратұлы Каджиақбаров|Нұржан Каджиақбаров]] || 28 сәуір 2022 |- | Қауіпсіздік Кеңесі Ахуалдық орталығының меңгерушісі || Арман Әбдірәсілов || 8 тамыз 2025 |- | Қауіпсіздік Кеңесі Әскери қауіпсіздік және қорғаныс бөлімінің меңгерушісі || Марат Аймашев || 17 қаңтар 2024 |- | Қауіпсіздік Кеңесі Қауіпсіздіктің өзекті мәселелері бөлімінің меңгерушісі || Расул Оразғұлов || 1 қыркүйек 2023 |- | Қауіпсіздік Кеңесі Талдау бөлімінің меңгерушісі || Александр Суханов || 24 қаңтар 2018 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|[[Қазақстан халқы ассамблеясы|Қазақстан халқы Ассамблеясының]] (ҚХА) басшылығы}}'''</center> |- | ҚХА төрағасының орынбасары – ҚХА хатшылығының меңгерушісі | [[Марат Алмасұлы Әзілханов|Марат Әзілханов]] || 21 сәуір 2021 |- | ҚХА төрағасының орынбасары || [[Дмитрий Валерьевич Останькович|Дмитрий Останькович]] || 17 сәуір 2025 |- | ҚХА төрағасының орынбасары || [[Расул Сурмалиевич Ахметов|Расул Ахметов]] || 17 сәуір 2025 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|Президент Әкімшілігіне қарасты мекеме басшылары}}'''</center> |- | [[Қазақстан Республикасы Президентінің Архиві|Президент Архивінің]] директоры || Әлия Мұстафина || 18 ақпан 2022 |- | Орталық коммуникациялар қызметінің директоры | [[Асқар Қуанышұлы Омаров|Асқар Омаров]] || 2 қыркүйек 2022 |- | [[Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты|Қазақстан стратегиялық зерттеулер институтының]] директоры | [[Жандос Нұрланұлы Шаймарданов|Жандос Шаймарданов]] || 16 маусым 2025 |} == Басшылары == {{толық мақала|Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшысы}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Мемлекет басшыларының кеңсесі]] [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігі]] hfvng41z9bjbqdwujz6bu8ehwmren49 0 29911 3607496 2450793 2026-05-21T12:54:38Z Жұлдыз 123 181536 3607496 wikitext text/x-wiki '''Асқарбек Қабыкенұлы Құсайынов''' (30.05.1951 жылы туған, қазіргі [[Шығыс Қазақстан облысы|Абай облысы]], Жаңасамей ауданы, Қайнар аулы) – [[ғалым]], педагогика ғылымдарының докторы (1997), [[профессор]] (1998), академик. Қазақстанда салыстырмалы педагогика ғылымының негізін салды, оқулықтану ғылымын дамытуға зор үлес қосты. Қазақ политехникалық институтын бітірген (1973). 1976 – 79 ж. Германияда Жоғары техникалық мектепте оқып, неміс тілінде  [[диссертация]]  қорғады, Германияның Доктор-Инженері. 1991 – 97 ж. Қазақстан Республикасы Білім министрінің басқарма бастығы, [[департамент директоры]] болды. «[[Қазақ энциклопедиясы]]<nowiki/>» Бас редакциясының бас редакторының бірінші орынбасары, «[[Білім]]<nowiki/>», «[[Мектеп]]<nowiki/>» баспаларының директоры (1997 – 2001),  Ы.Алтынсарин атындағы Қазақ білім академиясының президенті қызметтерін атқарды (2001 – 03). 2000 – 05 ж. әл-Фараби атындағы ҚазҰУ профессоры, 2005 – 12 ж. ҚазҰлтҚызПУ кафедра меңгерушісі,  2012 – 15 ж. Абай атындағы ҚазҰПУ профессоры, 2015 – 22 ж. әл-Фараби атындағы ҚазҰУ профессоры, 2022 жылдан осы уақытқа дейін қосалқы профессоры, 2022 ж. осы уақытқа дейін Абай атындағы ҚазҰПУ профессоры, зерттеуші-профессоры. 2004 жылдан Қазақстанның Педагогикалық Ғылымдар Академиясының басқарма төрағасы. Құсайынов орта білім беру сапасын арттыруда көлемді ғылыми-тәжірибелік зерттеулер жүргізіп, оның сапасын көтеру формуласын жазды. Салыстырмалы педагогика, оқулықтану, білім сапасын ғылыми-практикалық негізде көтеру ғылым салалары бойында көптеген оқулықтар, монография және басқа да еңбектер жариялады. Оның ғылыми жетекшілігімен шетелдердің білім беру жүйелері зерттеліп, Қазақстанның білім беру саласын реформалау мен дамытудың жаңа үлгісі ұсынылды. Құсайынов 31 томдық және толықтырылған 30 томдық қазақша-орысша, орысша-қазақша ғылыми салалық терминологиялық сөздіктер сериясын шығаруға және Қазақ этнографиясының көп тілді қысқаша сөздіктерін жазуға басшылық етті. [[Қазақстан Республикасы]] Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (2001), Парасат орденімен марапатталған (2019).<ref name="source1">«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, I том</ref> == Дереккөздер == <references/> {{wikify}} {{stub}} [[Санат:1951 жылы туғандар]] 8l5y6gcvvnqhxdjli0ktx3ywnn3u0hf 0 31622 3607533 3597441 2026-05-21T16:29:50Z Ayanati7 177184 /* */ қатысушылардың ішіндегі сарбаздар саның өзгерттім 3607533 wikitext text/x-wiki {{Грамматикасы тексерілсін}} {{Оқиға | атауы = Торғай көтерілісі | сурет = Амангелді Үдербайұлы Иманов.jpg | сурет атауы = [[Амангелді Иманов]] – Торғай көтерілісінің басшысы | сурет ені = | ана тілі = | қазақша атауы = Торғай қазақтарының ұлт-азаттық қозғалысы | дата = [[1916]] жыл | уақыт = | ұзақтық = [[1916]] жылдың [[шілде]]-[[қараша]] айлары | орын = [[Торғай уезі]], [[Қостанай облысы]], [[Қазақстан]] | координат = | сондай-ақ белгілі = 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліс (Торғай) | түрі = Ұлт-азаттық қозғалыс | тақырып = Ұлттық тәуелсіздік, отарлық езгіге қарсы қарсылық | себебі = [[II Николай|Ресей патшасының]] [[отарлау саясаты|“маусым жарлығы”]], жерден шеттетілу, әлеуметтік қысым | мақсат = Қазақ халқын тыл жұмысына жіберуге қарсылық, ұлттық намыс пен бостандықты қорғау | тілші = | қаражат = Халықтан жиналған құрал-жабдықтар мен ат-көлік | басшы = [[Амангелді Иманов]], [[Әбдіғапар Жанбосынұлы]] | ұйымдастырған = Торғай қазақтары | түсірген = Патша үкіметі | қатысушылар = Торғай облысының қазақтары, көтерілісшілер саны — 50 000 шамасында. Сарбаздар: Әбдіғапар - 6000, Карбоз бастаған - 1500, Оспан хан - 3000 | нәтижесі = Көтеріліс қатыгездікпен басып-жаншылды, басшылар ұсталды не қаза тапты | шығын1 = Мыңдаған қазақ жазаланды, елге репрессия жүргізілді | шығын2 = Патша әскері тарапынан да шығындар болды | өлім = +10 000 қазақ | жарақаттанғандар = нақты мәлімет жоқ | жоғалғандар = белгісіз | мүліктік шығын = Жанған ауылдар, тартып алынған мал-мүлік | жерлеу = | сауал = | тергеу = | коронер = | тұтқындалғандар = Көтеріліс басшылары мен қатысушылары | күдіктілер = | айыпталушылар = | сотталғандар = Көтеріліске қатысқандардың көбі | шығын = | шешім = Патша үкіметі көтерілісті басып, жаппай жазалау шараларын қолданды | айып = | үкім = | сот = Әскери дала соттары | марапат = | түсірілім = | сайт = | алдыңғы = | кейінгі = [[Алаш қозғалысы]] }} '''Торғай көтерілісі''' — 1916 жылы басталған [[Ресей]] патшалығының 25 маусымдағы "бұратана халықтарды тыл жұмыстарына алу" туралы жарлығына қарсы бағытталған ұлт-азаттық қозғалыс. Аталған жарлыққа сәйкес 19 бен 43 жас аралығындағы қазақ ер-азаматтары майданның қара жұмыстарына (траншея қазу, жол салу, т.б.) алынуға тиіс еді. Бұл халық арасында зор наразылық туғызып, қарулы көтерілістерге ұласты. == Тарихы == Оған [[Аманкелді Үдербайұлы Иманов|Амангелді Иманов]] пен [[Әбдіғаппар Жанбосынұлы|Әбдіғапар Жанбосынұлы]] басшылық жасады. Көтеріліске түрткі болған негізгі себеп [[1916 жыл|1916]] жылы шыққан [[II Николай|Ресей патшасының]] [[отарлау саясаты|“маусым жарлығы”]] болды. 1916 жылдың 22 қазанында 15 мың көтерілісші [[Аманкелді Үдербайұлы Иманов|Амангелді Имановтың]] басшылығымен [[Торғай (Қостанай облысы)|Торғай]] қаласын қоршауға алды. Оған генерал-лейтенант А.Д. Лаврентьевтің 9 мың жазалаушы тобы жіберілді. Көтерілісшілердің негізгі бөлігі Амангелдінің штабы орналасқан [[Батпаққара жазығы]] мен [[Аққұм (құм, Ақтөбе облысы)|Аққұм құмының]] маңына шоғырланып, партизандық күрес әдісіне көшті. 1916 жылдың қараша айынан бастап 1917 жылдың ақпанына дейін Амангелдінің серігі, әйгілі мерген [[Кейкі Көкембайұлы|Кейкі батыр]] бастаған жасақ ерекше ерлікпен көзге түсті. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ресей империясы көтерілістері]] [[Санат:1916 жылғы қақтығыстар]] [[Санат:Көтерілістер]] qkouxbcb4c23xczhtbd46xpdpljpa8o 0 38065 3607640 3605764 2026-05-22T05:55:46Z Ольга Муравьева 13177 /* «Алатау» халықаралық әуежайы */ 3607640 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Қала |атауы = Алатау |сурет = File:Жетыген сверху (1).jpg |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =43 |lat_min = 40|lat_sec = 47 |lon_deg =77|lon_min = 06|lon_sec =43 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Алматы облысы |кестедегі облыс = Алматы облысы{{!}}Алматы |ауданы = |кестедегі аудан = |мекен түрі = |мекені = |ішкі бөлінісі = |әкімі = Әркен Хамитұлы Өтенов |құрылған уақыты = 1873 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Көтентай, Николаевка, Жетіген'' |статус алуы = 2024 |жер аумағы = 880 |климаты = |тұрғыны = {{өсім}}52762 |санақ жылы = [[2024 жыл|2024]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl-alatau?lang=kk Алатау қаласының әкімдігі] |сайт тілі = }} {{мағына|Алатау}} '''Алатау''' (қаз. Алатау қаласы, ағылш. Alatau City) — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] [[Алматы_облысы|Алматы облысындағы]]<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> облыстық маңызы бар қала. Қала [[2024 жыл]]ы [[Қазақстан_Республикасының_Президенті|Президент]] [[Қасым-Жомарт_Кемелұлы_Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] Жарлығымен Жетіген ауылының негізінде құрылды<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="egemen-alatau">{{cite web |url=https://egemen.kz/article/355802-almaty-oblysyndaghy-zhetigen-auyly-qalagha-aynalady |title=Алматы облысындағы Жетіген ауылы қалаға айналады |author=Аяна Тоғанбек |website=Egemen.kz |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ресми және медиялық материалдарда жоба атауының ағылшын тіліндегі нұсқасы ретінде '''Alatau City''' бренді де қолданылады<ref name="akorda-alatau-city-2024">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/prezident-alatau-city-zhobasyn-zhuzege-asyru-maseleleri-boyynsha-kezdesu-otkizdi-2343358 |title=Президент Alatau City жобасын жүзеге асыру мәселелері бойынша кездесу өткізді |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-05-23 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="inform-private-investment">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-city-toliktay-zheke-investitsiyalar-esebnen-salinadi-03c27b |title=Alatau City толықтай жеке инвестициялар есебінен салынады |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала [[Орталық_Азия|Орталық Азиядағы]] ерекше құқықтық режимі, озық даму аймағы мәртебесі, тәуелсіз басқару және қаржыландыру жүйесі бар алғашқы «цифрлық қала» ретінде дамып жатыр<ref name="egemen-alatau-martebe">{{cite web |url=https://egemen.kz/article/395962-prezident-alatau-qalasyna-arnauly-martebe-beru-turaly-zharlyqqa-qol-qoydy |title=Президент Алатау қаласына арнаулы мәртебе беру туралы Жарлыққа қол қойды |author=Қырмызы Жұмағалиқызы |website=Egemen.kz |date=2025-09-26 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау [[Алматы|Алматы қаласының]] орталығынан солтүстікке қарай 47 шақырым жерде, [[Алматы]] – [[Қонаев_(қала)|Қонаев]] ([[Қонаев_(қала)|Қапшағай]]) көлік дәлізі бойында орналасқан<ref name="alatau-city-about">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Алатау туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="azattyq-alatau-32768382">{{cite web |url=https://www.azattyq.org/a/32768382.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды. Ол арнайы экономикалық аймаққа кірді |website=Azattyq.org |publisher=Азат Еуропа / Азаттық радиосы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қаланың жалпы аумағы 88 мың гектарды құрайды<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау территориясы - [[Орталық_Азия|Орталық Азиядағы]] аумағы ең ірі<ref name="govkz-almobl-902571">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/902571?lang=kk |title=Алатау – жаңа ұрпақ қаласы: табысты даму үшін инновациялар мен инвестициялар |website=gov.kz |publisher=Алматы облысы әкімдігі |date=2024-12-13 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="azattyq-alatau-32768382">{{cite web |url=https://www.azattyq.org/a/32768382.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды. Ол арнайы экономикалық аймаққа кірді |website=Azattyq.org |publisher=Азат Еуропа / Азаттық радиосы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> арнайы экономикалық аймақтардың бірі және «Alatau» арнайы экономикалық аймағының құрамына кіреді. Жобаның ресми сипаттамасына сәйкес Алатауда «ақылды қала» (Smart City) технологияларын енгізу, криптоэкономиканы дамыту және қалалық әуе мобильдігі жүйесін құру жоспарланған.<ref name="akorda-ai-address">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy-zhasandy-intellekt-dauirindegi-kazakstan-ozekti-maseleler-zhane-ony-tubegeyli-cifrlyk-ozgerister-arkyly-sheshu-881957 |title=Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы «Жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстан: өзекті мәселелер және оны түбегейлі цифрлық өзгерістер арқылы шешу» |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> == Қала тарихы == === Ежелгі және ортағасырлық тарих === Қазіргі Алатау қаласының аумағы, яғни Қаскелең мен Талғар өзендерінің аралығындағы Іле және Талғар аудандарының жерлері, Жетісудың (Семиречье) ең ерте игерілген өңірлерінің бірі болып саналады<ref name="ehistory-zhibek-zholy">{{cite web |url=https://e-history.kz/kz/seo-materials/show/30136 |title=Ұлы Жібек жолы – өркениеттер тоғысы |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Б.з.д. I мыңжылдықта бұл өңірді сақ тайпалары мекендеген<ref name="akishev-1963">{{cite web |url=https://archeo-lib.kz/assets/%D0%90%D0%BA%D0%B8%D1%88%D0%B5%D0%B2%20%D0%9A.%D0%90.%20%D0%B8%20%D0%B4%D1%80.%201963-%D0%94%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8F%D1%8F%20%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%20%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2%20%D0%B8%20%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BD%D0%B5%D0%B9%20%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%8B%20%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%20%D0%98%D0%BB%D0%B8-1963.pdf |title=Древняя культура саков и усуней долины реки Или |website=Archeo-lib.kz |publisher=Археологическая библиотека Казахстана |date=1963 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="qazaqgeography-altyn-adam">{{cite web |url=https://qazaqgeography.kz/kz/altyn-adam-27104731 |title=Алтын адам |website=QazaqGeography.kz |publisher=Qazaq Geography |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="ogni-alatau">{{cite web |url=https://ognialatau.kz/news/cat-6/12642/ |title=Алатау – город новых возможностей |website=Огни Алатау |publisher=Огни Алатау |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Бұған Қоянқұс, Ынтымақ және Жаңадәуір ауылдары маңындағы көптеген қорғанды қорымдар тізбегі дәлел бола алады. Маңыздылығы жағынан Есік қорған кешенімен салыстыруға болатын «патша» қорғандарының болуы бұл жерде сақ ақсүйектерінің әкімшілік және сакралдық орталықтары орналасқанын көрсетеді. Үйсін дәуірінде (б.з.д. III ғ. – б.з. III ғ.) Іле Алатауының баурайында суармалы егіншілікті және Іле өзенінің жайылмасынан биік таулы жайлауларға дейінгі тік бағыттағы көшіп-қону жүйесін қамтыған бірегей отырықшы-көшпелі шаруашылық үлгісі қалыптасты<ref name="groshev-ili">{{cite web |url=https://www.cawater-info.net/library/rus/hist/groshev.pdf |title=История исследования реки Или и Балхаша |website=CAWater-Info |publisher=Научно-информационный центр Межгосударственной координационной водохозяйственной комиссии Центральной Азии |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="ektu-2010">{{cite web |url=https://www.ektu.kz/files/vestnik/arch01_2010.pdf |title=Вестник Восточно-Казахстанского государственного технического университета |website=EKTU.kz |publisher=Восточно-Казахстанский государственный технический университет им. Д. Серикбаева |date=2010 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. VI–XII ғасырларда бұл өңір Ұлы Жібек жолының солтүстік тармағындағы маңызды буынға айналды<ref name="ehistory-kazakhstan">{{cite web |url=https://e-history.kz/storage/upload/library_ru_files/iblock/df8/df8f12cda6e3eb617baaa6e7b16e0cc9.pdf |title=История Казахстана |website=E-history.kz |publisher=Институт истории государства Республики Казахстан |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Керуен жолдарының бағыттары қазіргі Дәулет, Қайрат және Жаңаталап елді мекендерінің аумағы арқылы өтіп, ірі сауда орталығы - Талхиз (Талхир) қаласының ауыл шаруашылығы және қолөнермен айналысатын маңайы (рабадтары) қызметін атқарды<ref name="unesco-tamgaly">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1442 |title=Petroglyphs within the Archaeological Landscape of Tamgaly |website=UNESCO World Heritage Centre |publisher=UNESCO |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="tengrinews-talhiz">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/travel-notes/talhiz-i-koylyik-kak-vyiglyadeli-srednevekovyie-goroda-417276/ |title=Талхиз и Койлык: как выглядели средневековые города Казахстана |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2020-10-03 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="talhir">{{cite web |url=http://timc.kz/2019/04/11/talhir/ |title=Талхир |website=TIMC.kz |publisher=Туристский информационный центр Алматинской области |date=2019-04-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Қазіргі Арна, Жаңаарна және Заречное ауылдары маңындағы Іле өткелі стратегиялық маңызға ие болды, өйткені ол сауда жолдарының Моңғолия мен Қытайға шығуын қамтамасыз етті<ref name="baypakov-city-steppe">{{cite web |url=http://annales.info/sr_az/small/baypakov.htm |title=Город и степь в эпоху средневековья (по материалам Южного Казахстана и Семиречья) |website=Annales.info |publisher=Annales.info |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Осы кезеңнің археологиялық ескерткіштері, соның ішінде «төрткүл» үлгісіндегі қалашықтар (мысалы, Ащыбұлақ)<ref name="archaeology-irrigation">{{cite web |url=https://archaeology.kz/rus/expeditions/376-raboty-irrigatsionnogo-otryada/ |title=Работы ирригационного отряда |website=Archaeology.kz |publisher=Институт археологии имени А. Х. Маргулана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="tortkol-caravanserai">{{cite web |url=https://silkadv.com/en/content/tortkol-karavan-caray |title=Tortkol Caravanserai |website=Silkadv.com |publisher=Silk Road Adventures Kazakhstan |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>, бұл аумақтың халықаралық сауда мен мәдени алмасу жүйесіне енгенін айғақтайды. Мұнда ислам, несториандық христиандық, буддизм және зороастризм дәстүрлері қатар өмір сүрген<ref name="kursiv-unesco">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2020-02-22/obekty-vsemirnogo-naslediya-yunesko-do-kotorykh-rukoy-podat/ |title=Объекты Всемирного наследия ЮНЕСКО, до которых рукой подать |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2020-02-22 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="exclusive-tolerance">{{cite web |url=https://exclusive.kz/otkuda-berut-nachalo-istoki-religioznoj-tolerantnosti-v-kazahstane/ |title=Откуда берут начало истоки религиозной толерантности в Казахстане |website=Exclusive.kz |publisher=Exclusive.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="kp-tamgaly">{{cite web |url=https://www.kp.kz/daily/27552/4876621/ |title=Тайны Тамгалы: о чем рассказывают древние петроглифы Казахстана |website=KP.KZ |publisher=Комсомольская правда Казахстан |date=2024-01-18 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Түркі көшпелі халқы мен Орта Азиядан шыққан отырықшы қауымдардың өзара ықпалы бұл өңірге маңызды транзиттік әрі мәдени торап сипатын берді<ref name="unesco-silk-roads">{{cite web |url=https://www.unesco.org/en/silk-roads/about-silk-roads |title=About the Silk Roads |website=UNESCO |publisher=UNESCO |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="baypakov-city-steppe">{{cite web |url=http://annales.info/sr_az/small/baypakov.htm |title=Город и степь в эпоху средневековья (по материалам Южного Казахстана и Семиречья) |website=Annales.info |publisher=Annales.info |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Қазіргі Алатау қаласы жобасын әзірлеушілер осы тарихи мұраға сүйенеді. === Николаевка шаруа қонысы (1873–1993 жылдар) === 1873 жылы<ref name="lukhtanov-verny">{{cite book |last=Лухтанов |first=А. Г. |title=Город Верный и Семиреченская область. Иллюстрированная энциклопедия |edition=3 |location=Алматы |year=2014 |pages=217 |totalpages=380 |isbn=978-601-06-3100-7 |language=ru}}</ref><ref name="ehistory-pdf">{{cite web |url=https://e-history.kz/media/upload/56/2013/08/26/2fd3883ba246913f428ffdff4ac03888.pdf |title=История и культура Великого шелкового пути |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref> қазіргі қаланың орнында Николаевское шаруа қонысының (кейінірек – Николаевка ауылы) негізі қаланды<ref name="people-alatau">{{cite web |url=http://kaz.people.cn/n3/2024/0110/c416682-20120319.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды |website=People.cn |publisher=人民网 |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ол Верный қаласынан (қазіргі Алматы) солтүстікке қарай 46 шақырым жерде, Қапал трактісі бойындағы Күтентай пошта бекетінің (қазіргі Іле тракты) орнында орналасқан<ref name="lukhtanov-verny">{{cite book |last=Лухтанов |first=А. Г. |title=Город Верный и Семиреченская область. Иллюстрированная энциклопедия |edition=3 |location=Алматы |year=2014 |pages=217 |totalpages=380 |isbn=978-601-06-3100-7 |language=ru}}</ref>. Тұрғындардың негізгі кәсібі бақша дақылдарын өсіруге негізделген суармалы егіншілік болды. 1970 жылы Қапшағай су қоймасын толтыру салдарынан су астында қалған Іле кентінің тұрғындары Николаевкаға қоныс аударды<ref name="ehistory-zhetysu">{{cite web |url=https://e-history.kz/ru/news/show/4626 |title=Жетысу – центр древней цивилизации |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. [[Сурет:Президент К.-Ж. Токаев ознакомился с проектом G4 City (19 октября 2022 года).jpg|right|thumb|350px|Қазақстан Президенті [[Қасым-Жомарт_Кемелұлы_Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] Алматы облысына жұмыс сапары барысында қала жобасымен танысты (2022 жылғы қазан).]] 1993 жылы елді мекенге Жетіген атауы берілді<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="informburo-alatau">{{cite web |url=https://www.inform.kz/ru/kak-zhivet-alatau-budushiy-noviy-gorod-na-yuge-kazahstana-ba91c0 |title=Как живет Алатау – будущий новый город на юге Казахстана |website=Inform.kz |publisher=Inform.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. === G4 City жобасы (2006–2023 жылдар) === 2006 жылдан бастап бұл аумақ G4 City тұжырымдамасы аясында дами бастады<ref name="qazaq1913-almaty">{{cite web |url=https://qazaq1913.com/2022/11/02/almaty-a-seriktes-alalar-nege-kerek/ |title=Алматыға серіктес қалалар неге керек? |website=Qazaq1913.com |publisher=Qazaq1913 |date=2022-11-02 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жоба Алматы қаласының жүктемесін азайту және тұрғын үй құнын төмендету мақсатында<ref name="informburo-g4city">{{cite web |url=https://informburo.kz/stati/pocemu-vmesto-obeshhannyx-cetyrex-gorodov-sputnikov-pod-almaty-stroiat-tolko-odin |title=Почему вместо обещанных четырех городов-спутников под Алматы строят только один |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref> Алматы - Қапшағай (қазіргі Қонаев)<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> тасжолы бойында төрт серіктес қаланы салуды көздеді. Тұжырымдамаға сәйкес төрт дербес қаланы салу қарастырылды<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>: Gate City – іскерлік орталық, Golden City – мәдениет пен білім беру орталығы, Growing City – ғылым және өндіріс орталығы, Green City – Қапшағай су қоймасы жағалауындағы туризм және рекреация аймағы<ref name="zakon-g4city">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6032290-kmette-G4-City-zhobasyn-zhzege-asyru-barysy-talylandy.html |title=Үкіметте G4 City жобасын жүзеге асыру барысы талқыланды |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |date=2023-02-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жобаны іске асыру үшін аумағы шамамен 30 мың гектарды қамтитын «G4 City» арнайы экономикалық аймағы құрылды<ref name="primeminister-aea">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/almaty-oblysynda-g4-city-arnayy-ekonomikaly-aymay-ryldy-r-kimetini-aulysy-23444 |title=Алматы облысында «G4 City» арнайы экономикалық аймағы құрылды — ҚР Үкіметінің қаулысы |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="adilet-817">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2200000817/compare |title=Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылдың 26 желтоқсанындағы қаулысымен «G4 City» арнайы экономикалық аймағы «Alatau» атауына ие болып, оның аумағы 96,5 мың гектарға дейін кеңейтілді<ref name="informburo-aea">{{cite web |url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/g4-city-endi-alatau-arnaiy-ekonomikalyq-aimagy-dep-atalady |title=G4 City енді «Алатау» арнайы экономикалық аймағы деп аталады |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Төрт бөлек қала тұжырымдамасы бір әкімшілік құрылым аясындағы төрт тақырыптық дистрикттен тұратын біртұтас қала жобасына айналдырылды<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Жетігеннің Алатау қаласына айналуы (2024 жыл) === [[Сурет:G4 City Master Plan 2050.jpg|right|thumb|250px|Қаланы 2050 жылға дейін дамытуға арналған мастер-жоспар (жоба G4 City ретінде таныстырылған кезеңде әзірленген).]] [[Сурет:Мастер-план проекта G4 City (2022 г.).jpg|right|thumb|250px|Alatau City мастер-жоспарының схемалық көрінісі (2022 жылғы концепция).]] 2023 жылдың 15 қарашасында Қазақстан Республикасы Президенті «Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысына өзгерістер енгізу туралы» Жарлыққа қол қойды. Осы Жарлыққа сәйкес, 2024 жылдың 9 қаңтарынан бастап Жетіген ауылы облыстық маңызы бар Алатау қаласы болып қайта құрылды<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Үкіметтің 2023 жылдың 24 қарашасындағы №411 қаулысына сәйкес, қала құрамына Іле ауданындағы Арна, Заречное, Қоянқұс, Ынтымақ, Жаңадәуір, Жаңаталап, Құйған, Жаңаарна және Еңбек ауылдары, сондай-ақ Талғар ауданындағы Дәулет пен Қайрат ауылдары енгізілді<ref name="adilet-605205">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V23D0605205 |title=Алатау қаласының бас жоспары туралы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. [[Сурет:Макет города Алатау (устаревший).jpg|right|thumb|250px|Құрылыс тығыздығы мен функционалдық аймақтарын бейнелейтін жоба макеті. ]] 2024 жылдың наурызындағы деректерге сәйкес, Алматы облысының Іле және Талғар аудандарында орналасқан 36 саяжай алқабының аумағы Алатау қаласына қосылды<ref name="tengrinews-dachi">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/kakie-dachi-prisoedinili-selam-gorodam-almatinskoy-oblasti-529422/ |title=Какие дачи присоединили к селам и городам Алматинской области |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. 2024 жылдың 9 шілдесінде қала шегіне Қонаев қаласының, сондай-ақ Іле және Талғар аудандарының жалпы аумағы 88,2 мың гектардан асатын жер бөліктері енгізілді<ref name="adilet-614805">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V24D0614805 |title=Алатау қаласының әкімшілік-аумақтық құрылысының кейбір мәселелері туралы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Атауының шығу тегі === Қала өз атауын қала аумағының оңтүстігінен айқын көрінетін [[Іле Алатауы]] жотасының құрметіне алды. «Алатау» сөзі [[Түркі_тілдері|түркі тілдерінен]] шыққан: ала – «ала-құла, түрлі-түсті», тау – «тау» деген мағынаны білдіреді. Бұл атау өсімдік жамылғысы қарлы және тастақты беткейлермен алмасып келетін тау жоталарын білдіреді. == Халық == === Тарихи демографиялық динамика (Жетіген ауылы) === Қала мәртебесін алғанға дейін халық санының негізгі үлесін Жетіген ауылы құрады. 1999 жылғы халық санағының деректеріне сәйкес, ауыл халқы 13 103 адам болған (оның ішінде 6 352 ер адам және 6 751 әйел)<ref name="stat-1999">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/1999/ |title=Қазақстан Республикасы халқының 1999 жылғы ұлттық санағы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2009 жылға қарай тұрғындар саны 15 616 адамға дейін өсті (7 740 ер адам және 7 876 әйел)<ref name="stat-2009">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/2009/general/ |title=Қазақстан Республикасы халқының 2009 жылғы ұлттық санағы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросы жүргізген 2021 жылғы ұлттық халық санағының деректері бойынша, кейін Алатау қаласының құрамына енген ауылдардағы халық саны төмендегідей болды<ref name="stat-2021">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/2021/ |title=Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>: Жетігенде – 20 418 адам Қоянқұста – 6 300 Заречныйда – 5 348 Жаңадәуірде – 4 944 Ынтымақта – 4 476 Жаңаталапта – 2 749 Арнада – 1 125 Құйғанда – 1 003 Жаңаарнада – 995 Дәулетте – 888 Еңбекте – 647 Қайратта – 214 адам === Қазіргі жағдай (Алатау қаласы) === 2024 жылдың басында әкімшілік қайта ұйымдастыру жүргізіліп, қала құрамына іргелес елді мекендер енгізілгеннен кейін Алатау халқының саны шамамен 52,7 мың адамды құрады<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы дерек бойынша қала халқы 54 747 адамға жетті<ref name="inform-alatau-2026">{{cite web |url=https://www.inform.kz/ru/alatau-spustya-dva-goda-chto-izmenilos-v-novom-gorode-3b163a |title=Алатау спустя два года: что изменилось в новом городе |website=Inform.kz |publisher=Inform.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. === 2050 жылға дейінгі даму болжамы === Бекітілген ұзақ мерзімді даму тұжырымдамасына сәйкес, 2050 жылға қарай қала халқының санын 1,87 миллион адамға дейін жеткізу жоспарланып отыр<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="inform-konaev-oyin">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/konaevtagi-oyin-aymaginin-ornin-ozgertu-maseles-kun-tartbnde-zhok-bb8a66/ |title=Қонаевтағы ойын аймағының орнын өзгерту мәселесі күн тәртібінде жоқ |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2024-02-13 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жыл сайынғы туристер ағыны 4 миллионнан астам келушіні құрайды деп күтілуде<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Сондай-ақ шамамен 1 миллион жұмыс орны құрылып<ref name="qazaqstan-tv-alatau">{{cite web |url=https://qazaqstan.tv/news/187435 |title=Жаңадан құрылған Алатау қаласы тұрғындарының саны екі миллионға дейін өсуі мүмкін |website=Qazaqstan.tv |publisher=Қазақстан телерадиокорпорациясы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>, тұрғын үй қорының көлемі 55 млн м²-ден асады деп болжануда<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Ерекше құқықтық режим == 2025 жылдың қыркүйегінде Қазақстан Республикасының Президенті Алатау қаласына озық даму аймағы мәртебесін беру туралы Жарлыққа қол қойды<ref name="akorda-alatau">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/alatau-kalasyn-damytudyn-keybir-maseleleri-turaly-2682834 |title=Алатау қаласын дамытудың кейбір мәселелері туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="zakon-special-status">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/sayasat/6068711-toaev-alatau-alasyna-arnauly-mrtebe-beru-turaly-zharlya-ol-oydy.html |title=Тоқаев Алатау қаласына арнаулы мәртебе беру туралы жарлыққа қол қойды |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |date=2025-09-26 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. [[Сурет:Совместное заседание палат Парламента РК — второе чтение Конституционного закона об Алатау, 27 марта 2026 года.jpg|right|thumb|350px|Қазақстан Республикасы Парламенті палаталарының 2026 жылдың 27 наурызындағы бірлескен отырысы. Alatau City мәртебесі мен дамуы туралы Конституциялық заңның екінші оқылымы.]] 2026 жылдың 27 наурызында Қазақстан Республикасы Парламенті палаталарының бірлескен отырысында «Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» конституциялық заң екінші оқылымда қабылданып<ref name="senate-alatau-law">{{cite web |url=https://senate.parlam.kz/kk-KZ/lawProjects/details/7171 |title=«Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңы |website=Senate.parlam.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="zakon-constitutional-law">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/amp/kogam-tynysy/6078798-parlament-alatau-alasy-turaly-zhaa-konstitutsiyaly-za-abyldady.html |title=Парламент «Алатау қаласы туралы» жаңа конституциялық заң қабылдады |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>, Президенттің қол қоюына жолданды. Заң жобасын қарау барысында оның «Алатау қаласының арнайы мәртебесі туралы» деген бастапқы атауы «Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» деп өзгертілді<ref name="azattyq-ruhy-status">{{cite web |url=https://azattyq-ruhy.kz/economy/105615-alatau-kalasy-erekshe-m-rtebege-ie-bolady-parlament-konstitutsiialyk-zandy-kabyldady |title=Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады: Парламент конституциялық заңды қабылдады |website=Azattyq-ruhy.kz |publisher=Azattyq Rýhy |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Конституциялық заң жобасына сәйкес, Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі, атап айтқанда, мынадай негізгі тетіктерді көздейді: * қаланы басқарудың ерекше тәртібі және Alatau City Authority басқару органының белгілі бір институционалдық дербестігі<ref name="akorda-alatau">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/alatau-kalasyn-damytudyn-keybir-maseleleri-turaly-2682834 |title=Алатау қаласын дамытудың кейбір мәселелері туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * ағымдағы әкімшілік басқару мен стратегиялық даму функцияларын бөлу<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * 2050 жылға дейін немесе қала қаржылық тұрғыдан толық өзін-өзі қамтамасыз еткенге дейін Алатау бюджетінің қаражатын республикалық және өзге бюджеттерге алуға тыйым салу<ref name="elorda-alatau">{{cite web |url=https://elordainfo.kz/article/alatau-qalasy-derbes-zuiesi-bar-erekse-martebege-ie-bolady |title=Алатау қаласы дербес жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |website=Elordainfo.kz |publisher=Elordainfo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * Digital by default («Әдепкі бойынша цифрлық») қағидатын бекіту<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="elorda-alatau">{{cite web |url=https://elordainfo.kz/article/alatau-qalasy-derbes-zuiesi-bar-erekse-martebege-ie-bolady |title=Алатау қаласы дербес жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |website=Elordainfo.kz |publisher=Elordainfo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * жасанды интеллект технологияларын кеңінен қолдана отырып, Алатауды ақылды қала (Smart City) ретінде дамыту<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * цифрлық активтердің айналымын, соның ішінде криптобиржалар мен активтерді токенизациялауды реттеу мүмкіндігі<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="baribar-status">{{cite web |url=https://baribar.kz/267839/alatau-qalasyna-arnauly-quqyqtyq-martebe-berildi/ |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |author=Жазира Пірімқұл |website=Baribar.kz |publisher=Baribar.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * инвестицияларды қорғау және АХҚО соттарының юрисдикциясы мен халықаралық арбитраж арасында таңдау мүмкіндігі<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * Экологиялық кодекс талаптарымен салыстырғанда қоршаған ортаны қорғаудың неғұрлым жоғары деңгейін қамтамасыз ету<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Арнайы құқықтық режим Алатау қаласының әкімшілік шекарасы шегінде қолданылады және оның одан әрі даму мүмкіндіктерін ескере отырып, іргелес қала маңы аймағына ішінара таралады<ref name="kursiv-constitutional-law">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-03-27/alatau-qalasynyng-arnauly-quqyqtyq-rezhimi-turaly-konstitucziyalyq-zang-qabyldandy/ |title=«Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» конституциялық заң қабылданды |author=Нұрән Әділет |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-03-27 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Басқару жүйесі == Алатауды басқару жүйесі екі деңгейдің нақты бөлінісіне негізделген: стратегиялық даму және қаланың ағымдағы әкімшілік басқаруы<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Кеңес және Alatau City Authority === Алатау қаласын стратегиялық тұрғыдан басқаратын ең жоғары орган – Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі төрағалық ететін Алатау қаласының Кеңесі<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Негізгі атқарушы орган – Alatau City Authority, ол мемлекеттік қор нысанындағы орталық мемлекеттік орган<ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бұл құрылым Үкімет құрамына кірмейді, бірақ Алатау қаласының Кеңесіне есеп береді<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Alatau City Authority құзыретіне қаланың бас жоспары мен даму стратегиясын іске асыру, инвестициялар тарту және резиденттермен жұмыс істеу, жер қорын басқару, сондай-ақ инфрақұрылымдық жобаларды үйлестіру кіреді<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Жергілікті басқару === Алатау қаласының әкімдігі мен мәслихаты әлеуметтік саланы, коммуналдық шаруашылықты және жергілікті әкімшілік басқаруды қоса есептегенде, күнделікті тіршілікті қамтамасыз етуге қатысты дәстүрлі функцияларын сақтайды<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-official-sources">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/press/alatau-city-zhobasyn-damytu-boyynsha-resmi-akparat-kozderi-turaly |title=Alatau City жобасын дамыту бойынша ресми ақпарат көздері туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Экономика == === Қаржыландыру моделі === [[Сурет:Логотип проекта Алатау сити.jpg|right|thumb|300px|Alatau City жобасының логотипі (Astana International Forum, 2025 жылдың мамыры).]] Ресми мәлімдемелерге сәйкес, Alatau City негізінен жеке қаражат есебінен салынып жатыр<ref name="inform-private-investment">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-city-toliktay-zheke-investitsiyalar-esebnen-salinadi-03c27b |title=Alatau City толықтай жеке инвестициялар есебінен салынады |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бюджет қаражаты базалық магистральдық инфрақұрылымды құруға бағытталады, ал коммерциялық, индустриялық және тұрғын үй нысандары жеке капитал есебінен бой көтереді<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="baq-alatau-economy">{{cite web |url=https://baq.kz/alatau-city-qazaqstannyn-zhana-ekonomikalyq-zhuregi-qalyptasyp-keledi-320023595/ |title=Alatau City: Қазақстанның жаңа экономикалық жүрегі қалыптасып келеді |author=Мақпал ОРЫНБЕК |website=BAQ.kz |publisher=BAQ.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Бюджет және өндірістік көрсеткіштер === Алматы облысы әкімдігінің мәліметінше, 2025 жылдың он айының қорытындысы бойынша қала бюджеті 8,8 млрд теңгені құрады. Өнеркәсіп өндірісінің көлемі 115,6 млрд теңгеге, ал тікелей инвестициялар көлемі 46,4 млрд теңгеге жетті<ref name="gov-alatau-population">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1110103?lang=kk |title=Алатау қаласының халқы 50 мың адамға жетті |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Инвестициялық қызмет === 2025 жылдың соңындағы жағдай бойынша Алатауда жалпы құны шамамен 1 трлн теңгені құрайтын 18 ірі жоба іс жүзінде іске асырылып жатыр. Бұл жобалар 21 мыңнан астам жұмыс орнын ашуды жоспарлаған. Инвестициялық портфельде жалпы саны 41 жоба бар<ref name="gov-alatau-population">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1110103?lang=kk |title=Алатау қаласының халқы 50 мың адамға жетті |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2025 жылдың мамырында көлемі шамамен 1 млрд АҚШ долларын құрайтын жеке инвестициялық бағдарламаның іске қосылғаны жарияланды. Бағдарлама дата-орталықтар желісін құруға, финтех-экожүйені дамытуға және қалалық әуе мобильділігі жүйесін іске қосуға бағытталған<ref name="qazaqstan-tv-law">{{cite web |url=https://qazaqstan.tv/news/194229 |title=Алатау қаласының ерекше мәртебесі туралы заң Сенатта қаралды |website=Qazaqstan.tv |publisher=Қазақстан телерадиокорпорациясы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === «Alatau» арнайы экономикалық аймағы === «Alatau» арнайы экономикалық аймағы (АЭА) - территориясы жағынан Орталық Азиядағы ең ірі арнайы экономикалық аймақтардың бірі. Ол 2023 жылы бұрынғы «G4 City» АЭА негізінде құрылып, аумағы 30 мың гектардан 96,5 мың гектарға дейін ұлғайтылды<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау қаласының бүкіл территориясы толықтай АЭА құрамына кіреді<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» халықаралық көлік дәлізі бойында орналасқан, бұл оның стратегиялық логистикалық әлеуетін айқындайды<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатауды дамыту аясында АЭА индустриялық және технологиялық кластерлерді қалыптастырудың негізгі құралы ретінде қарастырылады<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Қала құрылысы және сәулет == === Қаланың бас жоспары === Қаланың тұжырымдамасы мен бас жоспарын Сингапурдың Surbana Jurong компаниясы әзірлеп, 2022 жылдың соңында Қазақстан Президенті қабылдады<ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. Алатау қаласының аумағы шамамен 88 мың гектарды құрайды<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-zhetigen">{{cite web |url=https://aikyn.kz/261138/zhetigen--zhan-aryp---alataug-a--aynaldy |title=Жетіген «жанданып», Алатауға айналды |author=Кәмила ЕРКІН |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. БАҚ бағалауынша, бұл Сингапур мен Сеул аумақтарынан да үлкен<ref name="azh-alatau">{{cite web |url=https://azh.kz/ru/news/view/120066 |title=Что известно о проекте Alatau City |website=Azh.kz |publisher=Ак Жайык |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. [[Сурет:Дистрикты Алатау.jpg|right|thumb|300px|Alatau City қаласының төрт ауданы: Gate District, Golden District, Growing District және Green District.]] Мастер-жоспар жоспарлаудың үш бағытын айқындайды: ұзақ мерзімді стратегия, 30 жылға арналған тұжырымдамалық жоспар және 15 жылға арналған қала құрылысы жоспары<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ірі инфрақұрылымдық жобалардың алғашқы кезеңі 2030 жылға дейін есептелген, ал жобаны толық іске асыру 2050 жылға дейін жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. === Төрт дистрикт === Мастер-жоспарға сәйкес, Алатау төрт тақырыптық дистриктке бөлінеді<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Gate District – қаланың оңтүстік бөлігінде орналасқан және Алматыға тікелей іргелес жатқан қаржы-әкімшілік орталық<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. Оның аумағына Өтеген батыр, Покровка, Қоянқұс, Ынтымақ және Жаңалық елді мекендерінің аралығы кіреді. Мастер-жоспарда Gate District орталық бизнес-ауданды және негізгі әкімшілік инфрақұрылым нысандарын қамтитын іскерлік әрі көлік торабы ретінде қарастырылады<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. Құрылысы 2022 жылы басталды. Дамудың алғашқы кезеңі 2030 жылға дейін, ал толық іске асырылуы 2050 жылға дейін жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2050 жылға арналған жоспарлы көрсеткіштер: 675 мың тұрғын және 337 мың жұмыс орны. Golden District – Алматы–Қонаев автомагистралі бойымен созылып жатқан мәдени-іскерлік және тұрғын аймақ<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Дистрикттің шығысынан оңтүстікке қарай Кіші Алматы өзені, ал батысынан Қаскелең өзені ағып өтеді. Мұнда білім беру және денсаулық сақтау нысандарын, кеңселерді, орта қабатты тұрғын үй кешендерін, сондай-ақ логистикалық және агроөнеркәсіптік хабтарды орналастыру жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. [[Сурет:Iconic-Towers-Alatau-City-Som-designs-1.jpg|right|thumb|250px|Америкалық Skidmore, Owings & Merrill (SOM) сәулет бюросы әзірлеген Iconic Towers зәулім ғимаратының дизайн-концепті.]] Growing District – технологиялық компанияларды, университет кампустарын, зерттеу орталықтарын және экспортқа бағдарланған өндірістерді орналастыруға бағытталған ғылыми-білім беру және индустриялық-логистикалық кластер<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Green District – Қапшағай су қоймасының жағалауында орналасқан рекреациялық және туристік кластер. Бұл аумақ экотуризмді, демалыс аймақтарын, қонақүй және сауықтыру инфрақұрылымын дамытуға арналған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Айрықша жобалар === '''Iconic Complex (SOM мұнаралары)''' 2026 жылдың наурызында Skidmore, Owings & Merrill (SOM) сәулет бюросы Gate District аумағындағы көпфункциялы Iconic Complex кешенінің жобасын таныстырды<ref name="som-alatau">{{cite web |url=https://www.som.com/news/alatau-city/ |title=Alatau City |website=SOM.com |publisher=Skidmore, Owings & Merrill |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="archdaily-som">{{cite web |url=https://www.archdaily.com/1039500/som-designs-landmark-mixed-use-tower-complex-for-the-new-city-of-alatau-in-kazakhstan |title=SOM Designs Landmark Mixed-Use Tower Complex for the New City of Alatau in Kazakhstan |author=Antonia Piñeiro |website=ArchDaily |publisher=ArchDaily |date=2025-02-12 |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="trendhunter-iconic">{{cite web |url=https://www.trendhunter.com/trends/alatau-iconic-complex |title=Alatau Iconic Complex |author=Amy Duong |website=TrendHunter.com |publisher=Trend Hunter |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. БАҚ мәліметінше, құрылыс аяқталғаннан кейін Iconic Complex Алматы өңірі мен Қазақстанның оңтүстігіндегі ең биік ғимаратқа айналады<ref name="kursiv-iconic">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2026-01-15/fvfv-kazahstan-postroit-delovoy-centr-za-800-mln-po-dizaynu-amerikancev/ |title=Казахстан построит деловой центр за $800 млн по дизайну американцев |author=Фарид Велиев |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-01-15 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Жоба жалпы ауданы шамамен 276 800 м² болатын екі мұнарадан және ауданы шамамен 58 000 м² екі деңгейлі подиумнан тұрады<ref name="alatau-city-iconic">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-de-alemdik-dengeidegi-kopfunktsionaldy-iconic-towers-kesheninin-quryls-zhumystary-bastalmaq |title=Alatau City-де әлемдік деңгейдегі көпфункционалды Iconic Towers кешенінің құрылыс жұмыстары басталмақ |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Биіктігі 272 метр болатын негізгі мұнарада (56 қабат) кеңсе кеңістіктері мен премиум санаттағы апартаменттер орналасады<ref name="tengrinews-iconic">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/budet-vyiglyadet-pervyiy-neboskreb-alatau-city-poyavilis-592408/ |title=Как будет выглядеть первый небоскреб Alatau City: появились эксклюзивные эскизы |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2026-02-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Биіктігі 80 метр екінші мұнарада люкс санатындағы қонақүй мен брендтік сервисі бар апартаменттер қарастырылған<ref name="trendhunter-iconic">{{cite web |url=https://www.trendhunter.com/trends/alatau-iconic-complex |title=Alatau Iconic Complex |author=Amy Duong |website=TrendHunter.com |publisher=Trend Hunter |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="alatau-city-iconic">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-de-alemdik-dengeidegi-kopfunktsionaldy-iconic-towers-kesheninin-quryls-zhumystary-bastalmaq |title=Alatau City-де әлемдік деңгейдегі көпфункционалды Iconic Towers кешенінің құрылыс жұмыстары басталмақ |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Сәулеттік тұжырымдама Іле Алатауы жотасынан шабыт алған: мұнаралардың сатылы пішіні таулы бедерді бейнелейді. Құрылыстың бас мердігері ретінде China State Construction Engineering Corporation (CSCEC) корпорациясы айқындалды<ref name="tengrinews-iconic">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/budet-vyiglyadet-pervyiy-neboskreb-alatau-city-poyavilis-592408/ |title=Как будет выглядеть первый небоскреб Alatau City: появились эксклюзивные эскизы |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2026-02-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="alatau-city-iconic">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-de-alemdik-dengeidegi-kopfunktsionaldy-iconic-towers-kesheninin-quryls-zhumystary-bastalmaq |title=Alatau City-де әлемдік деңгейдегі көпфункционалды Iconic Towers кешенінің құрылыс жұмыстары басталмақ |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жобаны аяқтау 2029 жылға жоспарланған<ref name="kursiv-iconic">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2026-01-15/fvfv-kazahstan-postroit-delovoy-centr-za-800-mln-po-dizaynu-amerikancev/ |title=Казахстан построит деловой центр за $800 млн по дизайну американцев |author=Фарид Велиев |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-01-15 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. '''K-PARK''' [[Сурет:K-Park.png|right|thumb|250px|K-Park - Alatau City қаласының алғашқы негізгі нысаны. Алғашқы келушілерді 2027 жылдың күзінде қабылдайды деп күтілуде.]] Golden District аумағындағы алғашқы негізгі жобалардың бірі<ref name="gov-kpark">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1067811 |title=Alatau City-де K Park мәдени-іскерлік орталығының іргетасы қаланды |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> – 2025 жылғы 12 қыркүйекте іргетасы қаланған K-PARK корей мәдениетіне арналған мәдени-іскерлік орталық және тақырыптық парк<ref name="alatau-city-kpark">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/press/k-park-irgetasyn-qalau-rasimi |title=K-Park іргетасын қалау рәсімі |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жоба Қазақстан корейлері қауымдастығының бастамасымен қолға алынып, елдегі корей диаспорасының өмір сүргеніне 90 жыл толуына орай ойластырылған<ref name="kparkkz">{{cite web |url=https://koreans.kz/kparkkz |title=Корейцы Казахстана |website=Koreans.kz |publisher=Ассоциация корейцев Казахстана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. K-PARK құрамына қоғамдық кеңістіктер, музей-көрме аймақтары және Қазақстандағы корей қауымдастығының тарихына арналған тақырыптық парк кіреді<ref name="kparkkz">{{cite web |url=https://koreans.kz/kparkkz |title=Корейцы Казахстана |website=Koreans.kz |publisher=Ассоциация корейцев Казахстана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="alatau-city-kpark">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/press/k-park-irgetasyn-qalau-rasimi |title=K-Park іргетасын қалау рәсімі |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Көлік == Алатаудағы көлік жүйесі автомобиль, теміржол, әуе және жаңа буын көлік қатынасын біріктіретін Алматы агломерациясының негізгі мультимодальды хабы ретінде қарастырылған<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Автокөлік және теміржол === Қаланың инфрақұрылымдық қаңқасы қолданыстағы көлік жолдарымен ықпалдасуға негізделген. Негізгі автомобиль артериясы – қала аумағы бойымен өтетін және Алатауды Алматы қаласымен әрі облыстың өзге елді мекендерімен байланыстыратын А3 магистралі (Алматы – Қонаев)<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-bus">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/society/2353317-alatauda-zhanga-qogamdyq-kolik-marshruttary-iske-qosyldy/ |title=Алатауда жаңа қоғамдық көлік маршруттары іске қосылды |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қаланың жол желісі Үлкен Алматы айналма автомобиль жолы (ҮАААЖ / БАКАД) жобасымен біріктіріледі, бұл транзиттік ағындарды тұрғын аймақтарды айналып өткізуге мүмкіндік береді<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бас жоспардың есептік параметрлеріне сәйкес, қаланың көше-жол желісінің жалпы ұзындығы 2097 шақырымды құрайды<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бекітілген құжаттамаға сәйкес, жылдам қоғамдық көлік жүйесін дамыту көзделген<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алматы метрополитенінің желісін қала аумағына дейін ұзарту, соның ішінде Gate District аумағында станциялар салу жоспарланып отыр. Қалаішілік қатынас жалпы ұзындығы 76,2 км болатын жеңіл рельсті көлік (LRT) желісі арқылы қамтамасыз етіледі. Бұл желі төрт тақырыптық дистриктті өзара байланыстырады<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Теміржол қатынасы Жетіген – Қазыбек бек айналма желісіне сүйенеді<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Осы бағытта жаңа теміржол вокзалын салу және ірі көлік-логистикалық ауыстырып тиеу торабын (КЛАТТ / ТПУ) қалыптастыру жоспарланған. Ауыстырып тиеу торабының базасында аумағы 464,5 гектар болатын агропарк<ref name="railnews-agropark">{{cite web |url=https://rail-news.kz/kz/news/21622-qtz-almaty-oblysynda-agro-industriialyq-parkti-damytu-boiynsa-yntymaqtastyq-turaly-kelisimge-qol-qoiyldy.html |title=«ҚТЖ» Алматы облысында агро-индустриялық паркті дамыту бойынша ынтымақтастық туралы келісімге қол қойылды |website=Rail-news.kz |publisher=Rail-news.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> пен экспорттық жүк ағындарына бағдарланған индустриялық аймақтарды дамыту көзделген<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === «Алатау» халықаралық әуежайы === Қала аумағының батыс бөлігінде, А3 автомагистраліне жақын маңда «Алатау» халықаралық әуежайын салу жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала құрылысы құжаттамасында бұл нысан жылына 40 млн жолаушыға дейін қызмет көрсетуге қауқарлы және жүк өңдеу көлемі жоғары авиациялық хаб ретінде сипатталады<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="kursiv-alatau-city">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/kk/2023-12-01/sbn-alatau-qalasy-2/ |title=Алатау қаласы қандай болады |author=Сабина Зәкіржанқызы |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2023-12-01 |accessdate=2026-05-15 |lang=kk}}</ref>. Жоба қуатты ұзақ мерзімді кезеңде бірізділікпен енгізуді көздейді. Әуежай маңында Жетіген – Қазыбек бек теміржол тармағымен және индустриялық аймақтармен ықпалдастырылған «құрғақ порт» пен мультимодальды логистикалық терминал қалыптастыру жоспарланған<ref name="inform-rural-urban">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasinin-salinui-auil-men-kala-arasindagi-sabilgan-zhurttin-maselesn-sheshed-nurlan-ablev-36f200 |title=Алатау қаласының салынуы ауыл мен қала арасындағы сабылған жұрттың мәселесін шешеді – Нұрлан Әбілев |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Әуежайды өңірлік көлік жүйесіне тікелей қосу А3 трассасы және Алматы мен Қонаевқа дейін қатынайтын аэроэкспресс бағыттарын қоса алғанда, жылдам жерүсті көлігін іске қосу арқылы қамтамасыз етіледі<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жалпы алғанда, бұл нысандар қаланың батыс бөлігінде ұлттық маңызы бар көлік-логистикалық торапты қалыптастырады. === Әуе мобильділігі және әуе таксиі === [[Сурет:AutoFlight. eVTOL. Тестовый полёт грузового (CARRYALL) летательного аппарата 2.jpg|right|thumb|300px|AutoFlight компаниясының eVTOL аппараты (Қытай). Жоспарға сәйкес, 2026 жылдың II–III тоқсанында Alatau City аумағында осы типтегі аппараттарды сынақтан өткізу жоспарланған.]] Алатау электрлі тік ұшып-қонып қонатын аппараттар (eVTOL) негізіндегі қалалық әуе мобильділігі (Urban Air Mobility) жүйелерін енгізуге арналған пилоттық аймақ ретінде айқындалған<ref name="alatau-city-evtol">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-qalasynda-evtol-aue-taksi-zhuyesi-iske-qosylady |title=Alatau City қаласында eVTOL әуе такси жүйесі іске қосылады |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |date=2025-11-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2025 жылы Қазақстан Республикасының Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі мен америкалық Joby Aviation компаниясы Алатау мен Алматыда әуе таксиі қызметін іске қосу үшін электрлі eVTOL аппараттарын жеткізу жоспарын жариялады<ref name="joby-kazakhstan">{{cite web |url=https://www.jobyaviation.com/news/joby-to-sell-up-to-usd250-million-of-aircraft-and-services-in-kazakhstan |title=Joby to Sell up to $250 Million of Aircraft and Services in Kazakhstan |website=JobyAviation.com |publisher=Joby Aviation |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="gov-uam">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/maidd/press/news/details/1100634?lang=kk |title=Қазақстанда Urban Air Mobility дамыту бойынша пилоттық жоба іске асырылады |website=Gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-evtol">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-qalasynda-evtol-aue-taksi-zhuyesi-iske-qosylady |title=Alatau City қаласында eVTOL әуе такси жүйесі іске қосылады |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |date=2025-11-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="dknews-evtol">{{cite web |url=https://dknews.kz/kz/kazak-tilindegi-makalalar/374293-evtol-aue-taksileri-alatau-men-almatynyn-kolik |title=eVTOL әуе таксилері Алатау мен Алматының көлік жүйесін қалай өзгертеді |website=DKnews.kz |publisher=DKnews.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="informburo-airtaxi">{{cite web |url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/alatau-qalasynda-300-mln-dollarlyq-aue-taksi-zuiesi-iske-qosylady |title=Алатау қаласында 300 млн долларлық әуе такси жүйесі іске қосылады |author=Жазира Пірімқұл |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |date=2025-11-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жарияланған материалдарда eVTOL өндірушілерінің өзге серіктестері, соның ішінде AutoFlight компаниясы да ықтимал әріптестер ретінде аталады<ref name="uam-news-kazakhstan">{{cite web |url=https://www.urbanairmobilitynews.com/new-city-projects/kazakhstans-alatau-new-city-preparing-for-joby-and-autoflight-air-taxi-services/ |title=Kazakhstan’s Alatau New City Preparing for Joby and AutoFlight Air Taxi Services |website=Urban Air Mobility News |publisher=Urban Air Mobility News |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="kursiv-airtaxi">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/en/2026-05-14/engk-tank-kazakhstan-prepares-to-test-its-first-air-taxi/ |title=Kazakhstan prepares to test its first air taxi |author=Svyatoslav Antonov |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-05-14 |accessdate=2026-05-15 |lang=en}}</ref>. Жария етілген жоспарларға сәйкес, әуе таксиінің алғашқы бағыттары Алатауды Алматы қаласымен және Алматы облысының елді мекендерімен байланыстырады<ref name="timesca-airtaxi">{{cite web |url=https://timesca.com/alatau-to-become-first-city-in-kazakhstan-with-air-taxi-system/ |title=Alatau to Become First City in Kazakhstan with Air Taxi System |website=TimesCA.com |publisher=The Times of Central Asia |accessdate=2026-05-15 |lang=en}}</ref><ref name="kursiv-aerotaxi">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2026-02-05/svan-kak-budet-rabotat-aerotaksi-iz-alatau-i-skolko-passazhirov-ono-budet-perevozit/ |title=Как будет работать аэротакси из Алатау и сколько пассажиров оно будет перевозить |author=Святослав Антонов |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-02-05 |accessdate=2026-05-15 |lang=ru}}</ref>. eVTOL аппараттарының жылдамдығы сағатына 200 км-ге дейін жетіп, ұшу уақыты орта есеппен 10–15 минутты құрайды<ref name="uam-news-kazakhstan">{{cite web |url=https://www.urbanairmobilitynews.com/new-city-projects/kazakhstans-alatau-new-city-preparing-for-joby-and-autoflight-air-taxi-services/ |title=Kazakhstan’s Alatau New City Preparing for Joby and AutoFlight Air Taxi Services |website=Urban Air Mobility News |publisher=Urban Air Mobility News |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="kursiv-airtaxi">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/en/2026-05-14/engk-tank-kazakhstan-prepares-to-test-its-first-air-taxi/ |title=Kazakhstan prepares to test its first air taxi |author=Svyatoslav Antonov |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-05-14 |accessdate=2026-05-15 |lang=en}}</ref>. Бастапқы кезеңде сынақ алаңын құру, вертипорттар желісін қалыптастыру, сертификаттау және демонстрациялық ұшулар өткізу көзделген<ref name="kursiv-airtaxi">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/en/2026-05-14/engk-tank-kazakhstan-prepares-to-test-its-first-air-taxi/ |title=Kazakhstan prepares to test its first air taxi |author=Svyatoslav Antonov |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-05-14 |accessdate=2026-05-15 |lang=en}}</ref><ref name="alatau-city-evtol">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-qalasynda-evtol-aue-taksi-zhuyesi-iske-qosylady |title=Alatau City қаласында eVTOL әуе такси жүйесі іске қосылады |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |date=2025-11-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Осыдан кейін әуе таксиі жүйесі Алатау мен Алматының көлік желісіне толық ықпалдастырылатын болады<ref name="businessairnews-evtol">{{cite web |url=https://www.businessairnews.com/hb_news_story.html?release=98599 |title=eVTOL air taxi system to be developed in Kazakhstan's Alatau City |website=Business Air News |publisher=Stansted News Limited |date=2025-11-07 |accessdate=2026-05-15 |lang=en}}</ref><ref name="alatau-city-evtol">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-qalasynda-evtol-aue-taksi-zhuyesi-iske-qosylady |title=Alatau City қаласында eVTOL әуе такси жүйесі іске қосылады |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |date=2025-11-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-evtol">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/kazakhstan-purchases-evtol-electric-aircraft-to-launch-air-taxi-service-in-alatau-c726e7 |title=Kazakhstan purchases eVTOL electric aircraft to launch air taxi service in Alatau |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-15 |lang=en}}</ref>. == Инженерлік және әлеуметтік инфрақұрылым == Алатаудың инфрақұрылымын дамыту 2050 жылға дейінгі жоспарлау көкжиегін ескере отырып, миллион тұрғыны бар қаланың толыққанды тіршілігін қамтамасыз етуге бағытталған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жобалау экологиялық тұрақтылық пен жүйелердің автономдылығы қағидаттарын негізге ала отырып жүргізілуде. === Әлеуметтік инфрақұрылым === Алатаудың бас жоспары 400-ден астам нысанды қамтитын толыққанды әлеуметтік ортаны қалыптастыруды көздейді<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қаланың білім беру кластеріне 173 мектеп пен 227 балабақша кіруі тиіс. Медициналық инфрақұрылым аясында халықаралық аккредитациялау стандарттарына сай келетін екі көпсалалы аурухананы қоса алғанда, 102 денсаулық сақтау нысанын салу жоспарланған<ref name="azattyq-ruhy-masterplan">{{cite web |url=https://azattyq-ruhy.kz/economy/95722-168-mektep-219-balabaksha-102-aurukhana-deputat-alatau-kalasynyn-bas-zhospary-turaly-aitty |title=168 мектеп, 219 балабақша, 102 аурухана: депутат Алатау қаласының бас жоспары туралы айтты |website=Azattyq-ruhy.kz |publisher=Azattyq Rýhy |accessdate=2026-05-15 |lang=kk}}</ref>. === Энергетика және сумен жабдықтау === Қаланың электрмен жабдықтау жүйесі қолданыстағы қуат көздерін жаңа энергия көздерімен ұштастыруға негізделген. Бас жоспарға сәйкес, жалпы қуаты 853 МВт болатын когенерациясы бар газтурбиналық қондырғыларды 2050 жылға дейін кезең-кезеңімен іске қосу көзделген<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Энергожүйенің тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін 11 энергетикалық қосалқы станцияны жаңғырту және салу жоспарланған. Сумен жабдықтау жүйесін дамыту Покров және Талғар жерасты су кен орындарының ресурстарын пайдалануды көздейді<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бұл үшін төрт су тарту нысанын және үш сорғы станциясын салу жоспарланған. Сумен жабдықтау тұжырымдамасы ресурстарды қайта пайдалануға негізделген: тазартылған ағынды сулардың 30–40%-ын көгалдарды суаруға және өнеркәсіп қажеттіліктерін қамтамасыз етуге бағытталған техникалық мақсаттарға қайта пайдалану жоспарланып отыр<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Туризм және рекреация == Алатаудың туристік әлеуеті Алматы қаласымен және Алматы облысының рекреациялық аймақтарымен өзара байланыста қарастырылады<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алматы – Қонаев көлік дәлізі бойында орналасуы және Қапшағай су қоймасына жақындығы қаланы Қазақстанның оңтүстік-шығысындағы туристік ағындарды тарату хабы ретінде пайдалануға мүмкіндік береді<ref name="tengrinews-tourism">{{cite web |url=https://kaz.tengrinews.kz/my-country/otken-jyilyi-almatyi-oblyisyinyin-turistk-aleuet-kalay-356660/ |title=Өткен жылы Алматы облысының туристік әлеуеті қалай дамыды |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |accessdate=2026-05-15 |lang=kk}}</ref><ref name="24kz-alatau">{{cite web |url=https://24.kz/kz/zha-aly-tar/kogam/759858-alatau-kalasynyn-alar-asuy-kandaj |title=Алатау қаласының қалаға асуы қандай |author=Нысаналы Игыл, Асхат Каракойшиев |website=24.kz |publisher=24.kz |accessdate=2026-05-15 |lang=kk}}</ref>. Алатау арқылы өңірдің негізгі табиғи нысандарына, соның ішінде Іле Алатауы ұлттық парктеріне, Шарын шатқалына, Көлсай мен Қайыңды көлдеріне қолжетімділік қамтамасыз етіледі<ref name="azattyq-ruhy-ecotourism">{{cite web |url=https://azattyq-ruhy.kz/society/99602-almatynyn-ainalasyndagy-ulttyk-tabigi-parkterde-ekologiialyk-turizm-kalai-damyp-zhatyr |title=Алматының айналасындағы ұлттық табиғи парктерде экологиялық туризм қалай дамып жатыр |website=Azattyq-ruhy.kz |publisher=Azattyq Rýhy |accessdate=2026-05-15 |lang=kk}}</ref><ref name="elorda-nationalparks">{{cite web |url=https://elordainfo.kz/article/premer-ministr-ulttyq-parkterdegi-infraqurylymnyn-baiau-damuyn-synga-aldy |title=Премьер-министр ұлттық парктердегі инфрақұрылымның баяу дамуын сынға алды |author=Дәукен Тұрдашев |website=Elordainfo.kz |publisher=Elordainfo.kz |accessdate=2026-05-15 |lang=kk}}</ref>. Қалалық әуе мобильділігі жүйелерін (әуе таксиін) дамыту табиғи және мәдени көрікті жерлерге жету уақытын қысқартып, Алатауды трансшекаралық туристік бағыттарға ықпалдастыруға бағытталған<ref name="qazinform-evtol">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/kazakhstan-purchases-evtol-electric-aircraft-to-launch-air-taxi-service-in-alatau-c726e7 |title=Kazakhstan purchases eVTOL electric aircraft to launch air taxi service in Alatau |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-15 |lang=en}}</ref><ref name="egemen-airtaxi">{{cite web |url=https://egemen.kz/article/398641-alatau-qalasynda-aue-taksi-qyzmeti-iske-qosylady |title=Алатау қаласында әуе такси қызметі іске қосылады |author=Дана МЫРЗАҚАДІР |website=Egemen.kz |publisher=Егемен Қазақстан |accessdate=2026-05-15 |lang=kk}}</ref>. Алатаудың мастер-жоспарына сәйкес, қаланың өз туристік инфрақұрылымын дамыту негізінен Golden District (мәдени-іскерлік туризм) және Green District (экотуризм және белсенді демалыс) аумақтарында шоғырланады<ref name="kursiv-alatau-city">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/kk/2023-12-01/sbn-alatau-qalasy-2/ |title=Алатау қаласы қандай болады |author=Сабина Зәкіржанқызы |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2023-12-01 |accessdate=2026-05-15 |lang=kk}}</ref>. Қала инфрақұрылымы Қапшағай су қоймасы жағалауының қолданыстағы әлеуетін толықтырып, заманауи саябақ аймақтарын, ойын-сауық кешендерін және халықаралық деңгейдегі қонақүйлерді қалыптастыруға бағытталған<ref name="caspian-group">{{cite web |url=https://caspian.kz/kz/project_groups/2 |title=Жобалар |website=Caspian.kz |publisher=Caspian Group |accessdate=2026-05-15 |lang=kk}}</ref>. Ұзақ мерзімді даму болжамына сәйкес, 2050 жылға қарай қаланың жиынтық туристік ағыны жылына 4 миллионнан астам келушіні құрауы мүмкін<ref name="caspian-group">{{cite web |url=https://caspian.kz/kz/project_groups/2 |title=Жобалар |website=Caspian.kz |publisher=Caspian Group |accessdate=2026-05-15 |lang=kk}}</ref>. == Қаланың белгілі тумалары == * [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] * [[Назым Абайқызы Қызайбай|Назым Қызайбай]] * [[Күпесбай Жампиисов]] * [[Серікбай Өрікбайұлы Нұрғисаев|Серік Нұрғисаев]] * [[Байғожа Қонысбаев]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан қалалары}} {{Алматы облысы}} [[Санат:Алматы облысы қалалары]] [[Санат:Қазақстан темір жол бекеттері]] d5hcvbnk2npnykraospgycge2zp6a8g 0 40631 3607534 3603118 2026-05-21T16:30:23Z Ayanati7 177184 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 3607534 wikitext text/x-wiki '''Аборт''' ({{lang-la|abortus}} – [[түсік]]) — медицинада [[құрсақ]]тағы [[ұрық]]тың 28 апталық мерзімге жетпей тіршілігі үзілуі немесе түсік түсуі. Жүктіліктің 14–15 аптасына жетпей [[ұрық]] тіршілігінің үзілуін ерте, ал 14–15 аптадан кейін үзілуін кеш түсік дейді.<ref>Қ 18 «Қазақстан». Ұлттық энциклопедия / Бас ред. Ә. Нысанбаев. — Алматы: «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998. — 720 бет. ISBN 5-89800-123-9</ref> Аборт өздігінен [[түсік]] тастау және жасанды түсік жасату болып бөлінеді. Қолдан жасалатын аборт медициналық мамандардың әйел адамның өмірін және денсаулығын сақтап қалу мақсатында, зорлау немесе инцест салдарынан болатын еріксіз жүктілік кезінде, сәби ауыр науқасқа шалдыққан кезде немесе әйелдің жатырындағы сәбиді асырай алмайтын жағдайы болған кезде жасалады. Ру-486 препаратын жүктіліктің алғашқы бірнеше аптасында қабылдаса, қолдан түсіктің болуына мүмкіндік жасайды. Жүктіліктің 19 аптасына дейін жатырды қысқарту мен іштегі нәрестені түсіру үшін тұз ерітінділерін немесе гормондарды шашуға болады. Жатырдағы сәбиді хирургиялық жолмен алдыру жүктіліктің екінші немесе үшінші айында ғана жүзеге асыруға болады. Жатыр мойыншығын кеңейту мен ұрықты экстракациялауды жүктіліктің үшінші айында жасауға болады. Бұл "Жартылай босану арқылы аборт жасау» деп те аталады. Түсік жасаудың басқа түрлері: қол шприці көмегімен қолмен жасалатын вакуумдық экстракция және кеңейткіш пен механикалық сорып алғыш құрылғысы арқылы жүзеге асатын вакуум-түсік; бұл екі түрлі емдеу шарасы жүктіліктің ерте кезеңінде жасалады. Қоғамның жасанды түсікке деген, бала тууды бақылау құралы ретінде тарихи қатынасы әртүрлі елде әр кезеңде түрліше өзгеріп отырған. Антикалық дәуірде жасанды түсік бала тууды шектеу әдісі ретінде пайдаланылса, ал христиан діни қызметкерлері жасанда түсік жасауды Құдай ісіне қарсылық деп бағалаған. Орта ғасырларда Еуропада мұндай жолды айыптаушылардың пікірі қоғамдық өріс алып, ауқымы кеңейген. 19 ғасырда жасанды түсік жасатқандарға қатал жаза қолданылған. Алайда 20 ғасырда бұл тыйымдар жұмсартылып, біртіндеп өзгертілді. 1973 жылы АҚШ-та [[Роу Уэйд]]қа қарсы ісінің шешімі бойынша жүктіліктің алғашқы үш ай мерзіміндегі жасалатын жасанды түсік заңдастырылды, алайда штаттар алғашқы үш ай мерзімінде түсік жасатуға өзіндік заңды шектеулер енгізуге құқылы болды. Осы сот шешімінен кейін қарқынды түрде абортқа қатысты саясатты ырықтандыруда қарсыластар мен жақтастар арасында қарқынды пікірталас басталды. Әйелдің өздігінен түсік тастауы әртүрлі жағдайларға ([[Қант диабеті|диабет]], инфекция, хроникалық аурулар, ішімдік ішу, есірткілер тұтыну т.б.) байланысты болады. Алдын-алу шаралары: [[науқас]] әйелдерді диспансерлік бақылауға алып, емдеу. Жасанды түсік (медициналық Аборт) жасату арқылы екіқабат әйел өз еркімен ұрық тіршілігін үзеді, мұндай Аборт тек дәрігерлік мекемелерде ғана жасалады. Қазақстан Республикасында қолданылатын заңдарға сәйкес жасанды түсік жасатуды 12 апталық мерзімге толғанға дейін әйелдің өзі шешеді. Егер [[жүктілік]] мерзімі көрсетілген уақыттан асып кетсе, жасанды түсік дәрігерлік кеңестің шешімімен ғана жасалады. Медициналық білімі жоқ адамдардың немесе рұқсатсыз орындарда жасалған Аборт «заңсыз аборт» деп аталады және Қылмыстық кодекстің 319-бабы бойынша жауапкершілікке тек дәрігерлер тартылады.<ref>Патологиялық анотомия терминдерінің орысша – латынша – қазақша түсініктеме сөздігі.- Ақтөбе. ISBN 9965-437-40-8</ref><ref>О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. “Ғасыр-Ш”, 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0</ref><ref>Encyclopedia Britannica ISBN 978-5-17-038532-4</ref> ДДСҰ мәліметтері бойынша, медициналық мекемеде уақытылы және дұрыс жасалған кезде түсік жасату қауіпсіз процедура болып табылады, ауыр асқынулар жағдайлардың 1%-дан азында кездеседі. Маңызды зерттеу болып табылатын «Turnaway Study» түсік жасатпаған және қалаусыз жүктілікті мерзімінен бұрын көтеруге мәжбүр болған әйелдер кейіннен жүктілік пен босанудың күрделі асқынуларына (эклампсияға) және физикалық денсаулығының нашарлауына тап болатынын анықтады. Сонымен қатар, түсік жасатқан әйелдердің көпшілігі жылдар өткен соң бұл дұрыс шешім деп санайды және психикалық денсаулық мәселелеріне тап болмайды. Бедеулік қаупі: Жоғары сапалы процедурамен және асқынуларсыз бедеулік қаупі минималды. Сүт безі қатерлі ісігі бойынша «The Lancet» журналында жарияланған мета-талдау және көптеген жоғары сапалы зерттеулер түсік жасату мен сүт безі қатерлі ісігінің дамуы арасында ешқандай байланыс таппады. [[Психикалық денсаулық]]: Әйелдердің көпшілігі ұзақ мерзімді перспективада өкініштің орнына жеңілдік сезінеді. Психикалық денсаулық проблемалары көбінесе түсіктің өзіне емес, бұрыннан бар жағдайларға байланысты. Сондықтан, дұрыс жасалған түсік денсаулыққа зиян келтірмейді, сонымен қатар қалаусыз жүктілікті мерзімінен бұрын көтеруге қарағанда зияны аз. <ref>{{Cite web|title=The Turnaway Study <nowiki>|</nowiki> ANSIRH|url=https://www.ansirh.org/research/ongoing/turnaway-study|accessdate=11.05.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=Аборт - Проблемы со здоровьем у женщин - Справочник MSD Версия для потребителей|url=https://www.msdmanuals.com/ru/home/проблемы-со-здоровьем-у-женщин/планирование-семьи/аборт|accessdate=11.05.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=House of Commons - Science and Technology - Written Evidence|url=https://publications.parliament.uk/pa/cm200607/cmselect/cmsctech/1045/1045we26.htm|accessdate=11.05.2026}}</ref> == Экономикалық әсері == Жасанды түсік рұқсат етілетін елдер экономикалық шығынға ұшырайтыны туралы пайымдаулар бар. Мысалы, жасанды түсік кесірінен соңғы он жылда [[Швейцария]] 333 миллион франк <ref>[http://nashagazeta.ch/news/15037 Аборты наносят вред швейцарской экономике]</ref> экономикалық шығынды бастан кешірген. Жасанды түсік салдары ретінде [[ЖІӨ]] және [[тұтыну]] деңгейінің азаюы саналады. == Аборттың түрлері == Аборт әдістері хирургиялық немесе аспаптық және медициналық болып бөлінеді. Хирургиялық әдістер ұрықты арнайы құралдармен алып тастауды қамтиды, бірақ міндетті түрде хирургиялық араласуды қажет етпейді. Медициналық немесе фармацевтикалық аборт - бұл дәрі-дәрмектердің көмегімен өздігінен түсік түсіруді туындату. == Аборттың асқынуынан болатын өлім == ДДҰ мәліметтері бойынша, әйелдер қауіпсіз түсік жасатуға мүмкіндігі бар елдерде қазіргі заманғы әдістерді қолданып жасанды түсік жасатудан өлу ықтималдығы 100000 аборттың 1-ден аспайды<ref>https://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0018/125370/WQ440r.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201109004711/https://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0018/125370/WQ440r.pdf |date=2020-11-09 }}</ref>. Салыстыру үшін қарастырсақ, әйелдердің қауіпсіз түсік жасатуға қол жетімділігін қамтамасыз етпейтін елдерде ерте түсік жасатудың асқынуынан өлу ықтималдығы 1000 аборттың 0,9-3,5 құрайды. Жыл сайын әлемде жүктілікке байланысты себептерден қайтыс болатын 500 мың жүкті әйелдер жағдайлардың 15% қауіпті аборттың асқынуы салдарынан болатын өлім, осы өлімдердің 98% [[дамушы елдерге]] тиесілі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{уики}} [[Санат:Демография]] [[Санат:Жүктілік]] jzl978m0px2h1mkw6z8wqyykxlkv4su 0 41207 3607689 3600677 2026-05-22T08:01:17Z MuratbekErkebulan 162992 3607689 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Ауыл |атауы = Бозанбай |сурет = Бозанбай ауылының таудан өте жақыннан көрінісі (1 нұсқа).jpg |әкімшілік күйі = Ауылдық округ орталығы |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =49 |lat_min = 31|lat_sec = 57 |lon_deg =82|lon_min = 24|lon_sec =51 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Шығыс Қазақстан облысы |кестедегі облыс = Шығыс Қазақстан облысы{{!}}Шығыс Қазақстан |ауданы = Ұлан ауданы |кестедегі аудан = Ұлан ауданы{{!}}Ұлан |мекен түрі = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі |мекені = Бозанбай ауылдық округі{{!}}Бозанбай |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = [[1912]] жыл |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары =''Успешное (1928 жылға дейін)''<br>''Никитинка (1998 жылға дейін)'' |статус алуы = |жер аумағы = 3,26 |климаты = |тұрғыны = {{өсім}}2214 |санақ жылы = [[2025 жыл|2025]] |тығыздығы = 679 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = 070000 |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = Бозанбай |сайты = |сайт тілі = }} '''Бозанбай''' — (1998 жылға дейін - ''Никитинка'') [[Шығыс Қазақстан облысы]]нда [[Ұлан ауданы]]ндағы ауыл, [[Бозанбай ауылдық округі]] орталығы. == География == Таулы далалы аймақта орналасқан. Климаты құрғақ, күрт континенттік, жазда орташа температура 18…23 °C, қыста -30…-35 °C. == Экономика == Негізгі экономикалық бағыт – егіншілік пен мал шаруашылығы. Май зауыттары мен наубайханалары бар. == Географиялық орны == Аудан орталығы – [[Қасым Қайсенов кенті]]нен оңтүстікке қарай 45 км жерде, [[Қалба жотасы]]ның солтүстік беткейінде орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2025 !! 2025 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2025 !! 2025 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2005 !! Әйелдер 2025 !! 2025 2009-ға пайызбен |- ||3924||{{құлдырау}} 2346 ||{{құлдырау}} 2214 ||85,3 ||1135 ||{{өсім}} 1211 ||90,7 ||1211 ||{{өсім}} 1003 ||79,7 |} == Тарихы == Іргесі [[1912 жыл|1912]] жылы қаланған. [[1928 жыл|1928]] жылдан [[1997 жыл|1997]] жылға дейін "Никитинка" ет-сүт кеңшарының орталығы болды. Оның негізінде шаруа (фермер) қожалықтары құрылған. Май, нан зауыттары жұмыс істейді. [[1964 жыл]]ы Бозанбай ауылының орта мектебі ашылды. 1935-1963, 1966-1997 жылдар аралығында Ұлан ауданының орталығы болды. [[2011 жыл]]ы балабақша орны ауыстырылып, салынды. [[2017 жыл]]ы Ұлы Отан соғысында қаза тапқандарға арналған ескерткіш қайта жөндеуден өтіп, ашылды. [[2021 жыл]]дары ауылдың шетінде кішігірім ойын сауық саябағы салынды. [[2024 жыл]]ы ауыл мектебі күрделі жөндеуден өтті. [[2025 жыл]]ы ауылға «ТМ Тепломир» атты бизнес ауылға су құбыр желілерін жасауға кірісті. Және [[Өскемен]]нен Бозанбайға баратын жолаушы тасығыш автобус қамтамасыз етілді. Және осы жылдың қарашасында Бозанбай ауылының [[Ақжартас (Шығыс Қазақстан облысы)|Ақжартас]]қа барар жолында. [[Бүркіт-Төбе алаңы]]нда Шығыс Салбұрұны өтіп әр елден қатысушылар келіп өнерін көрсетті. == Ауа райы == [[Сурет:Боранды Бозанбай.jpg|нобай|right|277px|Қысқы Бозанбай]] Бозанбай ауылының климаты — шұғыл континенттік. Қысы ұзақ, суық және қарлы, ал жазы жылы, көбіне жаңбырлы әрі өте ыстық өтеді. Қаңтар айындағы орташа температура −21°C шамасында болса, шілдеде +29 … +32 °C-қа дейін жетеді. Жауын-шашын мөлшері жылына шамамен 270-300 мм-ді құрайды, оның көп бөлігі көктем мен жаз мезгілдерінде түседі. Ауыл аумағында жазғы уақыттарда кейде құрғақшылық байқалуы мүмкін, ал қыста қатты аяздар мен борандар жиі болып тұрады. <div style="max-width:75%"> {{Қаланың ауа райы |Жер_ілік = Бозанбай |Дерекнама = '''Бозанбай климаты''' |Қаң_а_макс = -12.1 |Ақп_а_макс = -6.2 |Нау_а_макс = 8.8 |Сәу_а_макс = 17.1 |Мам_а_макс = 27.1 |Мау_а_макс = 35.1 |Шіл_а_макс = 39.3 |Там_а_макс = 33.6 |Қыр_а_макс = 23.7 |Қаз_а_макс = 13.4 |Қар_а_макс = 4.5 |Жел_а_макс = -8.4 |Жыл__а_макс = 13.4 |Қаң_а_мин = -44.6 |Ақп_а_мин = -45.7 |Нау_а_мин = -23.5 |Сәу_а_мин = -5.9 |Мам_а_мин = -5.3 |Мау_а_мин = 1.1 |Шіл_а_мин = 4.8 |Там_а_мин = 0.3 |Қыр_а_мин = 7.2 |Қаз_а_мин = -7.1 |Қар_а_мин = -21.3 |Жел_а_мин = -44.2 |Жыл__а_мин = -2.1 |Қаң_ор_макс = -9.3 |Ақп_ор_макс = -4.2 |Нау_ор_макс = 9.2 |Сәу_ор_макс = 14.7 |Мам_ор_макс = 17.9 |Мау_ор_макс = 19.4 |Шіл_ор_макс = 22.5 |Там_ор_макс = 33.6 |Қыр_ор_макс = 30.7 |Қаз_ор_макс = 25.4 |Қар_ор_макс = 11.5 |Жел_ор_макс = -5.4 |Жыл__ор_макс = 13.4 |Қаң_ор_мин = -15.0 |Ақп_ор_мин = -11.7 |Нау_ор_мин = -3.1 |Сәу_ор_мин = 9.5 |Мам_ор_мин = 15.6 |Мау_ор_мин = 20.5 |Шіл_ор_мин = 22.4 |Там_ор_мин = 21.0 |Қыр_ор_мин = 14.7 |Қаз_ор_мин = 6.8 |Қар_ор_мин = -2.6 |Жел_ор_мин = -11.5 |Жыл__ор_мин = 5.5 |Қаң_ор = -15.0 |Ақп_ор = -11.7 |Нау_ор = -3.1 |Сәу_ор = 9.5 |Мам_ор = 15.6 |Мау_ор = 20.5 |Шіл_ор = 22.4 |Там_ор = 21.0 |Қыр_ор = 14.7 |Қаз_ор = 6.8 |Қар_ор = -6.1 |Жел_ор = -16.5 |Жыл__ор = 5.5 |Қаң_ор_ж-ш = 46.4 |Ақп_ор_ж-ш = 36.8 |Нау_ор_ж-ш = 77.4 |Сәу_ор_ж-ш = 107.9 |Мам_ор_ж-ш = 197.2 |Мау_ор_ж-ш = 233.6 |Шіл_ор_ж-ш = 338.7 |Там_ор_ж-ш = 202.8 |Қыр_ор_ж-ш = 194.2 |Қаз_ор_ж-ш = 108.5 |Қар_ор_ж-ш = 66.7 |Жел_ор_ж-ш = 59.7 |Жыл__ор_ж-ш = 452.6 }} </div> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Ұлан ауданы елді мекендері}} [[Санат:Ұлан ауданы елді мекендері]] lffrl75bh2anpsx07ro8xt3cdk7kjoa 0 45281 3607532 3451063 2026-05-21T16:23:09Z Ayanati7 177184 Ғасырларды өзгерттім 3607532 wikitext text/x-wiki '''Кадриль''' (франц. quadrіlle, исп. cuadrіlla – төрт адамнан құрылған топ; лат. quadrum – төртбұрыш) – еуропалық халықтар арасында кең тараған би түрі. XVII-XIX ғғ. аяғына дейін ең танымал бал билерінің бірі болған. Музыкалық өлшемі 2/4. Кадриль жеке аты бар және өзіне тән музыкамен сүйемелденетін 5 – 6 фигурадан тұрады. Халық тұрмысына кіргенімен кадриль өзінің композициялық ерекшеліктерін сақтаған. Бірақ оның әуені мен орындаушылық мәнері ұлттық нақышқа ие болды. Әр түрлі атпен кадриль [[орыс]], [[украин]], [[беларусь]], [[литва]], [[латыш]], [[эстон]] халық биі ретінде сақталған. Кадрильді әдетте төрт жұп шаршы (каре) құрып билейді. Ол көбінесе әрқайсысының жеке атауы және өзіне тән музыкамен сүйемелденетін '''5, кейде 6 фигурадан''' тұрады. Фигуралардың реті әдетте тұрақты болды. Ең танымал фигуралардың атаулары: ''Le Pantalon'' («Панталон»), ''L’été'' («Жаз»), ''La Poule'' («Тауық»), ''La Pastourelle'' («Бақташы қыз»), ''La Trénis'' (биші Треництің құрметіне) және ''Finale'' («Финал»). ==Сілтемелер== «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Өнер]] {{stub}} ogbrexyqh0kkv04whvz2o17z0gyu1kf 0 91656 3607498 2128309 2026-05-21T13:03:57Z TalgatSnow 143530 TalgatSnow [[Академиялық зерттеулер жөніндегі Солтүстік-Америкалық желі]] бетін [[BITNET]] бетіне жылжытты 2128309 wikitext text/x-wiki '''Академиялық зерттеулер жөніндегі Солтүстік-Америкалық желі (BITNET)''' - [[1981 жыл]]ы құрылған. Қатысушылары — 49 ел. [[Мақсат]]ы — зерттеушілер арасында [[байланыс]] орнату. Негізгі қызметі — [[электрондық пошта]], [[дискуссия]]лық топтарға қатысуға мүмкіндік жасау.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Экология және табиғат қорғау / Жалпы редакциясын басқарған – түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Экология]] [[Санат:Табиғатты қорғау]] {{Stub}} mfcm8jzd3d09h114joc4smnv2n385qg 0 137297 3607711 3432697 2026-05-22T09:41:41Z Yousiphh 93168 /* Фотогалерея */ 3607711 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Узеир Гаджибеков |Атауы = Üzeyir Hacıbəyov |Сурет = Üzeyir Hacıbəyov5.gif |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = non_performing_personnel |Туылған кездегі есімі = |Толық аты = Узеир Абдул-Гусейнұлы Гаджибеков |Туған күні = 18.9.1885 (6) |Туған жері = Шушинск уезі, Агджабеди поселкесі, Ресей империясы |Қайтыс болған күні = 23.11.1948 |Қайтыс болған жері = Баку, Әзірбайжан КСР, КСРО |Белсенділік жылдары = |Мемлекет = {{USSR}} |Мамандықтары = композитор, дирижёр, музыкалық оқытушы, драматург |Дауыс түрі = |Аспаптары = |Жанрлары = классикалық музыка, мугам |Лақап аттары = |Ұжымдары = |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = |Сайты = }} {{уики}} '''Узеир Абдул-Гусейнұлы Гаджибеков''' ({{lang-az|Üzeyir bəy Əbdülhüseyn bəy oğlu Hacıbəyov}}; [[1885]] — [[1948]]), [[әзірбайжан|Əзірбайжан]] кеңестік сазгер, дирижер, публицист, фельетоншы, драмашы және педагог, КСРО халық әртісі 1938, Сталин сыйлығының ll дәрежелі екі дүркін лауреаты (1941, 1946). Ленин орденінің кавалері (1938). == Биографиясы == [[Сурет:Old Building at Istiglaliyyat Street in Baku 2010.jpg|thumb|200px|left|Гаджибеков тұрған Бакудегі үйі.]] Узеир Гаджибеков 1885 жылы 6 (18) қыркүйекте Шушинск уезінің Агджабеди поселкесінде Абдул-Гусейн Гаджибеков және Аливердибековтер отбасынан шыққан Ширинбейим-ханымның жанұясында дүниеге келді. Кейін ол дүниеге келген соң, отбасы Гаджибеков өсіп жетілген әзірбайжан ірі мәдени орталықтарының біріне айналған Шуша қаласына көшіп келеді. Болашақ сазгердің әкесі карабах ханының қызы әзірбайжанның танымал ақыны, қоғам қайраткері, кейін оның тәрбиесінде үлкен із қалдырған - Хуршидбану Натаванның ұзақ жылдар бойында жеке хатшысы болды. Бұл таныстық Узеирге тамаша музыка қоғамдастығының - Шуши "мәжілісіне"- айқара есігін ашты. {{Start citation }}{{oq|en|Natavan, the most notable figure among female poets and musicians, is recognized as one of the greatest poets of Azerbaijan by both men and women. She had a significant influence on the life of the originator of the Azerbaijanian composing school, musical theorist Uzeyir Hajibeyov. Since Hajibeyov's father was Natavan's secretary for many years and his mother grew up in the house of Natavan, it is believed that young Uzeyir was of- ten present at musical/poetic gatherings where he listened to Natavan re- citing her poetry (Istoria azerbaijanskoi muziki 1992:185-86). Given Hajibeyov's crucial role in the genealogy of modern Azerbaijanian music, his family ties with Natavan are intriguing.}}{{End citation}} Жас кезінде Узеир гаджибеков мугамды ән салуды және әзірбайжан халық аспаптарында ойнауды үйренді . 1897 жылы «Меджнун на могиле Лейли» театрлық қойылымында Абдуррагима Ахв ердиева және Джаббара Каръягдыоглы, 13 жасар Узеир хор құрамында ән салды. Медресе мен орыс-татар мектебін аяқтағаннан кейін Гаджибеков [[1899]]-[[1904 жыл]]дар аралығында [[Гори қаласы]]нда мұғалімдік семинирияда білім алды. [[Сурет:Uzeir(right) and Jeyhoun Hajibeyli.jpg|thumb|200px|right|Узеир Гаджибеков (сол жақта) ағасы Джейхунмен.]] === Жеке өмірі === == Шығармашылығы == [[Сурет:Stamp of Azerbaijan 328.jpg|left|thumb|200px|Гаджибеков Әзірбайжан маркасында.]] [[Сурет:Üzeyir Hacıbəyov4.gif|thumb|Узеир Гаджибеков [[1913 жыл]].]] === «Ләлі мен Мәжнүн» операсы === {{main|Лейли и Меджнун (опера)}} [[Сурет:Uzeir Hajibeyov, First poster of "Leyla and Mejnun" opera, Baku, 1908.jpg|thumb|150px|left| Ләйлі мен Мәжнүннің бірінші жарнамасы. Баку, 1908 жыл]] === «Аршын мал алан» опереттасы === {{main|Оперетта «Аршин мал алан»}} [[Сурет:Poster of Arshin Mal Alan (Tbilisi, 1919).jpg|thumb|150px|Аршин мал алан қойылымының жарнамасы. Тифлис, 1919 жыл]] ==== «Аршин мал алан» опереттасын экранға түсіру ==== === «Ол емес, бұл осылай» опереттасы === {{main|Не та, так эта (оперетта)}} [[Сурет:O olmasın, bu olsun.jpg|thumb|Спектакльдердің бірінің бағдарламасы. Қоғамдық жиылыстың жазғы ғимараты.[[Шуша]], [[1914 жыл]]]] === «Кёроглы» операсы === {{main|Кёроглы (опера)}} [[Сурет:Koroqlu.jpg|thumb|«Кёроглы» операсы бірінші спектаклінің бағдарламасы.]] === Узеира Гаджибеков шығармашылығының сыны === [[Сурет:Подражание Репину На оперном тракте.jpg|thumb|330px|Репинге елiктеу жолдастық әзiл: кеңестік сазгерлерді Узеир Гаджибековпен алдыңғы қатарда бейнелеген және М.Алексичтің орындауындағы опералық тракт.]] == Мәдениет пен білімге қосқан үлесі == [[Сурет:Словарь Узеира Гаджибекова.jpg|thumb|160px|1907 жылғы Гаджибековтің орыс-татар сөздігі.]] == Естелік == == Музыкалық фестиваль == == Марапаттары мен сыйлықтары == == Фотогалерея == <center> <gallery caption="Фото из семейного архива" widths="190px" heights="190px"> Image:Uzeir Hajibeyov with father, Shusha, 1890.jpg|Узеир-бек Гаджибеков с отцом в Шуше, 1890 ж. Image:Uzeyir Hajibeyov and his wife Maleyke Teregulova.jpg|Узеир-бек Гаджибеков с женой, 1910 ж. Image:Hajibeyovs family (Uzeir Hajibeyov is the first from right), Shusha, 1910.jpg|Узеир-бек Гаджибеков (крайний справа) с семьей, Шуша, 1910 ж. Image:Uzeir Hajibeyov's family (Uzeir is on the top, left side), Shusha, 1915.jpg|Узеир-бек Гаджибеков с семьей в Шуше, 1915 ж. </gallery> <gallery caption="Дом-музей Узеира Гаджибекова" widths="190px" heights="190px"> Сурет:Uzeir carpet.JPG|{{oq|ru|Ковёр сотканный в честь 60-летия композитора и подаренный ему в 1945 ж.. При создании ковра использованы орнаменты всех ковроткаческих школ Әзірбайжана. Слева и справа - иллюстрации из первой и последней его опер, внизу привлекают внимание национальные музыкальные инструменты востока и запада}} Сурет:Uzeir piano.JPG|Рояль Узеира Гаджибекова Сурет:Uzeir house1.JPG|Дом-музей Узеира Гаджибекова Сурет:Uzeir house2.jpg|Дом-музей Узеира Гаджибекова Сурет:Uzeir death.JPG|{{oq|ru|Похороны Узеира Гаджибекова в Баку. На переднем плане [[Мир Джафар Багиров]]}} Сурет:Academy azerbaijan.jpg|{{oq|ru|Первые члены Президиума Национальной академии наук Әзірбайжана (НАНА) - 1945 ж. Нижний ряд:в центре, пятый слева - Президент академии [[Миркасимов, Мир Асадулла Мир Алескер оглы|М. Миркасимов]] (известный хирург, ученый), первый слева - поэт [[Вургун, Самед|Самед Вургун]], третий слева Узеир Гаджибеков, шестой слева - И. Есьман, седьмой слева - [[Гроссгейм, Александр Альфонсович|А. Гроссгейм]], восьмой слева - [[Топчибашев, Мустафа Агабек оглы|М. Топчибашев]] (учёный, хирург). Верхний ряд: первый слева - [[Мамедалиев, Юсиф Гейдар оглы|Ю. Мамедалиев]], второй слева - [[Ибрагимов, Мирза Аждар оглы|М. Ибрагимов]]}} Сурет:Orchestra of Azerbaijan (1932).jpg|{{oq|ru|Первый оркестр Әзірбайжана под руководством Узеира Гаджибекова, 1932 ж.}} </gallery> <gallery caption="Рукописи композитора" widths="190px" heights="190px"> Image:Uzeir Hajibeyov's manuscript (Lezginka).jpg|Партитура "Лезгинки" Image:Uzeir Hajibeyov's manuscript Arshin-mal-alan.jpg|Рукопись "Аршин мал алан", 1917 ж. </gallery></center> == Сілтемелер == {{Commons|Uzeyir Hajibeyov}} * [http://www.salamnews.org/news/13740 Готовится документальный фильм о жизни Узеира Гаджибекова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100723154631/http://www.salamnews.org/news/13740 |date=2010-07-23 }} == Дереккөздер == [[Санат:Әзербайжан сазгерлері]] [[Санат:Әзербайжан опера сазгерлері]] [[Санат:Әзербайжан балет сазгерлері]] [[Санат:Әзербайжан музыка педагогтары]] [[Санат:Әзербайжан музыкатанушылары]] [[Санат:Әзербайжан дирижерлері]] [[Санат:Әзербайжан академиялық музыканттары]] [[Санат:Әзербайжан КСР-інің халық әртістері]] [[Санат:Әзербайжанның еңбек сіңірген өнер қайраткерлері]] [[Санат:Бакуде қайтыс болғандар]] t7ah6kruzi0rgp9m2gcv6jrvdfxet6t 10 185878 3607600 3604140 2026-05-21T20:40:21Z Nurtenge 93712 3607600 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Инфобокс |дене_стиль = width: 20em; |тақырыпша_стиль = background:{{#switch:{{{Фон|}}}|solo_singer=&#35;f0e68c|non_vocal_instrumentalist=&#35;f4bf92|non_performing_personnel=&#35;bfe0bf|&#35;f0e68c}}; |үсті_стиль = background:{{#switch:{{{Фон|}}}|solo_singer=&#35;f0e68c|non_vocal_instrumentalist=&#35;f4bf92|non_performing_personnel=&#35;bfe0bf|&#35;f0e68c}}; |дене_класс = {{#if: {{{Атауы|}}}{{{Логотипі|}}}{{{Логотиптің ені|}}}{{{Сурет|}}}{{{Сурет ені|}}}{{{Сурет тақырыбы|}}}{{{Шынайы есімі|}}}{{{Толық аты|}}}{{{тууы|}}}{{{Туған күні|}}}{{{Қайдан|}}}{{{Туған жері|}}}{{{Өлімі|}}}{{{Қайтыс болған күні|}}}{{{Қайтыс болған жері|}}}{{{Мемлекет|}}}{{{Мамандығы|}}}{{{Мамандықтары|}}}{{{Аспаптары|}}}{{{Аспабы|}}}{{{Жанры|}}}{{{Жанрлары|}}}{{{Лақап аты|}}}{{{Лақап аттары|}}}{{{Ұжымы|}}}{{{Ұжымдары|}}}{{{Қызметтес болған|}}}{{{Лейблы|}}}{{{Лейблдері|}}}{{{Сайты|}}}|vcard|noprint}} |үсті = <span class="fn">{{#if: {{{Есімі|}}} | {{{Есімі}}} | {{PAGENAME}} }}</span>{{#if: {{{Атауы|{{{Шынайы есімі|}}}}}} | <br /><small style="font-weight: normal;"><i class="nickname">{{{Атауы|{{{Шынайы есімі|}}}}}}</i></small>}} |сурет = {{#if:{{{Сурет|}}} | [[Сурет:{{{Сурет}}}|{{#if:{{{Сурет ені|}}}|{{{Сурет ені}}}|220px}}|Сурет]]}} |сурет_атауы = {{#if:{{{Сурет тақырыбы|}}} | <small>{{{Сурет тақырыбы}}}</small>}} |тақырыпша1 = {{#if:{{{Сурет|}}} | Негізгі ақпарат }} |белгі2 = Туған кездегі есімі |мәтін2 = {{{Туған кездегі есімі|}}} |класс2 = nickname |белгі3 = Толық аты |мәтін3 = {{{Толық аты|}}} |класс3 = nickname |белгі4 = Туған күні |мәтін4 = {{wikidata/p569|{{{Туған күні|}}}|{{{Қайтыс болған күні|}}}|from={{{from|}}}|nocat={{{nocat|}}}}} |класс4 = bday |белгі5 = Туған жері |мәтін5 = {{{Қайдан|{{{Туған жері|}}}}}} |класс5 = adr |белгі6 = Қайтыс болған күні |мәтін6 = {{wikidata/p570|{{{Қайтыс болған күні|}}}|{{{Туған күні|}}}|from={{{from|}}}|nocat={{{nocat|}}}}} |класс6 = note |белгі7 = Қайтыс болған жері |мәтін7 = {{{Қайтыс болған жері|}}} |класс7 = adr |белгі8 = Белсенділік жылдары |мәтін8 = {{{Белсенділік жылдары|}}} |класс8 = note |белгі9 = Мемлекет |мәтін9 = {{#if:{{{ Мемлекет|}}}|<span class="country-name">{{{ Мемлекет}}}</span>}} |класс9 = adr |белгі10 = {{#if:{{{Мамандығы|}}}|Мамандығы|Мамандықтары}} |мәтін10 = {{{Мамандығы|{{{Мамандықтары|}}}}}} |класс10 = note |белгі11 = Дауыс түрі |мәтін11 = {{{Дауыс түрі|}}} |класс11 = note |белгі12 = {{#if:{{{Аспабы|}}}|Аспабы|Аспаптары}} |мәтін12 = {{{Аспабы|{{{Аспаптары|}}}}}} |класс12 = note |белгі13 = {{#if:{{{Жанры|}}}|Жанры|Жанрлары}} |мәтін13 = {{{Жанры|{{{Жанрлары|}}}}}} |класс13 = note |белгі14 = {{#if:{{{Лақап аты|}}}|Лақап аты|Лақап аттары}} |мәтін14 = {{{Лақап аты|{{{Лақап аттары|}}}}}} |класс14 = nickname |белгі15 = {{#if:{{{Ұжымы|}}}|Ұжымы|Ұжымдары}} |мәтін15 = {{{Ұжымы|{{{Ұжымдары|}}}}}} |класс15 = note |белгі16 = Қызметтес болған |мәтін16 = {{{Қызметтес болған|}}} |класс16 = note |белгі17 = {{#if:{{{Лейбл мәтіні|}}}|{{{Лейбл мәтіні}}}|{{#if:{{{Лейблы|}}}|Лейблы|Лейблдері}}}} |мәтін17 = {{{Лейблы|{{{Лейблдері|}}}}}} |класс17 = label |белгі18 = Марапаттары |мәтін18 = {{{Марапаттары|}}} |класс18 = note |белгі19 = Қолтаңбасы |мәтін19 = {{#if:{{{қолтаңбасы|}}}|[[Сурет:{{{қолтаңбасы}}}|{{#if: {{{қолтаңба ені|}}}|{{{қолтаңба ені}}}|128px}}]]}} |класс19 = note |тақырыпша20 = {{{Сайты|}}} |класс20 = url |тақырыпша21 = {{#if: {{{Commons|}}} |[[Сурет:Commons-logo.svg|15px|link=Ортаққор]] '''[[:commons:Category:{{{Commons}}}|{{{Есімі}}}]]'''}} |асты = {{#if: {{{Атауы|}}}{{{Логотипі|}}}{{{Логотиптің ені|}}}{{{Сурет|}}}{{{Сурет ені|}}}{{{Сурет тақырыбы|}}}{{{Шынайы есімі|}}}{{{Толық аты|}}}{{{тууы|}}}{{{Туған күні|}}}{{{Қайдан|}}}{{{Туған жері|}}}{{{Өлімі|}}}{{{Қайтыс болған күні|}}}{{{Қайтыс болған жері|}}}{{{Мемлекет|}}}{{{Мамандығы|}}}{{{Мамандықтары|}}}{{{Аспаптары|}}}{{{Аспабы|}}}{{{Жанры|}}}{{{Жанрлары|}}}{{{Лақап аты|}}}{{{Лақап аттары|}}}{{{Ұжым|}}}{{{Ұжымдары|}}}{{{Қызметтес болған|}}}{{{Лейблы|}}}{{{Лейблдері|}}}{{{Сайты|}}}}} }}{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Санат:Алфавит бойынша музыканттар]]||[[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]]}}</includeonly> <noinclude> {{doc}} </noinclude> 4s7fuvzcmuune1g5n3mzxjib526lvb1 10 185879 3607601 3345677 2026-05-21T20:41:01Z Nurtenge 93712 3607601 wikitext text/x-wiki == Көшіріп алу үшін == <pre>{{Музыкант |Есімі = |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = |Туған кездегі есімі = |Толық аты = |Туған күні = |Туған жері = |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = |Мемлекет = |Мамандықтары = |Дауыс түрі = |Аспаптары = |Жанрлары = |Лақап аттары = |Ұжымдары = |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }}</pre> == Толтыру анықтамалары == * <code>Фон</code> — белгілі музыка саласы бойынша төмендегі түстер қолданылады: {{Legend|#f0e68c|'''solo_singer''' — әнші}} {{Legend|#f4bf92|'''non_vocal_instrumentalist''' — музыкант, аспаптарда ойнайтын, бірақ ән айтпайтын}} {{Legend|#bfe0bf|'''non_performing_personnel''' — музыкант, ән де айтпайтын, аспаптарда ойнамайтын (дирижёр, композитор, продюсер және т.б)}} * <code>Атауы</code> — музыканттың шын есімі жазылады. Мысалы: ''Elvis Presley'' == Мысалы == {{Музыкант |Есімі = Уитни Хьюстон |Атауы = Whitney Houston |Сурет = Flickr Whitney Houston performing on GMA 2009 4.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = |Туған кездегі есімі = Уитни Элизабет Хьюстон |Толық аты = |Туған күні = 09.08.1963 |Туған жері = [[Ньюарк (Нью-Джерси)|Ньюарк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |Қайтыс болған күні = 11.02.2012 |Қайтыс болған жері = [[Беверли-Хиллз]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |Белсенділік жылдары = 1977—2012 |Мемлекет = {{Байрақ|АҚШ}} |Мамандықтары = {{актриса|АҚШ|АҚШ телевидение|XX ғасыр|XXI ғасыр}}, {{әнші|АҚШ}}, продюсер |Дауыс түрі = [[сопрано]], [[альт]] |Аспаптары = |Жанрлары = [[Поп-музыка|поп]], [[ритм-н-блюз]], [[соул]], [[госпел]], [[urban contemporary]] |Лақап аттары = Nippy, The Voice |Ұжымдары = |Қызметтес болған = |Лейблдері = [[Sony Music Entertainment|Arista Records]]<br/>(1983—2011),<br/>[[RCA Records]]<br/>(2011—2012) |Марапаттары = |Сайты = [http://www.whitneyhouston.com Ресми сайты] |Commons = Whitney Houston }} <pre style="width: 415px; overflow:auto;">{{Музыкант |Есімі = Уитни Хьюстон |Атауы = Whitney Houston |Сурет = Flickr Whitney Houston performing on GMA 2009 4.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = |Туған кездегі есімі = Уитни Элизабет Хьюстон |Толық аты = |Туған күні = 09.08.1963 |Туған жері = [[Ньюарк (Нью-Джерси)|Ньюарк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |Қайтыс болған күні = 11.02.2012 |Қайтыс болған жері = [[Беверли-Хиллз]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |Белсенділік жылдары = 1977—2012 |Мемлекет = {{Байрақ|АҚШ}} |Мамандықтары = {{актриса|АҚШ|АҚШ телевидение|XX ғасыр|XXI ғасыр}}, {{әнші|АҚШ}}, продюсер |Дауыс түрі = [[сопрано]], [[альт]] |Аспаптары = |Жанрлары = [[Поп-музыка|поп]], [[ритм-н-блюз]], [[соул]], [[госпел]], [[urban contemporary]] |Лақап аттары = Nippy, The Voice |Ұжымдары = |Қызметтес болған = |Лейблдері = [[Sony Music Entertainment|Arista Records]]<br/>(1983—2011),<br/>[[RCA Records]]<br/>(2011—2012) |Марапаттары = |Сайты = [http://www.whitneyhouston.com Ресми сайты] |Commons = Whitney Houston }}</pre> <includeonly> [[Санат:Үлгілер:Музыканттар|Музыкант]] [[Санат:Үлгілер-инфобокстар:Музыка|Музыкант]] </includeonly> 953tb0raro73ju7o4dsyp7b92f82y2w 0 200130 3607516 3497210 2026-05-21T14:25:49Z MuratbekErkebulan 162992 3607516 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Қарақол |шынайы атауы = {{lang-ky|Каракол}} |сурет = Каракол, Орозова 5 сверху (2).jpg |жағдайы = Облыс орталығы |ел = Қырғызстан |елтаңба = Coat of arms of Karakol.svg |ту = Flag of Karakol.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 100 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 42|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 78|lon_min = 23|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = облыс |аймағы = Ыстықкөл облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр |басшысы = Калыгулов Рыскул Уркалыевич |құрылған уақыты = 1869 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Пржевальск |статус алуы = |жер аумағы = 48,05 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 1690 |климаты = қоңыржай континентті |ресми тілі = қырғыз тілі |тұрғыны = {{өсім}} 91 524<ref name="KYRGYZSTAN RESPUBLICASYNYN 2026 JYLQY HALYQ SANY">{{cite web |url = https://mega.nz/file/HBFUlJpD#HJuojdiEPo5fdW1m4m3WFcTywmlZALLqN9FCEjjYq-I |title = Қырғыз Республикасының облыстарының, аудандарының, қалаларының, ауылдық аймақтарының және ауылдарының тұрақты халқының саны. |website = stat.gov (mega.nz) |access-date = 2026 }}</ref> |санақ жылы = [[2026 жыл|2026]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = [[қырғыздар]] — 69,3 % <br /> [[орыстар]] — 17,0 % <br /> [[ұйғырлар]] — 3,9 % <br /> [[татарлар]] — 1,7 % <br /> [[өзбектер]] — 3,4% <br /> [[қазақтар]] — 1,1 % <br /> [[қалмақтар]] — 1,0% <br /> [[дүнгендер]] — 1,5% |конфессионалдық құрамы = [[ислам]], [[христиан діні|христиан]], [[атеизм|атеисттер]] |этнохороним = Қарақолдық |уақыт белдеуі = +6 |DST = |телефон коды = +996-3922-XXXXX |пошта индексі = 722200 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Karakol |сайты = |сайт тілі = }} {{мағына|Қарақол (айрық)}} '''Қарақол''' ({{lang-ky|Каракол}}) — [[Қырғыз Республикасы]]ның қаласы, [[Ыстықкөл облысы]]ның әкімшілік орталығы. 1889-1922 және 1939-1992 жылдары қала [[Николай Михайлович Пржевальский|Н.М. Пржевальский]]дің есімін алып жүрген. Халқы – 63,4 мың адам (2009). ==География== [[Сурет:Karakol Gorge.JPG|thumb|200px|left|Қарақол аңғары]] Қарақол қаласы облыстың шығыс бөлігінде орын алып [[Теріскей Алатау]]ның баурайында жайғасқан, Қарақол өзенінің төменгі ағысында және [[Ыстықкөл]]ден 12 км шақырым алыстықта тұрады. Теңіз деңгейінен 1690-1850 метр биіктікте. Қырғыз Республикасының бас қаласы [[Бішкек]]ке дейінгі аралық 420 км, ең жақын темір жол бекеті [[Балықшы (қала)|Балықшы қаласы]]нда орналасқан, 220 км автожол және 184 км су үстімен. Қаланың климаты [[қоңыржай континентті климат|қоңыржай континентті]], жылдық орташа атмосфералық жауын-шашын 350-450 мм түзіледі. ==Тарих== [[Сурет:Karakol cathedral.jpg|thumb|200px|left|Қарақолдағы православдар шіркеуі]] ==Халық== Қырғызстандағы 2009 жылы болып өткен халық санағы бойынша қалада 63 377 тұрғын, оның ішінде:<ref name="Этно2009.Иссык-Куль">[https://web.archive.org/web/20131217221624/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%98%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%BA-%D0%9A%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf Қырғызстанның 2009 ж. халық санағы. Ыстықкөл облысы]</ref> *[[қырғыздар]] — 43 951 адам (69,3 %) *[[орыстар]] — 10 762 адам (17,0 %) *[[ұйғырлар]] — 2 493 адам (3,9 %) *[[өзбектер]] — 2 156 адам (3,4 %) *[[татарлар]] — 1 102 адам (1,7 %) *[[дүнгендер]] — 942 адам (1,5 %) *[[қазақтар]] — 678 адам (1,1 %) *[[қалмақтар]] — 544 адам (0,9 %) [[1897 жыл]]ындағы қала халқы — 8100 адам, сол ішінде: * [[орыстар]] — 36 % * [[сарттар]] — 27 % * [[қырғыздар]] — 17 % * [[қытайлар]] — 11 % * [[татарлар]] — 7 % ==Бауырлас қалалар== * {{flagicon|United States}} [[Эшвилл]] ([[Солтүстік Каролина]]), [[АҚШ]] * {{flagicon|Turkey}} [[Гебзе]], [[Түркия]] == Дереккөздер == <references/> == Сыртқы сілтемелер == * [http://msukarakol.ucoz.org/ Қарақол қ. жергілікті өзін-өзі басқару органдарының ресми сайты] {{ref-ru}} * [http://karakol.com.kg/ Қарақол қ. сайты] {{ref-ru}} {{Kyrgyzstan-geo-stub}} {{Қырғызстанның әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Қырғызстан қалалары]] hw81i55tcjjcr8mfoxsihnvnbqs2b5s 3607517 3607516 2026-05-21T14:26:33Z MuratbekErkebulan 162992 3607517 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Қарақол |шынайы атауы = {{lang-ky|Каракол}} |сурет = Каракол, Орозова 5 сверху (2).jpg |жағдайы = Облыс орталығы |ел = Қырғызстан |елтаңба = Coat of arms of Karakol.svg |ту = Flag of Karakol.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 100 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 42|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 78|lon_min = 23|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = облыс |аймағы = Ыстықкөл облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр |басшысы = Калыгулов Рыскул Уркалыевич |құрылған уақыты = 1869 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Пржевальск |статус алуы = |жер аумағы = 48,05 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 1690 |климаты = қоңыржай континентті |ресми тілі = қырғыз тілі |тұрғыны = {{өсім}} 91 524<ref name="KYRGYZSTAN RESPUBLICASYNYN 2026 JYLQY HALYQ SANY">{{cite web |url = https://mega.nz/file/HBFUlJpD#HJuojdiEPo5fdW1m4m3WFcTywmlZALLqN9FCEjjYq-I |title = Қырғыз Республикасының облыстарының, аудандарының, қалаларының, ауылдық аймақтарының және ауылдарының тұрақты халқының саны. |website = stat.gov (mega.nz) |access-date = 2026 }}</ref> |санақ жылы = [[2026 жыл|2026]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = [[қырғыздар]] — 69,3 % <br /> [[орыстар]] — 17,0 % <br /> [[ұйғырлар]] — 3,9 % <br /> [[татарлар]] — 1,7 % <br /> [[өзбектер]] — 3,4% <br /> [[қазақтар]] — 1,1 % <br /> [[қалмақтар]] — 1,0% <br /> [[дүнгендер]] — 1,5% |конфессионалдық құрамы = [[ислам]], [[христиан діні|христиан]], [[атеизм|атеисттер]] |этнохороним = Қарақолдық |уақыт белдеуі = +6 |DST = |телефон коды = +996-3922-XXXXX |пошта индексі = 722200 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Karakol |сайты = |сайт тілі = }} {{мағына|Қарақол (айрық)}} '''Қарақол''' ({{lang-ky|Каракол}}) — [[Қырғыз Республикасы]]ның қаласы, [[Ыстықкөл облысы]]ның әкімшілік орталығы. 1889-1922 және 1939-1992 жылдары қала [[Николай Михайлович Пржевальский|Н.М. Пржевальский]]дің есімін алып жүрген. Халқы – 91,5 мың адам (2026). ==География== [[Сурет:Karakol Gorge.JPG|thumb|200px|left|Қарақол аңғары]] Қарақол қаласы облыстың шығыс бөлігінде орын алып [[Теріскей Алатау]]ның баурайында жайғасқан, Қарақол өзенінің төменгі ағысында және [[Ыстықкөл]]ден 12 км шақырым алыстықта тұрады. Теңіз деңгейінен 1690-1850 метр биіктікте. Қырғыз Республикасының бас қаласы [[Бішкек]]ке дейінгі аралық 420 км, ең жақын темір жол бекеті [[Балықшы (қала)|Балықшы қаласы]]нда орналасқан, 220 км автожол және 184 км су үстімен. Қаланың климаты [[қоңыржай континентті климат|қоңыржай континентті]], жылдық орташа атмосфералық жауын-шашын 350-450 мм түзіледі. ==Тарих== [[Сурет:Karakol cathedral.jpg|thumb|200px|left|Қарақолдағы православдар шіркеуі]] ==Халық== Қырғызстандағы 2009 жылы болып өткен халық санағы бойынша қалада 63 377 тұрғын, оның ішінде:<ref name="Этно2009.Иссык-Куль">[https://web.archive.org/web/20131217221624/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%98%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%BA-%D0%9A%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf Қырғызстанның 2009 ж. халық санағы. Ыстықкөл облысы]</ref> *[[қырғыздар]] — 43 951 адам (69,3 %) *[[орыстар]] — 10 762 адам (17,0 %) *[[ұйғырлар]] — 2 493 адам (3,9 %) *[[өзбектер]] — 2 156 адам (3,4 %) *[[татарлар]] — 1 102 адам (1,7 %) *[[дүнгендер]] — 942 адам (1,5 %) *[[қазақтар]] — 678 адам (1,1 %) *[[қалмақтар]] — 544 адам (0,9 %) [[1897 жыл]]ындағы қала халқы — 8100 адам, сол ішінде: * [[орыстар]] — 36 % * [[сарттар]] — 27 % * [[қырғыздар]] — 17 % * [[қытайлар]] — 11 % * [[татарлар]] — 7 % ==Бауырлас қалалар== * {{flagicon|United States}} [[Эшвилл]] ([[Солтүстік Каролина]]), [[АҚШ]] * {{flagicon|Turkey}} [[Гебзе]], [[Түркия]] == Дереккөздер == <references/> == Сыртқы сілтемелер == * [http://msukarakol.ucoz.org/ Қарақол қ. жергілікті өзін-өзі басқару органдарының ресми сайты] {{ref-ru}} * [http://karakol.com.kg/ Қарақол қ. сайты] {{ref-ru}} {{Kyrgyzstan-geo-stub}} {{Қырғызстанның әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Қырғызстан қалалары]] onffkex51o4azvzjt2sq9t8p1c6xta0 3607521 3607517 2026-05-21T14:52:55Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3607521 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Қарақол |шынайы атауы = {{lang-ky|Каракол}} |сурет = Каракол, Орозова 5 сверху (2).jpg |жағдайы = Облыс орталығы |ел = Қырғызстан |елтаңба = Coat of arms of Karakol.svg |ту = Flag of Karakol.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 100 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 42|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 78|lon_min = 23|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = облыс |аймағы = Ыстықкөл облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр |басшысы = Калыгулов Рыскул Уркалыевич |құрылған уақыты = 1869 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Пржевальск |статус алуы = |жер аумағы = 48,05 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 1690 |климаты = қоңыржай континентті |ресми тілі = қырғыз тілі |тұрғыны = {{өсім}} 91 524<ref name="KYRGYZSTAN RESPUBLICASYNYN 2026 JYLQY HALYQ SANY">{{cite web |url = https://mega.nz/file/HBFUlJpD#HJuojdiEPo5fdW1m4m3WFcTywmlZALLqN9FCEjjYq-I |title = Қырғыз Республикасының облыстарының, аудандарының, қалаларының, ауылдық аймақтарының және ауылдарының тұрақты халқының саны. |website = stat.gov (mega.nz) |access-date = 2026 }}</ref> |санақ жылы = [[2026 жыл|2026]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = [[қырғыздар]] — 69,3 % <br /> [[орыстар]] — 17,0 % <br /> [[ұйғырлар]] — 3,9 % <br /> [[татарлар]] — 1,7 % <br /> [[өзбектер]] — 3,4% <br /> [[қазақтар]] — 1,1 % <br /> [[қалмақтар]] — 1,0% <br /> [[дүнгендер]] — 1,5% |конфессионалдық құрамы = [[ислам]], [[христиан діні|христиан]], [[атеизм|атеисттер]] |этнохороним = Қарақолдық |уақыт белдеуі = +6 |DST = |телефон коды = +996-3922-XXXXX |пошта индексі = 722200 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Karakol |сайты = |сайт тілі = }} {{мағына|Қарақол (айрық)}} '''Қарақол''' ({{lang-ky|Каракол}}) — [[Қырғыз Республикасы]]ның қаласы, [[Ыстықкөл облысы]]ның әкімшілік орталығы. 1889-1922 және 1939-1992 жылдары қала [[Николай Михайлович Пржевальский|Н.М. Пржевальский]]дің есімін алып жүрген. Халқы – 91,5 мың адам (2026). ==География== [[Сурет:Karakol Gorge.JPG|thumb|200px|left|Қарақол аңғары]] Қарақол қаласы облыстың шығыс бөлігінде орын алып [[Теріскей Алатау]]ның баурайында жайғасқан, Қарақол өзенінің төменгі ағысында және [[Ыстықкөл]]ден 12 км шақырым алыстықта тұрады. Теңіз деңгейінен 1690-1850 метр биіктікте. Қырғыз Республикасының бас қаласы [[Бішкек]]ке дейінгі аралық 420 км, ең жақын темір жол бекеті [[Балықшы (қала)|Балықшы қаласы]]нда орналасқан, 220 км автожол және 184 км су үстімен. Қаланың климаты [[қоңыржай континентті климат|қоңыржай континентті]], жылдық орташа атмосфералық жауын-шашын 350-450 мм түзіледі. == Тарихы == [[Сурет:Karakol cathedral.jpg|thumb|200px|left|Қарақолдағы православдар шіркеуі]] ==Халық== Қырғызстандағы 2009 жылы болып өткен халық санағы бойынша қалада 63 377 тұрғын, оның ішінде:<ref name="Этно2009.Иссык-Куль">[https://web.archive.org/web/20131217221624/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%98%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%BA-%D0%9A%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf Қырғызстанның 2009 ж. халық санағы. Ыстықкөл облысы]</ref> *[[қырғыздар]] — 43 951 адам (69,3 %) *[[орыстар]] — 10 762 адам (17,0 %) *[[ұйғырлар]] — 2 493 адам (3,9 %) *[[өзбектер]] — 2 156 адам (3,4 %) *[[татарлар]] — 1 102 адам (1,7 %) *[[дүнгендер]] — 942 адам (1,5 %) *[[қазақтар]] — 678 адам (1,1 %) *[[қалмақтар]] — 544 адам (0,9 %) [[1897 жыл]]ындағы қала халқы — 8100 адам, сол ішінде: * [[орыстар]] — 36 % * [[сарттар]] — 27 % * [[қырғыздар]] — 17 % * [[қытайлар]] — 11 % * [[татарлар]] — 7 % ==Бауырлас қалалар== * {{flagicon|United States}} [[Эшвилл]] ([[Солтүстік Каролина]]), [[АҚШ]] * {{flagicon|Turkey}} [[Гебзе]], [[Түркия]] == Дереккөздер == <references/> == Сыртқы сілтемелер == * [http://msukarakol.ucoz.org/ Қарақол қ. жергілікті өзін-өзі басқару органдарының ресми сайты] {{ref-ru}} * [http://karakol.com.kg/ Қарақол қ. сайты] {{ref-ru}} {{Kyrgyzstan-geo-stub}} {{Қырғызстанның әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Қырғызстан қалалары]] mbd2hgwksf5ertdg9aw6h1g10r77tlk 3607522 3607521 2026-05-21T14:53:13Z 1nter pares 146705 3607522 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Қарақол |шынайы атауы = {{lang-ky|Каракол}} |сурет = Каракол, Орозова 5 сверху (2).jpg |жағдайы = Облыс орталығы |ел = Қырғызстан |елтаңба = Coat of arms of Karakol.svg |ту = Flag of Karakol.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 100 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 42|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 78|lon_min = 23|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = облыс |аймағы = Ыстықкөл облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр |басшысы = Калыгулов Рыскул Уркалыевич |құрылған уақыты = 1869 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Пржевальск |статус алуы = |жер аумағы = 48,05 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 1690 |климаты = қоңыржай континентті |ресми тілі = қырғыз тілі |тұрғыны = {{өсім}} 91 524<ref name="KYRGYZSTAN RESPUBLICASYNYN 2026 JYLQY HALYQ SANY">{{cite web |url = https://mega.nz/file/HBFUlJpD#HJuojdiEPo5fdW1m4m3WFcTywmlZALLqN9FCEjjYq-I |title = Қырғыз Республикасының облыстарының, аудандарының, қалаларының, ауылдық аймақтарының және ауылдарының тұрақты халқының саны. |website = stat.gov (mega.nz) |access-date = 2026 }}</ref> |санақ жылы = [[2026 жыл|2026]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = [[қырғыздар]] — 69,3 % <br /> [[орыстар]] — 17,0 % <br /> [[ұйғырлар]] — 3,9 % <br /> [[татарлар]] — 1,7 % <br /> [[өзбектер]] — 3,4% <br /> [[қазақтар]] — 1,1 % <br /> [[қалмақтар]] — 1,0% <br /> [[дүнгендер]] — 1,5% |конфессионалдық құрамы = [[ислам]], [[христиан діні|христиан]], [[атеизм|атеисттер]] |этнохороним = Қарақолдық |уақыт белдеуі = +6 |DST = |телефон коды = +996-3922-XXXXX |пошта индексі = 722200 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Karakol |сайты = |сайт тілі = }} {{мағына|Қарақол (айрық)}} '''Қарақол''' ({{lang-ky|Каракол}}) — [[Қырғыз Республикасы]]ның қаласы, [[Ыстықкөл облысы]]ның әкімшілік орталығы. 1889-1922 және 1939-1992 жылдары қала [[Николай Михайлович Пржевальский|Н.М. Пржевальский]]дің есімін алып жүрген. Халқы – 91,5 мың адам (2026). ==География== [[Сурет:Karakol Gorge.JPG|thumb|200px|left|Қарақол аңғары]] Қарақол қаласы облыстың шығыс бөлігінде орын алып [[Теріскей Алатау]]ның баурайында жайғасқан, Қарақол өзенінің төменгі ағысында және [[Ыстықкөл]]ден 12 км шақырым алыстықта тұрады. Теңіз деңгейінен 1690-1850 метр биіктікте. Қырғыз Республикасының бас қаласы [[Бішкек]]ке дейінгі аралық 420 км, ең жақын темір жол бекеті [[Балықшы (қала)|Балықшы қаласы]]нда орналасқан, 220 км автожол және 184 км су үстімен. Қаланың климаты [[қоңыржай континентті климат|қоңыржай континентті]], жылдық орташа атмосфералық жауын-шашын 350-450 мм түзіледі. == Тарихы == [[Сурет:Karakol cathedral.jpg|thumb|200px|left|Қарақолдағы православдар шіркеуі]] ==Халық== Қырғызстандағы 2009 жылы болып өткен халық санағы бойынша қалада 63 377 тұрғын, оның ішінде:<ref name="Этно2009.Иссык-Куль">[https://web.archive.org/web/20131217221624/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%98%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%BA-%D0%9A%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf Қырғызстанның 2009 ж. халық санағы. Ыстықкөл облысы]</ref> *[[қырғыздар]] — 43 951 адам (69,3 %) *[[орыстар]] — 10 762 адам (17,0 %) *[[ұйғырлар]] — 2 493 адам (3,9 %) *[[өзбектер]] — 2 156 адам (3,4 %) *[[татарлар]] — 1 102 адам (1,7 %) *[[дүнгендер]] — 942 адам (1,5 %) *[[қазақтар]] — 678 адам (1,1 %) *[[қалмақтар]] — 544 адам (0,9 %) [[1897 жыл]]ындағы қала халқы — 8100 адам, сол ішінде: * [[орыстар]] — 36 % * [[сарттар]] — 27 % * [[қырғыздар]] — 17 % * [[қытайлар]] — 11 % * [[татарлар]] — 7 % ==Бауырлас қалалар== * {{flagicon|United States}} [[Эшвилл]] ([[Солтүстік Каролина]]), [[АҚШ]] * {{flagicon|Turkey}} [[Гебзе]], [[Түркия]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://msukarakol.ucoz.org/ Қарақол қ. жергілікті өзін-өзі басқару органдарының ресми сайты] {{ref-ru}} * [http://karakol.com.kg/ Қарақол қ. сайты] {{ref-ru}} {{Kyrgyzstan-geo-stub}} {{Қырғызстанның әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Қырғызстан қалалары]] h9rgcx913v95dzvpsawbc14lbwmtwc4 3607544 3607522 2026-05-21T17:14:27Z MuratbekErkebulan 162992 «[[Санат:Қарақол|Қарақол]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3607544 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Қарақол |шынайы атауы = {{lang-ky|Каракол}} |сурет = Каракол, Орозова 5 сверху (2).jpg |жағдайы = Облыс орталығы |ел = Қырғызстан |елтаңба = Coat of arms of Karakol.svg |ту = Flag of Karakol.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 100 |ту ені = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 42|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 78|lon_min = 23|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = облыс |аймағы = Ыстықкөл облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр |басшысы = Калыгулов Рыскул Уркалыевич |құрылған уақыты = 1869 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Пржевальск |статус алуы = |жер аумағы = 48,05 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 1690 |климаты = қоңыржай континентті |ресми тілі = қырғыз тілі |тұрғыны = {{өсім}} 91 524<ref name="KYRGYZSTAN RESPUBLICASYNYN 2026 JYLQY HALYQ SANY">{{cite web |url = https://mega.nz/file/HBFUlJpD#HJuojdiEPo5fdW1m4m3WFcTywmlZALLqN9FCEjjYq-I |title = Қырғыз Республикасының облыстарының, аудандарының, қалаларының, ауылдық аймақтарының және ауылдарының тұрақты халқының саны. |website = stat.gov (mega.nz) |access-date = 2026 }}</ref> |санақ жылы = [[2026 жыл|2026]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = [[қырғыздар]] — 69,3 % <br /> [[орыстар]] — 17,0 % <br /> [[ұйғырлар]] — 3,9 % <br /> [[татарлар]] — 1,7 % <br /> [[өзбектер]] — 3,4% <br /> [[қазақтар]] — 1,1 % <br /> [[қалмақтар]] — 1,0% <br /> [[дүнгендер]] — 1,5% |конфессионалдық құрамы = [[ислам]], [[христиан діні|христиан]], [[атеизм|атеисттер]] |этнохороним = Қарақолдық |уақыт белдеуі = +6 |DST = |телефон коды = +996-3922-XXXXX |пошта индексі = 722200 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Karakol |сайты = |сайт тілі = }} {{мағына|Қарақол (айрық)}} '''Қарақол''' ({{lang-ky|Каракол}}) — [[Қырғыз Республикасы]]ның қаласы, [[Ыстықкөл облысы]]ның әкімшілік орталығы. 1889-1922 және 1939-1992 жылдары қала [[Николай Михайлович Пржевальский|Н.М. Пржевальский]]дің есімін алып жүрген. Халқы – 91,5 мың адам (2026). ==География== [[Сурет:Karakol Gorge.JPG|thumb|200px|left|Қарақол аңғары]] Қарақол қаласы облыстың шығыс бөлігінде орын алып [[Теріскей Алатау]]ның баурайында жайғасқан, Қарақол өзенінің төменгі ағысында және [[Ыстықкөл]]ден 12 км шақырым алыстықта тұрады. Теңіз деңгейінен 1690-1850 метр биіктікте. Қырғыз Республикасының бас қаласы [[Бішкек]]ке дейінгі аралық 420 км, ең жақын темір жол бекеті [[Балықшы (қала)|Балықшы қаласы]]нда орналасқан, 220 км автожол және 184 км су үстімен. Қаланың климаты [[қоңыржай континентті климат|қоңыржай континентті]], жылдық орташа атмосфералық жауын-шашын 350-450 мм түзіледі. == Тарихы == [[Сурет:Karakol cathedral.jpg|thumb|200px|left|Қарақолдағы православдар шіркеуі]] ==Халық== Қырғызстандағы 2009 жылы болып өткен халық санағы бойынша қалада 63 377 тұрғын, оның ішінде:<ref name="Этно2009.Иссык-Куль">[https://web.archive.org/web/20131217221624/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%98%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%BA-%D0%9A%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf Қырғызстанның 2009 ж. халық санағы. Ыстықкөл облысы]</ref> *[[қырғыздар]] — 43 951 адам (69,3 %) *[[орыстар]] — 10 762 адам (17,0 %) *[[ұйғырлар]] — 2 493 адам (3,9 %) *[[өзбектер]] — 2 156 адам (3,4 %) *[[татарлар]] — 1 102 адам (1,7 %) *[[дүнгендер]] — 942 адам (1,5 %) *[[қазақтар]] — 678 адам (1,1 %) *[[қалмақтар]] — 544 адам (0,9 %) [[1897 жыл]]ындағы қала халқы — 8100 адам, сол ішінде: * [[орыстар]] — 36 % * [[сарттар]] — 27 % * [[қырғыздар]] — 17 % * [[қытайлар]] — 11 % * [[татарлар]] — 7 % ==Бауырлас қалалар== * {{flagicon|United States}} [[Эшвилл]] ([[Солтүстік Каролина]]), [[АҚШ]] * {{flagicon|Turkey}} [[Гебзе]], [[Түркия]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://msukarakol.ucoz.org/ Қарақол қ. жергілікті өзін-өзі басқару органдарының ресми сайты] {{ref-ru}} * [http://karakol.com.kg/ Қарақол қ. сайты] {{ref-ru}} {{Kyrgyzstan-geo-stub}} {{Қырғызстанның әкімшілік бөлінісі}} [[Санат:Қырғызстан қалалары]] [[Санат:Қарақол]] mvid7unlv9n715cdnkhe4tl78qketu7 0 210630 3607604 3570756 2026-05-21T22:22:34Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3607604 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Либштедт |шынайы атауы = Liebstedt |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=2 |lat_sec=47 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=24 |lon_sec=34 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Веймар |кестедегі аудан = Веймар (аудан){{!}}Веймар |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Хайнц Шперлих |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 8,87 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 250 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 422 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036462 |пошта индексі = 99510 |пошта индекстері = |автомобиль коды = AP |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 71 052 |ортаққордағы санаты = Liebstedt |сайты = http://www.vg-ilmtal-weinstrasse.de/ |сайт тілі = de }} '''Либштедт''' ({{lang-de|Liebstedt}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Веймар (аудан)|Веймар]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 422 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 8,87 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 71 052''. Муниципалитеттің басшысы — Хайнц Шперлих. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.vg-ilmtal-weinstrasse.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091001035415/http://www.vg-ilmtal-weinstrasse.de/ |date=2009-10-01 }} {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Веймар ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] mrmy80vgzgp2b7kfgojn6slma3i1rmv 0 211454 3607643 3058917 2026-05-22T06:12:37Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3607643 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Луг (Пфальц) |шынайы атауы = Lug (Pfalz) |сурет = Lug-Kirche Allerheiligen-26-Orgel-2019-gje.jpg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Lug COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=49 |lat_min=10 |lat_sec=57 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=53 |lon_sec=39 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Рейнланд-Пфальц |кестедегі аймақ = Рейнланд-Пфальц |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Оңтүстік-батыс Пфальц |кестедегі аудан = Оңтүстік-батыс Пфальц (аудан){{!}}Оңтүстік-батыс Пфальц |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Винфрид Шефер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 2,32 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 210-250 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 609 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 06392 |пошта индексі = 76848 |пошта индекстері = |автомобиль коды = PS |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 07 3 40 030 |ортаққордағы санаты = Lustadt |сайты = http://www.lug-pfalz.de/ |сайт тілі = de }} '''Луг (Пфальц)''' ({{lang-de|Lug (Pfalz)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Рейнланд-Пфальц]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Оңтүстік-батыс Пфальц (аудан)|Оңтүстік-батыс Пфальц]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 609 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf Statistisches Landesamt Rheinland-Pfalz – Bevölkerung der Gemeinden am 31. Dezember 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120131082852/http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf |date=2012-01-31 }} (PDF; 727 KB)</ref> Алып жатқан жер аумағы 2,32 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''07 3 40 030''. Муниципалитеттің басшысы — Винфрид Шефер. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.lug-pfalz.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160807230054/http://www.lug-pfalz.de/ |date=2016-08-07 }} {{Германия:Оңтүстік-батыс Пфальц ауданы:Қалалар}} {{RhinelandPalatinate-geo-stub}} [[Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері]] oh4cjwrq2y64qd5g3b2glet5hjgapzw 0 232350 3607729 2016104 2026-05-22T11:16:50Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3607729 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна және қала |қазақша атауы = Л’Акуила |шынайы атауы = L'Aquila |сурет = [[Сурет:L'Aquila, Forte Spagnolo 2007 by-RaBoe.jpg|330px]] |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=42 |lat_min=21 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=13 |lon_min=24 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Абруццо |кестедегі аймақ = Абруццо |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Л’Акуила (провинция){{!}}Л’Акуила |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 466,87 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 714 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 73 150 |санақ жылы = 2009 |тығыздығы = 156,6 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = aquilani |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 862 |пошта индексі = 67100 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 066049 |ортаққордағы санаты = L'Aquila |сайты = http://www.comune.laquila.it |сайт тілі = it }} [[File:Coat of Arms of L'Aquila, Italy.svg|thumb]] '''Л’Акуила''' ({{lang-it|L'Aquila}}) — [[Италия]]дағы коммуна және қала, [[Абруццо]] әкімшілік аймағына қарасты [[Л’Акуила (провинция)|Л’Акуила]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 73 150 адамды құрайды&nbsp;(2009). Халық тығыздығы 156,6 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 466,87 км² шамасында. Пошта индексі — 67100. Елді мекеннің қамқоршысы — San Pietro Celestino және San Bernardino.&nbsp;Жыл сайынғы мерекесі — 10 маусым. == Демографиясы == == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.comune.laquila.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100826020235/http://www.comune.laquila.it/ |date=2010-08-26 }} {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Л’Акуила провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Абруццо елді мекендері]] m7fhnsqmcbx56h6mqb70of9smhjaxr1 0 479688 3607614 2902737 2026-05-22T02:13:58Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3607614 wikitext text/x-wiki '''Лозе́р''' ({{lang-fr|Lozère}}, {{lang2|oc|ca|Losera}}) — [[Франция]]ның оңтүстігіндегі департамент, [[Лангедок-Руссильон]] аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі 48. Әкімшілік орталығы — [[Манд]]. Халық саны 73,5 мың адам (департаменттер арасында 100-ші орын, [[1999]] ж.). == Географиясы == Жер аумағы 5167 км². Департамент арқылы [[Ло (өзен)|Ло]], [[Тарн (өзен)|Тарн]] өзендері ағып өтеді. == Әкімшілік-аумақтық бөлінісі == Департамент 2 округ, 25 кантон және 185 коммунаны қосады. == Тарихы == Лозер — [[1790]] ж. Ұлы Француз төңкерісі кезінде құрылған алғашқы 83 департаменттің бірі. Бұрынғы [[Лангедок]] провинциясының аймағында пайда болған. Атауы [[Лозер (тау)|Лозер]] тауынан шыққан. == Сілтемелер == * [http://www.lozere.pref.gouv.fr/ Prefecture website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180824210116/http://www.lozere.pref.gouv.fr/ |date=2018-08-24 }} (in French) * [http://www.cg48.fr/ Conseil Général website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050119014348/http://www.cg48.fr/ |date=2005-01-19 }} (in French) * [http://www.bsi.fr/pnc/index.asp Cévennes Park website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051231012735/http://www.bsi.fr/pnc/index.asp |date=2005-12-31 }} (in French) * [http://www.lozere-tourisme.com Tourisme — Official site] == Тағы қараңыз == * [[Лозер департаментінің коммуналары]] {{france-geo-stub}} {{Франция департаменттері}} {{Лозер департаментінің коммуналары}} [[Санат:Лозер|*]] 7ae883aktbfmbmlm2qa8mayv976wd2y 0 480459 3607574 3387583 2026-05-21T18:37:38Z Emperor of Emperors 88793 3607574 wikitext text/x-wiki {{Этникалық топ |атауы = Грузиндер |төл атауы = ქართველები, Картвелдер |сурет = <table border=0 align="center"> <tr> <td>[[File:Pharnavaz I (face).jpg|60x70px]]</td> <td>[[File:Vakhtang I.jpg|60x70px]]</td> <td>[[File:David III of Tao.jpg|60x70px]]</td> <td>[[File:Bagrat III Unifier (crop).png|60x70px]]</td> <td>[[File:Maria of Alania (crop).jpg|60x70px]]</td> </tr> <tr> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[I Фарнаваз]]</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">Вахтанг I Горгасал</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">Давид III Куропалат</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">Баграт III</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">Мария Аланская</small></td> </tr> <tr> <td>[[File:პეტრე იბერი (სახე).jpg|60x70px]]</td> <td>[[File:David IV of Georgia (Gelati fresco).jpg|60x70px]]</td> <td>[[File:Queen Tamara of Georgia.jpg|60x70px]]</td> <td>[[File:George Magnificent.jpg |60x70px]]</td> <td>[[File: Vakhtang VI (miniature, 1703-24).jpg |60x70px]]</td> </tr> <tr> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">Петр Ивер</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">Давид IV</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">Тамара</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">Георгий V</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">Вахтанг VI</small></td> </tr> <tr> <td>[[File:Shota Rustaveli (photo).jpg|60x70px]]</td> <td>[[File:Erekle II of Georgia and Kartli and Kakheti.png|60x70px]]</td> <td>[[File:Bagration P I.jpg|60x70px]]</td> <td>[[File:JStalin Secretary general CCCP 1942 flipped.jpg|60x70px]]</td> <td>[[File:G. Balanchine (young).jpg|60x70px]]</td> <tr> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">Шота Руставели</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">Ираклий II</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">Князь Петр Багратион</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[Иосиф Виссарионович Сталин|Сталин]]</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">Джордж Баланчин</small></td> </td> <tr> <td>[[File:Iliachavchavadze.jpg|60x70px]]</td> <td>[[File:Ivane Javakhishvili.jpg|60x70px]]</td> <td>[[File:Eqvtime tayaishvili.jpg|60x70px]]</td> <td>[[File:Katie Melua em Cascais.jpg|60x70px]]</td> <td>[[File:Kvaratskhelia asse psg 2425.png|60x70px]]</td> </td> <tr> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">Илья Чавчавадзе</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">Иване Джавахишвили</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">Эквтиме Такаишвили</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">Кэти Мелуа</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[Хвича Кварацхелия]]</small></td> </td> </table> |сурет тақырыбы = |саны = 5 млн. |аймақ1 = {{GEO}} |саны1 = 3 661 173 |түсініктемелер1 = (2002 ж. санақ) <ref>Мойындалмаған [[Абхазия]] және [[Оңтүстік Осетия]] Республикаларының территорияларында санақ жүргізілмеді.</ref><ref name="gecensus2002">[http://www.geostat.ge/cms/site_images/_files/english/census/2002/03%20Ethnic%20Composition.pdf Ethnic groups by major administrative-territorial units] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407043855/http://www.geostat.ge/cms/site_images/_files/english/census/2002/03%20Ethnic%20Composition.pdf |date=2014-04-07 }} {{ref-en}}</ref><br/> * [[Сурет:Flag of Adjara.svg|22px]] [[Аджария]]: 351 132<ref name="gecensus2002"/> * [[Сурет:Flag of Georgia.svg|22px]] [[Абхазия]]: 1912<ref name="gecensus2002"/> |аймақ2 = {{TUR}} |саны2 = 150 000 - 300 000 |түсініктемелер2 = <ref name="joshuaproject.net">[http://www.joshuaproject.net/countries.php?rog3=TU&sf=population&so=asc joshuaproject.Turkey — People Groups]{{ref-en}}</ref> |аймақ3 = {{RUS}} |саны3 = 157 803 |түсініктемелер3 = (2010 ж. бүкілресейлік халық санағы)<ref name="пер.2010">[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm Официальный сайт Всероссийской переписи населения 2010 ж. Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 ж.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160605223320/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm |date=2016-06-05 }}{{ref-ru}}</ref><ref name="этнорф2010">[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls Всероссийская перепись населения 2010. Национальный состав населения РФ 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211223052305/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls |date=2021-12-23 }} {{ref-ru}}</ref><br/> * [[Сурет:Flag of Moscow, Russia.svg|22px]] [[Мәскеу]]: 38 934 (2010 ж. бүкілресейлік халық санағы)<ref name="пер.2010"/> * [[Сурет:Flag of Krasnodar Krai.svg|22px]] [[Краснодар өлкесі]]: 17 826 (2010 ж. бүкілресейлік халық санағы)<ref name="пер.2010"/> * [[Сурет:Flag of Moscow oblast.svg|22px]] [[Мәскеу облысы]]: 10 600 (2010 ж. бүкілресейлік халық санағы)<ref name="пер.2010"/> * [[Сурет:Flag of North Ossetia.svg|22px]] [[Солтүстік Осетия]]: 9 095 (2010 ж. бүкілресейлік халық санағы)<ref name="пер.2010"/> * [[Сурет:Flag of Rostov Oblast.svg|22px]] [[Ростов облысы]]: 8 296 (2010 ж. бүкілресейлік халық санағы)<ref name="пер.2010"/> * [[Сурет:Flag of Saint Petersburg Russia.svg|22px]] [[Санкт-Петербург]]: 8 274 (2010 ж. бүкілресейлік халық санағы)<ref name="пер.2010"/> |аймақ4 = {{IRN}} |саны4 = 60 000 |түсініктемелер4 = <ref name="joshuaproject.Iran – People Groups">[http://www.joshuaproject.net/countries.php?rog3=IR&sf=population&so=asc joshuaproject.Iran — People Groups]{{ref-en}}</ref> |аймақ5 = {{UKR}} |саны5 = 34 199 |түсініктемелер5 = (2001 ж. санақ)<ref name="perepisU">{{cite web|author=|datepublished=|url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/|title=Всеукраїнський перепис населення 2001. Русская версия. Результаты. Национальность и родной язык|lang=|publisher=||archiveurl=http://www.webcitation.org/6171e8TFd|archivedate=2011-08-22|archiveurl=http://www.webcitation.org/6171e8TFd}}{{ref-ru}}</ref> * [[Сурет:Flag of Donetsk Oblast.svg|22px]] [[Донецк облысы]]: 7197 (2001 ж. санақ)<ref name="perepisU" /> * [[Сурет:Flag of Kharkiv Oblast.svg|22px]] [[Харьков облысы]]: 4408 (2001 ж. санақ)<ref name="perepisU" /> * [[Сурет:Flag of Zaporizhia Oblast.svg|22px]] [[Запорожье облысы]]: 3899 (2001 ж. санақ)<ref name="perepisU" /> * [[Сурет:Flag of Dnipropetrovsk Oblast.svg|22px]] [[Днепропетровск облысы]]: 2834 (2001 ж. санақ)<ref name="perepisU" /> * [[Сурет:Flag of Odesa Oblast.svg|22px]] [[Одесса облысы]]: 2785 (2001 жылғы санақ)<ref name="perepisU" /> |аймақ6 = {{AZE}} |саны6 = 9 900 |түсініктемелер6 = (2009 ж. санақ)<ref name="Азер2009">[http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic2009.htm Ethnic composition of Azerbaijan 2009]{{ref-en}}</ref><ref>http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/az/AP_/1_5.xls {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120104065308/http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/az/AP_/1_5.xls |date=2012-01-04 }}</ref>; 14 877 (1999 ж. санақ)<ref name="demoscope.ru">[http://demoscope.ru/weekly/2004/0183/analit05.php Этнический состав Азербайджана (по переписи 1999 ж.). Демоскоп] {{ref-ru}}</ref> |аймақ7 = {{LVA}} |саны7 = 1155 |түсініктемелер7 = (2010)<ref>[http://www.pmlp.gov.lv/lv/statistika/dokuments/2010/ISVN_Latvija_pec_TTB_VPD.pdf Распределение населения Латвии по национальному составу и государственной принадлежности на 01.07.2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722161711/http://www.pmlp.gov.lv/lv/statistika/dokuments/2010/ISVN_Latvija_pec_TTB_VPD.pdf |date=2011-07-22 }} {{ref-lv}}</ref> |тілдері = [[грузин тілі]] |діні = [[Православие]] (Грузиндік Православие) |этникалық топтары = |ескертпелер = }} '''Грузиндер''' (өз-өздерін атауы — ''Картвелеби'', {{lang-ka|ქართველები}}) — Картвель тілдер тобына кіретін халық.<ref name="david">{{кітап|авторы =Дэвид М.Лэнг|бөлімі="Общая характеристика и происхождение Грузин"|тақырыбы=Грузины|оригинал =The Georgians|сілтеме =|орны =Москва|баспа =|жыл =2008|беттері =|isbn=978-5-9524-3813-2}}</ref>. Грузин халқының көп бөлігі [[Грузия]]ның ішкі шекараларында қоныстанған.<ref name="david"/>. Сондай-ақ [[Түркия]]ның шығыс аймақтарында және [[Иран]]ның ішкі бөлігінде де (әсіресе [[Ферейдан]] қаласында) азды-көпті грузиндер мекендейді.<ref name="david"/>. == Этнонимі == Грузиндер өздерін Картвелеби немесе Картвелдер, ал елін - Сакартвело деп атайды, бұл «картвелдер елі» дегенді білдіреді. Ұлттың атауы оның шыққан жері елдің негізгі аймағы болып табылатын Картли аймағының атауынан шыққан. Оның алғашқы мәліметтері біздің заманымыздың 800 жылынан басталады. «Грузия» және «Георгия» экзонимдері парсы түбірлерінен шыққан және 10 ғасырға дейін аймақ тұрғындарын атаған «гург» сөзінен шыққан. Грузиндердің өздері бұл атау оларға Георгий атынан келді деп есептейді.<ref>{{cite web|url=https://xn--74-6kcq7bhn4g.xn--p1ai/stati/narodyi/gruzinyi.html|title=Грузиндер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-30|lang=}}</ref> == Этногенезі == Грузин ұлтының қалыптасуы біздің дәуірімізге дейінгі 1-мыңжылдықтың бірінші ғасырларында алғашқы қауымдық қатынастардың ыдырау сатысында және тайпалық бірлестіктердің пайда болуынан басталды және негізінен біздің дәуіріміздің VI-X ғасырларында аяқталды. XIX ғасырдың 2-жартысына дейін кейбір таулы аймақтарда жергілікті ерекшеліктер сақталды, ежелгі грузин мемлекеті Картлия патшалығы (Иберия) Шығыс Грузияда (б. з. д. IV—III ғасырлар).<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D1%8B|title=Грузиндер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-30|lang=}}</ref> == Нәсілі == Антропологиялық тұрғыдан грузиндердің көп бөлігі кавказдық түрін білдіретін европеоидтық нәсілге жатады. == Сырт келбеті == Физикалық типі жағынан грузиндер Кавказдағы ең әдемі халықтардың бірі болып табылады. Олардың айрықша ерекшеліктеріне мыналар жатады: *жоғары немесе орташа бойы; *мығым дене бітімі; *қоңыр, көк немесе жасыл көздері; *қара қоңыр, қара немесе қоңыр шаштары; *мұрын айтарлықтай үлкен, көбінесе дөңес және сәл қисық ұшы бар; *тарылған иегі кең бет және көрнекті жақ.<ref>{{cite web|url=https://geographyofrussia.com/vneshnost-i-xarakter-gruzin/|title=Грузиндердің сыртқы түрі мен сипаты|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-30|lang=}}</ref> == Тілі және жазуы == Грузин тілі Закавказьенің батысында кең таралған картвель тілдер отбасына кіреді. Біздің дәуірімізге дейінгі II мыңжылдықта қалыптаса бастады. Грузия аймақтарында жергілікті тілдер мен диалектілердің көп болуы территориялардың бөлшектенуі мен ежелгі дәуірдегі жекелеген тайпалардың оқшаулануымен байланысты. Бірте-бірте біртұтас мемлекет және [[грузин тілі]] қалыптасты. Бірақ жергілікті диалектілер де сақталған, олардың мемлекеттік тілден аздаған айырмашылығы бар; Осыған байланысты грузин тілі 17 [[диалект]]іге бөлінеді.<ref>{{cite web|url=https://madloba.info/blog/pro-gruziyu/narody-gruzii-istoriya-kharakter-yazyk/?ysclid=lz8019vkfa403799957|title=Грузия және грузин халқы туралы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-30|lang=}}</ref> Жазуы ерте заманғы шығыс арамей жазуынан бастау алады. Түпнұсқа грузин әліпбиінде 33 әріп болған. Қазіргі уақытта грузин тілі 39 әріптен тұратын иврит алфавитін пайдаланады (машина кодтары 4304-4342):<br /> ა (a), ბ (b), გ (g), დ (d), ე (e), ვ (v), ზ (z), თ (t), ი (i), კ (k'), ლ (l), მ (m), ნ (n), ო (o), პ (p'), ჟ (zh), რ (r), ს (s), ტ (t'), უ (u), ფ (p), ქ (k), ღ (gh), ყ (q'), შ (sh), ჟ (ch), ც (c), ძ (dz), წ (c'), ჭ (ch'), ხ (x), ჯ (j), ჰ (h), ჱ (), ჲ (), ჟ (), ჴ (), ჵ (), ჶ (f).<ref>{{cite web|url=https://www.garshin.ru/linguistics/scripts/alphabet/vocalic/caucasian/asomtavruli.html?ysclid=lz809ob5x4935753000|title=Грузин әліпбиі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-30|lang=}}</ref> == Діні == [[Сурет:Mtskheta, Svetitskhoveli Cathedral, Georgia.jpg|нобай|солға|200px|Светицховели храмы]] Православиелік [[Христиандық|христиан]] діні Грузияға IV ғасырда келді және содан бері елдің басым дініне айналды. Бүгінде оны халықтың 90% - ы ұстанады. Көлемі мен маңызы бойынша екінші орынды [[ислам]] алады — ресми статистикаға сәйкес грузиндердің шамамен 10% - ы мойындайды, ал іс жүзінде бұл көрсеткіш әлдеқайда көп, әсіресе Аджария мен Квемо-Картли аймағында.<ref>{{cite web|url=https://www.easytravel.guru/gruzija/tradicii-i-budni-gruzii-gostepriimstvo-temperament-vera|title=Грузияның дәстүрлері мен күнделікті өмірі: қонақжайлылық, менталитет, дін|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-30|lang=}}</ref> Грузияның Мцхета қаласында орналасқан православие шіркеуінің орны ерекше, ол әлемдегі ең көне православие шіркеулерінің бірі болып табылады. Светицховели храмы 1994 жылдан бері Бүкіләлемдік мұра нысандарының тізіміне енгізілген. Бұл он екі апостолдың құрметіне грузин православие шіркеуінің басты соборлық патриархалды шіркеуі. Басқа елдерде өз сенімі мен дәстүрін сақтайтын шетелдегі грузин диаспорасының маңызы ерекше. Бұл топтардың өзара әрекеттесуі Грузияның ұлттық мәдениетінің тарихи құндылығын сақтауға мүмкіндік береді.<ref>{{cite web|url=https://vestikavkaza.ru/articles/kogda-gruzia-prinala-hristianstvo.html|title=Грузия христиан дінін қашан қабылдады?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-31|lang=}}</ref> == Тарихы == Б.з.б. 8-ғасырда қазіргі Грузия аумағын алдымен кемерліктер, кейін сақтар басып алды. Көп уақыт бойы бүкіл Кавказ аймағы Мидия патшалығы (б.з.б. 7-ғасыр) мен [[Ахемен әулеті]]нің (б.з.б. 6-ғасыр) иелігінде болды. б.з.б. 6-ғасырда Батыс Грузияда Колхида патшалығы, ал 4-ғасырда Шығыс Грузияда Иберия патшалығы құрылды. 3-4 ғасырларда елге христиан діні тарай бастады. 4-ғасырдан бастап Грузияға парсылар шабуыл жасап, 523 жылы елді толық бағындырды. 7-9 ғасырларды Грузияның басым бөлігі [[Араб халифаты]]на қосылды. [[Сурет:Kavkaz. Gruziny.jpg|нобай|оңға|200px|Кавказ. Грузиндер]] 10-ғасырдан бастап Грузия біртұтас мемлекет болып бірікті. Елді Багратион әулетінен шыққан патшалар билеп, 11-ғасырда Солтүстік Арменияны жаулап алды. Давид І (1073-1121), Георги ІІІ (1156-84), Тамара (1184-1213) патшалар тұсында Грузия Кавказдағы мықты мемлекеттердің бірі болды. Грузия 13-ғасырдың 2-жартысынан бастап Шыңғыс ханның ұрпақтарының, 14-ғасырдың 2-жартысында [[Әмір Темір]] мемлекетінің иелігінде болды. 15-ғасырда бірнеше ұсақ мемлекетке ([[Картли патшалығы|Картли]], Кахети, [[Имеретия патшалығы|Имеретия]] патшалықтары мен Мегрель, Гурий, Абхазия княздіктері) ыдырап, 16-18 ғасырларда Иран мен [[Осман империясы|Осман сұлтандығы]]ның арасындағы ұрыс майданына айналды. 17-ғасырда Иран шаһы Аббас І Грузияға бірнеше жорықтар ұйымдастырды. 1762 жылы Картли мен Кахети ірі мемлекет қайраткері және әйгілі қолбасшы [[Ираклий II]] басқарған біртұтас Шығыс Грузин патшалығына біріктірілді. Ираклий II реформалары қолөнерді, сауданы, білім беруді дамытуға, елді басқаруды жақсартуға, оның қорғаныс қабілетін нығайтуға бағытталған. 1768-1774 жж Грузия Ресей жағындағы орыс-түрік соғысына қатысады. Түркия мен Иран Грузияға қысымды күшейтуде. 1795 жылы Иран шахы Аға Мұхаммед хан елге басып кіріп, оның оңтүстік аймақтарын, Тбилисиді тонап, өртеп жіберді. Шығыс Грузияның халқы 1783 жылдан 1801 жылға дейін алпыс бір мың отбасынан отыз бес мың отбасына дейін қысқарды. 1801 жылы Картли-Кахети патшалықтары өмір сүруін тоқтатып, Шығыс Грузия толығымен [[Ресей]]ге қосылды. 1803-1864 ж. Батыс Грузия да Ресейге толығымен бағынды.<ref>{{cite web|url=https://grz.addnt.ru/o-gruzii/history/|title=Тарихы, мәдениеті|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-30|lang=}}</ref> == Кәсібі == Дәстүр бойынша тау грузиндері [[мал шаруашылығы]]мен айналысты: көбінесе қой шаруашылығымен, сирек жылқы мен ірі қара мал өсірді. Жазық жерлерде [[егіншілік]] басым болды. Негізгі дақылдар бидай, күріш, қара бидай, жасымық, сұлы, тары, жүгері болды. Грузиндер омарташылықпен, бау-бақша өсірумен, жабайы шөптерді жинаумен айналысқан. Шарап жасау әрқашан грузиндердің өмірінде ерекше рөл атқарды, кейбір зерттеушілер бұл шарап жасауды әлемде бірінші болып үйренген картвелебилердің ата-бабалары деп санайды. Шарап ішу мәдениеті де болды. Мысалы, стаканды әрқашан түбіне дейін ішу керек, стакан ретінде қуыс ешкі немесе қошқар мүйізі пайдаланылды. [[Сурет:Прессованный грузинский чай. Грузия. Аджария.jpg|нобай|солға|200px|Грузиндік «кірпіш шәй» ]] ХХ ғасырда олар экзотикалық дақылдарды өсіре бастады: лавр, темекі, цитрус, шай. Кеңес жылдарында Грузияны жаңа жылға қарай ол елді мандариндер мен апельсиндермен, басқа мерекелерге — шарап, темекі және шаймен қамтамасыз етті.<ref>{{cite web|url=https://travelask.ru/articles/gruziny-glavnye-po-prazdnikam-i-drevnim-traditsiyam|title=Грузиндер мерекелер мен ежелгі дәстүрлердің көшбасшысы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-30|lang=}}</ref> Грузин халқының қолөнері - бұл ел мәдениетінің ерекше және маңызды аспектісі. Грузин халқы ежелден түрлі қолөнермен айналысып, өзінің өнері мен шығармашылық қабілеттерін ұрпақтан-ұрпаққа жеткізіп отырған. Грузияның әйгілі халық қолөнерінің бірі - ағаштан ою. Шебер оюшылар сәндік заттар, жиһаздар, ыдыс-аяқтар, ойыншықтар мен кәдесыйлар сияқты таңғажайып ағаш бұйымдарын жасайды. Грузин ағашын ою өнерінің басты ерекшелігі – грузин халқының эстетикасы мен дәстүрін көрсететін геометриялық өрнектер мен ою-өрнектерді пайдалану. Тоқу да Грузияның мәнерлі қолөнері болып табылады. Қолөнершілер дәстүрлі түрде тоқу және тоқу әдістерін қолдана отырып, түрлі-түсті және ерекше маталар жасайды. Осындай маталар арқылы грузиндердің чохка, ачхарак сияқты ұлттық киімдері тігіледі. Олар Грузияның тарихы мен мәдениетін көрсететін сан алуан өрнектермен және түйіндермен безендірілген. Керамика Грузиядағы тағы бір маңызды қолөнер саласы болып табылады. Құмыралар ыдыстар, вазалар, табақтар мен мүсіндер сияқты әдемі керамикалық бұйымдар жасайды. Грузин керамикалық бұйымдары көбінесе дәстүрлі геометриялық өрнектермен дизайнымен ерекшеленеді. [[Сурет:Costumed wedding party in Georgia.jpg|нобай|оңға|200px|Грузиядағы дәстүрлі үйлену тойы.]] Грузин халықтық қолөнерінде кілем тоқу да маңызды орын алады. Грузин кілемдері жоғары сапа стандарттарымен және әдемі дизайнымен танымал. Кілемшілер түйін тоқу, жалпақ кілем тоқу сияқты түрлі әдістерді қолданады. Ұлттық мәдениеттің байлығы мен сұлулығын көрсететін грузин кілемдерінде геометриялық өрнектер мен жарқын түстер жиі басым болады.<ref>{{cite web|url=https://obychai-i-tradicii.ru/evropeyskie-narodi/gruzini/narodnie-promisli|title=қолөнері|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-31|lang=}}</ref> == Өмір салты == Грузияда отбасының негізгі формасы шағын отбасы болды. Көп балалы отбасылар бірте-бірте, әсіресе 19 ғасырдың екінші жартысында жойылды. Отбасылық қарым-қатынастар қатаң патриархатпен сипатталды және тыйымдардың (алдын алудың) тұтас жүйесімен реттелді. Ерлі — зайыптыларға бір-бірінің атын атауға, қайын атасы мен қайын енесінің атын айтуға, әйеліне күйеуінің үлкен туыстарымен сөйлесуге тыйым салынды. Неке нормаларында грузиндер қатаң экзогамияны ұстанды, 7-8-ші руға дейінгі қандас туыстар арасында некеге тыйым салынды. Некенің екі түрі кең таралды: қалыңдық пен күйеу жігіттің ата — анасының өзара келісімі бойынша кепіл беру (кейбір таулы аудандарда төлем) және алып қашу. Грузиндік үйлену кезеңдері құдалық (мачанклоба), қалыңдықтың көріністерін, сырға салу (нишноба) және үйлену тойын (корцили) қамтыды. Үйлену рәсімі үйлену тойында негізгі болып саналды. Үйлену тойы бірнеше күнге созылды және адамдар көп болды.<br /> Одан да көп адамдар (әсіресе Батыс Грузияда) жерлеу рәсімдері болады, бұл бірнеше еске алу тағамдары үшін жыл бойына үлкен материалдық шығындарды талап етті. Грузиндердің дәстүрлі қоғамдық өмірінде өзара көмек, қонақжайлылық, қандастық, аталастық (Батыс Грузияда), бауырластық, туысқандық дәстүрлері берік сақталды.<ref>{{cite web|url=http://www.etnolog.ru/people.php?id=GRUZ|title=Грузиндер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-31|lang=}}</ref> === Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары === Грузияның дәстүрлі қоныстары әртүрлі. Грузияның шығысындағы жазық тау бөктерінде көбінесе адамдар көп, жол бойында шашыраңқы немесе көлемі жағынан едәуір үлкен, тауларда кішкене, тау бөктерінде орналасқан. Батыс Грузияда ауылдар әдетте көптеген шақырымдарға созылды. Кеңес заманында Шығыс Грузияда кейбір ауылдар арнайы жасалған жобалар бойынша қайта салынды. Кейде ескі ауылдың жанынан қолайлырақ жерде – жолға, су көздеріне жақынырақ – жаңа елді мекен салынды. Батыс Грузияда ашық жоспарлау дәстүрлері сақталған. [[Сурет:(BL) GEORGIAN NOBLEMAN'S HOUSE IN TIFLIS.jpg|нобай|оңға|200px|19 ғасырдың басындағы Тбилисидегі грузин дворянының дарбази типіндегі үйі.]] Грузин ауылдары әрқайсысы өз қалауы бойынша салынған, үйлер арасындағы өткелдер тар, шұңқырлармен қазылған, өту қиын. Қарабайыр құрылыстағы шаруалардың саклилері, әрқашан дерлік бұл жалпақ төбесі бар, тауға иықтасқан, сол сияқты қоршалған жеркепе, кейде тақтай немесе қыштан жасалған қосалқы құрылыстар бар. Дворяндар мен князьдердің және ауқатты тұрғындардың үйлері көбінесе екі қабатты, кейде толығымен еуропалық құрылыстан тұрады. Үйдің жалғыз кіреберісі (сахли) өрнекті бағандармен тірелген шатырмен безендірілген, есік үйдегі басты және ең үлкен бөлмеге апарады, онда қоныстанушының бүкіл өмірі өтеді, оған қонақ бөлмесі, ас үй, жатын бөлме және т.б.кіреді. Қазандық төбеге ілінеді, оның астында ошақ орналасқан және тамақ қайнатылады. Сакладағы еден топырақпен төселген. Кіреберіске қарама-қарсы қабырғада төсек сақталатын орын бар. Ыдыс-аяқ тек ағаштан және саздан жасалған, ауқатты үйлерде мыс, тіпті кейде күміс кездеседі. Қалалықтардың үйлері ауыл үйлерінен онша ерекшеленбейді, әрбір дерлік үй шатыры бар балкондармен жабдықталған. Тұрғын үй ошағы бар бір үлкен бөлмеден тұрады, үйдің астында керек-жарақтарды сақтауға арналған жертөле бар, жазғы кештерде олар онда ас ішеді, би билейді және ұйықтайды.<ref>{{cite web|url=https://dic.academic.ru/dic.nsf/brokgauz_efron/32879/%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D1%8B?ysclid=lz830cmccf969272913|title=Грузиндер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-30|lang=}}</ref> Тауларда қорғаныс мұнаралары бар тас бекініс үйлері (цихе сахли), 2-4 қабатты тастан жасалған тұрғын үйлер (чардахиани сахли, калоиани сахли, кор), тегіс жер төбесі бар бір қабатты тас үйлер (квиткири) салынды. Шығыс Грузияның жазық тау бөктерінде дарбази - баспалдақ тәрізді төбесі бар тас тұрғын үй (гвиргвини) болды. Дарбазидің ортасында ошақ,, оның екі жағында оюланған екі ағаш тірек тіректері (дедабодзи) болды. Тегіс жер төбесі бар жартасты жартылай жерасты тұрғын үйлері де салынды (мицурис сахли). Батыс Грузияда 1 және 2 қабатты ағаш үйлер тұрғызылды (саджалабо сахли, ода сахли, джаргвали, патцха) екі және төрт қабатты төбесі қыш, сабан, терезелері жоқ, бір - біріне қарсы екі есігі бар. 19 ғасырдың екінші жартысынан бастап Грузияда жаңа үлгідегі үйлер пайда бола бастады: екі қабатты, тастан жасалған, терезелері бар, едендері ағаштан жасалған, бірнеше бөлмелі, ашық ошақтың орнына камині бар. Тұрғын үйдің бұл түрі, неғұрлым жетілдірілген, қазіргі Грузияда кең таралған.<ref>{{cite web|url=http://www.etnosy.ru/node/170|title=Волков Н.Г. Грузины.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-31|lang=}}</ref> === Дәстүрлі киімдері === XIX - XX ғасырларда Грузияда ұлттық костюм әлі де кең таралды. Кең және ұзын жеңдер мен етегі тізеге дейін түсетін, белге дейін жалғасқан, әдетте қара түсті жүннен жасалған [[чоха]], жібек ахалоканың үстінен киетін. [[Сурет:Georgian (604).jpg|нобай|оңға|200px|Чоха киген грузин]] Ахалоха күміс бедерлі тар белбеумен буылған. Аяқ киімнің тұмсығы үшкір, негізі серпімді жұмсақ былғары етік болды. Шаруалар шикі былғарыдан тоқылған аяқ киім – каламани және ірі иірілген жүннен етік киген. Грузиндік әйелдер костюмі де ерекше болды. Белге тартылған картули көйлегі, аяққа дейін жабатын ұзын кең белдемше - каба, ұштары жоғары бүгілген, артқы жағы жоқ өкшелі аяқ киім. Бас киім мчака - үшбұрышты ақ шілтер жамылғысынан, копи - жібек пен мақтадан жасалған және чихта - барқытпен қапталған бас киімнен тұрды. Үстіне тегіс, әдетте күңгірт, қарапайым өрнекті орамал - багдади тағылады. Мчака мен багдади иық пен арқаға түсіп, жиекке бекітілді. Ерлердің дәстүрлі киімінің кейбір ерекшеліктері этнографиялық топтарды ажыратуға мүмкіндік береді. Мысалы, Кахетиде және Шығыс Грузияның басқа аймақтарында ер адамдар бастың жоғарғы тұратын кішкентай киіз қалпақ киген, кейде әлі де киеді. Таулы өңірде тұратындар қой терісінен жасалған жүнді қалпақ папаха, батыс Грузияда - жұқа жүннен жасалған конус тәрізді кабалахи башлык киеді. Сванетиде қысқа жиектері бар өрілген дөңгелек конустық қалпақшалар жиі кездеседі. Хевсурлардың киімдері түрлі-түсті. Олардың жүннен тоқылған ерлер мен әйелдер костюмдері гүлді жарқын өрнектері бар кілем матасына ұқсайды. Қысқа күртелердің иығында күміс ойығы бар белбеулермен мықтап байланған кресттер тігілген. Аяқтарына үй жүнінен жасалған биік гамашалармен немесе түрлі-түсті жүннен жасалған жұмсақ етік чувяки киген. Аджарияда, Гурияда және Мегрелияда киімнің басқа түрі басым болды. Жамбасқа дейін жететін, өрілген кестелі қысқа күртеше, етікке тығылған тар шалбар, басында шалма тәрізді оралған, алтын немесе күміс шоқтығы бар башлык киген. Бірте-бірте Грузияда, әлемнің көптеген басқа аймақтарындағы сияқты, еуропалық костюм халық костюмін ығыстыра бастады, бірақ ежелгі дәстүрлер мен ұлттық киімге деген сүйіспеншілік толығымен жойылған жоқ.<ref>{{cite web|url=https://costumer.narod.ru/text/gruzin.htm|title=Грузин костюмі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-30|lang=}}</ref> === Дәстүрлі тағамдары === Грузин асханасы - олар Закавказье дәстүрлерін, Қара теңіз аймағы мен Азияның әдет-ғұрпын біріктіреді, жарқын дәмі мен тәбетті көрінісі бар. Дәстүрлі тағамның негізі сүт және өсімдік өнімдері, нан болды. Бұл қой, сиыр сүті, мацони (қышқыл сүттің бір түрі), сары май, сүзбе, кілегей, әртүрлі көкөністер мен жемістер (қыста кептірілген), бұршақ, шөптерден жасалған үй ірімшік (сулугуни, имереция, тушино) т.б. Нан – ашытқысыз және ашытқы (лаваш, пури, шоти) – бидайдан (Шығыс Грузияның жазық етегінде), арпадан, қара бидайдан, сұлы ұнынан (таулы ауылдарда) пісірілген. Батыс Грузияда ашытқысыз нан мчади жүгері ұнынан жасалған. Мұндағы жергілікті халықтың рационында маңызды орынды гоми – тұзсыз және майсыз тары немесе жүгері ұнынан жасалған қатты пісірілген ботқа түріндегі тағам алды.<ref>{{cite web|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/151605?ysclid=lz9hcfzc7z790897731|title=Грузиндер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-31|lang=}}</ref> [[Сурет:Kharcho soup of beef with walnuts and rice, Georgian cuisine (2).jpg|нобай|оңға|200px|Харчо]] Ұлттық тағамдары — [[хинкали]], Грузин тағамдарының әйгілі тағамы, елдің «аспаздық» визиткасы. Грузиннің қоректік және шырынды тұшпаралары шошқа, сиыр немесе бұзау етінен, көбіне ұсақ туралған пияз қосылған қойдан жасалады. Сондай-ақ вегетариандық нұсқа бар - құю үшін қайнатылған картоп, саңырауқұлақтар мен ірімшік қолданылады. Дәмдеуіштерге тұз, бұрыш және кинза, кейде басқа шөптер жатады. Грузияда әр аймақтың рецепті мен тағам дайындау ерекшеліктері бар. Грузин хинкалиінің маңызды ерекшелігі - олардың пішіні. Дәстүрлі нұсқада құйрықтың негізінде кем дегенде 18 қатпар болуы керек, ал құйрықтың өзі тығыз, бірақ кішкентай болуы керек. Шырынды ет дәмі жұмсақ қамырмен үйлесімде пісірудің барлық қиындықтарын ақтайды.<br /> [[Чанахи]] — Грузиндердің ет пен көкөністердің танымал тағамы. Дәстүрлі түрде сазды ыдыстарда пісіріледі. Ол шошқа немесе қой етіне негізделген, картоп, баклажан, көкөністерден пияз, қызанақ, бұршақ немесе бұрыш қолданылады. Рецепт міндетті түрде томат шырынын және аджиканы, бірнеше түйір сарымсақ пен түрлі дәмдеуіштерді қамтиды. Грузиндердің көптеген ұлттық тағамдары тек көкөністерден тұрады. Лобио тағамын дайындаудың көптеген нұсқалары мен ерекшеліктері бар, бұл елдің аймағына және үй иесінің ас үйінде қажетті өнімдердің болуына байланысты. Бірақ дәстүр бойынша пияз, сарымсақ, кинза және корица, аджика, кориандр сияқты дәмдеуіштер бұршаққа қосылады (негізгі ингредиент). [[Харчо]] — Грузин ұлттық тағамдарынан ең танымал сорпасы. Өткір дәм мен ерекше ащы хош иісті. Хачапури — Грузиядан тыс жерлерге таралған, жіпсіз ірімшігі бар өте дәмді және өте танымал бәліштер. Оларды дайындау кезінде олар арнайы «жас» ірімшікті пайдаланады. Ол барлық басқа сорттардан ерекше қышқыл, бірақ сонымен бірге нәзік дәмімен ерекшеленеді.<ref>{{cite web|url=https://rancholaorquidea.com/5449-national-georgian-dishes-what-to-try-on-vacation.html|title=Ұлттық Грузин Тағамдары|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-30|lang=}}</ref> === Фольклоры === Грузин фольклоры — бұл елдің мәдениетінің тірі және қайталанбас бөлігі. Ол Грузия халқының көп ғасырлық тарихы мен дәстүрінің бай мұрасын білдіреді. Грузин фольклорында оның жан дүниесі, салт-дәстүрі, музыкасы мен ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келе жатқан халық ертегілері бейнеленген. [[Сурет:Georgian Folk Dance 1.JPG|нобай|оңға|200px|Сухихсвили ансамблінің АҚШ-қа гастрольдік сапарында орындауындағы грузин ұлттық халық биі, 2007 жыл]] Грузин фольклорының ең таңғаларлық ерекшеліктерінің бірі - оның сиқырлы және жұмбақ сипаты. Грузин халқының өмірінде магияға байланысты нанымдар мен салт-дәстүрлер маңызды рөл атқарды. Грузин сиқыры табиғатпен, рухтармен және мифологиялық жаратылыстармен байланысты. Грузин фольклорында музыка да маңызды рөл атқарады. Грузин полифониялық музыкасы әлемдегі музыка өнерінің ең ерекше және әдемі түрлерінің бірі болып саналады. Ол өзінің ерекше үйлесімділігімен және аранжировкаларының күрделілігімен ерекшеленеді. Грузин полифониясы бір мезгілде әртүрлі әуендерді айтатын бірнеше дауысты қамтиды. Ән айту грузин мәдениетінің ажырамас бөлігі болып табылады, ал грузин әндері өмірдің әртүрлі аспектілерін көрсетеді - махаббат пен қуаныштан сағыныш пен қайғыға дейін. Грузиядағы музыка ежелден бастау алады. Ән айту дәстүр бойынша ерлерге тән. Дүние жүзіндегі ең танымалы - әдетте үш әнші орындайтын көп дауысты грузин әні. Бастапқыда тек халық әні болған, христиандықтың қабылдануымен грузин әні де шіркеу әніне айналды, шіркеулерде орындалды.<br /> 2001 жылы грузин әнін ЮНЕСКО ауызша материалдық емес мұраның шедеврі деп таныды. Грузин билері жеке, жұптық және топтық болады. Би кезінде грузин қыздары әсем қимылдап, кішігірім қадамдар жасайды, ерлер, керісінше, жылдам қозғалыстар мен биіктікке секіреді. Сонымен бірге би кезінде ерлердің де, әйелдердің де арқасы тік және қозғалыссыз қалады.<ref>{{cite web|url=https://100tatarstan.ru/structure/profile/gruzinskaya-kultura-istoriya-traditsii?ysclid=lz82jko1fg864722054|title=рузин мәдениеті. Тарихы. Дәстүрлер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-30|lang=}}</ref> == Қазақстандағы грузиндер == Грузиндердің алғашқы өкілдері Қазақстанға 19-ғасырдың соңы мен 20-ғасырдың бас кезінде келе бастады. Екінші толқын 20-ғасырдың ортасы мен соңына қарай көш-қон үдерістеріне орай қоныстанған. Қазақстандағы грузиндердің саны - 5,3 мың адам (2013).<ref>{{кітап|авторы=Бас.ред. Ж.Н.Тойбаева. /Құраст.Ғ.Жандыбаев., Г.Егеубаева |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Қазақстан халқы. Энциклопедия |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Алматы |баспасы=«Қазақ энциклопедиясы» |жыл=2016 |томы= |беттері=157-158 бет |барлық беті= |сериясы= |isbn=978-601-7472-88-7 |тиражы= }}</ref> == Танымал грузиндер == *[[Александр Гарсеванович Чавчавадзе]] – ақын, қоғам қайраткері, князь, грузин романтизмінің негізін салушы; *[[Нико Пиросмани|Николай Асланович Пиросманашвили]] - грузин және орыс суретшісі, примитивизм өкілі; *[[Иосиф Виссарионович Сталин]] (Джугашвили) - Кеңес Одағының Бас хатшысы; *[[Михаил Константинович Калатозов]] (шын аты-жөні Калатозишвили) - кинорежиссер, оператор және мәдениет қайраткері, Грузия КСР халық әртісі, КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1951); *Георгий Мелитонович Баланчивадзе (псевдоним Джордж Баланчин) - американдық хореограф. 1921-1924 жылдары Петроградтағы академиялық опера және балет театрында, 1924 жылдан бастап шетелде. Американдық балет мектебінің (1934) ұйымдастырушысы және директоры және оның негізінде американдық балет труппасы (1948 жылдан бастап Нью-Йорк сити балеті); *[[Вано Ильич Мурадели]] - кеңестік композитор және дирижер, КСРО халық әртісі (1968); *Сергей Иосифович Параджанов - кинорежиссер, Украинаның халық әртісі (1990), Арменияның халық әртісі (1990); *[[Вахтанг Константинович Кикабидзе|Вахтанг (Буба) Константинович Кикабидзе]] - әнші, актер, сценарист, кинорежиссер, Грузияның халық әртісі (1980); *Григорий Шалвович Чхартишвили – фантаст, драматург, сценарист, жапон ғалымы, шығыстанушы, әдебиеттанушы, аудармашы, тарихшы, қоғам қайраткері; *[[Тина Канделаки|Тинатин Гивиевна Канделаки]] - журналист, тележүргізуші, телепродюсер, радиожүргізуші, кәсіпкер, ресторатор, актриса және қоғам қайраткері; *Зураб Гайозович Макиев - ресейлік саяси қайраткер. Мемлекеттік Думаның VI және VII шақырылымдарының депутаты.<ref>{{cite web|url=https://to-name.ru/historical-events/gruziny.htm|title=Грузиндер - ұлттың сипаттамасы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-30|lang=}}</ref> == Сілтеме == * {{commonscat-inline| Georgians}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Азия халықтары}} [[Санат:Грузиндер]] [[Санат:Грузия халықтары]] [[Санат:Кавказ халықтары]] [[Санат:Ресей этникалық топтары]] gi6m8bmg12n508is7e3gbjoag3dc493 3607575 3607574 2026-05-21T18:40:49Z Emperor of Emperors 88793 3607575 wikitext text/x-wiki {{Этникалық топ |атауы = Грузиндер |төл атауы = ქართველები, Картвелдер |сурет = <table border=0 align="center"> <tr> <td>[[File:Pharnavaz I (face).jpg|60x70px]]</td> <td>[[File:Vakhtang I.jpg|60x70px]]</td> <td>[[File:David III of Tao.jpg|60x70px]]</td> <td>[[File:Bagrat III Unifier (crop).png|60x70px]]</td> <td>[[File:Maria of Alania (crop).jpg|60x70px]]</td> </tr> <tr> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[I Фарнаваз]]</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">Вахтанг I Горгасал</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">Давид III Куропалат</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">Баграт III</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">Мария Аланская</small></td> </tr> <tr> <td>[[File:პეტრე იბერი (სახე).jpg|60x70px]]</td> <td>[[File:David IV of Georgia (Gelati fresco).jpg|60x70px]]</td> <td>[[File:Tamar, fresco of Vardzia.jpg|60x70px]]</td> <td>[[File:George Magnificent.jpg |60x70px]]</td> <td>[[File: Vakhtang VI (miniature, 1703-24).jpg |60x70px]]</td> </tr> <tr> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">Петр Ивер</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">Давид IV</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[Тамара (Грузия патшасы)|Тамара]]</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">Георгий V</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">Вахтанг VI</small></td> </tr> <tr> <td>[[File:Shota Rustaveli (photo).jpg|60x70px]]</td> <td>[[File:Erekle II of Georgia and Kartli and Kakheti.png|60x70px]]</td> <td>[[File:Bagration P I.jpg|60x70px]]</td> <td>[[File:JStalin Secretary general CCCP 1942 flipped.jpg|60x70px]]</td> <td>[[File:G. Balanchine (young).jpg|60x70px]]</td> <tr> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">Шота Руставели</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">Ираклий II</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">Князь Петр Багратион</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[Иосиф Виссарионович Сталин|Сталин]]</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">Джордж Баланчин</small></td> </td> <tr> <td>[[File:Iliachavchavadze.jpg|60x70px]]</td> <td>[[File:Ivane Javakhishvili.jpg|60x70px]]</td> <td>[[File:Eqvtime tayaishvili.jpg|60x70px]]</td> <td>[[File:Katie Melua em Cascais.jpg|60x70px]]</td> <td>[[File:Kvaratskhelia asse psg 2425.png|60x70px]]</td> </td> <tr> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">Илья Чавчавадзе</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">Иване Джавахишвили</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">Эквтиме Такаишвили</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">Кэти Мелуа</small></td> <td><small><div style="background-color:#fee8ab">[[Хвича Кварацхелия]]</small></td> </td> </table> |сурет тақырыбы = |саны = 5 млн. |аймақ1 = {{GEO}} |саны1 = 3 661 173 |түсініктемелер1 = (2002 ж. санақ) <ref>Мойындалмаған [[Абхазия]] және [[Оңтүстік Осетия]] Республикаларының территорияларында санақ жүргізілмеді.</ref><ref name="gecensus2002">[http://www.geostat.ge/cms/site_images/_files/english/census/2002/03%20Ethnic%20Composition.pdf Ethnic groups by major administrative-territorial units] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407043855/http://www.geostat.ge/cms/site_images/_files/english/census/2002/03%20Ethnic%20Composition.pdf |date=2014-04-07 }} {{ref-en}}</ref><br/> * [[Сурет:Flag of Adjara.svg|22px]] [[Аджария]]: 351 132<ref name="gecensus2002"/> * [[Сурет:Flag of Georgia.svg|22px]] [[Абхазия]]: 1912<ref name="gecensus2002"/> |аймақ2 = {{TUR}} |саны2 = 150 000 - 300 000 |түсініктемелер2 = <ref name="joshuaproject.net">[http://www.joshuaproject.net/countries.php?rog3=TU&sf=population&so=asc joshuaproject.Turkey — People Groups]{{ref-en}}</ref> |аймақ3 = {{RUS}} |саны3 = 157 803 |түсініктемелер3 = (2010 ж. бүкілресейлік халық санағы)<ref name="пер.2010">[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm Официальный сайт Всероссийской переписи населения 2010 ж. Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 ж.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160605223320/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm |date=2016-06-05 }}{{ref-ru}}</ref><ref name="этнорф2010">[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls Всероссийская перепись населения 2010. Национальный состав населения РФ 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211223052305/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls |date=2021-12-23 }} {{ref-ru}}</ref><br/> * [[Сурет:Flag of Moscow, Russia.svg|22px]] [[Мәскеу]]: 38 934 (2010 ж. бүкілресейлік халық санағы)<ref name="пер.2010"/> * [[Сурет:Flag of Krasnodar Krai.svg|22px]] [[Краснодар өлкесі]]: 17 826 (2010 ж. бүкілресейлік халық санағы)<ref name="пер.2010"/> * [[Сурет:Flag of Moscow oblast.svg|22px]] [[Мәскеу облысы]]: 10 600 (2010 ж. бүкілресейлік халық санағы)<ref name="пер.2010"/> * [[Сурет:Flag of North Ossetia.svg|22px]] [[Солтүстік Осетия]]: 9 095 (2010 ж. бүкілресейлік халық санағы)<ref name="пер.2010"/> * [[Сурет:Flag of Rostov Oblast.svg|22px]] [[Ростов облысы]]: 8 296 (2010 ж. бүкілресейлік халық санағы)<ref name="пер.2010"/> * [[Сурет:Flag of Saint Petersburg Russia.svg|22px]] [[Санкт-Петербург]]: 8 274 (2010 ж. бүкілресейлік халық санағы)<ref name="пер.2010"/> |аймақ4 = {{IRN}} |саны4 = 60 000 |түсініктемелер4 = <ref name="joshuaproject.Iran – People Groups">[http://www.joshuaproject.net/countries.php?rog3=IR&sf=population&so=asc joshuaproject.Iran — People Groups]{{ref-en}}</ref> |аймақ5 = {{UKR}} |саны5 = 34 199 |түсініктемелер5 = (2001 ж. санақ)<ref name="perepisU">{{cite web|author=|datepublished=|url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/|title=Всеукраїнський перепис населення 2001. Русская версия. Результаты. Национальность и родной язык|lang=|publisher=||archiveurl=http://www.webcitation.org/6171e8TFd|archivedate=2011-08-22|archiveurl=http://www.webcitation.org/6171e8TFd}}{{ref-ru}}</ref> * [[Сурет:Flag of Donetsk Oblast.svg|22px]] [[Донецк облысы]]: 7197 (2001 ж. санақ)<ref name="perepisU" /> * [[Сурет:Flag of Kharkiv Oblast.svg|22px]] [[Харьков облысы]]: 4408 (2001 ж. санақ)<ref name="perepisU" /> * [[Сурет:Flag of Zaporizhia Oblast.svg|22px]] [[Запорожье облысы]]: 3899 (2001 ж. санақ)<ref name="perepisU" /> * [[Сурет:Flag of Dnipropetrovsk Oblast.svg|22px]] [[Днепропетровск облысы]]: 2834 (2001 ж. санақ)<ref name="perepisU" /> * [[Сурет:Flag of Odesa Oblast.svg|22px]] [[Одесса облысы]]: 2785 (2001 жылғы санақ)<ref name="perepisU" /> |аймақ6 = {{AZE}} |саны6 = 9 900 |түсініктемелер6 = (2009 ж. санақ)<ref name="Азер2009">[http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic2009.htm Ethnic composition of Azerbaijan 2009]{{ref-en}}</ref><ref>http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/az/AP_/1_5.xls {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120104065308/http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/az/AP_/1_5.xls |date=2012-01-04 }}</ref>; 14 877 (1999 ж. санақ)<ref name="demoscope.ru">[http://demoscope.ru/weekly/2004/0183/analit05.php Этнический состав Азербайджана (по переписи 1999 ж.). Демоскоп] {{ref-ru}}</ref> |аймақ7 = {{LVA}} |саны7 = 1155 |түсініктемелер7 = (2010)<ref>[http://www.pmlp.gov.lv/lv/statistika/dokuments/2010/ISVN_Latvija_pec_TTB_VPD.pdf Распределение населения Латвии по национальному составу и государственной принадлежности на 01.07.2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722161711/http://www.pmlp.gov.lv/lv/statistika/dokuments/2010/ISVN_Latvija_pec_TTB_VPD.pdf |date=2011-07-22 }} {{ref-lv}}</ref> |тілдері = [[грузин тілі]] |діні = [[Православие]] (Грузиндік Православие) |этникалық топтары = |ескертпелер = }} '''Грузиндер''' (өз-өздерін атауы — ''Картвелеби'', {{lang-ka|ქართველები}}) — Картвель тілдер тобына кіретін халық.<ref name="david">{{кітап|авторы =Дэвид М.Лэнг|бөлімі="Общая характеристика и происхождение Грузин"|тақырыбы=Грузины|оригинал =The Georgians|сілтеме =|орны =Москва|баспа =|жыл =2008|беттері =|isbn=978-5-9524-3813-2}}</ref>. Грузин халқының көп бөлігі [[Грузия]]ның ішкі шекараларында қоныстанған.<ref name="david"/>. Сондай-ақ [[Түркия]]ның шығыс аймақтарында және [[Иран]]ның ішкі бөлігінде де (әсіресе [[Ферейдан]] қаласында) азды-көпті грузиндер мекендейді.<ref name="david"/>. == Этнонимі == Грузиндер өздерін Картвелеби немесе Картвелдер, ал елін - Сакартвело деп атайды, бұл «картвелдер елі» дегенді білдіреді. Ұлттың атауы оның шыққан жері елдің негізгі аймағы болып табылатын Картли аймағының атауынан шыққан. Оның алғашқы мәліметтері біздің заманымыздың 800 жылынан басталады. «Грузия» және «Георгия» экзонимдері парсы түбірлерінен шыққан және 10 ғасырға дейін аймақ тұрғындарын атаған «гург» сөзінен шыққан. Грузиндердің өздері бұл атау оларға Георгий атынан келді деп есептейді.<ref>{{cite web|url=https://xn--74-6kcq7bhn4g.xn--p1ai/stati/narodyi/gruzinyi.html|title=Грузиндер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-30|lang=}}</ref> == Этногенезі == Грузин ұлтының қалыптасуы біздің дәуірімізге дейінгі 1-мыңжылдықтың бірінші ғасырларында алғашқы қауымдық қатынастардың ыдырау сатысында және тайпалық бірлестіктердің пайда болуынан басталды және негізінен біздің дәуіріміздің VI-X ғасырларында аяқталды. XIX ғасырдың 2-жартысына дейін кейбір таулы аймақтарда жергілікті ерекшеліктер сақталды, ежелгі грузин мемлекеті Картлия патшалығы (Иберия) Шығыс Грузияда (б. з. д. IV—III ғасырлар).<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D1%8B|title=Грузиндер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-30|lang=}}</ref> == Нәсілі == Антропологиялық тұрғыдан грузиндердің көп бөлігі кавказдық түрін білдіретін европеоидтық нәсілге жатады. == Сырт келбеті == Физикалық типі жағынан грузиндер Кавказдағы ең әдемі халықтардың бірі болып табылады. Олардың айрықша ерекшеліктеріне мыналар жатады: *жоғары немесе орташа бойы; *мығым дене бітімі; *қоңыр, көк немесе жасыл көздері; *қара қоңыр, қара немесе қоңыр шаштары; *мұрын айтарлықтай үлкен, көбінесе дөңес және сәл қисық ұшы бар; *тарылған иегі кең бет және көрнекті жақ.<ref>{{cite web|url=https://geographyofrussia.com/vneshnost-i-xarakter-gruzin/|title=Грузиндердің сыртқы түрі мен сипаты|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-30|lang=}}</ref> == Тілі және жазуы == Грузин тілі Закавказьенің батысында кең таралған картвель тілдер отбасына кіреді. Біздің дәуірімізге дейінгі II мыңжылдықта қалыптаса бастады. Грузия аймақтарында жергілікті тілдер мен диалектілердің көп болуы территориялардың бөлшектенуі мен ежелгі дәуірдегі жекелеген тайпалардың оқшаулануымен байланысты. Бірте-бірте біртұтас мемлекет және [[грузин тілі]] қалыптасты. Бірақ жергілікті диалектілер де сақталған, олардың мемлекеттік тілден аздаған айырмашылығы бар; Осыған байланысты грузин тілі 17 [[диалект]]іге бөлінеді.<ref>{{cite web|url=https://madloba.info/blog/pro-gruziyu/narody-gruzii-istoriya-kharakter-yazyk/?ysclid=lz8019vkfa403799957|title=Грузия және грузин халқы туралы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-30|lang=}}</ref> Жазуы ерте заманғы шығыс арамей жазуынан бастау алады. Түпнұсқа грузин әліпбиінде 33 әріп болған. Қазіргі уақытта грузин тілі 39 әріптен тұратын иврит алфавитін пайдаланады (машина кодтары 4304-4342):<br /> ა (a), ბ (b), გ (g), დ (d), ე (e), ვ (v), ზ (z), თ (t), ი (i), კ (k'), ლ (l), მ (m), ნ (n), ო (o), პ (p'), ჟ (zh), რ (r), ს (s), ტ (t'), უ (u), ფ (p), ქ (k), ღ (gh), ყ (q'), შ (sh), ჟ (ch), ც (c), ძ (dz), წ (c'), ჭ (ch'), ხ (x), ჯ (j), ჰ (h), ჱ (), ჲ (), ჟ (), ჴ (), ჵ (), ჶ (f).<ref>{{cite web|url=https://www.garshin.ru/linguistics/scripts/alphabet/vocalic/caucasian/asomtavruli.html?ysclid=lz809ob5x4935753000|title=Грузин әліпбиі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-30|lang=}}</ref> == Діні == [[Сурет:Mtskheta, Svetitskhoveli Cathedral, Georgia.jpg|нобай|солға|200px|Светицховели храмы]] Православиелік [[Христиандық|христиан]] діні Грузияға IV ғасырда келді және содан бері елдің басым дініне айналды. Бүгінде оны халықтың 90% - ы ұстанады. Көлемі мен маңызы бойынша екінші орынды [[ислам]] алады — ресми статистикаға сәйкес грузиндердің шамамен 10% - ы мойындайды, ал іс жүзінде бұл көрсеткіш әлдеқайда көп, әсіресе Аджария мен Квемо-Картли аймағында.<ref>{{cite web|url=https://www.easytravel.guru/gruzija/tradicii-i-budni-gruzii-gostepriimstvo-temperament-vera|title=Грузияның дәстүрлері мен күнделікті өмірі: қонақжайлылық, менталитет, дін|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-30|lang=}}</ref> Грузияның Мцхета қаласында орналасқан православие шіркеуінің орны ерекше, ол әлемдегі ең көне православие шіркеулерінің бірі болып табылады. Светицховели храмы 1994 жылдан бері Бүкіләлемдік мұра нысандарының тізіміне енгізілген. Бұл он екі апостолдың құрметіне грузин православие шіркеуінің басты соборлық патриархалды шіркеуі. Басқа елдерде өз сенімі мен дәстүрін сақтайтын шетелдегі грузин диаспорасының маңызы ерекше. Бұл топтардың өзара әрекеттесуі Грузияның ұлттық мәдениетінің тарихи құндылығын сақтауға мүмкіндік береді.<ref>{{cite web|url=https://vestikavkaza.ru/articles/kogda-gruzia-prinala-hristianstvo.html|title=Грузия христиан дінін қашан қабылдады?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-31|lang=}}</ref> == Тарихы == Б.з.б. 8-ғасырда қазіргі Грузия аумағын алдымен кемерліктер, кейін сақтар басып алды. Көп уақыт бойы бүкіл Кавказ аймағы Мидия патшалығы (б.з.б. 7-ғасыр) мен [[Ахемен әулеті]]нің (б.з.б. 6-ғасыр) иелігінде болды. б.з.б. 6-ғасырда Батыс Грузияда Колхида патшалығы, ал 4-ғасырда Шығыс Грузияда Иберия патшалығы құрылды. 3-4 ғасырларда елге христиан діні тарай бастады. 4-ғасырдан бастап Грузияға парсылар шабуыл жасап, 523 жылы елді толық бағындырды. 7-9 ғасырларды Грузияның басым бөлігі [[Араб халифаты]]на қосылды. [[Сурет:Kavkaz. Gruziny.jpg|нобай|оңға|200px|Кавказ. Грузиндер]] 10-ғасырдан бастап Грузия біртұтас мемлекет болып бірікті. Елді Багратион әулетінен шыққан патшалар билеп, 11-ғасырда Солтүстік Арменияны жаулап алды. Давид І (1073-1121), Георги ІІІ (1156-84), Тамара (1184-1213) патшалар тұсында Грузия Кавказдағы мықты мемлекеттердің бірі болды. Грузия 13-ғасырдың 2-жартысынан бастап Шыңғыс ханның ұрпақтарының, 14-ғасырдың 2-жартысында [[Әмір Темір]] мемлекетінің иелігінде болды. 15-ғасырда бірнеше ұсақ мемлекетке ([[Картли патшалығы|Картли]], Кахети, [[Имеретия патшалығы|Имеретия]] патшалықтары мен Мегрель, Гурий, Абхазия княздіктері) ыдырап, 16-18 ғасырларда Иран мен [[Осман империясы|Осман сұлтандығы]]ның арасындағы ұрыс майданына айналды. 17-ғасырда Иран шаһы Аббас І Грузияға бірнеше жорықтар ұйымдастырды. 1762 жылы Картли мен Кахети ірі мемлекет қайраткері және әйгілі қолбасшы [[Ираклий II]] басқарған біртұтас Шығыс Грузин патшалығына біріктірілді. Ираклий II реформалары қолөнерді, сауданы, білім беруді дамытуға, елді басқаруды жақсартуға, оның қорғаныс қабілетін нығайтуға бағытталған. 1768-1774 жж Грузия Ресей жағындағы орыс-түрік соғысына қатысады. Түркия мен Иран Грузияға қысымды күшейтуде. 1795 жылы Иран шахы Аға Мұхаммед хан елге басып кіріп, оның оңтүстік аймақтарын, Тбилисиді тонап, өртеп жіберді. Шығыс Грузияның халқы 1783 жылдан 1801 жылға дейін алпыс бір мың отбасынан отыз бес мың отбасына дейін қысқарды. 1801 жылы Картли-Кахети патшалықтары өмір сүруін тоқтатып, Шығыс Грузия толығымен [[Ресей]]ге қосылды. 1803-1864 ж. Батыс Грузия да Ресейге толығымен бағынды.<ref>{{cite web|url=https://grz.addnt.ru/o-gruzii/history/|title=Тарихы, мәдениеті|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-30|lang=}}</ref> == Кәсібі == Дәстүр бойынша тау грузиндері [[мал шаруашылығы]]мен айналысты: көбінесе қой шаруашылығымен, сирек жылқы мен ірі қара мал өсірді. Жазық жерлерде [[егіншілік]] басым болды. Негізгі дақылдар бидай, күріш, қара бидай, жасымық, сұлы, тары, жүгері болды. Грузиндер омарташылықпен, бау-бақша өсірумен, жабайы шөптерді жинаумен айналысқан. Шарап жасау әрқашан грузиндердің өмірінде ерекше рөл атқарды, кейбір зерттеушілер бұл шарап жасауды әлемде бірінші болып үйренген картвелебилердің ата-бабалары деп санайды. Шарап ішу мәдениеті де болды. Мысалы, стаканды әрқашан түбіне дейін ішу керек, стакан ретінде қуыс ешкі немесе қошқар мүйізі пайдаланылды. [[Сурет:Прессованный грузинский чай. Грузия. Аджария.jpg|нобай|солға|200px|Грузиндік «кірпіш шәй» ]] ХХ ғасырда олар экзотикалық дақылдарды өсіре бастады: лавр, темекі, цитрус, шай. Кеңес жылдарында Грузияны жаңа жылға қарай ол елді мандариндер мен апельсиндермен, басқа мерекелерге — шарап, темекі және шаймен қамтамасыз етті.<ref>{{cite web|url=https://travelask.ru/articles/gruziny-glavnye-po-prazdnikam-i-drevnim-traditsiyam|title=Грузиндер мерекелер мен ежелгі дәстүрлердің көшбасшысы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-30|lang=}}</ref> Грузин халқының қолөнері - бұл ел мәдениетінің ерекше және маңызды аспектісі. Грузин халқы ежелден түрлі қолөнермен айналысып, өзінің өнері мен шығармашылық қабілеттерін ұрпақтан-ұрпаққа жеткізіп отырған. Грузияның әйгілі халық қолөнерінің бірі - ағаштан ою. Шебер оюшылар сәндік заттар, жиһаздар, ыдыс-аяқтар, ойыншықтар мен кәдесыйлар сияқты таңғажайып ағаш бұйымдарын жасайды. Грузин ағашын ою өнерінің басты ерекшелігі – грузин халқының эстетикасы мен дәстүрін көрсететін геометриялық өрнектер мен ою-өрнектерді пайдалану. Тоқу да Грузияның мәнерлі қолөнері болып табылады. Қолөнершілер дәстүрлі түрде тоқу және тоқу әдістерін қолдана отырып, түрлі-түсті және ерекше маталар жасайды. Осындай маталар арқылы грузиндердің чохка, ачхарак сияқты ұлттық киімдері тігіледі. Олар Грузияның тарихы мен мәдениетін көрсететін сан алуан өрнектермен және түйіндермен безендірілген. Керамика Грузиядағы тағы бір маңызды қолөнер саласы болып табылады. Құмыралар ыдыстар, вазалар, табақтар мен мүсіндер сияқты әдемі керамикалық бұйымдар жасайды. Грузин керамикалық бұйымдары көбінесе дәстүрлі геометриялық өрнектермен дизайнымен ерекшеленеді. [[Сурет:Costumed wedding party in Georgia.jpg|нобай|оңға|200px|Грузиядағы дәстүрлі үйлену тойы.]] Грузин халықтық қолөнерінде кілем тоқу да маңызды орын алады. Грузин кілемдері жоғары сапа стандарттарымен және әдемі дизайнымен танымал. Кілемшілер түйін тоқу, жалпақ кілем тоқу сияқты түрлі әдістерді қолданады. Ұлттық мәдениеттің байлығы мен сұлулығын көрсететін грузин кілемдерінде геометриялық өрнектер мен жарқын түстер жиі басым болады.<ref>{{cite web|url=https://obychai-i-tradicii.ru/evropeyskie-narodi/gruzini/narodnie-promisli|title=қолөнері|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-31|lang=}}</ref> == Өмір салты == Грузияда отбасының негізгі формасы шағын отбасы болды. Көп балалы отбасылар бірте-бірте, әсіресе 19 ғасырдың екінші жартысында жойылды. Отбасылық қарым-қатынастар қатаң патриархатпен сипатталды және тыйымдардың (алдын алудың) тұтас жүйесімен реттелді. Ерлі — зайыптыларға бір-бірінің атын атауға, қайын атасы мен қайын енесінің атын айтуға, әйеліне күйеуінің үлкен туыстарымен сөйлесуге тыйым салынды. Неке нормаларында грузиндер қатаң экзогамияны ұстанды, 7-8-ші руға дейінгі қандас туыстар арасында некеге тыйым салынды. Некенің екі түрі кең таралды: қалыңдық пен күйеу жігіттің ата — анасының өзара келісімі бойынша кепіл беру (кейбір таулы аудандарда төлем) және алып қашу. Грузиндік үйлену кезеңдері құдалық (мачанклоба), қалыңдықтың көріністерін, сырға салу (нишноба) және үйлену тойын (корцили) қамтыды. Үйлену рәсімі үйлену тойында негізгі болып саналды. Үйлену тойы бірнеше күнге созылды және адамдар көп болды.<br /> Одан да көп адамдар (әсіресе Батыс Грузияда) жерлеу рәсімдері болады, бұл бірнеше еске алу тағамдары үшін жыл бойына үлкен материалдық шығындарды талап етті. Грузиндердің дәстүрлі қоғамдық өмірінде өзара көмек, қонақжайлылық, қандастық, аталастық (Батыс Грузияда), бауырластық, туысқандық дәстүрлері берік сақталды.<ref>{{cite web|url=http://www.etnolog.ru/people.php?id=GRUZ|title=Грузиндер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-31|lang=}}</ref> === Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары === Грузияның дәстүрлі қоныстары әртүрлі. Грузияның шығысындағы жазық тау бөктерінде көбінесе адамдар көп, жол бойында шашыраңқы немесе көлемі жағынан едәуір үлкен, тауларда кішкене, тау бөктерінде орналасқан. Батыс Грузияда ауылдар әдетте көптеген шақырымдарға созылды. Кеңес заманында Шығыс Грузияда кейбір ауылдар арнайы жасалған жобалар бойынша қайта салынды. Кейде ескі ауылдың жанынан қолайлырақ жерде – жолға, су көздеріне жақынырақ – жаңа елді мекен салынды. Батыс Грузияда ашық жоспарлау дәстүрлері сақталған. [[Сурет:(BL) GEORGIAN NOBLEMAN'S HOUSE IN TIFLIS.jpg|нобай|оңға|200px|19 ғасырдың басындағы Тбилисидегі грузин дворянының дарбази типіндегі үйі.]] Грузин ауылдары әрқайсысы өз қалауы бойынша салынған, үйлер арасындағы өткелдер тар, шұңқырлармен қазылған, өту қиын. Қарабайыр құрылыстағы шаруалардың саклилері, әрқашан дерлік бұл жалпақ төбесі бар, тауға иықтасқан, сол сияқты қоршалған жеркепе, кейде тақтай немесе қыштан жасалған қосалқы құрылыстар бар. Дворяндар мен князьдердің және ауқатты тұрғындардың үйлері көбінесе екі қабатты, кейде толығымен еуропалық құрылыстан тұрады. Үйдің жалғыз кіреберісі (сахли) өрнекті бағандармен тірелген шатырмен безендірілген, есік үйдегі басты және ең үлкен бөлмеге апарады, онда қоныстанушының бүкіл өмірі өтеді, оған қонақ бөлмесі, ас үй, жатын бөлме және т.б.кіреді. Қазандық төбеге ілінеді, оның астында ошақ орналасқан және тамақ қайнатылады. Сакладағы еден топырақпен төселген. Кіреберіске қарама-қарсы қабырғада төсек сақталатын орын бар. Ыдыс-аяқ тек ағаштан және саздан жасалған, ауқатты үйлерде мыс, тіпті кейде күміс кездеседі. Қалалықтардың үйлері ауыл үйлерінен онша ерекшеленбейді, әрбір дерлік үй шатыры бар балкондармен жабдықталған. Тұрғын үй ошағы бар бір үлкен бөлмеден тұрады, үйдің астында керек-жарақтарды сақтауға арналған жертөле бар, жазғы кештерде олар онда ас ішеді, би билейді және ұйықтайды.<ref>{{cite web|url=https://dic.academic.ru/dic.nsf/brokgauz_efron/32879/%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D1%8B?ysclid=lz830cmccf969272913|title=Грузиндер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-30|lang=}}</ref> Тауларда қорғаныс мұнаралары бар тас бекініс үйлері (цихе сахли), 2-4 қабатты тастан жасалған тұрғын үйлер (чардахиани сахли, калоиани сахли, кор), тегіс жер төбесі бар бір қабатты тас үйлер (квиткири) салынды. Шығыс Грузияның жазық тау бөктерінде дарбази - баспалдақ тәрізді төбесі бар тас тұрғын үй (гвиргвини) болды. Дарбазидің ортасында ошақ,, оның екі жағында оюланған екі ағаш тірек тіректері (дедабодзи) болды. Тегіс жер төбесі бар жартасты жартылай жерасты тұрғын үйлері де салынды (мицурис сахли). Батыс Грузияда 1 және 2 қабатты ағаш үйлер тұрғызылды (саджалабо сахли, ода сахли, джаргвали, патцха) екі және төрт қабатты төбесі қыш, сабан, терезелері жоқ, бір - біріне қарсы екі есігі бар. 19 ғасырдың екінші жартысынан бастап Грузияда жаңа үлгідегі үйлер пайда бола бастады: екі қабатты, тастан жасалған, терезелері бар, едендері ағаштан жасалған, бірнеше бөлмелі, ашық ошақтың орнына камині бар. Тұрғын үйдің бұл түрі, неғұрлым жетілдірілген, қазіргі Грузияда кең таралған.<ref>{{cite web|url=http://www.etnosy.ru/node/170|title=Волков Н.Г. Грузины.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-31|lang=}}</ref> === Дәстүрлі киімдері === XIX - XX ғасырларда Грузияда ұлттық костюм әлі де кең таралды. Кең және ұзын жеңдер мен етегі тізеге дейін түсетін, белге дейін жалғасқан, әдетте қара түсті жүннен жасалған [[чоха]], жібек ахалоканың үстінен киетін. [[Сурет:Georgian (604).jpg|нобай|оңға|200px|Чоха киген грузин]] Ахалоха күміс бедерлі тар белбеумен буылған. Аяқ киімнің тұмсығы үшкір, негізі серпімді жұмсақ былғары етік болды. Шаруалар шикі былғарыдан тоқылған аяқ киім – каламани және ірі иірілген жүннен етік киген. Грузиндік әйелдер костюмі де ерекше болды. Белге тартылған картули көйлегі, аяққа дейін жабатын ұзын кең белдемше - каба, ұштары жоғары бүгілген, артқы жағы жоқ өкшелі аяқ киім. Бас киім мчака - үшбұрышты ақ шілтер жамылғысынан, копи - жібек пен мақтадан жасалған және чихта - барқытпен қапталған бас киімнен тұрды. Үстіне тегіс, әдетте күңгірт, қарапайым өрнекті орамал - багдади тағылады. Мчака мен багдади иық пен арқаға түсіп, жиекке бекітілді. Ерлердің дәстүрлі киімінің кейбір ерекшеліктері этнографиялық топтарды ажыратуға мүмкіндік береді. Мысалы, Кахетиде және Шығыс Грузияның басқа аймақтарында ер адамдар бастың жоғарғы тұратын кішкентай киіз қалпақ киген, кейде әлі де киеді. Таулы өңірде тұратындар қой терісінен жасалған жүнді қалпақ папаха, батыс Грузияда - жұқа жүннен жасалған конус тәрізді кабалахи башлык киеді. Сванетиде қысқа жиектері бар өрілген дөңгелек конустық қалпақшалар жиі кездеседі. Хевсурлардың киімдері түрлі-түсті. Олардың жүннен тоқылған ерлер мен әйелдер костюмдері гүлді жарқын өрнектері бар кілем матасына ұқсайды. Қысқа күртелердің иығында күміс ойығы бар белбеулермен мықтап байланған кресттер тігілген. Аяқтарына үй жүнінен жасалған биік гамашалармен немесе түрлі-түсті жүннен жасалған жұмсақ етік чувяки киген. Аджарияда, Гурияда және Мегрелияда киімнің басқа түрі басым болды. Жамбасқа дейін жететін, өрілген кестелі қысқа күртеше, етікке тығылған тар шалбар, басында шалма тәрізді оралған, алтын немесе күміс шоқтығы бар башлык киген. Бірте-бірте Грузияда, әлемнің көптеген басқа аймақтарындағы сияқты, еуропалық костюм халық костюмін ығыстыра бастады, бірақ ежелгі дәстүрлер мен ұлттық киімге деген сүйіспеншілік толығымен жойылған жоқ.<ref>{{cite web|url=https://costumer.narod.ru/text/gruzin.htm|title=Грузин костюмі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-30|lang=}}</ref> === Дәстүрлі тағамдары === Грузин асханасы - олар Закавказье дәстүрлерін, Қара теңіз аймағы мен Азияның әдет-ғұрпын біріктіреді, жарқын дәмі мен тәбетті көрінісі бар. Дәстүрлі тағамның негізі сүт және өсімдік өнімдері, нан болды. Бұл қой, сиыр сүті, мацони (қышқыл сүттің бір түрі), сары май, сүзбе, кілегей, әртүрлі көкөністер мен жемістер (қыста кептірілген), бұршақ, шөптерден жасалған үй ірімшік (сулугуни, имереция, тушино) т.б. Нан – ашытқысыз және ашытқы (лаваш, пури, шоти) – бидайдан (Шығыс Грузияның жазық етегінде), арпадан, қара бидайдан, сұлы ұнынан (таулы ауылдарда) пісірілген. Батыс Грузияда ашытқысыз нан мчади жүгері ұнынан жасалған. Мұндағы жергілікті халықтың рационында маңызды орынды гоми – тұзсыз және майсыз тары немесе жүгері ұнынан жасалған қатты пісірілген ботқа түріндегі тағам алды.<ref>{{cite web|url=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/151605?ysclid=lz9hcfzc7z790897731|title=Грузиндер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-31|lang=}}</ref> [[Сурет:Kharcho soup of beef with walnuts and rice, Georgian cuisine (2).jpg|нобай|оңға|200px|Харчо]] Ұлттық тағамдары — [[хинкали]], Грузин тағамдарының әйгілі тағамы, елдің «аспаздық» визиткасы. Грузиннің қоректік және шырынды тұшпаралары шошқа, сиыр немесе бұзау етінен, көбіне ұсақ туралған пияз қосылған қойдан жасалады. Сондай-ақ вегетариандық нұсқа бар - құю үшін қайнатылған картоп, саңырауқұлақтар мен ірімшік қолданылады. Дәмдеуіштерге тұз, бұрыш және кинза, кейде басқа шөптер жатады. Грузияда әр аймақтың рецепті мен тағам дайындау ерекшеліктері бар. Грузин хинкалиінің маңызды ерекшелігі - олардың пішіні. Дәстүрлі нұсқада құйрықтың негізінде кем дегенде 18 қатпар болуы керек, ал құйрықтың өзі тығыз, бірақ кішкентай болуы керек. Шырынды ет дәмі жұмсақ қамырмен үйлесімде пісірудің барлық қиындықтарын ақтайды.<br /> [[Чанахи]] — Грузиндердің ет пен көкөністердің танымал тағамы. Дәстүрлі түрде сазды ыдыстарда пісіріледі. Ол шошқа немесе қой етіне негізделген, картоп, баклажан, көкөністерден пияз, қызанақ, бұршақ немесе бұрыш қолданылады. Рецепт міндетті түрде томат шырынын және аджиканы, бірнеше түйір сарымсақ пен түрлі дәмдеуіштерді қамтиды. Грузиндердің көптеген ұлттық тағамдары тек көкөністерден тұрады. Лобио тағамын дайындаудың көптеген нұсқалары мен ерекшеліктері бар, бұл елдің аймағына және үй иесінің ас үйінде қажетті өнімдердің болуына байланысты. Бірақ дәстүр бойынша пияз, сарымсақ, кинза және корица, аджика, кориандр сияқты дәмдеуіштер бұршаққа қосылады (негізгі ингредиент). [[Харчо]] — Грузин ұлттық тағамдарынан ең танымал сорпасы. Өткір дәм мен ерекше ащы хош иісті. Хачапури — Грузиядан тыс жерлерге таралған, жіпсіз ірімшігі бар өте дәмді және өте танымал бәліштер. Оларды дайындау кезінде олар арнайы «жас» ірімшікті пайдаланады. Ол барлық басқа сорттардан ерекше қышқыл, бірақ сонымен бірге нәзік дәмімен ерекшеленеді.<ref>{{cite web|url=https://rancholaorquidea.com/5449-national-georgian-dishes-what-to-try-on-vacation.html|title=Ұлттық Грузин Тағамдары|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-30|lang=}}</ref> === Фольклоры === Грузин фольклоры — бұл елдің мәдениетінің тірі және қайталанбас бөлігі. Ол Грузия халқының көп ғасырлық тарихы мен дәстүрінің бай мұрасын білдіреді. Грузин фольклорында оның жан дүниесі, салт-дәстүрі, музыкасы мен ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келе жатқан халық ертегілері бейнеленген. [[Сурет:Georgian Folk Dance 1.JPG|нобай|оңға|200px|Сухихсвили ансамблінің АҚШ-қа гастрольдік сапарында орындауындағы грузин ұлттық халық биі, 2007 жыл]] Грузин фольклорының ең таңғаларлық ерекшеліктерінің бірі - оның сиқырлы және жұмбақ сипаты. Грузин халқының өмірінде магияға байланысты нанымдар мен салт-дәстүрлер маңызды рөл атқарды. Грузин сиқыры табиғатпен, рухтармен және мифологиялық жаратылыстармен байланысты. Грузин фольклорында музыка да маңызды рөл атқарады. Грузин полифониялық музыкасы әлемдегі музыка өнерінің ең ерекше және әдемі түрлерінің бірі болып саналады. Ол өзінің ерекше үйлесімділігімен және аранжировкаларының күрделілігімен ерекшеленеді. Грузин полифониясы бір мезгілде әртүрлі әуендерді айтатын бірнеше дауысты қамтиды. Ән айту грузин мәдениетінің ажырамас бөлігі болып табылады, ал грузин әндері өмірдің әртүрлі аспектілерін көрсетеді - махаббат пен қуаныштан сағыныш пен қайғыға дейін. Грузиядағы музыка ежелден бастау алады. Ән айту дәстүр бойынша ерлерге тән. Дүние жүзіндегі ең танымалы - әдетте үш әнші орындайтын көп дауысты грузин әні. Бастапқыда тек халық әні болған, христиандықтың қабылдануымен грузин әні де шіркеу әніне айналды, шіркеулерде орындалды.<br /> 2001 жылы грузин әнін ЮНЕСКО ауызша материалдық емес мұраның шедеврі деп таныды. Грузин билері жеке, жұптық және топтық болады. Би кезінде грузин қыздары әсем қимылдап, кішігірім қадамдар жасайды, ерлер, керісінше, жылдам қозғалыстар мен биіктікке секіреді. Сонымен бірге би кезінде ерлердің де, әйелдердің де арқасы тік және қозғалыссыз қалады.<ref>{{cite web|url=https://100tatarstan.ru/structure/profile/gruzinskaya-kultura-istoriya-traditsii?ysclid=lz82jko1fg864722054|title=рузин мәдениеті. Тарихы. Дәстүрлер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-30|lang=}}</ref> == Қазақстандағы грузиндер == Грузиндердің алғашқы өкілдері Қазақстанға 19-ғасырдың соңы мен 20-ғасырдың бас кезінде келе бастады. Екінші толқын 20-ғасырдың ортасы мен соңына қарай көш-қон үдерістеріне орай қоныстанған. Қазақстандағы грузиндердің саны - 5,3 мың адам (2013).<ref>{{кітап|авторы=Бас.ред. Ж.Н.Тойбаева. /Құраст.Ғ.Жандыбаев., Г.Егеубаева |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Қазақстан халқы. Энциклопедия |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Алматы |баспасы=«Қазақ энциклопедиясы» |жыл=2016 |томы= |беттері=157-158 бет |барлық беті= |сериясы= |isbn=978-601-7472-88-7 |тиражы= }}</ref> == Танымал грузиндер == *[[Александр Гарсеванович Чавчавадзе]] – ақын, қоғам қайраткері, князь, грузин романтизмінің негізін салушы; *[[Нико Пиросмани|Николай Асланович Пиросманашвили]] - грузин және орыс суретшісі, примитивизм өкілі; *[[Иосиф Виссарионович Сталин]] (Джугашвили) - Кеңес Одағының Бас хатшысы; *[[Михаил Константинович Калатозов]] (шын аты-жөні Калатозишвили) - кинорежиссер, оператор және мәдениет қайраткері, Грузия КСР халық әртісі, КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1951); *Георгий Мелитонович Баланчивадзе (псевдоним Джордж Баланчин) - американдық хореограф. 1921-1924 жылдары Петроградтағы академиялық опера және балет театрында, 1924 жылдан бастап шетелде. Американдық балет мектебінің (1934) ұйымдастырушысы және директоры және оның негізінде американдық балет труппасы (1948 жылдан бастап Нью-Йорк сити балеті); *[[Вано Ильич Мурадели]] - кеңестік композитор және дирижер, КСРО халық әртісі (1968); *Сергей Иосифович Параджанов - кинорежиссер, Украинаның халық әртісі (1990), Арменияның халық әртісі (1990); *[[Вахтанг Константинович Кикабидзе|Вахтанг (Буба) Константинович Кикабидзе]] - әнші, актер, сценарист, кинорежиссер, Грузияның халық әртісі (1980); *Григорий Шалвович Чхартишвили – фантаст, драматург, сценарист, жапон ғалымы, шығыстанушы, әдебиеттанушы, аудармашы, тарихшы, қоғам қайраткері; *[[Тина Канделаки|Тинатин Гивиевна Канделаки]] - журналист, тележүргізуші, телепродюсер, радиожүргізуші, кәсіпкер, ресторатор, актриса және қоғам қайраткері; *Зураб Гайозович Макиев - ресейлік саяси қайраткер. Мемлекеттік Думаның VI және VII шақырылымдарының депутаты.<ref>{{cite web|url=https://to-name.ru/historical-events/gruziny.htm|title=Грузиндер - ұлттың сипаттамасы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-30|lang=}}</ref> == Сілтеме == * {{commonscat-inline| Georgians}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Азия халықтары}} [[Санат:Грузиндер]] [[Санат:Грузия халықтары]] [[Санат:Кавказ халықтары]] [[Санат:Ресей этникалық топтары]] 3ranfe9hqc42tryno656nv8was5wra5 0 487423 3607743 3497731 2026-05-22T11:56:37Z TalgatSnow 143530 3607743 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Лоуренс Лессиг |Шынайы есімі = Lawrence Lessig |Сурет = Lessig in 2024.png |ені = |Сурет атауы = Лоуренс Лессиг 2024 жылы |Туған кездегі есімі = Лестер Лоуренс Лессиг III |Толық есімі = |Туған күні = 3.6.1961 |Туған жері = [[Рапид-Сити]], [[Оңтүстік Дакота]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |Ұлты = |Мансабы = [[заңгер]]<br>[[құқық профессоры]]<br>[[қоғам қайраткері]] |Белсенді жылдары = |Білімі = [[Пенсильвания университеті]]<br>[[Тринити колледж (Кембридж)]]<br>[[Йель университеті]] |Мамандығы = заңгер |Не үшін белгілі = [[Creative Commons]] және [[Equal Citizens]] ұйымдарының негізін қалаушы, еркін мәдениет қозғалысының белсендісі |Партиясы = [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық партия]] |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = {{marriage|Беттина Нойфайнд|1999}} |Серігі = |Балалары = 3 |Отбасы = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = {{URL|lessig.org}} |Басқалары = |Commons = Lawrence Lessig }} '''Лоуренс Лессиг''' ({{lang-en|Lawrence Lessig}}; [[3 маусым]] [[1961 жыл|1961]]) — америкалық [[заңгер]]-ғалым және [[Саяси қозғалыс|саяси белсенді]]. Ол Гарвард заң мектебінің Рой Л. Фурман атындағы заң профессоры және [[Гарвард университеті]]нің Эдмонд Ж. Сафра атындағы Этика орталығының бұрынғы директоры.<ref>{{cite web|url=https://hls.harvard.edu/faculty/directory/10519/Lessig/|title=Harvard Law School Faculty Lawrence Lessig|access-date=September 7, 2015|archive-date=September 6, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906133854/http://hls.harvard.edu/faculty/directory/10519/Lessig|url-status=live}}</ref> Сондай-ақ, ол «[[Creative Commons]]» және «[[Equal Citizens]]» ұйымдарының негізін қалаушы. Лессиг [[2016 АҚШ президенті сайлауы]]нда [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық партия]]дан үміткер ретінде бағын сынады, бірақ [[праймериз]] басталғанға дейін өз кандидатурасын алып тастады. Лессиг ең алдымен [[авторлық құқық]] заңнамасын, әсіресе оның [[Интернет]]те қолданылуын өзгерту жолындағы күресімен танымал. Ол — [[Creative Commons]] ұйымының негізін қалаушы және [[Ашық контент|еркін ақпарат]] қозғалысының басты идеологы. Оның «Еркін мәдениет» (Free Culture) атты кітабы осы қозғалыс идеологиясының маңызды негізі болып табылады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Creative Commons]] [[Санат:Йель университеті түлектері]] [[Санат:Пенсильвания университеті түлектері]] [[Санат:Уортон бизнес мектебі түлектері]] [[Санат:Кембридж университеті түлектері]] [[Санат:Стэнфорд университеті оқытушылары]] [[Санат:Америка өнер және ғылым академиясы мүшелері]] [[Санат:АҚШ президенттігіне үміткерлер (2016)]] [[Санат:АҚШ Демократиялық партиясының мүшелері]] [[Санат:АҚШ адвокаттары]] [[Санат:АҚШ блогерлері]] e1u6kepdxhaboryj332f5ldubklqz0e 4 491233 3607702 3607414 2026-05-22T09:00:32Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3607702 wikitext text/x-wiki {{ambox |type = notice |text = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. <br /> <small>Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&uselang=kk X!'s Tools]-тан алынған.</small> }} {{StatInfo}} == Шартты белгілер == [[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген. {| class="wikitable" |+ Админ әрекеттері |- | Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары || |- | Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары || |- | Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері |- | Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері |- | [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы |- |} == Тізім == <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --> {|class="wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader" style="text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff" |- !<div style="background-color:#ffffff">#</div>||<div style="background-color:#ffffff">Админ аты</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]] |- |align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35205]||623||26||18||263||28||3||34068||8||0||168||0||0||0||0 |- |align=center|2||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28569]||275||6||9||1307||42||7||26221||22||7||300||21||7||328||17 |- |align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0 |- |align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0 |- |align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0 |- |align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|9||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|10||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 2559]||267||7||6||318||8||14||1928||0||4||7||0||0||0||0 |- |align=center|11||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0 |- |align=center|13||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1276]||70||0||3||6||2||1||1171||0||0||7||16||0||0||0 |- |align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1168]||37||0||0||11||17||0||1092||0||0||11||0||0||0||0 |- |align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0 |- |align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1 |- |align=center|17||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 828]||116||89||10||13||13||2||559||0||0||22||3||0||1||0 |- |align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0 |- |align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0 |- |align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 444]||1||0||0||16||3||2||402||1||0||13||6||0||0||0 |- |align=center|22||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 361]||15||0||7||22||4||1||297||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0 |- |align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0 |- |align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|26||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 72]||0||0||0||3||0||0||62||5||0||2||0||0||0||0 |- |align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0 |} <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --> {{clear}} == Администраторлардың_нақты_белсенділіктері == Белсенділіктердің түспен белгіленуі: * <span style="background-color:#00ff33">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180]) * <span style="background-color:#00ccff">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180]) * <span style="background-color:#ff3300">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360<]) {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]] 3bvaphqazf62tqlbz6hblmkmwt290qk 4 492279 3607476 3606996 2026-05-21T12:02:13Z Jembot 36112 Bot: Рейтингті жаңарту 3607476 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:3119}}]] || {{Permissions|1nter pares}} |- | 2 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1661}}]] || {{Permissions|Мағыпар}} |- | 3 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:1580}}]] || {{Permissions|Sagzhan}} |- | 4 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:1232}}]] || {{Permissions|Nurken}} |- | 5 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:545}}]] || {{Permissions|Kasymov}} |- | 6 || [[User:TalgatSnow|TalgatSnow]] || [[Special:Contributions/TalgatSnow|{{formatnum:257}}]] || {{Permissions|TalgatSnow}} |- | 7 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:255}}]] || {{Permissions|Casserium}} |- | 8 || [[User:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] || [[Special:Contributions/Rasulbek Adil|{{formatnum:221}}]] || {{Permissions|Rasulbek Adil}} |- | 9 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:189}}]] || {{Permissions|Орел Карл}} |- | 10 || [[User:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] || [[Special:Contributions/Tuttiorchestra687|{{formatnum:188}}]] || {{Permissions|Tuttiorchestra687}} |- | 11 || [[User:Almatrkh|Almatrkh]] || [[Special:Contributions/Almatrkh|{{formatnum:174}}]] || {{Permissions|Almatrkh}} |- | 12 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:173}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}} |- | 13 || [[User:Салиха|Салиха]] || [[Special:Contributions/Салиха|{{formatnum:143}}]] || {{Permissions|Салиха}} |- | 14 || [[User:Madeniet Baskarmasy|Madeniet Baskarmasy]] || [[Special:Contributions/Madeniet Baskarmasy|{{formatnum:123}}]] || {{Permissions|Madeniet Baskarmasy}} |- | 15 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:119}}]] || {{Permissions|ShadZ01}} |- | 16 || [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] || [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|{{formatnum:117}}]] || {{Permissions|MuratbekErkebulan}} |- | 17 || [[User:Aldogarov|Aldogarov]] || [[Special:Contributions/Aldogarov|{{formatnum:107}}]] || {{Permissions|Aldogarov}} |- | 18 || [[User:Jumadulla1997|Jumadulla1997]] || [[Special:Contributions/Jumadulla1997|{{formatnum:106}}]] || {{Permissions|Jumadulla1997}} |- | 19 || [[User:Ashina|Ashina]] || [[Special:Contributions/Ashina|{{formatnum:105}}]] || {{Permissions|Ashina}} |- | 20 || [[User:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] || [[Special:Contributions/Vyacheslav Nasretdinov|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|Vyacheslav Nasretdinov}} |- | 21 || [[User:Гулмира Исатай|Гулмира Исатай]] || [[Special:Contributions/Гулмира Исатай|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|Гулмира Исатай}} |- | 22 || [[User:Nurkhan|Nurkhan]] || [[Special:Contributions/Nurkhan|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|Nurkhan}} |- | 23 || [[User:Janugyl|Janugyl]] || [[Special:Contributions/Janugyl|{{formatnum:100}}]] || {{Permissions|Janugyl}} |- | 24 || [[User:Әйгерім Дәуітбекқызы|Әйгерім Дәуітбекқызы]] || [[Special:Contributions/Әйгерім Дәуітбекқызы|{{formatnum:100}}]] || {{Permissions|Әйгерім Дәуітбекқызы}} |- | 25 || [[User:Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] || [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|{{formatnum:100}}]] || {{Permissions|Нұрсүлу Нұрым}} |- | 26 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:99}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 27 || [[User:Сауле Жантелиева|Сауле Жантелиева]] || [[Special:Contributions/Сауле Жантелиева|{{formatnum:98}}]] || {{Permissions|Сауле Жантелиева}} |- | 28 || [[User:Айжан Жарылқасынқызы|Айжан Жарылқасынқызы]] || [[Special:Contributions/Айжан Жарылқасынқызы|{{formatnum:77}}]] || {{Permissions|Айжан Жарылқасынқызы}} |- | 29 || [[User:Таттибаева Гулжас|Таттибаева Гулжас]] || [[Special:Contributions/Таттибаева Гулжас|{{formatnum:72}}]] || {{Permissions|Таттибаева Гулжас}} |- | 30 || [[User:Мүсірманқұлқызы Қаракөз|Мүсірманқұлқызы Қаракөз]] || [[Special:Contributions/Мүсірманқұлқызы Қаракөз|{{formatnum:72}}]] || {{Permissions|Мүсірманқұлқызы Қаракөз}} |- | 31 || [[User:Nurdaulet12|Nurdaulet12]] || [[Special:Contributions/Nurdaulet12|{{formatnum:70}}]] || {{Permissions|Nurdaulet12}} |- | 32 || [[User:Ержан Айдынбаев|Ержан Айдынбаев]] || [[Special:Contributions/Ержан Айдынбаев|{{formatnum:70}}]] || {{Permissions|Ержан Айдынбаев}} |- | 33 || [[User:Төлеген Мереке|Төлеген Мереке]] || [[Special:Contributions/Төлеген Мереке|{{formatnum:69}}]] || {{Permissions|Төлеген Мереке}} |- | 34 || [[User:Еркежан Сейтқазы|Еркежан Сейтқазы]] || [[Special:Contributions/Еркежан Сейтқазы|{{formatnum:69}}]] || {{Permissions|Еркежан Сейтқазы}} |- | 35 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:67}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}} |- | 36 || [[User:Айдос Қаракөз|Айдос Қаракөз]] || [[Special:Contributions/Айдос Қаракөз|{{formatnum:67}}]] || {{Permissions|Айдос Қаракөз}} |- | 37 || [[User:С.Жания|С.Жания]] || [[Special:Contributions/С.Жания|{{formatnum:61}}]] || {{Permissions|С.Жания}} |- | 38 || [[User:Нурулла Жанар|Нурулла Жанар]] || [[Special:Contributions/Нурулла Жанар|{{formatnum:61}}]] || {{Permissions|Нурулла Жанар}} |- | 39 || [[User:Оразбаева Жанна|Оразбаева Жанна]] || [[Special:Contributions/Оразбаева Жанна|{{formatnum:59}}]] || {{Permissions|Оразбаева Жанна}} |- | 40 || [[User:Aralim|Aralim]] || [[Special:Contributions/Aralim|{{formatnum:57}}]] || {{Permissions|Aralim}} |- | 41 || [[User:Арнұр Б|Арнұр Б]] || [[Special:Contributions/Арнұр Б|{{formatnum:57}}]] || {{Permissions|Арнұр Б}} |- | 42 || [[User:Tecumseh*1301|Tecumseh*1301]] || [[Special:Contributions/Tecumseh*1301|{{formatnum:56}}]] || {{Permissions|Tecumseh*1301}} |- | 43 || [[User:Madi Dos|Madi Dos]] || [[Special:Contributions/Madi Dos|{{formatnum:55}}]] || {{Permissions|Madi Dos}} |- | 44 || [[User:Тұрысбек Жанеля 7д|Тұрысбек Жанеля 7д]] || [[Special:Contributions/Тұрысбек Жанеля 7д|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|Тұрысбек Жанеля 7д}} |- | 45 || [[User:Абилмансур706|Абилмансур706]] || [[Special:Contributions/Абилмансур706|{{formatnum:52}}]] || {{Permissions|Абилмансур706}} |- | 46 || [[User:Baobaba1984|Baobaba1984]] || [[Special:Contributions/Baobaba1984|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Baobaba1984}} |- | 47 || [[User:Джунусбеков Марат|Джунусбеков Марат]] || [[Special:Contributions/Джунусбеков Марат|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Джунусбеков Марат}} |- | 48 || [[User:Ayazhan10|Ayazhan10]] || [[Special:Contributions/Ayazhan10|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Ayazhan10}} |- | 49 || [[User:Kuralbayev Almas|Kuralbayev Almas]] || [[Special:Contributions/Kuralbayev Almas|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Kuralbayev Almas}} |- | 50 || [[User:Әмина Н|Әмина Н]] || [[Special:Contributions/Әмина Н|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Әмина Н}} |- | 51 || [[User:Wikuiser|Wikuiser]] || [[Special:Contributions/Wikuiser|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|Wikuiser}} |- | 52 || [[User:Тарлан1488|Тарлан1488]] || [[Special:Contributions/Тарлан1488|{{formatnum:48}}]] || {{Permissions|Тарлан1488}} |- | 53 || [[User:Шерзод Раманкулов|Шерзод Раманкулов]] || [[Special:Contributions/Шерзод Раманкулов|{{formatnum:47}}]] || {{Permissions|Шерзод Раманкулов}} |- | 54 || [[User:Gulnazira.koshanova|Gulnazira.koshanova]] || [[Special:Contributions/Gulnazira.koshanova|{{formatnum:45}}]] || {{Permissions|Gulnazira.koshanova}} |- | 55 || [[User:Нұрмахан Айзере|Нұрмахан Айзере]] || [[Special:Contributions/Нұрмахан Айзере|{{formatnum:41}}]] || {{Permissions|Нұрмахан Айзере}} |- | 56 || [[User:QazPaluan|QazPaluan]] || [[Special:Contributions/QazPaluan|{{formatnum:41}}]] || {{Permissions|QazPaluan}} |- | 57 || [[User:Нұржігіт Айару|Нұржігіт Айару]] || [[Special:Contributions/Нұржігіт Айару|{{formatnum:39}}]] || {{Permissions|Нұржігіт Айару}} |- | 58 || [[User:Нұрахын Али|Нұрахын Али]] || [[Special:Contributions/Нұрахын Али|{{formatnum:38}}]] || {{Permissions|Нұрахын Али}} |- | 59 || [[User:Kas77777|Kas77777]] || [[Special:Contributions/Kas77777|{{formatnum:36}}]] || {{Permissions|Kas77777}} |- | 60 || [[User:Ольга Муравьева|Ольга Муравьева]] || [[Special:Contributions/Ольга Муравьева|{{formatnum:34}}]] || {{Permissions|Ольга Муравьева}} |- | 61 || [[User:Meyirim|Meyirim]] || [[Special:Contributions/Meyirim|{{formatnum:31}}]] || {{Permissions|Meyirim}} |- | 62 || [[User:ТыныштықбайНурали|ТыныштықбайНурали]] || [[Special:Contributions/ТыныштықбайНурали|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|ТыныштықбайНурали}} |- | 63 || [[User:Баура Илесбекқызы|Баура Илесбекқызы]] || [[Special:Contributions/Баура Илесбекқызы|{{formatnum:28}}]] || {{Permissions|Баура Илесбекқызы}} |- | 64 || [[User:Beket0vv|Beket0vv]] || [[Special:Contributions/Beket0vv|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Beket0vv}} |- | 65 || [[User:Абдулла Айзере|Абдулла Айзере]] || [[Special:Contributions/Абдулла Айзере|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Абдулла Айзере}} |- | 66 || [[User:Unknown Alash|Unknown Alash]] || [[Special:Contributions/Unknown Alash|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Unknown Alash}} |- | 67 || [[User:Айдана Жаппарқызы|Айдана Жаппарқызы]] || [[Special:Contributions/Айдана Жаппарқызы|{{formatnum:23}}]] || {{Permissions|Айдана Жаппарқызы}} |- | 68 || [[User:Baratrass|Baratrass]] || [[Special:Contributions/Baratrass|{{formatnum:23}}]] || {{Permissions|Baratrass}} |- | 69 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}} |- | 70 || [[User:Шерова Ринат Амангелдиевна|Шерова Ринат Амангелдиевна]] || [[Special:Contributions/Шерова Ринат Амангелдиевна|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Шерова Ринат Амангелдиевна}} |- | 71 || [[User:Гульнар Рысбекқызы|Гульнар Рысбекқызы]] || [[Special:Contributions/Гульнар Рысбекқызы|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Гульнар Рысбекқызы}} |- | 72 || [[User:Бекасыл Бейбітұлы|Бекасыл Бейбітұлы]] || [[Special:Contributions/Бекасыл Бейбітұлы|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Бекасыл Бейбітұлы}} |- | 73 || [[User:Маржан 1973|Маржан 1973]] || [[Special:Contributions/Маржан 1973|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Маржан 1973}} |- | 74 || [[User:Мурат Аруна|Мурат Аруна]] || [[Special:Contributions/Мурат Аруна|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Мурат Аруна}} |- | 75 || [[User:Ілиясұлы осман|Ілиясұлы осман]] || [[Special:Contributions/Ілиясұлы осман|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Ілиясұлы осман}} |- | 76 || [[User:Kudaibergen Yerassyl|Kudaibergen Yerassyl]] || [[Special:Contributions/Kudaibergen Yerassyl|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Kudaibergen Yerassyl}} |- | 77 || [[User:Z.Aldyar|Z.Aldyar]] || [[Special:Contributions/Z.Aldyar|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Z.Aldyar}} |- | 78 || [[User:Жұмахан Сұлтан|Жұмахан Сұлтан]] || [[Special:Contributions/Жұмахан Сұлтан|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|Жұмахан Сұлтан}} |- | 79 || [[User:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] || [[Special:Contributions/Alphy Haydar|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|Alphy Haydar}} |- | 80 || [[User:Gaukhar1980|Gaukhar1980]] || [[Special:Contributions/Gaukhar1980|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Gaukhar1980}} |- | 81 || [[User:Смағзам Жансұлу|Смағзам Жансұлу]] || [[Special:Contributions/Смағзам Жансұлу|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Смағзам Жансұлу}} |- | 82 || [[User:Байгалиева Жадыра|Байгалиева Жадыра]] || [[Special:Contributions/Байгалиева Жадыра|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Байгалиева Жадыра}} |- | 83 || [[User:Жанна Ж|Жанна Ж]] || [[Special:Contributions/Жанна Ж|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Жанна Ж}} |- | 84 || [[User:Дауткулова Ақмарал|Дауткулова Ақмарал]] || [[Special:Contributions/Дауткулова Ақмарал|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Дауткулова Ақмарал}} |- | 85 || [[User:Beksultan228|Beksultan228]] || [[Special:Contributions/Beksultan228|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Beksultan228}} |- | 86 || [[User:Naemabd|Naemabd]] || [[Special:Contributions/Naemabd|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Naemabd}} |- | 87 || [[User:Бауыржан Ерасыл|Бауыржан Ерасыл]] || [[Special:Contributions/Бауыржан Ерасыл|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Бауыржан Ерасыл}} |- | 88 || [[User:NomadAlshyn|NomadAlshyn]] || [[Special:Contributions/NomadAlshyn|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|NomadAlshyn}} |- | 89 || [[User:Meru3em|Meru3em]] || [[Special:Contributions/Meru3em|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Meru3em}} |- | 90 || [[User:Aisha707|Aisha707]] || [[Special:Contributions/Aisha707|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Aisha707}} |- | 91 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Kaiyr}} |- | 92 || [[User:Жұмәділ Қаракөз|Жұмәділ Қаракөз]] || [[Special:Contributions/Жұмәділ Қаракөз|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Жұмәділ Қаракөз}} |- | 93 || [[User:~2026-27217-62|~2026-27217-62]] || [[Special:Contributions/~2026-27217-62|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|~2026-27217-62}} |- | 94 || [[User:Muqtarkyzy Ayaru|Muqtarkyzy Ayaru]] || [[Special:Contributions/Muqtarkyzy Ayaru|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Muqtarkyzy Ayaru}} |- | 95 || [[User:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] || [[Special:Contributions/Daniyal.aidarov5|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Daniyal.aidarov5}} |- | 96 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 97 || [[User:Sudralum|Sudralum]] || [[Special:Contributions/Sudralum|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Sudralum}} |- | 98 || [[User:Kshetunsky|Kshetunsky]] || [[Special:Contributions/Kshetunsky|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Kshetunsky}} {{/end}} 5v77ld6hz57ggscwgcb29mnsto325xq 0 498947 3607537 3538416 2026-05-21T16:47:50Z Ayanati7 177184 /* */ Уикипедия талаптарына сай өзгерістер енгіздім 3607537 wikitext text/x-wiki {{уики}} {{cleanup}} '''Инфантилизм''' ([[Лат|лат.]] балалық, ақыл-ой дамуының кері кетуі, тежелуі) — адам психологиясының қалыпты жағдайынан ауытқуы. Жасы егде тартқан кей адамдардың ой-өрісі мен іс-әрекеті балаға ұқсап, өздерін бала сияқты сезінуі. Кәдімгі адамдар шынайы өмірді нақты түсініп, есейген сайын ақыл-ойы толыса берсе, инфант адамдар өз қиялымен, еш уайымсыз, ешбір жауапкершіліксіз өмір сүреді. Олар әрдайым өзгелердің көмегіне, кеңестеріне мұқтаж. Бұл дертке шалдыққан адамдардың өмірге көзқарасы бала кезіндегідей болып, ақыл-есі кері кетеді. Инфант адамдардың ақыл-есін жанған шырпыға теңесек те болады. Олардың сана-сезімі тез шоқтанып, жарқырап жанады да, тез сөніп қалады. Алайда мұны инфант адамдар сезіне қоймайды, олар өмірінің “бәрі осылай уайымсыз болу керек» деп қабылдайды және ешқашан өздерін кінәлі санамайды. Неміс социологы, психолог [[Карл Густав Юнг|Карл Густаф Юнгтың]] айтуынша, инфант адамдар жас бала сияқты өзінің де, өзгенің де жағдайын терең түсінуге қабілетсіз болады. Оларға ең бастысы - өз қызығушылықтары мен қажеттіліктерін қанағаттандыру болып табылады. Бір сөзбен айтқанда, инфант адамдар өзгелердің жағдайларын, қайғы-мұңын, қуанышын түсінбейді, керісінше, «адамдар мені түсінбейді», деген ойда болады. Осылайша мұндай адамдар айналадағы өмірді көрмей, білмей тек қиялымен өмір сүреді. Инфантилизмге шалдыққан жандардың кейбірі тіпті, өздерін де танымайды, білмейді, біреуді елестетіп сол менің өзім деп сезінеді. ''Атамның әңгімесінде айтқан кісіні жұрт жасына жетпей алжыды деп ойласа керек. Бала секілді қылық танытқанымен, жүріс-тұрысы дұрыс,он екі мүшесі сау адамды қалай алжыды деп айтамыз? «Жас күнінде бір бала, қартайғанда бір бала» деп адамдар көбінесе ондайға онша мән бермейді. Әрине, жасы келген үлкен қарт кісінің алжуы табиғи жағдай. Алайда, қарттардың балалық мінезін алжығандық деп қарастыруға болмайды.'' ''Алжығандық деп біз – [[Альцгеймер ауруы|альцгеймер]] ауруын айтар едік. Бұл ауру мен инфантилизм дерті мүлде бөлек, екеуінің айырмашылығы жер мен көктей. Альцгеймер дертіне шалдыққандар ақыл-естен айрылғандар. Олар тіпті, не істеп не қойғандарын білмейді, әрдайым біреудің қамқорлығында болуы керек. Ал инфант адамдар ақыл-есі дұрыс, бірақ бала кезінен ой – өрісі жетілмей қалғандар. Сондықтан инфантилизм мен альцгеймер дертін шатастыруға болмайды.'' Қазіргі таңда қаншама адамның өмірі компьютер ойындарының алдында өтіп жатыр. Тіпті, қаншама адамдар өздері құмар ойынды тамашалау үшін әлемді шарлап кетеді. Америкада мұндайларды “кидалты” деп атайды екен. Ағылшын тілінен аударғанда бұл сөз kid – кішкентай және adult – үлкен адам деген ұғымды білдіреді . Яғни, ойынқұмар, отбасын құруға асықпайтын, жасөспірімдер сияқты киінетін кексе тартқан адамдар. Италияда қартайған шағына дейін ата-анасының қамқорлығында тұратын адамдарды “бомбоччиони” деп айтады. Яғни, тамағы дайын, төсек орны, киім-кешегі болса, олар осыны қанағат тұтып өмір сүреді. Кидалт адамдар әлем бойынша көбейіп келеді. Тіпті, 2009 жылдың өзінде АҚШ-та 7 миллион адамды осы кидалт адамдардың қатарына жатқызған екен. Олар, әлбетте, өз жұмыс орындары, жағдайлары бар, алайда бала секілді іс- әрекеттері мен ой қиялымен ғана өмір сүріп жүргенін ыңғайсыз сезінбейді. Кидалт адамдар бала секілді өмір сүре отырып, нағыз өмір өзгерістеріне қарсы тұрады. Қоршаған ортаға, айналасына, өмірге баланың көзімен қарау, балалық пәк сезім мен шынайы көзқарас, әрине, жаман емес. Дегенмен, жасы келген егде адамның балалық әдеті, өз өміріне жауапкершіліксіз, немқұрайды, бейжай қарауы ыңғайсыз, ерсі емес пе. Ресейдегі МГППУ-дың профессоры, психология ғылымдарының кандидаты Андрей Копьевтың пікірінше, көптеген адамдар, инфатилизм дерт екенін ажырата алмайды екен. «Бұл үстірт пікір: сен не инфатилсың, не прагматиксың .Ең маңыздысы инфант болу емес, тек бойыңда балаға тән шынайы, жақсы әдептерді сақтай отырып, өмірді, адамдарды , қуанышты сол қалпында қабылдап, өмірді нақты шынайы көре білу», деген ой түйеді Андрей Копьев. Негізінде, әрбір адам қандай да бір дәрежеде инфант деуге болады. Тек біреуде инфантилизм көбірек, енді біреуде аз болуы да мүмкін. Көп жағдайда әйел адамдардың инфантилизм ауруына шалдыққанын байқай қоймаймыз. Өйткені, қыз бала бойжеткенше әке-шешесінің қамқорлығында еркелеп, ештеңеден тарықпай өседі. Артынша, жасы келгенде тұрмыс құрады. Сол кезде жас кезіндегі ата-анасын күйеуі алмастырып, соның қамқорлығында болады. Қазіргі таңда күйеуіне сеніп, жұмыс істемей, өз қажеттіліктерін қанағаттандырып, үйде отыратын әйелдер көптеп кездеседі. Жалпы ер азаматтар әйел адамға әрдайым қамқор көзқараспен қарайды. Сондықтан әйелдердің күйеуіне еркелеп, оның табысын шашып өмір сүретін болса, бұл инфантилизм екені анық. Мұндай әйелдер ойын-сауыққа, той -думанға құмар болады. Қолына ақша түссе, сол сәтінде көк тиын қалдырмай ұстап жібереді. Өзінің де, күйеуінің де, балаларының да өзіне ұнамаған киім-кешегін, тіпті төсек жабдықтарына, жиһазына дейін қоқысқа лақтырғысы немесе өртеп жібергісі келіп тұрады. Мұндай әйелдер тіпті баласын да күтіп бақпай, үй жағдайын ойлай бермейді. Тіпті, киім-кешекті балаларына ғана емес өзіне ғана алғысы кеп тұрады. Егер мұндай әйелдердің ұлдары ержетіп, үйленсе, оның әйеліне, яғни келініне күн көрсетпейді. Еш себепсіз ұлына әйеліңнен ажырап, «одан құтыл!» деп талап етіп, ұрсып-зекіп мазалайды. Кемшілігін айтқанға ашуланып, өз қылығын мойындамайды. Отбасындағы кемшіліктің бәрін күйеуінен, отбасының өзге мүшелерінен көріп, ұрыс шығаруға әуес болады. Егер мұндай инфант әйелдер ішімдікке үйір болса, оның дерті тіпті күшейіп, соңында маскүнем болуы қиын емес. Сондай-ақ мұндай әйелдер шамадан тыс жомарт, ақкөңіл, сенгіш, адал, өзгенің сөзіне тез еретін қасиетімен де ерекшеленеді. Сондықтан мұндай әйелдерге дертін ұғындырып мойындатар болса, еңбек етіп сауығуы әбден мүмкін. Ал, ер адамдардың инфант болуы ерсі көрінетін құбылыс. Өйткені ер адамның мойнына артылған жауапкершіліктер көп. Мысалы, отбасын асырау, жұмыс істеп балаларын жеткізу. Ал, жасы егде тартқан ер адамның ата-анасы мен әйеліне сеніп, бала секілді қылықтар көрсеткені өрескел кемшілік болмақ. Жалпы ер адамдардың инфантилизмге шалдығуы әйелдерге қарағанда сирек кездеседі. Олар тұрмысқа қабілетсіз болғандықтан, әйелімен ажырасып жалғыз өмір сүруге бейімделеді. Ал енді инфантилизмнің түрлеріне тоқтала кетсек. Оны ғалымдар үш түрге бөліп қарастырады. Бірінші, физиологиялық инфантилизм. Бұл адам ағзасының табиғи даму үрдісінен ауытқып, дамуының тежелуі. Инфантилизм адамның психикасын ғана емес, физиологиялық тұрғыда бүкіл ағзасына де әсер етеді. Ең алдымен адамның миының, нақтырақ айтқанда мидың гипофиз безі мен гипоталамустың нашарлауынан болады. Мидың дәл осы құрылысынан тарайтын гормондардың жеткіліксіздігі сана- сезімнің дамуын тежейді. Сонымен қатар, қалқанша безінің жұмысының нашарлауы да адамға осындай әсер береді. Инфантилизм адам ағзасының белгілі бір бөлігіне ғана әсер ете алады. Мәселен, әйел адам жүкті болған кезде туындаған қиыншылықтардан да инфант болуы мүмкін. Сондықтан жүктілік кезінде денсаулыққа барынша көңіл бөлген дұрыс. Екінші, психологиялық инфантилизм. Бұл адамның ішкі жан дүниесінің сана-сезімінің дамып жетілуінің орнына, күннен-күнге кері кетіп, адамның рухани тығырыққа тіреліп, ой-санасын түрлі-түрлі елестер торлап алып, бір түсініксіз халге бой ұрып, өмірінің мәнін түсінуден қалады, ажал жақындап қалғандай сезініп, тұла бойын үрей мен қорқыныш билейді. Сол кезде, бұрынғы жастық шағындағы қызықты кездерді, уайымсыз жайдары өмірді есіне алып өзін жұбатқан болады. Жастық шағындағы қызықтарды қиғысы келмей, соны көзге елестетіп, сол кездегі қалпына оралуды ойлайды. Адам психологиясының тоқырауы деген осы. Орыс психологы Борис Новодержкиннің пікірінше, қазіргі заманда көптеген адамдар психологиялық инфатилизм дертіне ұшыраған. Олар өмірде кездесетін ауыр жағдайларға, тіпті, өлімге қатысты болса да немқұрайды қарайды. Инфантилизмнің тағы бір түрі - психикалық инфантилизм. Бұл да психологиялық инфантилизм іспеттес. Көбінесе, психологиялық инфатилизмде адам кейде өз бетінше шешім қабылдай отырып, ойын өзгерте алады, алайда бастапқы ойын еш өзгеріссіз қалдыруды жөн көреді. Ал, психикалық инфантилизмге шалдыққан адамдар қандай жағдай болмасын, өз бетінше шешім қабылдауға жоқ, ойын өзгерте алмайды. Инфатилизм – шын мәнінде зиянды дерт, алайда, көптеген егде тартқан адамдар шалдыққан бұл дертті қазіргі өмірде ауру деп айта қоймаймыз. Ол көбінесе еріншектіктен, жалқаулықтан, өзімшілдіктен пайда болуы мүмкін. Өйткені есейген адамдар өздерін бала сияқты әлсіз етіп көрсеткісі келеді. Ал мұндай кісінің балалыққа тән қылықтары ешқандай жақсылық емес, керісінше оғаш құбылыс. Инфант болуды қорқыныш пен үрейдің зардабы деп айтсақ та болады. Мысалы, «мен ізденіп, еңбектенсем де еш нәтижеге жете алмаймын», «мен кіналы боламын » деген небір үрей олардың бойын билейді. Кейде, егде адам өзінің жас ерекшелігін, яғни кәрілікті мойындағысы келмей, жасаруға тырысуынан да осындай күйге ұшырауы мүмкін. Алайда, кейбір дені сау, жан-дүниесі жастыққа құштар адамды инфантпен шатастыруға болмайды. Бұл екеуі екі бөлек ұғым. Инфант – нақты өмір қиыншылықтары мен жауапкершілігін өз мойнына алғысы келмеуі, іштей рухани жағынан дамуды қаламауы, яғни шынайы өмірден бас тарту болып табылады. Инфант адамдар – мақсаты мен арманын жоғалтқан жандар деуге болады. Мұның бастау алуы, әрине, сол балалық шақтан, келе- келе пайда болады. Көбінде, теріс тәрбиеден пайда болады және де адам санасына білінбей сіңе береді. Егер ата-анасы баласын, жасы 30-дан асса да өз қамқорлығына алып, қиындықтармен күресуге бейімдемей, жауапкершілікті мойнына алудан шектесе, әрине, мұндай жағдайға үйренген кез-келген жан өз бетімен өмір сүріп үйренбесе, инфантилизмге шалдығуы әбден мүмкін. Абайдың «тамағы тоқтық, жұмысы жоқтық аздырар адам баласын» деген сөзінің мәнісі де осыған саяды. Мұндайлар қазақша айтқанда, арамтамақ болуға әбден бейімделеді. Ата-ананың бала бойындағы қалыптасып келе жатқан құштарлықты жойып, өзін тыңдауын ғана талап етуі, ал егер бағынбаса, күштеп көндіру дұрыс емес. Бала тек ата-анасы қалағандай болуы міндетті емес. Әркім өз өмір жолын қалыптастыруға құқылы. «Cенің қалағаның болмайды, ата-анаң неге рұқсат берсе, сол ғана болады, өйткені ата-анаңдыкі әрдайым дұрыс» дегендей сөздерді жиі естиміз. Нәтижесінде, бала өз қалауы бойынша адамдарымен сөйлесе алмайды, өзі қалаған іспен айналыса алмайды Сөйтіп ата-ана инфантил бала тәрбиелеп жатқанын байқамай да қалады. Орыс психологы Юлия Люцтің айтуынша, инфантилизмге ұрынбаудың шарты қазіргі қоғамның біздерге таңып қойған өмір сүру стереотипінен бас тартып, адамның өзінің шын қалауын таба білуі және қоғамның тарапынан тайсалмай, үрей мен үмітсіздікті жеңіп, өмірдің мәнін өз бетімен түсіне білу. Психологтар инфант адамдар әлем бойынша қоғамға қауіпті деп есептейді. Сондықтан бұл дертке немқұрайды қарауға болмайды. Егер де инфат жандар, өзінің ауру екенін түсініп мойындап, одан сауыққысы келсе, бұл дерттен жазылып кетуі мүмкін. Оларға тек, ақыл-кеңес беріп, еңбек етуге, өз мінін сезінуге үнемі көмектесу ғана қажет. Сондықтан инфант дертіне ұшырағандарды «ауру қалса да әдет қалмайды » деген түсінікпен өмір бойы дертінен айықпайды деп жүре бермей, қалайда емдеу жолдарын іздестіріп, психологтардың, педагогтардың ақыл- кеңесіне жүгініп, еңбекке араласуға, үй шаруасымен айналысуға, жауапкершілікті мойнына алуға ағайын- туғандары, жора – жолдастары көмектессе көп ұзамай мұндай адамдар қалыпты адамдар қатарына қосылып кетеді. {{unreferenced}} [[Санат:Психология]] 2p4kzstzg6zh7ryzvxlu8pmpz09g2qq 0 514283 3607576 3141111 2026-05-21T18:41:16Z Emperor of Emperors 88793 3607576 wikitext text/x-wiki [[File:Tamar, fresco of Vardzia.jpg|thumb| Тамара]] '''ТАМАРА''' (12 ғ. 60 жылдарының орта шені—1207, соңғы анықталған дерек-тер бойынша) — [[Грузия]] патшайымы ([[1184]]—[[1207]]). Т. патшалық құрған кез-де Грузия әскери-саяси ірі жетістік-терге ие болды. Грузин аскері 1204 ж. Карсты озіне қаратты және бүкіл За-кавказьені Т-ның қол астына бағын-дырды. Византиядан күшпен алған жерлерде Трапезунд [[империясын]] құры-лып, ол ұзаң уақыт Грузияның саяси ыңпалында болды. Т. патшалық құр-ған алғашқы жылдары ірі феодалдар заң шығару билігін қоғамның жоғ. то-бы өкілдері жиналысына беруді, пат-ша тек орындаушы болып қалуын жақтады. Келіс сөздерден кейінТ. бас-қару және заң шығару правосын сақ-тап қалды. [[Ақсүйек]] феодалдардың үс-темдігі мен феод. тәртіпке қарсы шық-қан грузин таулықтарының котерілі-сін Т. қаталдықпен басып отырды. Т. ғылым мен өнерді жақтаушы болды. [[Ақын]]дар Чахрухадзе мен Шавтелп Т-ға ариап одалар, Ш. Руставели «Жол-барыс тонды жиһанкез» поэмасьш жазды. ==Әдебиет== История Грузии, 4 изд., Тб., 1967. <ref name=source1>[[Қазақ энциклопедиясы]] </ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{stub}} fhu32vitgllh5c3iro1pt7snaia1i2x 0 534784 3607536 3532881 2026-05-21T16:46:01Z Ayanati7 177184 /* */ дереккөздерді енгіздім, біршама нүкте мен түбірлерді түзедім, сілтемелер қостым 3607536 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} ==Өмірбаяны== Мағауия Аманжолов(1949-1995 ) - тарихи және эпикалық суреттердің жүйрігі, қазақ сурет және кенеп бетіне түсірілген кескіндеме өнерінің барлық негізгі жанрларының (пейзаж, портрет) хас шебері.Картиналары- тұтас галереясына, бірегей экспозициялар жинағына сұранып тұрған қылқалам шебері. Әлемдік деңгейде мойындалуға лайық: "Жайлау", "Досымның портреті", "Ақшамдағы майшам", "Ақтабан шұбырынды", "Уақыт үстемдігі", "Тауға тоймаймын" және тағы басқа картиналардың, сондай-ақ [[Абай Құнанбайұлы|А. Құнанбаев]], [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|М. Әуезов]], [[Олжас Омарұлы Сүлейменов|О. Сүлейменов]], [[Бибігүл Ахметқызы Төлегенова|Б. Төлегенова]] портреттерін салуға жүрек бояун жұмсаған, көз майын тауысқан қылқалам небері. Ол Қарқаралының тумасы еді. Жаны сері, мінезі өр, әрі аңғал, кісіге тым сенгіш болатын. Табиғаты көркем жерде туғандықтан сұлулыққа құштарлығында шек жоқ-ты. "Қилы заманды" қайталап оқып, теңселіп жүріп кететін. СОның нәтижесінде атақты "Ақтабан шұбырынды" картинасы дүниеге келді. Суретші 1994 жылы "Дала дидары" үштағанымен Мемлекеттік сыйлыққа ұсынылды. 46 жасында із-түссіз жоғалып тынды. Суретшінің.картиналары отбасында, мұражайлар мен театрларда сақталуда. Үш қызы: Құралай, Еңлік, Әйгерім әке жолын қуған бейнелеі өнерінің мамандары. КСРО суретшілеріне жастай қабылданып, Мәскеу көрмелеріне бірнеше мәрте қатысты. ==Дереккөзі== "Айгөлек журналы" [https://antika.kz/product-category/zhivopis-i-grafika/hudozhniki-a-ya/amanzholov-magauiya-amanzholovich-1949-1995/ Antika] антиквар дүкені ki3lboie59whq6blys8rtegvo44c7yl 0 534787 3607616 3360147 2026-05-22T04:00:52Z Маржан 1973 181517 3607616 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қазан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Омар Жәлелұлы Темірбеков''' ([[12 желтоқсан]] [[1966 жыл|1966]], [[Қарағанды облысы]], [[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)|Нұра ауданы]], [[Маржанкөл ауылы]]) — [[филология|филология ғылымдарының кандидаты]], [[ұстаз]], [[ғалым]], [[абайтану]]шы, [[жазушы]], аудармашы, [[XIX ғасыр]]дың екінші жартысы мен [[XX ғасыр]]дың басында [[қазақ әдебиеті]]ндегі еңбек құндылығының [[Абай Құнанбайұлы|Абай]], [[Шәкәрім Құдайбердіұлы|Шәкәрім]], [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы|Мәшһүр Жүсіп]] шығармашылығын зерделеуші. == Өмірбаяны == [[Арғын]] тайпасы [[Қуандық]] руы Тоқа бөлімінен шыққан. [[1966 жыл]]ы [[12 желтоқсан]]да [[Қарағанды облысы]] [[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)|Нұра ауданы]] [[Маржанкөл ауылы]]нда көпбалалы отбасында дүниеге келген. Әкесі Жәлел Темірбекұлы және анасы Орынтай Мұқашқызы оқыған, сауаты бар кісілер болған, әкесі Жәлел аңшы, әнші, сөзге шешен, домбырашы күйші болған. Үйінде алты баланың кенжесінің алды. Әпкелері: Биғайша, Ажар. Ағалары: Асқар, Ақан. Қарындасы: Ләйлә. == Шығармалары == Kәсіби біліктілігі, жүргізетін пәндері, осы ұйымда жұмыс істеген мерзімі: «Әдебиеттануға кіріспе», «Халық ауыз әдебиеті», «Әлемдік әдебиет тарихы», «Абайтану». 2008 жылдан бастап істейді. Академиялық тәжірибе: Осыған дейінгі өзге білім беру ұйымдарындағы жұмысы, жүргізген пәндері, кафедрасы, т.б., толық немесе жартылай жұмыс күні. 1992-2008 жылдар аралығынада [[Е.А. Букетов ат. ҚарМу]]-де философия, мәдениеттану кафедраларында жұмыс істеген (толық). Соңғы бес жылдағы аса маңызды жарияланымдар мен презентациялар – атауы, қосалқы автор (егер болса), жарияланымның немесе презентацияның жарияланған жері, жылы: «Фрасуа де Ларошфуко, Блез Паскаль, Жан де Лабрюер: Максималар, Ойлар, Мінездер». Әлем әдебиетінің кітапханасы. Қазақша аудармасы Омар Жәллұлы, Ғ. Ештанаев. «Адарма баспасы», 2011 жыл. – 552 бет. «Қазақ әдебиетіндегі Абай ұлағаты». Презентация. «Өрлеу». Алматы, 2013, 10-26 мамыр. «XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазақ әдебиетіндегі еңбек құндылығының зерделенуі (Абай, Шәкәрім, Мәшһүр Жүсіп шығармашылығының негізінде). Филология ғылымдарының кандидаты ғылыми атағын алу үшін жазылған диссертацияның авторефереты. Астана, ЕҰУ баспасы, 2011 жыл, 17 желтоқсан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Дереккөздер жетіспейді}} {{Санатсыз мақала}} [[Санат:Қазақстан филологтары]] rtgceyaarn0963taiv64qtiv662a5ui 3607624 3607616 2026-05-22T05:13:15Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Маржан 1973|Маржан 1973]] ([[User talk:Маржан 1973|т]]) өңдемелерінен [[User:Kaiyr|Kaiyr]] соңғы нұсқасына қайтарды 3360147 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қазан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Омар Жәлелұлы Темірбеков''' ([[12 желтоқсан]] [[1966 жыл|1966]], [[Қарағанды облысы]], [[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)|Нұра ауданы]], [[Маржанкөл ауылы]]) — [[филология|филология ғылымдарының кандидаты]], [[ұстаз]], [[ғалым]], [[абайтану]]шы, [[жазушы]], аудармашы, [[XIX ғасыр]]дың екінші жартысы мен [[XX ғасыр]]дың басында [[қазақ әдебиеті]]ндегі еңбек құндылығының [[Абай Құнанбайұлы|Абай]], [[Шәкәрім Құдайбердіұлы|Шәкәрім]], [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы|Мәшһүр Жүсіп]] шығармашылығын зерделеуші. == Өмірбаяны == [[Арғын]] тайпасы [[Қуандық]] руы Тоқа бөлімінен шыққан. [[1966 жыл]]ы [[12 желтоқсан]]да [[Қарағанды облысы]] [[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)|Нұра ауданы]] [[Маржанкөл ауылы]]нда көпбалалы отбасында дүниеге келген. Әкесі Жәлел Темірбекұлы және анасы Орынтай Мұқашқызы оқыған, сауаты бар кісілер болған, әкесі Жәлел аңшы, әнші, сөзге шешен, домбырашы күйші болған. Үйінде алты баланың кенжесінің алды. Әпкелері: Биғайша, Ажар. Ағалары: Асқар, Ақан. Қарындасы: Ләйлә. == Шығармалары == Kәсіби біліктілігі, жүргізетін пәндері, осы ұйымда жұмыс істеген мерзімі: «Әдебиеттануға кіріспе», «Халық ауыз әдебиеті», «Әлемдік әдебиет тарихы», «Абайтану». 2008 жылдан бастап істейді. Академиялық тәжірибе: Осыған дейінгі өзге білім беру ұйымдарындағы жұмысы, жүргізген пәндері, кафедрасы, т.б., толық немесе жартылай жұмыс күні. 1992-2008 жылдар аралығынада Е.А. Букетов ат. ҚарМу-де философия, мәдениеттану кафедраларында жұмыс істеген (толық). Соңғы бес жылдағы аса маңызды жарияланымдар мен презентациялар – атауы, қосалқы автор (егер болса), жарияланымның немесе презентацияның жарияланған жері, жылы: «Фрасуа де Ларошфуко, Блез Паскаль, Жан де Лабрюер: Максималар, Ойлар, Мінездер». Әлем әдебиетінің кітапханасы. Қазақша аудармасы Омар Жәллұлы, Ғ. Ештанаев. «Адарма баспасы», 2011 жыл. – 552 бет. «Қазақ әдебиетіндегі Абай ұлағаты». Презентация. «Өрлеу». Алматы, 2013, 10-26 мамыр. «XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазақ әдебиетіндегі еңбек құндылығының зерделенуі (Абай, Шәкәрім, Мәшһүр Жүсіп шығармашылығының негізінде). Филология ғылымдарының кандидаты ғылыми атағын алу үшін жазылған диссертацияның авторефереты. Астана, ЕҰУ баспасы, 2011 жыл, 17 желтоқсан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Дереккөздер жетіспейді}} {{Санатсыз мақала}} [[Санат:Қазақстан филологтары]] gmogyayd9ndwvek4ddq541ltcv2ms0r 4 537752 3607621 3607310 2026-05-22T05:00:32Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3607621 wikitext text/x-wiki '''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (<span class="plainlinks">[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]</span>) == Деңгей сипаттамасы == [[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]] [[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме) [[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме) [[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме) [[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме) [[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}} — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме) [[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме) [[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме) [[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар (100 000+ өңдеме) == Рейтинг == {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> <center> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !№ !Қатысушы аты !Өңдеме саны !Мақала тексеруі !Тіркелген уақыты ![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]] |- |1 |{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}} | data-sort-value="120022" |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022] | data-sort-value="109" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109] |2012-12-28 |{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}} |- |2 |{{Қатысушы-түж6|Kasymov}} | data-sort-value="95765" |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 95 765] | data-sort-value="1095" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1095] |2011-10-03 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |3 |{{Қатысушы-түж6|Салиха}} | data-sort-value="86410" |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 410] | data-sort-value="170" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170] |2012-07-28 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |4 |{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}} | data-sort-value="84036" |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 036] | data-sort-value="194" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194] |2017-08-21 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |5 |{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}} | data-sort-value="82290" |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 82 290] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2020-06-29 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |6 |{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}} | data-sort-value="55541" |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 541] | data-sort-value="64" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64] |2012-03-14 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |7 |{{Қатысушы-түж6|Casserium}} | data-sort-value="48433" |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 48 433] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2017-06-26 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |8 |{{Қатысушы-түж6|Sibom}} | data-sort-value="41112" |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2010-01-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |9 |{{Қатысушы-түж6|Ulan}} | data-sort-value="30436" |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2007-12-01 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |10 |{{Қатысушы-түж6|1nter pares}} | data-sort-value="26069" |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 26 069] | data-sort-value="46" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 46] |2023-12-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |11 |{{Қатысушы-түж6|AlefZet}} | data-sort-value="25095" |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095] | data-sort-value="0" |0 |2006-05-18 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |12 |{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}} | data-sort-value="24505" |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505] | data-sort-value="979" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979] |2013-10-20 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |13 |{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}} | data-sort-value="21868" |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |14 |{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}} | data-sort-value="21458" |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 21 458] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2018-10-22 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |15 |{{Қатысушы-түж6|Nurken}} | data-sort-value="18846" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 18 846] | data-sort-value="35" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 35] |2021-07-07 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |16 |{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}} | data-sort-value="17523" |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 17 523] | data-sort-value="105" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 105] |2014-01-01 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |17 |{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}} | data-sort-value="16956" |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 16 956] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2009-06-18 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |18 |{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}} | data-sort-value="16070" |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 070] | data-sort-value="173" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173] |2010-05-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |19 |{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}} | data-sort-value="14709" |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709] | data-sort-value="73" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73] |2013-06-16 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |20 |{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}} | data-sort-value="13747" |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 747] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2014-09-25 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |21 |{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}} | data-sort-value="12577" |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |22 |{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}} | data-sort-value="11661" |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-10 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |23 |{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}} | data-sort-value="11210" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 210] | data-sort-value="56" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 56] |2009-09-23 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |24 |{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}} | data-sort-value="10031" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 031] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2012-02-12 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |25 |{{Қатысушы-түж6|Тұран}} | data-sort-value="8361" |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8361] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2022-06-01 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |26 |{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}} | data-sort-value="8336" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8336] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2012-11-25 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |27 |{{Қатысушы-түж6|Kas77777}} | data-sort-value="8223" |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8223] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |28 |{{Қатысушы-түж6|Daniyar}} | data-sort-value="8001" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |29 |{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}} | data-sort-value="7927" |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 7927] | data-sort-value="42" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42] |2022-05-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |30 |{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}} | data-sort-value="7914" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 7914] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2020-01-06 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |31 |{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}} | data-sort-value="7842" |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |32 |{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}} | data-sort-value="7596" |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |33 |{{Қатысушы-түж6|Ashina}} | data-sort-value="7440" |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7440] | data-sort-value="15" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15] |2011-03-07 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |34 |{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}} | data-sort-value="7312" |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7312] | data-sort-value="22" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22] |2023-11-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |35 |{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}} | data-sort-value="7012" |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012] | data-sort-value="12" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12] |2010-04-22 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |36 |{{Қатысушы-түж6|SSE}} | data-sort-value="6974" |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |37 |{{Қатысушы-түж6|GaiJin}} | data-sort-value="6703" |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6703] | data-sort-value="0" |0 |— |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |38 |{{Қатысушы-түж6|Bekus}} | data-sort-value="6528" |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |39 |{{Қатысушы-түж6|Alamgir}} | data-sort-value="6196" |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196] | data-sort-value="0" |0 |2007-09-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |40 |{{Қатысушы-түж6|Аскаров}} | data-sort-value="6193" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |41 |{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}} | data-sort-value="6142" |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-31 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |42 |{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}} | data-sort-value="6101" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |43 |{{Қатысушы-түж6|Aghia7}} | data-sort-value="6046" |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |44 |{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}} | data-sort-value="5455" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |45 |{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}} | data-sort-value="5200" |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200] | data-sort-value="0" |0 |2010-12-18 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |46 |{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}} | data-sort-value="5000" |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2021-05-11 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |47 |{{Қатысушы-түж6|Nick jan}} | data-sort-value="4652" |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-16 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |48 |{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}} | data-sort-value="4522" |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-03-06 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |49 |{{Қатысушы-түж6|Coffee86}} | data-sort-value="4324" |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4324] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-25 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |50 |{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}} | data-sort-value="4226" |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4226] | data-sort-value="20" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 20] |2012-09-21 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |51 |{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}} | data-sort-value="3759" |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2020-09-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |52 |{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}} | data-sort-value="3683" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683] | data-sort-value="0" |0 |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |53 |{{Қатысушы-түж6|Majilis}} | data-sort-value="3630" |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630] | data-sort-value="0" |0 |2012-05-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |54 |{{Қатысушы-түж6|Esetok}} | data-sort-value="3578" |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578] | data-sort-value="0" |0 |2012-11-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |55 |{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}} | data-sort-value="3545" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |56 |{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}} | data-sort-value="3516" |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |57 |{{Қатысушы-түж6|Makenzis}} | data-sort-value="3428" |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3428] | data-sort-value="0" |0 |2017-11-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |58 |{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}} | data-sort-value="3396" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3396] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2022-11-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |59 |{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}} | data-sort-value="3310" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |60 |{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}} | data-sort-value="3273" |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-18 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |61 |{{Қатысушы-түж6|Hardworking}} | data-sort-value="3272" |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |62 |{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}} | data-sort-value="3227" |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |63 |{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}} | data-sort-value="3168" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |64 |{{Қатысушы-түж6|Qanattan}} | data-sort-value="3117" |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3117] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2024-02-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |65 |{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}} | data-sort-value="3041" |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |66 |{{Қатысушы-түж6|Meruyert}} | data-sort-value="2952" |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-30 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |67 |{{Қатысушы-түж6|Абылай}} | data-sort-value="2950" |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |68 |{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}} | data-sort-value="2949" |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 2949] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2016-03-26 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |69 |{{Қатысушы-түж6|Dauren}} | data-sort-value="2871" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |70 |{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}} | data-sort-value="2822" |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2015-12-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |71 |{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}} | data-sort-value="2756" |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2756] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2024-10-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |72 |{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}} | data-sort-value="2700" |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |73 |{{Қатысушы-түж6|Merey}} | data-sort-value="2684" |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |74 |{{Қатысушы-түж6|Магпар}} | data-sort-value="2680" |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680] | data-sort-value="0" |0 |2014-12-11 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |75 |{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}} | data-sort-value="2532" |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |76 |{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}} | data-sort-value="2530" |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |77 |{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}} | data-sort-value="2475" |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2016-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |78 |{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}} | data-sort-value="2471" |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |79 |{{Қатысушы-түж6|G55}} | data-sort-value="2468" |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |80 |{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}} | data-sort-value="2447" |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2447] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |81 |{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}} | data-sort-value="2445" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |82 |{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}} | data-sort-value="2424" |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |83 |{{Қатысушы-түж6|Рахман999}} | data-sort-value="2304" |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2022-10-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |84 |{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}} | data-sort-value="2297" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2297] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2026-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |85 |{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}} | data-sort-value="2247" |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2014-02-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |86 |{{Қатысушы-түж6|Drift}} | data-sort-value="2233" |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |87 |{{Қатысушы-түж6|Egorkz}} | data-sort-value="2232" |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |88 |{{Қатысушы-түж6|Mira01}} | data-sort-value="2229" |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-30 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |89 |{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}} | data-sort-value="2215" |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |90 |{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}} | data-sort-value="2208" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |91 |{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}} | data-sort-value="2175" |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175] | data-sort-value="0" |0 |2012-07-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |92 |{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}} | data-sort-value="2036" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036] | data-sort-value="0" |0 |2010-04-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |93 |{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}} | data-sort-value="2004" |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 2004] | data-sort-value="0" |0 |2020-03-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |94 |{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}} | data-sort-value="1938" |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2019-11-22 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |95 |{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |96 |{{Қатысушы-түж6|Daneker}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |97 |{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}} | data-sort-value="1839" |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 1839] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2025-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |98 |{{Қатысушы-түж6|Esen48}} | data-sort-value="1808" |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |99 |{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}} | data-sort-value="1800" |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800] | data-sort-value="0" |0 |2021-12-25 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |100 |{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}} | data-sort-value="1795" |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795] | data-sort-value="101" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101] |2015-11-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |101 |{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}} | data-sort-value="1710" |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710] | data-sort-value="0" |0 |2011-01-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |102 |{{Қатысушы-түж6|Nelli}} | data-sort-value="1666" |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |103 |{{Қатысушы-түж6|Araichik}} | data-sort-value="1622" |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |104 |{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}} | data-sort-value="1613" |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613] | data-sort-value="0" |0 |2019-08-27 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |105 |{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}} | data-sort-value="1600" |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1600] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2018-05-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |106 |{{Қатысушы-түж6|2rk}} | data-sort-value="1552" |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |107 |{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}} | data-sort-value="1530" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1530] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2022-04-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |108 |{{Қатысушы-түж6|Gliwi}} | data-sort-value="1512" |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1512] | data-sort-value="0" |0 |2017-05-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |109 |{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}} | data-sort-value="1496" |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |110 |{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}} | data-sort-value="1490" |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490] | data-sort-value="0" |0 |2013-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |111 |{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}} | data-sort-value="1480" |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |112 |{{Қатысушы-түж6|DinDK}} | data-sort-value="1383" |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |113 |{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}} | data-sort-value="1371" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |114 |{{Қатысушы-түж6|Tulya}} | data-sort-value="1344" |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |115 |{{Қатысушы-түж6|Ayauly}} | data-sort-value="1337" |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |116 |{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}} | data-sort-value="1314" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314] | data-sort-value="0" |0 |2015-09-06 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |117 |{{Қатысушы-түж6|Tarih}} | data-sort-value="1304" |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |118 |{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}} | data-sort-value="1283" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283] | data-sort-value="0" |0 |2011-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |119 |{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}} | data-sort-value="1278" |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2020-04-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |120 |{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}} | data-sort-value="1277" |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277] | data-sort-value="65" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65] |2016-06-23 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |121 |{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}} | data-sort-value="1248" |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248] | data-sort-value="0" |0 |2011-10-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |122 |{{Қатысушы-түж6|Шілде}} | data-sort-value="1223" |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |123 |{{Қатысушы-түж6|IL68}} | data-sort-value="1215" |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1215] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:IL68|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2017-05-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |124 |{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}} | data-sort-value="1178" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |125 |{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}} | data-sort-value="1156" |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2021-01-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |126 |{{Қатысушы-түж6|Aimanber}} | data-sort-value="1150" |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |127 |{{Қатысушы-түж6|Ziv}} | data-sort-value="1140" |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1140] | data-sort-value="0" |0 |2024-12-09 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |128 |{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}} | data-sort-value="1136" |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |129 |{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}} | data-sort-value="1126" |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-11-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |130 |{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}} | data-sort-value="1119" |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |131 |{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}} | data-sort-value="1102" |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1102] | data-sort-value="16" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16] |2024-02-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |132 |{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}} | data-sort-value="1096" |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |133 |{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}} | data-sort-value="1083" |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |134 |{{Қатысушы-түж6|Kafarik}} | data-sort-value="1075" |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075] | data-sort-value="0" |0 |2009-12-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |135 |{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}} | data-sort-value="1054" |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |136 |{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}} | data-sort-value="1049" |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |137 |{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}} | data-sort-value="1048" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1048] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |138 |{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}} | data-sort-value="993" |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |139 |{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}} | data-sort-value="987" |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987] | data-sort-value="0" |0 |2016-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |140 |{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}} | data-sort-value="976" |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976] | data-sort-value="0" |0 |2014-11-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |141 |{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}} | data-sort-value="973" |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |142 |{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}} | data-sort-value="964" |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |143 |{{Қатысушы-түж6|Aselhan}} | data-sort-value="948" |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |144 |{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}} | data-sort-value="931" |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |145 |{{Қатысушы-түж6|Adiladil}} | data-sort-value="906" |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-09 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |146 |{{Қатысушы-түж6|NErnur98}} | data-sort-value="880" |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |147 |{{Қатысушы-түж6|Касымхан}} | data-sort-value="866" |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |148 |{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}} | data-sort-value="865" |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865] | data-sort-value="0" |0 |2016-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |149 |{{Қатысушы-түж6|Mukhin}} | data-sort-value="850" |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |150 |{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}} | data-sort-value="830" |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |151 |{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}} | data-sort-value="820" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |152 |{{Қатысушы-түж6|Dambler}} | data-sort-value="819" |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |153 |{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}} | data-sort-value="813" |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |154 |{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}} | data-sort-value="801" |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801] | data-sort-value="0" |0 |2018-11-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |155 |{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}} | data-sort-value="794" |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |156 |{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}} | data-sort-value="790" |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790] | data-sort-value="0" |0 |2014-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |157 |{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}} | data-sort-value="789" |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |158 |{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}} | data-sort-value="787" |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |159 |{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}} | data-sort-value="785" |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |160 |{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}} | data-sort-value="780" |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |161 |{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}} | data-sort-value="777" |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777] | data-sort-value="0" |0 |2022-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |162 |{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}} | data-sort-value="763" |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763] | data-sort-value="0" |0 |2014-01-22 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |163 |{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}} | data-sort-value="743" |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2022-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |164 |{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}} | data-sort-value="739" |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |165 |{{Қатысушы-түж6|Mariko}} | data-sort-value="734" |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-26 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |166 |{{Қатысушы-түж6|Rake}} | data-sort-value="726" |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |167 |{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 723] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2008-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |168 |{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |169 |{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}} | data-sort-value="722" |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2015-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |170 |{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}} | data-sort-value="720" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |171 |{{Қатысушы-түж6|Alfiya}} | data-sort-value="719" |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |172 |{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}} | data-sort-value="697" |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 697] | data-sort-value="0" |0 |2013-02-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |173 |{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}} | data-sort-value="695" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |174 |{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}} | data-sort-value="693" |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2023-01-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |175 |{{Қатысушы-түж6|Cekli829}} | data-sort-value="690" |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690] | data-sort-value="0" |0 |2009-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |176 |{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}} | data-sort-value="684" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |177 |{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}} | data-sort-value="676" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |178 |{{Қатысушы-түж6|Saken kun}} | data-sort-value="673" |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673] | data-sort-value="0" |0 |2012-01-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |179 |{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}} | data-sort-value="672" |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 672] | data-sort-value="0" |0 |2024-05-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |180 |{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}} | data-sort-value="671" |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-08-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |181 |{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}} | data-sort-value="666" |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 666] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-06 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |182 |{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}} | data-sort-value="664" |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 664] | data-sort-value="0" |0 |2008-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |183 |{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}} | data-sort-value="658" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658] | data-sort-value="0" |0 |2011-03-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |184 |{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}} | data-sort-value="656" |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |185 |{{Қатысушы-түж6|Баха}} | data-sort-value="654" |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |186 |{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}} | data-sort-value="651" |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651] | data-sort-value="0" |0 |2012-03-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |187 |{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}} | data-sort-value="645" |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |188 |{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}} | data-sort-value="642" |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |189 |{{Қатысушы-түж6|IArhunI}} | data-sort-value="640" |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 640] | data-sort-value="0" |0 |2011-12-15 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |190 |{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}} | data-sort-value="639" |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |191 |{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}} | data-sort-value="622" |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |192 |{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}} | data-sort-value="620" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2017-09-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |193 |{{Қатысушы-түж6|Aseke16}} | data-sort-value="617" |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 617] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2014-01-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |194 |{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}} | data-sort-value="615" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 615] | data-sort-value="19" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19] |2022-01-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |195 |{{Қатысушы-түж6|Makhanov}} | data-sort-value="613" |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |196 |{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}} | data-sort-value="601" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601] | data-sort-value="0" |0 |2016-01-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |197 |{{Қатысушы-түж6|Inkar}} | data-sort-value="600" |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |198 |{{Қатысушы-түж6|Mma}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |199 |{{Қатысушы-түж6|Юкке}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |200 |{{Қатысушы-түж6|Mary}} | data-sort-value="597" |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |201 |{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}} | data-sort-value="587" |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587] | data-sort-value="0" |0 |2014-03-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |202 |{{Қатысушы-түж6|Аскар}} | data-sort-value="584" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584] | data-sort-value="0" |0 |2008-03-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |203 |{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}} | data-sort-value="575" |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575] | data-sort-value="0" |0 |2012-08-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |204 |{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |205 |{{Қатысушы-түж6|Badyroff}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |206 |{{Қатысушы-түж6|Нурия}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |207 |{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}} | data-sort-value="565" |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |208 |{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}} | data-sort-value="562" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |209 |{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}} | data-sort-value="558" |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 558] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |210 |{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2022-08-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |211 |{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |212 |{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}} | data-sort-value="547" |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |213 |{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}} | data-sort-value="541" |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |214 |{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}} | data-sort-value="534" |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |215 |{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}} | data-sort-value="533" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |216 |{{Қатысушы-түж6|Olkikz}} | data-sort-value="529" |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |217 |{{Қатысушы-түж6|Fornax}} | data-sort-value="528" |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528] | data-sort-value="0" |0 |2024-03-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |218 |{{Қатысушы-түж6|Dzhos}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |219 |{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2014-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |220 |{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |221 |{{Қатысушы-түж6|Arachn0}} | data-sort-value="523" |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523] | data-sort-value="0" |0 |2009-02-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |222 |{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}} | data-sort-value="522" |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |223 |{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |224 |{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2014-12-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |225 |{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-05-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |226 |{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 518] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |227 |{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |228 |{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |229 |{{Қатысушы-түж6|Albergenius}} | data-sort-value="510" |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-30 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |230 |{{Қатысушы-түж6|Friction27}} | data-sort-value="506" |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506] | data-sort-value="0" |0 |2020-08-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |} </center> <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Анықтама]] [[Санат:Уикипедия:Қауым]] ed3hh5zzd93ov6zn6w994aujganzkb7 0 542918 3607721 3163965 2026-05-22T10:42:09Z Makenzis 71333 3607721 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы |атауы = {{flagicon|Portugal}} Насьонал |ағымдағы маусым = 2014/2015 |логотипі = |толық атауы = ''«Насьонал» спорт клубы (порт. Clube Desportivo Nacional)'' |лақап аты = ''Nacionalistas''<br/>''Alvinegros'' (''Ақ-қара түстілер'') |құрылған = 8 желтоқсан 1910 (105 жыл) |стадионы = {{flagicon|Portugal}} [[Мадейра]] |сыйымдылығы = 5 000 |иесі = |президенті = {{flagicon|Portugal}} [[Руи Алвеш]] |жаттықтырушы = {{flagicon|Portugal}} [[Мануэль Мачадо]] |капитаны = |рейтингі = УЕФА рейтингісі бойынша 107-ші орын |жарыс = Лига 1 |маусым = 2025/26 |орын = 14 орын |сайты = [http://www.cdnacional.pt/ Ресми сайты] | pattern_la1=|pattern_b1=_parma1011h|pattern_ra1=|pattern_sh1=_nacional1011h|pattern_so1=_colocolo11a | leftarm1=FFFFFF|body1=FFFFFF|rightarm1=FFFFFF|shorts1=000000|socks1=000000 | pattern_la2=_nacional1011a|pattern_b2=_nacional1011a|pattern_ra2=_nacional1011a|pattern_sh2=_black_sides | leftarm2=000000|body2=000000|rightarm2=000000|shorts2=FFFFFF|socks2=000000 }} '''Насьонал''' ({{lang-pt|Clube Desportivo Nacional}}) — [[Фуншал]] қаласындағы [[Португалия|португал]] [[футбол клубы]]. == Тарихы == Клуб 1910 жылдың 8 желтоқсанында Антонину Фигуэйра инициативасымен '''Nacional Sport Grupo''' атымен құрылды. 1916 жылы Насьонал алғаш рет турнирге қатысты. Бұл кезде клуб '''National Athletic Group''' аталды. 1922 жылы қазіргі атауын өзіне алды. [[Сурет:Paulo Assunção.jpg|thumb|Паулу Асунсан - клубтың 2002-03 жж. маусымдағы басты ойыншысы]] Насьонал 90-шы жж. Португалия чемпионатында ойнады, қайтадан сол жарысқа 2002-03 жж. маусымда қайта оралды. Келесі маусымда клуб чемпионатта 4-ші орын алды. Клубтың сол маусымдағы басты ойыншылары - [[Паулу Асунсан]], [[Адриано]] [[Порту (футбол клубы)|Портуға]] өтсе, [[Мигелито]] [[Бенфика]]ға өтті. Насьонал осы маусымда Кубоктың ширек финалына дейін жетті. 2008–09 жж. маусымда Насьонал тағыда [[Брага (футбол клубы)|Брага]]дан асып 4-ші орын алды. Клуб Кубокта да жартылай финалға дейін жетті. 2009–10 жж. маусымда Насьонал [[Зенит ФК|Зенит]]ты ұтып топтық кезеңге шықты. Топтық кезеңде клубқа [[Атлетик Бильбао]], [[Аустрия Вена]] және [[Вердер]] [[Бремен]] қарсы ойнады. 2014–15 жж. маусымда Насьонал Еуропа лигасында [[Динамо Минск]]ке жеңіліп қалды (есеп 2:5)<ref>{{cite web|title=Nacional despede-se com nova derrota|url=http://pt.uefa.com/uefaeuropaleague/season=2015/matches/round=2000586/match=2015155/index.html|publisher=UEFA.com|accessdate=9 January 2015|language=Португалша|date=28 Тамыз 2014}} </ref>. Кубокта клуб жартылай финалға дейін жетті. == Дербилер == [[File:Capitães trocando galhardetes - Antigo Campo dos Barreiros, 1925.jpg|thumbnail|right|150px|Насьонал-Маритиму ойыны (1925 жыл)]] Насьоналдың басты қарсыласы боп [[Маритиму]] саналады. Тарихи [[Маритиму]] алғашқы жылдары Насьоналға қарағанда жақсырақ өнер көрсететін. Бірақ 2000-шы жж. қарай клубтардың деңгейі теңесе бастады. Мадейра дербиі ({{lang-pt|Derby de Madeira}}) клубтардың жанкүйерлерінің мәдениет пен өмір салты айырмашылығына байланысты шықты. Насьонал жанкүйерлері [[Маритиму]] жанкүйерлеріне қарағанда жоғары әлеуметтік-экономикалық мәртебесіне ие, Мадейра сауда кеңейту компаниясында лоббистер болып жұмыс жасайтын, ал Маритиму жанкүйерлері негізінен жұмыс классынан тұрған. Бұл жағдай клубтарының арасындағы дұшпандық өсірді. == Клуб ресми жанкүйерлер ультрастары == [[Сурет:Estádio Eng. Rui Alves 2.jpg|thumb|Насьонал жанкүйерлері]] * "Força Alvi-Negra" * Feminina do Nacional * "Grupo Os Alvi-negros" * "Grupo Os Preto-e-Brancos" * Juventude Alvinegra * "Go Nacional" ==Жетістіктері== ===Ұлттық титулдар=== * '''[[Португалия екінші дивизионы]]''' **'''Жеңімпаз (1):''' 1999–00 ===Аудандық титулдар=== * '''[[Мадейра чемпионаты]]''' **'''Жеңімпаз (8):''' 1934–35, 1936–37, 1938–39, 1941–42, 1942–43, 1943–44, 1968–69, 1974–75 * '''[[Мадейра Кубогы]]''' **'''Жеңімпаз (6):''' 1943–44, 1944–45, 1973–74, 1974–75, 2001–02, 2007–08 ===Басқа титулдар=== * '''[[Рамон де Карранса атындағы турнир]]''' **'''Жеңімпаз (1):''' 2012 ==Ойыншылар== ===Негізгі құрам=== :''Құрам 2015 жылдың 4 наурызына қарай''<ref>{{cite web|title=CD Nacional (Plantel)|url=http://www.cdnacional.pt/plantel.asp|publisher=cdnacional.pt|accessdate=8 January 2015}} {{pt icon}} {{en icon}}</ref> {{Fs start}} {{Fs player|no= 1|nat=BRA|name=[[Эдуардо Готтарди]]|pos=GK}} {{Fs player|no= 2|nat=Mozambique|name=[[Зейнадин Жуниор]]|pos=DF}} {{Fs player|no= 3|nat=POR|name=[[Мигель Родригес]]|pos=DF}} {{Fs player|no= 5|nat=BRA|name=[[Маршалл]]|pos=DF}} {{Fs player|no= 7|nat=POR|name=[[Жоау Аурелио]]|pos=MF}} {{Fs player|no=10|nat=EGY|name=[[Салех Гомаа]]|pos=MF}} {{Fs player|no=11|nat=POR|name=[[Жоау Камачо]]|pos=FW}} {{Fs player|no=12|nat=POR|name=[[Руи Силва]]|pos=GK}} {{Fs player|no=17|nat=Guinea|name=[[Бубакар]]|pos=MF}} {{Fs player|no=18|nat=POR|name=[[Лукас Жоау]]|pos=FW}} {{Fs player|no=20|nat=BRA|name=[[Кристиан]]|pos=MF|other=[[ЧФР]] [[Клуж]] клубынан жалдауда}} {{Fs player|no=22|nat=POR|name=[[Нуну Кампуш]]|pos=DF}} {{Fs player|no=24|nat=Cape Verde|name=[[Кевин Суса]]|pos=GK}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=28|nat=BRA|name=[[Виллиан Барбоса]]|pos=FW}} {{Fs player|no=30|nat=POR|name=[[Луиш Аурелио]]|pos=MF}} {{Fs player|no=33|nat=POR|name=[[Руи Коррейя]]|pos=DF}} {{Fs player|no=42|nat=POR|name=[[Тьяго Родригеш]]|pos=MF|other=[[Порту (футбол клубы)|Порту В]] клубынан жалдауда}} {{Fs player|no=43|nat=BRA|name=[[Леандро Фрейре]]|pos=DF}} {{Fs player|no=44|nat=Cape Verde|name=Рони Сантос|pos=DF}} {{Fs player|no=55|nat=POR|name=[[Нуну Секуэйра]]|pos=DF}} {{Fs player|no=66|nat=EGY|name=[[Али Газаль]]|pos=MF}} {{Fs player|no=68|nat=POR|name=[[Эдгар Абреу]]|pos=MF}} {{Fs player|no=77|nat=POR|name=[[Марку Матиас]]|pos=FW}} {{Fs player|no=87|nat=BRA|name=[[Вагнер]]|pos=FW}} {{Fs player|no=99|nat=BRA|name=Франсиско Соарес|pos=FW}} {{Fs end}} ===Жалдауда=== {{Fs start}} {{Fs player|no=82|nat=Peru|name=[[Уильям Мимбела]]|pos=MF|other=2015 жылдың 30 маусымынан бастап [[Альянса]] [[Лима]] клубы жалдауда}} {{Fs player|no=15|nat=POR|name=[[Жота]]|pos=MF|other=2015 жылдың 30 маусымынан бастап [[Атлетико]] [[Лиссабон]] клубы жалдауда}} {{Fs player|no=34|nat=POR|name=[[Диого Коэльо]]|pos=DF|other=2015 жылдың 30 маусымынан бастап [[Ковилья]] клубы жалдауда}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=29|nat=Guinea-Bissau|name=[[Бата]]|pos=FW|other=2015 жылдың 30 маусымынан бастап [[Атлетико]] [[Лиссабон]] клубы жалдауда}} {{Fs player|no=19|nat=Mozambique|name=[[Реджинальдо]]|pos=FW|other=2015 жылдың 30 маусымынан бастап [[Санта-Клара]] клубы жалдауда}} {{Fs end}} ==Персонал== {| class=wikitable |- !style="color:#FFFFFF;background:#000000;"|Қызметі !style="color:#FFFFFF;background:#000000;"|Аты-жөні |- |Президент || {{flagicon|POR}} [[Руи Алвеш]] |- |Бас бапкер || {{flagicon|POR}} [[Мануэль Мачадо]] |- |Бапкер көмекшісі || {{flagicon|POR}} Базилиу Маркес<br>{{flagicon|POR}} [[Жозе Аугусто]] |- |Қақпашылар бапкері || {{flagicon|BRA}} Эмидиу Жуниор |- |} == Дәйекнеме == [[Санат:Португалия футбол клубтары]] ba4dg86u03c5yk2qtn04hlsimzc9bqe 3607722 3607721 2026-05-22T10:42:19Z Makenzis 71333 3607722 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы |атауы = {{flagicon|Portugal}} Насьонал |ағымдағы маусым = 2014/2015 |логотипі = |толық атауы = ''«Насьонал» спорт клубы (порт. Clube Desportivo Nacional)'' |лақап аты = ''Nacionalistas''<br/>''Alvinegros'' (''Ақ-қара түстілер'') |құрылған = 8 желтоқсан 1910 (105 жыл) |стадионы = {{flagicon|Portugal}} [[Мадейра]] |сыйымдылығы = 5 000 |иесі = |президенті = {{flagicon|Portugal}} [[Руи Алвеш]] |жаттықтырушы = {{flagicon|Portugal}} [[Мануэль Мачадо]] |капитаны = |рейтингі = |жарыс = Лига 1 |маусым = 2025/26 |орын = 14 орын |сайты = [http://www.cdnacional.pt/ Ресми сайты] | pattern_la1=|pattern_b1=_parma1011h|pattern_ra1=|pattern_sh1=_nacional1011h|pattern_so1=_colocolo11a | leftarm1=FFFFFF|body1=FFFFFF|rightarm1=FFFFFF|shorts1=000000|socks1=000000 | pattern_la2=_nacional1011a|pattern_b2=_nacional1011a|pattern_ra2=_nacional1011a|pattern_sh2=_black_sides | leftarm2=000000|body2=000000|rightarm2=000000|shorts2=FFFFFF|socks2=000000 }} '''Насьонал''' ({{lang-pt|Clube Desportivo Nacional}}) — [[Фуншал]] қаласындағы [[Португалия|португал]] [[футбол клубы]]. == Тарихы == Клуб 1910 жылдың 8 желтоқсанында Антонину Фигуэйра инициативасымен '''Nacional Sport Grupo''' атымен құрылды. 1916 жылы Насьонал алғаш рет турнирге қатысты. Бұл кезде клуб '''National Athletic Group''' аталды. 1922 жылы қазіргі атауын өзіне алды. [[Сурет:Paulo Assunção.jpg|thumb|Паулу Асунсан - клубтың 2002-03 жж. маусымдағы басты ойыншысы]] Насьонал 90-шы жж. Португалия чемпионатында ойнады, қайтадан сол жарысқа 2002-03 жж. маусымда қайта оралды. Келесі маусымда клуб чемпионатта 4-ші орын алды. Клубтың сол маусымдағы басты ойыншылары - [[Паулу Асунсан]], [[Адриано]] [[Порту (футбол клубы)|Портуға]] өтсе, [[Мигелито]] [[Бенфика]]ға өтті. Насьонал осы маусымда Кубоктың ширек финалына дейін жетті. 2008–09 жж. маусымда Насьонал тағыда [[Брага (футбол клубы)|Брага]]дан асып 4-ші орын алды. Клуб Кубокта да жартылай финалға дейін жетті. 2009–10 жж. маусымда Насьонал [[Зенит ФК|Зенит]]ты ұтып топтық кезеңге шықты. Топтық кезеңде клубқа [[Атлетик Бильбао]], [[Аустрия Вена]] және [[Вердер]] [[Бремен]] қарсы ойнады. 2014–15 жж. маусымда Насьонал Еуропа лигасында [[Динамо Минск]]ке жеңіліп қалды (есеп 2:5)<ref>{{cite web|title=Nacional despede-se com nova derrota|url=http://pt.uefa.com/uefaeuropaleague/season=2015/matches/round=2000586/match=2015155/index.html|publisher=UEFA.com|accessdate=9 January 2015|language=Португалша|date=28 Тамыз 2014}} </ref>. Кубокта клуб жартылай финалға дейін жетті. == Дербилер == [[File:Capitães trocando galhardetes - Antigo Campo dos Barreiros, 1925.jpg|thumbnail|right|150px|Насьонал-Маритиму ойыны (1925 жыл)]] Насьоналдың басты қарсыласы боп [[Маритиму]] саналады. Тарихи [[Маритиму]] алғашқы жылдары Насьоналға қарағанда жақсырақ өнер көрсететін. Бірақ 2000-шы жж. қарай клубтардың деңгейі теңесе бастады. Мадейра дербиі ({{lang-pt|Derby de Madeira}}) клубтардың жанкүйерлерінің мәдениет пен өмір салты айырмашылығына байланысты шықты. Насьонал жанкүйерлері [[Маритиму]] жанкүйерлеріне қарағанда жоғары әлеуметтік-экономикалық мәртебесіне ие, Мадейра сауда кеңейту компаниясында лоббистер болып жұмыс жасайтын, ал Маритиму жанкүйерлері негізінен жұмыс классынан тұрған. Бұл жағдай клубтарының арасындағы дұшпандық өсірді. == Клуб ресми жанкүйерлер ультрастары == [[Сурет:Estádio Eng. Rui Alves 2.jpg|thumb|Насьонал жанкүйерлері]] * "Força Alvi-Negra" * Feminina do Nacional * "Grupo Os Alvi-negros" * "Grupo Os Preto-e-Brancos" * Juventude Alvinegra * "Go Nacional" ==Жетістіктері== ===Ұлттық титулдар=== * '''[[Португалия екінші дивизионы]]''' **'''Жеңімпаз (1):''' 1999–00 ===Аудандық титулдар=== * '''[[Мадейра чемпионаты]]''' **'''Жеңімпаз (8):''' 1934–35, 1936–37, 1938–39, 1941–42, 1942–43, 1943–44, 1968–69, 1974–75 * '''[[Мадейра Кубогы]]''' **'''Жеңімпаз (6):''' 1943–44, 1944–45, 1973–74, 1974–75, 2001–02, 2007–08 ===Басқа титулдар=== * '''[[Рамон де Карранса атындағы турнир]]''' **'''Жеңімпаз (1):''' 2012 ==Ойыншылар== ===Негізгі құрам=== :''Құрам 2015 жылдың 4 наурызына қарай''<ref>{{cite web|title=CD Nacional (Plantel)|url=http://www.cdnacional.pt/plantel.asp|publisher=cdnacional.pt|accessdate=8 January 2015}} {{pt icon}} {{en icon}}</ref> {{Fs start}} {{Fs player|no= 1|nat=BRA|name=[[Эдуардо Готтарди]]|pos=GK}} {{Fs player|no= 2|nat=Mozambique|name=[[Зейнадин Жуниор]]|pos=DF}} {{Fs player|no= 3|nat=POR|name=[[Мигель Родригес]]|pos=DF}} {{Fs player|no= 5|nat=BRA|name=[[Маршалл]]|pos=DF}} {{Fs player|no= 7|nat=POR|name=[[Жоау Аурелио]]|pos=MF}} {{Fs player|no=10|nat=EGY|name=[[Салех Гомаа]]|pos=MF}} {{Fs player|no=11|nat=POR|name=[[Жоау Камачо]]|pos=FW}} {{Fs player|no=12|nat=POR|name=[[Руи Силва]]|pos=GK}} {{Fs player|no=17|nat=Guinea|name=[[Бубакар]]|pos=MF}} {{Fs player|no=18|nat=POR|name=[[Лукас Жоау]]|pos=FW}} {{Fs player|no=20|nat=BRA|name=[[Кристиан]]|pos=MF|other=[[ЧФР]] [[Клуж]] клубынан жалдауда}} {{Fs player|no=22|nat=POR|name=[[Нуну Кампуш]]|pos=DF}} {{Fs player|no=24|nat=Cape Verde|name=[[Кевин Суса]]|pos=GK}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=28|nat=BRA|name=[[Виллиан Барбоса]]|pos=FW}} {{Fs player|no=30|nat=POR|name=[[Луиш Аурелио]]|pos=MF}} {{Fs player|no=33|nat=POR|name=[[Руи Коррейя]]|pos=DF}} {{Fs player|no=42|nat=POR|name=[[Тьяго Родригеш]]|pos=MF|other=[[Порту (футбол клубы)|Порту В]] клубынан жалдауда}} {{Fs player|no=43|nat=BRA|name=[[Леандро Фрейре]]|pos=DF}} {{Fs player|no=44|nat=Cape Verde|name=Рони Сантос|pos=DF}} {{Fs player|no=55|nat=POR|name=[[Нуну Секуэйра]]|pos=DF}} {{Fs player|no=66|nat=EGY|name=[[Али Газаль]]|pos=MF}} {{Fs player|no=68|nat=POR|name=[[Эдгар Абреу]]|pos=MF}} {{Fs player|no=77|nat=POR|name=[[Марку Матиас]]|pos=FW}} {{Fs player|no=87|nat=BRA|name=[[Вагнер]]|pos=FW}} {{Fs player|no=99|nat=BRA|name=Франсиско Соарес|pos=FW}} {{Fs end}} ===Жалдауда=== {{Fs start}} {{Fs player|no=82|nat=Peru|name=[[Уильям Мимбела]]|pos=MF|other=2015 жылдың 30 маусымынан бастап [[Альянса]] [[Лима]] клубы жалдауда}} {{Fs player|no=15|nat=POR|name=[[Жота]]|pos=MF|other=2015 жылдың 30 маусымынан бастап [[Атлетико]] [[Лиссабон]] клубы жалдауда}} {{Fs player|no=34|nat=POR|name=[[Диого Коэльо]]|pos=DF|other=2015 жылдың 30 маусымынан бастап [[Ковилья]] клубы жалдауда}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=29|nat=Guinea-Bissau|name=[[Бата]]|pos=FW|other=2015 жылдың 30 маусымынан бастап [[Атлетико]] [[Лиссабон]] клубы жалдауда}} {{Fs player|no=19|nat=Mozambique|name=[[Реджинальдо]]|pos=FW|other=2015 жылдың 30 маусымынан бастап [[Санта-Клара]] клубы жалдауда}} {{Fs end}} ==Персонал== {| class=wikitable |- !style="color:#FFFFFF;background:#000000;"|Қызметі !style="color:#FFFFFF;background:#000000;"|Аты-жөні |- |Президент || {{flagicon|POR}} [[Руи Алвеш]] |- |Бас бапкер || {{flagicon|POR}} [[Мануэль Мачадо]] |- |Бапкер көмекшісі || {{flagicon|POR}} Базилиу Маркес<br>{{flagicon|POR}} [[Жозе Аугусто]] |- |Қақпашылар бапкері || {{flagicon|BRA}} Эмидиу Жуниор |- |} == Дәйекнеме == [[Санат:Португалия футбол клубтары]] jh36s316i3vk35sz13ogtcenwbgf2er 0 545891 3607739 3163975 2026-05-22T11:41:57Z Makenzis 71333 3607739 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы |атауы = {{flagicon|Portugal}} Риу Аве |ағымдағы маусым = 2014/2015 |логотипі = |толық атауы = ''«Риу Аве» футбол клубы (порт. Rio Ave Futebol Clube)'' |лақап аты = ''Rio Grande'' (''Ірі өзен'') |құрылған = 1939 |стадионы = {{flagicon|Portugal}} [[Ду Риу Аве]] |сыйымдылығы = 12 815 |иесі = |президенті = {{flagicon|Portugal}} [[Антониу Кампуш]] |жаттықтырушы = {{flagicon|Portugal}} [[Педру Мартинс]] |капитаны = |рейтингі = |жарыс = [[Футболдан Португалия чемпионаты|Лига Сагреш]] |маусым = 2025/26 |орын = 12 орын |сайты = [http://www.rioave-fc.pt/ Ресми сайты] | pattern_b1 = _rioave1819h | body1 = FFFFFF | shorts1 = 236840 | socks1 = 236840 | pattern_la2 = _rioave1819a | pattern_b2 = _rioave1819a | pattern_ra2 = _rioave1819a | pattern_so2 = | leftarm2 = 000000 | body2 = 000000 | rightarm2 = 000000 | shorts2 = 000000 | socks2 = 6AFF49 | pattern_la3 = _rioave1819t | pattern_b3 = _rioave1819t | pattern_ra3 = _rioave1819t | leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | shorts3 = 000000 | socks3 = 6AFF49 }} '''Риу Аве''' ({{lang-pt|Rio Ave Futebol Clube}}) — [[Вилла-ду-Конди]] қаласындағы [[Португалия|португал]] [[футбол клубы]]. ==Тарихы== '''Rio Ave''' клубы 1939 жылы құрылды. Клубтың чемпионаттағы ең үздік нәтижесі (5-ші орын) 1981-82 жылғы маусымда болды. Екі жылдан клуб алғаш рет Кубок финалына шықты (1:4 есебімен [[Порту (футбол клубы)|Порту]] клубына жеңіліп қалды). 2014 жылы Португалия Кубогының финалына дейін жетіп, клуб 2014-15 жылғы маусымда [[УЕФА Еуропа Лигасы]]на жолдама алды. ==Жетістіктері== ===Ұлттық титулдар=== *'''Португалия Кубогы''' :* Финалист (2): 1983-84, 2013–14 *'''Португалия Лига Кубогы''' :* Финалист (1): 2013–14 *'''Португалия Суперкубогы''' :* Финалист (1): 2014 *'''Сегунда''' :* '''Жеңімпаз (3):''' 1985–86, 1995–96, 2002–03 *'''Португалия Үшінші Дивизионы''' :* '''Жеңімпаз (1):''' 1976–77 ===Аудандық титулдар=== * '''Порту Кубогы''' :* '''Жеңімпаз (1):''' 1966–67 == Сілтемелер == [[Санат:Португалия футбол клубтары]] s90kek25hwevf9dbg88jo7syc2psx9a 0 557255 3607720 3581513 2026-05-22T10:31:32Z Маржан 1973 181517 3607720 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date = ақпан 2016}}<!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Нага́но''' ([[Жапон тілі|жап]]. 長野市 ''Нагано-си''^?) — Хонсю аралында орналасқан [[Жапония|Жапонияның]] орталық қаласы,. Ол — Нагано префектурасының әкімшілік орталығы. [[1 сәуір]], [[1897 жыл|1897]] жылы құрылған. 377,741 адам ([[1 тамыз|1 Тамыз]] [[2014 жыл|2014]]), халықтың тығыздығы -452.47 адам / км², қала аумағы — 834.85 шаршы шақырым. Қалада жеңіл өнеркәсіп, машина жасау, университет, будда орталығы бар. [[1998 жыл|1998]] жылы, Нагано [[XVIII ғасыр|XVIII]] қысқы [[Олимпиада ойындары|Олимпиада ойындарын]] өткізді. Фестивальдің ашылуы мен жабылуы Нагано [[Олимпиада ойындары|Олимпиада]] стадионында өтті. [[Санат:Жапония қалалары]] [[Санат:Қысқы олимпиада]] i079chq66lard7neme9crqsr1x71gqp 0 557897 3607717 3584234 2026-05-22T10:18:58Z Маржан 1973 181517 3607717 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> "Қаһар" романы — [[Ілияс Есенберлин|Ілияс Есенберлиннің]] [[Көшпенділер (трилогия)|Көшпенділер]] трилогиясының үшінші кітабы. [[Роман]] – қазақ [[Тарихи роман|тарихи романистикасының]] үздік табысы, шоқтығы биік туынды. Қазақ әдебиеті тарихында құбылыс болған ел тағдырын шыншылдықпен бейнелеген халықтық көркем шығарма. Романда [[Кенесары хан]]ның 1837-1847 жылдар арасындағы [[Ресей империясы|Ресей империясының]] қазақ жерінің отаршылығына қарсы күресі туралы айтылады. Сонымен қатар, шығармада басқа да ұлы қайраткерлер мен үлкен рөл ойнаған тұлғалар туралы айтылады. == Қысқаша мазмұны == [[Кенесары хан|Кенесары Қасымұлы]] - қазақ халқының дербес мемлекеттілігін қалпына келтіру, халқын [[бодандық]]<nowiki/>тан құтқарып, [[Бірлік (қасиет)|басын біріктіру]], [[азаттық]] пен бостандыққа қол жеткізіп, тәуелсіз ел ету мұратын көздеген сұңғыла саясатшы, қайраткер, ірі мәмілегер, дарынды әскери қолбасшы ретінде ел есінде қалды. Кенесарының өмірі мен азаттық жолындағы күресі көптеген ақын-жазушылардың шығармаларына арқау болды. Соның бірі "Қаһар" романы. Трилогияның "Қаһар" атты кітабында [[Ілияс Есенберлин|I. Есенберлин]] [[XIX ғасыр|XIX ғ.]] 30-40 жылдарындағы Кенесары Қасымов бастаған [[Ресей империясы|Ресей]] [[Отаршылдық|отаршылдығына]] қарсы [[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс|қозғалыстың]] жай-күйін әңгімелейді. Мұнда жазушы жұртқа бұрыннан белгілі тарихи оқиғаларды тізе отырып, ондағы адамдардың күйініш-сүйінішімен, арман-өкінішімен, мұратымен, кейіпкерлер тағдырымен байытып көрсетеді. "Қаһарда" қазақ даласында тәуелсіз хандық орнатуды мақсат еткен,мемлекет қайраткері,әскери қолбасшы,қазақ халқының [[1837 жыл|1837]] – [[1847 жыл|1847]] жылдардағы ұлт-азаттық қозғалысының көсемі, қазақ хандығының соңғы ханы Кенесарының қол жиып күреске шығуы, тәуелсіздік үшін күресті қолдамаған сұлтандарға және патша бекіністеріне шабуылы, Кенесарының билікке қол жеткізу үшін патша өкілдерімен келіссөздер жүргізуі, талабы өтпеген жерлерде халық қанының төгілуімен есептеспей, күш қолданылатын істерге баруы баян етіледі. Роман арқылы Кенесарының бостандық үшін жанын құрбан етуге дейін барғанын көре аламыз. Осы жолдағы ханның қаталдығы, елдің күйзеліске ұшырауы, Кенесары дұшпандарының ұйымдасқан іс-әрекеттері, сан алуан адам мінездері көрсетіледі. Романда Кенесары бейнесі тарихи толық мазмұнда көркем сомдалған. Автор оның жеке басындағы ерлік пен парасаттың үйлесімін шебер аңғартады, сонымен қатар, түрлі қиыншылықтарға қарамастан шыдамды болғаны көрінеді. Романда Ресей патшалығының өр дәрежелі өкілдері бейнелері де бар. Бұл романда адамның барлық түр сипатын көруге болады. Роман ішінде сатқындық та, адалдық та, сенімділік те, батылдық та, тәкаппарлық та сипатталған. Адам өміріне сабақ болатын жайттар көптеп кездеседі. Кішкене ғана роман ішінен бүкіл қазақ елінің сол кездегі күй жайын көруге болады. Бір отаршыдан екінші отаршының артықтығы жоқ екені,бәрінің көксеген мүддесі қазақ елінің тарихын,тілін жойып, халықты әлсіретіп, қансыратып, талан-таражға салу, өз билігін жүргізу екенін жазушы ашып көрсетеді. Мәселен, Қоқан, Хиуа хандықтарына ұзақ уақыт тәуелді болып тұрған оңтүстік қазақтарының ауыр жағдайы, Ташкенттің құшбегі Бегдербектің жәрдем сұрап барған Есенкелді, Саржанды қасындағы нөкерлерімен бірге опасыздықпен өлтіріп жіберетін суреттер тарихи шындықтарға негізделген. Кенесарының Ақмола бекінісін алғанда көрсеткен ерлігі де әсерлі. Кенесары бастаған қозғалыстың белгілі батырлары — Ағыбайдың, Иманның, Төлебайдың, Басықараның, Жанайдардың, Бұхарбайдың эпизодтары да олардың батырлық бейнесін айқындай отырып, Кенесары тұлғасын толықтыра түседі. == Композициялық талдау == '''•Оқиғаның басталуы:''' Шұрайлы жайылымдарды озбырлықпен тартып және отарлай бастағанына шыдамы таусылған халықтың, өз туған жерлерін тастап үдері көшуі. Халық трагедиясы бастамасы. '''•Оқиғаның байланысы:''' [[I Александр|І Александрдың]] [[1822 жыл|1822 жылы]] шығарған “Сібір казактары” туралы ережесі. Атап айтқанда, жерлерді [[Губерния|губернияларға]] бөлу, оларды билеу және сайлау мәселелері сөз етілді. Ал 3 жылдан кейін, яғни [[1825 жыл|1825 жылы]] [[11 ақпан|11 ақпанда]] [[І Николай]] - патшаның ұлттардың жас қыздарды тартып алу және оларды сату заңына назарлықтың тууы. '''•Оқиғаның дамуы:''' Ел басына дау түскенде, сеніп, дос деп жүрген Ожардың Сейтенге деген сатқындығы.(Лебедев әскеріне ұстап берген). '''•Оқиғаның шиеленісуі:''' [[Жоламан Тіленішұлы]] бастаған көтерілісті патшалақ тоқтату үшін, Орынбор казактарын оларды басып, шәншу үшін жіберуі. '''•Шарықтау жегі:''' [[Саржан Қасымұлы|Саржан]] мен [[Есенгелді Қасымұлы|Есенгелдінің]] [[Хиуа хандығы|Хиуа]] және [[Қоқан хандығы|Қоқан хандықтарынан]] кеңес сұрап, [[Ташкент|Ташкенттің]] құшбегі Белдербек қолынан дүниеден өтуі. Қасымның Кенесарыға ағалары үшін кек қайтаратуына сөз алуы. '''•Оқиғаның шешімі:''' Кенесарының Ресей Үкіметінің отарлауына қарсы күрес бастауы. == Кейіпкерлер == '''Байтабын.''' [[Есентемір]] руынан шыққан батыр, [[Табын]] руының қолбасшысы Жоламанның жалғыз жиені. Айлакер, епті, сақ. Атағы шыққан Наурызбай батырмен күші тең түскен мықты. Ел бақытын, өзінікінен жоғары қойған батыр. Кенесарыға шын адал болғанымен, оған көссіз сенуден аулақ болды, оның халықты қанауына қарсы болды. Алтыншашты сабап тастаған Ожарды қос қолдап өлтіреді. '''Алтыншаш.''' Азнабай ұлы Тайжанының қызы. Пері қызындай асқан сұлу, ақылды, мықты. Тайжанның үй-ішін Туринге айдағанда [[Омбы]]<nowiki/>ның бір бай саудагері сол Алтыншашты сатып алып, генерал Фондерсонға тарту етеді. Сол жерде қызмет көрсетіп жүріп [[Орыс тілі|орыс]], [[Француз тілі|француз]] тілдерін меңгереді. Аға, әкесін сүйеді. Әкесі, ағасымен бағы бір деп ойлап Ожарға тиеді. Кейін, ара жігін ажыратқан соң, Кенесарыға кегін өзі қайтаратын айтады. Өзіне ғашық Байтабынға тиеді. Қасына Күмісті алып, Орынборға Перовский, Генске келіп Туринскіге жер аударылған аға іні, апа сіңлілерінің жағдайын сұрастыра келеді. Генстің үйінде жетім қазақ балаларына қарап, қалып қояды. Француз тілін білетінін жасырып, Кенесары жасағының барлаушы қызметін атқарады. '''Қожағұл.''' Қараөткелдің аға сұлтаны. Таудай жары бар, ең жас тоқалы Зейнеп. Қасым ұрпақтарының қас жауы. Себептері: өзі алғысы келген Арқаның қызы Күнімжанның [[Кенесары хан|Кенесарыға]] шығуы, [[Қоңырқұлжа Құдаймендеұлы|Қоңырқұлжаның]] [[Ресей империясы|Ресей патшасының]] шашбауын көтеріп, қара халықты жақтамауы, Кенесары [[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс|көтеріліске]] шыққанда Кенесарыны жақстаған руларды Ресейге саусағымен нұсқап көрсетуі, Абылай жолынан таюы. Үлкен ұлы Жанәділдің ғашығы Күмісті пәктігінен айырып, абыройын айрандай төгіп, қор қылады. Екінші ұлы Шыңғысты өлімге қияды. Сараң, малын жақсы көретін, халқын сатқан, тек өз қамын ойлайтын аға сұлтан. == Автор туралы ақпарат == {{Басты мақала|Ілияс Есенберлин}} Ӏлияс Есенберлин ([[10 қаңтар]], [[1915 жыл|1915 жылы]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Атбасар]] қаласы - [[1983 жыл|1983]], [[Алматы]]) — қазақ жазушысы. Жалпы алғанда, I. Есенберлиннің "Қаһар" романы — қазақ халқының азаттық жолындағы күрес шежіресіне қосылған, оның Кенесары қозғалысы сияқты аса ірі кезеңінің ішкі сырларын көркем түсінуге көмектесетін елеулі тарихи шығарма. Ілияс Есенберлиннің өмірдерегін білмейтін оқушы ол кісіні тарихшы деп ойлап қалуы да заңдылық. Алайда, жазушының игерген мамандығы – кен–металлургия саласы. «Көшпенділер», «Алтын Орда» кітаптарындағы тарихитақырыпқа батыл қалам сілтеуі – оның азаматтығының, ұлтының адалперзенті бола алғанының көрсеткіші. Тарихи хрониканы көркем әдебиетқалыбына салып беруі – оқырманға түсінуге де, есте сақтауға да жеңіл.Романда Кенесары бейнесі тарихи толық мазмұнда көркем сомдалған. Автор оның жеке басындағы ерлік пен парасаттың үйлесімін шебер аңғартады Мысалы, Саржан мен Есенкелдінің құшбегі Бегдербек қолынан қапыда мерт болғанын естіп, «Ташкентті шабу керек» деген Қасым төренің кеңесін іштей қабыл көрсе де, соғысқа шығуға ертерек екенін түсініп, жоспарды кейінге қалдырады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * http://malimetter.kz/iliyas-esenberlin/ poxdizeofoqrr7y74b4nul31zbbfsd8 0 557899 3607716 3600019 2026-05-22T10:16:04Z Маржан 1973 181517 3607716 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> =Қара сабын= Бағзы халқымыз көшіп – қонып, жаз жайлау, қыс қыстауда күнелтіп жүріп, өзінің кір – қоңын, киім – кешегін, көрпе – жастығын мұнтаздай таза ұстаған. Даласы қалай таза болса, үй – іші де сондай ретті, оюлы сырмағы қағулы, түскиіз, шымылдығы жуулы тұратын. Әсіресе, халық өзі қолдан жасайтын қара сабыны кірді кетіруімен, емдік қасиетімен, үнемділігімен ерекше. Бүгіндері ұмыт болып бара жатқан бұл сабынды жасаудың өзі оңай шаруа емес. =Қара сабын жасау кезеңідері= Қара сабынды жасаудың бірнеше кезеңі бар. Әуелі, сары күзде буыны пісіп, сабағы қатайған алаботаны бір жерге жинап өртейді. Кейініректе күнбағысты соғып алған соң, оның қапағын кептіріп, соның да күлін пайдаланатын болды. [[Алабота]]ның күлін суытып, кендір қалтаға салады. Әсіресе, кесек – кесек боп ұйыған күл қорытпасынан сақар көп шығады. Күлі қанша көп болса, сонша жақсы, себебі, төрт – бес қалта (дағар) күлден, жарты қалта сақар алынады. Қалтадағы күлді шиден жасалған шыптаның үстіне жұқа бұл жайып, айналасын кенеулеп, ойыққа төгіп, астына үлкен тегене қояды, күлдің үстінен сақылдап қайнаған суды құяды. Сол кезде күлдің сөлі, нәрі сумен бірге ағып, тегенеге жиналады. Сол суды тұнытып, астындағы тұнбасына қоспастан майланған қазанға құйып қайнату керек. Нілі сорғыған күлді ауыстырып, жаңалап, астындағы жиналған суды тұндырып, майланған қазанға дер уақытында құйып алу керек. Қарағай, қайың, тораңғы секілді бір қалыпты маздап жанатын ағаштармен қайнаған күлдің суы құрғақ сақарға айналады. Төрт – бес қазан күлдің сөлді суынан жарты қазан сақар жинауға болатынын ескерсеңіз, қыруар еңбектің жемісі арқылы келетінін бағамдай беріңіз. Мұнда ескеретін бір жайт, күнбағыстың яки алаботаның күлі болса да, оның үстінен құйған сумен ағатын ащы нілі көбірек болғаны өте маңызды. Әдетте, тегенедегі күл суының түсі қызылкүрең бояуға жуық. Оны қайнату барысында, алған сақарыңыз майда, уытты болады. Бұл өзара қоспалар арқылы ажырату әдісі. Бұрынғы апаларымыз күз келсе болды, алаботаны өртеп, неғұрлым көбірек сақар жинауға ұмтылатын. Себебі, алған сақары бір жыл бойы сабын жасауға жетуі керек. =Қара сабынның емдік қасиеті= Қара сабынның емдік қасиетіне келер болсақ шипагер мамандар «Көбінде кездесетін ілме, шетпеге де қолданылады. Қара сабыннан біраз қырып алып, баланың арқасын ысып тараймыз. Оны денеге жағып, біраз сіңіргенше сылап-сипаймыз. Сыртын табиғи, мақтадан жасалған шүберектермен орап тастаймыз. Сөйтіп, ет пен терінің ортасындағы желді кетіріп, шетпе, ілме болған адамдарды емдеуге болады. Түрлі тері аурулары, сиыр теміреткісі де ет пен терінің ортасындағы азықық жетіспеуінен, жүйке-жүйенің дұрыс жұмыс істемеуінен туындайды. Аурудың асқынбаған жағдайында қара сабынмен шомылдырып да, сырқатты құлан-таза айықтыруға болады» – дейді. Сабын жасаған күн отбасы үшін үлкен мереке сынды. Бұл өзі михнаты көп жұмыс болғандықтан әрі кім көрінген жасай бермейтіндіктен, ауыл жұртшылығы кім сабын жасаса соған сәлем айта келіп, сабын қалап – сұрайтыны бар. Қазандағы сабынды үлкен шүберектерге әртүрлі деңгейде ораған соң, қазанның түбінде қалған азырақ бөлігін кішкентай ғып, әдемілеп домалақтап, балаларға сақтайды. Мұны бұзаушық деп атайды. Бұзаушық баланы шомылдырғанда істетіледі. Мынау сенің бұзаушығың деп, қыз балаларға меншіктеп беретін де дәстүр болған. Кейде көрші – қолаңның келіндері қасына жас баласын ертіп келетіндіктен, баласына арнайы бұзаушық жасап та беретін болған. Ауыл – аймақ сабын сұрап келсе, өзінен артылғанын беру дағдылы іс. =Сілтемелер= http://massaget.kz/kyizdarga/shayra/36567/ 4pdlm5t9mvcwwq1p8fgnndf7pfdekje 0 558388 3607719 3600710 2026-05-22T10:26:02Z Маржан 1973 181517 3607719 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Artemisia sp. absnd (2).jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Емшан''' — 1958 жылы «Жаңа әлем» атты журналда «Қызыл және қара құм туралы хикая» еңбектерінің жинағында шыққан, Қазақстанның жазушысы Морис Симашконың хикаяты. Хикаятың басты кейіпкері - Сұлтан Бейбарыс, әлем тарихындағы өте көрнекті және ықпалды тұлға. == Авторы == [[Морис_Давидович_Симашко|Морис Давидович Симашко]] (18 наурыз 1924, Одесса — 24 желтоқсан 2001, Тель-Авив Израиль) — халық жазушысы (1995). Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Шығармалары 1948 жылдан жариялана бастады. Симашко медальдармен марапатталған. Қазақстан Мемлекеттік сыйлығын (1986) алған. 1946 — 1976 жылдары оқу-ағарту және баспасөз салаларында қызмет атқарды. == Мазмұны == Құдайға тең - Сұлтан Бейбарыс, Жерорта теңізіндегі ең ірі флот иегері, крест жорығына қатысушылары мен Шыңғыс ханның ұрпағын талқандаған, [[Мысыр]]дың әміршісі - әмірші тағына отырғанға дейін өткен өмірің, өмір жолын еске алады. Сұлтан Бейбарыс моңғолдардың қолына түсіп, құлдыққа сатылған. Дамаск базарында оны Айтегин ал-Бундуктар атты әмір сатып алып, жасөспірімді мамлюк жасағына қосып жіберген. Моңғолдармен құлдыққа сатылған бала, Мысырдың сұлтаны болып атанып, ешқашан да өз Отанының ақ ащы емшан шөбін ұмыта алмаған. "Емшан деген әрбір көшпендінің жүрегіне қымбатдала шөбі, ащы аңқыған жусан... Бұл керемет хикаят, қайғылы жағдайға түскен, аянбай өмір үшін күрескен, достыққа да, махаббатқа да, тіпті Құдайғада сенбеген адам туралы баяндайды" - ''Дмитрий Евсюткин'' == Сілтемелер == * http://adebiportal.kz/moris-simashko-emshan.page/?lang=ru [[Санат:Хикаялар]] am19hslk9z4upcolvm01qgx4djapdh5 0 558424 3607618 3538825 2026-05-22T04:25:01Z Маржан 1973 181517 3607618 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Мемлекеттік қайраткер |түс =монарх |Қазақша есімі = Мария-Антуанетта Австрийская |Шынайы есімі = Marie-Antoinette |Суреті = Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg |Сурет ені =230 |Атауы= Мария-Антуанетта |Титулы = Франция патшайымы |Ту = Bannière de France style 1500.svg |Ту2 = Blason France moderne.svg |Басқара бастады = 10 мамыр 1774 жыл |Басқаруын аяқтады = 21 қыркүйек 1792 жыл |Тәж кигізу жорасы = |Ізашары = Мария Лещинская |Ізбасары = Жозефина Богарне |Туған күні = 2.11.1755 |Туған жері = [[Вена]], [[Аустрия]] |Қайтыс болған күні = 16.10.1793 | династия = Габсбургтар |Әкесі = Франц I |Анасы = Мария Терезия |Жұбайы = Людовик XVI |Балалары = Людовик Жозеф, Мария Тереза Французская, Людовик XVII, София Елена Беатриса Французская }} '''Мари́я-Антуане́тта''' ([[Француз тілі|фр]]. ''Marie-Antoinette /maʁi ɑ̃twanɛt''/, Туғандағы аты - ''Мария Антония Йозефа Иоганна Габсбург-Лотарингская'', [[Неміс тілі|нем]]. ''Maria Antonia Josepha Johanna von Habsburg-Lothringen'', [[Француз тілі|фр]]. ''Marie Antoinette Josèphe Jeanne de Habsbourg-Lorraine''; [[2 қараша]] [[1755 жыл|1755]], [[Вена]], [[Аустрия]] — [[16 қазан]] [[1793 жыл|1793]], [[Париж]], [[Франция]]) – [[Франция]]ның патшайымы, император [[І Франц]]тың және Мария-Терезияның кіші қызы. [[1770 жыл]]дан бастап Франция патшасы XVI Людовиктың әйелі. Франциядағы көтерілістен кейін Конвент оны кінәраттап, асып өлтірген. == Балалық шағы == [[Сурет:Maria Antonia of Austria 1762 by Liotard.jpg|left|thumb|Мария-Антуанетта]] Мария-Антуанетта [[1755 жыл]]ы [[2 қараша]]да [[Вена]]да дүниеге келген. Ол Мария-Терезияның және император І Францтың  он бесінші баласы болған. [[Сурет:Marie Antoinette Young7.jpg|left|thumb|Мария-Антуанетта арфада ойнайды]] Балалық шағы мен жас кезін Мария-Антуанетта Шенбрунн сарайында оны жақсы көретін, бірақ қатал отбасымен бірге өткізді. Үш жастан бастап ол корсет киюге мәжбүр болды. Императордың отбасында тәрбие кішкентай жастан басталып, Мария-Терезия ойлап тапқан қатал бағдарламамен өткен. Бағдарламаның ішіне би билеу сабақтары, театр қойылымдарына бару, тарих сабақтары, өнер, көркем жазу, ел басқару теориясы, математика және шетел тілдері кіретін. Сондай-ақ қыздар қолөнермен және ақсүйектермен сөйлесу сабақтарымен айналысатын. Мария-Терезияның тырысуына қарамастан, замандастар ханшайымның білімге құштарлығы жоқ екенін байқаған. Қыз сабақтың орнына ойын ойнағанды ұнататын, ал анасы бұған көп көңіл аудармайтын. Мария-Антуанетта неміс, француз тілін жаман менгерген, ал музыка жағынан білімі одан да жаман болатын, география мен тарихтан ол тіпті ештеңе білмейтін. Бір кезде Мария-Антуанетта би билеу сабақтарын әйгілі реформатор Жан-Жорж Новерден алған. == Аустрия мен Франция арасындағы одақ == XVIII ғасырдың екінші жартысында француз дипломаттары екі әулеттің одағын құруға талпынды. Олар Бурбондар мен Габсбургтар болған. Сондықтан Мария-Терезия қызын Франция патшасына үйлендірмек болды. Алайда бұл кезде мәселелер туындады. Оның үлкен қызы Мария-Анна денсаулығының нашарлығының кесірінен тұрмысқа шыққан жоқ. Мария-Елизавета мен Франция патшасы XV Людовиктің некесі қалыңдықтың шешекпен ауруынан бұзылды. Оның тағы екі қызы Мария-Кристина мен Мария-Амалия грецогтарға тұрмысқа шықты. Тағы екі баласы Иоанна-Габриелла және Мария Йозефа шешектен қайтыс болды.  == Неке тойы == Бұл неке Аустрия мен Францияның арасындағы одақты және бейбітшілікті әкелуі тиіс болған. [[1769 жыл]]ы неке шартына екі жақ та қолын қояды. Алайда содан кейін Мария-Антуанеттаның білімінде олқылықтар көріне бастады. Сондай-ақ болашақ патшайым француз тілі жетік меңгермегендіктен, оның анасы мұғалімдерді жалдап, қызын оқытады. [[1770 жыл]]ы [[19 сәуір]]де сенімхат арқылы неке құрылды. [[21 сәуір]]де 14 жасар Мария-Антуанетта Венадан мәңгілікке кетеді. [[7 мамыр]]да «табыстау» жорасы өтті. Ереже бойынша қыз өзінің аустриялық достарын, қызметшілерін және киімін қалдырып, Франция жеріне өту керек. Сол жерде ол француз көйлегін киіп, сарайға баруы тиіс. Бұл болашақ патшайымының туған жерімен қоштасуы ретінде саналады. [[1770 жыл]]ы [[16 мамыр]]да [[Версаль]]да екінші неке тойы өтеді. Бұл неке Мария-Антуанетта үшін сәтсіз болды. Себебі оның күйеуі фимозбен аурды және емделу үшін хирургиялық ота қажет болды. Ханзада жеті жыл бұл емнен бас тартты, алайда Мария-Антуанеттаның ағасы келіп, оны көндіреді. Күйеуінің олқылығы Мария-Антуанеттаның жанына қатты батты. Сол себепті ол балдарға жиі барып, олардан кеш қайтатын. Ол көп көңіл көтеріп, бүкіл елді өзінің алаңғасарлығымен таңғалдырады. == Мария-Антуанеттаның соңғы күндері == [[Сурет:The Tuilleries, 20th June 1792.jpg|left|thumb|Сарайға шабуыл]] Көтеріліс кезінде [[10 тамыз]]да халық сарайға шабуыл жасап, патша отбасысын қамалға алады. Бес айдан кейін XVI Людовикті асып өлтіреді, ал оның әйелін түрмеге отырғызады. Мария-Антуанеттаның адал уәзірлері оның қашуын жоспарлайды. Осы үшін бір күзетші жоспарды қағазға жазып, көзілдіріктің қорапшасына салып, оны білдірмей патшайымға береді. Қағазды оқып, аяқ киімінің өкшесімен қағазға тырнап мынаны жазады: [[Сурет:Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg|left|thumb|Мария-Антуанеттаның өлім жазасы]] «Сізге сенемін. Айтқаныңызды орындаймын» - деп ол бір күзетшіге береді. Алайда бұл адам оны дереу бастығына бәрін айтып береді. Содан соң патшайымды басқа түрмеге апарады. [[1793 жыл]]ы [[16 қазан]]да Мария-Антуанеттаның басын шауып тастайды. == Дереккөздер == Орыс уикипедиясынан аударылған. [[Санат:Франция]] 2l310du74gflxi9w0mab5xsh42imr7t 3607622 3607618 2026-05-22T05:12:53Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Маржан 1973|Маржан 1973]] ([[User talk:Маржан 1973|т]]) өңдемелерінен [[User:Ziv|Ziv]] соңғы нұсқасына қайтарды 3538825 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Мемлекеттік қайраткер |түс =монарх |Қазақша есімі = Мария-Антуанетта Австрийская |Шынайы есімі = Marie-Antoinette |Суреті = Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg |Сурет ені =230 |Атауы= Мария-Антуанетта |Титулы = Франция патшайымы |Ту = Bannière de France style 1500.svg |Ту2 = Blason France moderne.svg |Басқара бастады = 10 мамыр 1774 жыл |Басқаруын аяқтады = 21 қыркүйек 1792 жыл |Тәж кигізу жорасы = |Ізашары = Мария Лещинская |Ізбасары = Жозефина Богарне |Туған күні = 2.11.1755 |Туған жері = [[Вена]], [[Аустрия]] |Қайтыс болған күні = 16.10.1793 | династия = Габсбургтар |Әкесі = Франц I |Анасы = Мария Терезия |Жұбайы = Людовик XVI |Балалары = Людовик Жозеф, Мария Тереза Французская, Людовик XVII, София Елена Беатриса Французская }} '''Мари́я-Антуане́тта''' ([[Француз тілі|фр]]. ''Marie-Antoinette /maʁi ɑ̃twanɛt''/, Туғандағы аты - ''Мария Антония Йозефа Иоганна Габсбург-Лотарингская'', [[Неміс тілі|нем]]. ''Maria Antonia Josepha Johanna von Habsburg-Lothringen'', [[Француз тілі|фр]]. ''Marie Antoinette Josèphe Jeanne de Habsbourg-Lorraine''; [[2 қараша]] [[1755 жыл|1755]], [[Вена]], [[Аустрия]] — [[16 қазан]] [[1793 жыл|1793]], [[Париж]], [[Франция]]) – [[Франция]]ның патшайымы, император [[І Франц]]тың және Мария-Терезияның кіші қызы. [[1770 жыл]]дан бастап Франция патшасы XVI Людовиктың әйелі. Франциядағы көтерілістен кейін Конвент оны кінәраттап, асып өлтірген. == Балалық шағы == [[Сурет:Maria Antonia of Austria 1762 by Liotard.jpg|left|thumb|Мария-Антуанетта]] Мария-Антуанетта [[1755 жыл]]ы [[2 қараша]]да [[Вена]]да дүниеге келген. Ол Мария-Терезияның және император І Францтың  он бесінші баласы болған. [[Сурет:Marie Antoinette Young7.jpg|left|thumb|Мария-Антуанетта арфада ойнайды]] Балалық шағы мен жас кезін Мария-Антуанетта Шенбрунн сарайында оны жақсы көретін, бірақ қатал отбасымен бірге өткізді. Үш жастан бастап ол корсет киюге мәжбүр болды. Императордың отбасында тәрбие кішкентай жастан басталып, Мария-Терезия ойлап тапқан қатал бағдарламамен өткен. Бағдарламаның ішіне би билеу сабақтары, театр қойылымдарына бару, тарих сабақтары, өнер, көркем жазу, ел басқару теориясы, математика және шетел тілдері кіретін. Сондай-ақ қыздар қолөнермен және ақсүйектермен сөйлесу сабақтарымен айналысатын. Мария-Терезияның тырысуына қарамастан, замандастар ханшайымның білімге құштарлығы жоқ екенін байқаған. Қыз сабақтың орнына ойын ойнағанды ұнататын, ал анасы бұған көп көңіл аудармайтын. Мария-Антуанетта неміс, француз тілін жаман менгерген, ал музыка жағынан білімі одан да жаман болатын, география мен тарихтан ол тіпті ештеңе білмейтін. Бір кезде Мария-Антуанетта би билеу сабақтарын әйгілі реформатор Жан-Жорж Новерден алған. == Аустрия мен Франция арасындағы одақ == XVIII ғасырдың екінші жартысында француз дипломаттары екі әулеттің одағын құруға талпынды. Олар Бурбондар мен Габсбургтар болған. Сондықтан Мария-Терезия қызын Франция патшасына үйлендірмек болды. Алайда бұл кезде мәселелер туындады. Оның үлкен қызы Мария-Анна денсаулығының нашарлығының кесірінен тұрмысқа шыққан жоқ. Мария-Елизавета мен Франция патшасы XV Людовиктің некесі қалыңдықтың шешекпен ауруынан бұзылды. Оның тағы екі қызы Мария-Кристина мен Мария-Амалия грецогтарға тұрмысқа шықты. Тағы екі баласы Иоанна-Габриелла және Мария Йозефа шешектен қайтыс болды.  == Неке тойы == Бұл неке Аустрия мен Францияның арасындағы одақты және бейбітшілікті әкелуі тиіс болған. [[1769 жыл]]ы неке шартына екі жақ та қолын қояды. Алайда содан кейін Мария-Антуанеттаның білімінде олқылықтар көріне бастады. Сондай-ақ болашақ патшайым француз тілі жетік меңгермегендіктен, оның анасы мұғалімдерді жалдап, қызын оқытады. [[1770 жыл]]ы [[19 сәуір]]де сенімхат арқылы неке құрылды. [[21 сәуір]]де 14 жасар Мария-Антуанетта Венадан мәңгілікке кетеді. [[7 мамыр]]да «табыстау» жорасы өтті. Ереже бойынша қыз өзінің аустриялық достарын, қызметшілерін және киімін қалдырып, Франция жеріне өту керек. Сол жерде ол француз көйлегін киіп, сарайға баруы тиіс. Бұл болашақ патшайымының туған жерімен қоштасуы ретінде саналады. [[1770 жыл]]ы [[16 мамыр]]да [[Версаль]]да екінші неке тойы өтеді. Бұл неке Мария-Антуанетта үшін сәтсіз болды. Себебі оның күйеуі фимозбен аурды және емделу үшін хирургиялық ота қажет болды. Ханзада жеті жыл бұл емнен бас тартты, алайда Мария-Антуанеттаның ағасы келіп, оны көндіреді. Күйеуінің олқылығы Мария-Антуанеттаның жанына қатты батты. Сол себепті ол балдарға жиі барып, олардан кеш қайтатын. Ол көп көңіл көтеріп, бүкіл елді өзінің алаңғасарлығымен таңғалдырады. == Мария-Антуанеттаның соңғы күндері == [[Сурет:The Tuilleries, 20th June 1792.jpg|left|thumb|Сарайға шабуыл]] Көтеріліс кезінде [[10 тамыз]]да халық сарайға шабуыл жасап, патша отбасысын қамалға алады. Бес айдан кейін XVI Людовикті асып өлтіреді, ал оның әйелін түрмеге отырғызады. Мария-Антуанеттаның адал уәзірлері оның қашуын жоспарлайды. Осы үшін бір күзетші жоспарды қағазға жазып, көзілдіріктің қорапшасына салып, оны білдірмей патшайымға береді. Қағазды оқып, аяқ киімінің өкшесімен қағазға тырнап мынаны жазады: [[Сурет:Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg|left|thumb|Мария-Антуанеттаның өлім жазасы]] «Сізге сенемін. Айтқаныңызды орындаймын» - деп ол бір күзетшіге береді. Алайда бұл адам оны дереу бастығына бәрін айтып береді. Содан соң патшайымды басқа түрмеге апарады. [[1793 жыл]]ы [[16 қазан]]да Мария-Антуанеттаның басын шауып тастайды. == Дереккөздер == Орыс уикипедиясынан аударылған. 7liv7ealsxuhneeg1ucuslivl69ino0 0 558800 3607718 3594965 2026-05-22T10:22:27Z Маржан 1973 181517 3607718 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> == Тарихы == Ыбырай Алтынсаринның өмірі мен шығармашылық қызметі қазақ халқының тарихындағы жарқын беттердің бірі болып табылады. Жәңгір хан – өзінің қысқа ғұмырында ғылымға ден қойып, ағартушылық жұмыстарын жүзеге асыруды мақсат тұтқан қазақтың алғашқы оқыған билеушісі. Қазақ даласындағы ең алғашқы мектепті Жәңігір хан ашты. Жәңгір хан XIX ғасырдың 30-шы жылдарының орта тұсында хан ордасында орталық мектеп ұйымдастыруды ойластыра бастайды. Оның ойы бойынша, бұл мектептің балаларды Ресейдің арнайы оқу орындарына түсу үшін дайындауы керек еді. 1841 жылы хан ордасында алғашқы мектеп ашылды. Мектепті ұстап тұру шығындарын хан өз мойнына алды. Жәңгір хан 1845 жылы дүниеден озды. Ол өзі қайтыс болғанға дейін мектептің шығындарын жеке қаражатынан төледі, тіпті, шәкірттердің сынақтарын да өзі өткізіп отырды. Іс жүзінде ол мектептің алғашқы ұстазы болды, ал татар Садриддин Аминов мектеп ісі бойынша оның көмекшісі қызметін атқарды. Кейіннен Орынбор кадет корпусын тәмамдаған бұл мектептің түлектері алған білімдерімен қатар офицер шендеріне де ие болды. Алғашқы мектеп Қазақстанның жалпы мәдени қозғалысында маңызды роль атқарды. Жәңгір хан: «Біздің балаларымыз білім ала отырып, қоғамға қызмет ету үшін қажет барлық ғылымдарды үйренетін болады. Мұның бәрі мені қуантады. Өйткені, білімге қол жеткізу – менің халқым үшін үлкен бақыт!» - деп жазған еді. Сондай-ақ көрнекті ағартушы, қоғам қайраткері, жаңашыл педагог, ғалым-этнограф, ақын, прозашы, қазақ жазба әдебиеті мен қазақ әліпбиінің негізін қалаушы, орыс жазу таңбалары негізінде қазақ әліпбиін құрастырушы — Ыбырай Алтынсаринның өмірі мен шығармашылық қызметі қазақ халқының тарихындағы жарқын беттердің бірі болып табылады. == Құрылуы == 1860 жылы Орынбор облыстық басқармасы Алтынсаринның үзбей жазған өтініштерін қанағаттандырып, қазақ балалары үшін бастауыш мектепті ашуға рұқсат берді. Шалғай қалада мектеп ашу қиын болды (қаражат, мектеп ғимараты және оқу құралдары болған жоқ). Облыстық басқарма мен жергілікті болыстар осы маңызды іске суық қарады. Патша өкіметінің өзі де халықтың сауатын ашуды, ағарту жұмыстарын жасауды мақсат етпеген еді, оған тек тілді білетін іс жүргізушілер ғана керек болды. Алайда қиыншылықтар Алтынсаринге кедергі бола алмады. Оның үстіне, Ыбырай Алтынсарин 1861 жылы Торғай мектебіне мұғалім қызметіне атанған тұңғыш қазақ еді. Осы қуанышымен және өзінің ағартушылық идеяларымен рухы көтерілген Ыбырай Алтынсарин ауылдарды аралап, елге зайырлы білімнің маңыздылығын түсінідіріп отырды. Жергілікті тұрғындардан қаражат жинап, өзінің жеке жинақ ақшаларын салып, Алтынсарин мектеп ғимаратының құрылысына кірісті. Құрылысқа дайындалған кезінде қамалдың комендантында аудармашы болып қызмет істеп жүріп, Алтынасарин ауылдардан балалар әкелды, өз үйінде оларды орыс тіліне оқытты. 1864 жылы 8 қаңтарда мектептің салтанатты ашылуы өтті. Қазақ даласында оны «Қара шаңырақ», «Алғашқы қарлығаш» деп атады. Ыбырай Алтынсарин өзінің алғашқы «Кел, балалар, оқылық!" атты өлеңін жазды. Бұл өлең досы Н. И. Ильминскийге арналған мұрағат хатында жазылған және осы күнге дейін сақталған. == Тұңғыш мектебі == 1864 жылы Торғай қаласында Ыбырай Алтынсарин ашқан тұңғыш мектеп 1879 жылы Қостанай қаласы облыс орталығы болып құрылғаннан кейін мектеп үшін тастан ғимарат салу мәселесі шешілді. Мектеп ғимаратының құрылысы 1882 жылы басталды, ал 1884 жылы Троицк орыс-қазақ мектебі жаңа тас ғимаратқа көшіріліп, «Қостанай екі сыныптық орыс-қазақ училищесі» деп атала басталды. Жабылу шегінде тұрған мектептің жаңа ғимаратқа көшірілуі — Ыбырай Алтынсаринның тікелей еңбегі. Ыбырай Алтынсарин өзінің педагогикалық қызметінде оқушылардың тәрбие мәселесіне ғана емес, еңбек білімінің мәселелеріне де үлкен назар аударып отырған, сондықтан ол Торғайда қолөнер училищесін ашты, кейін ол Яковлев училищесі деп аталды. Ол басынан бастап облыстың уездік қалаларының барлығында бір-бірден орталық училищеден ашуды көздеген еді. Торғай облысы аумағындағы ауылдарды аралап жүріп, халықтан қаражат жинады. Илецк, Николаев, Торғай, Ырғыз уездерінде бір-екі сыныптық орыс-қазақ училищеден ашты. Бұл оқу шаңырақтарын мұғалімдермен қамтып, шәкірттермен толтырды. Мектептерді ашпас бұрын Алтынсарин елді мекендердің аумақтық орналасуын, халықтың жиілігін алдын-ала зерттеп отырды, содан кейін ғана мектептерді ашуға кірісті. Қазақстан жерінде әйелдерді оқыту ісінің басталуы да Алтынсаринның есімімен байланысты. Бұл маңызды бастаманы іске асыру кезінде де ол патша өкіметі тарапынан жасалған кедергілерге тап болды. Ырғызда қазақ қыздарына арналған интернаты бар арнайы мектеп ашылғанда оның қуанышында шек болған жоқ. Уездік, болыстық, ауыл мектептерінің ашылуымен бірге Алтынсариннің басты еңбектерінің бірі — 1883 жылы Орск қаласында тұңғыш қазақ Мұғалімдер мектебінің ашылуы. Онда қазақ мектептері үшін мұғалімдер даярланды. 1887 жылы 10 желтоқсанда көрнекті ұстаз Қостанай уезінде Обаған бір сыныптық болыс мектебінде жеке алғашқы сабақтарын берді. Бұл мектеп кейіннен орыс-қазақ училищесі болып өзгертілді және 1940 жылы 7 шілдеде 2 курс құрамымен Меңдіқара қазақ педагогикалық училищесі ашылды. 1949 жылы училищеге қазақ халқының ұлы перзенті, оның негізін қалаушы - Ыбырай Алтынсариннің есімі берілді. 25 жыл өткеннен соң училище Рудный қаласына көшірілді, ал 1992 жылы Ы. Алтынсарин атындағы Рудный әлеуметтік-гуманитарлық колледжі болып ауыстырды. Алтынсарин жастардың, бүкіл қазақ халқының сүйікті адамы болды. «Біз, яғни көшпенділер үшін Ы.Алтынсаринның өзі де және оның шығармалары да өте қымбат. Мұны Ресейдің алғашқы зайырлы әдебиетінің маңызын білетіндер түсіне алады. Біз Алтынсаринның тұлғасынан бүкіл халықтың рухы, ойы, пейілі, мінезі және түм өмірінің бейнесіне айналған қаһарманды көруге дайынбыз». Ыбырай Алтынсаринның тағдыры — одан кейін өмір сүргендер мен сүріп жатқандар үшін өнегелі мысал болады. == Сілтеме == http://e-history.kz/kz/publications/view/716 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161105034908/http://e-history.kz/kz/publications/view/716 |date=2016-11-05 }} [[Санат:Қазақстан мектептері]] [[Санат:Тарихы]] [[Санат:Ыбырай Алтынсарин]] ckfrgsu5h97c8nw0n11fagbt4uvc2yo 0 561462 3607571 3607285 2026-05-21T18:25:14Z Sudralum 88186 /* БҰҰ мүшелері болып табылатын мемлекеттер үшін көшбасшылар тізімі */ Гондурас 3607571 wikitext text/x-wiki Бұл '''[[Елбасы|Тәуелсіз Мемлекеттер]] мен [[Үкімет басшысы|Үкіметтер басшыларының]] тізбесі''', мемлекет басшылары мен мемлекеттің басшылары әртүрлі болған кезде, олар әдетте [[парламентаризм]]мен айналысатын мемлекеттерде болады; Айта кету керек, бұл ұстанымдар президенттікке және көптеген диктаторлық мемлекеттерге сәйкес келеді. Кейбір мемлекеттерде Үкімет басшысының рөлі Мемлекет басшысының да, Үкімет басшысының да рөлін атқаратын [[жартылай президенттік]]ке ие. ===[[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] мүшелері болып табылатын мемлекеттер үшін көшбасшылар тізімі=== {| style="font-size:95%; line-height:normal; margin-left:1.27em; max-width:1200px; padding:0;" ! align=left |Түс пернесі |- | {{legend|lightgreen|Ашық жасыл түспен конституция бойынша атқарушы билікті орындайтын басшылар белгіленген}} |- | {{legend|lightblue|Ашық көк түспен рәсімді емес, билігі шектеулі мемлекет басшылары белгіленген (мысалы, [[Бутан]]) немесе ''де юре'' билігі жоқ де факто басшылар (мысалы, [[Мьянма]])}} |} {|class="sortable wikitable" ![[Мемлекет]] ![[Мемлекеттік басқару формасы|Басқару формасы]] ![[Мемлекет басшысы]] ![[Үкімет басшысы]] |- |{{USA}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |[[АҚШ президенті|Президенті]] [[Дональд Трамп]] |- |{{ALB}} |[[Парламенттік республика]] |[[Албания президенті|Президенті]] [[Байрам Бегай]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Албания премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Эди Рама]] |- |{{DZA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Әбділмәжит Теббун]] |Премьер-министрі [[Аймен Бенабдеррахман]] |- |{{AGO}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Жуан Лоренсу]] |- |{{AND}} |Ханзадалық [[Парламенттік монархия]] |Ханзада тең билеуші [[Хосеп-Льюис Серрано Пентинат]]<br />Бірлескен князь өкілі [[Жозеп Мария Маури]]<br />Ханзада тең билеуші [[Эммануэль Макрон]]<br />Бірлескен ханзада өкілі [[Патрик Стрзода]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Ксавьер Эспот Самора|Ксавьер Самора]] |- |{{байрақ|Антигуа және Барбуда}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />[[Антигуа және Барбуда генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Родни Уильямс]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Гастон Браун]] |- |{{ARG}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |[[Аргентина президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хавьер Милей]] |- |{{ARM}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Ваагн Гарникович Хачатурян|Ваагн Хачатурян]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Никол Вавоевич Пашинян|Никол Пашинян]] |- |[[Сурет:Flag_of_the_Taliban.svg|23x23 нүкте]] [[Ауғанстан]] |[[Ислам мемлекеті (ұғым)|Ислам]] [[Әмірлік|Әмірлігі]] | bgcolor="#D8F8D8" |Бас әміршісі [[Хайбатулла Ахундзада]] |Премьер-министрі [[Һасан Ахунд]] |- |{{AUS}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br>Генерал-губернаторы [[Дэвид Харли]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Энтони Албаниз]] |- |{{AUT}} |[[Өкілдік демократия|Өкілдік демократиялы]] [[федерация]] |Федералды президенті [[Александр Ван дер Беллен]] | bgcolor="#D8F8D8" |Федералды канцлері [[Карл Нехаммер]] |- |{{AZE}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|Президенты [[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]] |Премьер-министрі [[Әли Идаятұлы Асадов|Әли Асадов]] |- |{{UAE}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Мұхаммед ибн Заид әл-Нахайян]] |Премьер-министрі [[Мұхаммед ибн Рашид әл-Мактум]] |- |{{BAH}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Корнелиус Смит (генерал-губернатор)|Корнелиус Смит]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Филип Дэвис]] |- |{{BGD}} |[[Парламенттік республика]] |[[Бангладеш президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Абдул Хамид (саясаткер)|Абдул Хамид]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Шейх Хасина Вазед]] |- |{{BRB}} |[[Парламенттік республика]] |[[Барбадос президенті|Президенті]] [[Сандра Мейсон]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Миа Моттли]] |- |{{BHR}} |[[Парламенттік монархия]] |Сұлтаны [[Хамад ибн Иса әл-Халифа]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Халифа ибн Салман Әл-Халифа]] |- |{{BLR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|Президенті [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]] |Премьер-министрі [[Роман Александрович Головченко|Роман Головченко]] |- |{{BEL}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[Филипп (Бельгия патшасы)|Филипп]] | bgcolor="#D8F8D8"|Премьер-министрі [[Александр Де Кроо]] |- |{{BEN}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Патрис Талон]] |- |{{BLZ}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Фройла Тзалам]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Джонни Брисеньо]] |- |{{BGR}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Румен Радев]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Кирил Петков]] |- |{{BOL}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Луис Катакора Арсе|Луис Арсе]] |- |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|{{BIH}} |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2"|<div align=center>[[Босния мен Герцеговинадағы Жоғары өкіл|Жоғары өкіл]]&nbsp;– [[Кристиан Шмидт]]</div> |- |'''Президиумының төрағасы'''<br />[[Желько Комшич ]] ([[Босния және Герцеговина басшылары|Төраға]] ретінде)<br />[[Шефик Джаферович]] (Мүше ретінде)<br />[[Милорад Додик]] (Мүше ретінде) |Министрлер кеңесінің төрағасы [[Зоран Тегелтия]] |- |{{BWA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|[[Ботсвана президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Мокветси Масиси]] |- |{{BRA}} |[[Президенттік республика|Президенттік]] [[федерация]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Жаир Болсонару]] |- |{{байрақ|Бруней}} |[[Абсолюттік монархия]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Сұлтан және Премьер-министрі [[Хассанал Болкиах]] |- |{{BFA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|Уақытша Президенті [[Ибрагим Траоре]] |Уақытша Премьер-министрі [[Аполлинер Жоаким Кьелем де Тамбела]] |- |{{BDI}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|Президенті [[Эварист Ндайишимие]] |Премьер-министрі [[Ален-Гийом Буньони]] |- |{{BTN}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor=lightblue|Друк гьялпо [[Джигме Кхесар Намгьял Вангчук]] | bgcolor="#D8F8D8"|Премьер-министрі [[Лотай Церинг]] |- |{{VUT}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Таллис Мозес]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Боб Лафман]] |- |{{VAT}} |Сайлаулы және [[абсолюттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Папалық|Рим папасы]] [[Франциск (рим папасы)|Франциск]] |[[Ватикан қаласы мемлекетінің папалық комиссиясы|Мемлекеттік хатшы]] [[Фернандо Вергес Альсага]] |- |{{VEN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Президенті [[Николас Мадуро]]<br>заңдылық талқыланды |- |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|{{VNM}} |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Социалистік мемлекет]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Коммунистік партияның бас хатшысы&nbsp;– [[Нгуен Фу Чонг]] |- |Президенті [[Нгуен Фу Чонг]] |Премьер-министрі [[Фам Минь Тинь]] |- |{{GAB}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Әли бен Бонго Ондимба]] |Премьер-министрі [[Жульен Нкоге Бекале]] |- |{{HTI}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Уақытша Президенті және Премьер-Министрі [[Ариэль Анри]] |- |{{GUY}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Гайана президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Ирфаан Әли]] |Премьер-министрі [[Марк Филлипс (саясаткер)|Марк Филлипс]] |- |{{GMB}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Адама Бэрроу]] |- |{{GHA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Нана Акуфо-Аддо]] |- |{{GTM}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Алехандро Джамматтеи]] |- |{{GIN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Уақытша Президенті [[Мамади Думбуя]] |Уақытша Премьер-министрі [[Мохамед Беавоги]] |- |{{GNB}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|[[Гвинея-Бисау президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Умару Сисоку Эмбало]] |Премьер-министрі [[Нуно Гомеш Набиам]] |- |{{GER}} |[[Парламенттік республика]] |[[Германия Федералдық президенті|Федералдық президенті]] [[Франк-Вальтер Штайнмайер]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Германия Федералдық канцлері|Федералдық канцлері]] [[Олаф Шольц]] |- |[[Сурет:Flag of Honduras (1949–2022, 2026–present).svg|22x20px|border |alt=Гондурас|link=Гондурас]] [[Гондурас]] |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Сиомара Кастро]] |- |{{GRC}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Катерина Сакелларопулу]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Кириакос Мицотакис]] |- |{{GRD}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Сесиль Ла Гренейд]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Кит Митчелл]] |- |{{GEO}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Михаил Гурамович Кавелашвили|Михаил Кавелашвили]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Ираклий Георгиевич Кобахидзе|Ираклий Кобахидзе]] |- |{{DNK}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшайымы [[II Маргрете]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Метте Фредериксен]] |- |{{DJI}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Исмаил Омар Гелле]] |Премьер-министрі [[Абдулкадер Камил Мұхамед]] |- |{{DMA}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Чарльз Саварин]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Рузвельт Скеррит]] |- |{{DOM}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Данило Медина]] |- |{{NZL}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Синди Киро]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Крис Хипкинс]] |- |{{JPN}} |[[Парламенттік монархия]] |Императоры [[Нарухито]]<ref>[https://24.kz/kz/zha-aly-tar/lemde/item/312415-zhaponiyada-zha-a-imperator-ta-a-otyrdy Жапонияда жаңа император таққа отырды www.24.kz]</ref> | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Фумио Кисида]]<ref>[https://24.kz/kz/zha-aly-tar/lemde/item/496407-zhaponiya-premer-ministri-otstavka-a-ketedi Жапония үкіметі отставкаға кетіп, жаңа Премьер-Министр сайланды Барлық құқықтар қорғалған. inform.kz белсенді сілтемені пайдаланыңыз 2021]</ref> |- |{{ZMB}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|[[Замбия президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хакаинде Хичилема]] |- |{{ZWE}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Эммерсон Мнангагва]] |- |{{ISR}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Ицхак Герцог]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Биньямин Нетаньяху]] |- |{{IDN}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Джоко Видодо]] |- |{{JOR}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8" |Король [[II Абдалла ибн Хұсейін|II Абдалла]] |Премьер-министрі [[Бишер Әл-Хасауне]] |- |{{IRN}} |[[Ислам мемлекеті (ұғым)|Ислам мемлекеті]] | bgcolor="#D8F8D8" |Рухани көшбасшы [[Әли Хаменеи]] |Президенті [[Ибраһим Раиси]] |- |{{IRQ}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Абдул Латиф Рашид]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Мұстафа әл-Кадфхими]] |- |{{IRL}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Майкл Хиггинс]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Тишех (үкімет басшысы)|Тишех]] [[Михол Мартин]] |- |{{ISL}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Гвюдни Йоуханнессон]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Катрин Якобсдоттир]] |- |{{байрақ|Испания}} |[[Парламенттік монархия]] |Король [[VI Филипп (Испания королі)|VI Филипп]] | bgcolor="#D8F8D8"|Премьер-министрі [[Педро Санчес (саясаткер)|Педро Санчес]] |- |{{ITA}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Серджио Маттарелла]] | bgcolor="#D8F8D8"|Министрлер кеңесінің төрағасы [[Жоржа Мелони]] |- |{{YEM}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|Президенттердің кеңесінің төрағасы [[Рашад әл-Алими]] |Премьер-министрі [[Маин Абдулмәлік Саид]] |- |{{CPV}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Жозе Мария Невеш]] |Премьер-министрі [[Улиссеш Коррея и Сильва]] |- |{{KHM}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[Нородом Сиамони]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Хун Сен]] |- |{{CMR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Камерун президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Поль Бийя]] |Премьер-министрі [[Жозеф Дион Нгуте]] |- |{{CAN}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Мэри Саймон]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Джастин Трюдо]] |- |{{KIR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Танети Маамау]] |- |{{QAT}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8" |Әмір [[Тамим бин Хамад әл-Тани]] |Премьер-министрі [[Халид бин Халифа бин Абдул Азиз әл-Тани]] |- |{{KEN}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |[[Кения президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Уильям Руто]] |- |{{CYP}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Никос Христодулидис]] |- |{{COL}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Густаво Петро]] |- |{{COM}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Азали Ассумани]] |- |{{COD}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Конго Демократиялық Республикасының президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Феликс Чисекеди]] |Премьер-министрі [[Жан-Мишель Сама Луконде]] |- |{{COG}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Дени Сассу-Нгессо]] |Премьер-министрі [[Анатоль Макоссо]] |- |{{KOR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Корея Республикасының президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Ли Чжэ Мён]] |[[Корея Республикасының премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Ким Бу Гём]] |- |{{CRI}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Карлос Альварадо Кесада]] |- |{{CIV}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Кот-д’Ивуар президенті|Президенті]] [[Алассан Уаттара]] |Премьер-министрі [[Патрик Аши]] |- |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|{{CUB}} |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|[[Куба Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы|Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы]]&nbsp;– [[Мигель Диас-Канель]] |- |Президенті [[Мигель Диас-Канель]] |Премьер-министрі [[Мануэль Марреро Крус]] |- |{{KWT}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8"|Әмір [[Науаф әл-Ахмед әл-Джабер әс-Сабах]] |Премьер-министрі [[Сабах әл-Халид әс-Сабах]] |- |{{PRK}} |[[Социалистік мемлекет]] | bgcolor="#D8F8D8" |Жоғарғы көшбасшысы, партия, армия және адамдар көшбасшысы [[Ким Чен Ын]] |Министрлер кеңесінің төрағасы [[Чхве Рён Хэ]] |- |{{KAZ}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|[[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] |- |{{KGZ}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|[[Қырғызстан президенті|Президенті]] [[Садыр Нұрғожаұлы Жапаров|Садыр Жапаров]] |[[Қырғызстан Министрлер Кабинетінің төрағасы|Премьер-министрі]] [[Ақылбек Үсенбекұлы Жапаров|Ақылбек Жапаров]] |- |{{CHN}} |[[Социалистік мемлекет]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Қытай Халық Республикасының төрағасы|Төрағасы]] [[Си Цзиньпин]] |Премьер-министрі [[Ли Цян]] |- |{{LAO}} |[[Социалистік мемлекет]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Тхонглун Сисулит]] |Премьер-министрі [[Фанкхам Випхаван]] |- |{{LVA}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Эгилс Левитс]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Кришьянис Кариньш]] |- |{{LSO}} |[[Парламенттік монархия]] |[[Лесото патшаларының тізімі|Патша]] [[III Летсие]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Моэкетси Маджоро]] |- |{{LBR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Президенті [[Джозеф Боакаи]] |- |{{LBN}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Мишель Наим Аун|Мишель Аун]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Наджиб Микати]] |- |{{LBY}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Өкілдер палатасының президенті және Премьер-министрі [[Мухаммад Юнис Әл-Манфи|Мұхаммад Юнис Әл-Манфи]] |- |{{LTU}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Гитанас Науседа]] |Министр-төрағасы [[Инга Ругинене]] |- | rowspan="2" |{{LIE}} | rowspan="2" |[[Парламенттік монархия]] |Кінәз [[II Ханс-Адам]] | rowspan="2" |Үкімет басшысы [[Даниэль Риш]] |- | bgcolor="#D8F8D8" |Ханзада-Регент Ханзада [[Алоиз]] |- |{{LUX}} |[[Парламенттік монархия]] |Ұлы герцог [[Анри]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Ксавье Беттель]] |- |{{MUS}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Барлен Вьяпури]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Правинд Джагнот]] |- |{{MRT}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Мұхаммед Ульд Әбдел-Әзиз]] |Премьер-министрі [[Мұхамед Салем Оулд Бехир]] |- |{{MDG}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Андри Радзуэлина]] |Премьер-министрі [[Кристиан Нтсай]] |- |{{HUN}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Каталин Новак]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Виктор Орбан]] |- |{{MWI}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Лазарус Чаквера]] |- |{{MYS}} |[[Парламенттік монархия]] |[[Янг ди-Пертуан Агонг|Жоғарғы билеуші]] [[Ибраһим Исмаил]] | bgcolor="#D8F8D8"|Премьер-министрі [[Исмаил Сабри Яакоб]] |- |{{MLI}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Ассими Гоита]] |Премьер-министрі [[Шогель Кокалла Маига]] |- |{{MDV}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Ибрагим Мұхамед Солих|Ибрагим Солих]] |- |{{MLT}} |[[Парламенттік республика]] |[[Мальта президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Джордж Велла]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Роберт Абела]] |- |{{MAR}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8" |Патша [[VI Мұхаммед]] |Премьер-министрі [[Әзиз Аханнуш]] |- |{{MHL}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |[[Маршалл аралдары президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Дэвид Кабуа]] |- |{{MEX}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Андрес Мануэль Лопес Обрадор]] |- |{{FSM}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |[[Микронезия Федерациялық Штаттары президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Уэсли Симина]] |- |{{MOZ}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Филипе Ньюси]] |Премьер-министрі [[Адриану Малеяни]] |- |{{MDA}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Майя Григорьевна Санду|Майя Санду]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Наталья Валерьевна Гаврилица|Наталья Гаврилица]] |- |{{MCO}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8" |Ханзада [[II Альбер (Монако ханзадасы)|II Альбер]] |Мемлекет министрі [[Пьер Дарту]] |- |{{MNG}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|Президенті [[Ухнаагийн Хүрэлсүх]] |Премьер-министрі [[Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ]] |- |{{EGY}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Мысыр президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Әбдел Фаттах Ас-Сиси]] |Премьер-министрі [[Мұстафа Мадбули]] |- |{{MMR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|Уақытша Президенті [[Мьин Шве]] |[[Мьянма мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік кеңесші]] [[Мин Ауң Хлайң]] |- |{{NAM}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Намибия президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хаге Гейнгоб]] |Премьер-министрі [[Саара Куугонгельва-Амадхила]] |- |{{NRU}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|[[Науру президенті|Президенті]] [[Расс Кун]] |- |{{NPL}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Бидхья Деви Бхандари]] | bgcolor="#D8F8D8"|Премьер-министрі [[Шер Бахадұр Деуба]] |- |{{NER}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Мұхамед Базум]] |Премьер-министрі [[Ухумуду Махамаду]] |- |{{NGA}} |[[Федерация]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Президенті [[Мохаммаду Бухари]] |- |{{NED}} |[[Парламенттік монархия]] |[[Нидерланд королдерінің тізімі|Король]] [[Виллем-Александр]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Марк Рютте]] |- |{{NIC}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Даниэль Ортега]] |- |{{NOR}} |[[Парламенттік монархия]] |Король [[V Харальд]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Йонас Гар Стөре]] |- |{{ZAF}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Сирил Рамафоса]] |- |{{OMN}} |[[Абсолюттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Оман билеушілерінің тізімі|Сұлтан]] [[Хайсам бен Тарық]] |Премьер-министрі Хайсам бен Тарық |- |{{SSD}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|[[Оңтүстік Судан президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Салва Киир]] |- |{{CAF}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|Президенті [[Фостен-Арканж Туадера]] |Премьер-министрі [[Феликс Молоуа]] |- |{{UZB}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Өзбекстан президенті|Президенті]] [[Шавкат Миромонұлы Мирзиёев|Шавкат Мирзиёев]] |[[Өзбекстан премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Абдулла Ниғматұлы Әріпов|Абдулла Әріпов]] |- |{{PLW}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |[[Палау президенттері|Президенті]] [[Сурангел Уиппс (кішісі)|Сурангел Уиппс]] |- |{{PAN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Лаурентино Кортисо|Лаурентино Кортисо Коэн]] |- |{{PNG}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />[[Папуа — Жаңа Гвинея генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Боб Дадае]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Джеймс Марапе]] |- |{{PRY}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Марио Абдо Бенитес]] |- |{{PAK}} |[[Ислам мемлекеті (ұғым)|Ислам]] [[Парламенттік республика|парламенттік республикасы]] |[[Пәкістан президенті|Президенті]] [[Ариф Алви]]<ref>{{Cite news|title=Ариф Алви Пәкістан президенті атанды|url=http://juldyz.kz/2018/09/05/arif-alvi-pakistan-prezidenti-atandy/|accessdate=2018-09-09}}</ref>. | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Шаһбаз Шариф]]<ref>{{Cite news|title=Пәкістанда жаңа премьер-министр сайланды|url=http://www.zakon.kz/video/v/104468.html|accessdate=2018-08-19}}</ref>. |- |{{PER}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Хосе Мария Балькасар]] |Премьер-министрі [[Анибаль Торрес]] |- |{{POL}} |[[Парламенттік республика]] |[[Польша президенті|Президенті]] [[Анджей Дуда]] | bgcolor="#D8F8D8" |Министрлер кеңесінің төрағасы [[Матеуш Моравецкий]] |- |{{PRT}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Марселу Ребелу ди Соза]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Португалия премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Антониу Кошта]] |- |{{RUS}} |[[Аралас республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Ресей президенті|Президенті]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] |[[Ресей Федерациясы Үкіметінің Төрағасы|Үкімет төрағасы]] [[Михаил Владимирович Мишустин|Михаил Мишустин]] |- |{{RWA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Поль Кагаме]] |Премьер-министрі [[Эдуар Нгиренте]] |- |{{ROU}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Румыния президенті|Президенті]] [[Клаус Йоханнис]] |Премьер-министрі [[Николае Чукэ]] |- |{{SLV}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Президенті [[Найиб Букеле]] |- |{{WSM}} |[[Парламенттік республика]] |Жоғарғы көшбасшы [[II Ваалетоа Суалауви]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Фиаме Наоми Матаафа|Фиаме Матаафа]] |- |{{SMR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Капитан-регент [[Джанкарло Вентурини]] және [[Марко Николини]] |- |{{STP}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Карлуш Вила-Нова]] |Премьер-министрі [[Жоржи Бом Жезуш]] |- |{{SAU}} |[[Абсолюттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Патша және Премьер-министрі [[Салман ибн Абдул-Әзиз Әл Сауд|Салман]] |- |{{SYC}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Президенті [[Уовел Рамкалаван]] |- |{{SEN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |[[Сенегал президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Маки Салл]] |- |{{VCT}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />[[Сент-Винсент және Гренадиндер генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Фредерик Баллантайн]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Сент-Винсент және Гренадиндер премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Ральф Гонсалвиш]] |- |{{байрақ|Сент-Китс және Невис}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />[[Сент-Китс және Невис генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Тэпли Ситон]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Сент-Китс және Невис премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Тимоти Харрис]] |- |{{LCA}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Невилл Сенак]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Аллен Частанет]] |- |{{SRB}} |[[Парламенттік республика]] | bgcolor=lightblue |Президенті [[Александр Вучич]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Ана Брнабич]] |- |{{SGP}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Халима Якоб]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Ли Сянь Лун]] |- |{{SYR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Башар әл-Асад]] |Премьер-министрі [[Имад Хамис]] |- |{{SVK}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Зузана Чапутова]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Эдуард Хегер]] |- |{{SVN}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Борут Пахор]] | bgcolor="#D8F8D8" |Үкімет төрағасы [[Роберт Голоб]] |- |{{SOM}} |[[Парламенттік республика]] | bgcolor=lightblue |Президенті [[Мұхамед Абдуллахи Мұхамед]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Хассан Әли Хайре]] |- |{{Flagicon|Macedonia}} [[Солтүстік Македония]] |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Стево Пендаровски]] | bgcolor="#D8F8D8" |Үкімет төрағасы [[Димитар Ковачевски]] |- |{{SLB}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Дэвид Вунаги]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Манассе Согаваре]] |- |{{SDN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Өтпелі әскери одағының төрағасы [[Әбдел Фаттах әл-Бурхан]] |[[Судан Премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Осман Хуссейн (саясаткер)|Осман Хуссейн]] |- |{{SUR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Чан Сантохи]] |- |{{SLE}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Джулиус Маада Био]] |Премьер-министрі [[Дэвид Фрэнсис]] |- |{{THA}} |[[Парламенттік монархия]] |Патша Маха [[Вачиралонгкорн]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Пхэтхонгтхан Чиннават]] |- |{{TZA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Танзания президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Самия Сулуху]] |Премьер-министрі [[Кассим Маджалива]] |- |{{TJK}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Тәжікстан президенті|Президенті]] [[Эмомали Шәріпұлы Рахмон|Эмомали Рахмон]] |[[Тәжікстан премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Кохир Расулзада]] |- |{{TGO}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Фор Гнассингбе]] |Премьер-министрі [[Коми Селом Классу]] |- |{{TON}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor=lightblue |Патша [[VI Тупоу]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Сиаоси Совалени]] |- |{{TTO}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Пола-Мэй Уикс]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Кит Роули]] |- |{{TUV}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Тенику Талези]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Каусеа Натано]] |- |{{TUN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Каис Саид]] |Премьер-министрі [[Нажла Буден]] |- |{{TUR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |[[Түркия президенті|Президенті]] [[Режеп Тайып Ердоған]] |- |{{TKM}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |[[Түрікменстан президенті|Президенті]] [[Сердар Құрбанқұлыұлы Бердімұхамедов|Сердар Бердімұхамедов]] |- |{{UGA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Йовери Кагута Мусевени]] |Премьер-министрі [[Робина Наббанья]] |- |{{UKR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Володимир Олександрович Зеленський|Володимир Зеленський]]<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/world_news/ukrainanyin-jana-prezident-vladimir-zelenskiy-ant-berd-297971/ Украинаның жаңа президенті Владимир Зеленский ант берді 31.05.2019]</ref> |Премьер-министрі [[Юлия Анатольевна Свириденко|Юлия Свириденко]] |- |{{URY}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Луис Альберто Лакалье Поу]] |- |{{GBR}} |[[Парламенттік монархия]] |[[Британ монархиясы|Патшасы]] [[III Чарльз]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Ұлыбритания Премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Риши Сунак]] |- |{{IND}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Драупади Мурму]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Нарендра Моди]] |- |{{FJI}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Джиойе Конроте]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Фрэнк Мбаинимарама]] |- |{{PHL}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|''[[Филиппин президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Фердинанд Маркос (кішісі)]]'' |- |{{FIN}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Саули Нийнистё]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Санна Марин]] |- |{{FRA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Франция президенті|Президенті]] [[Эммануэль Макрон]] |Премьер-министрі [[Элизабет Борн]] |- |{{HRV}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Зоран Миланович]] | bgcolor="#D8F8D8"|Үкімет төрағасы [[Андрей Пленкович]] |- |{{TCD}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Әскери кеңесінің төрағасы [[Махамат Деби]] |- |{{MNE}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Мило Джуканович]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Дритан Абазович]] |- |{{CZE}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Милош Земан]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Петр Фиала]] |- |{{CHL}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Габриэль Борич]] |- |{{CHE}} |[[Конфедерация|Конфедеративті]] [[парламенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |[[Швейцарияның федерация кеңесі|Федералдық кеңесі]]<br> [[Карин Келлер-Зуттер]] (президенті)<br> [[Ги Пармелен]] (вице-президенті)<br> [[Иньяцио Кассис]]<br>[[Виола Амерд]]<br>[[Альберт Рёшти]]<br>[[Элизабет Бом-Шнайдер]]<br>[[Беат Янс]] |- |{{SWE}} |[[Парламенттік монархия]] |Патша [[Карл XVI Густав]] | bgcolor="#D8F8D8" |Мемлекеттік министрі [[Ульф Кристерссон]] |- |{{LKA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Шри-Ланка президенті|Президенті]] [[Готабая Раджапакса]] |Премьер-министрі [[Ранил Уикрмесингхе]] |- |{{TLS}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|Президенті [[Жозе Рамош-Орта]] |Премьер-министрі [[Таур Матан Руак]] |- |{{ECU}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Президенті [[Гильермо Лассо]] |- |{{GNQ}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Теодоро Обианг Нгема Мбасого]] |Премьер-министрі Франсиско Паскуаль Эйеге Обама Асуэ |- |{{ERI}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Президенті [[Исаяс Афеворки]] |- |{{flag|Эсватини}} |[[Абсолюттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8" |Патша [[III Мсвати]] |Премьер-министрі [[Клеопас Дламини]] |- |{{EST}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Алар Карис]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Кая Каллас]] |- |{{ETH}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Сахле-Ворк Зевде]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Абий Аһмед Әли]] |- |{{JAM}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Патрик Аллен]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Эндрю Холнесс]] |} ===[[Мойындалмаған және жартылай мойындалған мемлекеттер|Ішінара халықаралық деңгейде мемлекет]] басшылары тәуелсіз мемлекеттерді немесе тәжірибеде, сондай-ақ Директорлар кеңесінің басшыларын таныды=== {| class="sortable wikitable" ![[Мемлекет]] ![[Мемлекеттік басқару формасы|Басқару формасы]] ![[Мемлекет басшысы]] ![[Үкімет басшысы]] |- |{{ABK}} |[[Президенттік республика]] |Президенті [[Аслан Георгиевич Бжания|Аслан Бжания]] |Премьер-министрі [[Александр Золотинскович Анкваб|Александр Анкваб]] |- |[[Сурет:Flag of Niue.svg|25px]] [[Ниуэ]] |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Пэтси Редди]] |Премьер-министрі [[Далтон Тагелаги]] |- |{{байрақ|Оңтүстік Осетия}} |[[Аралас республика]] |Президенті [[Алан Эдуардович Гаглоев|Алан Гаглоев]] |Премьер-министрі [[Геннадий Борисович Бекоев|Геннадий Бекоев]] |- |{{COK}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшайым [[III Чарльз]]<br />Патшайым өкілі Том Марстерс |Премьер-министрі [[Генри Пуна]] |- |{{KOS}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Хашим Тачи]] |Премьер-министрі [[Авдулла Хоти]] |- |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Сурет:Flag of Western Sahara.svg|25px]] [[Сахара Араб Демократиялық Республикасы]] |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Аралас республика]] |colspan=2 align="center"|[[Полисарио]]&nbsp;– [[Брагим Гали]] |- |Президенті [[Брагим Гали]] |Премьер-министрі [[Мұхамед Вали Акейк]] |- |{{байрақ|Палестина}} |[[Аралас республика]] |Президенті [[Махмұд Аббас]] |Премьер-министрі [[Мұхаммед Штайех]]<ref>[https://www.trt.net.tr/kazakh/liem/2019/03/11/abbas-mu-khammied-ishtarieghie-zhan-a-paliestina-ukimietin-k-u-ru-mindietin-bierdi-1160581 Аббас Мұхаммед Иштареге жаңа Палестина үкіметін құру міндетін берді 11.03.2019]</ref> |- |[[Сурет:Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|25px]] [[Солтүстік Кипр Түрік Республикасы]] |[[Аралас республика]] |Президенті [[Тұфан Эрхюрман]] |Премьер-министрі [[Фаиз Суджуоглу]] |- |{{TWN}} |[[Аралас республика]] |Президенті [[Цай Инвэнь]] |Атқарушы юань төрағасы [[Су Цзэн Чан]] |} ===[[Мойындалмаған және жартылай мойындалған мемлекеттер|Танылмаған мемлекеттер]] мен қоғамдық ұйымдар=== {| class="sortable wikitable" ![[Мемлекет]] ![[Мемлекеттік басқару формасы|Басқару формасы]] ![[Мемлекет басшысы]] ![[Үкімет басшысы]] |- |{{байрақ|Транснистрия}} |[[Президенттік республика]] |Президенті [[Вадим Николаевич Красносельский|Вадим Красносельский]] |Үкімет төрағасы [[Александр Владимирович Мартынов|Александр Мартынов]] |- |{{байрақ|Таулы Қарабақ Республикасы}} |[[Президенттік республика]] |colspan=2 align="center"|Президенті [[Араик Владимирович Арутюнян|Араик Арутюнян]] |- |[[Сурет:Flag of Somaliland.svg|25px]] [[Сомалиленд]] |[[президенттік республика]] |colspan=2 align="center"|президенті [[Мұса Бихи Абди]] |} ===Біріккен Ұлттар Ұйымының кемінде бір мүше мемлекеті мойындаған басқа үкіметтер=== {| class="sortable wikitable" ![[Үкімет]] ![[Мемлекет]] ![[Мемлекет басшысы]] ![[Үкімет басшысы]] |- |[[Сурет:Flag of Venezuela.svg|25px]] [[Ұлттық Ассамблея (Венесуэла)|Ұлттық Ассамблея]] |[[Сурет:Flag of Venezuela.svg|25px]] [[Венесуэла]] |colspan=2 align="center"|Ұлттық ассамблеясының президенті [[Хуан Гуайдо]] |- |[[Сурет:Flag of Libya.svg|25px]] [[Өкілдер палатасы (Ливия)|Өкілдер палатасы]] |[[Сурет:Flag of Libya.svg|25px]] [[Ливия]] |Өкілдер палатасының президенті [[Агила Салах Иса]] |Премьер-министрі [[Абдалла ат-Тани]] |- |[[Сурет:Flag of Yemen.svg|25px]] [[Йемен Жоғары саяси кеңесі|Жоғары саяси кеңесі]] |[[Сурет:Flag of Yemen.svg|25px]] [[Йемен]] |Жоғары саяси кеңес төрағасы [[Махди Әл-Машат]] |Премьер-министрі [[Әбдел Әзиз Салех бен Хабтур]] |- |[[File:Flag of Syria 2011, observed.svg|25px]] [[Сирия Уақытша үкімет|Уақытша үкімет]] |[[File:Flag of Syria 2011, observed.svg|25px]] [[Сирия]] |colspan=2 align="center"|Өкілдер палатасының президенті [[Абдуррахман Мұстафа]] |} ==Сыртқы сілтемелер== * [[Билік басындағы монархтардың тізімі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Елдер тізімі}} [[Санат:Мемлекет басшыларының тізімі]] [[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары|*]] gj1ows4a70zj3r3vtknlori77tbgm38 3607572 3607571 2026-05-21T18:28:50Z Sudralum 88186 /* БҰҰ мүшелері болып табылатын мемлекеттер үшін көшбасшылар тізімі */ Әділбек Әлешұлы Қасымәлиев 3607572 wikitext text/x-wiki Бұл '''[[Елбасы|Тәуелсіз Мемлекеттер]] мен [[Үкімет басшысы|Үкіметтер басшыларының]] тізбесі''', мемлекет басшылары мен мемлекеттің басшылары әртүрлі болған кезде, олар әдетте [[парламентаризм]]мен айналысатын мемлекеттерде болады; Айта кету керек, бұл ұстанымдар президенттікке және көптеген диктаторлық мемлекеттерге сәйкес келеді. Кейбір мемлекеттерде Үкімет басшысының рөлі Мемлекет басшысының да, Үкімет басшысының да рөлін атқаратын [[жартылай президенттік]]ке ие. ===[[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] мүшелері болып табылатын мемлекеттер үшін көшбасшылар тізімі=== {| style="font-size:95%; line-height:normal; margin-left:1.27em; max-width:1200px; padding:0;" ! align=left |Түс пернесі |- | {{legend|lightgreen|Ашық жасыл түспен конституция бойынша атқарушы билікті орындайтын басшылар белгіленген}} |- | {{legend|lightblue|Ашық көк түспен рәсімді емес, билігі шектеулі мемлекет басшылары белгіленген (мысалы, [[Бутан]]) немесе ''де юре'' билігі жоқ де факто басшылар (мысалы, [[Мьянма]])}} |} {|class="sortable wikitable" ![[Мемлекет]] ![[Мемлекеттік басқару формасы|Басқару формасы]] ![[Мемлекет басшысы]] ![[Үкімет басшысы]] |- |{{USA}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |[[АҚШ президенті|Президенті]] [[Дональд Трамп]] |- |{{ALB}} |[[Парламенттік республика]] |[[Албания президенті|Президенті]] [[Байрам Бегай]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Албания премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Эди Рама]] |- |{{DZA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Әбділмәжит Теббун]] |Премьер-министрі [[Аймен Бенабдеррахман]] |- |{{AGO}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Жуан Лоренсу]] |- |{{AND}} |Ханзадалық [[Парламенттік монархия]] |Ханзада тең билеуші [[Хосеп-Льюис Серрано Пентинат]]<br />Бірлескен князь өкілі [[Жозеп Мария Маури]]<br />Ханзада тең билеуші [[Эммануэль Макрон]]<br />Бірлескен ханзада өкілі [[Патрик Стрзода]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Ксавьер Эспот Самора|Ксавьер Самора]] |- |{{байрақ|Антигуа және Барбуда}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />[[Антигуа және Барбуда генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Родни Уильямс]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Гастон Браун]] |- |{{ARG}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |[[Аргентина президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хавьер Милей]] |- |{{ARM}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Ваагн Гарникович Хачатурян|Ваагн Хачатурян]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Никол Вавоевич Пашинян|Никол Пашинян]] |- |[[Сурет:Flag_of_the_Taliban.svg|23x23 нүкте]] [[Ауғанстан]] |[[Ислам мемлекеті (ұғым)|Ислам]] [[Әмірлік|Әмірлігі]] | bgcolor="#D8F8D8" |Бас әміршісі [[Хайбатулла Ахундзада]] |Премьер-министрі [[Һасан Ахунд]] |- |{{AUS}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br>Генерал-губернаторы [[Дэвид Харли]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Энтони Албаниз]] |- |{{AUT}} |[[Өкілдік демократия|Өкілдік демократиялы]] [[федерация]] |Федералды президенті [[Александр Ван дер Беллен]] | bgcolor="#D8F8D8" |Федералды канцлері [[Карл Нехаммер]] |- |{{AZE}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|Президенты [[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]] |Премьер-министрі [[Әли Идаятұлы Асадов|Әли Асадов]] |- |{{UAE}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Мұхаммед ибн Заид әл-Нахайян]] |Премьер-министрі [[Мұхаммед ибн Рашид әл-Мактум]] |- |{{BAH}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Корнелиус Смит (генерал-губернатор)|Корнелиус Смит]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Филип Дэвис]] |- |{{BGD}} |[[Парламенттік республика]] |[[Бангладеш президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Абдул Хамид (саясаткер)|Абдул Хамид]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Шейх Хасина Вазед]] |- |{{BRB}} |[[Парламенттік республика]] |[[Барбадос президенті|Президенті]] [[Сандра Мейсон]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Миа Моттли]] |- |{{BHR}} |[[Парламенттік монархия]] |Сұлтаны [[Хамад ибн Иса әл-Халифа]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Халифа ибн Салман Әл-Халифа]] |- |{{BLR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|Президенті [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]] |Премьер-министрі [[Роман Александрович Головченко|Роман Головченко]] |- |{{BEL}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[Филипп (Бельгия патшасы)|Филипп]] | bgcolor="#D8F8D8"|Премьер-министрі [[Александр Де Кроо]] |- |{{BEN}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Патрис Талон]] |- |{{BLZ}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Фройла Тзалам]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Джонни Брисеньо]] |- |{{BGR}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Румен Радев]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Кирил Петков]] |- |{{BOL}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Луис Катакора Арсе|Луис Арсе]] |- |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|{{BIH}} |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2"|<div align=center>[[Босния мен Герцеговинадағы Жоғары өкіл|Жоғары өкіл]]&nbsp;– [[Кристиан Шмидт]]</div> |- |'''Президиумының төрағасы'''<br />[[Желько Комшич ]] ([[Босния және Герцеговина басшылары|Төраға]] ретінде)<br />[[Шефик Джаферович]] (Мүше ретінде)<br />[[Милорад Додик]] (Мүше ретінде) |Министрлер кеңесінің төрағасы [[Зоран Тегелтия]] |- |{{BWA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|[[Ботсвана президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Мокветси Масиси]] |- |{{BRA}} |[[Президенттік республика|Президенттік]] [[федерация]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Жаир Болсонару]] |- |{{байрақ|Бруней}} |[[Абсолюттік монархия]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Сұлтан және Премьер-министрі [[Хассанал Болкиах]] |- |{{BFA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|Уақытша Президенті [[Ибрагим Траоре]] |Уақытша Премьер-министрі [[Аполлинер Жоаким Кьелем де Тамбела]] |- |{{BDI}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|Президенті [[Эварист Ндайишимие]] |Премьер-министрі [[Ален-Гийом Буньони]] |- |{{BTN}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor=lightblue|Друк гьялпо [[Джигме Кхесар Намгьял Вангчук]] | bgcolor="#D8F8D8"|Премьер-министрі [[Лотай Церинг]] |- |{{VUT}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Таллис Мозес]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Боб Лафман]] |- |{{VAT}} |Сайлаулы және [[абсолюттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Папалық|Рим папасы]] [[Франциск (рим папасы)|Франциск]] |[[Ватикан қаласы мемлекетінің папалық комиссиясы|Мемлекеттік хатшы]] [[Фернандо Вергес Альсага]] |- |{{VEN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Президенті [[Николас Мадуро]]<br>заңдылық талқыланды |- |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|{{VNM}} |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Социалистік мемлекет]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Коммунистік партияның бас хатшысы&nbsp;– [[Нгуен Фу Чонг]] |- |Президенті [[Нгуен Фу Чонг]] |Премьер-министрі [[Фам Минь Тинь]] |- |{{GAB}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Әли бен Бонго Ондимба]] |Премьер-министрі [[Жульен Нкоге Бекале]] |- |{{HTI}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Уақытша Президенті және Премьер-Министрі [[Ариэль Анри]] |- |{{GUY}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Гайана президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Ирфаан Әли]] |Премьер-министрі [[Марк Филлипс (саясаткер)|Марк Филлипс]] |- |{{GMB}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Адама Бэрроу]] |- |{{GHA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Нана Акуфо-Аддо]] |- |{{GTM}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Алехандро Джамматтеи]] |- |{{GIN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Уақытша Президенті [[Мамади Думбуя]] |Уақытша Премьер-министрі [[Мохамед Беавоги]] |- |{{GNB}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|[[Гвинея-Бисау президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Умару Сисоку Эмбало]] |Премьер-министрі [[Нуно Гомеш Набиам]] |- |{{GER}} |[[Парламенттік республика]] |[[Германия Федералдық президенті|Федералдық президенті]] [[Франк-Вальтер Штайнмайер]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Германия Федералдық канцлері|Федералдық канцлері]] [[Олаф Шольц]] |- |[[Сурет:Flag of Honduras (1949–2022, 2026–present).svg|22x20px|border |alt=Гондурас|link=Гондурас]] [[Гондурас]] |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Сиомара Кастро]] |- |{{GRC}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Катерина Сакелларопулу]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Кириакос Мицотакис]] |- |{{GRD}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Сесиль Ла Гренейд]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Кит Митчелл]] |- |{{GEO}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Михаил Гурамович Кавелашвили|Михаил Кавелашвили]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Ираклий Георгиевич Кобахидзе|Ираклий Кобахидзе]] |- |{{DNK}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшайымы [[II Маргрете]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Метте Фредериксен]] |- |{{DJI}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Исмаил Омар Гелле]] |Премьер-министрі [[Абдулкадер Камил Мұхамед]] |- |{{DMA}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Чарльз Саварин]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Рузвельт Скеррит]] |- |{{DOM}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Данило Медина]] |- |{{NZL}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Синди Киро]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Крис Хипкинс]] |- |{{JPN}} |[[Парламенттік монархия]] |Императоры [[Нарухито]]<ref>[https://24.kz/kz/zha-aly-tar/lemde/item/312415-zhaponiyada-zha-a-imperator-ta-a-otyrdy Жапонияда жаңа император таққа отырды www.24.kz]</ref> | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Фумио Кисида]]<ref>[https://24.kz/kz/zha-aly-tar/lemde/item/496407-zhaponiya-premer-ministri-otstavka-a-ketedi Жапония үкіметі отставкаға кетіп, жаңа Премьер-Министр сайланды Барлық құқықтар қорғалған. inform.kz белсенді сілтемені пайдаланыңыз 2021]</ref> |- |{{ZMB}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|[[Замбия президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хакаинде Хичилема]] |- |{{ZWE}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Эммерсон Мнангагва]] |- |{{ISR}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Ицхак Герцог]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Биньямин Нетаньяху]] |- |{{IDN}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Джоко Видодо]] |- |{{JOR}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8" |Король [[II Абдалла ибн Хұсейін|II Абдалла]] |Премьер-министрі [[Бишер Әл-Хасауне]] |- |{{IRN}} |[[Ислам мемлекеті (ұғым)|Ислам мемлекеті]] | bgcolor="#D8F8D8" |Рухани көшбасшы [[Әли Хаменеи]] |Президенті [[Ибраһим Раиси]] |- |{{IRQ}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Абдул Латиф Рашид]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Мұстафа әл-Кадфхими]] |- |{{IRL}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Майкл Хиггинс]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Тишех (үкімет басшысы)|Тишех]] [[Михол Мартин]] |- |{{ISL}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Гвюдни Йоуханнессон]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Катрин Якобсдоттир]] |- |{{байрақ|Испания}} |[[Парламенттік монархия]] |Король [[VI Филипп (Испания королі)|VI Филипп]] | bgcolor="#D8F8D8"|Премьер-министрі [[Педро Санчес (саясаткер)|Педро Санчес]] |- |{{ITA}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Серджио Маттарелла]] | bgcolor="#D8F8D8"|Министрлер кеңесінің төрағасы [[Жоржа Мелони]] |- |{{YEM}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|Президенттердің кеңесінің төрағасы [[Рашад әл-Алими]] |Премьер-министрі [[Маин Абдулмәлік Саид]] |- |{{CPV}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Жозе Мария Невеш]] |Премьер-министрі [[Улиссеш Коррея и Сильва]] |- |{{KHM}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[Нородом Сиамони]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Хун Сен]] |- |{{CMR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Камерун президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Поль Бийя]] |Премьер-министрі [[Жозеф Дион Нгуте]] |- |{{CAN}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Мэри Саймон]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Джастин Трюдо]] |- |{{KIR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Танети Маамау]] |- |{{QAT}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8" |Әмір [[Тамим бин Хамад әл-Тани]] |Премьер-министрі [[Халид бин Халифа бин Абдул Азиз әл-Тани]] |- |{{KEN}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |[[Кения президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Уильям Руто]] |- |{{CYP}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Никос Христодулидис]] |- |{{COL}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Густаво Петро]] |- |{{COM}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Азали Ассумани]] |- |{{COD}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Конго Демократиялық Республикасының президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Феликс Чисекеди]] |Премьер-министрі [[Жан-Мишель Сама Луконде]] |- |{{COG}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Дени Сассу-Нгессо]] |Премьер-министрі [[Анатоль Макоссо]] |- |{{KOR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Корея Республикасының президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Ли Чжэ Мён]] |[[Корея Республикасының премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Ким Бу Гём]] |- |{{CRI}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Карлос Альварадо Кесада]] |- |{{CIV}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Кот-д’Ивуар президенті|Президенті]] [[Алассан Уаттара]] |Премьер-министрі [[Патрик Аши]] |- |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|{{CUB}} |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|[[Куба Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы|Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы]]&nbsp;– [[Мигель Диас-Канель]] |- |Президенті [[Мигель Диас-Канель]] |Премьер-министрі [[Мануэль Марреро Крус]] |- |{{KWT}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8"|Әмір [[Науаф әл-Ахмед әл-Джабер әс-Сабах]] |Премьер-министрі [[Сабах әл-Халид әс-Сабах]] |- |{{PRK}} |[[Социалистік мемлекет]] | bgcolor="#D8F8D8" |Жоғарғы көшбасшысы, партия, армия және адамдар көшбасшысы [[Ким Чен Ын]] |Министрлер кеңесінің төрағасы [[Чхве Рён Хэ]] |- |{{KAZ}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|[[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] |- |{{KGZ}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|[[Қырғызстан президенті|Президенті]] [[Садыр Нұрғожаұлы Жапаров|Садыр Жапаров]] |[[Қырғызстан Министрлер Кабинетінің төрағасы|Премьер-министрі]] [[Әділбек Әлешұлы Қасымәлиев|Әділбек Қасымәлиев]] |- |{{CHN}} |[[Социалистік мемлекет]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Қытай Халық Республикасының төрағасы|Төрағасы]] [[Си Цзиньпин]] |Премьер-министрі [[Ли Цян]] |- |{{LAO}} |[[Социалистік мемлекет]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Тхонглун Сисулит]] |Премьер-министрі [[Фанкхам Випхаван]] |- |{{LVA}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Эгилс Левитс]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Кришьянис Кариньш]] |- |{{LSO}} |[[Парламенттік монархия]] |[[Лесото патшаларының тізімі|Патша]] [[III Летсие]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Моэкетси Маджоро]] |- |{{LBR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Президенті [[Джозеф Боакаи]] |- |{{LBN}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Мишель Наим Аун|Мишель Аун]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Наджиб Микати]] |- |{{LBY}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Өкілдер палатасының президенті және Премьер-министрі [[Мухаммад Юнис Әл-Манфи|Мұхаммад Юнис Әл-Манфи]] |- |{{LTU}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Гитанас Науседа]] |Министр-төрағасы [[Инга Ругинене]] |- | rowspan="2" |{{LIE}} | rowspan="2" |[[Парламенттік монархия]] |Кінәз [[II Ханс-Адам]] | rowspan="2" |Үкімет басшысы [[Даниэль Риш]] |- | bgcolor="#D8F8D8" |Ханзада-Регент Ханзада [[Алоиз]] |- |{{LUX}} |[[Парламенттік монархия]] |Ұлы герцог [[Анри]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Ксавье Беттель]] |- |{{MUS}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Барлен Вьяпури]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Правинд Джагнот]] |- |{{MRT}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Мұхаммед Ульд Әбдел-Әзиз]] |Премьер-министрі [[Мұхамед Салем Оулд Бехир]] |- |{{MDG}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Андри Радзуэлина]] |Премьер-министрі [[Кристиан Нтсай]] |- |{{HUN}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Каталин Новак]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Виктор Орбан]] |- |{{MWI}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Лазарус Чаквера]] |- |{{MYS}} |[[Парламенттік монархия]] |[[Янг ди-Пертуан Агонг|Жоғарғы билеуші]] [[Ибраһим Исмаил]] | bgcolor="#D8F8D8"|Премьер-министрі [[Исмаил Сабри Яакоб]] |- |{{MLI}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Ассими Гоита]] |Премьер-министрі [[Шогель Кокалла Маига]] |- |{{MDV}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Ибрагим Мұхамед Солих|Ибрагим Солих]] |- |{{MLT}} |[[Парламенттік республика]] |[[Мальта президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Джордж Велла]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Роберт Абела]] |- |{{MAR}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8" |Патша [[VI Мұхаммед]] |Премьер-министрі [[Әзиз Аханнуш]] |- |{{MHL}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |[[Маршалл аралдары президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Дэвид Кабуа]] |- |{{MEX}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Андрес Мануэль Лопес Обрадор]] |- |{{FSM}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |[[Микронезия Федерациялық Штаттары президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Уэсли Симина]] |- |{{MOZ}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Филипе Ньюси]] |Премьер-министрі [[Адриану Малеяни]] |- |{{MDA}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Майя Григорьевна Санду|Майя Санду]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Наталья Валерьевна Гаврилица|Наталья Гаврилица]] |- |{{MCO}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8" |Ханзада [[II Альбер (Монако ханзадасы)|II Альбер]] |Мемлекет министрі [[Пьер Дарту]] |- |{{MNG}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|Президенті [[Ухнаагийн Хүрэлсүх]] |Премьер-министрі [[Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ]] |- |{{EGY}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Мысыр президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Әбдел Фаттах Ас-Сиси]] |Премьер-министрі [[Мұстафа Мадбули]] |- |{{MMR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|Уақытша Президенті [[Мьин Шве]] |[[Мьянма мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік кеңесші]] [[Мин Ауң Хлайң]] |- |{{NAM}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Намибия президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хаге Гейнгоб]] |Премьер-министрі [[Саара Куугонгельва-Амадхила]] |- |{{NRU}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|[[Науру президенті|Президенті]] [[Расс Кун]] |- |{{NPL}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Бидхья Деви Бхандари]] | bgcolor="#D8F8D8"|Премьер-министрі [[Шер Бахадұр Деуба]] |- |{{NER}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Мұхамед Базум]] |Премьер-министрі [[Ухумуду Махамаду]] |- |{{NGA}} |[[Федерация]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Президенті [[Мохаммаду Бухари]] |- |{{NED}} |[[Парламенттік монархия]] |[[Нидерланд королдерінің тізімі|Король]] [[Виллем-Александр]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Марк Рютте]] |- |{{NIC}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Даниэль Ортега]] |- |{{NOR}} |[[Парламенттік монархия]] |Король [[V Харальд]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Йонас Гар Стөре]] |- |{{ZAF}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Сирил Рамафоса]] |- |{{OMN}} |[[Абсолюттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Оман билеушілерінің тізімі|Сұлтан]] [[Хайсам бен Тарық]] |Премьер-министрі Хайсам бен Тарық |- |{{SSD}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|[[Оңтүстік Судан президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Салва Киир]] |- |{{CAF}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|Президенті [[Фостен-Арканж Туадера]] |Премьер-министрі [[Феликс Молоуа]] |- |{{UZB}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Өзбекстан президенті|Президенті]] [[Шавкат Миромонұлы Мирзиёев|Шавкат Мирзиёев]] |[[Өзбекстан премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Абдулла Ниғматұлы Әріпов|Абдулла Әріпов]] |- |{{PLW}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |[[Палау президенттері|Президенті]] [[Сурангел Уиппс (кішісі)|Сурангел Уиппс]] |- |{{PAN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Лаурентино Кортисо|Лаурентино Кортисо Коэн]] |- |{{PNG}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />[[Папуа — Жаңа Гвинея генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Боб Дадае]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Джеймс Марапе]] |- |{{PRY}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Марио Абдо Бенитес]] |- |{{PAK}} |[[Ислам мемлекеті (ұғым)|Ислам]] [[Парламенттік республика|парламенттік республикасы]] |[[Пәкістан президенті|Президенті]] [[Ариф Алви]]<ref>{{Cite news|title=Ариф Алви Пәкістан президенті атанды|url=http://juldyz.kz/2018/09/05/arif-alvi-pakistan-prezidenti-atandy/|accessdate=2018-09-09}}</ref>. | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Шаһбаз Шариф]]<ref>{{Cite news|title=Пәкістанда жаңа премьер-министр сайланды|url=http://www.zakon.kz/video/v/104468.html|accessdate=2018-08-19}}</ref>. |- |{{PER}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Хосе Мария Балькасар]] |Премьер-министрі [[Анибаль Торрес]] |- |{{POL}} |[[Парламенттік республика]] |[[Польша президенті|Президенті]] [[Анджей Дуда]] | bgcolor="#D8F8D8" |Министрлер кеңесінің төрағасы [[Матеуш Моравецкий]] |- |{{PRT}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Марселу Ребелу ди Соза]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Португалия премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Антониу Кошта]] |- |{{RUS}} |[[Аралас республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Ресей президенті|Президенті]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] |[[Ресей Федерациясы Үкіметінің Төрағасы|Үкімет төрағасы]] [[Михаил Владимирович Мишустин|Михаил Мишустин]] |- |{{RWA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Поль Кагаме]] |Премьер-министрі [[Эдуар Нгиренте]] |- |{{ROU}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Румыния президенті|Президенті]] [[Клаус Йоханнис]] |Премьер-министрі [[Николае Чукэ]] |- |{{SLV}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Президенті [[Найиб Букеле]] |- |{{WSM}} |[[Парламенттік республика]] |Жоғарғы көшбасшы [[II Ваалетоа Суалауви]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Фиаме Наоми Матаафа|Фиаме Матаафа]] |- |{{SMR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Капитан-регент [[Джанкарло Вентурини]] және [[Марко Николини]] |- |{{STP}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Карлуш Вила-Нова]] |Премьер-министрі [[Жоржи Бом Жезуш]] |- |{{SAU}} |[[Абсолюттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Патша және Премьер-министрі [[Салман ибн Абдул-Әзиз Әл Сауд|Салман]] |- |{{SYC}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Президенті [[Уовел Рамкалаван]] |- |{{SEN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |[[Сенегал президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Маки Салл]] |- |{{VCT}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />[[Сент-Винсент және Гренадиндер генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Фредерик Баллантайн]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Сент-Винсент және Гренадиндер премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Ральф Гонсалвиш]] |- |{{байрақ|Сент-Китс және Невис}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />[[Сент-Китс және Невис генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Тэпли Ситон]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Сент-Китс және Невис премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Тимоти Харрис]] |- |{{LCA}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Невилл Сенак]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Аллен Частанет]] |- |{{SRB}} |[[Парламенттік республика]] | bgcolor=lightblue |Президенті [[Александр Вучич]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Ана Брнабич]] |- |{{SGP}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Халима Якоб]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Ли Сянь Лун]] |- |{{SYR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Башар әл-Асад]] |Премьер-министрі [[Имад Хамис]] |- |{{SVK}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Зузана Чапутова]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Эдуард Хегер]] |- |{{SVN}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Борут Пахор]] | bgcolor="#D8F8D8" |Үкімет төрағасы [[Роберт Голоб]] |- |{{SOM}} |[[Парламенттік республика]] | bgcolor=lightblue |Президенті [[Мұхамед Абдуллахи Мұхамед]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Хассан Әли Хайре]] |- |{{Flagicon|Macedonia}} [[Солтүстік Македония]] |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Стево Пендаровски]] | bgcolor="#D8F8D8" |Үкімет төрағасы [[Димитар Ковачевски]] |- |{{SLB}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Дэвид Вунаги]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Манассе Согаваре]] |- |{{SDN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Өтпелі әскери одағының төрағасы [[Әбдел Фаттах әл-Бурхан]] |[[Судан Премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Осман Хуссейн (саясаткер)|Осман Хуссейн]] |- |{{SUR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Чан Сантохи]] |- |{{SLE}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Джулиус Маада Био]] |Премьер-министрі [[Дэвид Фрэнсис]] |- |{{THA}} |[[Парламенттік монархия]] |Патша Маха [[Вачиралонгкорн]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Пхэтхонгтхан Чиннават]] |- |{{TZA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Танзания президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Самия Сулуху]] |Премьер-министрі [[Кассим Маджалива]] |- |{{TJK}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Тәжікстан президенті|Президенті]] [[Эмомали Шәріпұлы Рахмон|Эмомали Рахмон]] |[[Тәжікстан премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Кохир Расулзада]] |- |{{TGO}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Фор Гнассингбе]] |Премьер-министрі [[Коми Селом Классу]] |- |{{TON}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor=lightblue |Патша [[VI Тупоу]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Сиаоси Совалени]] |- |{{TTO}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Пола-Мэй Уикс]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Кит Роули]] |- |{{TUV}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Тенику Талези]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Каусеа Натано]] |- |{{TUN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Каис Саид]] |Премьер-министрі [[Нажла Буден]] |- |{{TUR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |[[Түркия президенті|Президенті]] [[Режеп Тайып Ердоған]] |- |{{TKM}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |[[Түрікменстан президенті|Президенті]] [[Сердар Құрбанқұлыұлы Бердімұхамедов|Сердар Бердімұхамедов]] |- |{{UGA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Йовери Кагута Мусевени]] |Премьер-министрі [[Робина Наббанья]] |- |{{UKR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Володимир Олександрович Зеленський|Володимир Зеленський]]<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/world_news/ukrainanyin-jana-prezident-vladimir-zelenskiy-ant-berd-297971/ Украинаның жаңа президенті Владимир Зеленский ант берді 31.05.2019]</ref> |Премьер-министрі [[Юлия Анатольевна Свириденко|Юлия Свириденко]] |- |{{URY}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Луис Альберто Лакалье Поу]] |- |{{GBR}} |[[Парламенттік монархия]] |[[Британ монархиясы|Патшасы]] [[III Чарльз]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Ұлыбритания Премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Риши Сунак]] |- |{{IND}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Драупади Мурму]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Нарендра Моди]] |- |{{FJI}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Джиойе Конроте]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Фрэнк Мбаинимарама]] |- |{{PHL}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|''[[Филиппин президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Фердинанд Маркос (кішісі)]]'' |- |{{FIN}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Саули Нийнистё]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Санна Марин]] |- |{{FRA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Франция президенті|Президенті]] [[Эммануэль Макрон]] |Премьер-министрі [[Элизабет Борн]] |- |{{HRV}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Зоран Миланович]] | bgcolor="#D8F8D8"|Үкімет төрағасы [[Андрей Пленкович]] |- |{{TCD}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Әскери кеңесінің төрағасы [[Махамат Деби]] |- |{{MNE}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Мило Джуканович]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Дритан Абазович]] |- |{{CZE}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Милош Земан]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Петр Фиала]] |- |{{CHL}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Габриэль Борич]] |- |{{CHE}} |[[Конфедерация|Конфедеративті]] [[парламенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |[[Швейцарияның федерация кеңесі|Федералдық кеңесі]]<br> [[Карин Келлер-Зуттер]] (президенті)<br> [[Ги Пармелен]] (вице-президенті)<br> [[Иньяцио Кассис]]<br>[[Виола Амерд]]<br>[[Альберт Рёшти]]<br>[[Элизабет Бом-Шнайдер]]<br>[[Беат Янс]] |- |{{SWE}} |[[Парламенттік монархия]] |Патша [[Карл XVI Густав]] | bgcolor="#D8F8D8" |Мемлекеттік министрі [[Ульф Кристерссон]] |- |{{LKA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Шри-Ланка президенті|Президенті]] [[Готабая Раджапакса]] |Премьер-министрі [[Ранил Уикрмесингхе]] |- |{{TLS}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|Президенті [[Жозе Рамош-Орта]] |Премьер-министрі [[Таур Матан Руак]] |- |{{ECU}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Президенті [[Гильермо Лассо]] |- |{{GNQ}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Теодоро Обианг Нгема Мбасого]] |Премьер-министрі Франсиско Паскуаль Эйеге Обама Асуэ |- |{{ERI}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Президенті [[Исаяс Афеворки]] |- |{{flag|Эсватини}} |[[Абсолюттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8" |Патша [[III Мсвати]] |Премьер-министрі [[Клеопас Дламини]] |- |{{EST}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Алар Карис]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Кая Каллас]] |- |{{ETH}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Сахле-Ворк Зевде]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Абий Аһмед Әли]] |- |{{JAM}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Патрик Аллен]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Эндрю Холнесс]] |} ===[[Мойындалмаған және жартылай мойындалған мемлекеттер|Ішінара халықаралық деңгейде мемлекет]] басшылары тәуелсіз мемлекеттерді немесе тәжірибеде, сондай-ақ Директорлар кеңесінің басшыларын таныды=== {| class="sortable wikitable" ![[Мемлекет]] ![[Мемлекеттік басқару формасы|Басқару формасы]] ![[Мемлекет басшысы]] ![[Үкімет басшысы]] |- |{{ABK}} |[[Президенттік республика]] |Президенті [[Аслан Георгиевич Бжания|Аслан Бжания]] |Премьер-министрі [[Александр Золотинскович Анкваб|Александр Анкваб]] |- |[[Сурет:Flag of Niue.svg|25px]] [[Ниуэ]] |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Пэтси Редди]] |Премьер-министрі [[Далтон Тагелаги]] |- |{{байрақ|Оңтүстік Осетия}} |[[Аралас республика]] |Президенті [[Алан Эдуардович Гаглоев|Алан Гаглоев]] |Премьер-министрі [[Геннадий Борисович Бекоев|Геннадий Бекоев]] |- |{{COK}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшайым [[III Чарльз]]<br />Патшайым өкілі Том Марстерс |Премьер-министрі [[Генри Пуна]] |- |{{KOS}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Хашим Тачи]] |Премьер-министрі [[Авдулла Хоти]] |- |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Сурет:Flag of Western Sahara.svg|25px]] [[Сахара Араб Демократиялық Республикасы]] |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Аралас республика]] |colspan=2 align="center"|[[Полисарио]]&nbsp;– [[Брагим Гали]] |- |Президенті [[Брагим Гали]] |Премьер-министрі [[Мұхамед Вали Акейк]] |- |{{байрақ|Палестина}} |[[Аралас республика]] |Президенті [[Махмұд Аббас]] |Премьер-министрі [[Мұхаммед Штайех]]<ref>[https://www.trt.net.tr/kazakh/liem/2019/03/11/abbas-mu-khammied-ishtarieghie-zhan-a-paliestina-ukimietin-k-u-ru-mindietin-bierdi-1160581 Аббас Мұхаммед Иштареге жаңа Палестина үкіметін құру міндетін берді 11.03.2019]</ref> |- |[[Сурет:Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|25px]] [[Солтүстік Кипр Түрік Республикасы]] |[[Аралас республика]] |Президенті [[Тұфан Эрхюрман]] |Премьер-министрі [[Фаиз Суджуоглу]] |- |{{TWN}} |[[Аралас республика]] |Президенті [[Цай Инвэнь]] |Атқарушы юань төрағасы [[Су Цзэн Чан]] |} ===[[Мойындалмаған және жартылай мойындалған мемлекеттер|Танылмаған мемлекеттер]] мен қоғамдық ұйымдар=== {| class="sortable wikitable" ![[Мемлекет]] ![[Мемлекеттік басқару формасы|Басқару формасы]] ![[Мемлекет басшысы]] ![[Үкімет басшысы]] |- |{{байрақ|Транснистрия}} |[[Президенттік республика]] |Президенті [[Вадим Николаевич Красносельский|Вадим Красносельский]] |Үкімет төрағасы [[Александр Владимирович Мартынов|Александр Мартынов]] |- |{{байрақ|Таулы Қарабақ Республикасы}} |[[Президенттік республика]] |colspan=2 align="center"|Президенті [[Араик Владимирович Арутюнян|Араик Арутюнян]] |- |[[Сурет:Flag of Somaliland.svg|25px]] [[Сомалиленд]] |[[президенттік республика]] |colspan=2 align="center"|президенті [[Мұса Бихи Абди]] |} ===Біріккен Ұлттар Ұйымының кемінде бір мүше мемлекеті мойындаған басқа үкіметтер=== {| class="sortable wikitable" ![[Үкімет]] ![[Мемлекет]] ![[Мемлекет басшысы]] ![[Үкімет басшысы]] |- |[[Сурет:Flag of Venezuela.svg|25px]] [[Ұлттық Ассамблея (Венесуэла)|Ұлттық Ассамблея]] |[[Сурет:Flag of Venezuela.svg|25px]] [[Венесуэла]] |colspan=2 align="center"|Ұлттық ассамблеясының президенті [[Хуан Гуайдо]] |- |[[Сурет:Flag of Libya.svg|25px]] [[Өкілдер палатасы (Ливия)|Өкілдер палатасы]] |[[Сурет:Flag of Libya.svg|25px]] [[Ливия]] |Өкілдер палатасының президенті [[Агила Салах Иса]] |Премьер-министрі [[Абдалла ат-Тани]] |- |[[Сурет:Flag of Yemen.svg|25px]] [[Йемен Жоғары саяси кеңесі|Жоғары саяси кеңесі]] |[[Сурет:Flag of Yemen.svg|25px]] [[Йемен]] |Жоғары саяси кеңес төрағасы [[Махди Әл-Машат]] |Премьер-министрі [[Әбдел Әзиз Салех бен Хабтур]] |- |[[File:Flag of Syria 2011, observed.svg|25px]] [[Сирия Уақытша үкімет|Уақытша үкімет]] |[[File:Flag of Syria 2011, observed.svg|25px]] [[Сирия]] |colspan=2 align="center"|Өкілдер палатасының президенті [[Абдуррахман Мұстафа]] |} ==Сыртқы сілтемелер== * [[Билік басындағы монархтардың тізімі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Елдер тізімі}} [[Санат:Мемлекет басшыларының тізімі]] [[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары|*]] o2l3gih0m0bx1nmc03iro1ess7f8u1y 3607573 3607572 2026-05-21T18:31:05Z Sudralum 88186 /* БҰҰ мүшелері болып табылатын мемлекеттер үшін көшбасшылар тізімі */ XIV Лео 3607573 wikitext text/x-wiki Бұл '''[[Елбасы|Тәуелсіз Мемлекеттер]] мен [[Үкімет басшысы|Үкіметтер басшыларының]] тізбесі''', мемлекет басшылары мен мемлекеттің басшылары әртүрлі болған кезде, олар әдетте [[парламентаризм]]мен айналысатын мемлекеттерде болады; Айта кету керек, бұл ұстанымдар президенттікке және көптеген диктаторлық мемлекеттерге сәйкес келеді. Кейбір мемлекеттерде Үкімет басшысының рөлі Мемлекет басшысының да, Үкімет басшысының да рөлін атқаратын [[жартылай президенттік]]ке ие. ===[[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] мүшелері болып табылатын мемлекеттер үшін көшбасшылар тізімі=== {| style="font-size:95%; line-height:normal; margin-left:1.27em; max-width:1200px; padding:0;" ! align=left |Түс пернесі |- | {{legend|lightgreen|Ашық жасыл түспен конституция бойынша атқарушы билікті орындайтын басшылар белгіленген}} |- | {{legend|lightblue|Ашық көк түспен рәсімді емес, билігі шектеулі мемлекет басшылары белгіленген (мысалы, [[Бутан]]) немесе ''де юре'' билігі жоқ де факто басшылар (мысалы, [[Мьянма]])}} |} {|class="sortable wikitable" ![[Мемлекет]] ![[Мемлекеттік басқару формасы|Басқару формасы]] ![[Мемлекет басшысы]] ![[Үкімет басшысы]] |- |{{USA}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |[[АҚШ президенті|Президенті]] [[Дональд Трамп]] |- |{{ALB}} |[[Парламенттік республика]] |[[Албания президенті|Президенті]] [[Байрам Бегай]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Албания премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Эди Рама]] |- |{{DZA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Әбділмәжит Теббун]] |Премьер-министрі [[Аймен Бенабдеррахман]] |- |{{AGO}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Жуан Лоренсу]] |- |{{AND}} |Ханзадалық [[Парламенттік монархия]] |Ханзада тең билеуші [[Хосеп-Льюис Серрано Пентинат]]<br />Бірлескен князь өкілі [[Жозеп Мария Маури]]<br />Ханзада тең билеуші [[Эммануэль Макрон]]<br />Бірлескен ханзада өкілі [[Патрик Стрзода]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Ксавьер Эспот Самора|Ксавьер Самора]] |- |{{байрақ|Антигуа және Барбуда}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />[[Антигуа және Барбуда генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Родни Уильямс]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Гастон Браун]] |- |{{ARG}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |[[Аргентина президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хавьер Милей]] |- |{{ARM}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Ваагн Гарникович Хачатурян|Ваагн Хачатурян]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Никол Вавоевич Пашинян|Никол Пашинян]] |- |[[Сурет:Flag_of_the_Taliban.svg|23x23 нүкте]] [[Ауғанстан]] |[[Ислам мемлекеті (ұғым)|Ислам]] [[Әмірлік|Әмірлігі]] | bgcolor="#D8F8D8" |Бас әміршісі [[Хайбатулла Ахундзада]] |Премьер-министрі [[Һасан Ахунд]] |- |{{AUS}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br>Генерал-губернаторы [[Дэвид Харли]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Энтони Албаниз]] |- |{{AUT}} |[[Өкілдік демократия|Өкілдік демократиялы]] [[федерация]] |Федералды президенті [[Александр Ван дер Беллен]] | bgcolor="#D8F8D8" |Федералды канцлері [[Карл Нехаммер]] |- |{{AZE}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|Президенты [[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]] |Премьер-министрі [[Әли Идаятұлы Асадов|Әли Асадов]] |- |{{UAE}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Мұхаммед ибн Заид әл-Нахайян]] |Премьер-министрі [[Мұхаммед ибн Рашид әл-Мактум]] |- |{{BAH}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Корнелиус Смит (генерал-губернатор)|Корнелиус Смит]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Филип Дэвис]] |- |{{BGD}} |[[Парламенттік республика]] |[[Бангладеш президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Абдул Хамид (саясаткер)|Абдул Хамид]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Шейх Хасина Вазед]] |- |{{BRB}} |[[Парламенттік республика]] |[[Барбадос президенті|Президенті]] [[Сандра Мейсон]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Миа Моттли]] |- |{{BHR}} |[[Парламенттік монархия]] |Сұлтаны [[Хамад ибн Иса әл-Халифа]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Халифа ибн Салман Әл-Халифа]] |- |{{BLR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|Президенті [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]] |Премьер-министрі [[Роман Александрович Головченко|Роман Головченко]] |- |{{BEL}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[Филипп (Бельгия патшасы)|Филипп]] | bgcolor="#D8F8D8"|Премьер-министрі [[Александр Де Кроо]] |- |{{BEN}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Патрис Талон]] |- |{{BLZ}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Фройла Тзалам]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Джонни Брисеньо]] |- |{{BGR}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Румен Радев]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Кирил Петков]] |- |{{BOL}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Луис Катакора Арсе|Луис Арсе]] |- |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|{{BIH}} |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2"|<div align=center>[[Босния мен Герцеговинадағы Жоғары өкіл|Жоғары өкіл]]&nbsp;– [[Кристиан Шмидт]]</div> |- |'''Президиумының төрағасы'''<br />[[Желько Комшич ]] ([[Босния және Герцеговина басшылары|Төраға]] ретінде)<br />[[Шефик Джаферович]] (Мүше ретінде)<br />[[Милорад Додик]] (Мүше ретінде) |Министрлер кеңесінің төрағасы [[Зоран Тегелтия]] |- |{{BWA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|[[Ботсвана президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Мокветси Масиси]] |- |{{BRA}} |[[Президенттік республика|Президенттік]] [[федерация]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Жаир Болсонару]] |- |{{байрақ|Бруней}} |[[Абсолюттік монархия]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Сұлтан және Премьер-министрі [[Хассанал Болкиах]] |- |{{BFA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|Уақытша Президенті [[Ибрагим Траоре]] |Уақытша Премьер-министрі [[Аполлинер Жоаким Кьелем де Тамбела]] |- |{{BDI}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|Президенті [[Эварист Ндайишимие]] |Премьер-министрі [[Ален-Гийом Буньони]] |- |{{BTN}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor=lightblue|Друк гьялпо [[Джигме Кхесар Намгьял Вангчук]] | bgcolor="#D8F8D8"|Премьер-министрі [[Лотай Церинг]] |- |{{VUT}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Таллис Мозес]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Боб Лафман]] |- |{{VAT}} |Сайлаулы және [[абсолюттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Папалық|Рим папасы]] [[XIV Лео]] |[[Ватикан қаласы мемлекетінің папалық комиссиясы|Мемлекеттік хатшы]] [[Фернандо Вергес Альсага]] |- |{{VEN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Президенті [[Николас Мадуро]]<br>заңдылық талқыланды |- |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|{{VNM}} |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Социалистік мемлекет]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Коммунистік партияның бас хатшысы&nbsp;– [[Нгуен Фу Чонг]] |- |Президенті [[Нгуен Фу Чонг]] |Премьер-министрі [[Фам Минь Тинь]] |- |{{GAB}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Әли бен Бонго Ондимба]] |Премьер-министрі [[Жульен Нкоге Бекале]] |- |{{HTI}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Уақытша Президенті және Премьер-Министрі [[Ариэль Анри]] |- |{{GUY}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Гайана президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Ирфаан Әли]] |Премьер-министрі [[Марк Филлипс (саясаткер)|Марк Филлипс]] |- |{{GMB}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Адама Бэрроу]] |- |{{GHA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Нана Акуфо-Аддо]] |- |{{GTM}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Алехандро Джамматтеи]] |- |{{GIN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Уақытша Президенті [[Мамади Думбуя]] |Уақытша Премьер-министрі [[Мохамед Беавоги]] |- |{{GNB}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|[[Гвинея-Бисау президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Умару Сисоку Эмбало]] |Премьер-министрі [[Нуно Гомеш Набиам]] |- |{{GER}} |[[Парламенттік республика]] |[[Германия Федералдық президенті|Федералдық президенті]] [[Франк-Вальтер Штайнмайер]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Германия Федералдық канцлері|Федералдық канцлері]] [[Олаф Шольц]] |- |[[Сурет:Flag of Honduras (1949–2022, 2026–present).svg|22x20px|border |alt=Гондурас|link=Гондурас]] [[Гондурас]] |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Сиомара Кастро]] |- |{{GRC}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Катерина Сакелларопулу]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Кириакос Мицотакис]] |- |{{GRD}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Сесиль Ла Гренейд]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Кит Митчелл]] |- |{{GEO}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Михаил Гурамович Кавелашвили|Михаил Кавелашвили]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Ираклий Георгиевич Кобахидзе|Ираклий Кобахидзе]] |- |{{DNK}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшайымы [[II Маргрете]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Метте Фредериксен]] |- |{{DJI}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Исмаил Омар Гелле]] |Премьер-министрі [[Абдулкадер Камил Мұхамед]] |- |{{DMA}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Чарльз Саварин]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Рузвельт Скеррит]] |- |{{DOM}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Данило Медина]] |- |{{NZL}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Синди Киро]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Крис Хипкинс]] |- |{{JPN}} |[[Парламенттік монархия]] |Императоры [[Нарухито]]<ref>[https://24.kz/kz/zha-aly-tar/lemde/item/312415-zhaponiyada-zha-a-imperator-ta-a-otyrdy Жапонияда жаңа император таққа отырды www.24.kz]</ref> | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Фумио Кисида]]<ref>[https://24.kz/kz/zha-aly-tar/lemde/item/496407-zhaponiya-premer-ministri-otstavka-a-ketedi Жапония үкіметі отставкаға кетіп, жаңа Премьер-Министр сайланды Барлық құқықтар қорғалған. inform.kz белсенді сілтемені пайдаланыңыз 2021]</ref> |- |{{ZMB}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|[[Замбия президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хакаинде Хичилема]] |- |{{ZWE}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Эммерсон Мнангагва]] |- |{{ISR}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Ицхак Герцог]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Биньямин Нетаньяху]] |- |{{IDN}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Джоко Видодо]] |- |{{JOR}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8" |Король [[II Абдалла ибн Хұсейін|II Абдалла]] |Премьер-министрі [[Бишер Әл-Хасауне]] |- |{{IRN}} |[[Ислам мемлекеті (ұғым)|Ислам мемлекеті]] | bgcolor="#D8F8D8" |Рухани көшбасшы [[Әли Хаменеи]] |Президенті [[Ибраһим Раиси]] |- |{{IRQ}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Абдул Латиф Рашид]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Мұстафа әл-Кадфхими]] |- |{{IRL}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Майкл Хиггинс]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Тишех (үкімет басшысы)|Тишех]] [[Михол Мартин]] |- |{{ISL}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Гвюдни Йоуханнессон]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Катрин Якобсдоттир]] |- |{{байрақ|Испания}} |[[Парламенттік монархия]] |Король [[VI Филипп (Испания королі)|VI Филипп]] | bgcolor="#D8F8D8"|Премьер-министрі [[Педро Санчес (саясаткер)|Педро Санчес]] |- |{{ITA}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Серджио Маттарелла]] | bgcolor="#D8F8D8"|Министрлер кеңесінің төрағасы [[Жоржа Мелони]] |- |{{YEM}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|Президенттердің кеңесінің төрағасы [[Рашад әл-Алими]] |Премьер-министрі [[Маин Абдулмәлік Саид]] |- |{{CPV}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Жозе Мария Невеш]] |Премьер-министрі [[Улиссеш Коррея и Сильва]] |- |{{KHM}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[Нородом Сиамони]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Хун Сен]] |- |{{CMR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Камерун президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Поль Бийя]] |Премьер-министрі [[Жозеф Дион Нгуте]] |- |{{CAN}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Мэри Саймон]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Джастин Трюдо]] |- |{{KIR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Танети Маамау]] |- |{{QAT}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8" |Әмір [[Тамим бин Хамад әл-Тани]] |Премьер-министрі [[Халид бин Халифа бин Абдул Азиз әл-Тани]] |- |{{KEN}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |[[Кения президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Уильям Руто]] |- |{{CYP}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Никос Христодулидис]] |- |{{COL}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Густаво Петро]] |- |{{COM}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Азали Ассумани]] |- |{{COD}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Конго Демократиялық Республикасының президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Феликс Чисекеди]] |Премьер-министрі [[Жан-Мишель Сама Луконде]] |- |{{COG}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Дени Сассу-Нгессо]] |Премьер-министрі [[Анатоль Макоссо]] |- |{{KOR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Корея Республикасының президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Ли Чжэ Мён]] |[[Корея Республикасының премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Ким Бу Гём]] |- |{{CRI}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Карлос Альварадо Кесада]] |- |{{CIV}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Кот-д’Ивуар президенті|Президенті]] [[Алассан Уаттара]] |Премьер-министрі [[Патрик Аши]] |- |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|{{CUB}} |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|[[Куба Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы|Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы]]&nbsp;– [[Мигель Диас-Канель]] |- |Президенті [[Мигель Диас-Канель]] |Премьер-министрі [[Мануэль Марреро Крус]] |- |{{KWT}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8"|Әмір [[Науаф әл-Ахмед әл-Джабер әс-Сабах]] |Премьер-министрі [[Сабах әл-Халид әс-Сабах]] |- |{{PRK}} |[[Социалистік мемлекет]] | bgcolor="#D8F8D8" |Жоғарғы көшбасшысы, партия, армия және адамдар көшбасшысы [[Ким Чен Ын]] |Министрлер кеңесінің төрағасы [[Чхве Рён Хэ]] |- |{{KAZ}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|[[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] |- |{{KGZ}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|[[Қырғызстан президенті|Президенті]] [[Садыр Нұрғожаұлы Жапаров|Садыр Жапаров]] |[[Қырғызстан Министрлер Кабинетінің төрағасы|Премьер-министрі]] [[Әділбек Әлешұлы Қасымәлиев|Әділбек Қасымәлиев]] |- |{{CHN}} |[[Социалистік мемлекет]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Қытай Халық Республикасының төрағасы|Төрағасы]] [[Си Цзиньпин]] |Премьер-министрі [[Ли Цян]] |- |{{LAO}} |[[Социалистік мемлекет]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Тхонглун Сисулит]] |Премьер-министрі [[Фанкхам Випхаван]] |- |{{LVA}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Эгилс Левитс]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Кришьянис Кариньш]] |- |{{LSO}} |[[Парламенттік монархия]] |[[Лесото патшаларының тізімі|Патша]] [[III Летсие]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Моэкетси Маджоро]] |- |{{LBR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Президенті [[Джозеф Боакаи]] |- |{{LBN}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Мишель Наим Аун|Мишель Аун]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Наджиб Микати]] |- |{{LBY}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Өкілдер палатасының президенті және Премьер-министрі [[Мухаммад Юнис Әл-Манфи|Мұхаммад Юнис Әл-Манфи]] |- |{{LTU}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Гитанас Науседа]] |Министр-төрағасы [[Инга Ругинене]] |- | rowspan="2" |{{LIE}} | rowspan="2" |[[Парламенттік монархия]] |Кінәз [[II Ханс-Адам]] | rowspan="2" |Үкімет басшысы [[Даниэль Риш]] |- | bgcolor="#D8F8D8" |Ханзада-Регент Ханзада [[Алоиз]] |- |{{LUX}} |[[Парламенттік монархия]] |Ұлы герцог [[Анри]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Ксавье Беттель]] |- |{{MUS}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Барлен Вьяпури]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Правинд Джагнот]] |- |{{MRT}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Мұхаммед Ульд Әбдел-Әзиз]] |Премьер-министрі [[Мұхамед Салем Оулд Бехир]] |- |{{MDG}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Андри Радзуэлина]] |Премьер-министрі [[Кристиан Нтсай]] |- |{{HUN}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Каталин Новак]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Виктор Орбан]] |- |{{MWI}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Лазарус Чаквера]] |- |{{MYS}} |[[Парламенттік монархия]] |[[Янг ди-Пертуан Агонг|Жоғарғы билеуші]] [[Ибраһим Исмаил]] | bgcolor="#D8F8D8"|Премьер-министрі [[Исмаил Сабри Яакоб]] |- |{{MLI}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Ассими Гоита]] |Премьер-министрі [[Шогель Кокалла Маига]] |- |{{MDV}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Ибрагим Мұхамед Солих|Ибрагим Солих]] |- |{{MLT}} |[[Парламенттік республика]] |[[Мальта президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Джордж Велла]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Роберт Абела]] |- |{{MAR}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8" |Патша [[VI Мұхаммед]] |Премьер-министрі [[Әзиз Аханнуш]] |- |{{MHL}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |[[Маршалл аралдары президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Дэвид Кабуа]] |- |{{MEX}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Андрес Мануэль Лопес Обрадор]] |- |{{FSM}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |[[Микронезия Федерациялық Штаттары президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Уэсли Симина]] |- |{{MOZ}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Филипе Ньюси]] |Премьер-министрі [[Адриану Малеяни]] |- |{{MDA}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Майя Григорьевна Санду|Майя Санду]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Наталья Валерьевна Гаврилица|Наталья Гаврилица]] |- |{{MCO}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8" |Ханзада [[II Альбер (Монако ханзадасы)|II Альбер]] |Мемлекет министрі [[Пьер Дарту]] |- |{{MNG}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|Президенті [[Ухнаагийн Хүрэлсүх]] |Премьер-министрі [[Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ]] |- |{{EGY}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Мысыр президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Әбдел Фаттах Ас-Сиси]] |Премьер-министрі [[Мұстафа Мадбули]] |- |{{MMR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|Уақытша Президенті [[Мьин Шве]] |[[Мьянма мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік кеңесші]] [[Мин Ауң Хлайң]] |- |{{NAM}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Намибия президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хаге Гейнгоб]] |Премьер-министрі [[Саара Куугонгельва-Амадхила]] |- |{{NRU}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|[[Науру президенті|Президенті]] [[Расс Кун]] |- |{{NPL}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Бидхья Деви Бхандари]] | bgcolor="#D8F8D8"|Премьер-министрі [[Шер Бахадұр Деуба]] |- |{{NER}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Мұхамед Базум]] |Премьер-министрі [[Ухумуду Махамаду]] |- |{{NGA}} |[[Федерация]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Президенті [[Мохаммаду Бухари]] |- |{{NED}} |[[Парламенттік монархия]] |[[Нидерланд королдерінің тізімі|Король]] [[Виллем-Александр]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Марк Рютте]] |- |{{NIC}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Даниэль Ортега]] |- |{{NOR}} |[[Парламенттік монархия]] |Король [[V Харальд]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Йонас Гар Стөре]] |- |{{ZAF}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Сирил Рамафоса]] |- |{{OMN}} |[[Абсолюттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Оман билеушілерінің тізімі|Сұлтан]] [[Хайсам бен Тарық]] |Премьер-министрі Хайсам бен Тарық |- |{{SSD}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|[[Оңтүстік Судан президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Салва Киир]] |- |{{CAF}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|Президенті [[Фостен-Арканж Туадера]] |Премьер-министрі [[Феликс Молоуа]] |- |{{UZB}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Өзбекстан президенті|Президенті]] [[Шавкат Миромонұлы Мирзиёев|Шавкат Мирзиёев]] |[[Өзбекстан премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Абдулла Ниғматұлы Әріпов|Абдулла Әріпов]] |- |{{PLW}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |[[Палау президенттері|Президенті]] [[Сурангел Уиппс (кішісі)|Сурангел Уиппс]] |- |{{PAN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Лаурентино Кортисо|Лаурентино Кортисо Коэн]] |- |{{PNG}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />[[Папуа — Жаңа Гвинея генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Боб Дадае]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Джеймс Марапе]] |- |{{PRY}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Марио Абдо Бенитес]] |- |{{PAK}} |[[Ислам мемлекеті (ұғым)|Ислам]] [[Парламенттік республика|парламенттік республикасы]] |[[Пәкістан президенті|Президенті]] [[Ариф Алви]]<ref>{{Cite news|title=Ариф Алви Пәкістан президенті атанды|url=http://juldyz.kz/2018/09/05/arif-alvi-pakistan-prezidenti-atandy/|accessdate=2018-09-09}}</ref>. | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Шаһбаз Шариф]]<ref>{{Cite news|title=Пәкістанда жаңа премьер-министр сайланды|url=http://www.zakon.kz/video/v/104468.html|accessdate=2018-08-19}}</ref>. |- |{{PER}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Хосе Мария Балькасар]] |Премьер-министрі [[Анибаль Торрес]] |- |{{POL}} |[[Парламенттік республика]] |[[Польша президенті|Президенті]] [[Анджей Дуда]] | bgcolor="#D8F8D8" |Министрлер кеңесінің төрағасы [[Матеуш Моравецкий]] |- |{{PRT}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Марселу Ребелу ди Соза]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Португалия премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Антониу Кошта]] |- |{{RUS}} |[[Аралас республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Ресей президенті|Президенті]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] |[[Ресей Федерациясы Үкіметінің Төрағасы|Үкімет төрағасы]] [[Михаил Владимирович Мишустин|Михаил Мишустин]] |- |{{RWA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Поль Кагаме]] |Премьер-министрі [[Эдуар Нгиренте]] |- |{{ROU}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Румыния президенті|Президенті]] [[Клаус Йоханнис]] |Премьер-министрі [[Николае Чукэ]] |- |{{SLV}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Президенті [[Найиб Букеле]] |- |{{WSM}} |[[Парламенттік республика]] |Жоғарғы көшбасшы [[II Ваалетоа Суалауви]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Фиаме Наоми Матаафа|Фиаме Матаафа]] |- |{{SMR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Капитан-регент [[Джанкарло Вентурини]] және [[Марко Николини]] |- |{{STP}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Карлуш Вила-Нова]] |Премьер-министрі [[Жоржи Бом Жезуш]] |- |{{SAU}} |[[Абсолюттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Патша және Премьер-министрі [[Салман ибн Абдул-Әзиз Әл Сауд|Салман]] |- |{{SYC}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Президенті [[Уовел Рамкалаван]] |- |{{SEN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |[[Сенегал президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Маки Салл]] |- |{{VCT}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />[[Сент-Винсент және Гренадиндер генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Фредерик Баллантайн]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Сент-Винсент және Гренадиндер премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Ральф Гонсалвиш]] |- |{{байрақ|Сент-Китс және Невис}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />[[Сент-Китс және Невис генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Тэпли Ситон]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Сент-Китс және Невис премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Тимоти Харрис]] |- |{{LCA}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Невилл Сенак]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Аллен Частанет]] |- |{{SRB}} |[[Парламенттік республика]] | bgcolor=lightblue |Президенті [[Александр Вучич]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Ана Брнабич]] |- |{{SGP}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Халима Якоб]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Ли Сянь Лун]] |- |{{SYR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Башар әл-Асад]] |Премьер-министрі [[Имад Хамис]] |- |{{SVK}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Зузана Чапутова]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Эдуард Хегер]] |- |{{SVN}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Борут Пахор]] | bgcolor="#D8F8D8" |Үкімет төрағасы [[Роберт Голоб]] |- |{{SOM}} |[[Парламенттік республика]] | bgcolor=lightblue |Президенті [[Мұхамед Абдуллахи Мұхамед]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Хассан Әли Хайре]] |- |{{Flagicon|Macedonia}} [[Солтүстік Македония]] |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Стево Пендаровски]] | bgcolor="#D8F8D8" |Үкімет төрағасы [[Димитар Ковачевски]] |- |{{SLB}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Дэвид Вунаги]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Манассе Согаваре]] |- |{{SDN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Өтпелі әскери одағының төрағасы [[Әбдел Фаттах әл-Бурхан]] |[[Судан Премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Осман Хуссейн (саясаткер)|Осман Хуссейн]] |- |{{SUR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Чан Сантохи]] |- |{{SLE}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Джулиус Маада Био]] |Премьер-министрі [[Дэвид Фрэнсис]] |- |{{THA}} |[[Парламенттік монархия]] |Патша Маха [[Вачиралонгкорн]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Пхэтхонгтхан Чиннават]] |- |{{TZA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Танзания президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Самия Сулуху]] |Премьер-министрі [[Кассим Маджалива]] |- |{{TJK}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Тәжікстан президенті|Президенті]] [[Эмомали Шәріпұлы Рахмон|Эмомали Рахмон]] |[[Тәжікстан премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Кохир Расулзада]] |- |{{TGO}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Фор Гнассингбе]] |Премьер-министрі [[Коми Селом Классу]] |- |{{TON}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor=lightblue |Патша [[VI Тупоу]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Сиаоси Совалени]] |- |{{TTO}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Пола-Мэй Уикс]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Кит Роули]] |- |{{TUV}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Тенику Талези]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Каусеа Натано]] |- |{{TUN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Каис Саид]] |Премьер-министрі [[Нажла Буден]] |- |{{TUR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |[[Түркия президенті|Президенті]] [[Режеп Тайып Ердоған]] |- |{{TKM}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |[[Түрікменстан президенті|Президенті]] [[Сердар Құрбанқұлыұлы Бердімұхамедов|Сердар Бердімұхамедов]] |- |{{UGA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Йовери Кагута Мусевени]] |Премьер-министрі [[Робина Наббанья]] |- |{{UKR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Володимир Олександрович Зеленський|Володимир Зеленський]]<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/world_news/ukrainanyin-jana-prezident-vladimir-zelenskiy-ant-berd-297971/ Украинаның жаңа президенті Владимир Зеленский ант берді 31.05.2019]</ref> |Премьер-министрі [[Юлия Анатольевна Свириденко|Юлия Свириденко]] |- |{{URY}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Луис Альберто Лакалье Поу]] |- |{{GBR}} |[[Парламенттік монархия]] |[[Британ монархиясы|Патшасы]] [[III Чарльз]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Ұлыбритания Премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Риши Сунак]] |- |{{IND}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Драупади Мурму]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Нарендра Моди]] |- |{{FJI}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Джиойе Конроте]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Фрэнк Мбаинимарама]] |- |{{PHL}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|''[[Филиппин президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Фердинанд Маркос (кішісі)]]'' |- |{{FIN}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Саули Нийнистё]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Санна Марин]] |- |{{FRA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Франция президенті|Президенті]] [[Эммануэль Макрон]] |Премьер-министрі [[Элизабет Борн]] |- |{{HRV}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Зоран Миланович]] | bgcolor="#D8F8D8"|Үкімет төрағасы [[Андрей Пленкович]] |- |{{TCD}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Әскери кеңесінің төрағасы [[Махамат Деби]] |- |{{MNE}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Мило Джуканович]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Дритан Абазович]] |- |{{CZE}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Милош Земан]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Петр Фиала]] |- |{{CHL}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Габриэль Борич]] |- |{{CHE}} |[[Конфедерация|Конфедеративті]] [[парламенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |[[Швейцарияның федерация кеңесі|Федералдық кеңесі]]<br> [[Карин Келлер-Зуттер]] (президенті)<br> [[Ги Пармелен]] (вице-президенті)<br> [[Иньяцио Кассис]]<br>[[Виола Амерд]]<br>[[Альберт Рёшти]]<br>[[Элизабет Бом-Шнайдер]]<br>[[Беат Янс]] |- |{{SWE}} |[[Парламенттік монархия]] |Патша [[Карл XVI Густав]] | bgcolor="#D8F8D8" |Мемлекеттік министрі [[Ульф Кристерссон]] |- |{{LKA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Шри-Ланка президенті|Президенті]] [[Готабая Раджапакса]] |Премьер-министрі [[Ранил Уикрмесингхе]] |- |{{TLS}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|Президенті [[Жозе Рамош-Орта]] |Премьер-министрі [[Таур Матан Руак]] |- |{{ECU}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Президенті [[Гильермо Лассо]] |- |{{GNQ}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Теодоро Обианг Нгема Мбасого]] |Премьер-министрі Франсиско Паскуаль Эйеге Обама Асуэ |- |{{ERI}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Президенті [[Исаяс Афеворки]] |- |{{flag|Эсватини}} |[[Абсолюттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8" |Патша [[III Мсвати]] |Премьер-министрі [[Клеопас Дламини]] |- |{{EST}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Алар Карис]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Кая Каллас]] |- |{{ETH}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Сахле-Ворк Зевде]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Абий Аһмед Әли]] |- |{{JAM}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Патрик Аллен]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Эндрю Холнесс]] |} ===[[Мойындалмаған және жартылай мойындалған мемлекеттер|Ішінара халықаралық деңгейде мемлекет]] басшылары тәуелсіз мемлекеттерді немесе тәжірибеде, сондай-ақ Директорлар кеңесінің басшыларын таныды=== {| class="sortable wikitable" ![[Мемлекет]] ![[Мемлекеттік басқару формасы|Басқару формасы]] ![[Мемлекет басшысы]] ![[Үкімет басшысы]] |- |{{ABK}} |[[Президенттік республика]] |Президенті [[Аслан Георгиевич Бжания|Аслан Бжания]] |Премьер-министрі [[Александр Золотинскович Анкваб|Александр Анкваб]] |- |[[Сурет:Flag of Niue.svg|25px]] [[Ниуэ]] |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Пэтси Редди]] |Премьер-министрі [[Далтон Тагелаги]] |- |{{байрақ|Оңтүстік Осетия}} |[[Аралас республика]] |Президенті [[Алан Эдуардович Гаглоев|Алан Гаглоев]] |Премьер-министрі [[Геннадий Борисович Бекоев|Геннадий Бекоев]] |- |{{COK}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшайым [[III Чарльз]]<br />Патшайым өкілі Том Марстерс |Премьер-министрі [[Генри Пуна]] |- |{{KOS}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Хашим Тачи]] |Премьер-министрі [[Авдулла Хоти]] |- |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Сурет:Flag of Western Sahara.svg|25px]] [[Сахара Араб Демократиялық Республикасы]] |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Аралас республика]] |colspan=2 align="center"|[[Полисарио]]&nbsp;– [[Брагим Гали]] |- |Президенті [[Брагим Гали]] |Премьер-министрі [[Мұхамед Вали Акейк]] |- |{{байрақ|Палестина}} |[[Аралас республика]] |Президенті [[Махмұд Аббас]] |Премьер-министрі [[Мұхаммед Штайех]]<ref>[https://www.trt.net.tr/kazakh/liem/2019/03/11/abbas-mu-khammied-ishtarieghie-zhan-a-paliestina-ukimietin-k-u-ru-mindietin-bierdi-1160581 Аббас Мұхаммед Иштареге жаңа Палестина үкіметін құру міндетін берді 11.03.2019]</ref> |- |[[Сурет:Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|25px]] [[Солтүстік Кипр Түрік Республикасы]] |[[Аралас республика]] |Президенті [[Тұфан Эрхюрман]] |Премьер-министрі [[Фаиз Суджуоглу]] |- |{{TWN}} |[[Аралас республика]] |Президенті [[Цай Инвэнь]] |Атқарушы юань төрағасы [[Су Цзэн Чан]] |} ===[[Мойындалмаған және жартылай мойындалған мемлекеттер|Танылмаған мемлекеттер]] мен қоғамдық ұйымдар=== {| class="sortable wikitable" ![[Мемлекет]] ![[Мемлекеттік басқару формасы|Басқару формасы]] ![[Мемлекет басшысы]] ![[Үкімет басшысы]] |- |{{байрақ|Транснистрия}} |[[Президенттік республика]] |Президенті [[Вадим Николаевич Красносельский|Вадим Красносельский]] |Үкімет төрағасы [[Александр Владимирович Мартынов|Александр Мартынов]] |- |{{байрақ|Таулы Қарабақ Республикасы}} |[[Президенттік республика]] |colspan=2 align="center"|Президенті [[Араик Владимирович Арутюнян|Араик Арутюнян]] |- |[[Сурет:Flag of Somaliland.svg|25px]] [[Сомалиленд]] |[[президенттік республика]] |colspan=2 align="center"|президенті [[Мұса Бихи Абди]] |} ===Біріккен Ұлттар Ұйымының кемінде бір мүше мемлекеті мойындаған басқа үкіметтер=== {| class="sortable wikitable" ![[Үкімет]] ![[Мемлекет]] ![[Мемлекет басшысы]] ![[Үкімет басшысы]] |- |[[Сурет:Flag of Venezuela.svg|25px]] [[Ұлттық Ассамблея (Венесуэла)|Ұлттық Ассамблея]] |[[Сурет:Flag of Venezuela.svg|25px]] [[Венесуэла]] |colspan=2 align="center"|Ұлттық ассамблеясының президенті [[Хуан Гуайдо]] |- |[[Сурет:Flag of Libya.svg|25px]] [[Өкілдер палатасы (Ливия)|Өкілдер палатасы]] |[[Сурет:Flag of Libya.svg|25px]] [[Ливия]] |Өкілдер палатасының президенті [[Агила Салах Иса]] |Премьер-министрі [[Абдалла ат-Тани]] |- |[[Сурет:Flag of Yemen.svg|25px]] [[Йемен Жоғары саяси кеңесі|Жоғары саяси кеңесі]] |[[Сурет:Flag of Yemen.svg|25px]] [[Йемен]] |Жоғары саяси кеңес төрағасы [[Махди Әл-Машат]] |Премьер-министрі [[Әбдел Әзиз Салех бен Хабтур]] |- |[[File:Flag of Syria 2011, observed.svg|25px]] [[Сирия Уақытша үкімет|Уақытша үкімет]] |[[File:Flag of Syria 2011, observed.svg|25px]] [[Сирия]] |colspan=2 align="center"|Өкілдер палатасының президенті [[Абдуррахман Мұстафа]] |} ==Сыртқы сілтемелер== * [[Билік басындағы монархтардың тізімі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Елдер тізімі}} [[Санат:Мемлекет басшыларының тізімі]] [[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары|*]] 2vp0y1tzzmq9xv6n4v9o0uq42ybub0m 3607597 3607573 2026-05-21T19:42:43Z Sudralum 88186 /* БҰҰ мүшелері болып табылатын мемлекеттер үшін көшбасшылар тізімі */ Жазу қатесін түзеттім 3607597 wikitext text/x-wiki Бұл '''[[Елбасы|Тәуелсіз Мемлекеттер]] мен [[Үкімет басшысы|Үкіметтер басшыларының]] тізбесі''', мемлекет басшылары мен мемлекеттің басшылары әртүрлі болған кезде, олар әдетте [[парламентаризм]]мен айналысатын мемлекеттерде болады; Айта кету керек, бұл ұстанымдар президенттікке және көптеген диктаторлық мемлекеттерге сәйкес келеді. Кейбір мемлекеттерде Үкімет басшысының рөлі Мемлекет басшысының да, Үкімет басшысының да рөлін атқаратын [[жартылай президенттік]]ке ие. ===[[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] мүшелері болып табылатын мемлекеттер үшін көшбасшылар тізімі=== {| style="font-size:95%; line-height:normal; margin-left:1.27em; max-width:1200px; padding:0;" ! align=left |Түс пернесі |- | {{legend|lightgreen|Ашық жасыл түспен конституция бойынша атқарушы билікті орындайтын басшылар белгіленген}} |- | {{legend|lightblue|Ашық көк түспен рәсімді емес, билігі шектеулі мемлекет басшылары белгіленген (мысалы, [[Бутан]]) немесе ''де юре'' билігі жоқ де факто басшылар (мысалы, [[Мьянма]])}} |} {|class="sortable wikitable" ![[Мемлекет]] ![[Мемлекеттік басқару формасы|Басқару формасы]] ![[Мемлекет басшысы]] ![[Үкімет басшысы]] |- |{{USA}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |[[АҚШ президенті|Президенті]] [[Дональд Трамп]] |- |{{ALB}} |[[Парламенттік республика]] |[[Албания президенті|Президенті]] [[Байрам Бегай]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Албания премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Эди Рама]] |- |{{DZA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Әбділмәжит Теббун]] |Премьер-министрі [[Аймен Бенабдеррахман]] |- |{{AGO}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Жуан Лоренсу]] |- |{{AND}} |Ханзадалық [[Парламенттік монархия]] |Ханзада тең билеуші [[Хосеп-Льюис Серрано Пентинат]]<br />Бірлескен князь өкілі [[Жозеп Мария Маури]]<br />Ханзада тең билеуші [[Эммануэль Макрон]]<br />Бірлескен ханзада өкілі [[Патрик Стрзода]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Ксавьер Эспот Самора|Ксавьер Самора]] |- |{{байрақ|Антигуа және Барбуда}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />[[Антигуа және Барбуда генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Родни Уильямс]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Гастон Браун]] |- |{{ARG}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |[[Аргентина президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хавьер Милей]] |- |{{ARM}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Ваагн Гарникович Хачатурян|Ваагн Хачатурян]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Никол Вавоевич Пашинян|Никол Пашинян]] |- |[[Сурет:Flag_of_the_Taliban.svg|23x23 нүкте]] [[Ауғанстан]] |[[Ислам мемлекеті (ұғым)|Ислам]] [[Әмірлік|Әмірлігі]] | bgcolor="#D8F8D8" |Бас әміршісі [[Хайбатулла Ахундзада]] |Премьер-министрі [[Һасан Ахунд]] |- |{{AUS}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br>Генерал-губернаторы [[Дэвид Харли]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Энтони Албаниз]] |- |{{AUT}} |[[Өкілдік демократия|Өкілдік демократиялы]] [[федерация]] |Федералды президенті [[Александр Ван дер Беллен]] | bgcolor="#D8F8D8" |Федералды канцлері [[Карл Нехаммер]] |- |{{AZE}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|Президенты [[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]] |Премьер-министрі [[Әли Идаятұлы Асадов|Әли Асадов]] |- |{{UAE}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Мұхаммед ибн Заид әл-Нахайян]] |Премьер-министрі [[Мұхаммед ибн Рашид әл-Мактум]] |- |{{BAH}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Корнелиус Смит (генерал-губернатор)|Корнелиус Смит]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Филип Дэвис]] |- |{{BGD}} |[[Парламенттік республика]] |[[Бангладеш президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Абдул Хамид (саясаткер)|Абдул Хамид]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Шейх Хасина Вазед]] |- |{{BRB}} |[[Парламенттік республика]] |[[Барбадос президенті|Президенті]] [[Сандра Мейсон]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Миа Моттли]] |- |{{BHR}} |[[Парламенттік монархия]] |Сұлтаны [[Хамад ибн Иса әл-Халифа]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Халифа ибн Салман Әл-Халифа]] |- |{{BLR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|Президенті [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]] |Премьер-министрі [[Роман Александрович Головченко|Роман Головченко]] |- |{{BEL}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[Филипп (Бельгия патшасы)|Филипп]] | bgcolor="#D8F8D8"|Премьер-министрі [[Александр Де Кроо]] |- |{{BEN}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Патрис Талон]] |- |{{BLZ}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Фройла Тзалам]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Джонни Брисеньо]] |- |{{BGR}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Румен Радев]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Кирил Петков]] |- |{{BOL}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Луис Катакора Арсе|Луис Арсе]] |- |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|{{BIH}} |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2"|<div align=center>[[Босния мен Герцеговинадағы Жоғары өкіл|Жоғары өкіл]]&nbsp;– [[Кристиан Шмидт]]</div> |- |'''Президиумының төрағасы'''<br />[[Желько Комшич ]] ([[Босния және Герцеговина басшылары|Төраға]] ретінде)<br />[[Шефик Джаферович]] (Мүше ретінде)<br />[[Милорад Додик]] (Мүше ретінде) |Министрлер кеңесінің төрағасы [[Зоран Тегелтия]] |- |{{BWA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|[[Ботсвана президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Мокветси Масиси]] |- |{{BRA}} |[[Президенттік республика|Президенттік]] [[федерация]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Жаир Болсонару]] |- |{{байрақ|Бруней}} |[[Абсолюттік монархия]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Сұлтан және Премьер-министрі [[Хассанал Болкиах]] |- |{{BFA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|Уақытша Президенті [[Ибрагим Траоре]] |Уақытша Премьер-министрі [[Аполлинер Жоаким Кьелем де Тамбела]] |- |{{BDI}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|Президенті [[Эварист Ндайишимие]] |Премьер-министрі [[Ален-Гийом Буньони]] |- |{{BTN}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor=lightblue|Друк гьялпо [[Джигме Кхесар Намгьял Вангчук]] | bgcolor="#D8F8D8"|Премьер-министрі [[Лотай Церинг]] |- |{{VUT}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Таллис Мозес]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Боб Лафман]] |- |{{VAT}} |Сайлаулы және [[абсолюттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Папалық|Рим папасы]] [[XIV Лео]] |[[Ватикан қаласы мемлекетінің папалық комиссиясы|Мемлекеттік хатшы]] [[Фернандо Вергес Альсага]] |- |{{VEN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Президенті [[Николас Мадуро]]<br>заңдылық талқыланды |- |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|{{VNM}} |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Социалистік мемлекет]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Коммунистік партияның бас хатшысы&nbsp;– [[Нгуен Фу Чонг]] |- |Президенті [[Нгуен Фу Чонг]] |Премьер-министрі [[Фам Минь Тинь]] |- |{{GAB}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Әли бен Бонго Ондимба]] |Премьер-министрі [[Жульен Нкоге Бекале]] |- |{{HTI}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Уақытша Президенті және Премьер-Министрі [[Ариэль Анри]] |- |{{GUY}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Гайана президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Ирфаан Әли]] |Премьер-министрі [[Марк Филлипс (саясаткер)|Марк Филлипс]] |- |{{GMB}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Адама Бэрроу]] |- |{{GHA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Нана Акуфо-Аддо]] |- |{{GTM}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Алехандро Джамматтеи]] |- |{{GIN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Уақытша Президенті [[Мамади Думбуя]] |Уақытша Премьер-министрі [[Мохамед Беавоги]] |- |{{GNB}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|[[Гвинея-Бисау президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Умару Сисоку Эмбало]] |Премьер-министрі [[Нуно Гомеш Набиам]] |- |{{GER}} |[[Парламенттік республика]] |[[Германия Федералдық президенті|Федералдық президенті]] [[Франк-Вальтер Штайнмайер]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Германия Федералдық канцлері|Федералдық канцлері]] [[Олаф Шольц]] |- |[[Сурет:Flag of Honduras (1949–2022, 2026–present).svg|22x20px|border |alt=Гондурас|link=Гондурас]] [[Гондурас]] |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Сиомара Кастро]] |- |{{GRC}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Катерина Сакелларопулу]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Кириакос Мицотакис]] |- |{{GRD}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Сесиль Ла Гренейд]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Кит Митчелл]] |- |{{GEO}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Михаил Гурамович Кавелашвили|Михаил Кавелашвили]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Ираклий Георгиевич Кобахидзе|Ираклий Кобахидзе]] |- |{{DNK}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшайымы [[II Маргрете]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Метте Фредериксен]] |- |{{DJI}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Исмаил Омар Гелле]] |Премьер-министрі [[Абдулкадер Камил Мұхамед]] |- |{{DMA}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Чарльз Саварин]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Рузвельт Скеррит]] |- |{{DOM}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Данило Медина]] |- |{{NZL}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Синди Киро]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Крис Хипкинс]] |- |{{JPN}} |[[Парламенттік монархия]] |Императоры [[Нарухито]]<ref>[https://24.kz/kz/zha-aly-tar/lemde/item/312415-zhaponiyada-zha-a-imperator-ta-a-otyrdy Жапонияда жаңа император таққа отырды www.24.kz]</ref> | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Фумио Кисида]]<ref>[https://24.kz/kz/zha-aly-tar/lemde/item/496407-zhaponiya-premer-ministri-otstavka-a-ketedi Жапония үкіметі отставкаға кетіп, жаңа Премьер-Министр сайланды Барлық құқықтар қорғалған. inform.kz белсенді сілтемені пайдаланыңыз 2021]</ref> |- |{{ZMB}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|[[Замбия президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хакаинде Хичилема]] |- |{{ZWE}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Эммерсон Мнангагва]] |- |{{ISR}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Ицхак Герцог]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Биньямин Нетаньяху]] |- |{{IDN}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Джоко Видодо]] |- |{{JOR}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8" |Король [[II Абдалла ибн Хұсейін|II Абдалла]] |Премьер-министрі [[Бишер Әл-Хасауне]] |- |{{IRN}} |[[Ислам мемлекеті (ұғым)|Ислам мемлекеті]] | bgcolor="#D8F8D8" |Рухани көшбасшы [[Әли Хаменеи]] |Президенті [[Ибраһим Раиси]] |- |{{IRQ}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Абдул Латиф Рашид]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Мұстафа әл-Кадфхими]] |- |{{IRL}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Майкл Хиггинс]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Тишех (үкімет басшысы)|Тишех]] [[Михол Мартин]] |- |{{ISL}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Гвюдни Йоуханнессон]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Катрин Якобсдоттир]] |- |{{байрақ|Испания}} |[[Парламенттік монархия]] |Король [[VI Филипп (Испания королі)|VI Филипп]] | bgcolor="#D8F8D8"|Премьер-министрі [[Педро Санчес (саясаткер)|Педро Санчес]] |- |{{ITA}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Серджио Маттарелла]] | bgcolor="#D8F8D8"|Министрлер кеңесінің төрағасы [[Жоржа Мелони]] |- |{{YEM}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|Президенттердің кеңесінің төрағасы [[Рашад әл-Алими]] |Премьер-министрі [[Маин Абдулмәлік Саид]] |- |{{CPV}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Жозе Мария Невеш]] |Премьер-министрі [[Улиссеш Коррея и Сильва]] |- |{{KHM}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[Нородом Сиамони]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Хун Сен]] |- |{{CMR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Камерун президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Поль Бийя]] |Премьер-министрі [[Жозеф Дион Нгуте]] |- |{{CAN}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Мэри Саймон]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Джастин Трюдо]] |- |{{KIR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Танети Маамау]] |- |{{QAT}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8" |Әмір [[Тамим бин Хамад әл-Тани]] |Премьер-министрі [[Халид бин Халифа бин Абдул Азиз әл-Тани]] |- |{{KEN}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |[[Кения президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Уильям Руто]] |- |{{CYP}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Никос Христодулидис]] |- |{{COL}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Густаво Петро]] |- |{{COM}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Азали Ассумани]] |- |{{COD}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Конго Демократиялық Республикасының президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Феликс Чисекеди]] |Премьер-министрі [[Жан-Мишель Сама Луконде]] |- |{{COG}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Дени Сассу-Нгессо]] |Премьер-министрі [[Анатоль Макоссо]] |- |{{KOR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Корея Республикасының президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Ли Чжэ Мён]] |[[Корея Республикасының премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Ким Бу Гём]] |- |{{CRI}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Карлос Альварадо Кесада]] |- |{{CIV}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Кот-д’Ивуар президенті|Президенті]] [[Алассан Уаттара]] |Премьер-министрі [[Патрик Аши]] |- |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|{{CUB}} |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|[[Куба Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы|Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы]]&nbsp;– [[Мигель Диас-Канель]] |- |Президенті [[Мигель Диас-Канель]] |Премьер-министрі [[Мануэль Марреро Крус]] |- |{{KWT}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8"|Әмір [[Науаф әл-Ахмед әл-Джабер әс-Сабах]] |Премьер-министрі [[Сабах әл-Халид әс-Сабах]] |- |{{PRK}} |[[Социалистік мемлекет]] | bgcolor="#D8F8D8" |Жоғарғы көшбасшысы, партия, армия және адамдар көшбасшысы [[Ким Чен Ын]] |Министрлер кеңесінің төрағасы [[Чхве Рён Хэ]] |- |{{KAZ}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|[[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] |- |{{KGZ}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|[[Қырғызстан президенті|Президенті]] [[Садыр Нұрғожаұлы Жапаров|Садыр Жапаров]] |[[Қырғызстан Министрлер Кабинетінің төрағасы|Премьер-министрі]] [[Әділбек Әлешұлы Қасымәлиев|Әділбек Қасымәлиев]] |- |{{CHN}} |[[Социалистік мемлекет]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Қытай Халық Республикасының төрағасы|Төрағасы]] [[Си Цзиньпин]] |Премьер-министрі [[Ли Цян]] |- |{{LAO}} |[[Социалистік мемлекет]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Тхонглун Сисулит]] |Премьер-министрі [[Фанкхам Випхаван]] |- |{{LVA}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Эгилс Левитс]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Кришьянис Кариньш]] |- |{{LSO}} |[[Парламенттік монархия]] |[[Лесото патшаларының тізімі|Патша]] [[III Летсие]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Моэкетси Маджоро]] |- |{{LBR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Президенті [[Джозеф Боакаи]] |- |{{LBN}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Мишель Наим Аун|Мишель Аун]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Наджиб Микати]] |- |{{LBY}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Өкілдер палатасының президенті және Премьер-министрі [[Мухаммад Юнис Әл-Манфи|Мұхаммад Юнис Әл-Манфи]] |- |{{LTU}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Гитанас Науседа]] |Министр-төрағасы [[Инга Ругинене]] |- | rowspan="2" |{{LIE}} | rowspan="2" |[[Парламенттік монархия]] |Кінәз [[II Ханс-Адам]] | rowspan="2" |Үкімет басшысы [[Даниэль Риш]] |- | bgcolor="#D8F8D8" |Ханзада-Регент Ханзада [[Алоиз]] |- |{{LUX}} |[[Парламенттік монархия]] |Ұлы герцог [[Анри]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Ксавье Беттель]] |- |{{MUS}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Барлен Вьяпури]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Правинд Джагнот]] |- |{{MRT}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Мұхаммед Ульд Әбдел-Әзиз]] |Премьер-министрі [[Мұхамед Салем Оулд Бехир]] |- |{{MDG}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Андри Радзуэлина]] |Премьер-министрі [[Кристиан Нтсай]] |- |{{HUN}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Каталин Новак]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Виктор Орбан]] |- |{{MWI}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Лазарус Чаквера]] |- |{{MYS}} |[[Парламенттік монархия]] |[[Янг ди-Пертуан Агонг|Жоғарғы билеуші]] [[Ибраһим Исмаил]] | bgcolor="#D8F8D8"|Премьер-министрі [[Исмаил Сабри Яакоб]] |- |{{MLI}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Ассими Гоита]] |Премьер-министрі [[Шогель Кокалла Маига]] |- |{{MDV}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Ибрагим Мұхамед Солих|Ибрагим Солих]] |- |{{MLT}} |[[Парламенттік республика]] |[[Мальта президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Джордж Велла]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Роберт Абела]] |- |{{MAR}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8" |Патша [[VI Мұхаммед]] |Премьер-министрі [[Әзиз Аханнуш]] |- |{{MHL}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |[[Маршалл аралдары президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Дэвид Кабуа]] |- |{{MEX}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Андрес Мануэль Лопес Обрадор]] |- |{{FSM}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |[[Микронезия Федерациялық Штаттары президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Уэсли Симина]] |- |{{MOZ}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Филипе Ньюси]] |Премьер-министрі [[Адриану Малеяни]] |- |{{MDA}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Майя Григорьевна Санду|Майя Санду]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Наталья Валерьевна Гаврилица|Наталья Гаврилица]] |- |{{MCO}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8" |Ханзада [[II Альбер (Монако ханзадасы)|II Альбер]] |Мемлекет министрі [[Пьер Дарту]] |- |{{MNG}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|Президенті [[Ухнаагийн Хүрэлсүх]] |Премьер-министрі [[Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ]] |- |{{EGY}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Мысыр президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Әбдел Фаттах Ас-Сиси]] |Премьер-министрі [[Мұстафа Мадбули]] |- |{{MMR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|Уақытша Президенті [[Мьин Шве]] |[[Мьянма мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік кеңесші]] [[Мин Ауң Хлайң]] |- |{{NAM}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Намибия президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Хаге Гейнгоб]] |Премьер-министрі [[Саара Куугонгельва-Амадхила]] |- |{{NRU}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|[[Науру президенті|Президенті]] [[Расс Кун]] |- |{{NPL}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Бидхья Деви Бхандари]] | bgcolor="#D8F8D8"|Премьер-министрі [[Шер Бахадұр Деуба]] |- |{{NER}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Мұхамед Базум]] |Премьер-министрі [[Ухумуду Махамаду]] |- |{{NGA}} |[[Федерация]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Президенті [[Мохаммаду Бухари]] |- |{{NED}} |[[Парламенттік монархия]] |[[Нидерланд королдерінің тізімі|Король]] [[Виллем-Александр]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Марк Рютте]] |- |{{NIC}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Даниэль Ортега]] |- |{{NOR}} |[[Парламенттік монархия]] |Король [[V Харальд]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Йонас Гар Стөре]] |- |{{ZAF}} |[[Президенттік республика]] | colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |Президенті [[Сирил Рамафоса]] |- |{{OMN}} |[[Абсолюттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Оман билеушілерінің тізімі|Сұлтан]] [[Хайсам бен Тарық]] |Премьер-министрі Хайсам бен Тарық |- |{{SSD}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|[[Оңтүстік Судан президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Салва Киир]] |- |{{CAF}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|Президенті [[Фостен-Арканж Туадера]] |Премьер-министрі [[Феликс Молоуа]] |- |{{UZB}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Өзбекстан президенті|Президенті]] [[Шавкат Миромонұлы Мирзиёев|Шавкат Мирзиёев]] |[[Өзбекстан премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Абдулла Ниғматұлы Әріпов|Абдулла Әріпов]] |- |{{PLW}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |[[Палау президенттері|Президенті]] [[Сурангел Уиппс (кішісі)|Сурангел Уиппс]] |- |{{PAN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Лаурентино Кортисо|Лаурентино Кортисо Коэн]] |- |{{PNG}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />[[Папуа — Жаңа Гвинея генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Боб Дадае]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Джеймс Марапе]] |- |{{PRY}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Марио Абдо Бенитес]] |- |{{PAK}} |[[Ислам мемлекеті (ұғым)|Ислам]] [[Парламенттік республика|парламенттік республикасы]] |[[Пәкістан президенті|Президенті]] [[Ариф Алви]]<ref>{{Cite news|title=Ариф Алви Пәкістан президенті атанды|url=http://juldyz.kz/2018/09/05/arif-alvi-pakistan-prezidenti-atandy/|accessdate=2018-09-09}}</ref>. | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Шаһбаз Шариф]]<ref>{{Cite news|title=Пәкістанда жаңа премьер-министр сайланды|url=http://www.zakon.kz/video/v/104468.html|accessdate=2018-08-19}}</ref>. |- |{{PER}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Хосе Мария Балькасар]] |Премьер-министрі [[Анибаль Торрес]] |- |{{POL}} |[[Парламенттік республика]] |[[Польша президенті|Президенті]] [[Анджей Дуда]] | bgcolor="#D8F8D8" |Министрлер кеңесінің төрағасы [[Матеуш Моравецкий]] |- |{{PRT}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Марселу Ребелу ди Соза]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Португалия премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Антониу Кошта]] |- |{{RUS}} |[[Аралас республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Ресей президенті|Президенті]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] |[[Ресей Федерациясы Үкіметінің Төрағасы|Үкімет төрағасы]] [[Михаил Владимирович Мишустин|Михаил Мишустин]] |- |{{RWA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Поль Кагаме]] |Премьер-министрі [[Эдуар Нгиренте]] |- |{{ROU}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Румыния президенті|Президенті]] [[Клаус Йоханнис]] |Премьер-министрі [[Николае Чукэ]] |- |{{SLV}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Президенті [[Найиб Букеле]] |- |{{WSM}} |[[Парламенттік республика]] |Жоғарғы көшбасшы [[II Ваалетоа Суалауви]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Фиаме Наоми Матаафа|Фиаме Матаафа]] |- |{{SMR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Капитан-регент [[Джанкарло Вентурини]] және [[Марко Николини]] |- |{{STP}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Карлуш Вила-Нова]] |Премьер-министрі [[Жоржи Бом Жезуш]] |- |{{SAU}} |[[Абсолюттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Патша және Премьер-министрі [[Салман ибн Абдул-Әзиз Әл Сауд|Салман]] |- |{{SYC}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Президенті [[Уовел Рамкалаван]] |- |{{SEN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |[[Сенегал президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Маки Салл]] |- |{{VCT}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />[[Сент-Винсент және Гренадиндер генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Фредерик Баллантайн]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Сент-Винсент және Гренадиндер премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Ральф Гонсалвиш]] |- |{{байрақ|Сент-Китс және Невис}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />[[Сент-Китс және Невис генерал-губернаторы|Генерал-губернаторы]] [[Тэпли Ситон]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Сент-Китс және Невис премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]] [[Тимоти Харрис]] |- |{{LCA}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Невилл Сенак]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Аллен Частанет]] |- |{{SRB}} |[[Парламенттік республика]] | bgcolor=lightblue |Президенті [[Александр Вучич]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Ана Брнабич]] |- |{{SGP}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Халима Якоб]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Ли Сянь Лун]] |- |{{SYR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Башар әл-Асад]] |Премьер-министрі [[Имад Хамис]] |- |{{SVK}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Зузана Чапутова]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Эдуард Хегер]] |- |{{SVN}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Борут Пахор]] | bgcolor="#D8F8D8" |Үкімет төрағасы [[Роберт Голоб]] |- |{{SOM}} |[[Парламенттік республика]] | bgcolor=lightblue |Президенті [[Мұхамед Абдуллахи Мұхамед]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Хассан Әли Хайре]] |- |{{Flagicon|Macedonia}} [[Солтүстік Македония]] |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Стево Пендаровски]] | bgcolor="#D8F8D8" |Үкімет төрағасы [[Димитар Ковачевски]] |- |{{SLB}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Дэвид Вунаги]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Манассе Согаваре]] |- |{{SDN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Өтпелі әскери одағының төрағасы [[Әбдел Фаттах әл-Бурхан]] |[[Судан Премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Осман Хуссейн (саясаткер)|Осман Хуссейн]] |- |{{SUR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Чан Сантохи]] |- |{{SLE}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Джулиус Маада Био]] |Премьер-министрі [[Дэвид Фрэнсис]] |- |{{THA}} |[[Парламенттік монархия]] |Патша Маха [[Вачиралонгкорн]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Пхэтхонгтхан Чиннават]] |- |{{TZA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Танзания президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Самия Сулуху]] |Премьер-министрі [[Кассим Маджалива]] |- |{{TJK}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Тәжікстан президенті|Президенті]] [[Эмомали Шәріпұлы Рахмон|Эмомали Рахмон]] |[[Тәжікстан премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Кохир Расулзада]] |- |{{TGO}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Фор Гнассингбе]] |Премьер-министрі [[Коми Селом Классу]] |- |{{TON}} |[[Парламенттік монархия]] | bgcolor=lightblue |Патша [[VI Тупоу]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Сиаоси Совалени]] |- |{{TTO}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Пола-Мэй Уикс]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Кит Роули]] |- |{{TUV}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Тенику Талези]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Каусеа Натано]] |- |{{TUN}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Каис Саид]] |Премьер-министрі [[Нажла Буден]] |- |{{TUR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |[[Түркия президенті|Президенті]] [[Режеп Тайып Ердоған]] |- |{{TKM}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |[[Түрікменстан президенті|Президенті]] [[Сердар Құрбанқұлыұлы Бердімұхамедов|Сердар Бердімұхамедов]] |- |{{UGA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Йовери Кагута Мусевени]] |Премьер-министрі [[Робина Наббанья]] |- |{{UKR}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Володимир Олександрович Зеленський|Володимир Зеленський]]<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/world_news/ukrainanyin-jana-prezident-vladimir-zelenskiy-ant-berd-297971/ Украинаның жаңа президенті Владимир Зеленский ант берді 31.05.2019]</ref> |Премьер-министрі [[Юлия Анатольевна Свириденко|Юлия Свириденко]] |- |{{URY}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Луис Альберто Лакалье Поу]] |- |{{GBR}} |[[Парламенттік монархия]] |[[Британ монархиясы|Патшасы]] [[III Чарльз]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Ұлыбритания Премьер-министрі|Премьер-министрі]] [[Риши Сунак]] |- |{{IND}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Драупади Мурму]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Нарендра Моди]] |- |{{FJI}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Джиойе Конроте]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Фрэнк Мбаинимарама]] |- |{{PHL}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|''[[Филиппин президенттерінің тізімі|Президенті]] [[Фердинанд Маркос (кішісі)]]'' |- |{{FIN}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Саули Нийнистё]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Санна Марин]] |- |{{FRA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Франция президенті|Президенті]] [[Эммануэль Макрон]] |Премьер-министрі [[Элизабет Борн]] |- |{{HRV}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Зоран Миланович]] | bgcolor="#D8F8D8"|Үкімет төрағасы [[Андрей Пленкович]] |- |{{TCD}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Әскери кеңесінің төрағасы [[Махамат Деби]] |- |{{MNE}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Мило Джуканович]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Дритан Абазович]] |- |{{CZE}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Милош Земан]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Петр Фиала]] |- |{{CHL}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan=2 align="center"|Президенті [[Габриэль Борич]] |- |{{CHE}} |[[Конфедерация|Конфедеративті]] [[парламенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" bgcolor="#D8F8D8" align="center" |[[Швейцарияның федерация кеңесі|Федералдық кеңесі]]<br> [[Ги Пармелен]] (президенті)<br> [[Иньяцио Кассис]] (вице-президенті)<br> [[Иньяцио Кассис]]<br>[[Виола Амерд]]<br>[[Альберт Рёшти]]<br>[[Элизабет Бом-Шнайдер]]<br>[[Беат Янс]] Иньяцио Кассис Ги Пармелен |- |{{SWE}} |[[Парламенттік монархия]] |Патша [[Карл XVI Густав]] | bgcolor="#D8F8D8" |Мемлекеттік министрі [[Ульф Кристерссон]] |- |{{LKA}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |[[Шри-Ланка президенті|Президенті]] [[Готабая Раджапакса]] |Премьер-министрі [[Ранил Уикрмесингхе]] |- |{{TLS}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8"|Президенті [[Жозе Рамош-Орта]] |Премьер-министрі [[Таур Матан Руак]] |- |{{ECU}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Президенті [[Гильермо Лассо]] |- |{{GNQ}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" |Президенті [[Теодоро Обианг Нгема Мбасого]] |Премьер-министрі Франсиско Паскуаль Эйеге Обама Асуэ |- |{{ERI}} |[[Президенттік республика]] | bgcolor="#D8F8D8" colspan="2" align="center" |Президенті [[Исаяс Афеворки]] |- |{{flag|Эсватини}} |[[Абсолюттік монархия]] | bgcolor="#D8F8D8" |Патша [[III Мсвати]] |Премьер-министрі [[Клеопас Дламини]] |- |{{EST}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Алар Карис]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Кая Каллас]] |- |{{ETH}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Сахле-Ворк Зевде]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Абий Аһмед Әли]] |- |{{JAM}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Патрик Аллен]] | bgcolor="#D8F8D8" |Премьер-министрі [[Эндрю Холнесс]] |} ===[[Мойындалмаған және жартылай мойындалған мемлекеттер|Ішінара халықаралық деңгейде мемлекет]] басшылары тәуелсіз мемлекеттерді немесе тәжірибеде, сондай-ақ Директорлар кеңесінің басшыларын таныды=== {| class="sortable wikitable" ![[Мемлекет]] ![[Мемлекеттік басқару формасы|Басқару формасы]] ![[Мемлекет басшысы]] ![[Үкімет басшысы]] |- |{{ABK}} |[[Президенттік республика]] |Президенті [[Аслан Георгиевич Бжания|Аслан Бжания]] |Премьер-министрі [[Александр Золотинскович Анкваб|Александр Анкваб]] |- |[[Сурет:Flag of Niue.svg|25px]] [[Ниуэ]] |[[Парламенттік монархия]] |Патшасы [[III Чарльз]]<br />Генерал-губернаторы [[Пэтси Редди]] |Премьер-министрі [[Далтон Тагелаги]] |- |{{байрақ|Оңтүстік Осетия}} |[[Аралас республика]] |Президенті [[Алан Эдуардович Гаглоев|Алан Гаглоев]] |Премьер-министрі [[Геннадий Борисович Бекоев|Геннадий Бекоев]] |- |{{COK}} |[[Парламенттік монархия]] |Патшайым [[III Чарльз]]<br />Патшайым өкілі Том Марстерс |Премьер-министрі [[Генри Пуна]] |- |{{KOS}} |[[Парламенттік республика]] |Президенті [[Хашим Тачи]] |Премьер-министрі [[Авдулла Хоти]] |- |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Сурет:Flag of Western Sahara.svg|25px]] [[Сахара Араб Демократиялық Республикасы]] |!style="font-weight:normal; text-align:left;" rowspan="2"|[[Аралас республика]] |colspan=2 align="center"|[[Полисарио]]&nbsp;– [[Брагим Гали]] |- |Президенті [[Брагим Гали]] |Премьер-министрі [[Мұхамед Вали Акейк]] |- |{{байрақ|Палестина}} |[[Аралас республика]] |Президенті [[Махмұд Аббас]] |Премьер-министрі [[Мұхаммед Штайех]]<ref>[https://www.trt.net.tr/kazakh/liem/2019/03/11/abbas-mu-khammied-ishtarieghie-zhan-a-paliestina-ukimietin-k-u-ru-mindietin-bierdi-1160581 Аббас Мұхаммед Иштареге жаңа Палестина үкіметін құру міндетін берді 11.03.2019]</ref> |- |[[Сурет:Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|25px]] [[Солтүстік Кипр Түрік Республикасы]] |[[Аралас республика]] |Президенті [[Тұфан Эрхюрман]] |Премьер-министрі [[Фаиз Суджуоглу]] |- |{{TWN}} |[[Аралас республика]] |Президенті [[Цай Инвэнь]] |Атқарушы юань төрағасы [[Су Цзэн Чан]] |} ===[[Мойындалмаған және жартылай мойындалған мемлекеттер|Танылмаған мемлекеттер]] мен қоғамдық ұйымдар=== {| class="sortable wikitable" ![[Мемлекет]] ![[Мемлекеттік басқару формасы|Басқару формасы]] ![[Мемлекет басшысы]] ![[Үкімет басшысы]] |- |{{байрақ|Транснистрия}} |[[Президенттік республика]] |Президенті [[Вадим Николаевич Красносельский|Вадим Красносельский]] |Үкімет төрағасы [[Александр Владимирович Мартынов|Александр Мартынов]] |- |{{байрақ|Таулы Қарабақ Республикасы}} |[[Президенттік республика]] |colspan=2 align="center"|Президенті [[Араик Владимирович Арутюнян|Араик Арутюнян]] |- |[[Сурет:Flag of Somaliland.svg|25px]] [[Сомалиленд]] |[[президенттік республика]] |colspan=2 align="center"|президенті [[Мұса Бихи Абди]] |} ===Біріккен Ұлттар Ұйымының кемінде бір мүше мемлекеті мойындаған басқа үкіметтер=== {| class="sortable wikitable" ![[Үкімет]] ![[Мемлекет]] ![[Мемлекет басшысы]] ![[Үкімет басшысы]] |- |[[Сурет:Flag of Venezuela.svg|25px]] [[Ұлттық Ассамблея (Венесуэла)|Ұлттық Ассамблея]] |[[Сурет:Flag of Venezuela.svg|25px]] [[Венесуэла]] |colspan=2 align="center"|Ұлттық ассамблеясының президенті [[Хуан Гуайдо]] |- |[[Сурет:Flag of Libya.svg|25px]] [[Өкілдер палатасы (Ливия)|Өкілдер палатасы]] |[[Сурет:Flag of Libya.svg|25px]] [[Ливия]] |Өкілдер палатасының президенті [[Агила Салах Иса]] |Премьер-министрі [[Абдалла ат-Тани]] |- |[[Сурет:Flag of Yemen.svg|25px]] [[Йемен Жоғары саяси кеңесі|Жоғары саяси кеңесі]] |[[Сурет:Flag of Yemen.svg|25px]] [[Йемен]] |Жоғары саяси кеңес төрағасы [[Махди Әл-Машат]] |Премьер-министрі [[Әбдел Әзиз Салех бен Хабтур]] |- |[[File:Flag of Syria 2011, observed.svg|25px]] [[Сирия Уақытша үкімет|Уақытша үкімет]] |[[File:Flag of Syria 2011, observed.svg|25px]] [[Сирия]] |colspan=2 align="center"|Өкілдер палатасының президенті [[Абдуррахман Мұстафа]] |} ==Сыртқы сілтемелер== * [[Билік басындағы монархтардың тізімі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Елдер тізімі}} [[Санат:Мемлекет басшыларының тізімі]] [[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары|*]] 3lygadtleytrqz9ubip396fz4cdg9le 0 570583 3607535 3601922 2026-05-21T16:31:21Z Ayanati7 177184 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|1|0 */ 3607535 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Лямблиоз — (Lamblіa іntestіnalіs) ішекті қоздыратын, фекальды – оральды механизм арқылы берілетін, латенттік және жедел түрлерінде өтетін, көбінесе ащы ішектің зақымдануымен сипатталатын антропонозды [[ауру]]. == Тарихи мәліметтер == Ең бірінші аурудың қоздырғышын іші өтіп жүрген балалардың ішегінен бөліп алған орыс ғалымы Д.Ф. Лямбль (1859-шы жыл) болды. 1888-ші жылы француз ғалымы Бланхард қоздырғышты лямблия деп атауды ұсынған. == Этиологиясы == Қоздырғышы – Lamblіa іntestіnalіs (Gіardіa). Вегетативті және цисталық түрлері бар. Вегетативті түрі – трофозоит, алмұрт тәрізді: алдыңғы бөлігі дөңгелек, артқы бөлігі үшкір құйрықты болып келеді. Трофозоит ұзындығы 9-18 мкм, ені 5-10 мкм. Вентральді бөлігінде түтік тәрізді фибрилден тұратын «сорғыш дискі» болады. Денесі цитоплазмалық мембранамен жабылған. Ядросында ірі кариосома мен біркелкі хромосома жиынтығы болады. 4 жұп талшығы болады: алдыңғы, бүйір, орталық, құйрықтық, олар 2 симметриялы топта жиналады. Лямблиялардың энергетикалық алмасуы анаэробты типпен жүреді. Цисталар дұрыс емес сопақша пішінді, ұзындығы 8-14 мкм, ені 6-8 мкм. Екі контурлы тығыз қабығы, екі немесе төрт ядролары, ұзын талшықтар түйіні болады. Сыртқы ортада төзімсіз. == Лямблиоз патогенезі == Белсенді «қабырғалық» асқорыту жүретін ащы ішектің микробүрлерінің (микроворсинка) щеткалы жиегінде орналаса отырып, трофозоит орталық талшығының көмегімен сорғыш дискісімен қоректік заттардың гидролиз өнімдерін сорып алады. Паразиттердің көпшілігі ащы ішектің бастапқы бөлігінде болады, ортасында азаяды, ал дистальды бөлігінде бір-бір түрден кездеседі. Ішектің эпителиальді жасушаларының микрожарақаттанулары болады. Кей жағдайларда 1 см2 жерде 1 млн. паразиттер орналасуы мүмкін. Лямблияның ащы ішектің бойында таралуы және ішектің әртүрлі бөліктеріндегі бүрлерінде орналасу ерекшеліктері қабырғалық асқорытудың белсенділігіне тәуелді болып келеді. Майдың, майда еритін дірумендердің, цианокобаламинның, D-ксилозаның сіңірілуі бұзылады. Көмірсулардың гидролизі бұзылғаннан соң, ішекте ашу үрдістері дамиды, аэробты микрофлораның саны көбейеді, дисбиоз дамиды. Рецепторларды тітіркендіру әсерінен ішектің перистальтикасы күшейеді, өт шығару жолдарының дискинезиясы дамиды. Патогенездің негізгі механизмі паразиттердің алмасу заттарының макроағзаға токсико-аллергиялық әсері болып табылады. Лямблиялар жергілікті IgA түзілуін тежейді, сондықтан эпителиальды қабықшаның әртүрлі аллергендердің өткізгіштігі жоғарылайды. Тоқ ішекте тіршілік жағдайы қолайсыз болғандықтан, лямблиялар ол жерде инцистелінеді. Цисталар нәжіспен сыртқа шығады. == Эпидемиологиясы == Инфекция көзі – адам. Минимальды жұқтыру дозасы 10–100 циста. Науқас залалданғаннан кейін 9–12-ші күндерден бастап цисталарды сыртқы ортаға бөледі. Цисталардың бөліну белсенділігі диарея басылғаннан кейін өршиді, осы кезеңде 1 г нәжісте 1,8 млн. циста анықталады. Берілу механизмі фекальды-оральды. Берілу жолдары: алиментарлы, су арқылы, тұрмыстық-қатынастық. Негізгі берілу жолы — су арқылы. Цисталар суда ұзақ уақыт бойы сақталады (4–20°С температурада 3 айға дейін). Цисталар хлорға тұрақты. Суды хлормен залалсыздандыру лямблияларға әсер етпейді, сондықтан аурудың су арқылы таралуы қауіпті. Контактілі – тұрмыстық жол балалар мекемелеріне аса тән. Тағам арқылы берілу жолы маңызды емес. Шыбындар, тара[[қан]]<nowiki/>дар ауруды таратуға көмектеседі. Олардың ішектерінде қоздырғыш 8 күнге дейін сақталуы мүмкін. Лямблиоздың клиникалық көріністері полиморфты, ағзаның иммунды жүйесіне байланысты, жекеше болып табылады. Көбінесе субклиникалық, көмескі түрлері кездеседі. Аурудың өршуіне иммунды тапшылық, ферментативті бұзылыстар, жедел ішек инфекциялары, антибиотиктерді көп қолдану, дисбактериоз себеп болады. Инкубациялық кезең 7–28 күн, көбінесе 2 апта. Ең жиі кездесетін симптом: асқорыту жолының жоғарғы бөлігінің қызметінің бұзылуы, негізінен асқазан (48%), сирек ащы ішектің асқорытуы симптомдары (35%), сирек өт бөлу жүйесі (19%). Лямблиоздың ішектік түрінің ерте кезеңіне тән симптомдар: айқын диспепсиялық синдром, кекірік, қыжыл, тәбеттің төмендеуі, ішекте толғақ тәрізді ауыру сезімі, ішектің кебуі, құрылдауы. Науқастың тілі жабындымен жамылған, эпигастрий аймағында ауыр сезімі анықталады. Энтерит пен стеаторея көріністері болады. Нәжіс тәулігіне 3–4 рет, сулы консистенциялы, жағымсыз иісті, көпіршіктенген болады, қан қосындылары болмайды. Жедел кезеңінде ауру жақсы емделінеді, 1–4 аптаның аралығында клиникалық көріністері жойылады. Егер [[науқас]] этиотропты ем қабылдамаса, иммунды жетіспеушілік фонында ауру созылмалы түріне ауысып, айлар–жылдарға созылуы мүмкін. Ұзаққа созылған үрдіс науқастың салмағын жоғалтуына себеп болады. Ауру өршіген кезде әлсіздік, бастың ауыруы, диспепсиялық бұзылыстар, гастродуоденит көріністері байқалады. Балалар мазасыз болады, әр түрлі аллергиялық көріністер, терінің қышуы, бронхиальді астма дамуы мүмкін. Науқастарда гастриттің, дуодениттің, энтериттің, сирек энтероколиттің, өт жолдарының дискинезиясының, панкреатиттің, нейроциркуляторлы дистонияның, ағзаның сенсибилизациясының бейнелері болады. Бактериалды инфекция қосылғанда, клиникасы ауыр түрде болады. == Диагностикасы == Асқазан-ішек жолының ауруларының барлық себептерін анықтағаннан кейін, лямблиозға күмәндану керек. Лабораториялық әдістің негізгі жолы – нәжістен, дуоденальді ішектен микроскопия арқылы вегетативті түрлерін, цисталарын анықтау. ИФА жүргізуге болады, бірақ бұл әдіс паразитологиялық зерттеу арқылы дәлелденуі тиіс. == Лямблиоз емі == Лямблиозға қарсы препараттар: Метронидазол 0,25 г. х 3 рет, 5-10 күн. Тинидазол 2 г. ауыз арқылы бір рет, балаларға 50-75 мг/кг Макмирор 400 мг х 2-3 рет, 7 күн, балаларға 15 мг/кг х 2 рет, 7 күн. Альбендазол (немазол) балаларға 10 мг/кг, 7 күн, ересектерге 400 мг х 2 рет, 7 күн. Тиберал 1,5 мг 2 күн. Нимморазол, орнидазол, секнидазол. == Профилактикасы (алдын алу) == Эпидемиологиялық қадағалау, індетке қарсы және алдын алу шаралары амебиаздағыдай болады. Хлорлы дезинфекциялық заттар лямблияның цистасын өлтіре алмайды, 3% лизол өте тиімді. Суды қайнату арқылы цистаны өлтіреді. Санитарлық ағарту жұмыстарын жүргізу. == Дереккөздер == http://kazmedic.kz/archives/2722 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406073808/http://kazmedic.kz/archives/2722 |date=2016-04-06 }} jqckmp9oj7035ruckovjt6f8x5s9cno 0 570830 3607709 3595100 2026-05-22T09:39:04Z Маржан 1973 181517 3607709 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Қамажай''' - [[Түркі тілді аумақтар|түркі тілдес]] халықтары арасында кеңінен таралған [[қазақтар|қазақ халқының]] «Қамажай» атты әнінен атауын алған [[Би (өнер)|би]] өнерінің туындыларының бірі.<ref name="kitap" /> == Тарихы == Би шамамен ХІV-XV ғасырлар аралығында пайда болды. Нақты авторы белгісіз, би де халықтан таралған болып есептеледі. Би әннің мазмұнын ашқысы келгендей әдемілік, нәзіктілікті бейнелейді. БІр жағы би, ал тағы бір жағынан [[Ән|ән]] «Қамажай» — қазақтың мәдениеті мен ән-би өнерінің асқан үлгісі. [[Европа|Европадағы]] Бельгия елінің танымал гитарисі Седрика Ватерскут «Қазақ тарихында «Қамажай» өте маңызды, ерекше әрі үлкен орын алады» деген болатын. Ал [[2013 жыл|2013]] жылы 11 елдің азаматтары Қазақстанды [[Наурыз мейрамы|Наурыз мейрамымен]] құттықтау ретінде, үлкен [[Флэшмоб|флэшмоб]] ұйымдастырды. Оған [[Франция|Франция]], [[Таиланд|Таиланд]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] және т.б. елдердің өкілдері қосылып, видео құттықтау жасап шықты. == Бидің орындалуы == Биді көбінесе жасөспірім қыздар орындайды. Олар ұлттық киімде, шаштары өрілген, [[әшекей|ұлттық әшекейлермен]] сәнделген болуы қажет. Биде нәзік іс-қимылдар, қол, бас, дененің бірқалыптылығы аса маңызды. == Қызықты фактілер == • 2011-ші жылы Наурыз мейрамы қарсаңына 500-ге жуық студент Қызылорданың орталық алаңында Қамажай биін орындады • Бельгияның Julien Jaffres тобы Қамажай әнін Еуропалық деңгейге көтерді. Олар тіптен ұлттық нақыштарды қосып бейнеклип түсірді. == Тағы да қараңыз == •[[Қазақ би өнері|Қазақ би өнері]] == Дереккөздер == <references> <ref name="kitap"> Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі</ref> </references> [[Санат:Қамажай]] [[Санат:Қазақ халқының тарихы]] [[Санат:Қазақтың би өнері]] 28h9ey31ik5n6pzh5htkoaiyvtcfn14 0 578304 3607612 3577670 2026-05-22T01:58:26Z RaiymbekZh 170385 /* */ 3607612 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Азат Райымбекұлы Сейтметов |шынайы есімі = |сурет = |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.12.1964 |туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |мамандығы = {{актер|Қазақстан}} |азаматтығы = {{KAZ}} |белсенді жылдары = [[1988]] жылдан |бағыты = [[драма]], [[комедия]], [[мелодрама]] |ұжымы = |марапаттары = {{{!}} {{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} {{!}}} {{{!}} {{!}}{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} {{!}}} |сайты = }} '''Азат Райымбекұлы Сейтметов''' ([[1964 жыл]]ы [[14 желтоқсан]]да [[Алматы]]да туған) — [[актер|танымал кино және театр актері]]. [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]], [[Қазақстанның халық әртісі]]. [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры]]ның актері (1988 жылдан). == Толығырақ == * Азат Райымбекұлы 1964 жылы 14 желтоқсанда Алматы қаласында дүниеге келген. * [[Қазақ ұлттық өнер академиясы]]ның "кино және театр актері" мамандығы бойынша бітірген. * 1988 жылдан [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры]]ның актерлік құрамында. == Сахнадағы негізгі рөлдері == [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры]] сахнасында: М. Әуезовтің «Абайында» Долгов (реж. Е. Обаев), «Қарагөзінде» Матай (реж. Б. Атабаев), «Еңлік-Кебегінде» Абыз (реж. Х.Әмір-Темір), М. Сәрсекенің «Тендерге түскен келіншегінде» Жорабек (реж. О. Кенебаев), Ә. Әмзеұлының «Қара кемпірінде» Шөмбай (реж. Е.Обаев), С. Асылбекұлының «Күзгі романсында» Сайлау (реж. Ә. Рахимов), И. Сапарбайдың «Сыған серенадасында» Алеко (реж. Е. Обаев, Т. Аралбай), Б. Мұқайдың «Сергелдең болған серілерінде» Байбол, Д. Исабековтің «Мұрагерлерінде» Сызғанов (реж. О. Кенебаев), «Жаужүрегінде» Ақылбай (реж. Е. Обаев), «Актрисасында» Самат (реж. Н. Жұманиязов), Иран-Ғайыптың «Мен келемінінде» Шибұт (реж. Қ. Қасымов), Ә. Таразидің «Ақын… Періште… Махаббатында» Скрипкашы, Т. Мәмесейіттің «Бәкей қызында» Шұбараяқ ояз, Ә. Рахимовтің «Қылмыскерге куәлігінде» Шотбай, Т. Нұрмағанбетовтің «Бес бойдаққа бір тойында» Барбол (реж. Ә. Рахимов), Н. Келімбетовтің «Үміт үзгім келмейдісінде» Асылхан (реж. Е. Обаев), Қ. Ысқақ пен Шахимарденнің «Қазақтарында» Қойгелді (реж. Т. әл-Тарази) т.б көптеген бейнелерді сомдайды. == Марапаттары == * [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] құрметті атағының иегері. * 2016 жылы "[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі|ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл]]" медалі * 2016 жылы Пусонда өткен "Seoul International Drama Awards" халықаралық кинофистивальінің "Ең Үздік ер адам рөлі" аталымы бойынша жеңіп алды. == Кинофильмдері == * 1986 жылы Лейтенант С. фильмі (реж: Т.Арғыншаев) * 1990 жылы Айналайын фильмі (реж: Б.[[Болат Нұрғалиұлы Қалымбетов|Қалымбетов]] және А. Сатаев) * «Қара шегіртке» (реж. С. Өтепбергенов) * 2007 жылы «Періште» (реж. Ә. Әлпиев) * 2011 жылы "[[Балалық шағымның аспаны]]" фильмі (полиция қызыметкері) (реж:Р.Әбдрәшів) * 2012 жылы "Құрбылар" фильмі * 2013 жылы "Ол және Ол" фильмі (С. Жолдас) * «Рэкетир» (реж. А. Сатаев) * «Әсел және оның достары мен құрбылары» (реж. А. Қарпықов) * 2014 жылы [[Абайлаңыз, сиыр!]] комедиясы * 2015 жылы "СВАДЬБА НА ТРОИХ" комедиясы (реж:А. Бисембин) * 2015 - 2016 жылдары "Жібек" телесериалы (Жібектің әкесі басты рөлде) (реж: А. Сахаманов) * 2016 жылы [[Өгей жүрек (мини-сериал)]] әкесі рөлінде * 2016 жылы [[Анаға апарар жол]] фильмі (Жансейіт рөлінде) (реж:А. Сатаев) ==Отбасы== * Әкесі: театр режиссері, ҚР халық артисі, профессор [[Райымбек Ноғайбайұлы Сейтметов]] * жары: актриса, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері [[Данагүл Қайырсапқызы Темірсұлтанова|Данагүл Темірсұлтанова]] * 1 ұл, 2 қызы бар. [[Санат:Қазақстан театр актерлері]] [[Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы түлектері]] [[Санат:Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры тұлғалары]] k2l8e2bxmphuehdn5mxpvrhdifm80fs 3607613 3607612 2026-05-22T01:58:47Z RaiymbekZh 170385 «[[Санат:Қазақстан халық әртістері|Қазақстан халық әртістері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3607613 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Азат Райымбекұлы Сейтметов |шынайы есімі = |сурет = |туған кездегі есімі = |туған күні = 14.12.1964 |туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |мамандығы = {{актер|Қазақстан}} |азаматтығы = {{KAZ}} |белсенді жылдары = [[1988]] жылдан |бағыты = [[драма]], [[комедия]], [[мелодрама]] |ұжымы = |марапаттары = {{{!}} {{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} {{!}}} {{{!}} {{!}}{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} {{!}}} |сайты = }} '''Азат Райымбекұлы Сейтметов''' ([[1964 жыл]]ы [[14 желтоқсан]]да [[Алматы]]да туған) — [[актер|танымал кино және театр актері]]. [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]], [[Қазақстанның халық әртісі]]. [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры]]ның актері (1988 жылдан). == Толығырақ == * Азат Райымбекұлы 1964 жылы 14 желтоқсанда Алматы қаласында дүниеге келген. * [[Қазақ ұлттық өнер академиясы]]ның "кино және театр актері" мамандығы бойынша бітірген. * 1988 жылдан [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры]]ның актерлік құрамында. == Сахнадағы негізгі рөлдері == [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры]] сахнасында: М. Әуезовтің «Абайында» Долгов (реж. Е. Обаев), «Қарагөзінде» Матай (реж. Б. Атабаев), «Еңлік-Кебегінде» Абыз (реж. Х.Әмір-Темір), М. Сәрсекенің «Тендерге түскен келіншегінде» Жорабек (реж. О. Кенебаев), Ә. Әмзеұлының «Қара кемпірінде» Шөмбай (реж. Е.Обаев), С. Асылбекұлының «Күзгі романсында» Сайлау (реж. Ә. Рахимов), И. Сапарбайдың «Сыған серенадасында» Алеко (реж. Е. Обаев, Т. Аралбай), Б. Мұқайдың «Сергелдең болған серілерінде» Байбол, Д. Исабековтің «Мұрагерлерінде» Сызғанов (реж. О. Кенебаев), «Жаужүрегінде» Ақылбай (реж. Е. Обаев), «Актрисасында» Самат (реж. Н. Жұманиязов), Иран-Ғайыптың «Мен келемінінде» Шибұт (реж. Қ. Қасымов), Ә. Таразидің «Ақын… Періште… Махаббатында» Скрипкашы, Т. Мәмесейіттің «Бәкей қызында» Шұбараяқ ояз, Ә. Рахимовтің «Қылмыскерге куәлігінде» Шотбай, Т. Нұрмағанбетовтің «Бес бойдаққа бір тойында» Барбол (реж. Ә. Рахимов), Н. Келімбетовтің «Үміт үзгім келмейдісінде» Асылхан (реж. Е. Обаев), Қ. Ысқақ пен Шахимарденнің «Қазақтарында» Қойгелді (реж. Т. әл-Тарази) т.б көптеген бейнелерді сомдайды. == Марапаттары == * [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] құрметті атағының иегері. * 2016 жылы "[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі|ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл]]" медалі * 2016 жылы Пусонда өткен "Seoul International Drama Awards" халықаралық кинофистивальінің "Ең Үздік ер адам рөлі" аталымы бойынша жеңіп алды. == Кинофильмдері == * 1986 жылы Лейтенант С. фильмі (реж: Т.Арғыншаев) * 1990 жылы Айналайын фильмі (реж: Б.[[Болат Нұрғалиұлы Қалымбетов|Қалымбетов]] және А. Сатаев) * «Қара шегіртке» (реж. С. Өтепбергенов) * 2007 жылы «Періште» (реж. Ә. Әлпиев) * 2011 жылы "[[Балалық шағымның аспаны]]" фильмі (полиция қызыметкері) (реж:Р.Әбдрәшів) * 2012 жылы "Құрбылар" фильмі * 2013 жылы "Ол және Ол" фильмі (С. Жолдас) * «Рэкетир» (реж. А. Сатаев) * «Әсел және оның достары мен құрбылары» (реж. А. Қарпықов) * 2014 жылы [[Абайлаңыз, сиыр!]] комедиясы * 2015 жылы "СВАДЬБА НА ТРОИХ" комедиясы (реж:А. Бисембин) * 2015 - 2016 жылдары "Жібек" телесериалы (Жібектің әкесі басты рөлде) (реж: А. Сахаманов) * 2016 жылы [[Өгей жүрек (мини-сериал)]] әкесі рөлінде * 2016 жылы [[Анаға апарар жол]] фильмі (Жансейіт рөлінде) (реж:А. Сатаев) ==Отбасы== * Әкесі: театр режиссері, ҚР халық артисі, профессор [[Райымбек Ноғайбайұлы Сейтметов]] * жары: актриса, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері [[Данагүл Қайырсапқызы Темірсұлтанова|Данагүл Темірсұлтанова]] * 1 ұл, 2 қызы бар. [[Санат:Қазақстан театр актерлері]] [[Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы түлектері]] [[Санат:Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры тұлғалары]] [[Санат:Қазақстан халық әртістері]] 3ygev5isx8bnvzy01sncbk1z1by11yq 0 583299 3607636 3595241 2026-05-22T05:51:43Z Қызғалдақ 1986 180324 «[[Санат:Құрбан айт|Құрбан айт]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3607636 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> «Наурыз»' айында мал төлдей бастайды. Олар '''«наурыз төлі»''' деп аталып, төл басы ретінде бағаланып, малжанды қазақ баласы оны ерекше күтіп бағады. Төл басы сатылмайды, ешкімге сыйға берілмейді. Мұндай малды көбінесе өз қызығына, тойына, құрбан айт күндерінде сойып, ырым етеді.<ref> Қазақ халқының салт-дәстүрлері. - Алматы: «Алматыкітап баспасы» ЖШС, 2014</ref> === Дереккөздер === <references/> [[Санат:Құрбан айт]] ao0iik7gz5m3bskczv43z12wxak5do2 0 586106 3607530 3386401 2026-05-21T16:01:46Z Alphy Haydar 36950 3607530 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Татьяна Николаевна Бурмистрова |Толық аты = |сурет = |Фон = |Туған күні = |Туған жері = [[Түркістан облысы]] <br /> {{туғанжері|Бәйдібек ауданы|Бәйдібек ауданында}} |Белсенділік жылдары = [[1978 жыл]]дан |Мемлекет = {{байрақ|Қазақ КСР}}<br />{{KAZ}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Мамандығы = {{Әнші|Қазақстан}} |Аспаптары = [[домбыра]] |Жанрлары = [[халық әндері]], [[терме]] |Ұжымдары = "Ұлттық өнер" шығармашылық орталығы |Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Парасат ордені}} {{!}}} {{{!}} {{!}}{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} {{!}}} }} '''Татьяна Николаевна Бурмистрова''' ([[Түркістан облысы]] [[Бәйдібек ауданы]]нда туған) — қазақ дәстүрлі ән өнерінін насихаттаушы [[әнші]]сі, [[домбыра]]шы. [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері|Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген мәдениет қайраткері]]. [[Түркістан облысы|Түркістан облысының Құрметті азаматы]] ([[2017 жыл|2017]]). Президент Қасым-Жомарт Тоқаев әніш Татьяна Бурмистрованы «Отан» орденімен марапаттады. (2026) == Толығырақ == * Татьяна Николаевна Бурмистрова [[Түркістан облысы]] [[Бәйдібек ауданы]]нда дүниеге келген. * [[1975 жыл]]ы [[Қазақ ұлттық медицина университеті|С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті]]н (бұрынғы Алматы медицина инистиуты) бітірген. * Мамандығы - дәрігер. * [[1978 жыл]]ы қазақ жұртшылығына "Алтыбақан" ән телебағдармаласы арқылы халық әндерін, термелерді орындау арқылы кеңінен танылған дарынды өнерпаз. * Татьяна Бурмистрова қазақтың салт-дәстүрін сақтай отырып, домбырада ұлттық әндерді шебер орындап, көрермендердің ыстық ықыласына бөленіп келеді. Ол Естай Беркімбаев, Мұқағали Мақатаев, Қадыр Мырзалиевтердің сөздеріне жазылған әндер мен термелерді шебер орындайды. * [[2003 жыл]]дан бастап Алматы қаласындағы «Ұлттық өнер» ЖШС-нің директоры * [[1995 жыл]]ы "[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері|Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген мәдениет қызыметкері]]" құрметті атағымен марапатталған. * [[2016 жыл]]ы Елбасының жарлығымен [[Парасат ордені]]мен марапатталды. * [[2017 жыл]]ы [[Түркістан облысы|Түркістан облысының Құрметті азаматы]] құрметті атағының иегері. [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қайраткерлері]] [[Санат:Түркістан облысының құрметті азаматтары]] [[Санат:Домбырашылар]] j67o1bfncab77gkqrzi7dmaxyockh7j 3607531 3607530 2026-05-21T16:02:26Z Alphy Haydar 36950 3607531 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Татьяна Николаевна Бурмистрова |Толық аты = |сурет = |Фон = |Туған күні = |Туған жері = [[Түркістан облысы]] <br /> {{туғанжері|Бәйдібек ауданы|Бәйдібек ауданында}} |Белсенділік жылдары = [[1978 жыл]]дан |Мемлекет = {{байрақ|Қазақ КСР}}<br />{{KAZ}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Мамандығы = {{Әнші|Қазақстан}} |Аспаптары = [[домбыра]] |Жанрлары = [[халық әндері]], [[терме]] |Ұжымдары = "Ұлттық өнер" шығармашылық орталығы |Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Парасат ордені}} {{!}}} {{{!}} {{!}}{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} {{!}}} }} '''Татьяна Николаевна Бурмистрова''' ([[Түркістан облысы]] [[Бәйдібек ауданы]]нда туған) — қазақ дәстүрлі ән өнерінін насихаттаушы [[әнші]]сі, [[домбыра]]шы. [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері|Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген мәдениет қайраткері]]. [[Түркістан облысы|Түркістан облысының Құрметті азаматы]] ([[2017 жыл|2017]]). Президент Қасым-Жомарт Тоқаев әнші Татьяна Бурмистрованы «Отан» орденімен марапаттады. (2026) == Толығырақ == * Татьяна Николаевна Бурмистрова [[Түркістан облысы]] [[Бәйдібек ауданы]]нда дүниеге келген. * [[1975 жыл]]ы [[Қазақ ұлттық медицина университеті|С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті]]н (бұрынғы Алматы медицина инистиуты) бітірген. * Мамандығы - дәрігер. * [[1978 жыл]]ы қазақ жұртшылығына "Алтыбақан" ән телебағдармаласы арқылы халық әндерін, термелерді орындау арқылы кеңінен танылған дарынды өнерпаз. * Татьяна Бурмистрова қазақтың салт-дәстүрін сақтай отырып, домбырада ұлттық әндерді шебер орындап, көрермендердің ыстық ықыласына бөленіп келеді. Ол Естай Беркімбаев, Мұқағали Мақатаев, Қадыр Мырзалиевтердің сөздеріне жазылған әндер мен термелерді шебер орындайды. * [[2003 жыл]]дан бастап Алматы қаласындағы «Ұлттық өнер» ЖШС-нің директоры * [[1995 жыл]]ы "[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері|Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген мәдениет қызыметкері]]" құрметті атағымен марапатталған. * [[2016 жыл]]ы Елбасының жарлығымен [[Парасат ордені]]мен марапатталды. * [[2017 жыл]]ы [[Түркістан облысы|Түркістан облысының Құрметті азаматы]] құрметті атағының иегері. [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қайраткерлері]] [[Санат:Түркістан облысының құрметті азаматтары]] [[Санат:Домбырашылар]] kjv6qmnrzx1ln96sylfz4xbdokgopix 0 598466 3607610 3550339 2026-05-21T23:26:45Z ~2026-30469-35 181550 3607610 wikitext text/x-wiki {{Футболшы | есімі = Хосеп Гвардиола | сурет =2023-10-04 Fußball, Männer, UEFA Champions League, RB Leipzig - Manchester City FC 1DX 2797 (cropped).jpg | сурет ені = 240px | атауы = | толық аты = Хосеп Гвардиола-и-Сала | туған күні = 18.01.1971 | туған жері = Санпедор, [[Барселона (провинция)|Барселона]], [[Испания]] | азаматтығы = {{байрақ|Испания}} | бойы = 180 | салмағы = 77 | позиция = жартылай қорғаушы | қазіргі клуб = {{flagicon|Англия}} [[Манчестер Сити]] | міндеті = Жаттықтырушы | жастар клубы = {{футбол карьерасы |1983—1990|{{flagicon|Испания}} [[Барселона (футбол клубы)|Барселона]]|}} | клубтары = {{футбол карьерасы |1990—2001|{{flagicon|Испания}} [[Барселона (футбол клубы)|Барселона]]|384 (11) |1990—1992|{{flagicon|Испания}} [[Барселона Б]]|59 (15) |2001—2002|{{flagicon|Италия}} [[Брешиа (футбол клубы)|Брешиа]]|11 (2) |2002—2003| {{flagicon|Италия}} [[Рома (футбол клубы)|Рома]]|4 (0) |2003|{{flagicon|Италия}} [[Брешиа (футбол клубы)|Брешиа]]|13 (1) |2003—2005|{{flagicon|Катар}} [[Әл-Ахли (футбол клубы, Доһа)|Аль-Ахли (Доха)]]|18 (2) |2006|{{flagicon|Мексика}} [[Дорадос де Синалоа]]|10 (1)}} | ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |1991|{{flagicon|Испания}} Испания-21|2 (0) |1991—1992|{{flagicon|Испания}} Испания (олимп.)|12 (6) |1992—2001|{{flagicon|Испания}} Испания|47 (18) |1995—2005|{{flagicon|Каталония}} Каталония|7 (3)}} |бапкер клубтары = {{футбол карьерасы |2007—2008|{{flagicon|Испания}} [[Барселона Б]]| |2008—2012|{{flagicon|Испания}} [[Барселона (футбол клубы)|Барселона]]| |2013—2016|{{flagicon|Германия}} [[Бавария (футбол клубы)|Бавария]]| |2016—2027|{{flagicon|Англия}} [[Манчестер Сити]]|}} }} '''Хосеп (Пеп) Гвардиола и Сала''' ([[Каталан тілі|кат]]. ''Josep Guardiola i Sala;'' [[18 қаңтар]], [[1971 жыл|1971]], [[Каталония]], [[Испания]]) — испаниялық футболшы, бапкер. "Барселонаның" футболшысы мен бапкері ретінде көпке белгілі тұлға. Қазір "[[Манчестер Сити]]" клубының бас бапкері. Ол тірек жартылай қорғаушы позициясында өнер көрсетті. Ол өзінің мансабының көп бөлігін Барселонада өткізіп, 1992 жылы бірінші Еуропа Кубогын және 1991-1994 жылдар аралығында Испанияның төрт титулын жеңіп алған Йохан Кройфтың "Арман командасының" бір бөлігі болды. Кейіннен ол 1997 жылдан бастап 2001 жылы клубтан кеткенге дейін команда капитаны болды. Содан кейін Гвардиола итальяндық "Брешия" және "Рома", катарлық "Аль-Ахли" және мексикалық "Дорадос де Синалоа"клубтарында ойнады. Испания құрамасында ол 47 рет ойнады, 1994 жылғы әлем чемпионатына, сондай-ақ Еуро-2000-ға қатысты. Ол сондай-ақ Каталония құрамасында жолдастық кездесулерде ойнады. Ойыншы ретінде Гвардиола-Испанияның алты дүркін чемпионы, Испания Кубогының екі дүркін иегері, Испания суперкубогының төрт дүркін иегері, Еуропа чемпиондары Кубогының жеңімпазы, УЕФА Кубогы мен Суперкубогының иегері, ұлттық құрамамен Олимпиада чемпионы атанды. 2007 жылы "Барселона в"командасын басқарып, жаттықтырушылық мансабын бастады. Бірінші маусымда клуб төртінші дивизионның бірінші қатарына көтеріліп, үшінші орынға көтерілді [9]. 2008[10] жылдан 2012 жылға дейін[11] Гвардиола "каталондықтардың"негізгі құрамының жаттықтырушысы болды. Бірінші команданың жаттықтырушысы ретіндегі алғашқы маусымында ол Барселонаны чемпионатта, Испания Кубогында және УЕФА Чемпиондар Лигасында жеңіске жетелеп, осы турнирде жеңіске жеткен ең жас жаттықтырушы болды. 2011 жылы, Гвардиола клубты Ла Лига мен Чемпиондар Лигасында тағы бір дубльге апарғаннан кейін, ол Каталония парламентінің Алтын медалімен марапатталды[12]. 2009[13] және 2011[14] жылдары Гвардиола әлемдегі ең жақсы клуб жаттықтырушысы болды. Осы уақыт ішінде Хосептің басшылығымен Барселона үш рет Испания чемпионаты мен Суперкубогын, екі рет Испания кубогын, 2 Чемпиондар лигасын, УЕФА Суперкубогын және Клубтық Әлем чемпионатын жеңіп алды. ==Өмірбаяны== Ұзақ жылдар бойы "Барселона" сапында ойнады. Кәсіпқой бапкерлік карьерасын да осы клубтың екінші командасынан бастап, 2008-12 жылдары "Барселонаның" негізгі клубын жаттықтырып, мүмкін болған жүлденің барлығын жеңіп алды. Кейін [[Бавария (футбол клубы)|"Бавария"]], "[[Манчестер Сити]]" клубтарын жаттықтырды. "Барселона" тарихындағы ең табысты бапкер. Футбошы ретінде де, бапкер ретінде де [[УЕФА Чемпиондар Лигасы]]н ұтып алған әлемдегі алты спортшының бірі. Ұлттық құрама сапында тоғыз жыл ойнап, 1994, 1998 жылғы әлем чемпионаттарына, 1996, 2000 жылғы Еуропа чемпионаттарына қатысты. ==Жетістіктері== === Ойыншы === '''«Барселона» сапында''' *Испания чемпионы (6): 1990/91, 1991/92, 1992/93, 1993/94, 1997/98, 1998/99 *Испания кубогы (2): 1996/97, 1997/98 *Испания суперкубогы (4): 1992, 1993, 1995, 1997 *УЕФА Чемпиондар КУбогы: 1991/92 *Куок иелерінің Кубогы: 1996/97 *УЕФА Суперкубогы (2): 1992, 1997 '''Құрама сапында''' *Олимпиада чемпионы 1992 === Бапкер === '''"Барселона" бапкері ретінде''' *Испания чемпионы(3): 2008/09, 2009/10, 2010/11 *Испания кубогы (2): 2008/09, 2011/12 *Испания суперкубогы (3): 2009, 2010, 2011 *УЕФА Чемпиондар Лигасы (2): 2008/09, 2010/11 *УЕФА Сперкубогы (2): 2009, 2011 *Клубтар әлем чемпионаты (2): 2009, 2011 '''"Бавария" бапкері ретінде''' *Германия чемпионы (3): 2013/14, 2014/15, 2015/16 *Германия кубогы (2): 2013/14, 2015/16 *УЕФА Суперкубогы: 2013 *Клубтар әлем чемпионаты: 2013 '''"Манчестер Сити" бапкері ретінде''' *Футбол Лигасының кубогы: 2017/18, 2018/19, 2019/20 ** Англия чемпионы ('''2'''): 2017/18, 2018/19 ** Англия кубогы: 2018/19 ** Суперкубок: 2018, 2019 == Бапкерлік статистикасы == {| class="wikitable" style="text-align: center" |- !rowspan="2"|Команда !rowspan="2"|Бастады !rowspan="2"|Аяқтады !colspan="5"|Нәтиже |- !О!!Ж!!Т!!Ұ!!П % |- |align=left|{{Flagicon|Испания}} [[Барселона Б]] |align=left|1 маусым 2007 |align=left|25 мамыр 2008 |38||25||8||5||65.78 |- |align=left|{{Flagicon|Испания}} [[Барселона (футбол клубы)|Барселона]] |align=left|19 шілде 2008 |align=left|26 мамыр 2012 |247||179||47||21||72.46 |- |align=left|{{Flagicon|Германия}} [[Бавария (футбол клубы)|Бавария (Мюнхен)]] |align=left|1 шілде 2013 |align=left|30 маусым 2016 |161||124||16||21||77.01 |- |align=left|{{Flagicon|Англия}} [[Манчестер Сити]] |align=left|1 шілде 2016 |align=left|30 June 2027 |228||165||30||33||72.37 |- ! colspan="3" align="center" valign="middle" |Барлығы !678!!496!!102!!80||73.16 |} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Манчестер Сити ФК құрамы}} [[Санат:18 қаңтарда туғандар]] [[Санат:Испания футболшылары]] [[Санат:Испания футбол жаттықтырушылары]] [[Санат:Барселона ФК ойыншылары]] [[Санат:Рома ФК ойыншылары]] [[Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Барселона ФК жаттықтырушылары]] [[Санат:Бавария ФК жаттықтырушылары]] [[Санат:Манчестер Сити ФК жаттықтырушылары]] [[Санат:Брешиа ФК ойыншылары]] [[Санат:Әл-Ахли Доһа ФК ойыншылары]] [[Санат:Футболдан Олимпиада чемпиондары]] [[Санат:1992 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары]] [[Санат:Испания Олимпиада чемпиондары]] [[Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары]] ahmirxec330xn76dft8xmrowuc172x1 0 611459 3607479 3582947 2026-05-21T12:05:45Z Nazixvl 181525 3607479 wikitext text/x-wiki {{}} {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Каленов Данияр Рамазанұлы ''' (2-ші шілде, 1993 жыл, Қазақстан Республикасы, Солтүстік Қазақстан облысы, Жамбыл ауданы, [[Сәбит Мұқанов]] ауылы) – қазақстандық кәсіби балуаны. Жабық түрдегі Азия ойындарының Чемпионы (2017), Европа және әлем Чемпионы. Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері. == Білімі == Данияр Рамазанұлы 1–ден 5-ші сыныпқа дейін Сәбит Мұқанов ауылында оқыған. Кейін, күрделі түрде спортпен айналысуды шешіп, Петропавл қаласындағы спорт мектебіне оқуға түсті.Спорт мектебінде ол 6-шыдан 11-ші сыныпқа дейін білім алды. Мектеп бітірген соң университетке дене шынықтыру факультетіне сырттай бөлімге оқуға түсті. Қазіргі уақытта заңгер мамандығы бойынша білім алады. == Отбасы == Каленов Данияр Рамазанұлы қарапайым отбасында туған. Анасы – Каленова Айнагүл Жақсылыққызы (19.10.1964ж) үй шаруасымен айналысады. Әкесі – Каленов Рамазан Қапарұлы (15.04.1963ж) жөндеуші жұмысымен айналысады. == Сілтеме == http://wrestling.kz/news/view/1553 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181203080042/http://wrestling.kz/news/view/1553 |date=2018-12-03 }} http://wrestling.kz/news/view/1553 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181203080042/http://wrestling.kz/news/view/1553 |date=2018-12-03 }} https://prosports.kz/news/247705 http://petropavltv.kz/ru/news/society/daniyar-kalenov-chempion-aziatskih-igr{{Deadlink|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Жетістіктері == {| class="wikitable" |- ! Жарыстар !! Жылы !! Өткен жері !! Марапаттары |- | Жасөспірімдер арасындағы Азия чемпионаты || 2012 || Қазақстан, Алматы қ. || Қола |- | Жасөспірімдер арасындағы Азия чемпионаты || 2013|| Тайланд, Пхукет қ. || Қола |- | Жасөспірімдер арасындағы халықаралық турнир чемпионаты || 2013 || Латвия, Рига қ. і || Қатысу |- | Жасөспірімдер арасындағы халықаралық турнир чемпионаты || 2013 || Әзербайжан, Баку қ.|| Қола |- | Жасөспірімдер арасындағы халықаралық турнир чемпионаты || 2017 || Грузия, Тбилиси қ.|| Алтын |- | Президент кубогы || 2013|| Қазақстан, Астана қ.||Қола |- | Болат Тұрлыханов кубогы|| 2017 || Қзақстан, Алматы қ. || Алтын |- | Жабық түрдегі Азия ойындарының чемпионаты || 2017 ||Түркіменстан, Ашхабат қ. ||Алтын, СҚО әкімінен пәтер |- | Болат Тұрлыханов кубогы|| 2018 || Қазақстан, Алматы қ. || Қола. |- b2fbodhzlt7lwu8qxlghhearqm89en0 0 621242 3607715 3589012 2026-05-22T10:12:38Z Маржан 1973 181517 3607715 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2019}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Марат Иванович Казей''' (10 қазан 1929 жыл, Станьково ауылы, Қойданов ауданы, Минск облысы, БКСР, КСРО — 11 мамыр 1944 жыл, Хоромицкие ауылы, Узденский ауданы, Минск облысы, БКСР, КСРО) — Кеңестік Белорус пионер-батыры, Жас Қызыл партизан-барлаушы, Кеңес Одағының батыры (қайтыс болғаннан кейін). <br /> {| class="wikitable"|} == Өмірбаяны == Анасы қайтыс болғаннан кейін Марат Ариадна апасымен 1942 жылдың қараша айында партизан отрядына кетті. 1943 жылдың қысында, отряд қоршаудан шыққан кезде, Ариадна Казей аяқ табанының ауыр үсуі алды, ампутация қажет болды. Оны "үлкен жерге" жіберу туралы шешім қабылданды, бірақ жағдайы нашарлап, дала жағдайында ампутация жүргізілді. Ариадна ұшақта 1943 жылдың 14 маусымында ғана эвакуацияланды. Кейін Марат 200-ші партизан бригадасының штабының барлаушысы болды. К.К.Рокоссовский комбриг н. басқарған Қазақ. Барлаудан басқа рейдтер мен диверсияларға қатысты. Майдандағы батылдығы мен ерлігі үшін І дәрежелі Отан соғысы орденімен, "Ерлігі үшін" және "Жауынгерлік еңбегі үшін" медальдарымен марапатталған. 1943 жылдың желтоқсанында Слуцк тас жолындағы ұрыста Марат Казей жаудың құнды құжаттарын — гитлерлік қолбасшылықтың әскери карталары мен жоспарларын алды. == Соңғы жекпе-жек == Барлаудан қайтып келе жатқанда, Марат және партизан бригадасының штабының барлау бастығы Ларин таңертең ерте Хоромицкий ауылына келді, онда олар байланысты партизан Виктор Кухаревичпен кездесуге тиіс болды. Ларин байланысшыға бет бұрып, ал Марат таныс Аксенчиктерге демалуға кірісті. Жарты сағаттан кем оқ атылды. Ауыл "Дирлевангер" СС жазалау зондеркомандасының құрамынан гитлершілдер тізбегін және полицаев қоршап алды. Басталған атыста Ларин бірден қаза тапты. Марат орман шетінде бұталарға жете алды, онда ол шайқасты қабылдады. Қорғанысын ұстап, соңғы патронға дейін атылды, содан кейін өзінің соңғы қаруын — екі граната алды. Біреуді немістерге лақтырып, екіншісін өзіне қалдырды. Немістер жоғалтуға қарамастан, оны тірі алғысы келді. Екінші гранатаны, олар жақындағанда, өзін сол немістермен бірге жұлып алды. 1965 жылғы 8 мамырдағы КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен Казей Марат Ивановичке қайтыс болғаннан кейін — Өлгеннен кейін 21 жылдан кейін Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. [[Сурет:Мінск. Парк Марата Казея (01).jpg|нобай|Марат Казей паркі, Минск қаласы, Белорусь Республикасы]] == Марапаттары == -Кеңес Одағының Батыры "Алтын Жұлдыз" Медалі (08.05.1965); -Ленин ордені (08.05.1965); -І дәрежелі Отан соғысы ордені; -"Ерлігі үшін медалі" -"Жауынгерлік еңбегі үшін медалі". == Дереккөздер == https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D0%B9,_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 http://ordenrf.ru/geroi-rossii/geroi-sssr/pioner-geroy-marat-kozey.php http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=1968 https://ruspekh.ru/people/item/kazej-marat-ivanovich {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190517161907/https://ruspekh.ru/people/item/kazej-marat-ivanovich |date=2019-05-17 }} [[Санат:Кеңес Одағының батыры]] [[Санат:Ұлы Отан соғысы]] ctn790abi3ix3ayhekr6oykm8obhojo 3 642479 3607714 3607025 2026-05-22T10:05:56Z ~2026-30665-91 181562 /* Миялы ауылы */ жаңа бөлім 3607714 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Мағыпар}} -- <font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылауы)</font></span>]] 14:55, 2020 ж. маусымның 29 (+06) == Сөздерге сілтеу == Мақалаға тікелей қатысы жоқ әрі дұрыс сілтеме жасауыңызды доғарыңыз! Атырау облысы десе атырауға бір бөлек облысқа бір бөлек сияқты сілтеме жасауға болмайды. Тек тікелей мақалаға қатысты нәрселер болу керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 11:34, 2020 ж. шілденің 2 (+06) == Жаңа мақала == Мақала жазғанда жалпы санат қоя салмай мақалаға тікелей қатысты санат қою керек, интеруики ұмытпаңыз. Сосын дереккөздер көшіре салмай қазақстандық сайттардан алу керек. Бір сөзде он рет сілтеудің қажеті жоқ --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 17:38, 2020 ж. шілденің 10 (+06) == Сурет == Сурет:Атырау.Формация АҚ.jpg *Фармация АҚ деп өзгерте қоясыңдар ма?--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 22:46, 2020 ж. шілденің 10 (+06) == Интервал сақтау == Неге дереккөздеріңіз сөйлемнен бөлек арасы алшақ қойып жатсыз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 12:45, 2020 ж. шілденің 13 (+06) :Қосып шығайын. Копировать еткеннен кейін түсуіне байланысты кеткен ғой, өзім де солай ойлағам бірақ әсері барын білмеппін. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 13:31, 2020 ж. шілденің 13 (+06) == Мақала мазмұны == Мақала жазғанда тікелей көшере салмай (газет, журнал, жаңалықтар сияқты жазылған), энциклопедиялық стильде бейтараптылықты сақтап жазған дұрыс. Байқағаным жазған мақалаларыңыз көбісі дайын нәрсені көшіре салғансыз. Солардың бәрін түзетіп шығыңыз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 12:06, 2020 ж. шілденің 15 (+06) :Қолымнан келгенше тырысайын. Мен Атырау облысын ықшамға келтіруге тырысқам. Енді бір ғана Атырау спортын толықтыру қалды, сосын болдым.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 13:55, 2020 ж. шілденің 15 (+06) ::Содан кейін түзетерсіз) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 13:24, 2020 ж. шілденің 17 (+06) == Сурет жүктеу == Суреттің дереккөзі дұрыс емес қой сізде. яндекс деп жалпылама емес қандай сайттан алғанын көрсет керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 12:32, 2020 ж. шілденің 20 (+06) *Менің алдымдағы автордың дереккөзі --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 14:30, 2020 ж. шілденің 20 (+06) ::Түсінбедім --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 14:34, 2020 ж. шілденің 20 (+06) :::Ол суретті мен жүктеген жоқпын, тек көшіріп алдым, Аркадий Юрьевич Волож --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 14:39, 2020 ж. шілденің 20 (+06) :Уикипедияға сіз жүктедіңіз ғой. Сондықтан дұрыстап көрсету керек қайнарын --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 16:12, 2020 ж. шілденің 20 (+06) == Сурет:Шоқпартоғай.jpg == Сізге айтыпедім ғой суреттердің нақты дереккөзін көрсетіңіз деп, аталған суретті жедел жоюға ұсындым. Дереккөзді бассам яндекстің басты беті ғана шығып тұр ғой--[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:46, 2020 ж. шілденің 31 (+06) :Енді өзім түсірген фотоларды жүктеймін. Яндекстен алғасын соның дереккөзін көрсеттім.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 23:52, 2020 ж. шілденің 31 (+06) ::Өзіңіздікі болса тіпті керемет[[File:SMirC-thumbsup.svg|20px]] --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:18, 2020 ж. тамыздың 1 (+06) ::Байқап отырған боларсың суреттердің 90 пайызы өзім түсірген суреттер. Негізі Атырау облысында 200 ден астам елді мекен болсы соның 160 елді мекенін өзім түсіргем, өкінішке орай ноутбукка программа ауыстырғанда бәрі кетіп қалап 30-40 елді мекен қалды. Ең өкініштісі шетелдің 48 қаласының фотосы бірге жойылып кетті. Түсінбей отырғаным фотоның көбі Яндексте, сонда мен қандай дереккөз көрсетуім керек? Акиматтың сайты ма?--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 00:31, 2020 ж. тамыздың 1 (+06) :::Иә оны байқадым, бірақ та арасында интернеттен алынған суреттер бар екен, соны дұрыстап көрсету керек болған-ды. Авторын, жылын, қандай интернет сайттан және авторлық құқық бұзылмауы тиіс --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 17:03, 2020 ж. тамыздың 4 (+06) == We sent you an e-mail == Hello {{PAGENAME}}, Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled "The Community Insights survey is coming!". If you have questions, email surveys@wikimedia.org. You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]]. [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылауы]]) 00:52, 2020 ж. қыркүйектің 26 (+06) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&oldid=20479295 тізімін пайдаланып User:Samuel (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Қазақстан ауданы == {{tl|Қазақстан ауданы}} деген Қазақстанға арналған үлгі бар. Соны қолдану керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:21, 2021 ж. сәуірдің 1 (+06) *Мен ештеңеге ұрынған жоқпын.Үлгі бұрыннан тұр. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 22:29, 2021 ж. сәуірдің 1 (+06) ::МММММММММ, сізді ұрынды деп сынап тұрған жоқпын, Атырау облысының аудандарын дамытып жатыр екенсіз. Соған ақыры үлгіні де ауыстырып жаңартып кетсеңіз деген кеңесімді айттым) ПС: Тек мен үшін кетіп қалмаңыз (Нұрлан мырза айтып еді менің кесірімнен деп) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:41, 2021 ж. сәуірдің 1 (+06) :::Мен тағы не бүлдірдім деп шошып кетіп едім, сонда бұрынғы үлгілер қате ме? --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 22:45, 2021 ж. сәуірдің 1 (+06) Түсіндім, айырмашылық бар екен. Сәл кейінірек түзермін. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 22:52, 2021 ж. сәуірдің 1 (+06) :Жоқ ол үлгі қате емес. Жалпыға арналған үлгі ғой. Кезінде Қазақстан үшін үлгілер жасағанмын (облыс, аудан, ауылдық округ үшін). Мысал ретінде Меркі ауданы мақаласын қарап шықсаңыз болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:57, 2021 ж. сәуірдің 1 (+06) == шы, ші жалғаулары == : цифрдан кейін - тұрса шы, ші т.б. жазылмайды. Мектепте жүргенде сызықшадан кейін осы жалғауларды жалғаймын деп мұғалімдерден талай ескерту алғанмын.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 23:54, 2021 ж. сәуірдің 16 (+06) :онда сызықшаныды алып тастау керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:16, 2021 ж. сәуірдің 17 (+06) == Ордендер == Қазақстанға қатысты ордендер мен медальдар үлгісі бар. Соны қойсаңыз санаттар автоматты түрде пайда болады. '''Санат:Үлгілер:Марапаттар:Қазақстан''' санатына өтіңіз. Туған/өлген жылдарда да солай --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 17:32, 2021 ж. маусымның 17 (+06) == Санат қою == Саламатсыз, сізде санаттарды дүрыс бастап жатқан жоқсыз (түзетіп жатырмын). Солардың өңдеу тарихына кіріп көрсеңіз болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 17:09, 2021 ж. шілденің 19 (+06) == Толық мақала == Саламатсыз, ''толық мақала'' деген үлгіні қолдаңсаңыз дұрыс болар еді. Алғашқы бөлімді түзетіп шықтым --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 16:43, 2021 ж. тамыздың 5 (+06) :: Саламатсыз ба?, сол толық мақала деген толық болмағасын ''қараңыз'' деп қосып едім, мыс. [[Қарақытай мемлекеті]], [[Найман мемлекеті]] тағы басқалары бар, толық деп айтуға барар ма екен? Меніңше сол мақалаларды толықтырғаннан кейін қою керек сияқты.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 00:57, 2021 ж. тамыздың 8 (+06) :::Жоқ мәселе ол мақала толық/мықты деген сөз емес: тек толығырақ білгіңіз келсе осыған өтіңіз деген арнайы үлгі-сілтеме --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 19:59, 2021 ж. тамыздың 11 (+06) ::::Түсінікті.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 14:02, 2021 ж. тамыздың 12 (+06) == Әліпов (ауыл) == Сәламатсыздар ма? Әліпов елді мекені екі жерде тұр екен. '''[[Әліпов (ауыл)]] және [[Ғизат Әліпов ауылы]].''' Екеуін [[Әліпов (ауыл)]] ға біріктірдім. Енді сіздерден көмек керек болып тұр. Әліпов (ауыл) тақырыбын Ғизат Әліпов (ауыл) ға өзгертіп, Ғизат Әліпов ауылы тақырыбын өшіру керек. Және елді мекендердегі үлгіні де өзгерту керек. Рахмет!--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 18:50, 2021 ж. қыркүйектің 26 (+06) [[Қатысушы:Мағыпар|Магпар]] мырза, бұл екі ауыл аттас болса да, бөлек-бөлек ауылдар емес пе? [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|Білгіш Шежіреші]] ([[Қатысушы талқылауы:Білгіш Шежіреші|талқылауы]]) 15:08, 2022 ж. маусымның 27 (+06) ::Бір ауыл, ол ауылда болдым...--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 18:30, 2022 ж. маусымның 27 (+06) :::Бір ауыл емес-ау. Бұрыннан бар Әліпов Асан-Үштаған жақтағы Ниетпай деген ауыл болуы керек, шамасы. -- [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|'''Bilgiş Şejireşi''']] 02:56, 2023 ж. сәуірдің 16 (+06) :::::::Ниетбай деген ауылды таба алмадым. Кейін қарамасам. ::::Сіз елді мекендермен шұғылданып жатырсыз ғой, төмендегі Атырау облысы бойынша елді мекендердің тізімі, мүмкін пайдаңызға жарар деп жіберіп отырмын. (қазақшаға аударып аларсыз). ::::'''Атырауская область''' ::::'''Пригород''' ::::1.   Акжайык ::::2.   Акжар ::::3.   Аксай ::::4.   Алменкайыр ::::5.   Амангельды ::::6.   Аспа ::::7.   Атырау ::::8.   Балыкши ::::9.   Бесикты ::::10. Бирлик ::::11. Водниково ::::12. г.Атырау ::::13. Геолог ::::14. Грека ::::15. Дамба ::::16. Еркинкала ::::17. Жанаталап ::::18. Жумыскер ::::19. Зарослый ::::20. Золотенок ::::21. Калмаккора ::::22. Карталы ::::23. Кокарна ::::24. Курмангазы ::::25. Курсай ::::26. Hовокирпичное ::::27. Ракуша ::::28. Рембаза ::::29. рзд.496 ::::30. Сокол ::::31. ст.Карабатан ::::32. ст.Тендык ::::33. Стандарт ::::34. Талиши ::::35. Талкайран ::::36. Таскала ::::37. Томарлы ::::38. Тукей ::::'''Жылыойский район''' ::::39. Азнакул ::::40. Акинген ::::41. Акинген ::::42. Аккизтогай ::::43. Аккудык ::::44. Аккудык ::::45. Байнияз ::::46. Бейбит ::::47. г.Кульсары ::::48. Дарибай ::::49. Досжаншагыл ::::50. Естекбай ::::51. Жаманшабай ::::52. Жартышеке ::::53. Железнодорожная ст.465 ::::54. Камыскора ::::55. Карагай ::::56. Караша ::::57. Каует ::::58. Койкын ::::59. Койсары ::::60. Коныркудык ::::61. Косчагил ::::62. Куракбаев ::::63. Кызылини ::::64. Майкомген ::::65. Hадиркул ::::66. Отеген ::::67. п.Жана Каратон ::::68. Сарышагыл ::::69. Таскудык ::::70. Тасшагил ::::71. Толес ::::72. Тургызба ::::73. Тургызба ::::74. Ушкан ::::75. Шокпартогай ::::76. Шынтемир ::::'''Индерский район''' ::::77. Абугали ::::78. Айсакызыл ::::79.  Аккала ::::80.  Актан ::::81. Актобе ::::82. Алатобе ::::83. Алгабас ::::84. Аленсоры ::::85. Алимкызыл ::::86. Алмаагаш ::::87. Аман ::::88. Асиреп ::::89. Багит ::::90. Багырлай ::::91. Байбоз ::::92. Басшыккан ::::93. Бескорпус ::::94. Бодене ::::95. Буганай ::::96. Бухар ::::97. Габит ::::98. Елемес ::::99. Елтай ::::100.     Ертилеу ::::101.     Есбол ::::102.     Жаманкора 1 ::::103.     Жанали ::::104.     Жанаман ::::105.      Жарсуат ::::106.     Жиек ::::107.     Жулдыз ::::108.     Жыбырлак ::::109.     Зайденен ::::110.     Избас ::::111.     Кабденкудык ::::112.     Кабдолла ::::113.     Камзат ::::114.     Каражал ::::115.     Кашкын ::::116.     Кекши ::::117.     Кетебай ::::118.     Коктогай ::::119.     Кособа ::::120.     Куангали ::::121.     Курмангали ::::122.     Курылыс ::::123.     Кызылжар ::::124.     Кызылкабак ::::125.     Кызылтумсык ::::126.     Максат 1 ::::127.     Макум ::::128.     Мамбет ::::129.     Мейрам ::::130.     Мугал ::::131.     Мухит ::::132.     Орлик ::::133.     Отек ::::134.     п.Индерборский ::::135.     Сарыкабак 1 ::::136.     Сейт ::::137.     Сыралы ::::138.     Тарих ::::139.     Теренкудык ::::140.     Тилеш 1 ::::141.     Тума ::::142.     Шайбас 1 ::::143.     Шалпак ::::144.     Шашакбосага ::::145.     Шубалан ::::146.     Ынтымак ::::'''Исатайский район''' ::::147.     Айбас ::::148.     Аккистау ::::149.     Аккутир ::::150.     Амангельды ::::151.     Аукайран ::::152.     Аусен ::::153.     Байгожа ::::154.     Бекайдар ::::155.     Досыгул ::::156.     Есиркеп ::::157.     Жана Жанбай ::::158.     Жанбай ::::159.     Жанкелди ::::160.     Жаскайрат ::::161.     Жети ::::162.     Зинеден ::::163.     Исатай ::::164.     Кабес ::::165.     Каражан ::::166.     Карашыганак ::::167.     Козшыл ::::168.     Конысбай ::::169.     Кунтей ::::170.     Куркиретти ::::171.     Кусконбас ::::172.     Кызылуй ::::173.     Манаш ::::174.     Мусакай ::::175.     Мынтобе ::::176.     Мыстыбай ::::177.     Нарын ::::178.     Оркен ::::179.     рзд.17 ::::180.     Сарытубе ::::181.     Тасоба ::::182.     Ташентобе ::::183.     Тущыкудык ::::184.     Уш ::::185.     Хамита Ергалиева ::::186.     Шабдар ::::187.     Шегирбай ::::188.     Шыныбек ::::'''Курмангазинский район''' ::::189.     Азгир ::::190.     Акколь ::::191.     Алга ::::192.     Алипова ::::193.     Амангельды ::::194.     Арна ::::195.     Асан ::::196.     Балкудук ::::197.     Балыкши ::::198.     Батырбек ::::199.     Бирлик ::::200.     Большой Куйген ::::201.     Ганюшкино ::::202.     Гизата Алипова ::::203.     Дет ::::204.     Деткерей ::::205.     Дашино ::::206.     Егинкудук ::::207.     Жалгызапан ::::208.     Жамбыл ::::209.     Жанаауыл ::::210.     Жасарал ::::211.     Жасталап ::::212.     Жумекен ::::213.     Жыланды ::::214.     Иманово ::::215.     Кадырка ::::216.     Караколь ::::217.     Каспий ::::218.     Кигач ::::219.     Кокарна ::::220.     Коныртерек ::::221.     Коптогай ::::222.     Котяевка ::::223.     Кошалак ::::224.     Кудряшево ::::225.     Кумаргали ::::226.     Нуржау ::::227.     Орлы ::::228.     Приморье ::::229.     рзд.Hурпеисовой ::::230.     рзд.Афанасьева ::::231.     Сафоновка ::::232.     Суюндук ::::233.     Уштаган ::::234.     Шагырлы ::::235.     Шайхы ::::236.     Шестой ::::237.     Шортанбай ::::'''Кзылкогинский район''' ::::238.     Абдолкора ::::239.     Айдын ::::240.     Айжарык ::::241.     Айнаш ::::242.     Акжар ::::243.     Аккора ::::244.     Аккудык ::::245.     Аксай ::::246.     Актай ::::247.     Акшкол ::::248.     Акшкол ::::249.     Акшкол 1 ::::250.     Алабие ::::251.     Алау ::::252.     Алтыкулак ::::253.     Арменкора ::::254.     Арыстангали ::::255.     Арыстангали ::::256.     Аскар ::::257.     Аяпберген 1 ::::258.     Аяпберген 1 ::::259.     Аяпберген 2 ::::260.     Аяпберген 3 ::::261.     Байгонды ::::262.     Байсеутобе ::::263.     Байшуак ::::264.     Балабеит ::::265.     Балбулак ::::266.     Бегей ::::267.     Бегенияз ::::268.     Бектурган ::::269.     Бериштам ::::270.     Бертилеу ::::271.     Болектобе ::::272.     Буйрек ::::273.     Былкылдакты ::::274.     Дауылбай ::::275.     Детиман ::::276.     Динтуган ::::277.     Досан ::::278.     Досым ::::279.     Есмырза ::::280.     Жага ::::281.     Жайма ::::282.     Жаман ::::283.     Жамансор ::::284.     Жанаис 1 ::::285.     Жанаис 2 ::::286.     Жанакора ::::287.     Жанакора 2 ::::288.     Жанакудык ::::289.     Жангельдино ::::290.     Жантерек ::::291.     Жарболсын ::::292.     Жаскайрат ::::293.     Жаскайрат ::::294.     Жондалы ::::295.     Жубан ::::296.     Идрис ::::297.     Иманали ::::298.     Кабанкудык ::::299.     Кайсары ::::300.     Камкудык ::::301.     Кандыколь ::::302.     Карабау ::::303.     Каракожа 1 ::::304.     Каракожа 2 ::::305.     Караколь ::::306.     Карасай ::::307.     Кемерши ::::308.     Кенбай ::::309.     Кенбай ::::310.     Кенебай ::::311.     Кенен ::::312.     Киндиксай ::::313.     Кобек ::::314.     Кога ::::315.     Когабай ::::316.     Когам ::::317.     Коденбас ::::318.     Кожакым ::::319.     Кокалабие ::::320.     Кокбулак ::::321.     Коктобе ::::322.     Колдеукудык ::::323.     Колдеукудык ::::324.     Коныры ::::325.     Коныстану ::::326.     Коныстау ::::327.     Коскулак ::::328.     Коянды ::::329.     Кубаш 1 ::::330.     Кубаш 2 ::::331.     Кулпейс ::::332.     Кулымжан ::::333.     Кулынкеткен ::::334.     Курайлы ::::335.     Курмангазы ::::336.     Кызылмешит ::::337.     Кызылсай ::::338.     Кырыкошак ::::339.     Мадениет ::::340.     Мансур ::::341.     Миялы ::::342.     Мосыагаш ::::343.     Мукаш ::::344.     Мукур ::::345.     Мырзабайтубек ::::346.     Мырзагали ::::347.     Hаршоккен ::::348.     Hурмолда ::::349.     Hурпейыс ::::350.     Ойтак ::::351.     Омар 1 ::::352.     Омар 2 ::::353.     Омиркора ::::354.     Оразбай ::::355.     рзд.265 ::::356.     рзд.279 ::::357.     Сагиз ::::358.     Салмен ::::359.     Сандыбай ::::360.     Сарсенбай ::::361.     Сары ::::362.     Сарыжал ::::363.     Сарыкожек ::::364.     Сарыколь ::::365.     Сарыкумак ::::366.     Сарыкумак ::::367.     Сарыкуыс ::::368.     Сарытабан ::::369.     Сарытогай ::::370.     Соркол ::::371.     Сырым ::::372.     Тайлакбай ::::373.     Тайсойган ::::374.     Талдыкум ::::375.     Талкудык ::::376.     Танбай ::::377.     Таскудук ::::378.     Тасмола ::::379.     Тасшагил ::::380.     Темирбай ::::381.     Токтамыс ::::382.     Торткудык ::::383.     Тосши ::::384.     Тургали ::::385.     Туяккали ::::386.     Узынколь ::::387.     Уки ::::388.     Уры ::::389.     Шилиарал ::::390.     Шиликудык ::::391.     Шилиойтан ::::392.     Шолаксай ::::393.     Шолдербай ::::394.     Шубарат ::::395.     Шыганколь ::::'''Макатский район''' ::::396.     Байчунас ::::397.     Доссор ::::398.     Искене ::::399.     Макат ::::'''Махамбетский район''' ::::400.     Акжайык ::::401.     Аккайын ::::402.     Актогай ::::403.     Алга ::::404.     Алмалы ::::405.     Бала Ораза ::::406.     Бейбарыс ::::407.     Береке ::::408.     Енбекшил ::::409.     Есбол ::::410.     Есмахан ::::411.     Жалгансай ::::412.     Кенорис ::::413.     Коздикора ::::414.     Кызылжар ::::415.     Махамбет ::::416.     Ортакшыл ::::417.     Отешкали Атамбаева ::::418.     Сарайчик ::::419.     Сарытогай ::::420.     Талдыколь ::::421.     Тандай ::::422.     Томан [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:46, 2023 ж. сәуірдің 16 (+06) :::::Аха жақсы. Сол Ниетпайда күні кешеге дейін [https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/GrObjects/objects/teaser-view/192413?flGlobalObjectId=10989&OptionName=Contacts бастауыш мектеп] жұмыс жасапты. Тіпті елді мекені дегенге "Әліпов" деп қойыпты. Уикимапия мен Яндекс.Картадан Ниетпай (Ниетбай) дегенді қарасаңыз болады. -- [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|'''Bilgiş Şejireşi''']] 20:33, 2023 ж. сәуірдің 16 (+06) == Санат бастау == Мағыпар мырза санатқа сол санатты қайтадан қоюға болмайды, сіз орысша айтқанда ''замкнутый круг'' жасап отырсыз. ''Исатай ауданы географиясы'' санатын түзетіп шықтым, соған назар аударып көрсеңіз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:34, 2021 ж. қарашаның 24 (+06) == Намыс → Ар-намыс == Қайырлы кеш, бір кісі '''Намыс → Ар-намыс''' деп атауын өзгертіпті, қаншалықты дұрыс деп ойласыз? Меніңше намыс қала берген дұрыс-ау, ол кісіге жазайын десем дұрыс қабылдамай дүрсе қоя береді. Оның алдында талай мақала атауын өз бетінше өзгерте берген-ді. Сіздің пікіріңізді күтемін--[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:11, 2021 ж. желтоқсанның 3 (+06) :: Сәләматсыз ба? ҚР Азаматтық кодексiнің 143-бабында Ар-намыс деп жазылған. *'''Мысалы''': Азамат өзінің ар-намысына, қадір-қасиетіне немесе іскерлік беделіне нұқсан келтіретін мәліметтерді сот тәртібімен теріске шығаруды талап етуге құқылы. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 10:49, 2021 ж. желтоқсанның 3 (+06) :Рахмет --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 17:00, 2021 ж. желтоқсанның 3 (+06) == [[Ғизат Әліпов ауылы]] == Бұл мақаланы жоюға ұсыныпсыз. Себебін айтсаңыз деген тілек. Тарап кеткен ауыл болса да, қалдыруға болады. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 16:01, 2021 ж. желтоқсанның 7 (+06) :: Әліпов деген ауыл жазылған, онда [[Әліпов (ауыл)|Әліповты]] жойып, Ғизат Әліповты қалдыру керек, себебі бір ауыл екі бетте жүр.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 16:11, 2021 ж. желтоқсанның 7 (+06) :::Негізі Ғизат Әліпов деп қалдырған дұрыс сияқты, мен үлгіде Әліпов тұрғасын сол үлгіге жаздым. Онда үлгіні де өзгертіп кету керек--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 16:14, 2021 ж. желтоқсанның 7 (+06) == Таңдаулы мақалаға үміткер == {{WAM |header = [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қара құрдым]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:Goldenwiki 2.png|100px|link=Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қара құрдым]]</div> |subheader = Қарақұрдым мақаласының таңдаулы мақалаға үміткерлігі. <div style="text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;"> |body = [[Қара құрдым]] мақаласы таңдаулы мақалаға толық лайық деп санаймын. Мұл мақалыны жазған өзім емес {{@|Alphy Haydar}} мырза жеті жылдан бері қазақша Уикипедияға үлес қосып келеді. Мақала тілі өте жаттық, әрі ғылыми стилде жазылған. Қанша жылдан бері [[Басты бет]]тегі таңдаулы мақала өзгерген жоқ. Енді өзгерттетін кез келді. Сонымен қоса осы уақытқа дейін ғылымға қатысты мақалалар таңдаулы мақала статусын көп алған жоқ. Ғылымға басымдық бере отырып осы мақаланы таңдаулы мақала деңгейіне көтерейік. <center>{{Clickable button 2|Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қара құрдым|Дауыс беру|class=mw-ui-progressive}}</center><br /> |footer = Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] }} <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2970000 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Миллион деген сөзді қосыңыз == [[Кубалықтар|Мына мақалада]] 11,2 деген сандардан кейін ''миллион'' дегенді қосу керек. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 15:22, 2022 ж. ақпанның 21 (+06) == Халық == Саламатсыз, {{tl|Халық}} үлгі бар, соны қолдансаңыз болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:52, 2022 ж. ақпанның 26 (+06) == Білгенге маржан айдарына ұсыныстар беріңіз == Ассалаумағалейкум, қалайсыз. Сіз Уикипедияда көп мақалалар жазып шығарып жүрсіз. Енді сол жаңа мақалаларыңыздың арасынан [[Жоба:Білгенге маржан/Ұсыныстар/2022]] айдарына жақсы, қолданушыларға қызықты, пайдалы дәйектеріңізбен бөлісіңіз. Білгенге маржан айдары аз да болса жаңарып тұрсын. Рахмет. [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 18:15, 2022 ж. наурыздың 14 (+06) ::Сәләматсыз ба? Ұсыныс жібердім, егер осындай бағытта болса табуға болады, қиындығы жоқ. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 19:36, 2022 ж. наурыздың 14 (+06) :::Білгенге маржан айдарына ұсыныстар беріпсіз, рахмет. Дегенмен, оларды өзіңіз қосқан жаңа мақалалар арасынан, немесе басқа қолданушылардың жаңа мақалаларына сілтеме бере отырып көрсетуге тырысыңыз. :::Мысалы, сіздің ұсыныстарыңыздағы :::Шимпанзе - өзін айнадан тани алатын жалғыз жануар деген ақпаратты :::[[Шимпанзе]] - өзін айнадан тани алатын жалғыз жануар деп шимпанзе деген жаңа мақалаға сілтей отырып көрсетуге болады. [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 17:45, 2022 ж. наурыздың 15 (+06) == Амбондықтар == [[Амбондықтар]] туралы мақала жазғаныңыз үшін рақмет. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 23:57, 2022 ж. наурыздың 24 (+06) == Мақаланың аты қате == [[Андо-цез халықтары‎]] деген мақаланың атын өзгерту керек, дұрысы — ''Андий-цез халықтары‎''. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 15:57, 2022 ж. наурыздың 25 (+06) :Рахмет! Алға қарай байқасаңыздар ескертіп отырарсыздар, кейде переводтардан аударғанда дұрыс шықпай жатады, кейде сілтемелерде де қателер кездесіп отырады. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 16:11, 2022 ж. наурыздың 25 (+06) == Қажетсіз сілтеме == [[Үлгі:Мұхтар Әуезов шығармалары|Мына үлгіге]] екі сілтеме қосып қойыпсыз. [[Ақын аға]] — бұл [[Абай жолы (роман)|Абай жолының]] бір бөлігі ғана, сондықтан да сілтемені алып тастадым. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 16:41, 2022 ж. наурыздың 30 (+06) :: Алып тастаған сияқты едім, қалып қойған ғой. Менде Әуезовтың жазған шығармаларының бәрі бар еді 100%, соны толтырам ба ойлағам, оған көп уақыт керек екен, сосын қоя қойдым...--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 16:49, 2022 ж. наурыздың 30 (+06) == [[Қатысушы:Мағыпар/зертхана‎]] == Әлем халықтарының тізімі‎ үлгісі [[Қатысушы:Мағыпар/зертхана‎]] дұрыс па екен? Дұрыс болса [[Әлем халықтарының тізімі]] мақаласының астына орналастырып берсеңіздер мен қызыл бояулардан құтылуды бастайын. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 15:51, 2022 ж. сәуірдің 4 (+06) :Дұрыс, бірақ құрлық бойынша бөліп-бөліп жасаған дұрыс сияқты. Телеграмға жазсаңыз мен егжей тегжейлі үйретіп берейін. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:25, 2022 ж. сәуірдің 4 (+06) == Санат:Малайзия халықтары == Мағыпар мырза, қалайсыз? Санат жасауды ақыры үйренбейтін болдыңыз ғой)) ''Санат:Малайзия халықтары'' санатына өтіп, өңделу тарихына үңіліп кетсеңіз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 19:11, 2022 ж. сәуірдің 27 (+06) == Тағы мен сол == Мағыпар мырза, ''үлгі:***'' деп жазудың қажеті, жоқ тек үлгі атауы болса болды) Сосын соңына емес санаттың алдына қою керек. Мынау қайта-қайта маған жаза берді деп ренжімеңіз, кейін екі жұмыс болмасын деген кеңесім) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:45, 2022 ж. мамырдың 2 (+06) ::Қайта ескерткенің дұрыс болды, енді бәрі түсінікті, рахмет!, үлгіні бірінші рет қойып тұрмын...--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 10:32, 2022 ж. мамырдың 3 (+06) == Мұқият болыңыз == [[Буриши]] деген мақаланы аударыпсыз, бұл атау қате, себебі соңғы «и» — орыстардың көптік жалғауы. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 21:20, 2022 ж. мамырдың 9 (+06) == Үлгіні қолдану == Саламатсыз, қазуикиге баға жетпес үлкен үлес қосып жатсыз. Халықтар жайлы мақалаға неге ''халық'' үлгісін қолданбасқа, сол үшін жасалған үлгі еді) Әрі мақаланы көрнекі қылып көрсетеді --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:47, 2022 ж. мамырдың 17 (+06) :Бүгін бастаймын. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 15:20, 2022 ж. мамырдың 17 (+06) == Ачелер == Ачелер мақаласын жоюға ұсынып отырмын, себебі Ачех мақаласы бар, екеуі бір ұлт. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 22:26, 2022 ж. мамырдың 21 (+06) == Этникалық топ == Мағыпар мырза жоғарыда айтылған үлгінің атауы өзгеріп, сәл дизайны басқаша болды: {{tl|Этникалық топ}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:35, 2022 ж. мамырдың 24 (+06) : <code>|сурет = The Pearl Harvester.jpg</code> деген параметрге осылай қойып жатса жетіп жатыр. Ешқандай ''сурет, 300px'' керегі жоқ --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 19:56, 2022 ж. мамырдың 28 (+06) ::Рахмет, Мағыпар мырза. Кері байланысқа шығып, мақалаларды ерінбей әрлеп, түзеткеңіз үшін) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:37, 2022 ж. мамырдың 31 (+06) == Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022 == {{WAM |header = [[meta:m:Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022|Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:Wikidata 2022 Istanbul social media campaign 02.jpg|right|thumb|300px|Wikidata 2022 Istanbul|link=meta:Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022]]</div> |subheader = Конференция 2022 жылдың 21-23 қазаны аралығында Түркияның [[Ыстанбұл]] қаласында өтеді. <div style="text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;"> |body = Құрметті достар, Ыстамбұл Уикидерек конференциясына стипендия алуға өтінімдер ашық екенін хабарлауға қуаныштымын. Егер сіз түркі қауымдастығының өкілі болсаңыз және түркі тілдеріндегі Уикимедиа жобаларына белсенді қатысатын болсаңыз, онда сіз стипендияға өтініш бере аласыз. Өтініштер 2022 жылдың 30 маусымы, UTC 23:59 дейін қабылданады. Үміткерлер толық стипендияға өтініш бере алады. Толық стипендия Түркі қолданушылары тобының Уикимедиа қауымдастығы (Wikimedians of Turkic Languages User Group) ұйымдастыратын конференция кезінде жеке тұлғаның екіжақты саяхат, ортақ тұрғын үй және тамақтану құнын қамтиды. * Түркі тіліндегі уикимедиашыларға арналған Wikidata Training туралы қосымша ақпарат алу үшін мына сайтқа кіріңіз: https://w.wiki/53dX * Стипендия, тіркеу және өтініш формасы туралы көбірек білу үшін мына сайтқа кіріңіз: https://w.wiki/5FFv Бұған қоса, Түркі қолданушылары тобының Уикимедиа қауымдастығы жобалары мен оқиғалары туралы ақпарат пен жаңалықтар алу үшін біздің пошталық тізімге (https://w.wiki/5FFw) жазылуға шақырамыз. Барлық жақсылықты тілеймін [[User:Mehman97|<span style="color:#ff0500">'''''Mehman'''''</span>]] [[User Talk:Mehman97|<span style="color:#0500ff">'''''97'''''</span>]] 03:48, 2022 ж. маусымның 11 (+06) |footer = Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] }} <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3014707 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Басқа ұлттардың тегі == Орыс, татар т.б. ұлттардың әкесінің атын ұлы деп аудару дұрыс па? (мыс:Сергеевич, Сергейұлы) [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 17:19, 2022 ж. шілденің 7 (+06) :Татарлардікін аударуға болатын шығар. Бірақ орыстардікін аударса, "күлкілілеу" естіледі. -- [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|'''Bilgiş Şejireşi''']] 02:59, 2023 ж. сәуірдің 16 (+06) == Санат == Орыс тілінде бар санат, неге қазақ уикипедиясына болмайды? Мыс:Ғағауызстан елді мекендері, орысшасында Гагаузские поселения деп берілген, әлде ғағауыз елді мекендері деп беру керек пе? Кім түсіндіре алады? [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 17:11, 2022 ж. шілденің 25 (+06) :Жойған мен) Себеп тағы да санатты дұрыс бастамадыңыз, бірнеше рет жоғары да жазып едім, түсінбепсіз. Тағы мені дұрыс түсінбей, әдейі жасап жатыр деп ойламас үшін тек жоя салдым. Дәл осы санатты Нұрлан мырзадан сұрап көріңіз (атауы дұрыс па бұрыс па?) және сол кісі санатты бастап, сізге санат жайлы дұрыстап түсіндіріп берер, менен шықпады түсіндіруге, ренжімеңіз. Кеш жазып жатқанға да кешірерсіз( --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 01:46, 2022 ж. шілденің 26 (+06) == Интеруики == Мәке, жаңа мақала жазғанда, оны басқа тілдегі дәл сол мақаламен байланыстырыңыз, яғни интеруики сілтемесін қосыңыз. Ол үшін сол жақтағы арнайы түймені пайдаланыңыз. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 13:03, 2022 ж. шілденің 28 (+06) :::Баке, мен басқа тілдерге қосып жүрмін, ал мынаны түсінбедім, сонда, экземпляр, страна т.с.сияқты 23 графа бар екен, соның бәрін толтырам ба? [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 19:07, 2022 ж. шілденің 28 (+06) == Елдерді аударудағы кететін шағын қателер == [[Кайелдер]] дегенді аударыпсыз. Бұлардың мекені Каели болса, олардың атауында тағы бір әріп қайдан қосылды? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 20:31, 2022 ж. тамыздың 13 (+06) :Мен пайдаланған 6 дереккөздің бесеуінде Кайели деп берілген. Олардан асып қайда барам... Сосын елдер емес халықтар, мынау '''Suku Kayeli''' өз тіліндегі оригинал атауы, артық әріп көріп тұрған жоқпын [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 00:52, 2022 ж. тамыздың 14 (+06) ::Каели шығанағы мен кайелдер түпнұсқада бірдей жазылғандықтан осы сөздің біреуін түзету керек. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 10:49, 2022 ж. тамыздың 14 (+06) == Карендер == Карендер мақаласы сілтемелерді өңдеуді басқанда басқа тілдерге қосылмай тұр, қарап жібересіңдер ме? [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 15:49, 2022 ж. тамыздың 17 (+06) == Санат == Саламатсыз, санаттарды тағы және тағы да дұрыс емес бастап жатырсыз(( Жаза беріп мазамды алды деп Нұрлан мырзаға шағымданасыздар(. Жай '''Санат:Лаос тұрғындары''' деген санатқа өтіп, өңделу тарихын салыстырып кетіп, қалай дұрыс жасау керектігін көрерсіз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:57, 2022 ж. тамыздың 23 (+06) :Саламатсыз ба? Маған мынаны түсіндіресіз бе, неге орысшасында Лаос халықтары деп жазуға болады, ал қазақшада болмайды... неге жұрты? Алға қарай бәріне де халықтары деп қоссам қате болмайтын шығар. Мен жазғанға дейін ешқашан жұрты, тұрғындары деген санатты көрген жоқпын. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 01:06, 2022 ж. тамыздың 24 (+06) ::Кеш жарық, мәселе санат атауын дұрыс бастамадыңызда емес, мәселе жаңа санатты дұрыс ашпай жатырсыз. ''Санат:Лаос халықтары'' санатына өтіп, санатқа қандай санат қойғанымды, интеруики қойып кеткенімді көрсеңіз болады. Сіз ''санат:Атырау'' деп оның ішіне кірсең қайтадан ''санат:Атырау'' деп бастап жатырсыз, тұйықталған дүние туындап жатыр. Санат деген тамыр сияқты, кішіден үлкен '''метасанатқа''' апару керек. Айтпақшы ''Санат:Лаос халықтары'' санат бос тұр, яғни ешқандай мақалаға қойылмаған екен --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:33, 2022 ж. тамыздың 25 (+06) * Өй, сауатсыз Kasymov, "бастамадыңызда" деген сөз жоқ. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 22:38, 2022 ж. тамыздың 25 (+06) :{{@|Ерден Карсыбеков}} Саған жаздым ба? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 19:31, 2022 ж. тамыздың 27 (+06) :: Сауатсыздық — топастықтың бір белгісі, соны біліп жүр. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 12:18, 2022 ж. тамыздың 28 (+06) ::: {{@|Ерден Карсыбеков}} Еріккен сарт енегін уқалайды..... Күнде уикипедияға кіреді екенсін, алайда өңдеу саны '''4-5''' аспайды, соның '''1-2 маған жазған''' бос болмашы бірнәрселер. Одан да үлгі жасап, жаңа облыстың елді мекендерін атауын ретке келтіріп, қатысушылардың соңғы өңдемелерін сүзгіден өтікізіп (менің жасаған үтір, нүктеме шейін көріп отыратын қырағы едің ғой), қазуикиге пайдалы дүние жаса. Уақыт пен жүйкеңді соған арна. Өз ойын әр жерге тықпалай беретін, өзіне көп алатын '''Білгішсінген''' мырза! --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 01:43, 2022 ж. тамыздың 29 (+06) :::: Сенің сауатсыздығың — бұл бос болмашы нәрсе емес, сен өзіңнің орынсыз өңдемелеріңмен Уикипедияға қиянат жасап жүрсің. Кешірім сұрап, әліппені оқуға кіріс, есуастанбай. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 09:20, 2022 ж. тамыздың 29 (+06) == Таңдаулы мақалаға дауыс беру == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қымыз]] деген бетте өз дауысыңызды қалдырыңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 16:46, 2022 ж. қазанның 10 (+06) == Халықтар санаты == Кеш жарық! Халықтар санаты қойылмау себебі: егер сіз ''Этникалық топ'' үлгісін қолдансаңыз, [[:Санат:Алфавит бойынша этникалық топтар|Алфавит бойынша этникалық топтар]] деген санат автоматты түрде пайда болады. Ал санатқа кірсеңіз, сол жерде халықтар санаты қойылған. Сондықтан дубликат болмас үшін алынып жатыр. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:23, 2022 ж. қазанның 17 (+06) :: Түсінікті, рахмет!. Мен де кездескен "халықтар" санатын аластатып жатыр едім, койғандар ренжімесе болды.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 21:45, 2022 ж. қазанның 17 (+06) == Марокко халқы == Мемлекет атауы Марокко болса, халқы қалай [[мароккалықтар]] болып кеткен?! --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 16:41, 2022 ж. қазанның 20 (+06) : Енді дұрыс болды. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 15:17, 2022 ж. қазанның 22 (+06) == Жақсы мақалаға дауыс беру == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Рабиндранат Тагор]] деген бетте өз дауысыңызды қалдырыңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 12:59, 2022 ж. қарашаның 22 (+06) == Тұлға жайындағы мақала атауы == [https://kk.wikipedia.org/wiki/Topic:X7uac9f4bufkyp2k Мында] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын. Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] 22:43, 2022 ж. қарашаның 29 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3014707 тізімін пайдаланып User:Мұхамеджан Амангелді@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Бауыржан Момышұлы == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Бауыржан Момышұлы]] деген бетте өз дауысыңызды қалдырыңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 11:17, 2022 ж. желтоқсанның 5 (+06) == Мақалаларды біріктіру == Қайырлы күн, [[шерпалар]] мақаласы бар болған соң, сіз [[шерпа (халық)]] деген жаңа мақаланы бастамауыңыз керек еді. Бірнеше жыл бұрын жазылған мақаланы жоюға ұсынбай, оны дамытуыңыз керек еді. Енді осы екі мақаланың тәжірибелі админнен біріктіруін сұрайық, мысалы {{@|Kaiyr}} бұларды біріктіре ала ма? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 17:40, 2023 ж. қаңтардың 16 (+06) == Азия халықтары туралы мақалаларды біріздендіру == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Golden_wikipedia_featured_star.svg|center|80px|«Алтын жұлдыз» марапаттамасы]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Уикипедия:Марапаттама/«Алтын жұлдыз»|«Алтын жұлдыз» марапаттамасы]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Он ай бойы үздіксіз енгізген 423 этностан тұратын Азия халықтары туралы мақалалар топтамасы үшін! -[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 15:57, 2023 ж. қаңтардың 31 (+06) |} :Рахмет ! [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 16:15, 2023 ж. қаңтардың 31 (+06) ::Құтты болсын!! ''Халықтар'' деген санатты алып тастауды ұмытпаңыз) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:49, 2023 ж. ақпанның 1 (+06) == 2023 Қазақ Уикимедиа конференциясы == {{WAM |header = [[meta:Wikimedia Community of Kazakh language User Group/Events/Conference|2023 Қазақ Уикимедиа конференциясы]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:Central Downtown Astana 2.jpg|right|thumb|300px|2023 Астанадағы конференция|link=meta:Wikimedia Community of Kazakh language User Group/Events/Conference]]</div> |subheader = 2023 жылғы 3-4 маусым күндері Астанада болады.<div style="text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;"> |body = Құрметті достар, Астанада болатын Уикимедиа конференциясына стипендия алуға өтінім қабылданып жатқанын қуана хабарлаймыз. Қазақша сөйлейтін уикимедиашылар қауымдастығының өкілі болсаңыз әрі қазақ тіліндегі Уикимедиа жобаларына үлес қоссаңыз, осы конференцияға қатысу үшін стипендияға өтініш бере аласыз. Стипендияның екі түрі болмақ: жол мен қонақ үйге кететін шығынды толық қамтитыны және тек жолды қамтитын жартылай стипендия. * Конференция жайлы толығырақ білу үшін және стипендияға өтініш беру үшін мына парақшаны оқып көріңіз: [[meta:Wikimedia Community of Kazakh language User Group/Events/Conference|Қазақ Уикимедиа конференциясы 2023]] * Конференцияда қандай тақырып қозғалғанын қалайтыныңызды айтқыңыз келса, бұл шарадан не күтетініңізді жеткізгіңіз келсе, мына сауалнаманы толтырыңыз: [https://docs.google.com/forms/d/1QBS6WXkv0dChIHcwhG325Dyu2mu_Hctcev78_f9Yoec/viewform?edit_requested=true сауалнамаға сілтеме] </div> |footer = Ізгі ниетпен, [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]]) }} <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3104995 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Еуропа халықтары == Қайырлы кеш. Халықтар туралы мақалаларды көбейтіп жатқаныңыз жақсы екен. Литвалықтар, болгарлар сияқты жетіспейтін еуропа халықтарын да жазсаңыз, нұр үстіне нұр болар еді. -- [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|'''Bilgiş Şejireşi''']] 03:05, 2023 ж. сәуірдің 16 (+06) ::Ойда бар. Қазір Африка халықтарын жазып жатырмын, бітіргесін Еуропа халықтарын, әрі қарай қалғандарын жалғастырамын, бәрі ретімен келе жатыр--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:08, 2023 ж. сәуірдің 16 (+06) == Қыстау == Қайырлы кеш. Кезінде өте көп Атырау облысының қыстауларын жазыпсыз. Солардың кейбірін таратылған елді мекендермен біріктірсем (енді жазылатын) қалай болады? -- [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|'''Bilgiş Şejireşi''']] 01:26, 2023 ж. сәуірдің 18 (+06) :: Сәләматсыз ба? Ыңғайына қарайсың ғой, қазір қыстаулардың жартысынан көбі жоқ болар, ЖШҚ, ТОО деп бөліп алды ғой.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:15, 2023 ж. сәуірдің 18 (+06) == Дереккөздер жайлы == Қайырлы күн, Мағыпар мырза, дереккөздерде сіз сайтқа сілтеме жасасаңыз [[Үлгі:Cite web]] қолданып көріңіз деген ұсыныспен жазып жатырмын, солай жинақырақ көрінеді, және кітаптан мәлімет алынса, қателеспесем, [[Үлгі:Кітап]] қолданылады. Өңдемелеріңіз үшін көп рахмет, әлем халықтарына нағыз еңбек салынып жатыр! [[Қатысушы:Malik Nursultan B|Malik Nursultan B]] ([[Қатысушы талқылауы:Malik Nursultan B|талқылау]]) 16:08, 2023 ж. сәуірдің 29 (+06) == Кісі есімі == Кеш жарық, украин саясаткерлері жайлы жазып жатыр екенсіз. Бізде ТМД елдерінің тұлғалары толық жазылу керек, яғни '''Адам Адамұлы Адамбаев'''. Сондықтан атауларын өзгертіп шығуыңызды өтінемін) [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:27, 2023 ж. мамырдың 16 (+06) ::Негізі мен Уики-көктем 2023 ке жазып жатырмын. Ереже бойынша оларда солай жазылған, сондықтан конкурс біткенше өзгерте алмаймын.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 22:56, 2023 ж. мамырдың 16 (+06) :::Сосын атын, әкесінің аты жазылуын қайта қарау керек, мысалы қазіргі қазақтарда ұлы деген сөз жоқ. Мысалы менің немерем Аян Мағыпар, қай жеріне ұлы деп жазам?--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 23:12, 2023 ж. мамырдың 16 (+06) :Кезінде сол туралы жазған едім, кімнің немесе қай бетке талқылау есімде қалмады, бірақ сол кезде ТМД елдерінің есімін толық жазайық деп шешкенбіз. Ұлы деген жоқ болса, Аян Мағыпар деп қала береді, мұндағы міндет толық жазу, болды, тегі жоқ болса әкесінің есімі. Абай Құнанбайұлы, Ахмет Байтұрсынұлы т.с.с. --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:43, 2023 ж. мамырдың 18 (+06) == Панорама == Кеш жарық. [[Тайпақ (Батыс Қазақстан облысы)|Тайпақ]] мақаласына панораманы ең басына қойыпсыз. Меніңше, бөлек тақырыпшаға қойған дұрыс сияқты -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 23:26, 2023 ж. шілденің 15 (+06) ::Тек Тайпақ емес барлық Қазақстан ауылдарына солай жасап жатырмын. Ең басына ауылдың түгел көрінісі көрсетіліп, тақырыпшаларға әр жерінің фотолары көрсетіледі. Осы идеяны жасап қарау үшін 8-шілде күні әдейі Атырау мен Оралдың арасындағы ауылдарды фотоға түсіріп келдім. Бұйырса алға қарай жаяу Атырау мен Алматының арасындағы барлық ауылдарды фотоға түсіремін --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 23:52, 2023 ж. шілденің 15 (+06) :::Жарайды онда, іске сәт. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 19:38, 2023 ж. шілденің 16 (+06) ::::Панораманың астына "хош келдіңіз" емес, "қош келдіңіз" деп жазуыңызды сұраймын. Қате ғой -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 22:18, 2023 ж. шілденің 17 (+06) :::::Негізі Хош келдің, деп бұрыннан жазып келдік, талай тойға, наурыз мейрамдарына талай акиматтың маңдайшасына солай жаздық. Қазір ойларына не келсе соны жазады. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 22:30, 2023 ж. шілденің 17 (+06) ::::::Қазір көбіне "қош келдіңіз" деп жазады, сол нұсқаны бекітті ме екен сұрау керек -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 05:15, 2023 ж. шілденің 18 (+06) :::::::Екі түрде де жаза береді, тек бұл сөз емес мыс. біз өмір бойы туған күніңмен деп келдік, қазір туылған күніңмен дейді, сондайлар көп болмаса да кездеседі. Қазақстанның паспортына да Казакистан деп жазып жақында түзеттік қой. Мына Ислам АХМЕТҰЛЫның цитатасын назарға аларсың: Қазақ тілінде «хош» деген де сөз бар. Бұл адамның көңіл-күйін білдіреді, кейде «көңілімнің хошы болмай тұр» дейміз («…қошы болмай тұр» деп те айтылады, меніңше бұл қате). Бұдан шығатын қорытынды: «қош» пен «хош» сөздері екі мағнаны білдіретін болғандықтан, бұларды мағналары бойынша пайдалануымыз керек. Мысалы, қоштасарда «қош болыңыз» десек, күтіп аларда «хош келдіңіз» деп айтылғаны дұрыс. Сондықтан мектеп маңдайшасына «Қош келдіңіз!» демей, «Хош келдіңіз!» деп жазылса әрі түсінікті, әрі грамматика тұрғысынан сауатты да болған болар еді. Келесі панорамаға сендер үшін қош келдің деп жазайын.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 10:26, 2023 ж. шілденің 18 (+06) == Теміркөпір == Теміржол өтпейтін [[Темір (қала)]] қаласына аттас станцияның суретін қосып қойыпсыз. Бірақ станция [[Теміркөпір]] ауылында екен. Суретті тексеріңкіреп қоссаңыз деймін. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 20:22, 2023 ж. шілденің 16 (+06) :Дұрыс айтасың, Рахмет. Әр нәрсені бір істейміз деп аңғармай қаламыз ғой. Теміркөпірге ауыстырылды.@ [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 20:57, 2023 ж. шілденің 16 (+06) ::Жарайды, оқасы жоқ. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 00:01, 2023 ж. шілденің 17 (+06) ::[[Үлгі:Жайық өзені бойындағы елді мекендер]]. Үлгіде Щапов ауылы Жайық бойына жазылыпты, бірақ ол негізі Көшім өзенінде, бірақ уикиде Крутая өзені делінген.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 00:39, 2023 ж. шілденің 17 (+06) :::Үлкен Шаған, Кіші Шаған, Серебряково, Круглоозёрное Көшім өзенінің жағасында орналасқан. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 00:49, 2023 ж. шілденің 17 (+06) ::::Еркінқала, Ракуша Қарт Жайықтың бойында.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 00:54, 2023 ж. шілденің 17 (+06) ::::Ескерткеніңізге рақмет, алып тастайын. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 18:37, 2023 ж. шілденің 24 (+06) :::Щапов ауылы карта бойынша Щапов(ское) деген көлдің жағасында екен. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 18:50, 2023 ж. шілденің 24 (+06) == Азғыр == Қайырлы күн. [[Азғыр]] ауылына қойған суреттеріңіз Сүйіндік ауылы екен. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 18:40, 2023 ж. шілденің 24 (+06) ::Кеш жарық. Мен Атырау газетінен алғам, қателескен ғой. Негізі облыстың 90 пайыз ауылдарына бардым, Сүйіндік, Балқұдық жасққа бармаған екем. Сосын өзім түсірмегенмін. Дұрыс емес болса алып тастайын.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 23:53, 2023 ж. шілденің 24 (+06) :::Қайырлы түн. Ештеңе етпес, суреттерді Сүйіндік туралы мақалаға кері қосып қойдым. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 02:11, 2023 ж. шілденің 25 (+06) == Конференцияға қатысу мүмкіндігі == [[metawiki:Wikimedia_Community_of_Kazakh_language_User_Group/Events/Conference#Interested_in_participating|Мына жерде]] айтылған конференцияға қатысуға ниет білдіргеніңізді, бірақ техникалық себептермен қол қоя алмағаныңызды білем. Енді сол іс-шараны кыркүйектің 2-3 күні өткізбекпіз. Қатыса аласыз ба, сол туралы 1-2 күнде жауап бере аласыз ба? [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 18:57, 2023 ж. тамыздың 22 (+06) ::Қайырлы кеш! Батырбек рахмет, мен қазір шипажайда демалыста жатқам, қыркүйектің бас жағында болса үлгере алмайтын шығармын. Қатыса алмаймын.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 21:16, 2023 ж. тамыздың 22 (+06) :::Қап, өкінішті((( Сіздің қатысқаныңыз керемет болар еді. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 23:29, 2023 ж. тамыздың 22 (+06) --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:04, 2023 ж. тамыздың 24 (+06) == Конго (халық) == Конго (халық) беті неге жойылып кеткен. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 14:45, 2023 ж. тамыздың 24 (+06) :Жойылмаған, Ерден мырза '''Баконго'''мен біріктіріп жіберіпті. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 15:31, 2023 ж. тамыздың 24 (+06) :Қайырлы күн! [[Баконго]] беті анағұрлым ертерек, яғни 2014 жылы жазылғандықтан, оны қайталаған мақаланы айдау бетіне айырбастадым. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 16:43, 2023 ж. тамыздың 24 (+06) ::Конго (халық) бетін қалпына келтіруіңізді сұраймын. Барлығы да Конго деп жазып жатыр.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:04, 2023 ж. тамыздың 24 (+06) :::Мен де сілтемеге сүйеніп жазып отырмын, аспаннан алған жоқпын. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:07, 2023 ж. тамыздың 24 (+06) ::::Бұрынғысын қайтардым -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 00:04, 2023 ж. тамыздың 25 (+06) :::::Рахмет!--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 17:33, 2023 ж. тамыздың 25 (+06) :::: Сізді «деректі аспаннан алып жатыр екен» деп ешкім кінәлап отырған жоқ. Тек бұрыннан бар мақалаларды қайталамауды сұрап тұрмын. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 12:32, 2023 ж. тамыздың 26 (+06) ::::Бұрынғы дерек ескірген. 1972 жылдын бері 50 жылдан асты ғой. Қазіргі қолданылып жүрген деректер бойынша жазып жатырмын. Ол мақала да тұра берсін, Конго кезінде Заир болып тұрғанда солай аталған шығар. Мынау К әрпінен басталат ын халықтар, қазіргі қолданылып жүрген жүйе бойынша. Кабардинцы Кабекар Кабилы Кабовердцы Кабье Кадазан Каджары Кадугли-кронго Казахи Кайели Кайнганг Кайнгуа Кайова Кайтагцы Каколё Какчикели Календжин Калинга Калмыки Камба Камбари Камбата Кампа Канадцы Канаки Канела Канза Канканаи Каннара Канхобали Капауку Каража Караимы Каракалпаки Каракачаны Карамоджонг Каратинцы Карачаевцы Каре Карелы Карены Карибы Карихона Катаб Каталонцы Катарцы Кату Кауильа Качари Качин Кашинауа Кашкайцы Кашмирцы Кая Каян Каяпо Кваву Квакиутл Квени Кейцы Кекчи Келабиты Кемаки Кемант Керинчи Кеты Кечуа Киваи Кикапу Кикуйю Килиуа Кильясинга Кинга Киргизы Кирибати Кисси Китайцы Киче Клемантан Коайкер Коалиб Кодагу Кой-коин Кокама Колумбийцы Команчи Коми Коми-пермяки Комо Конго Конзо Конкани Конкомба Коно Консо Кора Кордофанские народы Корегуахе Корейцы Корку Корсиканцы Коряки Коса Косраэ Костариканцы Кота (Индия) Кота (Банту) Котоко Кофан Кохистанцы Кпелле Кри Крики Криолы Кроу Кру Крымчаки Кряшены Куапо Куба Кубачинцы Кубео Кубинцы Кубу Кувейтцы Куи Куикатеки Куитлатеки Куки Куланго Кулу Кумыки Куна Кунама Куранко Курды Куриа Курумба Кусаси Кусунда Кушиты Кхамти Кханг Кхаси Кхмеры Кхмеры горные Кхму Кхо Кхонд Кэддо Мынау Б әрпінен басталатын халықтар, '''Баконгоны''' көріп тұрған жоқпын. Бага Багамцы Багирми Багобо Багулалы Бадага Баде Баджао Бадуй Бай Байга Бакве Балантак Баланте Балийцы Балкарцы Балти Бамбара Бамилеке Бамум Банар Банггай Банги Банда Банданцы Банджары Банди Банива Банту Баоань Барба Барбадосцы Бари (Африка) Бари (Южная Америка) Бартангцы Баса Баски Бассари Батаки Батины Батуаса Бауле Бахрейнцы Бахтиары Башкиры Беджа Бежтинцы Белау Белизцы Белорусы Белуджи Бемба Бена Бенабена Бенгальцы Берберы Бермудцы Берта Бесая Бесермяне Бете Биак Биафада Бидього Бикол Билаан Бима Бима-сумбанские народы Бини Бира Биром Бирхоры Биса Бисайя Бихарцы Боа Бобо Бозо Боки Болаанг-монгондоу Болгары Болева Боливийцы Бонго Бонгу Бони Бонток Бора Бороро Борука Боснийцы-мусульмане Ботлихцы Ботокуды Брагуи Бразильцы Бретонцы Брибри Бру Буби Бугисы Буи Буид Букиднон Булан Буллом Бунак Бунгку Бура Буриши Буруанцы Бурун Буряты Буса Бутунг Бхилы Бхумидж Бюргеры ланкийские Сондықтан жаңасына өзгерте беремін.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 12:47, 2023 ж. тамыздың 26 (+06) ::::50 жылдан бері көптеген ұлттың атаулары өзгерді, Конго өз алдына мемлекет болғандықтан атауын өзіне қарай өзгертіп алды. Ескіде жазылған мақала деп атын өзгерпеуге болмайды ғой, логикаға сәйкес келмейді. Мен білгесін жазып отырмын. Білмесең жекеге шығып сұра, жауап беремін.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 14:02, 2023 ж. тамыздың 26 (+06) ::::: Ондай жағдайларда беттің атауын өзгерту деген функцияны қолдана аласыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 17:45, 2023 ж. тамыздың 26 (+06) ::Баконго (Конго) → '''Конго (халық)''' деп өзгерту керек сияқты, ағлышын тілінде солай тұр ғой --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:15, 2023 ж. тамыздың 31 (+06) :::::Мен Конго (халық) деп қойдым тақырыбын, бірақ Ерден Карсыбеков қайта-қайта өзгертіп тұр ғой. Конго (халық) нұсқасына қайтарыңызшы.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 22:46, 2023 ж. тамыздың 31 (+06) ::::::Конгоға кері қайтардым. Енді Баконгоны жою керек не бағыттағыш қылу керек -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 04:55, 2023 ж. қыркүйектің 1 (+06) == Хемингуэйге қарсы фронт == Сәлем, достым! [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Эрнест Хемингуэй]] деген бетте жазғандарыңа мәз болдым, көп рақмет саған! Хемингуэй туралы мақаланы жою керек, соны қалай істесек болады?--[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 10:09, 2023 ж. қыркүйектің 5 (+06) : Ей, Мағыпар, жауап бермейсің бе? --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 14:53, 2023 ж. қыркүйектің 7 (+06) == Сантомилер == Халықтың аты "Сан-Томе" деген жер атауынан шыққандықтан, "Сантомеліктер" дұрысырақ болмай ма? Тіпті орысшасында тонгаш деп тұр екен -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 03:30, 2023 ж. қыркүйектің 13 (+06) :Рахмет! [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 10:30, 2023 ж. қыркүйектің 13 (+06) == Цензура Nurtenge == Можно спросить, почему участник Nurtenge все время удаляет мои комментарии? На странице Касумова я написал о его ошибке, но его дружок удалил эту запись: Глупенький Касумов, название Кливленд должно остаться, «Клевалэнд» такого названия не существует. Учи английский. --[[Қатысушы:Аль-Ишак|Аль-Ишак]] ([[Қатысушы талқылауы:Аль-Ишак|талқылау]]) 16:21, 2023 ж. қыркүйектің 22 (+06) == Кабовердтер == Халықтың аты [[Кабо-Верде]] деген жер атауынан шыққандықтан, "Кабоверделіктер" дұрысырақ болмай ма? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 14:47, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) :: Ол да дұрыс, басқа тілдің аудармасы әртүрлі болғандықтан түбірі Кабоверд болғасын алғам, олар кабовердиндер деп те аталады. Бірақ сен айтқан нұсқа дұрыс сияқты. Кабоверде - қазақша нұсқасы -жасыл мүйіс.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 15:04, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) Бұл жерде екі түрлі ұғым бар. Кабоверделіктер десек Кабо-Верденің барлық халқы болып кетеді, Қазақстандықтар деген сияқты. Кабовердтер Еуропалықтар мен құлдардың ұрпақтары. Бірақ атын өзгертем десең қарсылығым жоқ.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 15:12, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) :Қайырлы күн. Қажытархан облысындағы Казымяк қаласын Құмөзек деп аударыпсыз. Бірақ жиі қолданып жүрген Қамысөзек дұрысырақ болмай ма? -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 19:10, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) :: Біздің бала кезімізде Құмөзектегі ағайындарға жиі барып, каникулда айлап жататын едік. Сол кезде Құмөзек ауданы аталатын, мүмкін кейін қазақшасын өзгертен шығар. Бірақ өздерінің қазақтары Құмөзек деп атайды. Мүмкін боттар орысшасынан солай аударған шығар, бірақ Құмөзек тарихи аты. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:28, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) :::Мында беріліпті ғой. https://en.m.wikipedia.org/wiki/Kamyzyaksky_District Камызя́кский райо́н (русский: Камызя́кский райо́н; Құмөзек ауданы, Qumózek aýdany) — административный[1] и муниципальный[7] район (район) Астраханской области России. Расположен на юге области. Площадь района составляет 3 493 квадратных километра (1 349 квадратных миль). [3] Административный центр — город Камызяк. [1] По данным переписи 2010 года, общая численность населения района составляла 48 647 человек, при этом население Камызяка составляло 33,5% от этого числа. [4] --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:52, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) :Жарайды онда -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 02:16, 2023 ж. қыркүйектің 25 (+06) == Конвертерді жою == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Форум/Техникалық#Қазақ-латын-төте конвертерің толықтай жою|Мына]] жерде өте маңызды тақырып қозғалып жатыр, қауымдастық мүшесі ретінде ойыңызды қалдырып кетуге шақырамын. Құрметпен, [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 17:06, 2023 ж. қазанның 29 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3104995 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Яунде == Кеш жарық, осы мақаланы өзіңіз аяқтасаңыз болады. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:48, 2023 ж. қарашаның 15 (+06) == Ұсыныс == Англо-канадцы дегенді Ағылшын канадалықтар дегеннен гөрі Канадалық ағылшындар деуге болмай ма? -- Құрметпен, [[Қатысушы:Casserium|'''Қайсері''']] 00:40, 2023 ж. қарашаның 24 (+06) ::Ағылшындардың өзі солай жазыпты ғой, әркім әртүрлі жазып жатыр, өздерің қараңдар. Негізі елдің аты бірінші тұру керек қой, Канадалық дұрыс сияқты --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 00:58, 2023 ж. қарашаның 24 (+06) Санмариндықтар дегеннен гөрі Санмаринолықтар деген дұрыс болмай ма? -- Құрметпен, [[Қатысушы:Casserium|'''Қайсері''']] 18:00, 2023 ж. желтоқсанның 18 (+06) ::Мен де солай ойлағам, тіпті алғашында солай жазып та қойғам, бірақ басқа тілдегілерде осылай екен...--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 18:29, 2023 ж. желтоқсанның 18 (+06) :::Бұл жерде басқа тілге қараудың қажеті жоқ. Халықтың аты Сан-Марино елінің атауынан жасалғандықтан, елдің атына қараған дұрыс деп ойлаймын. -- Құрметпен, [[Қатысушы:Casserium|'''Қайсері''']] 18:58, 2023 ж. желтоқсанның 18 (+06) ::::Дұрыс болса өзгерте беріңдер. Онда елдің аты Украина болғандықтан Украиндар емес Украйналықтар деп өзгерту керек--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:09, 2023 ж. желтоқсанның 18 (+06) :::::Украиналықтарға Украинада тұратын барлық ұлттар кіреді, ал украин жалғыз ұлттың аты. Орысшадан тікелей аудармай, -дық/дік жалғамаса да болады жалпы. -- Құрметпен, [[Қатысушы:Casserium|'''Қайсері''']] 19:32, 2023 ж. желтоқсанның 18 (+06) == Бітікші сайлау == Жаңа бітікші сайлап жатырмыз, сол себепті [[Уикипедия:Бітікшілерді сайлау|мына жерде]] дауыс беруіңізді сұраймыз. <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3222019 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Қазақ Уикимедиа конференциясы 2024 == Биылғы кезекті Қазақ Уикимедия конференциясы Қазақ Уикипедиясының туған күніне орай ұйымдастырылмықшы, нақты уақыты мен орны алда белгілі болады, әзірге қауымдастық пікірін білу мақсатында, [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdO1bp-Qvl5XEcv_qkVUNBF6pQrxtTHZ9nkUYT1M2f-f6IkzQ/viewform?usp=sf_link мына бір сауалнаманы] толтыруыңызды сұраймыз. [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 22:46, 2024 ж. қаңтардың 30 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3222019 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Жедел жоюдан алып тастау == Сәлеметсізбе! Біз [[Әл-жәбрдің атасы]] журналы туралы мақала жазғанбыз. Оны біреулер жоюға қате ұсыныпты. Енді осы кемтікті алып тастауға көмектесе аласыз ба? [[Қатысушы:Бейсенбинова Салта|Бейсенбинова Салта]] ([[Қатысушы талқылауы:Бейсенбинова Салта|талқылау]]) 14:24, 2024 ж. наурыздың 19 (+06) ::Сәлеметсіз бе? Мен админ емеспін.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 14:50, 2024 ж. наурыздың 19 (+06) == Санаттау, дереккөздер мен калькалар == Қайырлы күн. Біраз мақала бастап жатқан екенсіз, ''инициативаңыз'' үшін рахмет. Алайда бастап жатқан мақалаларыңыздың бірнеше қателіктері бар. Олар шешіледі деп үміттенемін. Мақала деген санатталу керек. ҚазУП-да санаттарды орыс УП-ден аударып саламыз. Санат арқылы сайтымыздағы мақалалар жинақы болады. Айтатымның екіншісі — дереккөздер үлгісі. Жай сілтеме салғанда дереккөздің түрі онша емес; осындай жағдайлар үшін бізде арнайы үлгілер бар (мысалы Интернеттен алынған ақпарат үшін [[:Үлгі:Cite web]] үлгісі, кітаптан алынған ақпарат үшін [[:Үлгі:Кітап]] және т.б.). Және де саясаткер жайлы жазғыңыз келсе, [[:Үлгі:Мемлекеттік қайраткер]] инфобоксын қолданған дұрыс. Оның көмегімен тұлғаның лауазымдарын жазып алуға болады. Тағы бір кішігірім мәселе — грамматика және калькалар. Қазақ тілінде "2020 жылдың 4 маусымы" деген нәрсе жоқ екен; орнына "2020 жылғы 4 маусым" дегеніміз жөн, оны мен өзім де жақында білдім, содан бері дұрыстап жүрмін; және де дефис (-; социал-демократия, ел-жұрт, ар-намыс, қазақ-өзбек), сызықша (–; 25–26 тамыз, 1929–1931), ұзын сызықша (—; Оның есімі — Нұрсұлтан) және тағы басқа пунктуация белгілерінің дұрыс қолдануына және басқа да ұқсас мәселелерге назар салсаңыз мақалаларыңыз мықты болады. Іске сәт! [[Қатысушы:Malik Nursultan B|Malik Nursultan B]] ([[Қатысушы талқылауы:Malik Nursultan B|талқылау]]) 21:24, 2024 ж. сәуірдің 2 (+06) ::Мен қазіргі грамматикаларды түсінбеймін, өзімді қалай оқытты, соларды пайдаланып жатырмын. Қазіргілер бүгін былай дейді, келесі күні ауыстырып жібереді. Мен осы жөнінде ғалымдардан сұрадым, қазіргі грамматиканы олардың өзі де қашан шыққанын білмейді. "2020 жылдың 4 маусымы" мен"2020 жылғы 4 маусым" дегенде қандай түсінбестік бар, ешқандай айырмашылығы жоқ. Ал үлгіге келетін болсақ, келесілерін үлгісіз жазармын... Бірақ мүмкіндігінше қарармын, тек қана қате менде болса --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 00:56, 2024 ж. сәуірдің 3 (+06) :::Мемлекеттік қайраткер үлгісіне [[Юрий Анатольевич Сергеев]] салғам, 3 сағаттан бері отырмын, ізашары, ізбасары графасын толтырғанда, алдыңғы жазғандар жойылып кете береді, қарайсыңдар ма ? --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 16:36, 2024 ж. сәуірдің 4 (+06) ::::Кеш жарық, дұрыстап жібердім деймін? [[Қатысушы:Malik Nursultan B|Malik Nursultan B]] ([[Қатысушы талқылауы:Malik Nursultan B|талқылау]]) 05:21, 2024 ж. сәуірдің 6 (+06) :Рахмет! Елшілер санаты автоматты қосыла ма, әлде қолдан қосқан ба? --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 13:55, 2024 ж. сәуірдің 6 (+06) == Медальдар == Кеш жарық, медальдар үлгісі бар жоғына көз жеткізген дұрыс (біреуі қайталаныпты), сосын санатын дұрыстап жазған дұрыс: '''**** марапатталғандар''' деген сөз қалып қойыпты [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:09, 2024 ж. мамырдың 6 (+05) == Kasymov-тың балағаттауы == Сәлеметсіз бе! Бұл қатысушы бүгін сағат екіде өз бетінде маған «сігілші» деп жазды және қуғындауды менің бетімде жалғастырып жатыр. Бұған бірдеме істеңізші, өтінемін! --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 19:54, 2024 ж. мамырдың 8 (+05) == Интеруики == Кеш жарық, ордендер үлгісіне интеруикиді қоюды ұмытпаңыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:19, 2024 ж. мамырдың 20 (+05) == Артық дефис == Кеш жарық! [[Батыс Сібір генерал-губернаторлығы]] мақаласының атауында алғашқы дефисті алып тастай аласыз ба? Рақмет! --[[Қатысушы:Амантаева Дарига|Амантаева Дарига]] ([[Қатысушы талқылауы:Амантаева Дарига|талқылау]]) 23:11, 2024 ж. мамырдың 27 (+05) :Сәлеметпісіз, алып тастадым -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 00:02, 2024 ж. мамырдың 28 (+05) == Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have. This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called "regional wishlist list"), and many other options. ''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.'' Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here'''] Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:07, 2024 ж. шілденің 26 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''. I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 17:10, 2024 ж. қазанның 7 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Алтын әріппен жазылатын еңбек == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Feather Barnstar Hires.png|120px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Уикипедия:Марапаттама/Алтын қалам|Алтын қалам]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] мырза! Қазақша Уикипедияның дамуына үлкен үлес қосқаңыз үшін алғыс. Соның ішінде елді мекендерді әрлеп, суреттермен толықтырып, ұлттар мен этностар туралы мақалалар жайлы еңбектеріңіз үшін марапат. --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:52, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05) |} :Рахмет! [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 10:48, 2024 ж. желтоқсанның 15 (+05) == Администраторды сайлау == Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:54, 2025 ж. қаңтардың 1 (+05) == Бітікші сайлауы == Қайырлы таң! [[Уикипедия:Бітікшілерді сайлау|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 07:32, 2025 ж. ақпанның 19 (+05) == Фотосуреттер бойынша == Сәлеметсіз бе! [[Әл-жәбрдің атасы]] атты ғылыми журнал туралы мақаламыздағы мына фотосуреттерді қалпына келтіре аласыз ба? Өте қажет: *Жаңа журнал.jpg *Журнал таныстырылымы.jpg *Журнал оқыған бала.jpg [[Қатысушы:Бейсенбинова Салта|Бейсенбинова Салта]] ([[Қатысушы талқылауы:Бейсенбинова Салта|талқылау]]) 13:10, 2025 ж. наурыздың 14 (+05) ::Жойылу себебі сурет ортаққорда не Уикипедия қорында жарияланбаған болып тұр. Сурет енгізу үшін алдымен оны ортаққорға, ал оңайы Уикипедияға жүктеп, содан кейін керек мақалаңызға пайдалана аласыз. (Қараңыз: Жиі қойылатын сұрақтар, Суретті қалай енгізе аламын?) --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 13:52, 2025 ж. наурыздың 14 (+05) == CEE Meeting 2025 == Сәлеметсізбе. Биыл Грекияның Салоники қаласында CEE Meeting 2025 конференциясы болады. Біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2025|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 23:17, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) == [[Сентинельдіктер]] == осы тұрғындар жайлы мақала жариялай аласыз ба? [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 10:16, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) :::Жазылды. :[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 00:30, 2025 ж. мамырдың 29 (+05) == Ulviyya Ali == Здравствуйте! Можете ли вы подготовить статью на узбекском языке об [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0,_%D0%A3%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D1%8F_%D0%90%D0%BB%D0%B8_%D0%BA%D1%8B%D0%B7%D1%8B Ульвии Али] (Q134390681) в рамках Wiкimedia CEE Spring 2025? [[Қатысушы:Freiheiten|Freiheiten]] ([[Қатысушы талқылауы:Freiheiten|талқылау]]) 03:42, 2025 ж. мамырдың 31 (+05) :На узбекском не могу [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 09:43, 2025 ж. мамырдың 31 (+05) ::Ой, извините. На казахском надо 😅 [[Қатысушы:Freiheiten|Freiheiten]] ([[Қатысушы талқылауы:Freiheiten|талқылау]]) 03:02, 2025 ж. маусымның 1 (+05) == Өзбекстан қалалары == Кеш жарық! Өзбекстан қалалары бойынша мақалаларда, ''Өзбекстан қалалары'' деген артық сияқты. Себебі, **** облысы қалалары дегеннің санаттың ішінде сол санат қайтадан тұр [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:06, 2025 ж. қыркүйектің 1 (+05) :Жақсы түзетемін, тағы бір мәселе [[Өзбекстанның әкімшілік бөлінісі]] деген мақалада қазақша атауларымен берген екен сол бойынша алып жатырмын. Бірақ ішінде тікелей аудармалар бар, дұрыс па, бұрыс па, сілтемелер шықпай қалар деп солардың атауын жазып жатырмын. Пікір білдірерсіздер. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:09, 2025 ж. қыркүйектің 2 (+05) == Оңтүстік Қазақстан жастары Уикипедия бағдарламасы == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Форум/Ұсыныстар#Оңтүстік_Қазақстан_жастары_Уикипедия_бағдарламасы|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 14:28, 2025 ж. қарашаның 14 (+05) == Облысы керек емес == Тағы да кеш жарық! Ауылға облысы керек емес, тек ауданы. Қалаларға орыс, ағылшын уикипедиясынан қарап көріңіз. Бізде ''Тараз, Атырау''да бір аттас санат қойылады, соның ішінде ары қарай облысқа тарап кетеді. Кіші қалаларға басқаша санат қойылады екен. Мысалға ''Шу'' [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:36, 2025 ж. қарашаның 23 (+05) == Администраторды сайлау == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:57, 2026 ж. қаңтардың 1 (+05) == Запрос на перевод == Доброго дня! Могли бы вы добавить в Казахскую википедию перевод этой статьи — [[ru:Кыстыбый]]? Буду весьма признателен. --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 22:46, 2026 ж. наурыздың 22 (+05) == Маттиас Манаси == Сәлем, Magypar! Мен неміс дирижері Матиас Манаси туралы мақала жарияладым. [[Жоба:Инкубатор/Маттиас Манаси]] Бұл халықаралық деңгейде танымал әрі табысты дирижері Қазақстанда бірнеше рет өнер көрсеткен. Осы мақаланы жариялап бере аласыз ба? Зор рахмет. [[Қатысушы:AnnaLesniewski.|AnnaLesniewski.]] ([[Қатысушы талқылауы:AnnaLesniewski.|талқылау]]) 12:52, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) ::Мен админ емеспін, админдерге айтып қара. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 13:43, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) == Тәжікстан мен Өзбекстан арасындағы шекара == Ассалаумағалейкүм! Мақала атауын '''Тәжікстан-Өзбекстан шекарасы''' десек қалай? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:12, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) :Оригиналы Граница между Таджикистаном и Узбекистаном деп тұр. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 15:17, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) == CEE MEETING 2026 == Кеш жарық. [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC/%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80#TheNomadEditor_(Muzaffar_Turgunov) CEE MEETING 2026] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 19:05, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) == Миялы ауылы == Сіз Атырау облысы қызылқоға ауданының миялы ауылында тұрасыз ба. [[Арнайы:Үлесі/&#126;2026-30665-91|&#126;2026-30665-91]] ([[Қатысушы талқылауы:&#126;2026-30665-91|talk]]) 15:05, 2026 ж. мамырдың 22 (+05) 6w3s0ocaqkb88hwal72cd1f40hz6xib 3607730 3607714 2026-05-22T11:18:25Z Мағыпар 100137 /* Миялы ауылы */ 3607730 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Мағыпар}} -- <font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылауы)</font></span>]] 14:55, 2020 ж. маусымның 29 (+06) == Сөздерге сілтеу == Мақалаға тікелей қатысы жоқ әрі дұрыс сілтеме жасауыңызды доғарыңыз! Атырау облысы десе атырауға бір бөлек облысқа бір бөлек сияқты сілтеме жасауға болмайды. Тек тікелей мақалаға қатысты нәрселер болу керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 11:34, 2020 ж. шілденің 2 (+06) == Жаңа мақала == Мақала жазғанда жалпы санат қоя салмай мақалаға тікелей қатысты санат қою керек, интеруики ұмытпаңыз. Сосын дереккөздер көшіре салмай қазақстандық сайттардан алу керек. Бір сөзде он рет сілтеудің қажеті жоқ --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 17:38, 2020 ж. шілденің 10 (+06) == Сурет == Сурет:Атырау.Формация АҚ.jpg *Фармация АҚ деп өзгерте қоясыңдар ма?--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 22:46, 2020 ж. шілденің 10 (+06) == Интервал сақтау == Неге дереккөздеріңіз сөйлемнен бөлек арасы алшақ қойып жатсыз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 12:45, 2020 ж. шілденің 13 (+06) :Қосып шығайын. Копировать еткеннен кейін түсуіне байланысты кеткен ғой, өзім де солай ойлағам бірақ әсері барын білмеппін. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 13:31, 2020 ж. шілденің 13 (+06) == Мақала мазмұны == Мақала жазғанда тікелей көшере салмай (газет, журнал, жаңалықтар сияқты жазылған), энциклопедиялық стильде бейтараптылықты сақтап жазған дұрыс. Байқағаным жазған мақалаларыңыз көбісі дайын нәрсені көшіре салғансыз. Солардың бәрін түзетіп шығыңыз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 12:06, 2020 ж. шілденің 15 (+06) :Қолымнан келгенше тырысайын. Мен Атырау облысын ықшамға келтіруге тырысқам. Енді бір ғана Атырау спортын толықтыру қалды, сосын болдым.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 13:55, 2020 ж. шілденің 15 (+06) ::Содан кейін түзетерсіз) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 13:24, 2020 ж. шілденің 17 (+06) == Сурет жүктеу == Суреттің дереккөзі дұрыс емес қой сізде. яндекс деп жалпылама емес қандай сайттан алғанын көрсет керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 12:32, 2020 ж. шілденің 20 (+06) *Менің алдымдағы автордың дереккөзі --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 14:30, 2020 ж. шілденің 20 (+06) ::Түсінбедім --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 14:34, 2020 ж. шілденің 20 (+06) :::Ол суретті мен жүктеген жоқпын, тек көшіріп алдым, Аркадий Юрьевич Волож --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 14:39, 2020 ж. шілденің 20 (+06) :Уикипедияға сіз жүктедіңіз ғой. Сондықтан дұрыстап көрсету керек қайнарын --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 16:12, 2020 ж. шілденің 20 (+06) == Сурет:Шоқпартоғай.jpg == Сізге айтыпедім ғой суреттердің нақты дереккөзін көрсетіңіз деп, аталған суретті жедел жоюға ұсындым. Дереккөзді бассам яндекстің басты беті ғана шығып тұр ғой--[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:46, 2020 ж. шілденің 31 (+06) :Енді өзім түсірген фотоларды жүктеймін. Яндекстен алғасын соның дереккөзін көрсеттім.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 23:52, 2020 ж. шілденің 31 (+06) ::Өзіңіздікі болса тіпті керемет[[File:SMirC-thumbsup.svg|20px]] --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:18, 2020 ж. тамыздың 1 (+06) ::Байқап отырған боларсың суреттердің 90 пайызы өзім түсірген суреттер. Негізі Атырау облысында 200 ден астам елді мекен болсы соның 160 елді мекенін өзім түсіргем, өкінішке орай ноутбукка программа ауыстырғанда бәрі кетіп қалап 30-40 елді мекен қалды. Ең өкініштісі шетелдің 48 қаласының фотосы бірге жойылып кетті. Түсінбей отырғаным фотоның көбі Яндексте, сонда мен қандай дереккөз көрсетуім керек? Акиматтың сайты ма?--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 00:31, 2020 ж. тамыздың 1 (+06) :::Иә оны байқадым, бірақ та арасында интернеттен алынған суреттер бар екен, соны дұрыстап көрсету керек болған-ды. Авторын, жылын, қандай интернет сайттан және авторлық құқық бұзылмауы тиіс --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 17:03, 2020 ж. тамыздың 4 (+06) == We sent you an e-mail == Hello {{PAGENAME}}, Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled "The Community Insights survey is coming!". If you have questions, email surveys@wikimedia.org. You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]]. [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылауы]]) 00:52, 2020 ж. қыркүйектің 26 (+06) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&oldid=20479295 тізімін пайдаланып User:Samuel (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Қазақстан ауданы == {{tl|Қазақстан ауданы}} деген Қазақстанға арналған үлгі бар. Соны қолдану керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:21, 2021 ж. сәуірдің 1 (+06) *Мен ештеңеге ұрынған жоқпын.Үлгі бұрыннан тұр. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 22:29, 2021 ж. сәуірдің 1 (+06) ::МММММММММ, сізді ұрынды деп сынап тұрған жоқпын, Атырау облысының аудандарын дамытып жатыр екенсіз. Соған ақыры үлгіні де ауыстырып жаңартып кетсеңіз деген кеңесімді айттым) ПС: Тек мен үшін кетіп қалмаңыз (Нұрлан мырза айтып еді менің кесірімнен деп) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:41, 2021 ж. сәуірдің 1 (+06) :::Мен тағы не бүлдірдім деп шошып кетіп едім, сонда бұрынғы үлгілер қате ме? --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 22:45, 2021 ж. сәуірдің 1 (+06) Түсіндім, айырмашылық бар екен. Сәл кейінірек түзермін. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 22:52, 2021 ж. сәуірдің 1 (+06) :Жоқ ол үлгі қате емес. Жалпыға арналған үлгі ғой. Кезінде Қазақстан үшін үлгілер жасағанмын (облыс, аудан, ауылдық округ үшін). Мысал ретінде Меркі ауданы мақаласын қарап шықсаңыз болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:57, 2021 ж. сәуірдің 1 (+06) == шы, ші жалғаулары == : цифрдан кейін - тұрса шы, ші т.б. жазылмайды. Мектепте жүргенде сызықшадан кейін осы жалғауларды жалғаймын деп мұғалімдерден талай ескерту алғанмын.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 23:54, 2021 ж. сәуірдің 16 (+06) :онда сызықшаныды алып тастау керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:16, 2021 ж. сәуірдің 17 (+06) == Ордендер == Қазақстанға қатысты ордендер мен медальдар үлгісі бар. Соны қойсаңыз санаттар автоматты түрде пайда болады. '''Санат:Үлгілер:Марапаттар:Қазақстан''' санатына өтіңіз. Туған/өлген жылдарда да солай --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 17:32, 2021 ж. маусымның 17 (+06) == Санат қою == Саламатсыз, сізде санаттарды дүрыс бастап жатқан жоқсыз (түзетіп жатырмын). Солардың өңдеу тарихына кіріп көрсеңіз болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 17:09, 2021 ж. шілденің 19 (+06) == Толық мақала == Саламатсыз, ''толық мақала'' деген үлгіні қолдаңсаңыз дұрыс болар еді. Алғашқы бөлімді түзетіп шықтым --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 16:43, 2021 ж. тамыздың 5 (+06) :: Саламатсыз ба?, сол толық мақала деген толық болмағасын ''қараңыз'' деп қосып едім, мыс. [[Қарақытай мемлекеті]], [[Найман мемлекеті]] тағы басқалары бар, толық деп айтуға барар ма екен? Меніңше сол мақалаларды толықтырғаннан кейін қою керек сияқты.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 00:57, 2021 ж. тамыздың 8 (+06) :::Жоқ мәселе ол мақала толық/мықты деген сөз емес: тек толығырақ білгіңіз келсе осыған өтіңіз деген арнайы үлгі-сілтеме --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 19:59, 2021 ж. тамыздың 11 (+06) ::::Түсінікті.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 14:02, 2021 ж. тамыздың 12 (+06) == Әліпов (ауыл) == Сәламатсыздар ма? Әліпов елді мекені екі жерде тұр екен. '''[[Әліпов (ауыл)]] және [[Ғизат Әліпов ауылы]].''' Екеуін [[Әліпов (ауыл)]] ға біріктірдім. Енді сіздерден көмек керек болып тұр. Әліпов (ауыл) тақырыбын Ғизат Әліпов (ауыл) ға өзгертіп, Ғизат Әліпов ауылы тақырыбын өшіру керек. Және елді мекендердегі үлгіні де өзгерту керек. Рахмет!--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 18:50, 2021 ж. қыркүйектің 26 (+06) [[Қатысушы:Мағыпар|Магпар]] мырза, бұл екі ауыл аттас болса да, бөлек-бөлек ауылдар емес пе? [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|Білгіш Шежіреші]] ([[Қатысушы талқылауы:Білгіш Шежіреші|талқылауы]]) 15:08, 2022 ж. маусымның 27 (+06) ::Бір ауыл, ол ауылда болдым...--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 18:30, 2022 ж. маусымның 27 (+06) :::Бір ауыл емес-ау. Бұрыннан бар Әліпов Асан-Үштаған жақтағы Ниетпай деген ауыл болуы керек, шамасы. -- [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|'''Bilgiş Şejireşi''']] 02:56, 2023 ж. сәуірдің 16 (+06) :::::::Ниетбай деген ауылды таба алмадым. Кейін қарамасам. ::::Сіз елді мекендермен шұғылданып жатырсыз ғой, төмендегі Атырау облысы бойынша елді мекендердің тізімі, мүмкін пайдаңызға жарар деп жіберіп отырмын. (қазақшаға аударып аларсыз). ::::'''Атырауская область''' ::::'''Пригород''' ::::1.   Акжайык ::::2.   Акжар ::::3.   Аксай ::::4.   Алменкайыр ::::5.   Амангельды ::::6.   Аспа ::::7.   Атырау ::::8.   Балыкши ::::9.   Бесикты ::::10. Бирлик ::::11. Водниково ::::12. г.Атырау ::::13. Геолог ::::14. Грека ::::15. Дамба ::::16. Еркинкала ::::17. Жанаталап ::::18. Жумыскер ::::19. Зарослый ::::20. Золотенок ::::21. Калмаккора ::::22. Карталы ::::23. Кокарна ::::24. Курмангазы ::::25. Курсай ::::26. Hовокирпичное ::::27. Ракуша ::::28. Рембаза ::::29. рзд.496 ::::30. Сокол ::::31. ст.Карабатан ::::32. ст.Тендык ::::33. Стандарт ::::34. Талиши ::::35. Талкайран ::::36. Таскала ::::37. Томарлы ::::38. Тукей ::::'''Жылыойский район''' ::::39. Азнакул ::::40. Акинген ::::41. Акинген ::::42. Аккизтогай ::::43. Аккудык ::::44. Аккудык ::::45. Байнияз ::::46. Бейбит ::::47. г.Кульсары ::::48. Дарибай ::::49. Досжаншагыл ::::50. Естекбай ::::51. Жаманшабай ::::52. Жартышеке ::::53. Железнодорожная ст.465 ::::54. Камыскора ::::55. Карагай ::::56. Караша ::::57. Каует ::::58. Койкын ::::59. Койсары ::::60. Коныркудык ::::61. Косчагил ::::62. Куракбаев ::::63. Кызылини ::::64. Майкомген ::::65. Hадиркул ::::66. Отеген ::::67. п.Жана Каратон ::::68. Сарышагыл ::::69. Таскудык ::::70. Тасшагил ::::71. Толес ::::72. Тургызба ::::73. Тургызба ::::74. Ушкан ::::75. Шокпартогай ::::76. Шынтемир ::::'''Индерский район''' ::::77. Абугали ::::78. Айсакызыл ::::79.  Аккала ::::80.  Актан ::::81. Актобе ::::82. Алатобе ::::83. Алгабас ::::84. Аленсоры ::::85. Алимкызыл ::::86. Алмаагаш ::::87. Аман ::::88. Асиреп ::::89. Багит ::::90. Багырлай ::::91. Байбоз ::::92. Басшыккан ::::93. Бескорпус ::::94. Бодене ::::95. Буганай ::::96. Бухар ::::97. Габит ::::98. Елемес ::::99. Елтай ::::100.     Ертилеу ::::101.     Есбол ::::102.     Жаманкора 1 ::::103.     Жанали ::::104.     Жанаман ::::105.      Жарсуат ::::106.     Жиек ::::107.     Жулдыз ::::108.     Жыбырлак ::::109.     Зайденен ::::110.     Избас ::::111.     Кабденкудык ::::112.     Кабдолла ::::113.     Камзат ::::114.     Каражал ::::115.     Кашкын ::::116.     Кекши ::::117.     Кетебай ::::118.     Коктогай ::::119.     Кособа ::::120.     Куангали ::::121.     Курмангали ::::122.     Курылыс ::::123.     Кызылжар ::::124.     Кызылкабак ::::125.     Кызылтумсык ::::126.     Максат 1 ::::127.     Макум ::::128.     Мамбет ::::129.     Мейрам ::::130.     Мугал ::::131.     Мухит ::::132.     Орлик ::::133.     Отек ::::134.     п.Индерборский ::::135.     Сарыкабак 1 ::::136.     Сейт ::::137.     Сыралы ::::138.     Тарих ::::139.     Теренкудык ::::140.     Тилеш 1 ::::141.     Тума ::::142.     Шайбас 1 ::::143.     Шалпак ::::144.     Шашакбосага ::::145.     Шубалан ::::146.     Ынтымак ::::'''Исатайский район''' ::::147.     Айбас ::::148.     Аккистау ::::149.     Аккутир ::::150.     Амангельды ::::151.     Аукайран ::::152.     Аусен ::::153.     Байгожа ::::154.     Бекайдар ::::155.     Досыгул ::::156.     Есиркеп ::::157.     Жана Жанбай ::::158.     Жанбай ::::159.     Жанкелди ::::160.     Жаскайрат ::::161.     Жети ::::162.     Зинеден ::::163.     Исатай ::::164.     Кабес ::::165.     Каражан ::::166.     Карашыганак ::::167.     Козшыл ::::168.     Конысбай ::::169.     Кунтей ::::170.     Куркиретти ::::171.     Кусконбас ::::172.     Кызылуй ::::173.     Манаш ::::174.     Мусакай ::::175.     Мынтобе ::::176.     Мыстыбай ::::177.     Нарын ::::178.     Оркен ::::179.     рзд.17 ::::180.     Сарытубе ::::181.     Тасоба ::::182.     Ташентобе ::::183.     Тущыкудык ::::184.     Уш ::::185.     Хамита Ергалиева ::::186.     Шабдар ::::187.     Шегирбай ::::188.     Шыныбек ::::'''Курмангазинский район''' ::::189.     Азгир ::::190.     Акколь ::::191.     Алга ::::192.     Алипова ::::193.     Амангельды ::::194.     Арна ::::195.     Асан ::::196.     Балкудук ::::197.     Балыкши ::::198.     Батырбек ::::199.     Бирлик ::::200.     Большой Куйген ::::201.     Ганюшкино ::::202.     Гизата Алипова ::::203.     Дет ::::204.     Деткерей ::::205.     Дашино ::::206.     Егинкудук ::::207.     Жалгызапан ::::208.     Жамбыл ::::209.     Жанаауыл ::::210.     Жасарал ::::211.     Жасталап ::::212.     Жумекен ::::213.     Жыланды ::::214.     Иманово ::::215.     Кадырка ::::216.     Караколь ::::217.     Каспий ::::218.     Кигач ::::219.     Кокарна ::::220.     Коныртерек ::::221.     Коптогай ::::222.     Котяевка ::::223.     Кошалак ::::224.     Кудряшево ::::225.     Кумаргали ::::226.     Нуржау ::::227.     Орлы ::::228.     Приморье ::::229.     рзд.Hурпеисовой ::::230.     рзд.Афанасьева ::::231.     Сафоновка ::::232.     Суюндук ::::233.     Уштаган ::::234.     Шагырлы ::::235.     Шайхы ::::236.     Шестой ::::237.     Шортанбай ::::'''Кзылкогинский район''' ::::238.     Абдолкора ::::239.     Айдын ::::240.     Айжарык ::::241.     Айнаш ::::242.     Акжар ::::243.     Аккора ::::244.     Аккудык ::::245.     Аксай ::::246.     Актай ::::247.     Акшкол ::::248.     Акшкол ::::249.     Акшкол 1 ::::250.     Алабие ::::251.     Алау ::::252.     Алтыкулак ::::253.     Арменкора ::::254.     Арыстангали ::::255.     Арыстангали ::::256.     Аскар ::::257.     Аяпберген 1 ::::258.     Аяпберген 1 ::::259.     Аяпберген 2 ::::260.     Аяпберген 3 ::::261.     Байгонды ::::262.     Байсеутобе ::::263.     Байшуак ::::264.     Балабеит ::::265.     Балбулак ::::266.     Бегей ::::267.     Бегенияз ::::268.     Бектурган ::::269.     Бериштам ::::270.     Бертилеу ::::271.     Болектобе ::::272.     Буйрек ::::273.     Былкылдакты ::::274.     Дауылбай ::::275.     Детиман ::::276.     Динтуган ::::277.     Досан ::::278.     Досым ::::279.     Есмырза ::::280.     Жага ::::281.     Жайма ::::282.     Жаман ::::283.     Жамансор ::::284.     Жанаис 1 ::::285.     Жанаис 2 ::::286.     Жанакора ::::287.     Жанакора 2 ::::288.     Жанакудык ::::289.     Жангельдино ::::290.     Жантерек ::::291.     Жарболсын ::::292.     Жаскайрат ::::293.     Жаскайрат ::::294.     Жондалы ::::295.     Жубан ::::296.     Идрис ::::297.     Иманали ::::298.     Кабанкудык ::::299.     Кайсары ::::300.     Камкудык ::::301.     Кандыколь ::::302.     Карабау ::::303.     Каракожа 1 ::::304.     Каракожа 2 ::::305.     Караколь ::::306.     Карасай ::::307.     Кемерши ::::308.     Кенбай ::::309.     Кенбай ::::310.     Кенебай ::::311.     Кенен ::::312.     Киндиксай ::::313.     Кобек ::::314.     Кога ::::315.     Когабай ::::316.     Когам ::::317.     Коденбас ::::318.     Кожакым ::::319.     Кокалабие ::::320.     Кокбулак ::::321.     Коктобе ::::322.     Колдеукудык ::::323.     Колдеукудык ::::324.     Коныры ::::325.     Коныстану ::::326.     Коныстау ::::327.     Коскулак ::::328.     Коянды ::::329.     Кубаш 1 ::::330.     Кубаш 2 ::::331.     Кулпейс ::::332.     Кулымжан ::::333.     Кулынкеткен ::::334.     Курайлы ::::335.     Курмангазы ::::336.     Кызылмешит ::::337.     Кызылсай ::::338.     Кырыкошак ::::339.     Мадениет ::::340.     Мансур ::::341.     Миялы ::::342.     Мосыагаш ::::343.     Мукаш ::::344.     Мукур ::::345.     Мырзабайтубек ::::346.     Мырзагали ::::347.     Hаршоккен ::::348.     Hурмолда ::::349.     Hурпейыс ::::350.     Ойтак ::::351.     Омар 1 ::::352.     Омар 2 ::::353.     Омиркора ::::354.     Оразбай ::::355.     рзд.265 ::::356.     рзд.279 ::::357.     Сагиз ::::358.     Салмен ::::359.     Сандыбай ::::360.     Сарсенбай ::::361.     Сары ::::362.     Сарыжал ::::363.     Сарыкожек ::::364.     Сарыколь ::::365.     Сарыкумак ::::366.     Сарыкумак ::::367.     Сарыкуыс ::::368.     Сарытабан ::::369.     Сарытогай ::::370.     Соркол ::::371.     Сырым ::::372.     Тайлакбай ::::373.     Тайсойган ::::374.     Талдыкум ::::375.     Талкудык ::::376.     Танбай ::::377.     Таскудук ::::378.     Тасмола ::::379.     Тасшагил ::::380.     Темирбай ::::381.     Токтамыс ::::382.     Торткудык ::::383.     Тосши ::::384.     Тургали ::::385.     Туяккали ::::386.     Узынколь ::::387.     Уки ::::388.     Уры ::::389.     Шилиарал ::::390.     Шиликудык ::::391.     Шилиойтан ::::392.     Шолаксай ::::393.     Шолдербай ::::394.     Шубарат ::::395.     Шыганколь ::::'''Макатский район''' ::::396.     Байчунас ::::397.     Доссор ::::398.     Искене ::::399.     Макат ::::'''Махамбетский район''' ::::400.     Акжайык ::::401.     Аккайын ::::402.     Актогай ::::403.     Алга ::::404.     Алмалы ::::405.     Бала Ораза ::::406.     Бейбарыс ::::407.     Береке ::::408.     Енбекшил ::::409.     Есбол ::::410.     Есмахан ::::411.     Жалгансай ::::412.     Кенорис ::::413.     Коздикора ::::414.     Кызылжар ::::415.     Махамбет ::::416.     Ортакшыл ::::417.     Отешкали Атамбаева ::::418.     Сарайчик ::::419.     Сарытогай ::::420.     Талдыколь ::::421.     Тандай ::::422.     Томан [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:46, 2023 ж. сәуірдің 16 (+06) :::::Аха жақсы. Сол Ниетпайда күні кешеге дейін [https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/GrObjects/objects/teaser-view/192413?flGlobalObjectId=10989&OptionName=Contacts бастауыш мектеп] жұмыс жасапты. Тіпті елді мекені дегенге "Әліпов" деп қойыпты. Уикимапия мен Яндекс.Картадан Ниетпай (Ниетбай) дегенді қарасаңыз болады. -- [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|'''Bilgiş Şejireşi''']] 20:33, 2023 ж. сәуірдің 16 (+06) == Санат бастау == Мағыпар мырза санатқа сол санатты қайтадан қоюға болмайды, сіз орысша айтқанда ''замкнутый круг'' жасап отырсыз. ''Исатай ауданы географиясы'' санатын түзетіп шықтым, соған назар аударып көрсеңіз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:34, 2021 ж. қарашаның 24 (+06) == Намыс → Ар-намыс == Қайырлы кеш, бір кісі '''Намыс → Ар-намыс''' деп атауын өзгертіпті, қаншалықты дұрыс деп ойласыз? Меніңше намыс қала берген дұрыс-ау, ол кісіге жазайын десем дұрыс қабылдамай дүрсе қоя береді. Оның алдында талай мақала атауын өз бетінше өзгерте берген-ді. Сіздің пікіріңізді күтемін--[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:11, 2021 ж. желтоқсанның 3 (+06) :: Сәләматсыз ба? ҚР Азаматтық кодексiнің 143-бабында Ар-намыс деп жазылған. *'''Мысалы''': Азамат өзінің ар-намысына, қадір-қасиетіне немесе іскерлік беделіне нұқсан келтіретін мәліметтерді сот тәртібімен теріске шығаруды талап етуге құқылы. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 10:49, 2021 ж. желтоқсанның 3 (+06) :Рахмет --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 17:00, 2021 ж. желтоқсанның 3 (+06) == [[Ғизат Әліпов ауылы]] == Бұл мақаланы жоюға ұсыныпсыз. Себебін айтсаңыз деген тілек. Тарап кеткен ауыл болса да, қалдыруға болады. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 16:01, 2021 ж. желтоқсанның 7 (+06) :: Әліпов деген ауыл жазылған, онда [[Әліпов (ауыл)|Әліповты]] жойып, Ғизат Әліповты қалдыру керек, себебі бір ауыл екі бетте жүр.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 16:11, 2021 ж. желтоқсанның 7 (+06) :::Негізі Ғизат Әліпов деп қалдырған дұрыс сияқты, мен үлгіде Әліпов тұрғасын сол үлгіге жаздым. Онда үлгіні де өзгертіп кету керек--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 16:14, 2021 ж. желтоқсанның 7 (+06) == Таңдаулы мақалаға үміткер == {{WAM |header = [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қара құрдым]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:Goldenwiki 2.png|100px|link=Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қара құрдым]]</div> |subheader = Қарақұрдым мақаласының таңдаулы мақалаға үміткерлігі. <div style="text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;"> |body = [[Қара құрдым]] мақаласы таңдаулы мақалаға толық лайық деп санаймын. Мұл мақалыны жазған өзім емес {{@|Alphy Haydar}} мырза жеті жылдан бері қазақша Уикипедияға үлес қосып келеді. Мақала тілі өте жаттық, әрі ғылыми стилде жазылған. Қанша жылдан бері [[Басты бет]]тегі таңдаулы мақала өзгерген жоқ. Енді өзгерттетін кез келді. Сонымен қоса осы уақытқа дейін ғылымға қатысты мақалалар таңдаулы мақала статусын көп алған жоқ. Ғылымға басымдық бере отырып осы мақаланы таңдаулы мақала деңгейіне көтерейік. <center>{{Clickable button 2|Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қара құрдым|Дауыс беру|class=mw-ui-progressive}}</center><br /> |footer = Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] }} <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2970000 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Миллион деген сөзді қосыңыз == [[Кубалықтар|Мына мақалада]] 11,2 деген сандардан кейін ''миллион'' дегенді қосу керек. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 15:22, 2022 ж. ақпанның 21 (+06) == Халық == Саламатсыз, {{tl|Халық}} үлгі бар, соны қолдансаңыз болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:52, 2022 ж. ақпанның 26 (+06) == Білгенге маржан айдарына ұсыныстар беріңіз == Ассалаумағалейкум, қалайсыз. Сіз Уикипедияда көп мақалалар жазып шығарып жүрсіз. Енді сол жаңа мақалаларыңыздың арасынан [[Жоба:Білгенге маржан/Ұсыныстар/2022]] айдарына жақсы, қолданушыларға қызықты, пайдалы дәйектеріңізбен бөлісіңіз. Білгенге маржан айдары аз да болса жаңарып тұрсын. Рахмет. [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 18:15, 2022 ж. наурыздың 14 (+06) ::Сәләматсыз ба? Ұсыныс жібердім, егер осындай бағытта болса табуға болады, қиындығы жоқ. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 19:36, 2022 ж. наурыздың 14 (+06) :::Білгенге маржан айдарына ұсыныстар беріпсіз, рахмет. Дегенмен, оларды өзіңіз қосқан жаңа мақалалар арасынан, немесе басқа қолданушылардың жаңа мақалаларына сілтеме бере отырып көрсетуге тырысыңыз. :::Мысалы, сіздің ұсыныстарыңыздағы :::Шимпанзе - өзін айнадан тани алатын жалғыз жануар деген ақпаратты :::[[Шимпанзе]] - өзін айнадан тани алатын жалғыз жануар деп шимпанзе деген жаңа мақалаға сілтей отырып көрсетуге болады. [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 17:45, 2022 ж. наурыздың 15 (+06) == Амбондықтар == [[Амбондықтар]] туралы мақала жазғаныңыз үшін рақмет. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 23:57, 2022 ж. наурыздың 24 (+06) == Мақаланың аты қате == [[Андо-цез халықтары‎]] деген мақаланың атын өзгерту керек, дұрысы — ''Андий-цез халықтары‎''. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 15:57, 2022 ж. наурыздың 25 (+06) :Рахмет! Алға қарай байқасаңыздар ескертіп отырарсыздар, кейде переводтардан аударғанда дұрыс шықпай жатады, кейде сілтемелерде де қателер кездесіп отырады. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 16:11, 2022 ж. наурыздың 25 (+06) == Қажетсіз сілтеме == [[Үлгі:Мұхтар Әуезов шығармалары|Мына үлгіге]] екі сілтеме қосып қойыпсыз. [[Ақын аға]] — бұл [[Абай жолы (роман)|Абай жолының]] бір бөлігі ғана, сондықтан да сілтемені алып тастадым. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 16:41, 2022 ж. наурыздың 30 (+06) :: Алып тастаған сияқты едім, қалып қойған ғой. Менде Әуезовтың жазған шығармаларының бәрі бар еді 100%, соны толтырам ба ойлағам, оған көп уақыт керек екен, сосын қоя қойдым...--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 16:49, 2022 ж. наурыздың 30 (+06) == [[Қатысушы:Мағыпар/зертхана‎]] == Әлем халықтарының тізімі‎ үлгісі [[Қатысушы:Мағыпар/зертхана‎]] дұрыс па екен? Дұрыс болса [[Әлем халықтарының тізімі]] мақаласының астына орналастырып берсеңіздер мен қызыл бояулардан құтылуды бастайын. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 15:51, 2022 ж. сәуірдің 4 (+06) :Дұрыс, бірақ құрлық бойынша бөліп-бөліп жасаған дұрыс сияқты. Телеграмға жазсаңыз мен егжей тегжейлі үйретіп берейін. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:25, 2022 ж. сәуірдің 4 (+06) == Санат:Малайзия халықтары == Мағыпар мырза, қалайсыз? Санат жасауды ақыры үйренбейтін болдыңыз ғой)) ''Санат:Малайзия халықтары'' санатына өтіп, өңделу тарихына үңіліп кетсеңіз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 19:11, 2022 ж. сәуірдің 27 (+06) == Тағы мен сол == Мағыпар мырза, ''үлгі:***'' деп жазудың қажеті, жоқ тек үлгі атауы болса болды) Сосын соңына емес санаттың алдына қою керек. Мынау қайта-қайта маған жаза берді деп ренжімеңіз, кейін екі жұмыс болмасын деген кеңесім) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:45, 2022 ж. мамырдың 2 (+06) ::Қайта ескерткенің дұрыс болды, енді бәрі түсінікті, рахмет!, үлгіні бірінші рет қойып тұрмын...--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 10:32, 2022 ж. мамырдың 3 (+06) == Мұқият болыңыз == [[Буриши]] деген мақаланы аударыпсыз, бұл атау қате, себебі соңғы «и» — орыстардың көптік жалғауы. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 21:20, 2022 ж. мамырдың 9 (+06) == Үлгіні қолдану == Саламатсыз, қазуикиге баға жетпес үлкен үлес қосып жатсыз. Халықтар жайлы мақалаға неге ''халық'' үлгісін қолданбасқа, сол үшін жасалған үлгі еді) Әрі мақаланы көрнекі қылып көрсетеді --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:47, 2022 ж. мамырдың 17 (+06) :Бүгін бастаймын. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 15:20, 2022 ж. мамырдың 17 (+06) == Ачелер == Ачелер мақаласын жоюға ұсынып отырмын, себебі Ачех мақаласы бар, екеуі бір ұлт. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 22:26, 2022 ж. мамырдың 21 (+06) == Этникалық топ == Мағыпар мырза жоғарыда айтылған үлгінің атауы өзгеріп, сәл дизайны басқаша болды: {{tl|Этникалық топ}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:35, 2022 ж. мамырдың 24 (+06) : <code>|сурет = The Pearl Harvester.jpg</code> деген параметрге осылай қойып жатса жетіп жатыр. Ешқандай ''сурет, 300px'' керегі жоқ --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 19:56, 2022 ж. мамырдың 28 (+06) ::Рахмет, Мағыпар мырза. Кері байланысқа шығып, мақалаларды ерінбей әрлеп, түзеткеңіз үшін) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:37, 2022 ж. мамырдың 31 (+06) == Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022 == {{WAM |header = [[meta:m:Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022|Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:Wikidata 2022 Istanbul social media campaign 02.jpg|right|thumb|300px|Wikidata 2022 Istanbul|link=meta:Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022]]</div> |subheader = Конференция 2022 жылдың 21-23 қазаны аралығында Түркияның [[Ыстанбұл]] қаласында өтеді. <div style="text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;"> |body = Құрметті достар, Ыстамбұл Уикидерек конференциясына стипендия алуға өтінімдер ашық екенін хабарлауға қуаныштымын. Егер сіз түркі қауымдастығының өкілі болсаңыз және түркі тілдеріндегі Уикимедиа жобаларына белсенді қатысатын болсаңыз, онда сіз стипендияға өтініш бере аласыз. Өтініштер 2022 жылдың 30 маусымы, UTC 23:59 дейін қабылданады. Үміткерлер толық стипендияға өтініш бере алады. Толық стипендия Түркі қолданушылары тобының Уикимедиа қауымдастығы (Wikimedians of Turkic Languages User Group) ұйымдастыратын конференция кезінде жеке тұлғаның екіжақты саяхат, ортақ тұрғын үй және тамақтану құнын қамтиды. * Түркі тіліндегі уикимедиашыларға арналған Wikidata Training туралы қосымша ақпарат алу үшін мына сайтқа кіріңіз: https://w.wiki/53dX * Стипендия, тіркеу және өтініш формасы туралы көбірек білу үшін мына сайтқа кіріңіз: https://w.wiki/5FFv Бұған қоса, Түркі қолданушылары тобының Уикимедиа қауымдастығы жобалары мен оқиғалары туралы ақпарат пен жаңалықтар алу үшін біздің пошталық тізімге (https://w.wiki/5FFw) жазылуға шақырамыз. Барлық жақсылықты тілеймін [[User:Mehman97|<span style="color:#ff0500">'''''Mehman'''''</span>]] [[User Talk:Mehman97|<span style="color:#0500ff">'''''97'''''</span>]] 03:48, 2022 ж. маусымның 11 (+06) |footer = Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] }} <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3014707 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Басқа ұлттардың тегі == Орыс, татар т.б. ұлттардың әкесінің атын ұлы деп аудару дұрыс па? (мыс:Сергеевич, Сергейұлы) [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 17:19, 2022 ж. шілденің 7 (+06) :Татарлардікін аударуға болатын шығар. Бірақ орыстардікін аударса, "күлкілілеу" естіледі. -- [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|'''Bilgiş Şejireşi''']] 02:59, 2023 ж. сәуірдің 16 (+06) == Санат == Орыс тілінде бар санат, неге қазақ уикипедиясына болмайды? Мыс:Ғағауызстан елді мекендері, орысшасында Гагаузские поселения деп берілген, әлде ғағауыз елді мекендері деп беру керек пе? Кім түсіндіре алады? [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 17:11, 2022 ж. шілденің 25 (+06) :Жойған мен) Себеп тағы да санатты дұрыс бастамадыңыз, бірнеше рет жоғары да жазып едім, түсінбепсіз. Тағы мені дұрыс түсінбей, әдейі жасап жатыр деп ойламас үшін тек жоя салдым. Дәл осы санатты Нұрлан мырзадан сұрап көріңіз (атауы дұрыс па бұрыс па?) және сол кісі санатты бастап, сізге санат жайлы дұрыстап түсіндіріп берер, менен шықпады түсіндіруге, ренжімеңіз. Кеш жазып жатқанға да кешірерсіз( --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 01:46, 2022 ж. шілденің 26 (+06) == Интеруики == Мәке, жаңа мақала жазғанда, оны басқа тілдегі дәл сол мақаламен байланыстырыңыз, яғни интеруики сілтемесін қосыңыз. Ол үшін сол жақтағы арнайы түймені пайдаланыңыз. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 13:03, 2022 ж. шілденің 28 (+06) :::Баке, мен басқа тілдерге қосып жүрмін, ал мынаны түсінбедім, сонда, экземпляр, страна т.с.сияқты 23 графа бар екен, соның бәрін толтырам ба? [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 19:07, 2022 ж. шілденің 28 (+06) == Елдерді аударудағы кететін шағын қателер == [[Кайелдер]] дегенді аударыпсыз. Бұлардың мекені Каели болса, олардың атауында тағы бір әріп қайдан қосылды? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 20:31, 2022 ж. тамыздың 13 (+06) :Мен пайдаланған 6 дереккөздің бесеуінде Кайели деп берілген. Олардан асып қайда барам... Сосын елдер емес халықтар, мынау '''Suku Kayeli''' өз тіліндегі оригинал атауы, артық әріп көріп тұрған жоқпын [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 00:52, 2022 ж. тамыздың 14 (+06) ::Каели шығанағы мен кайелдер түпнұсқада бірдей жазылғандықтан осы сөздің біреуін түзету керек. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 10:49, 2022 ж. тамыздың 14 (+06) == Карендер == Карендер мақаласы сілтемелерді өңдеуді басқанда басқа тілдерге қосылмай тұр, қарап жібересіңдер ме? [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 15:49, 2022 ж. тамыздың 17 (+06) == Санат == Саламатсыз, санаттарды тағы және тағы да дұрыс емес бастап жатырсыз(( Жаза беріп мазамды алды деп Нұрлан мырзаға шағымданасыздар(. Жай '''Санат:Лаос тұрғындары''' деген санатқа өтіп, өңделу тарихын салыстырып кетіп, қалай дұрыс жасау керектігін көрерсіз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:57, 2022 ж. тамыздың 23 (+06) :Саламатсыз ба? Маған мынаны түсіндіресіз бе, неге орысшасында Лаос халықтары деп жазуға болады, ал қазақшада болмайды... неге жұрты? Алға қарай бәріне де халықтары деп қоссам қате болмайтын шығар. Мен жазғанға дейін ешқашан жұрты, тұрғындары деген санатты көрген жоқпын. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 01:06, 2022 ж. тамыздың 24 (+06) ::Кеш жарық, мәселе санат атауын дұрыс бастамадыңызда емес, мәселе жаңа санатты дұрыс ашпай жатырсыз. ''Санат:Лаос халықтары'' санатына өтіп, санатқа қандай санат қойғанымды, интеруики қойып кеткенімді көрсеңіз болады. Сіз ''санат:Атырау'' деп оның ішіне кірсең қайтадан ''санат:Атырау'' деп бастап жатырсыз, тұйықталған дүние туындап жатыр. Санат деген тамыр сияқты, кішіден үлкен '''метасанатқа''' апару керек. Айтпақшы ''Санат:Лаос халықтары'' санат бос тұр, яғни ешқандай мақалаға қойылмаған екен --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:33, 2022 ж. тамыздың 25 (+06) * Өй, сауатсыз Kasymov, "бастамадыңызда" деген сөз жоқ. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 22:38, 2022 ж. тамыздың 25 (+06) :{{@|Ерден Карсыбеков}} Саған жаздым ба? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 19:31, 2022 ж. тамыздың 27 (+06) :: Сауатсыздық — топастықтың бір белгісі, соны біліп жүр. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 12:18, 2022 ж. тамыздың 28 (+06) ::: {{@|Ерден Карсыбеков}} Еріккен сарт енегін уқалайды..... Күнде уикипедияға кіреді екенсін, алайда өңдеу саны '''4-5''' аспайды, соның '''1-2 маған жазған''' бос болмашы бірнәрселер. Одан да үлгі жасап, жаңа облыстың елді мекендерін атауын ретке келтіріп, қатысушылардың соңғы өңдемелерін сүзгіден өтікізіп (менің жасаған үтір, нүктеме шейін көріп отыратын қырағы едің ғой), қазуикиге пайдалы дүние жаса. Уақыт пен жүйкеңді соған арна. Өз ойын әр жерге тықпалай беретін, өзіне көп алатын '''Білгішсінген''' мырза! --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 01:43, 2022 ж. тамыздың 29 (+06) :::: Сенің сауатсыздығың — бұл бос болмашы нәрсе емес, сен өзіңнің орынсыз өңдемелеріңмен Уикипедияға қиянат жасап жүрсің. Кешірім сұрап, әліппені оқуға кіріс, есуастанбай. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 09:20, 2022 ж. тамыздың 29 (+06) == Таңдаулы мақалаға дауыс беру == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қымыз]] деген бетте өз дауысыңызды қалдырыңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 16:46, 2022 ж. қазанның 10 (+06) == Халықтар санаты == Кеш жарық! Халықтар санаты қойылмау себебі: егер сіз ''Этникалық топ'' үлгісін қолдансаңыз, [[:Санат:Алфавит бойынша этникалық топтар|Алфавит бойынша этникалық топтар]] деген санат автоматты түрде пайда болады. Ал санатқа кірсеңіз, сол жерде халықтар санаты қойылған. Сондықтан дубликат болмас үшін алынып жатыр. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:23, 2022 ж. қазанның 17 (+06) :: Түсінікті, рахмет!. Мен де кездескен "халықтар" санатын аластатып жатыр едім, койғандар ренжімесе болды.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 21:45, 2022 ж. қазанның 17 (+06) == Марокко халқы == Мемлекет атауы Марокко болса, халқы қалай [[мароккалықтар]] болып кеткен?! --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 16:41, 2022 ж. қазанның 20 (+06) : Енді дұрыс болды. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 15:17, 2022 ж. қазанның 22 (+06) == Жақсы мақалаға дауыс беру == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Рабиндранат Тагор]] деген бетте өз дауысыңызды қалдырыңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 12:59, 2022 ж. қарашаның 22 (+06) == Тұлға жайындағы мақала атауы == [https://kk.wikipedia.org/wiki/Topic:X7uac9f4bufkyp2k Мында] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын. Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] 22:43, 2022 ж. қарашаның 29 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3014707 тізімін пайдаланып User:Мұхамеджан Амангелді@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Бауыржан Момышұлы == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Бауыржан Момышұлы]] деген бетте өз дауысыңызды қалдырыңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 11:17, 2022 ж. желтоқсанның 5 (+06) == Мақалаларды біріктіру == Қайырлы күн, [[шерпалар]] мақаласы бар болған соң, сіз [[шерпа (халық)]] деген жаңа мақаланы бастамауыңыз керек еді. Бірнеше жыл бұрын жазылған мақаланы жоюға ұсынбай, оны дамытуыңыз керек еді. Енді осы екі мақаланың тәжірибелі админнен біріктіруін сұрайық, мысалы {{@|Kaiyr}} бұларды біріктіре ала ма? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 17:40, 2023 ж. қаңтардың 16 (+06) == Азия халықтары туралы мақалаларды біріздендіру == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Golden_wikipedia_featured_star.svg|center|80px|«Алтын жұлдыз» марапаттамасы]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Уикипедия:Марапаттама/«Алтын жұлдыз»|«Алтын жұлдыз» марапаттамасы]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Он ай бойы үздіксіз енгізген 423 этностан тұратын Азия халықтары туралы мақалалар топтамасы үшін! -[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 15:57, 2023 ж. қаңтардың 31 (+06) |} :Рахмет ! [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 16:15, 2023 ж. қаңтардың 31 (+06) ::Құтты болсын!! ''Халықтар'' деген санатты алып тастауды ұмытпаңыз) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:49, 2023 ж. ақпанның 1 (+06) == 2023 Қазақ Уикимедиа конференциясы == {{WAM |header = [[meta:Wikimedia Community of Kazakh language User Group/Events/Conference|2023 Қазақ Уикимедиа конференциясы]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:Central Downtown Astana 2.jpg|right|thumb|300px|2023 Астанадағы конференция|link=meta:Wikimedia Community of Kazakh language User Group/Events/Conference]]</div> |subheader = 2023 жылғы 3-4 маусым күндері Астанада болады.<div style="text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;"> |body = Құрметті достар, Астанада болатын Уикимедиа конференциясына стипендия алуға өтінім қабылданып жатқанын қуана хабарлаймыз. Қазақша сөйлейтін уикимедиашылар қауымдастығының өкілі болсаңыз әрі қазақ тіліндегі Уикимедиа жобаларына үлес қоссаңыз, осы конференцияға қатысу үшін стипендияға өтініш бере аласыз. Стипендияның екі түрі болмақ: жол мен қонақ үйге кететін шығынды толық қамтитыны және тек жолды қамтитын жартылай стипендия. * Конференция жайлы толығырақ білу үшін және стипендияға өтініш беру үшін мына парақшаны оқып көріңіз: [[meta:Wikimedia Community of Kazakh language User Group/Events/Conference|Қазақ Уикимедиа конференциясы 2023]] * Конференцияда қандай тақырып қозғалғанын қалайтыныңызды айтқыңыз келса, бұл шарадан не күтетініңізді жеткізгіңіз келсе, мына сауалнаманы толтырыңыз: [https://docs.google.com/forms/d/1QBS6WXkv0dChIHcwhG325Dyu2mu_Hctcev78_f9Yoec/viewform?edit_requested=true сауалнамаға сілтеме] </div> |footer = Ізгі ниетпен, [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]]) }} <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3104995 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Еуропа халықтары == Қайырлы кеш. Халықтар туралы мақалаларды көбейтіп жатқаныңыз жақсы екен. Литвалықтар, болгарлар сияқты жетіспейтін еуропа халықтарын да жазсаңыз, нұр үстіне нұр болар еді. -- [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|'''Bilgiş Şejireşi''']] 03:05, 2023 ж. сәуірдің 16 (+06) ::Ойда бар. Қазір Африка халықтарын жазып жатырмын, бітіргесін Еуропа халықтарын, әрі қарай қалғандарын жалғастырамын, бәрі ретімен келе жатыр--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:08, 2023 ж. сәуірдің 16 (+06) == Қыстау == Қайырлы кеш. Кезінде өте көп Атырау облысының қыстауларын жазыпсыз. Солардың кейбірін таратылған елді мекендермен біріктірсем (енді жазылатын) қалай болады? -- [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|'''Bilgiş Şejireşi''']] 01:26, 2023 ж. сәуірдің 18 (+06) :: Сәләматсыз ба? Ыңғайына қарайсың ғой, қазір қыстаулардың жартысынан көбі жоқ болар, ЖШҚ, ТОО деп бөліп алды ғой.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:15, 2023 ж. сәуірдің 18 (+06) == Дереккөздер жайлы == Қайырлы күн, Мағыпар мырза, дереккөздерде сіз сайтқа сілтеме жасасаңыз [[Үлгі:Cite web]] қолданып көріңіз деген ұсыныспен жазып жатырмын, солай жинақырақ көрінеді, және кітаптан мәлімет алынса, қателеспесем, [[Үлгі:Кітап]] қолданылады. Өңдемелеріңіз үшін көп рахмет, әлем халықтарына нағыз еңбек салынып жатыр! [[Қатысушы:Malik Nursultan B|Malik Nursultan B]] ([[Қатысушы талқылауы:Malik Nursultan B|талқылау]]) 16:08, 2023 ж. сәуірдің 29 (+06) == Кісі есімі == Кеш жарық, украин саясаткерлері жайлы жазып жатыр екенсіз. Бізде ТМД елдерінің тұлғалары толық жазылу керек, яғни '''Адам Адамұлы Адамбаев'''. Сондықтан атауларын өзгертіп шығуыңызды өтінемін) [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:27, 2023 ж. мамырдың 16 (+06) ::Негізі мен Уики-көктем 2023 ке жазып жатырмын. Ереже бойынша оларда солай жазылған, сондықтан конкурс біткенше өзгерте алмаймын.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 22:56, 2023 ж. мамырдың 16 (+06) :::Сосын атын, әкесінің аты жазылуын қайта қарау керек, мысалы қазіргі қазақтарда ұлы деген сөз жоқ. Мысалы менің немерем Аян Мағыпар, қай жеріне ұлы деп жазам?--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 23:12, 2023 ж. мамырдың 16 (+06) :Кезінде сол туралы жазған едім, кімнің немесе қай бетке талқылау есімде қалмады, бірақ сол кезде ТМД елдерінің есімін толық жазайық деп шешкенбіз. Ұлы деген жоқ болса, Аян Мағыпар деп қала береді, мұндағы міндет толық жазу, болды, тегі жоқ болса әкесінің есімі. Абай Құнанбайұлы, Ахмет Байтұрсынұлы т.с.с. --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:43, 2023 ж. мамырдың 18 (+06) == Панорама == Кеш жарық. [[Тайпақ (Батыс Қазақстан облысы)|Тайпақ]] мақаласына панораманы ең басына қойыпсыз. Меніңше, бөлек тақырыпшаға қойған дұрыс сияқты -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 23:26, 2023 ж. шілденің 15 (+06) ::Тек Тайпақ емес барлық Қазақстан ауылдарына солай жасап жатырмын. Ең басына ауылдың түгел көрінісі көрсетіліп, тақырыпшаларға әр жерінің фотолары көрсетіледі. Осы идеяны жасап қарау үшін 8-шілде күні әдейі Атырау мен Оралдың арасындағы ауылдарды фотоға түсіріп келдім. Бұйырса алға қарай жаяу Атырау мен Алматының арасындағы барлық ауылдарды фотоға түсіремін --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 23:52, 2023 ж. шілденің 15 (+06) :::Жарайды онда, іске сәт. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 19:38, 2023 ж. шілденің 16 (+06) ::::Панораманың астына "хош келдіңіз" емес, "қош келдіңіз" деп жазуыңызды сұраймын. Қате ғой -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 22:18, 2023 ж. шілденің 17 (+06) :::::Негізі Хош келдің, деп бұрыннан жазып келдік, талай тойға, наурыз мейрамдарына талай акиматтың маңдайшасына солай жаздық. Қазір ойларына не келсе соны жазады. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 22:30, 2023 ж. шілденің 17 (+06) ::::::Қазір көбіне "қош келдіңіз" деп жазады, сол нұсқаны бекітті ме екен сұрау керек -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 05:15, 2023 ж. шілденің 18 (+06) :::::::Екі түрде де жаза береді, тек бұл сөз емес мыс. біз өмір бойы туған күніңмен деп келдік, қазір туылған күніңмен дейді, сондайлар көп болмаса да кездеседі. Қазақстанның паспортына да Казакистан деп жазып жақында түзеттік қой. Мына Ислам АХМЕТҰЛЫның цитатасын назарға аларсың: Қазақ тілінде «хош» деген де сөз бар. Бұл адамның көңіл-күйін білдіреді, кейде «көңілімнің хошы болмай тұр» дейміз («…қошы болмай тұр» деп те айтылады, меніңше бұл қате). Бұдан шығатын қорытынды: «қош» пен «хош» сөздері екі мағнаны білдіретін болғандықтан, бұларды мағналары бойынша пайдалануымыз керек. Мысалы, қоштасарда «қош болыңыз» десек, күтіп аларда «хош келдіңіз» деп айтылғаны дұрыс. Сондықтан мектеп маңдайшасына «Қош келдіңіз!» демей, «Хош келдіңіз!» деп жазылса әрі түсінікті, әрі грамматика тұрғысынан сауатты да болған болар еді. Келесі панорамаға сендер үшін қош келдің деп жазайын.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 10:26, 2023 ж. шілденің 18 (+06) == Теміркөпір == Теміржол өтпейтін [[Темір (қала)]] қаласына аттас станцияның суретін қосып қойыпсыз. Бірақ станция [[Теміркөпір]] ауылында екен. Суретті тексеріңкіреп қоссаңыз деймін. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 20:22, 2023 ж. шілденің 16 (+06) :Дұрыс айтасың, Рахмет. Әр нәрсені бір істейміз деп аңғармай қаламыз ғой. Теміркөпірге ауыстырылды.@ [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 20:57, 2023 ж. шілденің 16 (+06) ::Жарайды, оқасы жоқ. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 00:01, 2023 ж. шілденің 17 (+06) ::[[Үлгі:Жайық өзені бойындағы елді мекендер]]. Үлгіде Щапов ауылы Жайық бойына жазылыпты, бірақ ол негізі Көшім өзенінде, бірақ уикиде Крутая өзені делінген.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 00:39, 2023 ж. шілденің 17 (+06) :::Үлкен Шаған, Кіші Шаған, Серебряково, Круглоозёрное Көшім өзенінің жағасында орналасқан. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 00:49, 2023 ж. шілденің 17 (+06) ::::Еркінқала, Ракуша Қарт Жайықтың бойында.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 00:54, 2023 ж. шілденің 17 (+06) ::::Ескерткеніңізге рақмет, алып тастайын. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 18:37, 2023 ж. шілденің 24 (+06) :::Щапов ауылы карта бойынша Щапов(ское) деген көлдің жағасында екен. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 18:50, 2023 ж. шілденің 24 (+06) == Азғыр == Қайырлы күн. [[Азғыр]] ауылына қойған суреттеріңіз Сүйіндік ауылы екен. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 18:40, 2023 ж. шілденің 24 (+06) ::Кеш жарық. Мен Атырау газетінен алғам, қателескен ғой. Негізі облыстың 90 пайыз ауылдарына бардым, Сүйіндік, Балқұдық жасққа бармаған екем. Сосын өзім түсірмегенмін. Дұрыс емес болса алып тастайын.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 23:53, 2023 ж. шілденің 24 (+06) :::Қайырлы түн. Ештеңе етпес, суреттерді Сүйіндік туралы мақалаға кері қосып қойдым. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 02:11, 2023 ж. шілденің 25 (+06) == Конференцияға қатысу мүмкіндігі == [[metawiki:Wikimedia_Community_of_Kazakh_language_User_Group/Events/Conference#Interested_in_participating|Мына жерде]] айтылған конференцияға қатысуға ниет білдіргеніңізді, бірақ техникалық себептермен қол қоя алмағаныңызды білем. Енді сол іс-шараны кыркүйектің 2-3 күні өткізбекпіз. Қатыса аласыз ба, сол туралы 1-2 күнде жауап бере аласыз ба? [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 18:57, 2023 ж. тамыздың 22 (+06) ::Қайырлы кеш! Батырбек рахмет, мен қазір шипажайда демалыста жатқам, қыркүйектің бас жағында болса үлгере алмайтын шығармын. Қатыса алмаймын.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 21:16, 2023 ж. тамыздың 22 (+06) :::Қап, өкінішті((( Сіздің қатысқаныңыз керемет болар еді. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 23:29, 2023 ж. тамыздың 22 (+06) --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:04, 2023 ж. тамыздың 24 (+06) == Конго (халық) == Конго (халық) беті неге жойылып кеткен. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 14:45, 2023 ж. тамыздың 24 (+06) :Жойылмаған, Ерден мырза '''Баконго'''мен біріктіріп жіберіпті. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 15:31, 2023 ж. тамыздың 24 (+06) :Қайырлы күн! [[Баконго]] беті анағұрлым ертерек, яғни 2014 жылы жазылғандықтан, оны қайталаған мақаланы айдау бетіне айырбастадым. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 16:43, 2023 ж. тамыздың 24 (+06) ::Конго (халық) бетін қалпына келтіруіңізді сұраймын. Барлығы да Конго деп жазып жатыр.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:04, 2023 ж. тамыздың 24 (+06) :::Мен де сілтемеге сүйеніп жазып отырмын, аспаннан алған жоқпын. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:07, 2023 ж. тамыздың 24 (+06) ::::Бұрынғысын қайтардым -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 00:04, 2023 ж. тамыздың 25 (+06) :::::Рахмет!--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 17:33, 2023 ж. тамыздың 25 (+06) :::: Сізді «деректі аспаннан алып жатыр екен» деп ешкім кінәлап отырған жоқ. Тек бұрыннан бар мақалаларды қайталамауды сұрап тұрмын. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 12:32, 2023 ж. тамыздың 26 (+06) ::::Бұрынғы дерек ескірген. 1972 жылдын бері 50 жылдан асты ғой. Қазіргі қолданылып жүрген деректер бойынша жазып жатырмын. Ол мақала да тұра берсін, Конго кезінде Заир болып тұрғанда солай аталған шығар. Мынау К әрпінен басталат ын халықтар, қазіргі қолданылып жүрген жүйе бойынша. Кабардинцы Кабекар Кабилы Кабовердцы Кабье Кадазан Каджары Кадугли-кронго Казахи Кайели Кайнганг Кайнгуа Кайова Кайтагцы Каколё Какчикели Календжин Калинга Калмыки Камба Камбари Камбата Кампа Канадцы Канаки Канела Канза Канканаи Каннара Канхобали Капауку Каража Караимы Каракалпаки Каракачаны Карамоджонг Каратинцы Карачаевцы Каре Карелы Карены Карибы Карихона Катаб Каталонцы Катарцы Кату Кауильа Качари Качин Кашинауа Кашкайцы Кашмирцы Кая Каян Каяпо Кваву Квакиутл Квени Кейцы Кекчи Келабиты Кемаки Кемант Керинчи Кеты Кечуа Киваи Кикапу Кикуйю Килиуа Кильясинга Кинга Киргизы Кирибати Кисси Китайцы Киче Клемантан Коайкер Коалиб Кодагу Кой-коин Кокама Колумбийцы Команчи Коми Коми-пермяки Комо Конго Конзо Конкани Конкомба Коно Консо Кора Кордофанские народы Корегуахе Корейцы Корку Корсиканцы Коряки Коса Косраэ Костариканцы Кота (Индия) Кота (Банту) Котоко Кофан Кохистанцы Кпелле Кри Крики Криолы Кроу Кру Крымчаки Кряшены Куапо Куба Кубачинцы Кубео Кубинцы Кубу Кувейтцы Куи Куикатеки Куитлатеки Куки Куланго Кулу Кумыки Куна Кунама Куранко Курды Куриа Курумба Кусаси Кусунда Кушиты Кхамти Кханг Кхаси Кхмеры Кхмеры горные Кхму Кхо Кхонд Кэддо Мынау Б әрпінен басталатын халықтар, '''Баконгоны''' көріп тұрған жоқпын. Бага Багамцы Багирми Багобо Багулалы Бадага Баде Баджао Бадуй Бай Байга Бакве Балантак Баланте Балийцы Балкарцы Балти Бамбара Бамилеке Бамум Банар Банггай Банги Банда Банданцы Банджары Банди Банива Банту Баоань Барба Барбадосцы Бари (Африка) Бари (Южная Америка) Бартангцы Баса Баски Бассари Батаки Батины Батуаса Бауле Бахрейнцы Бахтиары Башкиры Беджа Бежтинцы Белау Белизцы Белорусы Белуджи Бемба Бена Бенабена Бенгальцы Берберы Бермудцы Берта Бесая Бесермяне Бете Биак Биафада Бидього Бикол Билаан Бима Бима-сумбанские народы Бини Бира Биром Бирхоры Биса Бисайя Бихарцы Боа Бобо Бозо Боки Болаанг-монгондоу Болгары Болева Боливийцы Бонго Бонгу Бони Бонток Бора Бороро Борука Боснийцы-мусульмане Ботлихцы Ботокуды Брагуи Бразильцы Бретонцы Брибри Бру Буби Бугисы Буи Буид Букиднон Булан Буллом Бунак Бунгку Бура Буриши Буруанцы Бурун Буряты Буса Бутунг Бхилы Бхумидж Бюргеры ланкийские Сондықтан жаңасына өзгерте беремін.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 12:47, 2023 ж. тамыздың 26 (+06) ::::50 жылдан бері көптеген ұлттың атаулары өзгерді, Конго өз алдына мемлекет болғандықтан атауын өзіне қарай өзгертіп алды. Ескіде жазылған мақала деп атын өзгерпеуге болмайды ғой, логикаға сәйкес келмейді. Мен білгесін жазып отырмын. Білмесең жекеге шығып сұра, жауап беремін.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 14:02, 2023 ж. тамыздың 26 (+06) ::::: Ондай жағдайларда беттің атауын өзгерту деген функцияны қолдана аласыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 17:45, 2023 ж. тамыздың 26 (+06) ::Баконго (Конго) → '''Конго (халық)''' деп өзгерту керек сияқты, ағлышын тілінде солай тұр ғой --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:15, 2023 ж. тамыздың 31 (+06) :::::Мен Конго (халық) деп қойдым тақырыбын, бірақ Ерден Карсыбеков қайта-қайта өзгертіп тұр ғой. Конго (халық) нұсқасына қайтарыңызшы.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 22:46, 2023 ж. тамыздың 31 (+06) ::::::Конгоға кері қайтардым. Енді Баконгоны жою керек не бағыттағыш қылу керек -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 04:55, 2023 ж. қыркүйектің 1 (+06) == Хемингуэйге қарсы фронт == Сәлем, достым! [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Эрнест Хемингуэй]] деген бетте жазғандарыңа мәз болдым, көп рақмет саған! Хемингуэй туралы мақаланы жою керек, соны қалай істесек болады?--[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 10:09, 2023 ж. қыркүйектің 5 (+06) : Ей, Мағыпар, жауап бермейсің бе? --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 14:53, 2023 ж. қыркүйектің 7 (+06) == Сантомилер == Халықтың аты "Сан-Томе" деген жер атауынан шыққандықтан, "Сантомеліктер" дұрысырақ болмай ма? Тіпті орысшасында тонгаш деп тұр екен -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 03:30, 2023 ж. қыркүйектің 13 (+06) :Рахмет! [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 10:30, 2023 ж. қыркүйектің 13 (+06) == Цензура Nurtenge == Можно спросить, почему участник Nurtenge все время удаляет мои комментарии? На странице Касумова я написал о его ошибке, но его дружок удалил эту запись: Глупенький Касумов, название Кливленд должно остаться, «Клевалэнд» такого названия не существует. Учи английский. --[[Қатысушы:Аль-Ишак|Аль-Ишак]] ([[Қатысушы талқылауы:Аль-Ишак|талқылау]]) 16:21, 2023 ж. қыркүйектің 22 (+06) == Кабовердтер == Халықтың аты [[Кабо-Верде]] деген жер атауынан шыққандықтан, "Кабоверделіктер" дұрысырақ болмай ма? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 14:47, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) :: Ол да дұрыс, басқа тілдің аудармасы әртүрлі болғандықтан түбірі Кабоверд болғасын алғам, олар кабовердиндер деп те аталады. Бірақ сен айтқан нұсқа дұрыс сияқты. Кабоверде - қазақша нұсқасы -жасыл мүйіс.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 15:04, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) Бұл жерде екі түрлі ұғым бар. Кабоверделіктер десек Кабо-Верденің барлық халқы болып кетеді, Қазақстандықтар деген сияқты. Кабовердтер Еуропалықтар мен құлдардың ұрпақтары. Бірақ атын өзгертем десең қарсылығым жоқ.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 15:12, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) :Қайырлы күн. Қажытархан облысындағы Казымяк қаласын Құмөзек деп аударыпсыз. Бірақ жиі қолданып жүрген Қамысөзек дұрысырақ болмай ма? -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 19:10, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) :: Біздің бала кезімізде Құмөзектегі ағайындарға жиі барып, каникулда айлап жататын едік. Сол кезде Құмөзек ауданы аталатын, мүмкін кейін қазақшасын өзгертен шығар. Бірақ өздерінің қазақтары Құмөзек деп атайды. Мүмкін боттар орысшасынан солай аударған шығар, бірақ Құмөзек тарихи аты. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:28, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) :::Мында беріліпті ғой. https://en.m.wikipedia.org/wiki/Kamyzyaksky_District Камызя́кский райо́н (русский: Камызя́кский райо́н; Құмөзек ауданы, Qumózek aýdany) — административный[1] и муниципальный[7] район (район) Астраханской области России. Расположен на юге области. Площадь района составляет 3 493 квадратных километра (1 349 квадратных миль). [3] Административный центр — город Камызяк. [1] По данным переписи 2010 года, общая численность населения района составляла 48 647 человек, при этом население Камызяка составляло 33,5% от этого числа. [4] --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:52, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) :Жарайды онда -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 02:16, 2023 ж. қыркүйектің 25 (+06) == Конвертерді жою == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Форум/Техникалық#Қазақ-латын-төте конвертерің толықтай жою|Мына]] жерде өте маңызды тақырып қозғалып жатыр, қауымдастық мүшесі ретінде ойыңызды қалдырып кетуге шақырамын. Құрметпен, [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 17:06, 2023 ж. қазанның 29 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3104995 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Яунде == Кеш жарық, осы мақаланы өзіңіз аяқтасаңыз болады. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:48, 2023 ж. қарашаның 15 (+06) == Ұсыныс == Англо-канадцы дегенді Ағылшын канадалықтар дегеннен гөрі Канадалық ағылшындар деуге болмай ма? -- Құрметпен, [[Қатысушы:Casserium|'''Қайсері''']] 00:40, 2023 ж. қарашаның 24 (+06) ::Ағылшындардың өзі солай жазыпты ғой, әркім әртүрлі жазып жатыр, өздерің қараңдар. Негізі елдің аты бірінші тұру керек қой, Канадалық дұрыс сияқты --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 00:58, 2023 ж. қарашаның 24 (+06) Санмариндықтар дегеннен гөрі Санмаринолықтар деген дұрыс болмай ма? -- Құрметпен, [[Қатысушы:Casserium|'''Қайсері''']] 18:00, 2023 ж. желтоқсанның 18 (+06) ::Мен де солай ойлағам, тіпті алғашында солай жазып та қойғам, бірақ басқа тілдегілерде осылай екен...--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 18:29, 2023 ж. желтоқсанның 18 (+06) :::Бұл жерде басқа тілге қараудың қажеті жоқ. Халықтың аты Сан-Марино елінің атауынан жасалғандықтан, елдің атына қараған дұрыс деп ойлаймын. -- Құрметпен, [[Қатысушы:Casserium|'''Қайсері''']] 18:58, 2023 ж. желтоқсанның 18 (+06) ::::Дұрыс болса өзгерте беріңдер. Онда елдің аты Украина болғандықтан Украиндар емес Украйналықтар деп өзгерту керек--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:09, 2023 ж. желтоқсанның 18 (+06) :::::Украиналықтарға Украинада тұратын барлық ұлттар кіреді, ал украин жалғыз ұлттың аты. Орысшадан тікелей аудармай, -дық/дік жалғамаса да болады жалпы. -- Құрметпен, [[Қатысушы:Casserium|'''Қайсері''']] 19:32, 2023 ж. желтоқсанның 18 (+06) == Бітікші сайлау == Жаңа бітікші сайлап жатырмыз, сол себепті [[Уикипедия:Бітікшілерді сайлау|мына жерде]] дауыс беруіңізді сұраймыз. <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3222019 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Қазақ Уикимедиа конференциясы 2024 == Биылғы кезекті Қазақ Уикимедия конференциясы Қазақ Уикипедиясының туған күніне орай ұйымдастырылмықшы, нақты уақыты мен орны алда белгілі болады, әзірге қауымдастық пікірін білу мақсатында, [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdO1bp-Qvl5XEcv_qkVUNBF6pQrxtTHZ9nkUYT1M2f-f6IkzQ/viewform?usp=sf_link мына бір сауалнаманы] толтыруыңызды сұраймыз. [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 22:46, 2024 ж. қаңтардың 30 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3222019 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Жедел жоюдан алып тастау == Сәлеметсізбе! Біз [[Әл-жәбрдің атасы]] журналы туралы мақала жазғанбыз. Оны біреулер жоюға қате ұсыныпты. Енді осы кемтікті алып тастауға көмектесе аласыз ба? [[Қатысушы:Бейсенбинова Салта|Бейсенбинова Салта]] ([[Қатысушы талқылауы:Бейсенбинова Салта|талқылау]]) 14:24, 2024 ж. наурыздың 19 (+06) ::Сәлеметсіз бе? Мен админ емеспін.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 14:50, 2024 ж. наурыздың 19 (+06) == Санаттау, дереккөздер мен калькалар == Қайырлы күн. Біраз мақала бастап жатқан екенсіз, ''инициативаңыз'' үшін рахмет. Алайда бастап жатқан мақалаларыңыздың бірнеше қателіктері бар. Олар шешіледі деп үміттенемін. Мақала деген санатталу керек. ҚазУП-да санаттарды орыс УП-ден аударып саламыз. Санат арқылы сайтымыздағы мақалалар жинақы болады. Айтатымның екіншісі — дереккөздер үлгісі. Жай сілтеме салғанда дереккөздің түрі онша емес; осындай жағдайлар үшін бізде арнайы үлгілер бар (мысалы Интернеттен алынған ақпарат үшін [[:Үлгі:Cite web]] үлгісі, кітаптан алынған ақпарат үшін [[:Үлгі:Кітап]] және т.б.). Және де саясаткер жайлы жазғыңыз келсе, [[:Үлгі:Мемлекеттік қайраткер]] инфобоксын қолданған дұрыс. Оның көмегімен тұлғаның лауазымдарын жазып алуға болады. Тағы бір кішігірім мәселе — грамматика және калькалар. Қазақ тілінде "2020 жылдың 4 маусымы" деген нәрсе жоқ екен; орнына "2020 жылғы 4 маусым" дегеніміз жөн, оны мен өзім де жақында білдім, содан бері дұрыстап жүрмін; және де дефис (-; социал-демократия, ел-жұрт, ар-намыс, қазақ-өзбек), сызықша (–; 25–26 тамыз, 1929–1931), ұзын сызықша (—; Оның есімі — Нұрсұлтан) және тағы басқа пунктуация белгілерінің дұрыс қолдануына және басқа да ұқсас мәселелерге назар салсаңыз мақалаларыңыз мықты болады. Іске сәт! [[Қатысушы:Malik Nursultan B|Malik Nursultan B]] ([[Қатысушы талқылауы:Malik Nursultan B|талқылау]]) 21:24, 2024 ж. сәуірдің 2 (+06) ::Мен қазіргі грамматикаларды түсінбеймін, өзімді қалай оқытты, соларды пайдаланып жатырмын. Қазіргілер бүгін былай дейді, келесі күні ауыстырып жібереді. Мен осы жөнінде ғалымдардан сұрадым, қазіргі грамматиканы олардың өзі де қашан шыққанын білмейді. "2020 жылдың 4 маусымы" мен"2020 жылғы 4 маусым" дегенде қандай түсінбестік бар, ешқандай айырмашылығы жоқ. Ал үлгіге келетін болсақ, келесілерін үлгісіз жазармын... Бірақ мүмкіндігінше қарармын, тек қана қате менде болса --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 00:56, 2024 ж. сәуірдің 3 (+06) :::Мемлекеттік қайраткер үлгісіне [[Юрий Анатольевич Сергеев]] салғам, 3 сағаттан бері отырмын, ізашары, ізбасары графасын толтырғанда, алдыңғы жазғандар жойылып кете береді, қарайсыңдар ма ? --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 16:36, 2024 ж. сәуірдің 4 (+06) ::::Кеш жарық, дұрыстап жібердім деймін? [[Қатысушы:Malik Nursultan B|Malik Nursultan B]] ([[Қатысушы талқылауы:Malik Nursultan B|талқылау]]) 05:21, 2024 ж. сәуірдің 6 (+06) :Рахмет! Елшілер санаты автоматты қосыла ма, әлде қолдан қосқан ба? --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 13:55, 2024 ж. сәуірдің 6 (+06) == Медальдар == Кеш жарық, медальдар үлгісі бар жоғына көз жеткізген дұрыс (біреуі қайталаныпты), сосын санатын дұрыстап жазған дұрыс: '''**** марапатталғандар''' деген сөз қалып қойыпты [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:09, 2024 ж. мамырдың 6 (+05) == Kasymov-тың балағаттауы == Сәлеметсіз бе! Бұл қатысушы бүгін сағат екіде өз бетінде маған «сігілші» деп жазды және қуғындауды менің бетімде жалғастырып жатыр. Бұған бірдеме істеңізші, өтінемін! --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 19:54, 2024 ж. мамырдың 8 (+05) == Интеруики == Кеш жарық, ордендер үлгісіне интеруикиді қоюды ұмытпаңыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:19, 2024 ж. мамырдың 20 (+05) == Артық дефис == Кеш жарық! [[Батыс Сібір генерал-губернаторлығы]] мақаласының атауында алғашқы дефисті алып тастай аласыз ба? Рақмет! --[[Қатысушы:Амантаева Дарига|Амантаева Дарига]] ([[Қатысушы талқылауы:Амантаева Дарига|талқылау]]) 23:11, 2024 ж. мамырдың 27 (+05) :Сәлеметпісіз, алып тастадым -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 00:02, 2024 ж. мамырдың 28 (+05) == Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have. This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called "regional wishlist list"), and many other options. ''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.'' Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here'''] Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:07, 2024 ж. шілденің 26 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''. I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 17:10, 2024 ж. қазанның 7 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Алтын әріппен жазылатын еңбек == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Feather Barnstar Hires.png|120px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Уикипедия:Марапаттама/Алтын қалам|Алтын қалам]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] мырза! Қазақша Уикипедияның дамуына үлкен үлес қосқаңыз үшін алғыс. Соның ішінде елді мекендерді әрлеп, суреттермен толықтырып, ұлттар мен этностар туралы мақалалар жайлы еңбектеріңіз үшін марапат. --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:52, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05) |} :Рахмет! [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 10:48, 2024 ж. желтоқсанның 15 (+05) == Администраторды сайлау == Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:54, 2025 ж. қаңтардың 1 (+05) == Бітікші сайлауы == Қайырлы таң! [[Уикипедия:Бітікшілерді сайлау|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 07:32, 2025 ж. ақпанның 19 (+05) == Фотосуреттер бойынша == Сәлеметсіз бе! [[Әл-жәбрдің атасы]] атты ғылыми журнал туралы мақаламыздағы мына фотосуреттерді қалпына келтіре аласыз ба? Өте қажет: *Жаңа журнал.jpg *Журнал таныстырылымы.jpg *Журнал оқыған бала.jpg [[Қатысушы:Бейсенбинова Салта|Бейсенбинова Салта]] ([[Қатысушы талқылауы:Бейсенбинова Салта|талқылау]]) 13:10, 2025 ж. наурыздың 14 (+05) ::Жойылу себебі сурет ортаққорда не Уикипедия қорында жарияланбаған болып тұр. Сурет енгізу үшін алдымен оны ортаққорға, ал оңайы Уикипедияға жүктеп, содан кейін керек мақалаңызға пайдалана аласыз. (Қараңыз: Жиі қойылатын сұрақтар, Суретті қалай енгізе аламын?) --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 13:52, 2025 ж. наурыздың 14 (+05) == CEE Meeting 2025 == Сәлеметсізбе. Биыл Грекияның Салоники қаласында CEE Meeting 2025 конференциясы болады. Біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2025|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 23:17, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) == [[Сентинельдіктер]] == осы тұрғындар жайлы мақала жариялай аласыз ба? [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 10:16, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) :::Жазылды. :[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 00:30, 2025 ж. мамырдың 29 (+05) == Ulviyya Ali == Здравствуйте! Можете ли вы подготовить статью на узбекском языке об [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0,_%D0%A3%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D1%8F_%D0%90%D0%BB%D0%B8_%D0%BA%D1%8B%D0%B7%D1%8B Ульвии Али] (Q134390681) в рамках Wiкimedia CEE Spring 2025? [[Қатысушы:Freiheiten|Freiheiten]] ([[Қатысушы талқылауы:Freiheiten|талқылау]]) 03:42, 2025 ж. мамырдың 31 (+05) :На узбекском не могу [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 09:43, 2025 ж. мамырдың 31 (+05) ::Ой, извините. На казахском надо 😅 [[Қатысушы:Freiheiten|Freiheiten]] ([[Қатысушы талқылауы:Freiheiten|талқылау]]) 03:02, 2025 ж. маусымның 1 (+05) == Өзбекстан қалалары == Кеш жарық! Өзбекстан қалалары бойынша мақалаларда, ''Өзбекстан қалалары'' деген артық сияқты. Себебі, **** облысы қалалары дегеннің санаттың ішінде сол санат қайтадан тұр [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:06, 2025 ж. қыркүйектің 1 (+05) :Жақсы түзетемін, тағы бір мәселе [[Өзбекстанның әкімшілік бөлінісі]] деген мақалада қазақша атауларымен берген екен сол бойынша алып жатырмын. Бірақ ішінде тікелей аудармалар бар, дұрыс па, бұрыс па, сілтемелер шықпай қалар деп солардың атауын жазып жатырмын. Пікір білдірерсіздер. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:09, 2025 ж. қыркүйектің 2 (+05) == Оңтүстік Қазақстан жастары Уикипедия бағдарламасы == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Форум/Ұсыныстар#Оңтүстік_Қазақстан_жастары_Уикипедия_бағдарламасы|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 14:28, 2025 ж. қарашаның 14 (+05) == Облысы керек емес == Тағы да кеш жарық! Ауылға облысы керек емес, тек ауданы. Қалаларға орыс, ағылшын уикипедиясынан қарап көріңіз. Бізде ''Тараз, Атырау''да бір аттас санат қойылады, соның ішінде ары қарай облысқа тарап кетеді. Кіші қалаларға басқаша санат қойылады екен. Мысалға ''Шу'' [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:36, 2025 ж. қарашаның 23 (+05) == Администраторды сайлау == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:57, 2026 ж. қаңтардың 1 (+05) == Запрос на перевод == Доброго дня! Могли бы вы добавить в Казахскую википедию перевод этой статьи — [[ru:Кыстыбый]]? Буду весьма признателен. --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 22:46, 2026 ж. наурыздың 22 (+05) == Маттиас Манаси == Сәлем, Magypar! Мен неміс дирижері Матиас Манаси туралы мақала жарияладым. [[Жоба:Инкубатор/Маттиас Манаси]] Бұл халықаралық деңгейде танымал әрі табысты дирижері Қазақстанда бірнеше рет өнер көрсеткен. Осы мақаланы жариялап бере аласыз ба? Зор рахмет. [[Қатысушы:AnnaLesniewski.|AnnaLesniewski.]] ([[Қатысушы талқылауы:AnnaLesniewski.|талқылау]]) 12:52, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) ::Мен админ емеспін, админдерге айтып қара. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 13:43, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) == Тәжікстан мен Өзбекстан арасындағы шекара == Ассалаумағалейкүм! Мақала атауын '''Тәжікстан-Өзбекстан шекарасы''' десек қалай? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:12, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) :Оригиналы Граница между Таджикистаном и Узбекистаном деп тұр. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 15:17, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) == CEE MEETING 2026 == Кеш жарық. [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC/%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80#TheNomadEditor_(Muzaffar_Turgunov) CEE MEETING 2026] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 19:05, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) == Миялы ауылы == Сіз Атырау облысы Қызылқоға ауданының Миялы ауылында тұрасыз ба. [[Арнайы:Үлесі/&#126;2026-30665-91|&#126;2026-30665-91]] ([[Қатысушы талқылауы:&#126;2026-30665-91|talk]]) 15:05, 2026 ж. мамырдың 22 (+05) ::Жоқ, тұрмаймын, неге керек еді? --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 16:18, 2026 ж. мамырдың 22 (+05) dutcy84xqy2kr8kpmggfsh5cvd6o1hu 0 652579 3607492 3603600 2026-05-21T12:34:43Z Қызғалдақ 1986 180324 «[[Санат:Органикалық молекулалар|Органикалық молекулалар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3607492 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''АТФ синтезі''' — ағзаның [[аэробты]] және [[анаэробты]] тыныс алуы кезінде пайда болатын [[энергия]]ның [[АТФ]] молекуласы түрінде бөліну процессі. Жасушаның тыныс алу теңдеуі келесі түрде келтіріледі: C₆H₁₂O₆ + 6O₂ → 6CO₂ + 6H₂O. Бұл процесс негізгі үш сатыға бөлінеді: # [[гликолиз]]; # [[лимон қышқылының айналымы|лимон қышқылының айналысы]]; # [[тотыға фосфарлану|тотығып фосфорлану]].<ref>[https://bilimsite.kz/biologia/11678-atf-sintezi-tynys-alu-zhane-zhanu.html/ АТФ синтезі, тыныс алу және жану] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191110192048/http://bilimsite.kz/biologia/11678-atf-sintezi-tynys-alu-zhane-zhanu.html |date=2019-11-10 }}</ref> == Гликолиз == [[Гликолиз]] — бұл [[глюкоза]] молекуласының [[пируват]] деп аталатын екі 3-көміртекті молекулаларға бөлінуі нәтижесінде энергия шығарылатын реакциялар тізбегі. [[Гликолиз]] [[жасушалық тыныс алу]]дың бірінші сатысы болып табылады және оттегіні қажет етпейді. Бұл процесс жасуша [[цитозол]]ында жүзеге асады және күрделі он сатыдан тұрады. Процесстің негізгі кезеңінде [[энергия]]ны жұту үшін екі [[АТФ]] молекуласы жұмсалып, екі [[фосфат]] тобы [[глюкоза]]ға қосылады. Жоғары тұрақсыздық нәтижесінде молекула бөлініп, екі 3-көміртекті [[пируват]] молекулалары түзіледі. [[Гликолиз]] барысында қосымша өнімдер: төрт [[АТФ]] және екі [[НАДН]] молекулалары шығарылады. <ref>[https://ru.khanacademy.org/science/biology/cellular-respiration-and-fermentation/glycolysis/a/glycolysis/ Гликолиз] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200813061207/https://ru.khanacademy.org/science/biology/cellular-respiration-and-fermentation/glycolysis/a/glycolysis |date=2020-08-13 }}</ref> [[File:Shema Glicozida.png|thumb|[[Гликолиз]] схемасы]] == Лимон қышқылының айналымы == Бұл процесс тағы [[Кребс циклі|Кребс айналымы]] деп аталады. [[Гликолиз]]ге қарағанда, оттегіні қажет етеді. Сол себепті [[аэробты]] тыныс алуға жатқызылады және [[цитозол]]да емес, [[митохондрия]]да орын алады. Екі [[пируват]] молекуласы Кребс айналымына енер алдында, ең алдымен, тотығудан өтіп, бір [[Көміртегі|көмірте]]<nowiki/>гі [[атом]]ынан айырылу нәтижесінде [[ацетил-CoA]] молекуласына айналады. Сонымен қатар, электрондарды тасымалдайтын [[НАД]] [[НАДН]]-ға дейін қалпына келеді. Осындай дайындықтан кейін [[ацетил-CoA]] Кребс айналымына енеді және бірнеше рет тотығу процессінен өтіп, [[көміртек диоксиді]] бөлінеді. Әрбір [[пируват]] молекуласы үшін айналым екі рет жүзеге асады. Жалпы, екі Кребс айналымы барысында 4 СО₂ молекуласы, 6 [[НАДН]], 2 [[ФАД]]Н₂, 2 АТФ түзіледі. <ref>[https://ru.khanacademy.org/science/biology/cellular-respiration-and-fermentation/pyruvate-oxidation-and-the-citric-acid-cycle/v/krebs-citric-acid-cycle/ Кребс айналымы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210304070055/https://ru.khanacademy.org/science/biology/cellular-respiration-and-fermentation/pyruvate-oxidation-and-the-citric-acid-cycle/v/krebs-citric-acid-cycle |date=2021-03-04 }}</ref> [[File:Citric acid cycle with aconitate 2 ru.svg|thumb|Лимон қышқылының айналымы]] == Тотыға фосфорлану == [[Тотыға фосфорлану]] екі негізгі құрылымнан тұрады: [[электрон тасымалдау тізбегі]] және [[хемиосмос]]. Кребс айналымы секілді, осы процесте оттегі талап етіледі. [[Электрон тасымалдау тізбегі]] көптеген [[Ақуыз|нәруыз]] және [[органикалық молекулалар]]дан тұрады. Осы тізбекке [[гликолиз]] бен [[Кребс айналымы]] кезінде түзілген [[НАДН]] және [[ФАД]]Н₂ жақындап, жинаған [[электрон]]дарды тасымалдау арқылы энергия жоғарылап, [[протондар]] [[митохондрия]]ның [[матрикс]]ынан [[мембранааралық кеңістік]]ке жиналуы нәтижесінде [[элетрохимиялық градиент]] түзіледі. [[Градиент]] орнағаннан кейін [[протон]]дар мен [[электрон]]дар [[оттек|оттегімен]] әрекеттесу нәтижесінде су молекулалары түзіледі. Ал [[хемиосмос]] барысында [[электрон]]дардан алынған [[энергия]] [[АТФ-синтаза]]ның жұмысына жұмсалып, [[АТФ]] молекулалары өндіріледі. <ref>[https://ru.khanacademy.org/science/biology/cellular-respiration-and-fermentation/oxidative-phosphorylation/a/oxidative-phosphorylation-etc/ Тотыға фосфарлану] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210305123439/https://ru.khanacademy.org/science/biology/cellular-respiration-and-fermentation/oxidative-phosphorylation/a/oxidative-phosphorylation-etc |date=2021-03-05 }}</ref>Қорытындылай келе, [[гликолиз]], [[лимон қышқылының айналымы]], [[тотыға фосфорлану]] процесстерінің барлығын қосып есептегенде 36-38 [[АТФ]] молекулалары алынады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://melimde.com/elektron-tasimali-men-totifa-fosforlanu.html/ Электрон тасымалы мен тотыға фосфарлану] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201031014550/https://melimde.com/elektron-tasimali-men-totifa-fosforlanu.html |date=2020-10-31 }} * [https://bykm.ru/kk/razrabotki/himicheskaya-reakciya-fotosinteza-sintez-regeneraciya-atf/ Фотосинтез бен АТФ синтезі]{{Deadlink|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://kk.julinse.com/анаэробтық-метаболизм-және-аэробты/ Аэробты және анаэробты метаболизм] [[Санат:Биология]] [[Санат:Білім]] [[Санат:Органикалық молекулалар]] 2kw7wx8zsrwjgwvab6nokpxa51rrumq 0 653066 3607491 3607374 2026-05-21T12:29:20Z Қызғалдақ 1986 180324 «[[Санат:Әдет-ғұрыптар|Әдет-ғұрыптар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3607491 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2021}} '''Ескі Жаңа Жыл''' — Джулиан күнтізбесіндегі [[Жаңа жыл]] (ескі стиль). Бұл мейрам 13–14 қаңтарда тойланады және Рождествоны атап өтетін елдерге кең таралған. == Тарихы == Бұл мереке хронологияның өзгеруі нәтижесінде пайда болды. Еуропалық мемлекеттердің барлығы 18-ғасырда күнтізбеден бірнеше күнді алып тастап, Григориан хронологиясына көшті. XX ғасырға қарай орыс күнтізбесі Григориан күнтізбесіне ауысқан Еуропадан 13 күн артта қалды. Осы алшақтықты жою үшін 1918 жылы Халық Комиссарлары Кеңесінің жарлығымен Григориан күнтізбесіне - жаңа стильге көшу жасалды. Шындығында, 31 қаңтардан кейін бұл 14 ақпан болды. Нәтижесінде 14 қаңтар — Әулие Василий күні ескі Жаңа жыл болып шықты. == Салт-дәстүрлер == Көптеген дәстүрлер мен [[әдет-ғұрыптар]] Ресейдегі ескі Жаңа жылмен байланысты. Васильев күнінде олар болашақ егінмен байланысты болатын ауылшаруашылық мерекесін атап өтті және себу рәсімін жасады, демек, мереке «овсень» немесе «авсень» деп аталды. Ескі Жаңа жыл түнінде қыздар өздерінің болашақ махаббатына сәуегейлік жасаған. Өйткені, христмастид кезеңі жалғасты, кез-келген сәуегейлік пен болжам жасау үшін жылдың ең жақсы уақыты. Халықта 13 қаңтардан 14 қаңтарға қараған түні болашақ жарыңды түсіңде көре аласың деп сенген. === Наным-сенім мен ырымдар === * Ақшаға мұқтаж болмау үшін адамдар бір-біріне ақша бермеген. Ал бұл күні ақша алу өте сәтті деп саналды, бұл Жаңа жылда алдын ала болжанған пайда. * Жыл бойына жақсы киіну үшін Васильевтің кешінде Жаңа жылды қарсы алу үшін жаңа киім кию керек. * Ескі Жаңа Жылда ашық, жұлдызды аспан жидектердің мол түсімін алдын ала көрсетті. 13-қаңтарда кешкісін болған қатты боран жаңғақтың мол өнімін көрсетті. == Сыртқы сілтемелер == * [https://ru.sputnik.kz/spravka/20200113/8719200/staryj-novyj-god-istoriya-tradicii.html Старый Новый год: история и традиции праздника] [[Санат:Жаңа жыл]] [[Санат:Әдет-ғұрыптар]] 7adpdrnrtzgtat0h9eirfb1nxlhfddc 3607724 3607491 2026-05-22T10:54:26Z Бақтыгүл 181563 3607724 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2021}} '''Ескі Жаңа Жыл''' — Джулиан күнтізбесіндегі [[Жаңа жыл]] (ескі стиль). Бұл мейрам 13–14 қаңтарда тойланады және Рождествоны атап өтетін елдерге кең таралған. == Тарихы == Бұл мереке хронологияның өзгеруі нәтижесінде пайда болды. Еуропалық мемлекеттердің барлығы 18-ғасырда күнтізбеден бірнеше күнді алып тастап, Григориан хронологиясына көшті. XX ғасырға қарай орыс күнтізбесі Григориан күнтізбесіне ауысқан Еуропадан 13 күн артта қалды. Осы алшақтықты жою үшін 1918 жылы [[Халық Комиссарлары Кеңесі]]нің жарлығымен Григориан күнтізбесіне - жаңа стильге көшу жасалды. Шындығында, 31 қаңтардан кейін бұл 14 ақпан болды. Нәтижесінде 14 қаңтар — Әулие Василий күні ескі Жаңа жыл болып шықты. == Салт-дәстүрлер == Көптеген дәстүрлер мен [[әдет-ғұрыптар]] Ресейдегі ескі Жаңа жылмен байланысты. Васильев күнінде олар болашақ егінмен байланысты болатын ауылшаруашылық мерекесін атап өтті және себу рәсімін жасады, демек, мереке «овсень» немесе «авсень» деп аталды. Ескі Жаңа жыл түнінде қыздар өздерінің болашақ махаббатына сәуегейлік жасаған. Өйткені, христмастид кезеңі жалғасты, кез-келген сәуегейлік пен болжам жасау үшін жылдың ең жақсы уақыты. Халықта 13 қаңтардан 14 қаңтарға қараған түні болашақ жарыңды түсіңде көре аласың деп сенген. === Наным-сенім мен ырымдар === * Ақшаға мұқтаж болмау үшін адамдар бір-біріне ақша бермеген. Ал бұл күні ақша алу өте сәтті деп саналды, бұл Жаңа жылда алдын ала болжанған пайда. * Жыл бойына жақсы киіну үшін Васильевтің кешінде Жаңа жылды қарсы алу үшін жаңа киім кию керек. * Ескі Жаңа Жылда ашық, жұлдызды аспан жидектердің мол түсімін алдын ала көрсетті. 13-қаңтарда кешкісін болған қатты боран жаңғақтың мол өнімін көрсетті. == Сыртқы сілтемелер == * [https://ru.sputnik.kz/spravka/20200113/8719200/staryj-novyj-god-istoriya-tradicii.html Старый Новый год: история и традиции праздника] [[Санат:Жаңа жыл]] [[Санат:Әдет-ғұрыптар]] 018gqdb9ijeth9rwsow83zgqunqx5od 0 656627 3607605 3600416 2026-05-21T22:33:04Z Casserium 68287 /* */ 3607605 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Әсет Арманұлы Ерғалиев | Шынайы есімі = | Суреті = Әсет Ерғалиев.jpg | Сурет ені = | Атауы = Ерғалиев, 2024 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] кеңесшісі | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 2 ақпан 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі|Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі]]нің төрағасы | Ту_2 = Emblem of Kazakhstan (3D).svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 28 ақпан 2025 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = [[Жандос Нұрланұлы Шаймарданов|Жандос Шаймарданов]] | Ізбасары_2 = | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Басқара бастады_3 = 6 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = 2 қыркүйек 2023 | Ізашары_3 = [[Қайрат Нематұлы Келімбетов|Қайрат Келімбетов]] | Ізбасары_3 = [[Жандос Нұрланұлы Шаймарданов|Жандос Шаймарданов]] | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_4 = [[Қазақстан]]ның [[Дүниежүзілік сауда ұйымы]] мен халықаралық экономикалық ұйымдар жанындағы Тұрақты өкілі | Ту_4 = World Trade Organization (logo and wordmark).svg | Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 16 мамыр 2024 | Басқаруын аяқтады_4 = 28 ақпан 2025 | Президент_4 =[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = [[Жанар Сейітахметқызы Айтжан|Жанар Айтжан]] | Ізбасары_4 = [[Қайрат Қалмұхаметұлы Төребаев|Қайрат Төребаев]] | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенттің]] экономикалық мәселелер жөніндегі көмекшісі | Ту_5 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_5 = 2 қыркүйек 2023 | Басқаруын аяқтады_5 = 16 мамыр 2024 | Президент_5 =[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_5 = ''лауазым пайда болды; Президент Әкімшілігі Басшысының бірінші орынбасары ретінде [[Тимур Мұратұлы Сүлейменов|Тимур Сүлейменов]]'' | Ізбасары_5 = ''Президент кеңесшісі ретінде [[Ерұлан Кенжебекұлы Жамаубаев|Ерұлан Жамаубаев]]'' | Титулы_6 = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] | Ту_6 = Emblem of Kazakhstan (3D).svg | Ту2_6 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_6 = 18 қаңтар 2021 | Басқаруын аяқтады_6 = 5 қаңтар 2022 | Ізашары_6 = [[Руслан Ерболатұлы Дәленов|Руслан Дәленов]] | Ізбасары_6 = [[Әлібек Сәкенұлы Қуантыров|Әлібек Қуантыров]] | Президент_6 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_6 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | Титулы_7 = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрінің]] бірінші орынбасары | Ту_7 = Emblem of Kazakhstan (3D).svg | Ту2_7 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_7 = тамыз 2019 | Басқаруын аяқтады_7 = қаңтар 2021 | Ізашары_7 =[[Арман Дайырұлы Жұмабеков|Арман Жұмабеков]] | Ізбасары_7 =[[Тимур Мекешұлы Жақсылықов|Тимур Жақсылықов]] |тақырыпша1_7=Министрі |мәтін1_7=[[Руслан Ерболатұлы Дәленов|Руслан Дәленов]] | Туған күні = 18.06.1986 | Туған жері = {{туғанжері|Қостанай|Қостанайда}}, [[Қостанай облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Білімі = 1) [[КИМЭП]]<br>2) [[Халықаралық Йонкопинг бизнес мектебі]]<br>3)[[Йорк университеті]]<br>4) [[Ноттингем университеті]] | Мамандығы = экономист | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Aset Irgaliyev | Марапаттары = {{Қатар |{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} }}}} '''Әсет Арманұлы Ерғалиев''' ([[18 маусым]] [[1986 жыл]], [[Қостанай облысы]], [[Қостанай]]) — қазақстандық саясаткер, 2025 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі|Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі]]нің төрағасы және 2026 жылдан бастап Президент кеңесшісі. Бұрын [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]]тің экономикалық мәселелер жөніндегі көмекшісі (2023—2024),<ref name=":1">[https://www.akorda.kz/kz/executive_office/executive_office_stucture/kazakstan-respublikasy-prezidenti-akimshiligi-basshysynyn-birinshi-orynbasary-balayeva Ә.А. Ерғалиевты тағайындау туралы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231207072538/https://akorda.kz/kz/executive_office/executive_office_stucture/kazakstan-respublikasy-prezidenti-akimshiligi-basshysynyn-birinshi-orynbasary-balayeva |date=2023-12-07 }}</ref> [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] (2021–2022) болған. == Өмірбаяны == 1986 жылғы 18 маусымда [[Қостанай]] қаласында дүниеге келген. Үйленген, екі баласы бар.<ref>[https://aikyn.kz/104211/%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%82-%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 Сіз кімсіз, Әсет Ерғалиев мырза?]{{Deadlink|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Білімі == Негізгі мамандығы — [[экономист]]. [[Қазақ тілі|Қазақ]], [[Орыс тілі|орыс]], [[Ағылшын тілі|ағылшын]] және [[Неміс тілі|неміс]] тілдерін меңгерген.<ref>[https://ru.sputnik.kz/politics/20210118/16062404/aset-irgaliev-ministr.html Министр в 34 года – кто такой Асет Иргалиев]</ref> 2008 жылы Қазақстандық менеджмент, экономика және болжамдау институтын (ҚМЭБИ) мемлекеттік саясат экономикасы саласында бакалавр дәрежесімен, сондай-ақ халықаралық алмасу бағдарламасы аясында Швециядағы Халықаралық Йонкопинг бизнес мектебін халықаралық экономика саласында ғылым бакалавры дәрежесімен бітірген. 2009 жылы Ұлыбританиядағы Йорк университетін экономикадағы ғылым магистрі дәрежесімен тәмамдаған. 2010 жылы Ұлыбританиядағы Ноттингем университетін бітіріп, экономикадағы философия магистрі дәрежесі берілді.<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/aset-ergaliev-ulttyik-ekonomika-ministr-bolyip-317799/ Әсет Ерғалиев ұлттық экономика министрі болып тағайындалды]</ref> [[Ерен еңбегі үшін медалі|«Ерен еңбегі үшін» медальмен]] марапатталған.<ref>[https://primeminister.kz/kz/news/kr-premer-ministri-a-mamin-tauelsizdik-kunine-oray-memlekettik-nagradalardy-tapsyrdy-14114513 ҚР Премьер-Министрі А. Мамин Тәуелсіздік күніне орай мемлекеттік наградаларды тапсырды]</ref> == Қызмет жолы == Еңбек жолын 2010 жылғы қыркүйектен 2013 жылғы қаңтарға дейін — Ұлыбританияның [[Лондон]] қаласындағы [[Еуропа қайта құру және даму банкі]] Экономикалық департаментінің Шығыс Еуропа және Кавказ бойынша өңірлік талдаушысы болып бастады. 2013 жылғы қаңтардан 2016 жылғы маусымға дейін Ұлттық экономика министрлігі жанындағы «Экономикалық зерттеулер институты» АҚ Вице-президенті, Басқарма Төрағасының Орынбасары, Басқарма төрағасының бірінші орынбасары, Басқарма Төрағасы болды. 2016 жылғы қазан мен желтоқсан аралығында — [[Бәйтерек (холдинг)|«Бәйтерек» ҰБХ» АҚ]] Басқарма Төрағасы [[Ерболат Асқарбекұлы Досаев|Ерболат Досаевтың]] кеңесшісі. 2016 жылғы желтоқсаннан 2017 жылғы тамызға дейін — Премьер-Министр [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаевтың]] кеңесшісі. 2017 жылғы тамыздан 2018 жылғы қыркүйекке дейін — Премьер-Министр Кеңсесінің жобалық басқару орталығының меңгерушісі. 2018 жылғы қыркүйектен 2019 жылғы наурызға дейін — [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика вице-министрі]]. 2019 жылғы наурыз бен тамыз аралығында [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Премьер-Министр Кеңсесі]] Басшысының орынбасары болды. 2019 жылғы тамыздан 2021 жылғы қаңтарға дейін — [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика бірінші вице-министрі]]. 2021 жылғы қаңтардан 2022 жылғы қаңтарға дейін [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Қазақстанның Ұлттық экономика министрі]] қызметінде болды. 2022 жылғы 6 қаңтардан бастап Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің төрағасы болды.<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/aspr/about/structure/people/16279?lang=kk Өмірбаян]</ref><ref name=":1" /> 2023 жылғы 2 қыркүйекте Мемлекет басшысының Жарлығымен Президенттің экономикалық мәселелер жөніндегі көмекшісі болып тағайындалды. 2024 жылғы 16 мамырда Дүниежүзілік сауда ұйымы мен халықаралық экономикалық ұйымдар жанындағы Қазақстанның Тұрақты өкілі болып тағайындалды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-aset-armanuly-ergaliev-duniezhuzilik-sauda-uyymy-men-halykaralyk-ekonomikalyk-uyymdar-zhanyndagy-1645336 Құқықтық актілер]</ref> 2025 жылғы 28 ақпанда Президент Жарлығымен Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің төрағасы болып тағайындалды.<ref>[https://akorda.kz/kz/aa-ergaliev-turaly-2815331 Ә.А. Ерғалиев туралы]</ref> 2026 жылғы 16 қаңтарда Ерғалиевтің Президент тапсырмасы бойынша халықаралық қаржы ұйымдарымен байланыс жасайтын тұлға болып белгіленгені хабарланды.<ref>[https://primeminister.kz/news/olzas-bektenov-xalykaralyk-karzy-uiymdarymen-yntymaktastyk-zonindegi-uilestiru-kenesinin-otyrysyn-otkizdi-30968 Олжас Бектенов Халықаралық қаржы ұйымдарымен ынтымақтастық жөніндегі үйлестіру кеңесінің отырысын өткізді]</ref> 2026 жылғы 2 ақпанда ол алдыңғы лауазымына қоса Президенттің кеңесшісі болып тағайындалды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/aa-ergaliev-turaly-215953 Ә.А. Ерғалиев туралы]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Асқар Маминнің министрлер кабинеті}} [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:КИМЭП университеті түлектері]] [[Санат:Йорк университеті түлектері]] [[Санат:Ноттингем университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Қазақстан экономика министрлері]] p4c1fivreugn10hv2u1eo67fkxst2nd 4 675070 3607654 3607351 2026-05-22T07:00:43Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3607654 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСҚ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||88022||2860||393||23673||189||54||4350||1453 |- |2||4||{{u|Kasymov}}||95765||76174||11008||226||3373||234||110||5801||739 |- |3||2||{{u|Салиха}}||86410||80827||1349||2243||909||49||0||957||136 |- |4||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84036||68775||1239||147||11309||15||0||1696||24 |- |5||3||{{u|Мағыпар}}||82291||77343||759||610||37||361||0||2882||46 |- |6||8||{{u|Arystanbek}}||55541||30549||3588||368||5769||944||2238||4778||5187 |- |7||6||{{u|Casserium}}||48433||39727||1757||102||628||17||9||4473||38 |- |8||7||{{u|Sibom}}||41112||38492||884||90||357||62||0||786||381 |- |9||10||{{u|Ulan}}||30436||23966||391||78||4579||14||0||199||209 |- |10||9||{{u|1nter pares}}||26072||24243||202||7||522||68||0||1362||135 |- |11||20||{{u|AlefZet}}||25095||8819||3472||136||398||8||2176||838||844 |- |12||12||{{u|GanS NIS}}||24505||18591||437||61||1022||42||3||3184||980 |- |13||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13876||4120||204||768||812||373||1111||1007 |- |14||11||{{u|Орел Карл}}||21458||20199||749||39||120||4||0||121||11 |- |15||19||{{u|Nurken}}||18846||9632||1296||39||6888||81||2||421||48 |- |16||13||{{u|Sagzhan}}||17523||16331||358||43||181||10||0||308||86 |- |17||17||{{u|Kaiyr}}||16956||11996||218||7||132||162||8||2485||355 |- |18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16070||14053||411||16||1017||73||1||539||301 |- |19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4599||4648||149||152||586||364||1907||630 |- |20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13747||12978||207||1||183||2||0||224||42 |- |21||18||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9854||1161||115||24||1||0||752||183 |- |22||24||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1621||225||189||1681||0||344||14 |- |23||26||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11210||6775||505||0||102||512||0||622||55 |- |24||22||{{u|Nurkhan}}||10031||7873||1218||37||4||0||4||333||36 |- |25||28||{{u|Тұран}}||8361||6513||414||55||255||120||0||296||32 |- |26||32||{{u|AlibekKS}}||8336||5762||73||3||1033||42||2||898||170 |- |27||21||{{u|Kas77777}}||8223||8129||0||9||0||1||0||35||1 |- |28||48||{{u|Daniyar}}||8001||3610||482||327||177||626||0||1642||348 |- |29||34||{{u|TheNomadEditor}}||7931||5564||27||4||1816||197||0||172||50 |- |30||35||{{u|Nurtenge}}||7914||5402||972||137||627||58||23||529||191 |- |31||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7308||0||118||0||0||0||35||1 |- |32||25||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6912||0||0||0||0||0||2||0 |- |33||30||{{u|Ashina}}||7440||5941||189||80||63||88||3||384||320 |- |34||36||{{u|TalgatSnow}}||7312||5202||466||126||757||0||64||92||67 |- |35||27||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1 |- |36||29||{{u|SSE}}||6974||6254||254||109||0||1||0||126||23 |- |37||45||{{u|GaiJin}}||6703||3842||510||20||361||9||94||369||444 |- |38||46||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311 |- |39||44||{{u|Alamgir}}||6196||3874||95||15||681||2||0||47||24 |- |40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24 |- |41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7 |- |42||37||{{u|Zhaksilik}}||6101||5044||20||26||9||26||0||362||59 |- |43||33||{{u|Aghia7}}||6046||5584||6||1||0||0||0||147||10 |- |44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4749||0||0||27||27||0||11||10 |- |45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||86||39||219||2||241||308 |- |46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18 |- |47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4358||0||68||0||82||0||62||40 |- |48||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2770||2||0||215||0||0||1535||26 |- |49||47||{{u|Coffee86}}||4324||3801||4||0||11||7||0||398||5 |- |50||63||{{u|Madi Dos}}||4226||2934||188||63||35||25||0||597||102 |- |51||50||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3392||51||0||0||27||0||223||21 |- |52||49||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0 |- |53||60||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0 |- |54||57||{{u|Esetok}}||3578||3078||395||2||161||205||8||285||138 |- |55||51||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0 |- |56||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2 |- |57||52||{{u|Makenzis}}||3428||3371||5||0||0||0||0||46||5 |- |58||59||{{u|Нурасылл}}||3396||2999||193||0||18||0||0||50||8 |- |59||61||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62 |- |60||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0 |- |61||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0 |- |62||62||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1 |- |63||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3225||0||16||0||0||0||5||3 |- |64||58||{{u|Qanattan}}||3117||3043||0||0||0||0||0||2||0 |- |65||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2835||0||0||0||0||0||0||0 |- |66||73||{{u|ShadZ01}}||2954||2363||322||64||105||0||0||4||0 |- |67||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1 |- |68||99||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144 |- |69||68||{{u|Dauren}}||2871||2464||0||14||0||0||0||68||6 |- |70||71||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0 |- |71||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |- |72||87||{{u|MuratbekErkebulan}}||2761||1797||293||0||85||51||0||403||4 |- |73||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11 |- |74||78||{{u|Merey}}||2684||2202||0||239||0||0||0||0||2 |- |75||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30 |- |76||69||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4 |- |77||74||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5 |- |78||72||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0 |- |79||75||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4 |- |80||76||{{u|G55}}||2468||2299||0||50||0||0||0||0||2 |- |81||89||{{u|Balaburgem}}||2447||1731||11||29||31||59||0||182||48 |- |82||70||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2 |- |83||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1324||0||78||0||0||0||13||2 |- |84||83||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35 |- |85||84||{{u|Rasulbek Adil}}||2297||1894||126||1||13||1||0||172||41 |- |86||134||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||885||48||1||228||7||0||728||75 |- |87||98||{{u|Drift}}||2233||1502||22||2||710||1||0||4||2 |- |88||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2 |- |89||85||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22 |- |90||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4 |- |92||117||{{u|Әлинұр}}||2175||1102||132||43||47||101||0||580||48 |- |93||90||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5 |- |94||82||{{u|Unknown Alash}}||2004||1943||1||0||0||0||0||0||0 |- |95||86||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0 |- |96||92||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1 |- |97||101||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||257||0||0||0||1||2 |- |98||94||{{u|RaiymbekZh}}||1839||1551||6||0||13||0||0||72||72 |- |99||131||{{u|Esen48}}||1808||895||0||33||0||0||0||744||1 |- |100||88||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0 |- |101||95||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||38||29 |- |102||91||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24 |- |103||96||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0 |- |104||100||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1 |- |105||93||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0 |- |106||106||{{u|ДолбоЯщер}}||1600||1339||1||0||102||1||0||5||0 |- |107||103||{{u|2rk}}||1552||1366||0||99||0||1||0||8||0 |- |108||105||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1530||1342||0||0||7||0||0||120||8 |- |109||97||{{u|Gliwi}}||1512||1506||3||0||0||0||0||0||0 |- |110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26 |- |111||118||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22 |- |112||133||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||886||0||91||0||0||0||39||0 |- |113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0 |- |114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0 |- |115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0 |- |116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1 |- |117||102||{{u|Nkiukr}}||1314||1405||44||0||40||4||0||1||0 |- |118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0 |- |119||114||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1 |- |120||137||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0 |- |121||143||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14 |- |122||113||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1200||0||1||0||0||0||11||2 |- |123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0 |- |124||126||{{u|IL68}}||1215||946||62||0||31||0||0||134||1 |- |125||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1 |- |126||224||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0 |- |127||125||{{u|Aimanber}}||1150||1002||0||61||0||0||0||0||0 |- |128||119||{{u|Ziv}}||1140||1069||58||0||0||2||0||9||2 |- |129||121||{{u|Bailarbekov}}||1136||1049||0||0||0||0||0||3||1 |- |130||204||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10 |- |131||120||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2 |- |132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1102||925||2||0||0||80||0||35||3 |- |133||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0 |- |134||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2 |- |135||194||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4 |- |136||161||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2 |- |137||136||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0 |- |138||122||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0 |- |139||144||{{u|Wikuiser}}||1048||752||142||0||62||0||43||18||4 |- |140||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0 |- |141||132||{{u|А.С.Кизиров}}||987||891||17||1||8||23||0||109||11 |- |142||142||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3 |- |143||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||220||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504 |- |145||165||{{u|Aselhan}}||948||627||12||0||9||23||0||82||11 |- |146||139||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3 |- |147||141||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1 |- |148||147||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5 |- |149||160||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5 |- |150||135||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0 |- |151||138||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0 |- |152||140||{{u|Stella~kkwiki}}||830||772||0||0||0||0||0||0||0 |- |153||189||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1 |- |154||213||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10 |- |155||149||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||229||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2 |- |157||176||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17 |- |158||151||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1 |- |159||150||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |160||146||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0 |- |161||231||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0 |- |162||153||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6 |- |163||170||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0 |- |164||159||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0 |- |165||148||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||4||0 |- |166||164||{{u|Panicgirl}}||739||636||0||17||0||0||0||10||1 |- |167||152||{{u|Mariko}}||734||689||0||0||0||0||0||0||0 |- |168||155||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3 |- |169||145||{{u|Mheidegger}}||723||748||7||2||0||0||0||6||3 |- |170||162||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0 |- |171||174||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2 |- |172||222||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1 |- |173||157||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2 |- |174||154||{{u|Εὐθυμένης}}||697||679||13||0||0||0||0||5||0 |- |175||163||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||209||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24 |- |177||197||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36 |- |178||168||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0 |- |179||228||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2 |- |180||202||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0 |- |181||156||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||672||665||0||1||0||0||0||5||0 |- |182||167||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0 |- |183||158||{{u|Epoxa-HH}}||666||654||0||0||5||0||0||10||1 |- |184||166||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||664||625||15||0||0||0||0||2||0 |- |185||219||{{u|Syrlybek}}||658||390||5||53||4||9||0||68||17 |- |186||192||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0 |- |187||190||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||173||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21 |- |189||175||{{u|Амзе Магжан}}||645||571||0||0||0||0||0||47||0 |- |190||169||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||177||{{u|IArhunI}}||640||569||7||9||0||0||0||26||11 |- |192||216||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2 |- |193||214||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13 |- |194||226||{{u|Zhandos02}}||620||265||3||4||11||0||0||247||0 |- |195||195||{{u|Aseke16}}||617||525||25||0||7||1||0||17||12 |- |196||179||{{u|Bauyr03}}||615||555||0||0||0||0||0||37||0 |- |197||186||{{u|Makhanov}}||613||541||0||0||0||0||0||0||1 |- |198||172||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0 |- |199||178||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3 |- |200||182||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||171||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3 |- |202||180||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||230||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0 |- |204||184||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0 |- |205||227||{{u|Eldar zh96}}||575||246||132||6||2||80||0||23||6 |- |206||188||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0 |- |207||199||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0 |- |208||193||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||206||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0 |- |210||203||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1 |- |211||181||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||558||546||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||205||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||468||0||0||5||0||0||33||2 |- |213||198||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0 |- |214||187||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0 |- |215||191||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0 |- |216||200||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0 |- |217||221||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0 |- |218||208||{{u|Olkikz}}||529||447||0||14||0||0||0||0||0 |- |219||196||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0 |- |220||183||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |221||217||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||391||0||0||0||3||0||44||1 |- |222||218||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||391||0||36||0||0||0||1||1 |- |223||185||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0 |- |224||207||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0 |- |225||212||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||428||0||0||44||0||0||0||0 |- |226||223||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12 |- |227||201||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0 |- |228||225||{{u|Murat Karibay}}||518||270||183||0||0||0||27||7||8 |- |229||215||{{u|Chingiz Nazbiev}}||514||420||29||0||54||12||0||0||0 |- |230||211||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0 |- |231||210||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0 |- |232||232||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] 45zw0guzj5owqjtb3abu4e03qx4s3m7 4 675089 3607726 3607451 2026-05-22T11:00:33Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3607726 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСБ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|BolatbekBot}}||515631||380108||110090||1||5897||3||1||19437||23 |- |2||2||{{u|EmausBot}}||145870||131246||957||0||13593||6||0||46||22 |- |3||3||{{u|ArystanbekBot}}||132020||127423||625||15||62||17||10||2859||984 |-style="background-color:#ccf" |4||4||{{u|Legobot}}||119564||112798||457||0||6067||15||0||85||142 |- |5||120||{{u|New user message}}||113376||1||0||0||0||0||0||113375||0 |-style="background-color:#ccf" |6||5||{{u|MerlIwBot}}||105852||88196||6297||0||10800||24||0||36||497 |- |7||6||{{u|InternetArchiveBot}}||87491||87491||0||0||0||0||0||0||0 |- |8||7||{{u|GaiJinBot}}||79322||79307||7||0||0||0||0||3||5 |- |9||8||{{u|BekusBot}}||50460||50167||232||3||53||0||0||4||1 |- |10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43053||41963||1||0||1089||0||0||0||0 |- |11||10||{{u|Xqbot}}||26600||22826||42||0||3648||2||0||60||22 |- |12||11||{{u|Luckas-bot}}||22676||17397||3||0||5264||1||0||8||3 |- |13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18278||8490||13||0||9719||0||0||56||0 |-style="background-color:#ccf" |14||12||{{u|ZéroBot}}||17395||14827||0||0||2561||0||0||7||0 |- |15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14503||13530||427||1||0||83||0||384||41 |- |16||14||{{u|Kasymbot}}||13735||13238||240||4||8||22||0||169||42 |- |17||15||{{u|SieBot}}||13062||12830||0||0||214||0||0||18||0 |- |18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134 |- |19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1 |- |20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9374||8087||0||0||1283||0||0||2||2 |- |21||16||{{u|Kia content bot}}||9120||9120||0||0||0||0||0||0||0 |- |22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126 |- |23||24||{{u|Nurtenge}}||7940||5402||972||137||627||40||23||529||192 |-style="background-color:#ccf" |24||22||{{u|Addbot}}||7608||6153||1043||1||295||18||0||5||90 |-style="background-color:#ccf" |25||38||{{u|ArthurBot}}||7544||2786||26||0||4714||6||0||12||0 |- |26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0 |- |27||26||{{u|Vagobot}}||7329||4672||63||0||2585||0||0||3||6 |- |28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4 |- |29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5303||5303||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2 |-style="background-color:#ccf" |31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0 |- |32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0 |- |33||29||{{u|MelancholieBot}}||4425||4208||2||0||210||0||0||5||0 |-style="background-color:#ccf" |34||34||{{u|TjBot}}||4252||3316||0||0||935||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |35||31||{{u|Dexbot}}||3738||3677||0||0||51||0||0||10||0 |-style="background-color:#ccf" |36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0 |- |37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0 |- |38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0 |- |39||35||{{u|NurbekBot}}||3254||3251||0||0||0||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |40||55||{{u|MastiBot}}||3201||1172||31||0||1990||0||0||2||6 |- |41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0 |- |42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0 |- |46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2 |- |47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2 |- |48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2061||2036||0||0||5||0||0||20||0 |-style="background-color:#ccf" |49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1968||1944||0||0||22||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0 |-style="background-color:#ccf" |53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1704||1702||0||0||0||0||0||2||0 |- |54||50||{{u|Aitan bot}}||1554||1535||0||0||0||0||0||19||0 |-style="background-color:#ccf" |55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1 |- |56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1 |-style="background-color:#ccf" |57||53||{{u|YiFeiBot}}||1362||1194||69||0||84||9||0||0||3 |- |58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0 |- |59||54||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1 |- |60||81||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945 |- |61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0 |- |62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1 |-style="background-color:#ccf" |63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3 |- |64||65||{{u|JhsBot}}||1136||845||2||0||277||0||0||12||0 |-style="background-color:#ccf" |65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11 |- |66||58||{{u|TuranBot}}||1121||1046||28||2||4||6||0||29||6 |- |67||59||{{u|PipepBot}}||1048||1033||0||0||1||0||0||13||1 |- |68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1 |- |69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1 |-style="background-color:#ccf" |70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0 |-style="background-color:#ccf" |71||68||{{u|Amirobot}}||806||739||0||0||66||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0 |- |73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0 |- |75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0 |- |76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0 |-style="background-color:#ccf" |77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0 |-style="background-color:#ccf" |78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0 |- |79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13 |-style="background-color:#ccf" |80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0 |- |83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0 |- |84||83||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0 |- |85||79||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2 |- |86||82||{{u|Memty Bot}}||305||206||0||0||87||0||0||3||9 |-style="background-color:#ccf" |87||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0 |-style="background-color:#ccf" |88||80||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0 |- |89||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||147||2||0||2||0||0||108||14 |-style="background-color:#ccf" |90||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0 |- |91||84||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |92||85||{{u|Chobot}}||219||176||0||0||41||0||0||2||0 |- |93||86||{{u|Kasymovbot}}||173||169||2||0||0||1||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |94||87||{{u|KiranBOT}}||160||158||0||0||0||0||0||2||0 |- |95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152 |- |96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2 |-style="background-color:#ccf" |98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0 |- |101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2 |- |102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0 |-style="background-color:#ccf" |103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3 |-style="background-color:#ccf" |104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2 |-style="background-color:#ccf" |105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0 |- |106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1 |- |107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0 |- |108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0 |- |110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1 |-style="background-color:#ccf" |111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0 |- |112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ccf" |121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0 |- |125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0 |- |127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0 |- |128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0 |-style="background-color:#ccf" |130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0 |- |131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |- |135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]] lr2d6vm6715shgo5hehyg2rh6whgu7c 4 675116 3607501 3607004 2026-05-21T13:07:21Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3607501 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ББҚ}}<center>{{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия) |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BolatbekBot}}||107916||25625||5||36754||4335||0||11||0||0 |- |1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8216||1156||3||152||7079||144||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kia content bot}}||7809||950||164||0||0||0||0||0||0 |- |2||{{u|Салиха}}||7341||84||695||187||814||2150||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|NurbekBot}}||3134||114||2||0||0||0||0||0||0 |- |3||{{u|Мағыпар}}||2538||42||0||56||33||568||1||0||0 |- |4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2265||102||13||198||86||0||57||0||4 |- |5||{{u|SSE}}||2187||97||3||165||0||107||0||0||0 |- |6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0 |- |7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0 |- |8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10 |- |9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0 |- |10||{{u|Yerzhankyzy}}||1393||35||2||0||0||0||0||0||0 |- |11||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0 |- |12||{{u|Alamgir}}||1358||106||4||2||410||8||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Aitan bot}}||1343||157||5||0||0||0||0||0||0 |- |13||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |14||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||149||160||18||78 |- |15||{{u|Орел Карл}}||1287||308||1||303||80||24||0||0||0 |- |16||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0 |- |17||{{u|Gulzat246}}||1275||97||5||0||0||16||0||0||0 |- |18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0 |- |19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0 |- |20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0 |- |21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52 |- |22||{{u|Ulan}}||1073||629||59||108||3227||77||0||0||17 |- |23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0 |- |24||{{u|AlefZet}}||994||462||57||1270||261||100||1||49||25 |- |25||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0 |- |26||{{u|Aghia7}}||957||115||0||0||0||1||0||0||0 |- |27||{{u|Nurkhan}}||954||101||14||343||4||25||0||1||0 |- |28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0 |- |29||{{u|G55}}||918||42||0||0||0||50||0||0||0 |- |30||{{u|82.200.154.115}}||877||41||7||16||4||0||0||0||0 |- |31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0 |- |32||{{u|Kaiyr}}||866||307||43||20||71||7||25||3||3 |- |33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0 |- |34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0 |- |35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0 |- |36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||478||174||223||346||0||3 |- |37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0 |- |38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0 |- |39||{{u|Merey}}||737||51||0||0||0||237||0||0||0 |- |40||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0 |- |41||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0 |- |42||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0 |- |43||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0 |- |44||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||546||1631||168||18||7588||188||0||1||11 |- |45||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0 |- |46||{{u|1nter pares}}||532||306||0||8||363||3||0||0||4 |- |47||{{u|Casserium}}||530||185||72||75||331||48||0||7||0 |- |48||{{u|Dauren}}||529||35||1||0||0||14||0||0||0 |- |49||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0 |- |50||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0 |- |51||{{u|GulzhanOmarova}}||509||10||8||0||0||1||0||0||0 |- |52||{{u|Nurken}}||501||471||3||630||4685||30||0||1||4 |- |53||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0 |- |54||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0 |- |55||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||251||0||0||0 |- |56||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0 |- |57||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |58||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0 |- |59||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0 |- |60||{{u|Sagzhan}}||435||80||1||16||134||30||0||0||0 |- |61||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0 |- |62||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0 |- |63||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||34||3||0||0||90||0||0||0 |- |64||{{u|TheNomadEditor}}||406||37||0||0||1538||2||0||0||0 |- |65||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0 |- |66||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0 |- |67||{{u|Ashina}}||380||178||3||56||22||42||31||0||21 |- |68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0 |- |69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0 |- |70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |71||{{u|Амзе Магжан}}||361||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0 |- |73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0 |- |74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0 |- |75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0 |- |76||{{u|Erboldilyara}}||338||150||1||0||179||0||0||0||0 |- |77||{{u|Makhanov}}||336||31||0||0||0||0||0||0||0 |- |78||{{u|TalgatSnow}}||329||155||3||107||372||67||0||15||0 |- |79||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0 |- |80||{{u|Olkikz}}||306||20||1||0||0||14||0||0||0 |- |81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0 |- |83||{{u|Alphy Haydar}}||302||200||4||7||17||1||0||0||0 |- |84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0 |- |85||{{u|AnelK NIS}}||280||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0 |- |87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |88||{{u|Esetok}}||271||500||32||72||128||2||33||2||4 |- |89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0 |- |90||{{u|Shynbolat}}||263||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0 |- |92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0 |- |93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0 |- |94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0 |- |95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0 |- |96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0 |- |97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||319||4||873||101||121||176||24||49 |- |98||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |99||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0 |- |100||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0 |- |103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0 |- |104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0 |- |105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |106||{{u|KoishymanovaG}}||217||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |107||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |108||{{u|Shymnis 7b dayana}}||212||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |109||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |110||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0 |- |111||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0 |- |112||{{u|Aimanber}}||203||6||0||0||0||57||0||0||0 |- |113||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0 |- |114||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |115||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |116||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |117||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0 |- |118||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0 |- |119||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||16||3||1||49 |- |120||{{u|Coffee86}}||188||65||2||0||5||0||0||0||0 |- |121||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0 |- |122||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0 |- |123||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |124||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |125||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |126||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||71||0||0||21 |- |127||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0 |- |128||{{u|ShadZ01}}||175||22||0||34||81||48||0||0||0 |- |129||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |130||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |131||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0 |- |132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0 |- |134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0 |- |135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |136||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||158||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |137||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0 |- |139||{{u|Daniyar}}||154||224||5||141||114||270||123||0||6 |- |140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0 |- |141||{{u|Ali.otkelbayev}}||153||6||2||0||0||2||0||0||0 |- |142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||{{u|Arystanbek}}||147||243||7||555||261||206||110||363||308 |- |145||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |146||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |147||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0 |- |148||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |149||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0 |- |150||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |151||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||21||0||0||0 |- |152||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |153||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||141||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0 |- |157||{{u|Lord kainon}}||138||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |158||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0 |- |159||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0 |- |160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0 |- |166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |168||{{u|Shynassylov}}||129||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0 |- |172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0 |- |173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |177||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||190||59||1||5||2 |- |178||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0 |- |179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0 |- |180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0 |- |182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0 |- |183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0 |- |185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0 |- |187||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |189||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |190||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |192||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0 |- |193||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |194||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0 |- |195||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1 |- |196||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |197||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |198||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8 |- |200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0 |- |205||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2 |- |206||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |207||{{u|IL68}}||101||10||0||48||29||0||0||0||0 |- |208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||{{u|Aizhok}}||100||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |210||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |213||{{u|NIS Semey Moldir}}||99||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |214||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0 |- |215||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0 |- |216||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0 |- |218||{{u|NIS Zhuldyz}}||97||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |219||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |220||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |221||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0 |- |225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |227||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0 |- |228||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |229||{{u|Epoxa-HH}}||92||9||1||0||5||0||0||0||0 |- |230||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |231||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0 |- |233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0 |- |234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |235||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0 |- |236||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |237||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0 |- |238||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |239||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |240||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||11||0||0||0||36||0||0||0 |- |241||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |242||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |243||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |244||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |245||{{u|Аягөз Загиева}}||87||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |246||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7 |- |247||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |248||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |249||{{u|TemirlanSarsen}}||85||1||0||2||26||52||0||0||0 |- |250||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |251||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |252||{{u|Zamantay}}||84||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |253||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |254||{{u|Aliba}}||83||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |255||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |256||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||83||5||0||0||0||2||0||0||0 |- |257||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0 |- |258||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0 |- |259||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0 |- |260||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |261||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |262||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||82||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |263||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |264||{{u|Ainur}}||81||5||2||0||0||13||0||0||0 |- |265||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |266||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |267||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2 |- |268||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0 |- |269||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |270||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |271||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |272||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |273||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |274||{{u|Madi Dos}}||78||22||0||51||23||40||1||0||3 |- |275||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |276||{{u|Aru Omarali}}||77||6||0||0||0||40||0||0||0 |- |277||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |278||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |279||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0 |- |280||{{u|Amiyeva}}||75||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |281||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |282||{{u|MuratbekErkebulan}}||75||19||0||54||76||0||11||0||0 |- |283||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |284||{{u|Kasymov}}||74||666||7||2972||522||92||0||38||4 |- |285||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |286||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |287||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |288||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3 |- |289||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |290||{{u|Xialuahan}}||73||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |291||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |292||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |293||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |294||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |295||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |296||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |297||{{u|А.С.Кизиров}}||68||28||0||0||1||1||9||0||0 |- |298||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0 |- |299||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0 |- |300||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |301||{{u|RaiymbekZh}}||66||38||5||1||5||0||0||0||1 |- |302||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |303||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |304||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |305||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |306||{{u|Aset Bukerov}}||65||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |307||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2 |- |308||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |309||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0 |- |310||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |311||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |312||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |313||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |314||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |315||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |316||{{u|AlibekKS}}||62||209||12||7||350||3||4||0||3 |- |317||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |318||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |319||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |320||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |321||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0 |- |322||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |323||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2 |- |324||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |325||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |326||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |327||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |328||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |329||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |330||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0 |- |331||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |332||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0 |- |333||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |334||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||9||0||0||0 |- |335||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |336||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |337||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |338||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |339||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |340||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0 |- |341||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0 |- |342||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |343||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |344||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |345||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0 |- |346||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |347||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |348||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |349||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |350||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |351||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72 |- |352||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |353||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||35||0||0||0||0||0||0||0 |- |354||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |355||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |356||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |357||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0 |- |358||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |359||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1 |- |360||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |361||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |362||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |363||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |364||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |365||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |366||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |367||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |368||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |369||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0 |- |370||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |371||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |372||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |373||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0 |- |374||{{u|Balaburgem}}||44||7||0||3||14||26||0||0||1 |- |375||{{u|Kairatulyzharas}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |376||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |377||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |378||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |379||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |380||{{u|Tarikh Dias}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |381||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |382||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |383||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |384||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |385||{{u|АйнурНИШ}}||41||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |386||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |387||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |388||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |389||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |390||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |391||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0 |- |392||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |393||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0 |- |394||{{u|Asan00}}||39||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |395||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |396||{{u|Syrlybek}}||39||2||0||1||1||29||1||0||2 |- |397||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |398||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |399||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0 |- |400||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |401||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |402||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |403||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |404||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |405||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |406||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |407||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0 |- |408||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0 |- |409||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |410||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |411||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |412||{{u|Daniyal.aidarov5}}||36||16||2||0||4||0||0||0||0 |- |413||{{u|Mheidegger}}||36||18||0||1||0||2||0||0||0 |- |414||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |415||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |416||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |417||{{u|Yessentaikyzy}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |418||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |419||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |420||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |421||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |422||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |423||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |424||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |425||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0 |- |426||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |427||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||34||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |428||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0 |- |429||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |430||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0 |- |431||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |432||{{u|Aidanka}}||32||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |433||{{u|Andir}}||32||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |434||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |435||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |436||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0 |- |437||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |438||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |439||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |440||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0 |- |441||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |442||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |443||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |444||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |445||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |446||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |447||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0 |- |448||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0 |- |449||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |450||{{u|95.58.148.237}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |451||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |452||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |453||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |454||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||21||0||0||0||0||0||0||0 |- |455||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |456||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |457||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |458||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |459||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |460||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |461||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |462||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |463||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |464||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0 |- |465||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |466||{{u|Rasulbek Adil}}||26||4||0||121||5||1||1||0||0 |- |467||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |468||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0 |- |469||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |470||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |471||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |472||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |473||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |474||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0 |- |475||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |476||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |477||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |478||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |479||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0 |- |480||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |481||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |482||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||0||0||1 |- |483||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |484||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |485||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0 |- |486||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |487||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |488||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0 |- |489||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |490||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |491||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0 |- |492||{{u|Eldar zh96}}||23||13||3||39||1||6||29||0||1 |- |493||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |494||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |495||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |496||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |497||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |498||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0 |- |499||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |500||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0 |- |501||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |502||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0 |- |503||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0 |- |504||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |505||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0 |- |506||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0 |- |507||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |508||{{u|Unknown Alash}}||22||29||0||0||0||0||0||0||0 |- |509||{{u|С.Жания}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |510||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |511||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |512||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |513||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |514||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |515||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |516||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |517||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |518||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |519||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |520||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0 |- |521||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |522||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |523||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |524||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |525||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |526||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |527||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0 |- |528||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0 |- |529||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0 |- |530||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||19||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |531||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |532||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |533||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |534||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |535||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |536||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |537||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |538||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |539||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |540||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0 |- |541||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |542||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |543||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0 |- |544||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0 |- |545||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0 |- |546||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |547||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |548||{{u|Бекемгүл}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |549||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |550||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |551||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |552||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0 |- |553||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |554||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |555||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |556||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0 |- |557||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |558||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |559||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |560||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |561||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0 |- |562||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |563||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |564||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |565||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |566||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |567||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |568||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |569||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0 |- |570||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |571||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |572||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |573||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |574||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |575||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |576||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0 |- |577||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |578||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0 |- |579||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |580||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |581||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0 |- |582||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |583||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0 |- |584||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |585||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1 |- |586||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0 |- |587||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |588||{{u|Жанна Ж}}||15||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |589||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |590||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |591||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |592||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |593||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |594||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0 |- |595||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |596||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |597||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |598||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |599||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |600||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0 |- |601||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |602||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0 |- |603||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |604||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |605||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |606||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0 |- |607||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |608||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |609||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |610||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |611||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |612||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |613||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |614||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |615||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |616||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |617||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |618||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |619||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |620||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |621||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |622||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0 |- |623||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |624||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |625||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |626||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0 |- |627||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |628||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |629||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |630||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |631||{{u|TrueNomadEditor}}||12||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |632||{{u|Tuttiorchestra687}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |633||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |634||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |635||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |636||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |637||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |638||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |639||{{u|Abatova saltanat}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |640||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0 |- |641||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |642||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||31||0||0||0||0 |- |643||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1 |- |644||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |645||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |646||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |647||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |648||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0 |- |649||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |650||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |651||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |652||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |653||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |654||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |655||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |656||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |657||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |658||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |659||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0 |- |660||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |661||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |662||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |663||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |664||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0 |- |665||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |666||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |667||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |668||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |669||{{u|Канат Алимбаев}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |670||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |671||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0 |- |672||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |673||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |674||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |675||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |676||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0 |- |677||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |678||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |679||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |680||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |681||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |682||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0 |- |683||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0 |- |684||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |685||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |686||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |687||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |688||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |689||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |690||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |691||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |692||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |693||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |694||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |695||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |696||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |697||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |698||{{u|03ainura}}||8||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |699||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |700||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |701||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |702||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |703||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |704||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0 |- |705||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |706||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |707||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |708||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |709||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |710||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |711||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |712||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1 |- |713||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |714||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |715||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |716||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |717||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0 |- |718||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0 |- |719||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |720||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |721||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |722||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |723||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |724||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |725||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |726||{{u|Гулжайна Усен}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |727||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |728||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |729||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |730||{{u|Михайлов Игорь}}||8||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |731||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |732||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |733||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |734||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |735||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |736||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |737||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |738||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |739||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |740||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0 |- |741||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |742||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |743||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |744||{{u|92.47.205.125}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |745||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |746||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0 |- |747||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |748||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |749||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |750||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |751||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0 |- |752||{{u|Aldogarov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |753||{{u|AmanbekAyauly}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |754||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |755||{{u|Aseke16}}||7||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |756||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |757||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |758||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |759||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |760||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |761||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |762||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |763||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |764||{{u|Gaukhar1980}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |765||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |766||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |767||{{u|Jimmy&Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0 |- |768||{{u|KAigerim}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |769||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |770||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0 |- |771||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |772||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |773||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |774||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |775||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |776||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |777||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||7||0||1||1||0||0||0||0||0 |- |778||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |779||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |780||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |781||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |782||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |783||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0 |- |784||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |785||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |786||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |787||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |788||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |789||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |790||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |791||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |792||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |793||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |794||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |795||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |796||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |797||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |798||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0 |- |799||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |800||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |801||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |802||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |803||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |804||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |805||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |806||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |807||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |808||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |809||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |810||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |811||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |812||{{u|Aglamkhanm29}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |813||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |814||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |815||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |816||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |817||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |818||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |819||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |820||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |821||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |822||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |823||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0 |- |824||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0 |- |825||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |826||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |827||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0 |- |828||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0 |- |829||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |830||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |831||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0 |- |832||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0 |- |833||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0 |- |834||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |835||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |836||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |837||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |838||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |839||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |840||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |841||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1 |- |842||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |843||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |844||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |845||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |846||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |847||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |848||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |849||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |850||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0 |- |851||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |852||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |853||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |854||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0 |- |855||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |856||{{u|Zhandos M}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |857||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |858||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |859||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |860||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |861||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |862||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |863||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |864||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |865||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |866||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |867||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |868||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |869||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |870||{{u|Назгүл Қуантқан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |871||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |872||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |873||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |874||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |875||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |876||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |877||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |878||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |879||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |880||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |881||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |882||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |883||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |884||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |885||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |886||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0 |- |887||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |888||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |889||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |890||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |891||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |892||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |893||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |894||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |895||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0 |- |896||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |897||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |898||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |899||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0 |- |900||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |901||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |902||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |903||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |904||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |905||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |906||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |907||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0 |- |908||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |909||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |910||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |911||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |912||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |913||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |914||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |915||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |916||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |917||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |918||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |919||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |920||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |921||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0 |- |922||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |923||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |924||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |925||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0 |- |926||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |927||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |928||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |929||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |930||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |931||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0 |- |932||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |933||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |934||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |935||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |936||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |937||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |938||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |939||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |940||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |941||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |942||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |943||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |944||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |945||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0 |- |946||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |947||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |948||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |949||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |950||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |951||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |952||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |953||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0 |- |954||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |955||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |956||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |957||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |958||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |959||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |960||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |961||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |962||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |963||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |964||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |965||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |966||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |967||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |968||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |969||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |970||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |971||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |972||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |973||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |974||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |975||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |976||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |977||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |978||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |979||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |980||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |981||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |982||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |983||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0 |- |984||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0 |- |985||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |986||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |987||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |988||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |989||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |990||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |991||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |992||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |993||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |994||{{u|Aq.Sholpan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |995||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |996||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |997||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |998||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |999||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1000||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1001||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1002||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1003||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1004||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1005||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1006||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1007||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0 |- |1008||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1009||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1010||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1011||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1012||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1013||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1014||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1015||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0 |- |1016||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1017||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1018||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1019||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1020||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |1021||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1022||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0 |- |1023||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1024||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1025||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1026||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1027||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1028||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1029||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1030||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1031||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1032||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0 |- |1033||{{u|Semsk-Karaga}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1034||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1035||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1036||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1037||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1038||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1039||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1040||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1041||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |1042||{{u|Wikuiser}}||4||11||2||47||29||0||0||23||0 |- |1043||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1044||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |1045||{{u|Zhibek2003}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1046||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1047||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1048||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1049||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1050||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1051||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1052||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0 |- |1053||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1054||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1055||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1056||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1057||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0 |- |1058||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1059||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1060||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1061||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1062||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1063||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1064||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1065||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1066||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1067||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1068||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1069||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1070||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1071||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1072||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1073||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1074||{{u|Хулкар Абдимоминова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1075||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1076||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1077||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1078||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1079||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1080||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1081||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |1082||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0 |- |1083||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1084||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1085||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1086||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1087||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1088||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1089||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1090||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0 |- |1091||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1092||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1093||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |1094||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0 |- |1095||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1096||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1097||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1098||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1099||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1100||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1101||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1102||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1103||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1104||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1105||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1106||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1107||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1108||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1109||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1110||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1111||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1112||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1113||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1114||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1115||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1116||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1117||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0 |- |1118||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1119||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0 |- |1120||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0 |- |1121||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1122||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1123||{{u|Ahan Zere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1124||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1125||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1126||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1127||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1128||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1129||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1130||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1131||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1132||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1133||{{u|AlexKoval}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1134||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1135||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1136||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1137||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |1138||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1139||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1140||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1141||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1142||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1143||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1144||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1145||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1146||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1147||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1148||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1149||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1150||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1151||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1152||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1153||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1154||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1155||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1156||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1157||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1158||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1159||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1160||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1161||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1162||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1163||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1164||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1165||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1166||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1167||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1168||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1169||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0 |- |1170||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1171||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0 |- |1172||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1173||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1174||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1175||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1176||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1177||{{u|Ibrayevan}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1178||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1179||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |1180||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1181||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1182||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1183||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1184||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1185||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1186||{{u|Kvazimodo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1187||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0 |- |1188||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1189||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1190||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0 |- |1191||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0 |- |1192||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0 |- |1193||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1194||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1195||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1196||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1197||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1198||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |1199||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1200||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1201||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1202||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1203||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0 |- |1204||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1205||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1206||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1207||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1208||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1209||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1210||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1211||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1212||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1213||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1214||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1215||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1216||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1217||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1218||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1219||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1220||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1221||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0 |- |1222||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1223||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1224||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0 |- |1225||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1226||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1227||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1228||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1229||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1230||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1231||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1232||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1233||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1234||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1235||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1236||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1237||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1238||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1239||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1240||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1241||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1242||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1243||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1244||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1245||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1246||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1247||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1248||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1249||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0 |- |1250||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1251||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1252||{{u|Даулет1278}}||3||1||0||0||0||0||4||0||0 |- |1253||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1254||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1255||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1256||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1257||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1258||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1259||{{u|Зиедбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1260||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1261||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1262||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1263||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1264||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1265||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1266||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1267||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |1268||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1269||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1270||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1271||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1272||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1273||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1274||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1275||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1276||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1277||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1278||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1279||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1280||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1281||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1282||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1283||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1284||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1285||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1286||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1287||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1288||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1289||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1290||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1291||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1292||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1293||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1294||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1295||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1296||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1297||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1298||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |1299||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1300||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1301||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1302||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0 |- |1303||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1304||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1305||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1306||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1307||{{u|19642206g}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1308||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1309||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1310||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1311||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1312||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1313||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1314||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1315||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1316||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1317||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1318||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1319||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1320||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1321||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1322||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1323||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1324||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1325||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1326||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1327||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1328||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1329||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1330||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1331||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1332||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1333||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1334||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1335||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1336||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1337||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1338||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1339||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1340||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1341||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1342||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1343||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1344||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1345||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1346||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1347||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1348||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1349||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1350||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1351||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1352||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1353||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1354||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1355||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1356||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1357||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1358||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1359||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1360||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1361||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1362||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1363||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1364||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1365||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1366||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1367||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1368||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1369||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1370||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1371||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0 |- |1372||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1373||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1374||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1375||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0 |- |1376||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1377||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1378||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1379||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1380||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1381||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1382||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1383||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1384||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1385||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1386||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1387||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1388||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1389||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1390||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1391||{{u|Aidyn93}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1392||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1393||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1394||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |1395||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1396||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1397||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1398||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1399||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |1400||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1401||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1402||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1403||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1404||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1405||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1406||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1407||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1408||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1409||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1410||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1411||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1412||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1413||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1414||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1415||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1416||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1417||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1418||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1419||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1420||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1421||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1422||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |1423||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1424||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1425||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1426||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1427||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1428||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1429||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1430||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1431||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1432||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1433||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1434||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1435||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |1436||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1437||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1438||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1439||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1440||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1441||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1442||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1443||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1444||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1445||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1446||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1447||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1448||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1449||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1450||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1451||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1452||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0 |- |1453||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1454||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1455||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1456||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1457||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1458||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1459||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1460||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1461||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1462||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1463||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1464||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1465||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1466||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1467||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1468||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1469||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1470||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1471||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1472||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1473||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1474||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1475||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1476||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1477||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1478||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1479||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1480||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1481||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1482||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1483||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1484||{{u|Kshetunsky}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1485||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1486||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1487||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1488||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1489||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1490||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1491||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1492||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1493||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1494||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1495||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1496||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1497||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1498||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1499||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1500||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1501||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1502||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1503||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1504||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1505||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1506||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1507||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1508||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1509||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1510||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1511||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1512||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1513||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1514||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1515||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1516||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1517||{{u|Omarova. ayagul}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1518||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1519||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1520||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1521||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1522||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |1523||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1524||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1525||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1526||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0 |- |1527||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1528||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1529||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1530||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1531||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1532||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1533||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1534||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1535||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1536||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1537||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1538||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1539||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1540||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1541||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1542||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1543||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1544||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1545||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0 |- |1546||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1547||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1548||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1549||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1550||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1551||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1552||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0 |- |1553||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1554||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1555||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1556||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1557||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0 |- |1558||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1559||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1560||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0 |- |1561||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1562||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1563||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1564||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1565||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1566||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1567||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1568||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1569||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1570||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1571||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1572||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1573||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1574||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1575||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1576||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1577||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1578||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1579||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1580||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1581||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1582||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1583||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1584||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1585||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1586||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1587||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1588||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1589||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1590||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1591||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1592||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1593||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1594||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1595||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1596||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1597||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1598||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1599||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1600||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1601||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1602||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1603||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1604||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1605||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1606||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1607||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1608||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1609||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1610||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1611||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1612||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1613||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1614||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1615||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1616||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1617||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1618||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1619||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1620||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1621||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1622||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1623||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1624||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1625||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1626||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1627||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1628||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1629||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1630||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1631||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0 |- |1632||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1633||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1634||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1635||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1636||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1637||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1638||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1639||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1640||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1641||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1642||{{u|Иса Інжу НЗМ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1643||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1644||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1645||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1646||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1647||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1648||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1649||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1650||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1651||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1652||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1653||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1654||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1655||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1656||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1657||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1658||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1659||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1660||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1661||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1662||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1663||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1664||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1665||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1666||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1667||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1668||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1669||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1670||{{u|Сағынғали Айбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1671||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1672||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1673||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1674||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1675||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1676||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1677||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1678||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1679||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1680||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1681||{{u|Тохтарқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1682||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1683||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1684||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1685||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1686||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1687||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1688||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1689||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1690||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1691||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1692||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0 |- |1693||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1694||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1695||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1696||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1697||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0 |- |1698||{{u|Қарағанды обл. тіл басқармасы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1699||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1700||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1701||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1702||{{u|Құралай Мұратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1703||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1704||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1705||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1706||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1707||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1708||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1709||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1710||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1711||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||221||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] rilbxsrd990wsp48u5d83z0o1cdqwy6 0 675204 3607646 3602130 2026-05-22T06:30:31Z Aldogarov 95591 /* ҰҚШҰ әскерлерінің Қазақстан аумағына енгізілуі */ 3607646 wikitext text/x-wiki {{Оқиға | атауы = 2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары | сурет = 2022 Kazakhstan protests — Aqtobe, January 4 (01).jpg | сурет атауы = [[Ақтөбе]]нің орталық алаңына шыққан шерушілер, 2022 жылдың 4 қаңтары. | сурет ені = | ана тілі = | қазақша атауы = | дата = 2022 жылдың 2—11 қаңтары | уақыт = | ұзақтық = | орын = [[Қазақстан]] | координат = | сондай-ақ белгілі = | түрі = | тақырып = | себебі = * [[Сұйытылған газ]] бағасының өсуі<ref name="NYT">''Bilefsky D.'' [https://www.nytimes.com/2022/01/05/world/asia/kazakhstan-protests.html Revolt in Kazakhstan: What’s Happening, and Why It Matters]. ''[[The New York Times]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref> * Экономикалық және әлеуметтік [[теңсіздік]]<ref name="NYT"/> * [[Демократия]] жеткіліксіздігі<ref name="NYT"/> * Үкіметтегі [[жемқорлық]]<ref name="CNN">''Regan H.'' [https://edition.cnn.com/2022/01/06/asia/kazakhstan-almaty-protests-explainer-intl-hnk/index.html Kazakhstan is in turmoil and regional troops have been sent to quell unrest. Here's what you need to know]. ''[[CNN]]'', 7 қаңтар 2022 жыл.</ref> | мақсат = * Сұйытылған газ бағасын төмендету<ref name="NYT"/> * [[Ырықтандыру]]<ref name="NYT"/> * [[Әкім]]дердің сайлауларын өткізу<ref name="NYT"/> * [[Саяси режим]]нің ауысуы<ref name="NYT"/> | тілші = | қаражат = | басшы = | ұйымдастырған = | түсірген = | қатысушылар = | нәтижесі = * Үкімет пен премьер-министр [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Маминнің]] отставкасы * Саяси реформалар * Сұйытылған газ бағасының төмендеуі * Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан Қауіпсіздік Кеңесінің басшысы қызметінен кетуі<ref name="tengri06">[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/nazarbaev-kaupszdk-kenes-basshyisyinyin-kyizmetn-tokaevka-oz-331920/ Назарбаев Қауіпсіздік кеңесі басшысының қызметін Тоқаевқа өзі берді - кеңесші]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 9 қаңтар 2022 жыл.</ref> | шығын1 = | шығын2 = | шығын3 = | өлім = * 238 адам<ref>{{cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/ombudsman/press/news/details/413347?lang=kk|title=Қаңтар айындағы оқиғалар кезінде 238 адам қайтыс болды|author=|date=16 тамыз 2022|work=|publisher=gov.kz|accessdate=2022-08-17|lang=kk}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/prokuror/press/news/details/413195?lang=kk|title=Қаңтар оқиғасында қаза тапқан тұлғалардың тізімі|author=|date=16 тамыз 2022|work=|publisher=gov.kz|accessdate=2022-08-17|lang=kk}}</ref> * 19 полиция қызметкері мен әскерилер<ref name="tengri04"/> | жарақаттанғандар = 4353 адам (оның ішінде 3393 құқық қорғау органдарының қызметкері)<ref name="tengri04">[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/jappay-tartpszdkter-kaza-tapkandar-sanyi-belgl-boldyi-332419/ Жаппай тәртіпсіздіктер: қаза тапқандар саны белгілі болды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 15 қаңтар 2022 жыл.</ref> | жоғалғандар = | мүліктік шығын = 100 млрд теңгеден астам<ref name="tengri04"/> | жерлеу = | сауал = | тергеу = 3702 қылмыстық іс<ref name="қылмыстық іс">[https://www.kt.kz/kaz/state/3702_1377931667.html Қайғылы қаңтар: тергеу органдары 3702 қылмыстық істі тергеуде]</ref> | коронер = | тұтқындалғандар = 9900 адам<ref name="tengri02"/> | күдіктілер = 547 адам<ref name="қылмыстық іс"/> | айыпталушылар = 269 адам қамауда<ref name="қылмыстық іс"/> | сотталғандар = 152 адам<ref name="қылмыстық іс"/> | шығын = | шешім = | айып = | үкім = | сот = | марапат = | түсірілім = | сайт = | алдыңғы = | кейінгі = | карта ел = Қазақстан }} '''2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары''' (немесе '''Қанды қаңтар''', '''Қаңтар оқиғасы''', '''Қаңтар трагедиясы''') — [[сұйытылған газ]]дың кенеттен қымбаттауына байланысты [[Қазақстан]]да басталған наразылық шаралары. 2 қаңтарда бастау алған бұл оқиғалар тәуелсіз Қазақстанның 30-жылдық тарихындағы ең қарқынды әрі қатал қақтығысқа айналды<ref name="FPCOM">''Zhandayeva R., Zhanmukanova A.''[https://foreignpolicy.com/2022/01/10/kazakhstan-instability-protests-nazarbayev/ Kazakhstan’s Instability Has Been Building for Years]. ''[[Foreign Policy]]'', 10 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Алғашында [[Жаңаөзен]] қаласында басталған шеру артынан Қазақстанның басқа қалаларына да таралды. Халық [[Алматы]], [[Ақтөбе]], [[Ақтау]], [[Атырау]], [[Қарағанды]], [[Астана]], [[Шымкент]], [[Көкшетау]], [[Орал]] және т. б. қалалардың көшелеріне шығып, экономикалық талаптармен қоса саяси өзгерістерді талап ете бастады. Бастапқыда бейбіт басталған наразылық шаралары артынан қарулы қақтығыстар мен [[тонаушылық]]қа ұласты (негізінен Алматы қаласында). 5 қаңтарда басталған тәртіпсіздіктер ресми деңгейде '''мемлекеттік төңкеріс''' деп аталды<ref name="azattyq15">[https://www.azattyq.org/a/31647213.html Қазақстан билігі "мемлекеттік төңкеріске талпыныс" жайлы айта бастады]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 10 қаңтар 2022 жыл.</ref>. 2022 жылдың 2 қаңтарында Жаңаөзен қаласының наразы тұрғындары сұйытылған табиғи газдың бағасын төмендетуді талап етіп, автокөлік жолын бөгеп тастады<ref name="azattyq1">[https://www.azattyq.org/a/31636233.html Жаңаөзенде газдың қымбаттағанына наразы ел жолды жапты, оларды басқа өңірлерде де жұрт қолдады]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 2 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Халық қала және облыс әкімдерінен бағаны тұрақтатуды және көгілдір отынның тапшылығын жоюды талап етті. Бұл талаптар орындалмағасын наразылық шаралары келесі күні де жалғасын тапты. 4 қаңтар күні Қазақстан үкіметі [[Маңғыстау облысы]]ндағы сұйытылған газдың бағасы литріне 50 теңгеге дейін төмендетілгенін мәлімдеді<ref name="azattyq.org">[https://www.azattyq.org/a/31639090.html Үкімет Маңғыстауда сұйытылған газ 50 теңге болатынын хабарлады, бірақ митинг тарқайтын түрі жоқ]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 4 қаңтар 2022 жыл.</ref>, президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] Қазақстан халқына үндеу жариялап, заңсыздықты болдырмауды сұрады. Жаңаөзенде бастау алған наразылық шараларын Қазақстанның басқа ірі қалаларының тұрғындары қолдап, көшеге шеруге шықты. Алматы қаласында шерушілер полиция көліктерін қиратып, олар өртке оранды. Жүздеген адам қамауға алынып<ref name="ReferenceA">[https://www.azattyq.org/a/31639458.html Астанада полиция наразыларды аяусыздықпен жаппай ұстап әкетті]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref><ref name="azattyq2">[https://www.azattyq.org/a/31639116.html Полиция Алматының екі жерінде шеруге шыққан 150-дей адамды ұстады]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 4 қаңтар 2022 жыл.</ref>, 4 қаңтар күні түнде ел аймағында [[Интернет]] байланысы өшірілді. Маңғыстау облысы мен Алматы қаласының аумағында [[төтенше жағдай]] енгізілді. 5 қаңтар күні таңертең [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметінің]] отставкаға кеткені белгілі болды<ref name="azattyq3">[https://www.azattyq.org/a/31639939.html Қазақстанда наразылық күшейген тұста үкімет отставкаға кетті]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Елдегі жағдайдың шиеленісуіне байланысты, 5 қаңтарда төтенше жағдай Қазақстанның барлық аумағында енгізілді. Шерушілер маңызды нысандарға шабуыл жасап, Алматы, Талдықорған қалаларындағы әкімдік ғимараттары, [[Халықаралық Алматы әуежайы|Алматы әуежайы]] наразы халықтың қолына өтті. Артынша Қасым-Жомарт Тоқаев [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]] (ҰҚШҰ) басшыларынан көмек сұрағанын мәлімдеді. 10 қаңтарда ҰҚК тәртіпсіздіктер кезінде басып алынған барлық әкімшілік нысандардың қайтарылғанын, елдегі жағдайдың тұрақталғанын мәлімдеді. 11 қаңтарға дейін тәртіпсіздікке қатысып, қамауға алынған адамдардың саны 10 мыңға жуықтады. Тонаушылық пен бұзақылықтың салдарынан кәсіпкерлерге келтірілген шығынның мөлшері 100 миллиард теңгеден асты<ref name="tengri04"/>. Оқиға бойынша [[Қазақстандағы ұлттық аза тұту күндері|жалпыұлттық аза тұту күні]] жарияланды. == Алғышарттары == {{see also|Жаңаөзен оқиғасы (1989)|Жаңаөзен оқиғасы (2011)}} [[Сурет:2022 Kazakhstan protests — Aqtobe, January 4 (02).jpg|нобай|Ақтөбенің орталық алаңында киіз үй тіккен шерушілер.]] [[Маңғыстау облысының мұнай және газ өндірісі|Мұнай мен газға бай]] Маңғыстау облысындағы [[Жаңаөзен]] қаласы бұрынғы кездері де наразы халық пен билік өкілдері арасындағы қақтығыстың алаңына айналған еді. 1989 жылы жергілікті халық пен Кавказдан қоныс аударғандар арасындағы кикілжіңнің [[Жаңаөзен оқиғасы (1989)|арты қақтығысқа ұласты]]. Қақтығыс құқық қорғау органдарының араласуымен басылды. 2011 жылдың желтоқсанында ереуілге шыққан жаңаөзендік жұмысшылар мен құқық қорғау органдары қызметкерлері арасында [[Жаңаөзен оқиғасы (2011)|қақтығыс орын алды]]. Еңбек дауына байланысты жеті ай бойы ереуілдеген «[[Өзенмұнайгаз]]» мекемесінің бұрынғы қызметкерлеріне қарсы полиция қызметкерлері қару қолданылып, оқ атты. Бұның салдарынан ереуілшілердің тарапынан 15 адам қаза тапқан болатын (ресми дерекке сәйкес). 2022 жылдың 2 қаңтарында басталған наразылық шараларына қатысқан адамдардың басты талабы сұйытылған газдың бағасын төмендету болды. 1 қаңтардан бастап газдың сауда-саттығы толығымен тауар биржалары арқылы іске асырылатын жүйеге ауыстырылған болатын<ref name="tengri01"/>, және соның артынан отынның бұл түрі екі есе қымбаттады. Бұрын 60 теңге шамасында саудаланған сұйытылған газ, 2022 жылдан бастап тұтынушыларға 120 теңгеден сатыла бастады. [[Қазақстан Республикасы Энергетика және минералды ресурстар министрлігі|Энергетика министрлігі]]нің пайымдауынша, облыста газ өндірумен айналысатын тек қана бір кәсіпорын — «[[Қазақ газ өңдеу зауыты]]» айналысады. Айына 14,5 мың тонна сұйытылған газ өндіретін бұл зауыттың тұтынушыларды газбен толық қамтамасыз етуге қауқары жетпейді, сондықтан сырттан қосымша газ көлемін сатып алу қажеттілігі туындаған. Оған қоса 1973 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан бұл кәсіпорын жабдықтарының тозу деңгейі 90 % жеткен. Электронды сауда-саттыққа көшіп, газды нарықтық бағамен сата бастағаннан кейін бұл мәселені жаңа зауыт ашу арқылы шешу жоспарланған болатын<ref name="tengri01">[https://kaz.tengrinews.kz/events/janaozendeg-miting-energetika-ministrlg-men-akmdk-gaz-nege-331731/ Жаңаөзендегі митинг: Энергетика министрлігі мен әкімдік газ неге қымбаттағанын түсіндірді]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 2 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Бұл оқиғалардан 2 жыл бұрын, 2020 жылдың қаңтарында жаңаөзендіктер сұйытылған газдың 55 теңгеден 65 теңгеге дейін қымбаттағанына наразылық танытып, жергілікті әкімдікке жиналған еді. Ол кезде газ бағасының өсуі Қазақстанның [[Кедендік одақ]]қа кіруі және «Қазақ газ өңдеу зауытындағы» жөндеу жұмыстарымен байланыстырылды. Халық наразылық танытқаннан кейін қала басшылығы газдың бұрынғы бағамен сатылатынын мәлімдеген болатын<ref>[https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-zhanaozen-gas-price/30364157.html «Халықтың қалтасына салмақ салады». Жаңаөзендіктер газ бағасының өскеніне наразы]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 7 қаңтар 2020 жыл.</ref>. 2022 жылғы наразылық шаралары басталғаннан кейін сұйытылған газдың бағасы тек қана Жаңаөзенде емес, елдің барлық аймағында төмендетілетін болып шешілді. Бірақ бұл мәлімдемеден кейін шерушілер үйлеріне тарқауға асыққан жоқ, халықтың наразылығын тудырған тек қана бағаның қымбаттауы емес екені анық болды. Көшеге шыққан халық Қасым-Жомарт Тоқаев пен Нұрсұлтан Назарбаевқа көңілдері толмайтынын білдірді<ref>''Walker S., Bisenov N.'' [https://www.theguardian.com/world/2022/jan/05/kazakhstan-protests-president-threatens-ruthless-crackdown Kazakhstan protests: Moscow-led alliance sends ‘peacekeeping forces’]. ''[[The Guardian]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Наразы халықты шеруге шығуға итермелеген себептердің қатарында үкіметтегі [[жемқорлық]]<ref name="CNN"/>, әлеуметтік және экономикалық теңсіздік (әсіресе ол [[Қазақстандағы COVID-19 пандемиясы|COVID-19 пандемиясының]] кесірінен ушығып кеткен болатын), елдегі [[демократия]] деңгейінің төмендігі аталды. Шерушілер саяси [[ырықтандыру]]ды ''(либерализация)'', әкімдерді [[сайлау]]ды енгізуді (қазір оларды президент тағайындайды), мемлекетті 1991 жылдан бері басқарып келе жатқан адамдардың биліктен шеттетілуін талап етті<ref name="NYT"/>. == Наразылық шаралары өткен елді мекендер == === Ірі қалалар === {{Col-begin}} {{Col-3}} * [[Алматы]] * [[Ақтау]] * [[Ақтөбе]] * [[Атырау]] * [[Жаңаөзен]] * [[Жезқазған]]<ref>[https://www.azattyq.org/a/31640451.html "Қазақстан жасасын!", "Бостандық керек!" Жезқазғандағы наразылық]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref> * [[Қарағанды]]<ref>[https://rus.azattyq.org/a/31638998.html В Караганде жители вышли в поддержку протестующих в Жанаозене].{{ref-ru}} ''[[Азаттық радиосы]]'', 4 қаңтар 2022 жыл.</ref> {{Col-3}} * [[Қостанай]]<ref>[https://www.inform.kz/kz/kostanay-oblysynda-kogamdyk-tartip-kalpyna-keldi-policiya-departamentinin-basshysy_a3881992 Қостанай облысында қоғамдық тәртіп қалпына келді – Полиция департаментінің басшысы]. ''[[ҚазАқпарат]]'', 6 қаңтар 2022 жыл.</ref> * [[Қызылорда]]<ref>[https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-kyzylorda-protests-and-riots-shooting-on-5-january/31663691.html "Әділетсіз сайлаудан да шаршадық". Азаттықтың Қызылордадағы тілшісінің көргені]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 21 қаңтар 2022 жыл.</ref> * [[Астана]]<ref>[https://sputnik.kz/20220105/Nur-Sultan-miting-alty-adam-19057548.html Нұр-Сұлтанда митинг кезінде алты адам зардап шекті]. ''Sputnik'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref> * [[Орал]]<ref>[https://www.azattyq.org/a/31642755.html Оралдағы наразылық кезінде полиция ұстап әкеткен адамдарды туыстары іздеп жүр]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 7 қаңтар 2022 жыл.</ref> * [[Өскемен]]<ref name="azattyq17">[https://www.azattyq.org/a/31651892.html Өскеменде наразылық пен тәртіпсіздіктің салдарынан кемінде үш адам қаза болған]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 14 қаңтар 2022 жыл.</ref> * [[Павлодар]]<ref>[https://sputnik.kz/20220105/Pavlodar-oblysy-alan-zhinalgandar-19059625.html Павлодар облысының әкімі алаңға жиналғандардың алдына шықты]. ''Sputnik'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref> {{Col-3}} * [[Петропавл]]<ref>[https://ria.ru/20220107/petropavlovsk-1766861176.html В казахстанском Петропавловске прошли задержания митингующих].{{ref-ru}} ''РИА Новости'', 7 қаңтар 2022 жыл.</ref> * [[Тараз]] * [[Талдықорған]] * [[Түркістан (қала)|Түркістан]]<ref name="azattyq16"/> * [[Семей]]<ref name="azattyq17"/> * [[Шымкент]]<ref>[https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-shymkent-protests-on-fourth-and-fifth-of-january/31651916.html Шымкенттегі наразылық және түнгі ойран. Азаттық тілшісінің көргені]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 13 қаңтар 2022 жыл.</ref> {{Col-end}} === Басқа елді мекендер === {{Col-begin}} {{Col-3}} * [[Арал (қала)|Арал]]<ref name="azattyq16">[https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-january-protests-in-the-regions/31702187.html "Сексеуілде тоқтаған пойыз, Шудағы шырғалаң". Қаңтарда шалғайдағы халық та билікке талабын жеткізуге талпынды]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 14 ақпан 2022 жыл.</ref> * [[Арыс]]<ref name="azattyq16"/> * [[Әйтеке би кенті|Әйтеке би]]<ref name="azattyq16"/> * [[Жаңақорған]]<ref name="azattyq16"/> * [[Жетісай]]<ref name="azattyq16"/> * [[Жібек жолы (Сарыағаш ауданы)|Жібек жолы]]<ref name="azattyq16"/> {{Col-3}} * [[Кентау]]<ref name="azattyq16"/> * [[Қазалы]]<ref name="azattyq16"/> * [[Сарыағаш]]<ref name="azattyq16"/> * [[Сексеуіл (кент)|Сексеуіл]]<ref name="azattyq16"/> * [[Төле би (Жамбыл облысы)|Төле би]]<ref name="azattyq16"/> {{Col-3}} * [[Төретам]]<ref name="azattyq16"/> * [[Шалқар (қала)|Шалқар]] * [[Шардара (қала)|Шардара]]<ref name="azattyq16"/> * [[Шиелі (Қызылорда облысы)|Шиелі]]<ref name="azattyq16"/> * [[Шу]]<ref name="azattyq16"/> {{Col-end}} == 5 қаңтарда басталған тәртіпсіздіктер == 5 қаңтар күні [[Алматы]] қаласында жағдай шиеленісіп, тәртіпсіздіктер күшейді. Белгісіз адамдар әкім ғимараты мен Алматы әуежайын басып алды. Қала әкімдігі өртке оранды. Алматыдағы ондаған сауда орындары, дүкендер, банктер [[Тонаушылық|тоналғаны]] хабарланды. Келесі күні Қасым-Жомарт Тоқаев Қауіпсіздік кеңесінің жиынында бұл шабуылды «[[Терроризм|террористік]] топтар» ұйымдастырғанын айтты. Оның мәлімдемесіне сәйкес, елге саны 20 мыңға жететін «қаруланған әрі дайындықтан өткен жергілікті және шетелдік содырлар» шабуыл жасаған екен. Президент бұл адамдарға қарсы ескертусіз оқ атуға бұйрық бергенін жариялады<ref name="azattyq14">[https://www.azattyq.org/a/31644186.html Тоқаев ескертусіз оқ атуға бұйрық берді. Елдегі 7 қаңтардағы ахуал]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 7 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Аты аталмаған бұзақы топтармен болған қақтығыстың салдарынан Алматы, Тараз, Шымкент, Қызылорда қалаларында әскерилер мен бейбіт тұрғындар қаза тапты. 7 қаңтарда Алматыдағы әкімдік ғимараты, президент резиденциясы және Республика алаңы бақылауға алынғаны белгілі болды. Сол күні жалпы Қазақстанның барлық аймағында конституциялық тәртіп қалпына келтірілгені белгілі болды, бірақ Тоқаев терроризме қарсы шаралар содырлар толық жойылғанша жүргізілетінін мәлімдеді<ref name="azattyq14"/>. Ішкі істер министрі [[Ерлан Заманбекұлы Тұрғымбаев|Ерлан Тұрғымбаевтың]] сөзіне сәйкес, 4 қаңтарда Қазақстанның көптеген қалаларында 500–4000 адам шамасында шерушілер тобы жиналған. Атырау, Қызылорда, Алматы, Ақтөбе, Тараз қалаларындағы облыс әкімдіктерінің ғимараттарын және Семейдегі қала әкімдігін наразы адамдар басып алған. Басқа облыстарда әкімдік ғимараттарына шабуыл жасалған. Алматыда 7 қару-жарақ дүкені тоналып, наразылар қару-жарақ пен оқ-дәріні иемденген. Тұрғымбаевтың айтуынша, бұзақылар автокөліктер мен коммуналдық техниканы тартып алып, тәртіп сақшыларының көліктерін соққан, қызметкерлерге «Молотов коктейлдерін» лақтырған, оқ атқан. Полиция автокөліктері өртке оранып, өрт сөндіру көліктеріне шабуыл ұйымдастырылған. Жарақаттандарға көмек көрсетуге келген жедел жәрдем көліктеріне өтуге кедергі жасалған<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/turgyimbaev-kazakstanda-jappay-tartpszdkke-ulaskan-okigalar-331919/ Тұрғымбаев Қазақстанда жаппай тәртіпсіздікке ұласқан оқиғалар хронологиясын баяндады]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 9 қаңтар 2022 жыл.</ref>. [[Сурет:Karim Masimov.jpg|нобай|Кәрім Мәсімов|150px]] Қазақстан билігі 5 қаңтарға дейін болған наразылық шараларын «бейбіт [[митинг]]», одан кейін орын алған оқиғаларды «[[мемлекеттік төңкеріс]]» және «террорлық шабуыл» ретінде қарастыра бастады. Тоқаев «содырлар» елдің 11 аймағына шабуылдағанын, негізгі соққы Алматы қаласына жасалғанын мәлімдеді. Оның айтуынша, [[Ақорда (резиденция)|Ақорданы]] басып алуды жоспарлаған адамдар бұл мақсатынан Астанаға әскери ұшақтар келіп қонғаннан кейін айныған. Ресей президенті [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] де бұл көзқарасты қолдап, Қазақстанда «[[Еуромайдан|майдан]] технологиясы» қолданылғанын айтты<ref name="azattyq15"/>. «Мемлекеттік төңкерісті» нақты кім ұйымдастырғаны, билікті басып алғысы келгендер кімдер екені ресми түрде айтылған жоқ<ref name="azattyq15"/>. Алматы мен бірқатар басқа өңірлердегі тәртіпсіздік басталған сәтте [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|ҰҚК]] төрағасы қызметінен босатылған Кәрім Мәсімовтың «мемлекетке опасыздық жасады» деген айыппен қамауға алынғаны туралы 8 қаңтарда белгілі болды<ref name="masimov01">[https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-government-power-struggle-tokaev/31646858.html "Билікке талас" па, басқа ма? Қазақстандағы оқиғалардың артында не тұр?]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 10 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Кейінірек Мәсімовқа «билікті басып алу» бабы бойынша да қылмыстық іс қозғалғаны мәлім болды. Онымен қоса ҰҚК төрағасының бұрынғы орынбасары, «А» арнайы мақсаттағы қызметінің бастығы А.Садықұлов пен ҰҚК төрағасының бұрынғы орынбасары Д.Ерғожин да ұсталды. Бұдан кейін ҰҚК төрағасының бірінші орынбасары [[Самат Сатыбалдыұлы Әбіш|Самат Әбіш]] пен Қайрат Сатыбалдының (екеуі де Нұрсұлтан Назарбаевтың немере інілері) ұсталғаны туралы ресми түрде расталмаған ақпарат тарады<ref name="masimov02">[https://www.azattyq.org/a/31652214.html Кәрім Мәсімов "Билікті басып алу" бабы бойынша күдікке ілінді]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 13 қаңтар 2022 жыл.</ref> (кейін Самат Әбіш лауазымынан босатылды). Жаңаөзен қаласында басталған бейбіт шерудің мыңдаған километр қашықтықта жатқан Алматыда орын алған қанды оқиғаларға қалай алып келгені жұмбақ болып қалды. Қазақстанның ең ірі қаласындағы қақтығыстар тек президентті ғана емес, бұрыннан мемлекетті сынап жүрген адамдарды да таң қалдырды. Бұл дағдарыс ел ішіндегі билік үшін талас-тартыспен тұспа-тұс келгендіктен, көше қақтығыстарына саяси элитаның өкілетті адамдары қатысқаны туралы қауесет тарады. Осы жағдайға Кремльдің қатысы болуы мүмкін деген пікірлер де айтылды. Елдегі дағдарыс жай ғана наразылық білдірген халық пен авторитарлық режимнің озбыр қауіпсіздік органдары арасындағы қақтығыс емес екені анық болды. Ресейлік сарапшы, «Ферғана» ақпараттық агенттігінің басшысы [[Даниил Анатольевич Кислов|Даниил Кисловтың]] пікірінше, Қазақстанда Тоқаев пен Назарбаев жақтастарының арасында билік үшін кескілескен талас-тартыс орын алған. Кисловтың айтуынша, Алматыдағы тәртіпсіздіктерді Назарбаевтың мүдделестері өз орындарын сақтап қалу үшін әдейі ұйымдастырған<ref>''Nechepurenko I., Higgins A.'' [https://www.nytimes.com/2022/01/07/world/asia/kazakhstan-protests.html In Kazakhstan’s Street Battles, Signs of Elites Fighting Each Other]. ''[[The New York Times]]'', 10 қаңтар 2022 жыл.</ref>. <gallery mode=packed heights=200px> Сурет:Ворота президентской резиденции в Алматы после захвата протестующими.jpg|Алматыдағы президент резиденциясы Сурет:Автомобиль КАМАЗ Пограничной службы КНБ РК сожжённый протестующими.jpg|Өртенген ҚР ҰҚК техникасы Сурет:Здание акимата Алматы.jpg|Алматы әкімдігінің ғимараты Сурет:Служебный полицейский автобус ПАЗ-3205 сожжённый протестующими.jpg|Өртенген полиция автобусы </gallery> == Тәртіпсіздіктердің салдары == ҚР Бас прокуратурасы мен Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметіне сәйкес<ref name="tengri04"/> (2021 жылдың 15 қаңтары), елде тәртіпсіздіктер кезінде: * 225 адам қаза тапқан, оның ішінде 19 полиция қызметкері мен әскери бар; * Қаза тапқандардың 175-і медициналық ұйымдарға жеткізілгеннен кейін қайтыс болған; * 265 адам ауруханаға жатқызылған, оның 67-і ауыр халде; * 4553 адам жарақаттанған, оның ішінде 3393 құқық қорғау органдарының қызметкері. ІІМ Тергеу басқармасының бастығы Санжар Әділовтың ақпараты бойынша (2022 жылдың 25 қаңтары)<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kazakstanda-tartpszdkter-keznde-1500-ge-juyik-gimarat-pen-332932/ Қазақстанда тәртіпсіздіктер кезінде 1500-ге жуық ғимарат пен құрылыс бүлінді - ІІМ]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 25 қаңтар 2022 жыл.</ref>: * ғимараттарға шабуыл Алматы, Талдықорған, Тараз, Шымкент, Қызылорда, Өскемен, Ақтөбе, Атырау және Семей қалаларында орын алған; * 1466 түрлі ғимараттар мен құрылыстарға шабуыл ұйымдастырылған, оның ішінде 71 мемлекеттік мекеме, 12 әкімдік ғимарат және 27 полиция нысаны бар; * 1395 бизнес нысаны тонаушылыққа ұшыраған; * 700 астам автокөлік қиратылған немесе бүлінген, оның көп бөлігі мемлекеттік органдарға тиесілі қызметтік көліктер, 116-сы бейбіт тұрғындарға тиесілі. Прокуратура мәліметіне сәйкес (2022 жылдың 25 қаңтары)<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/crime/kantar-okigasyinan-keyn-kansha-adam-kamauda-332934/ Қаңтар оқиғасынан кейін қанша адам қамауда?]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 25 қаңтар 2022 жыл.</ref>: * сотта 9257 әкімшілік іс қаралған; * 4584 адамға сот ескерту жасаған; * прокурорлардың ұсынысы бойынша 1149 адам қамаудан босатылған; * 577 айыппұл ескертуге ауыстырылған; * 393 әкімшілік іс құрамының болмауына байланысты қысқартылған; * сот шешімімен әкімшілік қамауға 3314 адам алынған, оның 63-і қамауда отыр; * тергеу-жедел топтардың өндірісінде 2044 қылмыстық іс бар, олар бойынша 898 күдікті қамауға алынған; * қамауға алынғандардың 802-сі соттың рұқсатымен қамалған, 50-і үйқамаққа алынған, 21-і кепілге, 12-сі ешқайда кетпеу туралы қолхатпен, 13-і әлі де қаралып жатыр. === Алматыдағы тәртіпсіздіктер салдары === Алматы Полиция департаменті таратқан ақпаратқа сәйкес, тәртіпсіздіктер кезінде қалада құқық қорғау органдарының 11 қызметкері және 149 тұрғын қаза тапқан<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/almatyidagyi-tartpszdkter-keznde-kansha-adam-kaza-bolganyi-332451/ Алматыдағы тәртіпсіздіктер кезінде қанша адам қаза болғаны айтылды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 16 қаңтар 2022 жыл.</ref>. 249 адам қамауға алынып, 405 қылмыстық іс бойынша тергеу басталған<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/crime/almatyidagyi-tartpszdkter-politsiya-405-kyilmyistyik-st-332452/ Алматыдағы тәртіпсіздіктер: полиция 405 қылмыстық істі тергеп жатыр]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 16 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Ресми дерекке сәйкес, Алматыдағы мәйітханаларға 7 шабуыл жасалып, олардан 41 мәйіт ұрланған<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/41-mayt-urlangan-almatyi-politsiyasyinyin-basshyisyi-332448/ 41 мәйіт ұрланған. Алматы полициясының басшысы мәйітханаға жасалған шабуылдар туралы айтты]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 16 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Алматыда бір мезетте 7 қару-жарақ дүкені тоналған. Жалпы саны 1347 қару ұрланған (оның ішінде 501 ойық, 807 тегіс ұңғылы, 39 газтравматикалық қару)<ref name="қару"/>. Кейін таратылған ақпаратқа сәйкес, ұрланған қарудың саны 1564-ке жетті. 25 қаңтарға дейін терроризм қарсы операцияның барысында ұрланған қару-жарақтың 515 данасы қайтарылған (75 автомат, 133 тапанша, 2 пулемет, 47 винтовка, 103 тегіс ұңғылы қару, 100-ден астам граната және 9 мың патрон). Қару ұрлаған 98 адам және оларды заңсыз сақтаған 61 адам ұсталып, қамауға алынған<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/pulemetter-avtomattar-granatalar-politsiya-urlangan-kansha-332936/ Пулеметтер, автоматтар, гранаталар: полиция ұрланған қанша қару тәркілегенін айтты]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 25 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Жалпы тоналған сауда нысандарының саны 1600-ден асады. 356 автокөлік бүлінген немесе жойылған, оның ішінде 163-і полицияға тиесілі автокөлік<ref name="қару">[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/lankester-1-347-karu-jaraktyi-alyip-ketken-almatyi-pd-332449/ Лаңкестер 1 347 қару-жарақты алып кеткен - Алматы ПД басшысы]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 16 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Алматы қаласына келтірілген шығынның сомасы 112 миллиард теңгеге жетті. Орта және шағын бизнес өкілдері 42 миллиард теңгеге, ірі бизнес 25 миллиард теңгеге шығындалған<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/events/almatyidagyi-tartpszdkterden-keyn-keltrlgen-shyigyin-somasyi-332474/ Алматыдағы тәртіпсіздіктерден кейін келтірілген шығын сомасы белгілі болды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 17 қаңтар 2022 жыл.</ref>. <gallery mode=packed heights=200px> Сурет:Разграбленный и сожжённый мародёрами магазин электроники и компьютерной техники.jpg|Тоналған және өртенген дүкен Сурет:Сгоревшее здание Площадь Республики 13.jpg|Республика алаңының маңындағы өртенген ғимарат Сурет:Взломанный мародёрами банкомат -1.jpg|Тоналған банкомат Сурет:Разгромленное мародёрами расчётно-кассовое отделение банка.jpg|Тоналған банк бөлімшесі </gallery> === Қаза тапқандардың тізімі === Билік өкілдері ресми түрде қаңтар оқиғалары кезінде 225 адам қаза тапты деген ақпарат таратқанымен, олардың есімдері жарияланған жоқ. Қазақстандық белсенділер мемлекеттен бұл тізімді жариялауды талап етіп, петиция астында қол жинай бастады. Оған қоса [https://qantar2022.org/ qantar2022.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220227153931/https://qantar2022.org/ |date=2022-02-27 }} сайты ашылып, онда қаңтар оқиғалары кезінде зардап шеккен, ұсталған, жараланған және қаза тапқан адамдар туралы ақпарат жинала басталды<ref>''Аманжолқызы А.'' [https://malim.kz/17479 Қаңтар қырғыны. Қаза тапқандардың есімін жариялау не үшін қажет?]{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''Malim.kz'', 20 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Қаңтардың соңында жарияланған [[Азаттық радиосы]]ның тізімінде қаза тапқан 184 адамның аты-жөні жазылған. Бұл ақпаратты жинаумен Бақытжан Төреғожина басқаратын «Ар. Рух. Хақ» қоры мен азаматтық белсенділер айналысқан<ref>[https://rus.azattyq.org/a/kazakh-winter-list-of-victims/31674110.html Погибшие во время январских событий. Список Азаттыка].{{ref-ru}} ''[[Азаттық радиосы]]'', 28 қаңтар 2022 жыл.</ref>. == Наразылық басталғаннан кейін мемлекет қолға алған шаралар == Наразылық шаралары басталған алғашқы күндері шерушілермен Жаңаөзен әкімінің міндетін уақытша атқарушы Ғалым Байжанов келіссөздер жүргізді (әкім Мақсат Ибағаров кезекті еңбек демалысына шығып кеткен болатын)<ref name="azattyq1"/>. 3 қаңтарда [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Маминның]] бастауымен өңірдегі әлеуметтік-экономикалық жағдайды қарастыратын комиссия құрылғаны белгілі болды<ref name="azattyq4"/>. Сол күні шерушілермен келіссөз жүргізуге облыс әкімі Нұрлан Ноғаев келді<ref name="azattyq5"/>. Наразылық шаралары Қазақстанның басқа өңірлерінде де басталғаннан кейін, 4 қаңтарда Қасым-Жомарт Тоқаев «ел тұтастығы мен бірлігіне сызат түсіруді көздейтін деструктивті топтардың үндеуіне құлақ аспауға» шақырды<ref name="azattyq6"/>. 5 қаңтар күні таңертең [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] отставкаға кетті<ref name="azattyq3"/>, Қасым-Жомарт Тоқаев Қауіпсіздік кеңесінің басшылығын өз қолына алды<ref name="azattyq12"/>. Маңғыстау облысы мен Алматы қаласында 19 қаңтарға дейін төтенше жағдай енгізілді<ref name="azattyq7"/>. Сол күні төтенше жағдай режимі бірінші Алматы облысында<ref name="azattyq8"/>, содан кейін Астана қаласында<ref name="azattyq9"/>, ақыр соңында елдің барлық аймағында енгізілгені белгілі болды<ref name="azattyq10"/>. Қазақстан бойынша Интернет байланысы өшірілді, телефон байланысы нашарлады<ref name="azattyq11"/>. === ҰҚШҰ әскерлерінің Қазақстан аумағына енгізілуі === [[Сурет:CSTO collective peacekeeping forces in Kazakhstan 2022-JAN-12, Tajikistan soldiers in Almaty Power Station-1.jpg|нобай|Тәжікстандық сарбаздар [[Алматы ЖЭО]] маңында.]] 6 қаңтарда Қасым-Жомарт Тоқаев ҚР Қауіпсіздік кеңесінің жиынын өткізіп, [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]] (ҰҚШҰ) басшыларынан көмек сұрағанын мәлімдеді<ref name="azattyq13">[https://www.azattyq.org/a/31641186.html Тоқаев "террористік банда" туралы айтып, ҰҚШҰ-дан көмек сұрағанын жеткізді]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 6 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Сол күні ҰҚШҰ төрағасы Армения премьер-министрі [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]] Қазақстанға әскер жіберетінін ресми түрде растады<ref name="ҰҚШҰ Қазақстанға әскер жібереді">[https://www.azattyq.org/a/31641888.html ҰҚШҰ Қазақстанға әскер жібереді]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 6 қаңтар 2022 жыл.</ref>. ҰҚШҰ бітімгерлік күштерінің негізгі миссиясы — Қазақстандағы стратегиялық нысандарды күзету деп жарияланды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/berk-uali-ukshu-kushternn-kazakstandagyi-maksatyi-men-mndetn-331951/ Берік Уәли ҰҚШҰ күштерінің Қазақстандағы мақсаты мен міндетін айтты]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 9 қаңтар 2022 жыл.</ref>. 9 қаңтардан бастап Ресей, Армения, Беларусь, Қырғыстан және Тәжікстан әскерлері (2030 сарбаз, 250 техника<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/almatyida-ukshu-asker-elne-kayta-bastadyi-332300/ Алматыда ҰҚШҰ әскері еліне қайта бастады]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 13 қаңтар 2022 жыл.</ref>) маңызды нысандарды күзету жұмысына кірісті. [[Байқоңыр (ғарыш айлағы)|Байқоңыр ғарыш айлағы]], Сарышаған полигоны, ғарышты бақылау станциялары мен басқа да маңызды әскери нысандарды ҰҚШҰ әскерлері бақылауға алды<ref>[https://iz.ru/1274673/anton-lavrov-aleksei-ramm-bogdan-stepovoi/tvorenie-mira-kak-zhivet-kazakhstan-pod-okhranoi-voennykh-odkb Творение мира: как живет Казахстан под охраной военных ОДКБ]. ''Известия'', 10 қаңтар 2022 жыл.</ref>. 13 қаңтардан бастап бітімгерлік күштер күзетке алған нысандарын қазақстандық құқық қорғаушыларға тапсыра бастады, ҰҚШҰ әскерлерін елдеріне қайтаруға дайындық басталып кетті<ref>[https://iz.ru/1276448/2022-01-13/mirotvortcy-odkb-nachali-peredavat-okhraniaemye-obekty-pravookhraniteliam-kazakhstana Миротворцы ОДКБ начали передавать охраняемые объекты правоохранителям Казахстана]. ''Известия'', 13 қаңтар 2022 жыл.</ref>. 19 қаңтарда [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|ҚР Қорғаныс министрлігі]] ел аумағында шет мемлекеттердің әскерилері қалмағанын мәлімдеді<ref>[https://www.azattyq.org/a/31661161.html Билік ҰҚШҰ әскері ел аумағынан толық шыққанын хабарлады]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 19 қаңтар 2022 жыл</ref>. Қазақстандағы ҰҚШҰ әскерінің құрамы (2022 жылдың 10 қаңтары)<ref>[https://ria.ru/20220110/mirotvortsy_kazakhstan-1767231827.html Миротворцы ОДКБ в Казахстане: состав и главная задача миссии]. ''РИА Новости'', 10 қаңтар 2022 жыл.</ref>: * Ресей, 1480 сарбаз: ** 45-ші арнайы мақсаттағы дербес гвардиялық бригада; ** 98-ші гвардиялық әуе-десант дивизиясы; ** 31-ші десант-шабуылдаушы дербес гвардиялық бригада; * Тәжікстан, 200 сарбаз: ** Қарулы күштердің бітімгерлік бөлімшесі; * Қырғызстан, 150 сарбаз: ** 25-ші арнайы мақсаттағы «Скорпион» бригадасы * Беларусь, 100 сарбаз: ** 103-ші гвардиялық әуе-десант дербес гвардиялық бригада; * Армения, 100 сарбаз: ** Қарулы күштердің бітімгерлік бөлімшесі. === Әлеуметтік-экономикалық жағдайды жақсарту шаралары === 5 қаңтар күні өткен жиында Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстандағы әлеуметтік-экономикалық ахуалды тұрақтандыру үшін бірқатар тапсырма берді<ref>[https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-elimizdegi-aleumettik-ekonomikalyk-zhagdayga-katysty-kenes-otkizdi-50258 Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев еліміздегі әлеуметтік-экономикалық жағдайға қатысты кеңес өткізді]. ''ҚР Президентінің ресми сайты'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref>: * Мұнай өнімдерінің (бензин, дизель, сұйытылған газ) бағасына мемлекеттік реттеуді 180 күнге енгізу; * Әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларының бағасы бойынша мемлекеттік реттеуді енгізу; * «Жеке тұлғалардың банкроттығы туралы» Заңды әзірлеуге кірісу; * Халық үшін 180 күнге коммуналдық тарифтерді көтеруге мораторий енгізу қажеттігін қарастыру; * Халықтың әлеуметтік жағдайы нашар топтары үшін нарықтағы баспананы жалға алу құнын субсидиялау мәселесін қарастыру; * Денсаулық сақтау және балалар мәселелерін шешу үшін «Қазақстан халқына» деп аталатын қоғамдық қор құру, оны мемлекеттік және жеке көздер арқылы қаржыландыру. «Қазақстан халқына» қорының міндеттері<ref name="qor">[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kazakstan-halkyina-koryinyin-basshyisyi-tagayyindaldyi-332398/ "Қазақстан халқына" қорының басшысы тағайындалды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 15 қаңтар 2022 жыл.</ref>: * денсаулық сақтау, білім беру және әлеуметтік қолдау, мәдениет және спорт салаларында мемлекеттік қолдау шараларынан тыс қосымша қамтамасыз ету мәселелері бойынша Қазақстан халқына қайырымдылық көмек көрсету; * төтенше жағдайлар кезінде және төтенше жағдай режимі енгізілгенде зардап шеккен халыққа көмек көрсету; * халықтың әлеуметтік осал топтарынан мұқтаж балалар мен балалар үшін спорттық инфрақұрылымның дамуына және оның қолжетімділігін арттыруға жәрдемдесу; * Қазақстанның аумақтық тұтастығы мен қауіпсіздігін қорғау кезінде қаза тапқан құқық қорғау органдары, арнайы органдар қызметкерлерінің, әскери қызметшілердің отбасыларын қолдау; * қор қызметінің өзге басым бағыттары бойынша қайырымдылық көмек көрсету. Қордың басшысы болып Болат Жәмішев тағайындалды. Оны қаржыландыру үшін жеке тұлғалардан, халықаралық қайырымдылық ұйымдардан, монополистердің міндетті аударымдарынан, ірі бизнес тарапынан түскен қаражат пайдаланылатын болды<ref name="qor"/>. 16—27 қаңтар аралығында қордың шотына 52 миллиард теңгеден астам түскен: [[Kaspi Bank]]-тің негізін қалаушылар [[Вячеслав Константинович Ким|Вячеслав Ким]] мен [[Михаил Ломтадзе]] 10 миллиард теңге, «Халық» қайырымдылық қоры 2 миллиард теңге, «Степногорск тау-кен химия комбинаты» 350 миллион теңге<ref>[https://sputnik.kz/economy/20220117/19159052/qazaqstan-khalqyna-qory.html "Қазақстан халқына" қорына қанша ақша түсті]. ''Sputnik.kz'', 17 қаңтар 2022 жыл.</ref>, ''KAZ Minerals Aktogay'' 6,2 миллиард теңге, ''KAZ Minerals Bolzshakol'' 6,2 миллиард теңге, ''Kazakhmys Smelting'' 5 миллиард теңге, «Востокцветмет» 3,1 миллиард теңге, «Сәби» жеке қайырымдылық қоры 1 миллиард теңге, «Астана-Моторс» компаниясы 550 миллион теңге, ''BI-Development'' 300 миллион теңге, «Сарыарқаавтопром» 250 миллион теңге, ''NAK Development'' 100 миллион теңге аударған<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kazakstan-halkyina-koryina-kansha-karjyi-tusken-jariyalandyi-333115/ "Қазақстан халқына" қорына қанша қаржы түскені жарияланды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 28 қаңтар 2022 жыл.</ref>. === Кадрлық ауысымдар === 5 қаңтарда ҚР Үкіметі отставкаға кеткеннен кейін бірқатар министрлікке жаңа басшылар тағайындалды. * Әлихан Асханұлы Смайылов премьер-министр қызметіне тағайындалды. 2019 жылдан бері ол премьер-министрдің бірінші орынбасары қызметін атқарып келген болатын<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/alihan-smayyilov-premer-ministr-kyizmetne-tagayyindaldyi-332116/ Әлихан Смайылов премьер-министр қызметіне тағайындалды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 11 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Бұрынғы ҚР Президенті Іс басқармасының Медицина орталығы басшысының орынбасары Ажар Ғиният денсаулық сақтау министрі болып тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/ajar-giniyat-densaulyik-saktau-ministr-bolyip-tagayyindaldyi-332178/ Ажар Ғиният денсаулық сақтау министрі болып тағайындалды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 11 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Бұрынғы Президент әкімшілігі басшысының бірінші орынбасары Дәурен Абаев Қазақстан Республикасының мәдениет және спорт министрі болып тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/rk2012/dauren-abaev-madeniet-jane-sport-ministr-bolyip-332165/ Дәурен Абаев мәдениет және спорт министрі болып тағайындалды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 11 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Бұрынғы «ҚазАқпарат» басқармасының төрағасы Асқар Қуанышұлы Омаров ҚР ақпарат және қоғамдық даму министрі болып тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/askar-omarov-akparat-jane-kogamdyik-damu-ministr-bolyip-332162/ Асқар Омаров ақпарат және қоғамдық даму министрі болып тағайындалды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 11 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Бұрын ҚР Тұңғыш Президенті кеңсесінің Ақпараттық-сараптамалық қамтамасыз ету бөлімінің меңгерушісінің орынбасары Әлібек Қуантыров Ұлттық экономика министрі болып тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/ulttyik-ekonomika-ministr-lauazyimyina-km-tagayyindalganyi-332180/ Ұлттық экономика министрі лауазымына кім тағайындалғаны белгілі болды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 11 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Қайырбек Өскенбаев индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі болып тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/rk2012/jana-industriya-jane-infrakuryilyimdyik-damu-ministr-332161/ Жаңа индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі тағайындалды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 11 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Бұрынғы «KAZENERGY» заңды тұлғалар бірлестігінің бас директоры Болат Ақшолақов энергетика министрі қызметіне тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/bolat-aksholakov-energetika-ministr-kyizmetne-tagayyindaldyi-332177/ Болат Ақшолақов энергетика министрі қызметіне тағайындалды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 11 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Аида Балаева (бұрынғы ақпарат және қоғамдық даму министрі) мен Ержан Қазыхан (Президенттің халықаралық ынтымақтастық жөніндегі арнайы өкіл) Президент Әкімшілігі басшысының орынбасарлары болып тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/rk2012/prezident-akmshlg-basshyisyinyin-jana-oryinbasarlaryi-332182/ Президент Әкімшілігі басшысының жаңа орынбасарлары тағайындалды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 11 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Мемлекеттік қызмет істері агенттігі төрағасының орынбасары қызметінен босатылған Дархан Медеғалиұлы Жазықбаев Мемлекеттік қызмет істері агенттігі төрағасы лауазымына тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/jazyikbaev-memlekettk-kyizmet-ster-agenttg-toragasyi-bolyip-332183/ Жазықбаев Мемлекеттік қызмет істері агенттігі төрағасы болып тағайындалды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 11 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Бұрынғы Мәжіліс депутаты Қанат Мусин әділет министрі қызметіне тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kanat-musin-adlet-ministr-bolyip-tagayyindaldyi-332186/ Қанат Мусин әділет министрі болып тағайындалды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 11 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Айбек Дәдебаев ҚР Президенті Іс басқарушысы лауазымына тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-s-baskarushyisyinyin-jana-basshyisyi-332188/ Президент Іс басқарушысының жаңа басшысы тағайындалды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 11 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Қарлығаш Әбдіжаббарова Алматының жаңа бас санитария дәрігері болып тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/almatyinyin-jana-bas-sanitariya-darger-tagayyindaldyi-332262/ Алматының жаңа бас санитария дәрігері тағайындалды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 12 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Бұған дейін Алматы қаласы бойынша ҰҚК бастығының бірінші орынбасары қызметін атқарған полковник Марат Ирменов ҰҚК-ның Алматы қаласы бойынша департаментінің басшысы болып тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/rk2012/marat-irmenov-almatyi-ukkd-basshyisyi-bolyip-tagayyindaldyi-332279/ Марат Ирменов Алматы ҰҚКД басшысы болып тағайындалды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 14 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Президенттің бұрынғы кеңесшісі Тимур Сүлейменов Президент Әкімшілігі басшысының бірінші орынбасары болып тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/rk2012/timur-suleymenov-prezident-akmshlg-basshyisyinyin-brnsh-332287/ Тимур Сүлейменов Президент Әкімшілігі басшысының бірінші орынбасары болды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 13 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Бұрынғы энергетика министрі Мағзұм Мырзағалиев Президент кеңесшісі лауазымына тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/rk2012/buryingyi-energetika-ministr-magzum-myirzagaliev-prezident-332304/ Бұрынғы энергетика министрі Мағзұм Мырзағалиев Президент кеңесшісі болды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 13 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * ҚР Президентінің Парламенттегі Өкілдігінің басшысы лауазымынан босатылған Бейбіт Исабаев Сенат депутаты болып тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/rk2012/beybt-isabaev-senat-deputatyi-bolyip-tagayyindaldyi-332305/ Бейбіт Исабаев Сенат депутаты болып тағайындалды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 13 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Сенат депутаты Сәуле Айтпаеваның өкілеттігі тоқтатылды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-senator-aytpaevanyin-oklettgn-toktattyi-332307/ Тоқаев сенатор Айтпаеваның өкілеттігін тоқтатты]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 13 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Бұрынғы ҚР Президентінің іс басқарушысы Ерлан Баттақов сауда және интеграция бірінші вице-министрі болып тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/erlan-battakov-sauda-jane-integratsiya-brnsh-vitse-ministr-332308/ Ерлан Баттақов сауда және интеграция бірінші вице-министрі болып тағайындалды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 13 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * ''Stopfake.kz'' жобасының жетекшісі болған Александр Данилов ақпарат және қоғамдық даму вице-министрі қызметіне тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/aleksandr-danilov-akparat-vitse-ministr-bolyip-332309/ Александр Данилов ақпарат вице-министрі болып тағайындалды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 13 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Бұрынғы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің Астана қаласы бойынша департаментінің басшысы Абзал Әбдікәрімов ұлттық экономика вице-министрі болып тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/abzal-abdkadyirov-ulttyik-ekonomika-vitse-ministr-boldyi-332311/ Абзал Әбдіқадыров ұлттық экономика вице-министрі болды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 13 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Бұрынғы ҚР стратегиялық жоспарлау және реформалар жөніндегі агенттігі төрағасының орынбасары Жаслан Мәдиев цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі бірінші вице-министрі қызметіне тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/jaslan-madiev-tsifrlyik-damu-brnsh-vitse-ministr-boldyi-332340/ Жаслан Мәдиев цифрлық даму бірінші вице-министрі болды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 14 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Бұрынғы әділет министрі Марат Бекетаев премьер-министр Әлихан Смайыловтың кеңесшісі болып тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/rk2012/marat-beketaev-premer-ministrdn-kenesshs-boldyi-332354/ Марат Бекетаев премьер-министрдің кеңесшісі болды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 14 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Бұрынғы ішкі істер министрінің орынбасары, [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы|ҚР Ұлттық ұланының]] бас қолбасшысы Руслан Жақсылықов қорғаныс министрі қызметіне тағайындалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kazakstannyin-jana-korganyis-ministr-turalyi-ne-belgl-332616/ Қазақстанның жаңа қорғаныс министрі туралы не белгілі?]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 19 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Премьер-министрдің орынбасары Ералы Тоғжанов, премьер-министрдің бірінші орынбасары Роман Скляр, премьер-министр кеңсесінің басшысы Ғалымжан Қойшыбаев, ішкі істер министрі Ерлан Тұрғымбаев (кейін ол қызметінен кетіп, президент кеңесшісі болып тағайындалды<ref>[https://kaz.zakon.kz/6003367-erlan-turgymbaev-zhana-kyzmetke-tagaiyndaldy.html Ерлан Тұрғымбаев жаңа қызметке тағайындалды]. ''Zakon.kz'', 25 ақпан 2022 жыл.</ref>), сыртқы істер министрі Мұхтар Тілеуберді, төтенше жағдай министрі Юрий Ильин, еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Серік Шәпкенов, цифрлық даму және аэроғарыш өнеркәсібі министрі Бағдат Мусин, ауыл шаруашылығы министрі Ербол Қарашөкеев, білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов, экология, геология және табиғи ресурстар министрі Серікқали Брекешев, қаржы министрі Ерұлан Жамаубаев, сауда және интеграция министрі Бақыт Сұлтанов өз лауазымдарын сақтап қалды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/ukmette-lauazyimyin-kmder-saktap-kaldyi-332179/ Үкіметте лауазымын кімдер сақтап қалды?]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 11 қаңтар 2022 жыл.</ref>. === Қаңтар оқиғалары үшін жауапкершілікке тарту === * [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|ҰҚК]] төрағасы Кәрім Мәсімов 5 қаңтарда қызметінен босатылып, кейін «мемлекетке опасыздық жасады» деген айыппен қамауға алынды<ref name="masimov01"/>. Кейінірек оған «билікті басып алу» бабы бойынша да қылмыстық іс қозғалғаны мәлім болды. Онымен қоса ҰҚК төрағасының бұрынғы орынбасарлары А. Садықұлов пен Д. Ерғожин да ұсталды<ref name="masimov02"/>. * 15 қаңтарда энергетика вице-министрі Жұмабай Қарағаевтың қызметінен босатылып, қамауға алынғаны белгілі болды. Онымен қоса электрондық сауда алаңдарының басшылары мен Маңғыстау облысындағы сұйытылған газдың бағасын негізсіз көтеруге қатысы бар тұлғалар ұсталған<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/buryingyi-energetika-vitse-ministr-jumabay-karagaev-ustaldyi-332411/ Бұрынғы энергетика вице-министрі Жұмабай Қарағаев ұсталды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 15 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * 19 қаңтарда қызметінен босатылған бұрынғы қорғаныс министрі Мұрат Бектановтың 20 ақпанда уақытша ұстау изоляторына қамалғаны туралы белгілі болды<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/prokuror/press/news/details/329545?lang=kk БАҚ үшін ақпарат]. ''ҚР Бас прокуратурасы'', 21 ақпан 2022 жыл.</ref>. «Командирлік қабілетін көрсете алмады» деп Тоқаев сынға алған Бектановқа ҚР Қылмыстық кодексінің 452-бабы бойынша («Биліктің әрекетсіздігі») айып тағылған<ref>[https://www.azattyq.org/a/31713729.html Бас прокуратура: Бұрынғы Қорғаныс министрі Мұрат Бектанов қамауға алынды]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 21 ақпан 2022 жыл.</ref>. === Төтенше жағдайды кезең-кезеңімен жою === [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Қазақстанның Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] 13 қаңтарда Астана, Шымкент қалаларының, Ақмола, Ақтөбе, Атырау, Шығыс Қазақстан, Батыс Қазақстан, Қарағанды, Қызылорда, Қостанай, Маңғыстау, Павлодар, Солтүстік Қазақстан және Түркістан облыстарының аумақтарында терроризмге қарсы операцияның аяқталғаны және террористік қауіптіліктің шекті «қызыл» деңгейінің жойылғаны туралы жариялады. Террористік қауіптіліктің «қызыл» деңгейі және терроризмге қарсы операция режимі Алматы қаласында, Алматы және Жамбыл облыстарында сақталады<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/knb/press/news/details/311627?lang=kk Террористік қауіп деңгейін төмендету туралы]. ''gov.kz'', 13 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Төтенше жағдайдың күшін жою уақыты: * 2022 жылғы 13 қаңтарда сағат 7:00-ден бастап Батыс Қазақстан<ref>[https://akorda.kz/kz/batys-kazakstan-oblysyndagy-totenshe-zhagdaydyn-kushin-zhoyu-turaly-120591 Батыс Қазақстан облысындағы төтенше жағдайдың күшін жою туралы] - ҚР Президентінің ресми сайты ''Akorda.kz'', 2022 жылғы 12 қаңтар.</ref>, Солтүстік Қазақстан<ref>[https://akorda.kz/kz/soltustik-kazakstan-oblysyndagy-totenshe-zhagdaydyn-kushin-zhoyu-turaly-12072 Солтүстік Қазақстан облысындағы төтенше жағдайдың күшін жою туралы] - ҚР Президентінің ресми сайты ''Akorda.kz'', 2022 жылғы 12 қаңтар.</ref> және Павлодар<ref>[https://akorda.kz/kz/pavlodar-oblysyndagy-totenshe-zhagdaydyn-kushin-zhoyu-turaly-120241 Павлодар облысындағы төтенше жағдайдың күшін жою туралы] - ҚР Президентінің ресми сайты ''Akorda.kz'', 2022 жылғы 12 қаңтар.</ref> облыстарында; * 14 қаңтар сағат 18:00-ден бастап Шымкент қаласында<ref>[https://akorda.kz/kz/shymkent-kalasyndagy-totenshe-zhagdaydyn-kushin-zhoyu-turaly-140730 Шымкент қаласындағы төтенше жағдайдың күшін жою туралы] - ҚР Президентінің ресми сайты ''Akorda.kz'', 2022 жылғы 14 қаңтар.</ref>, Шығыс Қазақстан<ref>[https://akorda.kz/kz/shygys-kazakstan-oblysyndagy-totenshe-zhagdaydyn-kushin-zhoyu-turaly-1401126 Шығыс Қазақстан облысындағы төтенше жағдайдың күшін жою туралы] - ҚР Президентінің ресми сайты ''Akorda.kz'', 2022 жылғы 14 қаңтар.</ref>, Қарағанды<ref>[https://akorda.kz/kz/karagandy-oblysyndagy-totenshe-zhagdaydyn-kushin-zhoyu-turaly-1401431 Қарағанды облысындағы төтенше жағдайдың күшін жою туралы] - ҚР Президентінің ресми сайты ''Akorda.kz'', 2022 жылғы 14 қаңтар.</ref>, Түркістан<ref>[https://akorda.kz/kz/turkistan-oblysyndagy-totenshe-zhagdaydyn-kushin-zhoyu-turaly-140200 Түркістан облысындағы төтенше жағдайдың күшін жою туралы] - ҚР Президентінің ресми сайты ''Akorda.kz'', 2022 жылғы 14 қаңтар.</ref> облыстарында; * 15 қаңтар сағат 7:00-ден бастап Ақмола<ref>[https://akorda.kz/kz/akmola-oblysyndagy-totenshe-zhagdaydyn-kushin-zhoyu-turaly-1404057 Ақмола облысындағы төтенше жағдайдың күшін жою туралы] - ҚР Президентінің ресми сайты ''Akorda.kz'', 2022 жылғы 14 қаңтар.</ref> және Қостанай<ref>[https://akorda.kz/kz/kostanay-oblysyndagy-totenshe-zhagdaydyn-kushin-zhoyu-turaly-1404539 Қостанай облысындағы төтенше жағдайдың күшін жою туралы] - ҚР Президентінің ресми сайты ''Akorda.kz'', 2022 жылғы 14 қаңтар.</ref> облыстарында; * 16 қаңтар сағат 7:00-ден бастап Ақтөбе облысында<ref>[https://akorda.kz/kz/aktobe-oblysyndagy-totenshe-zhagdaydyn-kushin-zhoyu-turaly-1503357 Ақтөбе облысындағы төтенше жағдайдың күшін жою туралы] - ҚР Президентінің ресми сайты ''Akorda.kz'', 2022 жылғы 15 қаңтар.</ref>. * 19 қаңтар сағат 00:00-ден бастап Астана және Алматы қалаларында және Алматы, Атырау, Жамбыл, Қызылорда, Маңғыстау облыстарында төтенше жағдайдың күші жойылды, яғни Қазақстанның барлық өңірі қалыпты өмірге оралып, шектеу шаралары тоқтатылды<ref>[https://www.inform.kz/kz/kazakstannyn-barlyk-onirinde-totenshe-zhagdaydyn-kushi-zhoyylady_a3887615 Қазақстанның барлық өңірінде төтенше жағдайдың күші жойылады]. ''[[ҚазАқпарат]]'', 18 қаңтар 2022 жыл.</ref>. === ӨКМ Операторы қызметінің тоқтатылуы === 2015 жылы құрылған «Өндірушілердің кеңейтілген міндеттемелері Операторы» ({{lang-ru|Оператор РОП}}) жинаған утилизациялық алымға елдегі автокөлік иелері жылдар бойы наразылық білдіріп, 2021 жылы әлеуметтік желілерде ''#НетУтильСбору'' қозғалысы пайда болды. [[Әлия Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Әлия Назарбаеваға]] қатысы болуы мүмкін бұл компания соңғы бес жылдың ішінде қазақстандықтардан 691,9 миллиард теңге қаражат жинаған. 2022 жылдың қаңтарындағы наразылық шараларынан кейін Қасым-Жомарт Тоқаев уитилизациялық алымды жинаумен жеке компания айналыспауы керек деген мәлімдеме жасады<ref>[https://www.azattyq.org/a/31650244.html Назарбаевтың кіші қызымен байланысы бар делінген жеке компанияға бес жылда 692 млрд теңге қаражат түскен]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 12 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Президенттің тапсырмасымен ҚР Үкіметі 2022 жылдың 18 қаңтарында «ҚР Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігінің ведомстволық бағынысты ұйымдарының кейбір мәселелері туралы» қаулы қабылдады. Оған сәйкес, «ӨКМ Операторы» ЖШС-нің утилизациялық алымды жинау қызметі тоқтатылып, оның есебінен құрылған активтер мемлекетке берілетін болды. Өндірушілердің кеңейтілген міндеттемелерін (ӨКМ) әкімшілендіру функциялары «Жасыл даму» АҚ мемлекеттік ұйымына тапсырылды<ref>[https://www.inform.kz/kz/okm-operatory-budan-bylay-util-alymyn-zhinay-almaydy-ukimet-kaulysy_a3887773 «ӨКМ операторы» бұдан былай утиль алымын жинай алмайды - Үкімет қаулысы]. ''[[ҚазАқпарат]]'', 19 қаңтар 2022 жыл.</ref>. 26 қаңтарда бұрынғы экология, геология және табиғи ресурстар вице-министрі Ахметжан Пірімқұлов пен «ӨКМ Операторы» ЖШС бұрынғы төрағасы Медет Құмарғалиев 2 ай мерзімге қамауға алынғаны белгілі болды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/crime/ekologiya-vitse-ministr-men-okm-operatoryi-basshyisyi-2-ayga-333071/ Экология вице-министрі мен "ӨКМ Операторы" басшысы 2 айға қамауға алынды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 26 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Сол күні Астана қаласында өз-өзіне қол жұмсаған «ӨКМ Операторы» ЖШС басқарушы директоры Руслан Шәмшиевтің мүрдесі табылды<ref>[https://informburo.kz/kaz/newskaz/rop-operatorynyng-baskharushy-direktory-oez-oezine-khol-zhumsady РОП операторының басқарушы директоры Руслан Шәмшиев өз-өзіне қол жұмсады]. ''Информбюро'', 26 қаңтар 2022 жыл.</ref>. == Назарбаев пен оның отбасының тағдыры == {{see also|Назарбаевтың жеке басына табыну}} [[Сурет:Nursultan Nazarbayev at the Enthronement of Naruhito (1).jpg|нобай|Нұрсұлтан Назарбаев]] Ондаған жылдар бойы билікті өз қолында ұстаған [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] 2019 жылы оған жақын деп саналатын Қасым-Жомарт Тоқаевқа [[Қазақстандағы президент сайлауы (2019)|билік тізгінін тапсырған болатын]], бірақ бұрынғы президент елдің саяси өміріне өз ықпалын сақтап қалды. 2022 жылдың қаңтарындағы оқиғалар кезінде Назарбаевтың жұрттың алдына шықпауы нағыз жұмбаққа айналды<ref name="WSJ">''Grove T., Marson J.'' [https://www.wsj.com/articles/mystery-surrounds-absence-of-kazakhstans-longtime-leader-as-protesters-challenge-state-he-built-11641639722 Mystery Surrounds Absence of Kazakhstan’s Longtime Leader as Protesters Challenge State He Built]. ''[[The Wall Street Journal]]'', 8 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Түрлі қауесеттерге сәйкес, ол [[Женева көлі]]нің жағалауында, [[Қытай]]да немесе [[Дубай]]да бас сауғалауы мүмкін. «Назарбаев қайтыс болды» деген де күдік туды. Бірақ көбісінің болжамы бойынша, бұрынғы президент өз атымен аталған Қазақстанның астанасында қалған<ref name="guardian">''Walker S.'' [https://www.theguardian.com/world/2022/jan/16/where-is-kazakhstans-former-longtime-leader-nursultan-nazarbayev Where is Kazakhstan’s former longtime leader Nursultan Nazarbayev?]. ''[[The Guardian]]'', 16 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Назарбаевтың баспасөз хатшысы 28 желтоқсаннан бері көзден таса болған бұрынғы президенттің Астана қаласында екенін мәлімдеді<ref name="tengri05"/>. Кейін белгілі болғандай, Назарбаев ҚР Қауіпсіздік кеңесі төрағасы лауазымын Тоқаевқа тапсырған. Халық арасында түрлі қауесет тарағаннан кейін Елбасының хатшысы бұны ол өз еркімен істеді деп сендірді<ref name="tengri06"/>. Оған қоса бұрынғы президенттің маңызды одақтастары өз лауазымдарынан айырыла бастады, Үкімет отставкаға жіберілді. Назарбаевтың тұсында Үкіметті басқарған ҰҚК төрағасы Кәрім Мәсімов «мемлекетке опасыздық жасады» деп қамауға алынып, Тоқаев тағайындаған адаммен ауыстырылды. Бұның барлығы Қазақстанда билік үшін астыртын күрес жүріп жатыр ма деген сұрақтың туындауына әкеп соқтырды. Кейбір бақылаушылардың пікірінше, Тоқаев халық арасында жаман атақты болған Назарбаевтан (шерушілер ''«Шал, кет!»'' деп ұрандаған болатын) өзін әрі ұстау үшін осы қадамдарға барған<ref name="WSJ"/>. Наразылық шаралары басталғаннан кейін сөйлеген сөздерінде Қасым-Жомарт Тоқаев Назарбаевтың атын атап, тікелей сынамағанымен, Қазақстанда [[Назарбаевтың жеке басына табыну|бұрынғы президенттің жеке басына табыну]] аяқталғанының белгілері байқалды. Талдықорғандағы тәртіпсіздіктер кезінде құлатылған Назарбаевтың ескерткіші орнына қойылған жоқ, шерушілер алып тастаған Алматыдағы [[Нұрсұлтан Назарбаев даңғылы (Алматы)|Назарбаев даңғылындағы]] көше белгілері қайта ілінген жоқ. Осы жағдайда елдің бетке ұстар азаматтары өздерінің Тоқаевқа адал екенін білдіруге асықты. «Назарбаевтың дәуірі аяқталғаны анық», — деп мәлімдеді көп жылдар бойы бұрынғы президенттің кеңесшісі болған [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] өзінің ''[[The Guardian]]''-ға берген сұхбатында<ref name="guardian"/>. 18 қаңтарда Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан халқына [https://www.youtube.com/watch?v=K0ZSwtUV_bo үндеуін жариялады]. Өз сөзінде ол елде орын алған тәртіпсіздер үшін «экстремистік топтар» мен «террористерді» кінәлады, бұл оқиғалар кезінде қаза тапқандарға көңіл айтты. Тоқаевты қолдауға шақырып, оның «шұғыл шешімдерінің арқасында ел іргесі сөгілген жоқ» деді. Бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланған түрлі ақпаратқа жауап ретінде Назарбаев 2019 жылы Қасым-Жомарт Тоқаевқа билік тізгінін тапсырғанын еске салды, сол кезден бері [[Зейнеткерлік жасы|зейнеткер]] екенін, қазір Қазақстан астанасында демалып жатқанын айтты<ref>[https://elbasy.kz/kk/news/2022-01/kazakstan-respublikasynyn-tungysh-prezidenti-elbasy-nnazarbaevtyn-kazakstan-khalkyna Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасы Н. Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына үндеуі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220118121835/https://elbasy.kz/kk/news/2022-01/kazakstan-respublikasynyn-tungysh-prezidenti-elbasy-nnazarbaevtyn-kazakstan-khalkyna |date=2022-01-18 }}. ''ҚР тұңғыш президенті — Елбасы Н. Назарбаевтың ресми сайты'', 18 қаңтар 2022 жыл.</ref>. 19 қаңтарда белгілі болғандай, [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|ҚР Парламенті Мәжілісінің]] депутаттары «Қазақстан халықтары ассамблеясы», «Тұңғыш президент — Елбасы», «ҚР Қауіпсіздік кеңесі» туралы заңдарға арнайы түзету енгізуді қолдап, Нұрсұлтан Назарбаевтың [[Қазақстан халқы ассамблеясы]] мен Қауіпсіздік кеңесіне өмір бойы төраға болу құқығынан айыратын заң жобасын [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенатқа]] жолдаған. Енді бұл органдарға Қазақстан президенті төрағалық ететін болып шешілді<ref>[https://www.azattyq.org/a/31661397.html Мәжіліс Назарбаевты Қауіпсіздік кеңесін өмір бойы басқару құқығынан айыратын өзгерісті мақұлдады]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 19 қаңтар 2022 жыл</ref>. 2021 жылдың қарашасында «[[Нұр Отан]]»-ның төрағасы Назарбаев партияны ел президенті басқаруы тиіс деген мәлімдеме жасаған болатын<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/nazarbaev-nur-otan-partiyasyinyin-toragasyi-oklettgn-bered-330086/ Назарбаев Nur Otan партиясының төрағасы өкілеттігін береді]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 23 қараша 2021 жыл.</ref>. 2022 жылдың 28 қаңтарында өткен «Нұр Отан» партиясының кезектен тыс XXI Съезінде Қасым-Жомарт Тоқаев бірауыздан партия төрағасы болып сайланды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-nur-otan-partiyasyinyin-toragasyi-bolyip-333076/ Президент Тоқаев Nur Otan партиясының төрағасы болып сайланды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 28 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Съезде сөйлеген сөзінде мемлекет басшысы: «Тұңғыш Президенттің тарихи еңбегіне құрмет көрсетейік, оның жетістіктері мен қадір-қасиеттерін бірінші орынға қояйық, ал есептерді еліміздің болашақ басшыларына қалдырайық», — деді<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-elbasyi-turalyi-jumyis-stemeytn-adam-gana-333094/ Президент Елбасы туралы: Жұмыс істемейтін адам ғана қателеспейді]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 28 қаңтар 2022 жыл.</ref>. === Лауазымдарынан айырылған Назарбаев отбасының мүшелері === * Димаш Досанов ([[Әлия Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Әлия Назарбаева]]ның күйеуі) — «[[ҚазТрансОйл]]» бас директоры ретіндегі өкілеттігі мерзімінен бұрын тоқтатылды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kaztransoyl-basshyisyi-dimash-dosanovtyin-oklet-merzmnen-332410/ "ҚазТрансОйл" басшысы Димаш Досановтың өкілеті мерзімінен бұрын тоқтатылды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 15 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Қайрат Шәріпбаев ([[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]]ның бейресми күйеуі) — «[[Қазақгаз]]» ҰК АҚ басқарма төрағасы ретіндегі өкілеттігі мерзімінен бұрын тоқтатылды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kayrat-sharpbaev-qazaqgaz-uk-basshyisyi-kyizmetnen-kett-332409/ Қайрат Шәріпбаев QazaqGaz ҰК басшысы қызметінен кетті]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 15 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * [[Тимур Асқарұлы Құлыбаев|Тимур Құлыбаев]] ([[Динара Нұрсұлтанқызы Құлыбаева]]ның күйеуі) — [[Қазақстан Республикасының Ұлттық кәсіпкерлер палатасы|«Атамекен» Ұлттық Кәсіпкерлер палатасының]] төрағасы ретіндегі өкілеттігін доғарды<ref>''Қапаш Г.'' [https://egemen.kz/article/301371-qulybaev-qyzmetinen-ketti Құлыбаев қызметінен кетті]. ''[[Егемен Қазақстан]]'', 17 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * [[Самат Сатыбалдыұлы Әбіш|Самат Әбіш]] (Нұрсұлтан Назарбаевтың немере інісі) — [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|ҚР Ұлттық Қауіпсіздік Комитеті]] төрағасының бірінші орынбасары лауазымынан босатылды<ref>[https://www.inform.kz/kz/samat-abish-ukk-toragasynyn-birinshi-orynbasary-lauazymynan-bosatyldy_a3886719 Самат Әбіш ҰҚК төрағасының бірінші орынбасары лауазымынан босатылды]. ''[[ҚазАқпарат]]'', 17 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Дариға Назарбаева — [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты болған Назарбаевтың қызы қаңтар айының басынан бері [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламентте]] көрінген жоқ. Ресми мәлімет бойынша, ол [[Коронавирустық инфекция Covid-19|коронавирус]] індетіне шалдығып, өз үйінде демалған. Кейін Дариға Нұрсұлтанқызының қаңтар айының аяғына дейін жалақысы сақталмайтын демалыста болатыны белгілі болды<ref>[https://sputnik.kz/society/20220117/19161607/Dariga-Nazarbaeva-demalys.html Дариға Назарбаева қаңтар айының соңына дейін демалыста болады]. ''Sputnik Kazakhstan'', 17 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Айдың аяғында өткен «Нұр Отан»-ның кезектен тыс Съезінде ол партияның саяси кеңесінің құрамынан шығарылды<ref>[https://inbusiness.kz/kz/last/dariga-nazarbaeva-nur-otan-partiyasynyn-sayasi-kenesinin-kuramynan-shygaryldy Дариға Назарбаева Nur Otan партиясының саяси кеңесінің құрамынан шығарылды]. ''inBusiness.kz'', 28 қаңтар 2022 жыл.</ref>. 25 ақпанда Дариға Назарбаева Мәжіліс депутаты өкілеттігін тоқтатқаны туралы үндеу жариялады<ref>[https://www.zakon.kz/6007864-dariga-nazarbaeva-mzhilisten-ketedi.html Дариға Назарбаева Мәжілістен кетеді]. ''Zakon.kz'', 25 ақпан 2022 жыл</ref>. * Берік Имашев — 25 қаңтарда Дариға Назарбаеваның құдасы [[Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы|ҚР Орталық сайлау комиссиясының]] төрағасы қызметінен босатылды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31669867.html Тоқаев Назарбаеваның құдасын қызметтен босатты]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 25 қаңтар 2022 жыл</ref>. == Оқиғалар хроникасы == === 2 қаңтар === * Жаңаөзенде наразы тұрғындар сұйытылған табиғи газдың бағасын төмендетуді талап етіп, автокөлік жолын бөгеп тастады<ref name="azattyq1"/>. * Маңғыстау өңіріндегі шерушілерге газ бағасы бұрынғы деңгейге түспейтіні айтылды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31636415.html Жаңаөзендегі наразылыққа билік жауабы: сұраныс өсірген газ бағасы бұрынғы қалпына қайта келмейді]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 2 қаңтар 2022 жыл.</ref>. === 3 қаңтар === * Астана қаласында полиция Жаңаөзендегі шерушілерге қолдау көрсетіп, көшеге шыққан бір топ адамды ұстады. Алматыдағы Республика және Астана алаңы жабылды<ref>[https://www.azattyq.org/a/almaty-nur-sultan-protests/31637104.html Астанада кемі екі жерде полиция адамдарды ұстап әкетті, Алматыда алаңдар жабылды]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 3 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Премьер-министр [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Маминның]] бастауымен Маңғыстаудағы әлеуметтік-экономикалық жағдайды қарастыратын комиссия құрылды<ref name="azattyq4">[https://www.azattyq.org/a/31637186.html Үкімет Жаңаөзендегі жұрттың талабы бойынша комиссия құрды, халық наразылығына "құқықтық баға беретінін" ескертті]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 3 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Шымкенттегі орталық алаңдардың күзеті күшейтілді<ref>[https://www.azattyq.org/a/31637213.html Шымкент полициясы белсенділерді үйінен шығармай тастады, көшеде күзет күшейді]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 3 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Жаңаөзенде наразылық шарасына жиналған адамдардың саны 3 мыңға жетті. Келіссөз жүргізуге келген облыс әкімі Ноғаевты шерушілер қуып жіберді<ref name="azattyq5">[https://www.azattyq.org/a/31637750.html Жаңаөзендегі наразы топ облыс әкімі Ноғаевты жиыннан қуып жіберді]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 3 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Ақтөбенің орталық алаңында жүзге жуық адам жиналды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31637458.html Ақтөбеде жүз шақты адам жиналып, Жаңаөзендегі наразылыққа қолдау білдірді]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 3 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Энергетика министрі Мағзұм Мырзағалиев сұйытылған газ бағасының өсу себебінің халыққа дұрыс түсіндірілмегенін айтты. Бағаның бұрынғы қалпына қайтып келмейтіні тағы да қайталанды. Сұйытылған газдың бағасы 85—90 теңгеге дейін төмендетілетін болды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31637841.html Энергетика министрі "жұмыста олқылықтар болғанын" мойындады]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref>. === 4 қаңтар === * Жаңаөзен мен Ақтау қалаларының алаңдарында сұйытылған газ бағасын төмендетуді талап еткен жұрт тарқамай, шеруін жалғастырды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31638443.html "Үкімет отставкаға кетсін! Шал кет!" Ақтау мен Жаңаөзенде халық алаңнан тарқамады]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 4 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Жаңаөзенде бастау алған шерулерді қолдамақ болған алматылық белсенділер жауапқа тартылып, қамауға алынды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31638416.html Алматыда "Жаңаөзендегі наразылықты қолдамақ болған" белсенділер жауапқа тартылды]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 4 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * [[Теңіз мұнай кен орны]]ның жүздеген жұмысшылары маңғыстаулықтарды қолдап, митингіге шықты<ref>[https://www.azattyq.org/a/31638559.html Теңіз кенішінде жұмысшылар Жаңаөзенді қолдап, жұмысты тоқтатты]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 4 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Алматы, Астана, Шымкент және Ақтөбе қалаларында ондаған адам қамауға алынды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31638483.html Қазақстанның бірнеше қаласында ондаған адам ұсталды]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 4 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Үкімет комиссиясы Маңғыстау облысындағы наразы халықпен келіссөз жүргізе бастағаны белгілі болды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31638772.html Үкімет Маңғыстау облысында наразылардың бастама тобымен "келіссөз жүргізіп жатқанын" хабарлады]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 4 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Ақтөбелік шерушілер полиция шебін бұзып, облыстық әкімдікке қарай бет алды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31638812.html Ақтөбеде наразылар полиция шебін бұзып, әкімдікке қарай өтті]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 4 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Таразда көшеге шыққан наразы адамдар журналистермен қоса қамауға алынды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31639007.html Таразда Жаңаөзендегі наразыларды қолдаған журналистерді полиция алып кетті]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 4 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Сол күні облыс әкімдігінің ғимараты мен қала орталығындағы бір банктың ғимараты бүлінді, 10-нан аса полиция көлігінің қиратылғаны мәлім болды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/events/saparbaev-tarazda-ortengen-kolkter-men-bulngen-gimarattar-331812/ Сапарбаев Таразда өртенген көліктер мен бүлінген ғимараттар туралы айтты]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Ақтауда премьер-министрдің орынбасары Ералы Тоғжанов сұйытылған газдың бір литрі 50 теңге болатынын мәлімдеді, бірақ наразы халық одан кейін тарқамады<ref name="azattyq.org"/>. * Алматыда 150 жуық адам қамауға алынды<ref name="azattyq2"/>. * «Нұр Отан» депутаты Берік Әбдіғалиұлы үкіметтің отставкасын талап етті<ref>[https://www.azattyq.org/a/31639161.html "Нұр Отан" партиясынан сайланған депутат Берік Әбдіғалиұлы үкіметтің отставкасын талап етті]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 4 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Қасым-Жомарт Тоқаев [[Twitter]]-де «ел тұтастығы мен бірлігіне сызат түсіруді көздейтін деструктивті топтардың үндеуіне құлақ аспауға» шақырды<ref name="azattyq6">[https://www.azattyq.org/a/31639138.html Тоқаев наразыларды "ел тұтастығына сызат түсіруді көздейтін топтардың үндеуіне құлақ аспауға" шақырды]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 4 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Атырауда 5 мыңнан астам тұрғын Исатай мен Махамбет орталық алаңына жиналып, олар жаңаөзендіктерге қолдау білдірді<ref>[https://azh.kz/kz/news/view/55650 Исатай мен Махамбет алаңындағы наразылық]. ''Ақ Жайық'', 4 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Шымкентте бірнеше мың адам жиналып, жаңаөзендіктерге қолдау көрсетті<ref>[https://www.azattyq.org/a/31639208.html Шымкентте "Шал кет!" деп ұрандаған бірнеше мың адам әкімдікке қарай бет алды]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 4 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * 4 қаңтардан 5-іне ауған түні полицияның арнайы жасақтары Астана қаласындағы шерушілердің кейбірін ұстап, қамауға алды<ref name="ReferenceA"/>. === 5 қаңтар === * 5 қаңтар күні таңертең Қазақстан президенті Үкімет отставкасын қабылдағаны туралы белгілі болды<ref name="azattyq3"/>. * Қасым-Жомарт Тоқаев кадрлық өзгерістер жасады. Мұрат Нұртілеу ҰҚК төрағасының бірінші орынбасары етіп тағайындалды. Ерлан Қарин мемлекеттік хатшы атанды (Қырымбек Көшербаевтың орнына). Премьер-министр міндетін уақытша Әлихан Смайылов атқаратын болды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31639949.html Тоқаев президент әкімшілігі және ҰҚК-да бірқатар кадрлық өзгерістер жасады]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Алматыдағы «Алтын Орда» базарының маңында қымбатшылыққа қарсы шеруге шыққан адамдарға арнайы жасақ наразыларға шулы граната қолданып, резеңке оқ атты<ref>[https://www.azattyq.org/a/31639979.html "Алтын Орда" маңында арнайы жасақ наразыларға шулы граната қолданып, резеңке оқ атты]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * 5 қаңтардан бастап 19 қаңтарға дейін Маңғыстау облысы мен Алматы қаласында төтенше жағдай енгізілгені белгілі болды<ref name="azattyq7">[https://www.azattyq.org/a/31639957.html Алматы әкімі: Арандатушылар мен экстремистер ұсталып жатыр]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Ішкі істер министрлігі Қазақстан бойынша «қоғамдық тәртіпті бұзған» 200-ден астам адамның ұсталғанын хабарлады<ref>[https://www.azattyq.org/a/31640002.html ІІМ түрлі аймақта 200-ден астам адамның ұсталғанын хабарлады]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Төтенше жағдай Алматы облысында да жарияланды<ref name="azattyq8">[https://www.azattyq.org/a/31640121.html Тоқаев Алматы облысында төтенше жағдай жариялады]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Ақтөбеде әкімдік алдында жиналған наразы халық әкімдік ғимаратын басып алуға талпынды. Полиция шерушілерге қарсы көз жасаурататын газ қолданды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31640174.html Ақтөбеде әкімдікті басып алмақ болған наразыларға полиция газ шашты]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Алматыдағы «Сайран» автовокзалына жақын орналасқан «Нұр Отан» партиясының ғимараты өртке оранды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31640150.html Алматыда "Нұр Отан" ғимараты өртеніп жатыр]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Сағат 16:00-де Астана қаласында төтенше жағдай жариялады. Коменданттық сағат 23:00—07:00 аралығында болатын болды<ref name="azattyq9">[https://www.azattyq.org/a/31640426.html Нұр-Сұлтанда төтенше жағдай жарияланды]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Қазақстан аумағында Интернет желісі өшіріліп, телефон байланысы нашарлап кетті<ref name="azattyq11">[https://www.azattyq.org/a/31640540.html Елде интернет өшіп, байланыс нашарлады. Азаттық сайты ашылмай қалды]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Бір топ адам [[Халықаралық Алматы әуежайы]]н басып алғаны белгілі болды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31640858.html Алматыда белгісіз адамдар тобы әуежайды басып алғаны хабарланды]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Шерушілер Алматы қаласының әкімдігін басып алуға талаптанғаннан кейін оның ғимараты өртке оранды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/events/sherushler-almatyi-akmdgne-basyip-kruge-areket-jasadyi-331834/ Шерушілер Алматы әкімдігіне басып кіруге әрекет жасады, ғимарат өртенді]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Қасым-Жомарт Тоқаев осыған дейін Нұрсұлтан Назарбаев басқарып келген Қауіпсіздік кеңесінің басшылығын өз қолына алды<ref name="azattyq12">[https://www.azattyq.org/a/31645830.html Үкібай "Назарбаев Қауіпсіздік кеңесі төрағалығын Тоқаевқа өз еркімен бергенін" айтады]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 9 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Алматыда 120-дан астам автокөлік өртелгені белгілі болды. Қалалық полиция департаментінің хабарлауынша, бұл сәтке дейін 120 дүкен мен сауда нысандары, 180 қоғамдық тамақтану орындары, 100-ге жуық шағын және орта бизнес кеңселері қиратылған<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/events/120-dan-asa-kolk-ortend-taymerdenov-kala-turgyindaryina-331843/ "120-дан аса көлік өртенді". Таймерденов қала тұрғындарына үндеу жасады]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Қазақстанның барлық аймағында 5—19 қаңтар аралығында төтенше жағдай енгізілді<ref name="azattyq10">[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kazakstanda-totenshe-jagday-rejim-engzld-331850/ Қазақстанда төтенше жағдай режимі енгізілді]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 6 қаңтар 2022 жыл.</ref>. === 6 қаңтар === * Қасым-Жомарт Тоқаев ҚР Қауіпсіздік кеңесінің жиынын өткізіп, [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]] (ҰҚШҰ) басшыларынан көмек сұрағанын мәлімдеді<ref name="azattyq13"/>. * Ұжымдық қауіпсіздік шарты ұйымының төрағасы Армения премьер-министрі [[Никол Пашинян]] Қазақстанға әскер жіберетінін ресми түрде растады<ref name="ҰҚШҰ Қазақстанға әскер жібереді"/>. * Ақтөбедегі шерушілер жергілікті билікпен келіссөз барысында өздерін «террорист» деп атауға қарсы екенін мәлімдеді<ref>[https://www.azattyq.org/a/31642135.html Ақтөбеде демонстранттар әкімдікпен келіссөз жүргізіп жатыр, олар өздерін "террорист" деп атауға қарсы]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 6 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * 6 қаңтарға қараған түні Шымкентте бір топ адам әкімдікті басып алғысы келіп, атыс дауысы естілген. Сауда үйі, банкоматтар тоналған<ref>[https://www.azattyq.org/a/31642114.html Шымкентте 30 шақты көлік, 5 автобус өртенген. Бүлінген әкімдікті жасақ күзетіп тұр, демонстранттар жоқ]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 6 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Талдықорғанда әкімдік пен полиция басқармасы наразылық шарасына қатысқандардың қолына өтті, қалада [[тонаушылық]] басталды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31642185.html Нұр-Сұлтанда жағдай қалыпты, Семейде байланыс жоқ, Талдықорғанда әлдекімдер әкімдікті басып алған]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 6 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Ақтау көшелеріне шыққан наразы халық тарамай, шетелдік әскерилердің келуіне қарсы екенін жариялады. Жаңаөзендік шерушілер де тарқаған жоқ<ref>[https://www.azattyq.org/a/31642193.html Ақтау мен Жаңаөзенде демонстранттар алаңда тұр. Жұрт интернетті қосуды талап етеді]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 6 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Алматыдағы Республика алаңында шерушілерге қарсы оқ атылғаны мәлім болды, бір адам қаза тапты<ref>[https://www.azattyq.org/a/31642421.html Алматыда алаңда тұрған адамдарға пулеметтен оқ ата бастады. Қаза тапқандар мен жараланғандар бар]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 6 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Арнайы операцияның нәтижесінде тәртіп сақшылары Алматы әуежайын қайтарды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/almatyidagyi-arnayyi-operatsiya-basyip-alyingan-auejay-331857/ Алматыдағы арнайы операция: басып алынған әуежай құқық қорғау органдарының иелігіне өтті]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 6 қаңтар 2022 жыл.</ref>. === 7 қаңтар === [[Сурет:Military helicopters flying over Aqtobe, January 7, 2022.jpg|нобай|Ақтөбе қаласының үстінен ұшқан әскери тікұшақтар, 7 қаңтар.]] * 7 қаңтар күні таңертең Қасым-Жомарт Тоқаев лаңкестікке қарсы штабтың жиынын өткізді, оған президент әкімшілігінің, Қауіпсіздік кеңесінің және күш құрылымдарының басшылары қатысқан<ref>[https://www.azattyq.org/a/31643396.html Тоқаев "контртеррористік штаб" отырысын өткізіп, "конституциялық тәртіп негізінен қалпына келді" деді]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 6 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Ақтөбе қаласындағы шерушілерге қарсы күш қолданылып, облыстық әкімдік маңындағы митинг таратылды. Жезқазғандағы наразы халық өз еркімен тарағаны мәлім болды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31643581.html 7 қаңтар түске дейінгі ахуал: Ақтөбе, Жезқазған, Қарағанды]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 7 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Тоқаев теледидар арқылы үндеуінде Алматыға шабуыл жасаған содырларға «ескертусіз оқ атуға бұйрық бергенін» айтты<ref>[https://www.azattyq.org/a/31643609.html Тоқаев "ескертусіз оқ атуға бұйрық бергенін" айтып, елдегі ахуалға "еркін баспасөзді", "демагогтарды" кінәлады]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 7 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * [[Беларусь]] басшысы [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]] Нұрсұлтан Назарбаевпен телефон арқылы Қазақстандағы жағдайды талқылағаны белгілі болды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31644278.html БелТА Лукашенконың Назарбаевпен сөйлескенін жазды. Бірақ Назарбаевтың қайда екені әлі белгісіз]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 8 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Қазақстан мен Қырғызстан арасындағы шекара жабылып, қазақстандықтарды көрші елге өткізу тоқтатылды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31644896.html Қазақ-қырғыз шекарасында Қазақстан азаматтарын Қырғызстанға өткізбей жатыр]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 8 қаңтар 2022 жыл.</ref>. === 8 қаңтар === [[Сурет:Blocked central street of Aqtobe, January 8, 2022.jpg|нобай|Полиция бөгеп қойған Ақтөбе қаласының орталық даңғылы.]] * [[Human Rights Watch]] құқық қорғау ұйымы Қазақстан билігін «ескертусіз ату» бұйрығынан бас тартуға шақырды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31644322.html HRW Қазақстан билігін "ескертусіз ату" бұйрығынан бас тартуға шақырды]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 8 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Ұлттық қауіпсіздік комитетінің төрағасы [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]тің 6 қаңтар күні ұсталып, уақытша қамау изоляторына қамалғаны белгілі болды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31644786.html Ұлттық қауіпсіздік комитетінің бұрынғы төрағасы Кәрім Мәсімов ұсталды]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 8 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Назарбаевтың баспасөз хатшысы Айдос Үкібай 28 желтоқсаннан бері жұрт алдына шықпаған бұрынғы президенттің Астана қаласында екенін мәлімдеді<ref name="tengri05">[https://www.azattyq.org/a/31644819.html Үкібай Назарбаевтың "Нұр-Сұлтан қаласында екенін" жазды]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 8 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Ақтауда шеруге шыққандардың басым бөлігінің үйлеріне тарап, Ынтымақ алаңы босағаны белгілі болды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31644946.html Ақтаудағы митингіге жиналғандардың басым бөлігі тарап кетті, алаңда оншақты адам қалды]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 8 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * АҚШ мемлекеттік хатшысы Энтони Блинкен Қазақстанға ҰҚШҰ әскерлерінің кіргізілгенін байланысты мәлімдеме жасады<ref>[https://www.azattyq.org/a/31645004.html Блинкен: Орыстар үйлеріңізге кірсе, кейде оларды шығару өте қиын болады]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 8 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Жаңаөзеннің орталық алаңына наразылық білдіруге шыққан жұрттың көпшілік тарап кетті. Бес күнге созылған наразылық шарасының барысында тәртіпсіздік орын алмаған, мүлкі тоналмаған<ref>[https://www.azattyq.org/a/31645086.html Жаңаөзенде митингіде тұрған жұрттың басым көпшілігі тарады, алаңда ондаған адам қалды]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 8 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * [[Еуропа одағы]]ның сыртқы саясат қызметінің басшысы Жозел Боррель Қазақстандағы жағдайға қатысты пікір айтып, ЕО мәселені бейбіт жолмен шешуге көмектесуге дайын екенін мәлімдеді<ref>[https://www.azattyq.org/a/31646154.html ЕО Қазақстанды адам құқығын сақтауға шақырып, елге көмектесуге дайын екенін білдірді]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 8 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Қасым-Жомарт Тоқаев 10 қаңтарды Жалпыұлттық аза тұту күні болатынын жариялады<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-jalpyiulttyik-aza-tutu-kunn-jariyaladyi-331889/ Президент Тоқаев жалпыұлттық аза тұту күнін жариялады]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 8 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * 8 қаңтарға дейін Қазақстан бойынша тәртіпсіздікке қатысқан 4404 адам ұсталғаны белгілі болды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kazakstanda-4404-adam-ustaldyi-m-331885/ Қазақстанда 4404 адам ұсталды - ІІМ]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 8 қаңтар 2022 жыл.</ref>. === 9 қаңтар === [[Сурет:CSTO collective peacekeeping forces in Kazakhstan 2022-JAN-10, Russian BTR-82A (APC) in Almaty Airport.jpg|нобай|ҰҚШҰ әскери машинасы, Алматы.]] * Ресми дереккөздерде жарияланған 164 адамның қаза тапқаны туралы ақпаратты ҚР Денсаулық сақтау министрлігі жоққа шығарды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31646008.html Қазақстан билігі 164 адамның қазасы жайлы ақпаратты жоққа шығарып, "техникалық қателік" деді]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 9 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Мемлекеттік телеарналарда Қырғыстаннан «ақша үшін митингіге қатысуға келген жұмыссыз» деп көрсетілген адам негізінде Алматыға концерт қоюға келген қырғыстандық музыкант Викрам Рузахунов екені белгілі болды<ref>[https://www.azattyq.org/a/31646098.html Қазақстан арналары "митингіге Қырғызстаннан келген жұмыссыз адамды" көрсетті. Бұған Бішкек нота жолдады]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 9 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * 9 қаңтарға дейін ел бойынша тәртіпсіздікке қатысып, қамауға алынған адамдардың саны 5 мыңнан асты<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/m-kazakstanda-5-myinnan-asa-adam-tutkyindaldyi-331914/ ІІМ: Қазақстанда 5 мыңнан аса адам тұтқындалды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 9 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Президент Тоқаев тәріпсіздіктер кезінде қаза болған полиция қызметкерлері мен әскерилерді (жалпы 16 адам) мемлекеттік наградалармен марапаттады<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-kaza-bolgan-politseyler-men-askerilerd-331964/ Президент Тоқаев қаза болған полицейлер мен әскерилерді наградтады]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 10 қаңтар 2022 жыл.</ref>. === 10 қаңтар === [[Сурет:Контртеррористическая операция в Алматы.jpg|нобай|Алматы көшесіндегі әскерилер.]] * 10 қаңтар — [[Ұлттық аза тұту|Жалпыұлттық аза тұту күні]]<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/bugn-kazakstanda-jalpyiulttyik-aza-tutu-kun-331977/ Бүгін Қазақстанда Жалпыұлттық аза тұту күні]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 10 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Қазақстандық тәртіп сақшылары қамауға алған адамдардың саны 7939 жетті<ref name="kaz.tengrinews.kz">[https://kaz.tengrinews.kz/crime/kazakstanda-8-myinga-juyik-adam-ustaldyi-m-331993/ Қазақстанда 8 мыңға жуық адам ұсталды - ІІМ]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 10 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Алматы қаласының әкімі Бақытжан Сағынтаев қаланың тыныс-тіршілігін қалыпқа келтіру жұмыстары басталғанын хабарлады<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/sagyintaev-almatyidagyi-jagday-boyyinsha-malmdeme-jasadyi-331989/ Сағынтаев Алматыдағы жағдай бойынша мәлімдеме жасады]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 10 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Алматы қаласының комендатурасы Сайын — Райымбек — Карьерная — Жандосов көшелерінің аумағы және Абай — Достық — Әл-Фараби — Желтоқсан көшелерінің аумағы қылмыскерлерден тазартылғанын мәлімдеді. Әуезов, Алатау және Медеу аудандарын тазарту жұмыстары жалғасын тапты<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/almatyi-komendaturasyi-kay-kosheler-kyilmyiskerlerden-331980/ Алматы комендатурасы қай көшелер қылмыскерлерден тазартылғанын айтты]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 10 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * 10 қаңтарға дейін Қазақстан бойынша тәртіпсіздікке қатысқан 7939 адам ұсталғаны белгілі болды<ref name="kaz.tengrinews.kz"/>. * Ұлттық Қауіпсіздік Комитетінің өкілі елдегі ахуалдың тұрақтанғанын және бақылауға алынғанын мәлімдеді. Алматы, Қызылорда, Талдықорған және Тараз қалаларындағы басып алынған барлық әкімшілік нысандар босатылғаны, аса маңызды стратегиялық нысандар мен қару және оқ-дәрілер сақталатын жерлердің қауіпсіздігі қамтамасыз етілгені юелгілі болды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/ukk-kay-kalalarda-terrorister-basyip-algan-nyisandar-332011/ ҰҚК қай қалаларда террористер басып алған нысандар босатылғанын хабарлады]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 10 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Қазақстан, Ресей, Тәжікстан және Беларусь президенттері, Армения премьер-министрі, Қырғызстанның Президент әкімшілігінің басшысы және ҰҚШҰ бас хатшысы қатысқан Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымының онлайн-сессиясы басталды<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/ukshuonlayn-sessiyasyi-br-minut-unszdkten-bastaldyi-332029/ ҰҚШҰ онлайн-сессиясы бір минут үнсіздіктен басталды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 10 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Қасым-Жомарт Тоқаев Еуропа кеңесінің төрағасы Шарль Мишельмен келіссөз жүргізді<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-europalyik-kenes-toragasyimen-kelssoz-jurgzd-332071/ Тоқаев Еуропалық кеңес төрағасымен келіссөз жүргізді]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 10 қаңтар 2022 жыл.</ref>. === 11 қаңтар === * 11 қаңтарға дейін тәртіпсіздікке қатысқан 9900 адам ұсталғаны белгілі болды<ref name="tengri02">[https://kaz.tengrinews.kz/crime/kazakstanda-10-myinga-juyik-adam-ustaldyi-m-332095/ Қазақстанда 10 мыңға жуық адам ұсталды - ІІМ]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 11 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * [[Қазақстан Республикасының Ұлттық кәсіпкерлер палатасы|«Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасының]] мәліметіне сәйкес, тәртіпсіздіктер кезінде бизнеске келтірілген шығынның жалпы сомасы 95,3 миллиард теңгені құраған<ref name="tengri03">[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kazakstandagyi-tartpszdkter-bizneske-95-milliard-tengeden-332100/ Қазақстандағы тәртіпсіздіктер: бизнеске 95 миллиард теңгеден аса шығын келді]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 11 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Алматы комендатурасы Әуезов, Алатау және Медеу аудандарының аумағы, «Өжет» ықшамауданы мен Алматы халықаралық әуежайына шекаралас аумақ қылмыскерлерден тазартылғанын мәлімдеді<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/almatyida-tagyi-brneshe-audan-kyilmyiskerlerden-tazartyildyi-332083/ Алматыда тағы бірнеше аудан қылмыскерлерден тазартылды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 11 қаңтар 2022 жыл.</ref>. * Мәжіліс отырысында Қасым-Жомарт Тоқаев ҰҚШҰ сарбаздары екі күннен кейін елдеріне қайтарыла бастайтынын мәлімдеді<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/ukshu-btmgerler-ek-kunnen-keyn-elderne-kayta-bastaydyi-332118/ ҰҚШҰ бітімгерлері екі күннен кейін елдеріне қайта бастайды]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 11 қаңтар 2022 жыл.</ref>. == Шет мемлекеттер мен халықаралық ұйымдардың реакциясы == === АҚШ === 7 қаңтарда АҚШ мемлекеттік хатшысы Энтони Блинкен Қазақстанда орын алған тәртіпсіздіктерден кейін елге ҰҚШҰ әскерлерінің енгізілуін құптамайтыны туралы мәлімдеме жасады. Оның айтуынша, Қазақстан билігінің сырттан көмек сұрамай және бейбіт шерушілердің құқықтарын бұзбай елдегі тәртіпті сақтап қалуға мүмкіндігі болған<ref>''Дельфинов А., Кропман В.'' [https://www.dw.com/ru/protesty-v-kazahstane-zaderzhanija-v-rf-za-podderzhku-demonstrantov/a-60353680 Протесты в Казахстане: госсекретарь США прокомментировал ввод контингента ОДКБ]. ''Deutsche Welle'', 7 қаңтар 2022 жыл.</ref>. 25 қаңтарда АҚШ-ның [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]] (ЕҚЫҰ) жанындағы тұрақты өкілі Майкл Карпентер қаңтар оқиғалары кезінде қаза тапқан қазақстандықтардың отбасыларына көңіл айтты. Ол Қазақстан билігін тергеудің ашықтығын және қажетті заңды рәсімдердің сақталуын қамтамасыз етуге, сондай-ақ бейбіт наразылық білдірген адамдарды зорлық-зомбылық пен тонауға қатысушылардан ажыратуға, ұсталғандардың барлық санаттары үшін тиісті процесті қамтамасыз етуге шақырды<ref name="osce">[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/ulyibritaniya-men-aksh-oklder-kazakstandagyi-kantar-okigasyi-332916/ Ұлыбритания мен АҚШ өкілдері Қазақстандағы қаңтар оқиғасы туралы пікір білдірді]. ''[[Tengrinews.kz]]'', 25 қаңтар 2022 жыл.</ref>. {{quote|Біз Қазақстан халқының тұрақтылығы мен оның конституциялық құрылымына, сондай-ақ олардың осы дағдарыстан шыға алатынына сенеміз.| ''Майкл Карпентер''}} === Еуропа одағы === 19 қаңтар күні Еуропа парламентінде Қазақстанда орын алған наразылық шаралары талқыға салынды. Сөз сөйлеген еуродепутаттардың көбісі бұл оқиғаларға байланысты тәуелсіз халықаралық тергеу жүргізуді талап етті, Қазақстан билігі жариялаған тұжырымдарға сенбейтінін мәлімдеді. Бірқатар депутаттар адам құқықтарының бұзылуына қатысы бар қазақстандық шенеуніктерге қарсы санкция енгізуге шақырды. Еврокомиссар Стелла Кириакидес Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев саяси реформалар өткізіп, елді демократияландыру керек деп мәлімдеді<ref>''Шейко Ю.'' [https://www.dw.com/ru/chto-v-evroparlamente-dumajut-o-sobytijah-v-kazahstane/a-60494090 Что в Европарламенте думают о событиях в Казахстане]. ''Deutsche Welle'', 20 қаңтар 2022 жыл.</ref>. 20 қаңтарда Еуропа парламенті [https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/RC-9-2022-0065_EN.html қаңтар оқиғасына қатысты қарарды] қабылдады. Оны 671 депутаттың 589-ы қолдап, 35-і қарсы шығып, 47-сі қалыс қалды. Қарарда 27 тармақтан тұратын мәлімдеме жасалған. Оның ішінде құқық қорғау ұйымдарын саяси себеппен қудаламау, адамдардың бейбіт жиналуына кедергі келтірмеу, жосықсыз ұстау мен азаптауды доғару, адам құқығына қарсы қылмыстарға жауаптыларға жеке санкция салу секілді талаптар бар<ref>[https://www.azattyq.org/a/zhauapty-shendilerge-sanktsiya-europarlament-qazaqstandagy-zhagdaidy-talqylap-qarar-usyndy/31663143.html "Жауапты шенділерге санкция". Еуропарламент Қазақстандағы жағдайды талқылап, қарар қабылдады]. ''[[Азаттық радиосы]]'', 20 қаңтар 2022 жыл.</ref>. Тоқаев бұл қарардың «әділетсіз» екендігін, оған «жайбарақат» қарайтынын айтты, қаңтар оқиғаларына халықаралық тергеу жүргізуді қажет деп санамайтынын мәлімдеді<ref>[https://www.inform.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-europarlamenttin-kazakstan-turaly-kararyna-pikir-bildirdi_a3892663 Қасым-Жомарт Тоқаев Еуропарламенттің Қазақстан туралы қарарына пікір білдірді]. ''[[ҚазАқпарат]]'', 29 қаңтар 2022 жыл.</ref>. === Ұлыбритания === [[Ұлыбритания]]ның ЕҚЫҰ жанындағы тұрақты өкілі Нил Буш Қазақстанда орын алған оқиғаларға қатты алаңдайтынын жеткізіп, қаза тапқандардың отбасыларына көңіл айтты. Ол зорлық-зомбылық пен мүлікті жоюды айыптап, Қазақстандағы реформаларды, қауіпсіздік пен өркендеуді қамтамасыз ету шараларын қолдауға Ұлыбритания дайын екенін мәлімдеді<ref name="osce"/>. === ЕҚЫҰ === 5 қаңтар күні тәртіпсіздіктер басталғаннан кейін [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]]ның төрағасы Збигнев Рау Қазақстандағы жағдайға алаңдайтыны туралы мәлімдеме жасап, қақтығысты тоқтатып, келіссөздер өткізуге шақырды<ref>[https://twitter.com/RauZbigniew/status/1478703043298406410 Zbigniew Rau]. ''[[Twitter]]'', 5 қаңтар 2022 жыл.</ref>. 10 қаңтарда Збигнев Рау ҚР сыртқы істер министрі Мұхтар Тілеубердімен телефон арқылы сөйлесіп, ЕҚЫҰ міндеттемелерін, оның ішінде адам құқықтарына байланысты міндеттемелерді сақтауды өтінді<ref>[https://twitter.com/RauZbigniew/status/1480522100586733568 Zbigniew Rau]. ''[[Twitter]]'', 10 қаңтар 2022 жыл.</ref>. === Human Rights Watch === 7 қаңтарда [[Human Rights Watch]] ұйымы Қазақстан билігін ескертусіз оқ атуға берілген бұйрықтан дереу бас тартуға шақырды<ref>[https://www.hrw.org/news/2022/01/07/kazakhstan-cancel-shoot-without-warning-order Kazakhstan: Cancel ‘Shoot Without Warning’ Order]. ''[[Human Rights Watch]]'', 7 қаңтар 2022 жыл.</ref>. 26 қаңтарда жарияланған HRW мақаласына сәкес, 4—6 қаңтар аралығында Қазақстан қауіпсіздік күштері кем дегенде 4 жағдайда адамның өліміне әкелуі мүмкін күш қолданған. Мысалға, Алматыдағы президент резиденциясының маңында түсірілген бейнежазбалардан жарақаттанған 19 адам және қаза тапқан болуы мүмкін 10 адам анықталған. Осыған байланысты HRW Біріккен Ұлттар Ұйымынан, Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымынан және Еуропа одағынан қаңтар оқиғаларына байланысты тәуелсіз және бәйтарап тергеу жүргізу мақсатында Қазақстан үкіметіне қысым жасауды талап етті<ref>[https://www.hrw.org/news/2022/01/26/kazakhstan-killings-excessive-use-force-almaty Kazakhstan: Killings, Excessive Use of Force in Almaty]. ''[[Human Rights Watch]]'', 26 қаңтар 2022 жыл.</ref>. == Сондай-ақ қараңыз == * [[Желтоқсан көтерілісі]] * [[Жаңаөзен оқиғасы (1989)]] * [[Жаңаөзен оқиғасы (2011)]] == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} == Сілтемелер == {{commons|Category:2022 Kazakh protests|2022 Kazakh protests}} * ''Қайыртайұлы М., Жаңқатов А.'' [https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-protests-and-riots-january-2022/31661887.html Қаңтар көтерілісі. Арнайы репортаж]. ''Азаттық Радиосы'', 20 қаңтар 2022 жыл. * [https://www.youtube.com/watch?v=8ngO2PWOcmk «Қасіретті қаңтар. Оқиға қалай өрбіді?» деректі фильмі]. ''Хабар'', 27 қаңтар 2022 жыл. * ''Көпжасар Е.'' [https://www.youtube.com/watch?v=u-9gWo-46hs Атылған оқ, төгілген қан, қираған қала. Қаңтарда бүлік салған кімдер?] ''31 арна'', 30 қаңтар 2022 жыл. * ''Мазоренко Д., Қайсар А.''. [https://vlast.kz/vlast-qazaqsha/48302-narazylyktan-drbelege-dejin-kazakstanny-dildik-pen-zaksy-mir-sin-kresi.html Наразылықтан дүрбелеңге дейін: Қазақстанның әділдік пен жақсы өмір үшін күресі]. ''Vласть'', 27 қаңтар 2022 жыл. * ''Пивоваров А.'' [https://www.youtube.com/watch?v=DarLZ1J_jjE Почему взорвался Казахстан?]. ''Редакция'', 7 қаңтар 2022 жыл.{{ref-ru}} * ''Пивоваров А.'' [https://www.youtube.com/watch?v=8OLPJTMrMsU Бои в Казахстане и их последствия глазами обычного горожанина]. ''Редакция'', 13 қаңтар 2022 жыл.{{ref-ru}} * [https://www.youtube.com/watch?v=jSNTxTHKzHk Казахстан: Зачистки — Погромы в Алматы / Репортаж с места событий]. ''The Люди'', 15 қаңтар 2022 жыл.{{ref-ru}} [[Санат:Қазақстандағы наразылықтар]] [[Санат:2022 жылғы наразылықтар]] [[Санат:2022 жылдағы Қазақстан]] h4df5y4k0bfljdrhhxjn4fkqw72rpoi 0 677991 3607607 3588662 2026-05-21T22:36:22Z Casserium 68287 /* */ 3607607 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Есімі = Аида Ғалымқызы Балаева | Суреті = Aida Balaeva 2026 (cropped).jpg | Атауы = Балаева, 2026 жыл | Титулы = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan 3d.svg | Басқара бастады = 1 желтоқсан 2025 жылдан бастап | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan 3d.svg | Басқара бастады_2 = 2 қыркүйек 2023 жылдан бастап | Премьер_2 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] ({{comment|м.а.|міндетін атқарушы}})<br> [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = министрлігі құрылды;<br>Мәдениет және спорт министрі ретінде [[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]];<br>Ақпарат және қоғамдық даму министрі ретінде [[Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі|Дархан Қыдырәлі]] | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары|Президент Әкімшілігі басшысының орынбасары]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 11 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = 1 қыркүйек 2023 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = бірінші орынбасар ретінде [[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]] | Ізбасары_3 = лауазымы жойылды; Президент көмекшісі ретінде [[Руслан Сұлтанұлы Желдібай|Руслан Желдібай]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрі]] | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan 3d.svg | Басқара бастады_4 = 4 мамыр 2020 | Басқаруын аяқтады_4 = 11 қаңтар 2022 | Премьер_4 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = [[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]] | Ізбасары_4 = [[Асқар Қуанышұлы Омаров|Асқар Омаров]] | Титулы_5 = [[Қазақстан Президентінің көмекшісі|Президент көмекшісі]] — Президент Әкімшілігі Өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі | Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_5 = 22 шілде 2019 | Басқаруын аяқтады_5 = 4 мамыр 2020 | Президент_5 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_5 = лауазымы құрылды | Ізбасары_5 = [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]] | Титулы_6 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі Ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі]] | Ту_6 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_6 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_6 = 30 желтоқсан 2014 | Басқаруын аяқтады_6 = 22 шілде 2019 | Президент_6 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_6 = [[Жапсарбай Ілиясұлы Қуанышев|Жапсарбай Қуанышев]] | Ізбасары_6 = [[Ғани Сақтағанұлы Нығыметов|Ғани Нығыметов]] | Титулы_7 = [[Астана әкімі|Астана қаласы әкімі]]нің орынбасары | Ту_7 = Flag of Astana, Kazakhstan (latin).svg | Ту2_7 = Emblem of Astana (latin).svg | Басқара бастады_7 = 3 ақпан 2010 | Басқаруын аяқтады_7 = 20 желтоқсан 2014 | Ізашары_7 = [[Әмірхан Мұратбекұлы Рахымжанов|Әмірхан Рахымжанов]] | Ізбасары_7 = [[Ермек Әмірханұлы Аманшаев|Ермек Аманшаев]] | тақырыпша1_7 = Әкімі | мәтін1_7 = [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br> [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]] | Туған күні = 4.7.1974 | Туған жері = [[Жамбыл (Жамбыл ауданы, Алматы облысы)|Жамбыл]] ауылы, {{туғанжері|Жамбыл ауданы (Алматы облысы){{!}}Жамбыл ауданы|Жамбыл ауданында (Алматы облысы)}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Әділбек Жүсіпов | Балалары = 3 | Азаматтығы = | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = {{ublist |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Алматы мемлекеттік университеті]] |[[Қазақ ұлттық аграрлық университеті]] }} | Мамандығы = | Ғылыми дәрежесі = Әлеуметтану ғылымдарының кандидаты | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Aida Balaeva | Атағы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Марапаттары = {{Қатар |'''Қазақстан''' }} {{Қатар |{{Парасат ордені}} |{{Құрмет ордені}} |{{Астанаға 10 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} |{{2 дәрежелі Барыс ордені}} }} {{Қатар |'''Шетелдік''' }} {{Қатар |{{Достық ордені (Өзбекстан)}} }} }} '''Аида Ғалымқызы Балаева''' ([[4 шілде]] [[1974 жыл]], [[Жамбыл (Жамбыл ауданы, Алматы облысы)|Жамбыл]] ауылы, [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]], [[Алматы облысы]])<ref name="tuwgan">{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/balaeva-aida-galymkyzy|title=Балаева Аида Ғалымқызы|lang=kk|publisher=inbusiness|date=2023-09-02|accessdate=2023-09-12}}</ref> — [[қазақстан]]дық саясаткер, 2023 жылғы қыркүйектен бастап [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] және 2025 жылғы желтоқсаннан бастап [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]]. [[Ғылым кандидаты|Әлеуметтану ғылымдарының кандидаты]]. Бұрын Балаева [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары|Президент Әкімшілігі басшысының орынбасары]] (2022—2023), [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрі]] (2020–2022), Қазақстан президентінің көмекшісі (2019–2020), Астана әкімінің орынбасары (2010–2014) және басқа да лауазымдардың иесі еді.<ref name="zakonkz" /> == Өмірбаяны == Аида Балаева [[1974 жыл]]ғы [[4 шілде]]де [[Алматы облысы]]ның [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]]ндағы [[Жамбыл (Жамбыл ауданы, Алматы облысы)|Жамбыл]] ауылында дүниеге келген.<ref name="tuwgan" /> Балаева 2000 жылы [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нде орыс тілі және әдебиеті пәнінің мұғалімі мамандығына және 2007 жылы [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті]]нде заңгер мамандығына білім алған.<ref name="premyer">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/government/composition/balaeva|title=Мәдениет және ақпарат министрі|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-09-11}}</ref> Аида Балаева өз мансабын 1999 жылдан 2002 жылға дейінгі [[Алматы облысы|Алматы облыс]]тық ақпарат және келісім басқармасының жетекші маманы, бас маманы, бөлім басшысы ретіндегі жұмысынан бастаған. Бұдан кейін ол 2004 жылға дейін [[Алматы]] қалалық ақпарат және қоғамдық келісім басқармасының қоғамдық-саяси процестерді талдау және үйлестіру бөлімінің басшысы болып жұмыс істеген. Осы кезден бастап ол [[Алматы]] қаласындағы түрлі әкімшілік лауазымдарда жұмыс істеген. 2004 жылғы қаңтар мен қыркүйек аралығында Алматы қаласы бойынша ақпарат басқармасының талдау және болжам бөлімінің басшысы қызметін атқарған. 2004–2005 жылдары аралығында Аида Балаева [[Алматы]] қаласы бойынша ақпарат басқармасы басшысының орынбасары және одан кейін 2006 жылға дейін ол Алматы қаласы ішкі саясат департамент директорының орынбасары, 2006–2008 жылдары Алматы қаласы ішкі саясат департамент директоры болған. 2008 жылдан 2010 жылға дейін ол [[Астана қаласы]] ішкі саясат департаменті директоры, кейін ішкі саясат басқармасының басшысы, 2010–2014 жылдары аралығында [[Астана әкімі|Астана қаласы әкімі]] [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетовтің]] орынбасары болды. 2014 жылы Аида Балаева [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан президенті әкімшілігі]]нің ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалды, бұл қызметте ол 2019 жылға дейін болды. 2019 жылғы 22 шілдеде ол [[Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]]тың көмекшісі болып тағайындалды, сонымен бірге Президент Әкімшілігінің Өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі болып, қос қызметті 2020 жылғы 4 мамырға дейін атқарды. 2020 жылғы 4 мамырдан 2022 жылғы 11 қаңтарға дейін Балаева [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрі]] болған. 2022 жылғы 11 қаңтарда ол [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан президент әкімшілігі]] басшысының орынбасары болды.<ref>{{Cite web|url=https://kapital.kz/naznacheniya/101839/aida-balayeva-stala-zamestitelem-rukovoditelya-administratsii-prezidenta.html|title=Аида Балаева стала заместителем руководителя Администрации президента|lang=ru|publisher=Kapital.kz|date=2022-01-11|accessdate=2023-09-12}}</ref> Орынбасарлығын 2023 жылғы қыркүйекте аяқтады. 2023 жылғы 1 қыркүйектегі жолдауында [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] бірнеше министрліктің өзгертілетінін айтып кетті, соның ішінде Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі мен [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрлігі]] қосылып, [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрлігі]]не құрылды.<ref name="kazinform">{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-zhanadan-5-ministrlik-kuryldy_a4107314|title=Мемлекет басшысының Жарлығымен жаңадан 5 министрлік құрылды|lang=kk|publisher=[[kazinform]]|author=ҒАЗИЗҚЫЗЫ, Гүлнұр|date=2023-09-01|accessdate=2023-09-11}}</ref> 2 қыркүйек күні қайта құрылған министрлікті басқаруға Аида Балаева тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/348268-aida-balaeva-madeniet-dgane-aqparat-ministri-lauazymyna-taghayyndaldy|title=Аида Балаева Мәдениет және ақпарат министрі лауазымына тағайындалды|lang=kk|publisher=[[Егемен Қазақстан]]|date=2023-09-02|accessdate=2023-09-11}}</ref> 2024 жылғы 6 ақпанда ол өз лауазымына қайта тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/357591-aida-balaeva-madeniet-dgane-aqparat-ministri-bolyp-qayta-taghayyndaldy |title= Аида Балаева Мәдениет және ақпарат министрі болып қайта тағайындалды |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |author= Бақберген, Ботакөз |date= 2023-09-02 |accessdate= 2023-09-11}}</ref> 2025 жылғы 1 желтоқсанда Премьер-Министрдің орынбасары — Мәдениет және ақпарат министрі болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/ag-balaevany-tagayyndau-turaly-1112938 |title= А.Ғ. Балаеваны тағайындау туралы |lang= kk |publisher= Қазақстан президентінің ресми сайты |author= |date= 2025-12-01 |accessdate= 2025-12-01}}</ref> 2026 жылы ол Конституциялық реформа жөніндегі комиссия төрағасының орынбасары болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/konstituciyalyk-reforma-zhonindegi-komissiyany-konstituciyalyk-komissiya-kuru-turaly-2103544 Конституциялық реформа жөніндегі комиссияны (Конституциялық комиссия) құру туралы]</ref> == Саяси ұстанымы == Мәдениет және ақпарат министрі болған Балаева 2023 жылғы қыркүйекте мектеп оқушыларының [[Исламдағы киім әдебі|хиджаб]] кигеніне қарсы шықты, [[зайырлы мемлекет]]те мектеп киім үлгісі сақталады және оқуын бітіріп алған азаматтар өзі дінін, діни киімін таңдасын деген.<ref>{{Cite web|url=https://kaz.nur.kz/society/2036135-zaiyrly-elmiz-aida-balaeva-qazaqstan-mektepterinde-xidzab-kiyu-maselesine-qatysty-pikir-bildirdi/|title="Зайырлы елміз": Аида Балаева Қазақстан мектептерінде хиджаб кию мәселесіне қатысты пікір білдірді|lang=kk|publisher=NUR.kz|author=ЕРМЕКҚЫЗЫ, Айзат|date=2023-09-11|accessdate=2023-09-12}}</ref> == Отбасы == Әкесі — Жыланкөзов Ғалым Ешмұхамбетұлы (1952 ж. туған). Анасы — Жыланкөзова Раиса Рақымжанқызы (1952—2021), мұғалім.<ref>[https://assembly.kz/ru/news/ank-vyrazhaet-soboleznovaniya-aide-balaevoy-i-ee-blizkim/ АНК выражает соболезнования Аиде Балаевой и ее близким]</ref> Бір сіңлісі мен інісі бар: Нұрлыбаева Айзада Ғалымқызы (1981 ж. туған), Ғалымұлы Мәди (1986 ж. туған).<ref>[https://opi.dfo.kz/p/ru/DfoObjects/objects/teaser-view/30248?RevisionId=0&ReportNodeId=2147483637&PluginId=6c2aa36248f44fd7ae888cb43817d49f&ReportId=60508975 Акционерное Общество "Национальный Центр Государственной Научно-технической Экспертизы". Аффилированные лица]</ref> Күйеуі — Әділбек Оралұлы Жүсіпов. Үш баласы бар: ұлдары Дінмұхаммед (1994 ж. туған), Асқар (1996 ж. туған) және қызы Әсел (2004 ж. туған).<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1207633337 БАЛАЕВА Аида Галымовна]</ref> == Марапаттары == * [[Парасат ордені]] (2016);<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/ru/events/akorda_news/meetings_and_sittings/o-nagrazhdenii-gosudarstvennymi-nagradami-respubliki-kazahstan-2|title=О награждении государственными наградами Республики Казахстан|lang=ru|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты|date=2016-12-13|accessdate=2023-09-11}}</ref> * [[Құрмет ордені]] (2016);<ref>{{Cite web|url=https://nomad.su/?a=3-201012160038|title=Награды ко дню независимости|lang=ru|publisher=NOMAD кочевник|date=2010-12-07|accessdate=2023-09-11}}</ref> * [[Астанаға 10 жыл медалі]] (2008).<ref>{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30201176|title=Аким столицы вручил юбилейные медали «10-летие Астаны» работникам акимата и дорожно-строительных организаций|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|date=2008-08-28|accessdate=2023-09-11}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} [[Санат:Әлеуметтану ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан ақпарат министрлері]] [[Санат:Қазақстан мәдениет министрлері]] obaw83vnd3bj8icr8cooujbia9agkm1 0 678296 3607725 3602155 2026-05-22T10:57:53Z ~2026-30665-91 181562 /* */ 3607725 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Russian ship, go f yourself. Bright. 2.jpg|thumb|right|[[Днепр (қала)|Днепрдегі]], фраза жазылған билборд.]] [[Сурет:Rally in support of Ukraine in Columbus, Ohio, United States, 26 February 2022 (51906586684).jpg|нобай|[[Колумбус (Огайо)|Колумбустағы]] ([[Огайо]]) Украинаны қолдау митингі ([[25 ақпан|26 ақпан]], [[2022 жыл|2022]]). Плакатта фраза жазылған.]] '''Орыс әскери кемесі, сігіл ары!''' ({{lang-ru|Русский военный корабль, иди на хуй}}, {{lang-uk|Російський військовий корабель, іди на хуй}}) — [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] кезіндегі [[Змеиный аралы үшін шайқас]]та ресейлік әскери кеменің берілу туралы ұсынысына украин шекарашыларының айтқан жауап-сөйлемі. Содан кейін, ресейлік кеме аралға шабуыл жасап, шекарашылардың бір бөлігі өлтіріліп, бір бөлігі тұтқынға түскен. [[24 ақпан]]да Ресейдің әскери кемесі [[Қара теңіз]]дегі Змеиный аралына жақындап, {{Cquote|«Мен&nbsp;— орыс әскери кемесімін. Қан төгілу мен ақталмайтын өлімдерге жол бермеу үшін қаруды тастап, берілуді ұсынамын. Өйтпеген жағдайда, сіздерге бомбалық-штурмдық соққылар жасалатын болады.»{{oq|ru|«Я&nbsp;— русский военный корабль. Предлагаю сложить оружие и сдаться во избежание кровопролития и неоправданных жертв. В противном случае по вам будет нанесен бомбово-штурмовой удар»}}||}} деп анонимді түрде екі рет берілуді ұсынды.<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/25/7325592/|title=“Русский корабль, иди на х.й!”: захисники Зміїного відповіли ворогові|website=Українська правда|access-date=2022-02-25}}</ref> Жауап ретінде «Русский военный корабль, иди нахуй!» жауап-сөйлемі естілді. [[Украина президенті]] [[Володимир Олександрович Зеленський|Володимир Зеленський]] аралды қорғаған шекарашылардың қайтыс болғанын мәлімдеді. «Біздің Змеиный аралымызды соңына дейін қорғаған барлық шекарашыларымыз ерлікпен қаза тапты. Бірақ шегінбеді. Олардың барлығына Украина Қаһарманы атағы беріледі. Украина үшін жанын қиғандар мәңгілік жүрегімізде болды». Украина Ішкі істер министрінің кеңесшісі Антон Геращенконың мәлімдеуінше, зымырандық шабуыл нәтижесінде 13 шекарашыдан тұратын гарнизон түгелдей жойылған.<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-ato/3412088-na-ostrovi-zmiinij-zaginuli-13-ukrainskih-prikordonnikiv.html|title=За даними МВС, на острові Зміїний загинули 13 українських прикордонників.|website=ukrinform.ua|date=2022-02-24|access-date=2022-02-25}}</ref> Артынша аралға «Мәскеу» крейсері мен «Василий Быков» патрульдік кемесі шабуыл жасағаны белгілі болды.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.maritime-executive.com/article/russian-navy-captures-ukraine-s-outpost-on-snake-island|title=Russian Navy Captures Ukraine's Outpost on Snake Island|website=The Maritime Executive|access-date=2022-02-26}}</ref> == Алғышарттар == === Соқтығысу === [[Сурет:Селище_Біле,_острів_Зміїний_(2008).jpg|оңға|нобай|Қара теңіздегі Жыланды аралы]] 2022 жылдың 24 ақпанында Ресейдің флагмандық крейсері "Мәскеу" және "Василий Быков" патрульдік қайығы Дунай атырауының жанындағы [[Қара теңіз]]де орналасқан украин аралындағы Жыландыаралына шабуыл жасады. Бұл 30-дан аз адам тұратын жалғыз ауылы бар шағын арал және шабуыл кезінде аралда 13 шекарашының контингенті болған. Мәскеу сарбаздарды қауіпсіздігінің орнына берілуге шақырды, оны қорғаушылар қатты қабылдамады.<ref>{{Cite news|first1=Tom|last1=Balmforth|editor1-last=Trevelyan|editor1-first=Mark|editor2-last=Jones|editor2-first=Gareth|date=25 February 2022|title='Russian warship, go fuck yourself': Kyiv to honour troops killed on island|language=en|work=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-warship-go-fuck-yourself-kyiv-honour-troops-killed-island-2022-02-25/|accessdate=28 February 2022|archive-date=26 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220226230216/https://www.reuters.com/world/europe/russian-warship-go-fuck-yourself-kyiv-honour-troops-killed-island-2022-02-25/|url-status=live|quote=Texas has "Remember the Alamo!" Ukraine now has "Russian warship, go f—k yourself!" — or "Go f—k yourself!" for short. Those were the final words a group of thirteen Ukrainian border guards relayed to a Russian battleship that had ordered them to surrender. The guards were stationed on Zmiinyi Island (Snake Island), a strategically important rock in the Black Sea.}}</ref><ref>{{Cite news|date=25 February 2022|title=Ukraine soldiers told Russian officer 'go fuck yourself' before they died on island|language=en|work=[[The Guardian]]|issn=0261-3077|eissn=1756-3224|oclc=60623878|url=https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/ukraine-soldiers-told-russians-to-go-fuck-yourself-before-black-sea-island-death|accessdate=28 February 2022|archive-date=25 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225102114/https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/ukraine-soldiers-told-russians-to-go-fuck-yourself-before-black-sea-island-death|url-status=live}}</ref> Бұл өзара әрекеттесудің аудиожазбасын бастапқыда Украинаның "[[Украинская правда]]" онлайн-газеті жариялады. Орыс тілінде өткен пікір алмасу келесідей аударылды:<ref name="LRB">{{cite news|last1=Abramovich|first1=Alex|title=Иди Hаxуй|url=https://www.lrb.co.uk/blog/2022/february/idi-haxuj|access-date=31 March 2022|work=[[London Review of Books]]|date=28 March 2022|archive-date=31 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331173352/https://www.lrb.co.uk/blog/2022/february/idi-haxuj|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last=Parker|first=Claire|date=30 June 2022|title=On Snake Island, defiant Ukrainians force a Russian withdrawal|newspaper=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/06/30/ukraine-snake-island-russian-withdrawal/|access-date=15 April 2023|archive-url=https://archive.today/sbgzW#selection-847.0-864.0|archive-date=1 July 2022}}</ref> '''Ресей әскери кемесі:''' "Жыланды аралы, мен, Ресей әскери кемесі, ұсынысты қайталаймын: қаруды тастап, беріліңіз немесе сізді бомбалайды. Сіз мені түсіндіңіз бе? Сіз мені естисіз бе?" '''Украин 1, украин 2:''' "Бәрі бітті. Немесе біз олардан аулақ болуымыз керек пе?" '''Украин 2 украин 1:''' "Мүмкін". '''Украин 1:''' "Орыс әскери кемесі, сігіл ары!". '''Украин 1:''' - Бұл Роман Грибов Украинаның Мемлекеттік шекара қызметінің қызметкері.<ref name="LRB" /><ref>{{cite magazine|last=Wordsworth|first=Dot|date=5 March 2022|title=The complicated business of swearing in Ukrainian|url=https://www.spectator.co.uk/article/the-complicated-business-of-swearing-in-ukrainian|magazine=[[The Spectator]]|accessdate=31 March 2022}}</ref><ref name="Techdirt">{{cite web|website=[[Techdirt]]|url=https://www.techdirt.com/2022/03/18/ukrainian-soldier-moves-to-trademark-russian-warship-go-fuck-yourself-because-of-course/|date=18 March 2022|first=Timothy|last=Geigner|title=Ukrainian Soldier Moves To Trademark 'Russian Warship, Go Fuck Yourself" Because Of Course|access-date=20 March 2022|archive-date=20 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220320130517/https://www.techdirt.com/2022/03/18/ukrainian-soldier-moves-to-trademark-russian-warship-go-fuck-yourself-because-of-course/|url-status=live}}</ref> Кейіннен Жыланды аралын Ресей әскери-теңіз күштері басып алды, бірақ Украина бастапқыда оны қорғаған он үш сарбаздың барлығы ресейлік шабуыл кезінде өлтірілген деп есептеді және хабарлады. Украина президенті Владимир Зеленский "қайтыс болғаннан кейін" Жыланды аралындағы сарбаздарды Украинаның ең жоғары марапаты - Украинаның Батыры атағымен марапаттайтынын мәлімдеді.<ref>{{Cite news|first1=Valentina|last1=Romanenko|date=25 February 2022|script-title=uk:"Русский корабль, иди на х.й!": захисники Зміїного відповіли ворогові|trans-title="Russian ship, go fuck yourself!": Defenders of the Serpent responded to the enemy|language=uk|work=[[Ukrayinska Pravda]]|url=https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/25/7325592/|accessdate=28 February 2022|archive-date=25 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225021042/https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/25/7325592/|url-status=live|oclc=1066371688}}</ref><ref>{{Cite news|first1=Katie|last1=Campione|date=25 February 2022|title='Go Fuck Yourself': Ukrainian Soldiers Celebrated as Viral Heroes for Last Words to Russian Warship|language=en|work=[[TheWrap]]|url=https://www.thewrap.com/go-fuck-yourself-ukrainian-soldiers-memes-tributes/|accessdate=27 February 2022|archive-date=25 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225183727/https://www.thewrap.com/go-fuck-yourself-ukrainian-soldiers-memes-tributes/|url-status=live}}</ref> Алайда Ресей бұл есептерді жоққа шығарды және барлық сарбаздар өлген жоқ, бірақ тапсырылды және тұтқынға алынды деп мәлімдеді.<ref>{{Cite news|date=2022-02-25|title=Snake Island: Ukraine says soldiers killed after refusing to surrender|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60522454|access-date=2023-03-14|archive-date=6 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206051138/https://www.bbc.com/news/world-europe-60522454|url-status=live}}</ref> === Салдары === [[Сурет:Ihor_Taburets_Roman_Hrybov_Award_2022.jpg|оңға|нобай|Роман Грибов (оң жақта) 2022 жылдың наурыз айында Черкасс облысының губернаторы Игорь Табурецтен сыйлық алады.]] 2022 жылдың 28 ақпанында Украинаның әскери-теңіз күштері барлық шекарашылардың тірі екенін және Ресей әскери-теңіз күштері ұстағанын жариялады.<ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/navy.mil.gov.ua/posts/324444389723150|script-title=uk:Стосовно дій РФ біля острову Зміїний|trans-title=Regarding the actions of the Russian Federation near Snake Island|agency=[[Ukrainian Navy]]|date=28 February 2022|access-date=5 March 2022|archive-date=28 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220228173017/https://www.facebook.com/navy.mil.gov.ua/posts/324444389723150|url-status=live|via=Facebook|script-quote=uk:Щодо морських піхотинців та прикордордонників, яких взяли в полон російські окупанти на острові Зміїний. Ми дуже раді дізнатися про те, що наші побратими живі і з ними все добре!|trans-quote=As for the Marines and frontier guards captured by the Russian occupiers on Snake Island. We are very happy to learn that our brothers are alive and well!}}{{Self-published inline|date=March 2022}}</ref><ref>{{cite news|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=Ukrainian Navy confirms Snake Island soldiers are alive, POWs|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-698897|work=[[The Jerusalem Post]]|issn=0021-597X|date=28 February 2022|access-date=28 February 2022|archive-date=28 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220228172948/https://www.jpost.com/breaking-news/article-698897|url-status=live}}</ref> 2022 жылы 24 наурызда Жыланды аралының кейбір шекарашылары, соның ішінде Роман Грибов, тұтқындармен алмасу аясында Украинаға қайтарылды. 2022 жылы 29 наурызда Грибов өзінің туған жері Черкасс облысына оралды және өзінің әрекеті үшін Черкасс губернаторы Игорь Табурецтің медалімен марапатталды.<ref name="G1">{{cite news|newspaper=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/29/ukrainian-soldier-russian-warship-medal-snake-island|title=Ukraine gives medal to soldier who told Russian officer to 'go fuck yourself'|first=Pjotr|last=Sauer|date=29 March 2022|accessdate=30 March 2022|archive-date=31 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331011723/https://www.theguardian.com/world/2022/mar/29/ukrainian-soldier-russian-warship-medal-snake-island|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|publisher=[[NDTV]]|url=https://www.ndtv.com/world-news/ukraine-welcomes-home-soldier-who-told-f-yourself-to-russian-warship-in-snake-island-2850830|title=Ukraine Welcomes Home Soldier Who Told "Go F*** Yourself" To Russians|first=Debanish|last=Achom|date=29 March 2022|accessdate=29 March 2022|archive-date=29 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220329155841/https://www.ndtv.com/world-news/ukraine-welcomes-home-soldier-who-told-f-yourself-to-russian-warship-in-snake-island-2850830|url-status=live}}</ref><ref name="OD">{{cite news|newspaper=[[The Odessa Journal]]|url=https://odessa-journal.com/ukrainian-border-guard-who-sent-a-russian-warship-returned-to-his-homeland-and-received-an-award/|title=Ukrainian border guard, who "sent" a Russian warship, returned to his homeland and received an award|date=29 March 2022|accessdate=29 March 2022|archive-date=29 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220329154205/https://odessa-journal.com/ukrainian-border-guard-who-sent-a-russian-warship-returned-to-his-homeland-and-received-an-award/|url-status=live}}</ref> 2022 жылдың 13 сәуірінде Украина президентінің кеңесшісі Алексей Арестович пен Одесса губернаторы Максим Марченко Мәскеуге Нептунның екі кемеге қарсы зымыраны тиіп, тұрақсыз теңізде өртеніп кеткенін айтты.<ref>{{Cite web|last=Presse|first=AFP-Agence France|title=Ukraine Claims Strike On Russian Warship|url=https://www.barrons.com/news/ukraine-claims-strike-on-russian-warship-01649883607|access-date=13 April 2022|website=barrons.com|language=en-US|archive-date=13 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220413213637/https://www.barrons.com/news/ukraine-claims-strike-on-russian-warship-01649883607|url-status=live}}</ref> АҚШ-тағы [[Пентагон]]дағы дереккөз кейінірек Мәскеудің украиналық зымырандармен соғылғанын растады.<ref>{{cite news|date=April 15, 2022|title=U.S. confirms Ukraine missiles sank warship, as Russia steps up attacks|url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/04/15/ukraine-russia-mariupol/|newspaper=[[Washington Post]]|access-date=16 April 2022|archive-date=16 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220416133350/https://www.washingtonpost.com/national-security/2022/04/15/ukraine-russia-mariupol/|url-status=live}}</ref> Ресейдің мемлекеттік ақпарат агенттіктері кеменің қатты зақымданғанын және оның экипажы "жарылған оқ-дәрілерден" "өрттен" эвакуацияланғанын хабарлады.<ref>{{Cite web|title=На ракетном крейсере "Москва" сдетонировал боезапас|url=https://tass.ru/proisshestviya/14372453|access-date=13 April 2022|website=tass.ru|archive-date=14 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220414202357/https://tass.ru/proisshestviya/14372453|url-status=live}}</ref> Кеме теңіз базасына сүйреу кезінде батып кетті.<ref>{{cite news|title=Крейсер "Москва" затонул при буксировке во время шторма|url=https://ria.ru/20220414/kreyser-1783626130.html|access-date=14 April 2022|agency=RIA Novosti|date=14 April 2022|language=ru|archive-date=14 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220414200039/https://ria.ru/20220414/kreyser-1783626130.html|url-status=live}}</ref> Ресей әскерлері аралда гарнизон болды, 2022 жылдың маусым айының соңына дейін украин әскері аралды сәтті қайтарып алды.<ref>{{cite news|last1=Koshiw|first1=Isobel|title=Ukraine pushes Russian forces from strategic Snake Island|url=https://www.theguardian.com/world/2022/jun/30/ukraine-forces-reportedly-recapture-snake-island-in-strategic-win|access-date=16 April 2023|work=[[The Guardian]]|date=30 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326225224/https://www.theguardian.com/world/2022/jun/30/ukraine-forces-reportedly-recapture-snake-island-in-strategic-win|archive-date=26 March 2023}}</ref> Қазіргі уақытта аралда Украинаның бақылауындағы шағын бақылау отряды бар.<ref>{{Cite news|last=Ripley|first=Will|last2=Lister|first2=Tim|last3=Butenko|first3=Victoria|last4=Hak|first4=Kostantyn|date=20 December 2022|title=On Snake Island, the rocky Black Sea outcrop that became a Ukraine war legend|publisher=[[CNN]]|url=https://www.cnn.com/2022/12/20/europe/snake-island-russia-ukraine-return-intl/index.html|url-status=live|access-date=2 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230214225251/https://www.cnn.com/2022/12/20/europe/snake-island-russia-ukraine-return-intl/index.html|archive-date=14 February 2023}}</ref> == Қабылдау == Репликалармен алмасу жазбалары интернетте кеңінен таралды және әртүрлі әлеуметтік медиа платформаларында вирустық сипатқа ие болды, содан бері олар украин әскери күштерін де, шапқыншылыққа наразылық білдірген бейбіт тұрғындарды да біріктіруге шақырды.<ref>{{cite news|last1=Murdock|first1=Sebastian|title=Ukraine Unveils New Stamp Based Off 'Russian Warship, Go F**ck Yourself' Audio|url=https://www.huffpost.com/entry/ukraine-unveils-new-stamp-based-off-russian-warship-go-fck-yourself-audio_n_622cf975e4b0e01d97abfe07|access-date=15 March 2022|work=[[HuffPost]]|date=12 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220314085613/https://www.huffpost.com/entry/ukraine-unveils-new-stamp-based-off-russian-warship-go-fck-yourself-audio_n_622cf975e4b0e01d97abfe07|archive-date=14 March 2022}}</ref> АҚШ сенаторы Бен Сассе бұл фразаны 28 ақпанда Сенатта сөйлеген сөзінде атап өтті: "''бір украиналық, сіздердің көпшілігіңіз естіген жазбадағы кейбір әріптестерімен аздап сөйлесіп, дыбыс деңгейін көтеруге шешім" қабылдады'' және "Russian warship, ''idi nakhuy''<nowiki/>'" деп жариялады. ''[...] Бұл қазір украиндық қарсылықтың біріктіретін айқайы''".<ref>{{cite press release|last1=Sasse|first1=Ben|author-link1=Ben Sasse|url=https://www.sasse.senate.gov/public/index.cfm/2022/2/sasse-tell-ukraine-s-story-arm-these-heroes|title=Sasse: Tell Ukraine's Story, Arm These Heroes|format=Press Release|website=Ben Sasse: U.S. Senator for Nebraska|date=28 February 2022|access-date=5 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220305195733/https://www.sasse.senate.gov/public/index.cfm/2022/2/sasse-tell-ukraine-s-story-arm-these-heroes|archive-date=5 March 2022|url-status=live}}</ref> The Literary Hub-та жазған Эндрю Кин "''тіпті "F" сөзі қаруға айналды''" деген ұранның нәтижесінде және бұл қазір "Ресейдің басып кіруіне қарсы тұрудың танымал интернет-мемі" екенін атап өтті. The Washington Post газеті "Украина бір уақытта бірнеше қарғыспен күресіп жатыр" деп хабарлады..<ref>{{cite news|newspaper=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/2022/03/04/ukraine-russian-warship-swear/|first=Lisa|last=Bonos|date=4 March 2022|title=Ukraine is fighting back, one swear word at a time|accessdate=19 March 2022|archive-date=6 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220306121025/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/2022/03/04/ukraine-russian-warship-swear/|url-status=live}}</ref> 2022 жылдың 21 наурызында Ресей Қорғаныс министрлігі өзінің ресми Telegram арнасында "Ресей әскери кемесін ешқашан ашуландырмаңыз" деген суретті жариялады. (Никогда не злите русский военный корабль)<ref>{{cite web|title=Минобороны России попросило не "злить корабль": пользователи напомнили ему направление движения|url=https://24tv.ua/ru/minoborony-rossii-poprosilo-ne-zlit-korabl-polzovateli-napomnili_n1913730|website=24 Kanal|access-date=25 April 2022|archive-date=22 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220322105752/https://24tv.ua/ru/minoborony-rossii-poprosilo-ne-zlit-korabl-polzovateli-napomnili_n1913730|url-status=live}}</ref> === Тарихи салыстырулар === The Week бұл фразаны 19 ғасырдағы Техас революциясының "Аламоны Есте сақта" сөзімен салыстырды. Small Wars Journal бұл фразаны Термопила шайқасынан "Molon labe" ("Кел және [оларды] ал") және "БОРБАЙ!" Арденн шайқасынан, басқа сөз тіркестерімен қатар қойды.<ref>{{cite web|website=[[Small Wars Journal]]|url=https://smallwarsjournal.com/jrnl/art/russian-warship-go-fk-yourself-short-history-wartime-taunts|title=Russian warship, Go F**k Yourself – A Short History of Wartime Taunts|date=25 March 2022|accessdate=27 March 2022|first=William|last=Plowright|archive-date=27 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220327152854/https://smallwarsjournal.com/jrnl/art/russian-warship-go-fk-yourself-short-history-wartime-taunts|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|first1=Peter|last1=Weber|title=How 'Russian warship, go f—k yourself' became Ukraine's 'Remember the Alamo!'|url=https://theweek.com/russo-ukrainian-war/1010613/how-russian-warship-go-f-k-yourself-became-ukraines-remember-the-alamo|access-date=25 February 2022|work=[[The Week]]|archive-date=25 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225100648/https://theweek.com/russo-ukrainian-war/1010613/how-russian-warship-go-f-k-yourself-became-ukraines-remember-the-alamo|url-status=live|issn=1533-8304}}</ref> The phrase also has been compared to another moment in Ukraine's history, the alleged 17th-century [[correspondence between the Ottoman sultan and the Cossacks]] (popularised by the 19th-century painting ''[[Reply of the Zaporozhian Cossacks]]''<ref>{{cite book|last=Waugh|first=Daniel. C.|title=The Great Turkes Defiance: On the History of the Apocryphal Correspondence of Ottoman Sultan in its Muscovite and Russian Variants|year=1978|location=Columbus, Ohio|isbn=9780089357561|url={{GBurl|pEM9AAAAIAAJ}}|page=169}}</ref>), when a [[Sultan of the Ottoman Empire]] (usually identified as [[Mehmed IV]])<ref>{{Cite journal|last1=Friedman|first1=Victor A.|date=1978|title=The Zaporozhian Letter to the Turkish Sultan: Historical Commentary and Linguistic Analysis|url=https://www.researchgate.net/publication/238724081|journal=Slavica Hierosolymitana|publisher=Magnes Press|volume=2|issue=|pages=25–38|doi=|access-date=21 April 2022}}</ref> demanded the surrender of either the [[Chyhyryn]] [[Cossacks]]<ref>{{Cite journal|last1=Waugh|first1=Daniel Clarke|date=1971|title=On the Origin of the "Correspondence" between the Sultan and the Cossacks|url=http://faculty.washington.edu/dwaugh/publications/originsofcossackcorrespondence.pdf|journal=Recenzija: A Review of Soviet Ukrainian Scholarly Publications|publisher=Harvard University|volume=1|issue=2|pages=3–46|doi=|access-date=21 April 2022}}</ref> or the [[Zaporozhian Cossacks]]{{sfn|Waugh|1978|p=169}}{{sfn|Waugh|1971|p=3}} (who lived in modern [[Central Ukraine]]), who allegedly refused and answered with a profanity-laden letter.<ref>{{Cite web|last=Burns|first=Peter|date=1 March 2022|title=The Ukraine War Explained: Why Ukrainians And Russians Are Different|url=https://medium.com/lessons-from-history/the-ukraine-war-explained-why-ukrainians-and-russians-are-different-7804477ccfbb|access-date=1 March 2022|website=Lessons from History|publisher=[[Medium (website)|Medium]]|language=en|archive-date=28 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220228200106/https://medium.com/lessons-from-history/the-ukraine-war-explained-why-ukrainians-and-russians-are-different-7804477ccfbb|url-status=live}}</ref> == Continued use == === Жеке тұлғалар === 2022 жылдың 26 ақпанында Украина Қарулы күштері Ресей әскерінің әскери техника мен жеке құрамды Украинаға теміржол арқылы тасымалдауына жол бермеу үшін Украина мен Ресей темір жолдарын байланыстыратын теміржол торабын жарып жіберді. Ресей әскери күштері Украинадан гуманитарлық себептермен торапты қалпына келтіруді сұрағанда, украин диспетчері: "орыс пойызы, сігіл әрі!".<ref>{{Cite news|first1=Roman|last1=Petrenko|date=26 February 2022|script-title=uk:"Російський поїзд, йди на х*й!": усі залізничні вузли з Росією знищені|trans-title="Russian train, go f**k yourself!": All railway junctions with Russia destroyed|language=uk|work=[[Ukrayinska Pravda]]|url=https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/26/7326208/|accessdate=27 February 2022|archive-date=27 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220227053802/https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/26/7326208/|url-status=live|oclc=1066371688}}</ref> 2022 жылдың 27 ақпанында ресейлік кеме отын сұрау үшін грузин мұнай танкеріне жақындады. Соңғысы: "русский корабль, иди нахуй" деп жауап берді. Орыстар жанармай таусылып қалды деп шағымданғанда, оларға ескектерді алуды бұйырды.<ref>{{Cite news|last1=Varga|first1=John|date=27 February 2022|title='Go f*** yourself!' Captain refuses to fuel Russian ship in Ukraine solidarity act – VIDEO|url=https://www.express.co.uk/news/world/1572864/russia-news-Georgian-captain-refuses-fuel-russian-ship-ukraine-war-latest|access-date=4 March 2022|work=[[Daily Express]]|language=en-gb|oclc=173337077|archive-url=https://web.archive.org/web/20220301064547/https://www.express.co.uk/news/world/1572864/russia-news-Georgian-captain-refuses-fuel-russian-ship-ukraine-war-latest|archive-date=1 March 2022|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|last=Ankel|first=Sophia|title=The captain of an oil tanker refused to refuel a Russian ship to protest Ukraine's invasion. The crew is 'very proud,' his wife says.|url=https://www.businessinsider.com/oil-tanker-georgia-captain-refused-refuel-russian-ship-protest-ukraine-2022-3|access-date=4 March 2022|website=[[Business Insider]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220304194220/https://www.businessinsider.com/oil-tanker-georgia-captain-refused-refuel-russian-ship-protest-ukraine-2022-3|archive-date=4 March 2022|url-status=live|oclc=1076392313|language=en-US}}</ref> 2022 жылы 7 наурызда бұрын Жыланды аралына шабуыл жасап, [[Одесса]]ға жақындаған ресейлік "Василий Быков" кемесін Украинаның қорғаныс күштері атып түсірді деп болжануда. Содан кейін олар бұл оқиғаны атап өтіп: "Біздің орыс кемесін сіккеніміз бар!" деп жауап берді.<ref name="Fox">{{cite news|last1=Ruiz|first1=Michael|title=Ukraine says it sank the Russian warship that attacked Snake Island: 'We f------ hit them!'|url=https://www.foxnews.com/world/ukraine-sank-russian-warship-snake-island|access-date=9 March 2022|publisher=Fox News|date=8 March 2022|archive-date=9 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220309105744/https://www.foxnews.com/world/ukraine-sank-russian-warship-snake-island|url-status=live}}</ref> 2022 жылдың 4 сәуірінде [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] Бейбітшілік соты Зия М. Фаруки Федералды тергеу бюросының олигарх Виктор Вексельбергке тиесілі танго яхтасын қамауға алу туралы өтінішін қанағаттандырды. Судья Фаруки өз бұйрығын ұранға сілтеме жасай отырып аяқтады:"''Әділет Министрлігінің қамауға алынуы Жыланды аралындағы украиналық ержүрек сарбаздардың Жолдауын қайталайды''".<ref>{{Cite Pacer|plaintiff=United States of America|defendant=The Vessel Tango|case-title=In The Matter of the Seizure and Search of the Motor Yacht Tango, with International Maritime Organization Number 1010703|title=Order as to the Vessel Tango with International Maritime Organization Number 1010703|doc-number=7|att-number=0|date=25 March 2022|pacer-number=241254|use-recap=yes|case-state=DC|case-district=D|case-division=1|case-year=2022|case-type=sz|case-sequence=00005|access-date=11 April 2022}}</ref> 2022 жылдың 25 мамырында украиналық флэш-картридж өндірушісі Krikzz Nintendo 64 үшін everdrive шектеулі шығарылымын шығарды, оның жапсырмасы ескерткіш маркаға негізделген және сатылымнан түскен барлық пайда Украинаның қорғанысына берілді.<ref>{{Cite web|title=EVERDRIVE 64 X7 LIMITED EDITION|url=https://krikzz.com/our-products/cartridges/everdrive-64-x7-limited-edition.html|access-date=25 May 2022|website=Krikzz|archive-url=https://web.archive.org/web/20220525131620/https://krikzz.com/our-products/cartridges/everdrive-64-x7-limited-edition.html|archive-date=25 May 2022|url-status=dead}}</ref> 2023 жылдың 23 ақпанында [[Латвия]] парламентарийі: тіларалық байланыс бұл сөзді Ресей делегациясының қатысуына наразылық ретінде Венадағы Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымындағы кездесуде қолданды.<ref>{{Cite news|date=23 February 2023|title=Latvian MP swears at Russia in Ukraine protest walkout|language=en|url=https://www.bbc.co.uk/news/av/world-europe-64752483|publisher=[[BBC]]|access-date=24 February 2023|archive-date=24 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230224004706/https://www.bbc.co.uk/news/av/world-europe-64752483|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|date=23 February 2023|title=Latvia's Kols doesn't mince his words at OSCE meeting|language=en|url=https://eng.lsm.lv/article/politics/diplomacy/latvias-kols-doesnt-mince-his-words-at-osce-meeting.a497881/|publisher=[[Public Broadcasting of Latvia]]|access-date=24 February 2023|archive-date=23 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230223203848/https://eng.lsm.lv/article/politics/diplomacy/latvias-kols-doesnt-mince-his-words-at-osce-meeting.a497881/|url-status=live}}</ref> 2023 жылдың 27 шілдесінде [[Грузия]] тұрғындары [[Батуми]]ге ресейлік туристермен бірге келген Astoria grande круиздік кемесіне наразылық ретінде дәл осындай өрнекті ұрандатты.<ref>{{cite news|date=31 July 2023|title=Cruise ship with Putin's supporters on board arrives in Georgia: protests begin|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2023/07/31/7413557/|publisher=Ukrainska Pravda|access-date=31 July 2023}}</ref> === Мультимедияда === 2022 жылдың наурызында украиналық botashe тобы "PNH" атты ән шығарды, ол негізінен фразаны қолданады.<ref>{{Cite web|title=|script-title=ru:Песни сопротивления. Артемий Троицкий – об украинском гневе|trans-title=Songs of Resistance. Artemy Troitsky on Ukrainian anger|url=https://www.svoboda.org/a/pesni-soprotivleniya-artemiy-troitskiy-ob-ukrainskom-gneve/31749646.html|access-date=21 March 2022|publisher=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]|language=ru|archive-date=20 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220320230900/https://www.svoboda.org/a/pesni-soprotivleniya-artemiy-troitskiy-ob-ukrainskom-gneve/31749646.html|url-status=live}}</ref> 2022 жылдың 29 наурызында Украинаның Қорғаныс министрлігі "Украинаның әскери Оскарын" шығарды (Америка киноакадемиясының 94-ші сыйлығымен бірге) және 21 наурызда Бердянскіде "Саратовты" суға батырғаны үшін ең жақсы фильм сыйлығын берді, оған "Ресей әскери кемесі, Бердянскіге кіріңіз"фильмінің бүркеншік атын берді.<ref>{{cite news|newspaper=[[The Jerusalem Post]]|url=https://www.jpost.com/international/article-702617|date=29 March 2022|accessdate=31 March 2022|first=Michael|last=Starr|title=In 'Ukrainian military Oscars,' Ukraine mocks Russia and promotes its army|archive-date=22 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220422121651/https://www.jpost.com/international/article-702617|url-status=live}}</ref> 27 мамырда Украинаның "Суспильне" қоғамдық хабар таратушысы украин радиосының станциялары күніне екі рет "ресейлік жалған ақпарат, кет..." .<ref>{{Cite web|last=suspilne|title=Розвінчуємо фейки на Українському Радіо|trans-title=Debunking fakes on Ukrainian Radio|url=https://corp.suspilne.media/newsdetails/5042|access-date=2022-06-03|website=corp.suspilne.media|language=uk|archive-date=3 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220603170548/https://corp.suspilne.media/newsdetails/5042|url-status=live}}</ref> 2023 жылдың 14 қаңтарында франко-орыс және итальян тілдері осы эпизодқа арналған "Rousski Karable" атты ән шығарды.<ref>{{Citation|title=Русский военный корабль, иди нахуй ! Russian warship, go fuck yourself! Tribute Punk Rock to Ukraine|url=https://www.youtube.com/watch?v=xtGNNPAeh8A|access-date=2023-04-01|language=en|archive-date=1 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230401124913/https://www.youtube.com/watch?v=xtGNNPAeh8A|url-status=live}}</ref><ref>{{Citation|title=Rousski Karable|date=2023-01-14|url=https://open.spotify.com/track/5BuEysgTE3On8nexIXBnkJ|access-date=2023-04-01|language=en|archive-date=1 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230401122646/https://open.spotify.com/track/5BuEysgTE3On8nexIXBnkJ|url-status=live}}</ref> == Естелік маркалар == === Дизайн === 2022 жылдың 1 наурызында Украинаның "Укрпошта" пошта қызметі фраза тақырыбында пошта маркаларын жобалауға конкурс жариялады.<ref>{{cite press release|author=<!--not stated-->|date=1 March 2022|title=Ukrposhta announced an All-Ukrainian popular competition for the development of the sketch of the postage stamp "Russian warship, fuck you!"|url=https://www.ukrposhta.ua/en/news/57568-ukrposhta-announced-an-all-ukrainian-popular-competition-for-the-development-of-the-sketch-of-the-postage-stamp-russian-warship-fuck-you|url-status=live|type=Press release|language=en|publisher=[[Ukrposhta]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220308155345/https://www.ukrposhta.ua/en/news/57568-ukrposhta-announced-an-all-ukrainian-popular-competition-for-the-development-of-the-sketch-of-the-postage-stamp-russian-warship-fuck-you|archive-date=8 March 2022|access-date=9 March 2022|quote=On March 1, on the 30th anniversary of the modern Ukrainian stamp, Ukrposhta announced an All-Ukrainian popular competition for the development of the sketch of the postage stamp "Russian warship, fuck you!}}</ref><ref>{{cite news|last1=Casiano|first1=Louis|date=1 March 2022|title=Ukraine announces postage stamp creation contest; examples include image of Zelenskyy spanking Putin|language=en-us|publisher=[[Fox News]]|url=https://www.foxnews.com/world/ukraine-stamp-contest-baby-putin|url-status=live|access-date=9 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220309014908/https://www.foxnews.com/world/ukraine-stamp-contest-baby-putin|archive-date=9 March 2022|quote=The Ukrainian Postal Service, or Ukrposhta, said it was celebrating its 30-plus years by replacing its "All-Ukrainian People's Contest" with the best sketch of a postal stamp called "Russian military ship, go on."}}</ref> 2022 жылдың 12 наурызында Сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары Эмине Жапарова суретші Борис Грохтың жұмысы марканың эскизі үшін "Укрпошта" халықтық дауыс беруде жеңіске жеткенін мәлімдеді.<ref name="GUAR">{{cite news|last=Michael|first=Chris|date=12 March 2022|title=Ukraine reveals 'Russian warship, go fuck yourself' postage stamp|newspaper=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/12/ukraine-reveals-russian-warship-go-fuck-yourself-postage-stamp|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220312120555/https://www.theguardian.com/world/2022/mar/12/ukraine-reveals-russian-warship-go-fuck-yourself-postage-stamp|archive-date=12 March 2022|accessdate=12 March 2022}}</ref><ref>{{cite web|last=Cohen|first=Rebecca|date=8 March 2022|title=Ukraine's postal service announces it'll release a commemorative 'Russian warship, go f#ck yourself' stamp|url=https://www.businessinsider.com/ukraine-to-release-russian-warship-go-fck-yourself-stamp-2022-3?r=US&IR=T|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220312145913/https://www.businessinsider.com/ukraine-to-release-russian-warship-go-fck-yourself-stamp-2022-3?r=US&IR=T|archive-date=12 March 2022|website=[[Business Insider]]|accessdate=12 March 2022}}</ref> Snopes фактілерді тексеру сайты күн күркіреуі бүкіл өмірін Қырымдағы Евпаторияда өткізіп, суретші ретінде оқығанын хабарлады, бірақ 2014 жылы Ресейдің Қырымға басып кіруі нәтижесінде ол үйінен кетуге мәжбүр болды және Киевке, содан кейін Львовқа көшті.<ref name="SNOPES">{{cite web|last=Evon|first=Dan|date=17 March 2022|title=Does Ukraine Stamp Design Commemorate 'Russian Warship, Go F*ck Yourself' Moment?|url=https://www.snopes.com/fact-check/ukraine-stamp-russian/|website=[[Snopes]]|accessdate=19 March 2022|archive-date=19 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220319100803/https://www.snopes.com/fact-check/ukraine-stamp-russian/|url-status=live}}</ref> Снопс "Укрпочта" украиндықтарды марканы "Шетелдегі достарына" жіберуге немесе жалынды "орыстарға сәлем жолдау" жіберуге шақырғанын айтты.<ref name="SNOPES" /> Укрпошта выпустила набор памятных почтовых марок 12 апреля.<ref name="stamp-0">{{Cite web|date=12 April 2022|title=Укрпошта випустила мільйон поштових марок "Русскій воєнний корабль, іді …!"|url=https://www.ukrposhta.ua/ua/news/57619-ukrposhta-issued-one-million-postage-stamps-russian-warship-fk-you|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220415153404/https://www.ukrposhta.ua/ua/news/57619-ukrposhta-issued-one-million-postage-stamps-russian-warship-fk-you|archive-date=15 April 2022|access-date=15 April 2022|website=Ukrposhta|language=uk}}</ref><ref>[https://www.rnd.de/panorama/ukrainische-post-hat-neue-briefmarke-mit-stinkefinger-fuer-die-russen-STSY3IHFB6W52EMY5TDZIT3NFY.html Stinkefinger für die Russen: Ukrainische Post bringt neue Briefmarke heraus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220414050556/https://www.rnd.de/panorama/ukrainische-post-hat-neue-briefmarke-mit-stinkefinger-fuer-die-russen-STSY3IHFB6W52EMY5TDZIT3NFY.html|date=14 April 2022}}. In: rnd.de. 12 April 2022. Retrieved 14 April 2022. (in German)</ref> Маркаларда ресейлік крейсер Михаилдің ортаңғы саусағын көрсететін украиндық сарбаз бейнеленген. Көк теңіз астындағы охрян жерінің жалпы орналасуы Украина туының түстеріне еліктейді. Маркамен бірге жүретін арнайы пошта маркасында Жыланды аралының контуры көрсетілген. Брендтің дизайны отандық және шетелдік дизайнда қол жетімді. Президент Зеленский маркалармен суретке түсіп, ресейлік әскери кемелер тек бір бағытта жүзуі керек деп түсіндірді.<ref>Jörg Heinrich: [https://www.wuv.de/Themen/Social-Media/Ukraine-Post-Briefmarken-zeigen-Russland-den-Mittelfinger Ukraine-Post: Briefmarken zeigen Russland den Mittelfinger] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220413153302/https://www.wuv.de/Themen/Social-Media/Ukraine-Post-Briefmarken-zeigen-Russland-den-Mittelfinger|date=13 April 2022}}. In: wuv.de. 13 April 2022. Retrieved 14 April 2022. (in German)</ref><ref>{{Cite web|title=Russian Warship Moskva Is Featured in New Ukrainian Postage Stamp|url=https://www.wsj.com/livecoverage/russia-ukraine-latest-news-2022-04-14/card/russian-warship-moskva-is-featured-in-new-ukrainian-postage-stamp-6qEW3wsyWdSsEP7CeVWq|access-date=15 April 2022|website=The Wall Street Journal|language=en}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;" !– ![[Сурет:Stamp_of_Ukraine_s1985.jpg|150x150 нүкте]] ![[Сурет:Stamp_of_Ukraine_s1984.png|150x150 нүкте]] |- |Берілген күні | colspan="2" |12 сәуір 2022<ref>{{Cite news|last=Ukrposhta|date=12 April 2022|title=Ukrposhta issued one million postage stamps "Russian warship, f***k you…!"|language=en|work=Ukrposhta|url=https://www.ukrposhta.ua/en/news/57619-ukrposhta-issued-one-million-postage-stamps-russian-warship-fk-you|access-date=17 April 2022|archive-date=15 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220415192338/https://www.ukrposhta.ua/en/news/57619-ukrposhta-issued-one-million-postage-stamps-russian-warship-fk-you|url-status=live}}</ref> |- |Каталог нөмірі |№ 1985<ref>{{Cite web|title="Russian warship, go …! Glory to Ukraine!" W/2022.|url=http://pm.ukrposhta.ua/nishop.php?act=6C5128B11F8FC247&gid=1&id=4474778&f_present=0&f_type=1&f_val_1=&f_val_2=12.04.2022&f_val_3=12.04.2022&f_val_4=&sortparam=5&page=1|access-date=17 April 2022|website=Ukrposhta|language=en}}{{Dead link|date=June 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> |№ 1984<ref>{{Cite web|title="Russian warship, go …! Glory to Ukraine!" F/2022.|url=http://pm.ukrposhta.ua/nishop.php?act=6C5128B11F8FC247&gid=1&id=4472778&f_present=0&f_type=1&f_val_1=&f_val_2=17.04.2022&f_val_3=17.04.2022&f_val_4=&sortparam=5&page=1|access-date=17 April 2022|website=Ukrposhta|language=en|archive-date=17 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417130414/http://pm.ukrposhta.ua/nishop.php?act=6C5128B11F8FC247&gid=1&id=4472778&f_present=0&f_type=1&f_val_1=&f_val_2=17.04.2022&f_val_3=17.04.2022&f_val_4=&sortparam=5&page=1|url-status=dead}}</ref> |- |Мөртабан мөлшері |40,5х30 мм |40,6х26 мм |- |Басып шығару парағының өлшемі |148х86 мм |105х105 мм |- |Парақтағы маркалар саны |6 (3х2) |6 (2х3) |- |Әр брендтің таралымы |500&nbsp;000 |500&nbsp;000 |- |Атауы |W (W номиналы, 1,5 АҚШ доллары баламасы) |F (F номиналы, 23 гривенге тең) |- |Баспа түрі | colspan="2" |Офсеттік басып шығару |- |Дизайнер | colspan="2" |[[Ұлыбритания]] ([[Борис Грох]]) |} === Өндіріс және сатылым === Роман Грибов пен украин пошта бөлімшесінің бастығы Игорь Смылянский Киевтің бас поштасында маркалары бар алғашқы арнайы конверттерге қол қойды.<ref name="stamp-0" /><ref>[https://www.focus.de/politik/ausland/ukraine-krise/auch-version-fuer-ausland-gedruckt-ukrainische-post-zeigt-russland-mit-neuer-briefmarke-den-stinkefinger-auch-slogan-ist-besonders_id_82792828.html Ukrainische Post zeigt Russland mit neuer Briefmarke den Stinkefinger] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220413120445/https://www.focus.de/politik/ausland/ukraine-krise/auch-version-fuer-ausland-gedruckt-ukrainische-post-zeigt-russland-mit-neuer-briefmarke-den-stinkefinger-auch-slogan-ist-besonders_id_82792828.html|date=13 April 2022}}. In: focus.de. 13 April 2022. Retrieved 14 April 2022. (in German)</ref> Бренд Украинада танымал болды және оны Киевте шығару үшін мыңдаған кезектер болды. Басып шығаруға 1 миллионнан астам дана жоспарланған болатын, оның 700 000-ы 20 сәуірге дейін бүкіл Украинада сатылды.<ref>{{cite web|title=Ukrainian stamps featuring Russian warship are for sale on eBay priced from $1,000|url=https://ain.capital/2022/04/21/stamps-with-russian-warship-on-ebay/|website=AIN.Capital|archive-url=https://web.archive.org/web/20220421085103/https://ain.capital/2022/04/21/stamps-with-russian-warship-on-ebay/|archive-date=21 April 2022|date=21 April 2022|url-status=live}}</ref> 200 000-ы [[Қырым аннексиясы|Қырымды қоса алғанда]], Ресей оккупациясындағы аудандарда сатуға арналған, ал 100 000-ы 20 сәуірден бастап онлайн сатуға арналған.<ref>{{Cite web|date=2022-04-19|title='Russian warship, go …!': Ukrainians queue for stamp celebrating act of defiance|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/19/russian-warship-go-ukrainians-queue-for-stamp-celebrating-act-of-defiance|access-date=2022-04-19|website=[[The Guardian]]|language=en|first=Luke|last=Harding|archive-date=19 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220419173123/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/19/russian-warship-go-ukrainians-queue-for-stamp-celebrating-act-of-defiance|url-status=live}}</ref> 21 сәуірде украин пошта бөлімшесінің веб-сайты жабылды, ал бас директор Игорь Смилянский [[Facebook]]-те сайтқа "Қызмет көрсетуден бас тарту" (DDoS) сияқты таратылған шабуыл жасалғанын хабарлады. Смилянский қылмыскердің атын атамаса да, әртүрлі бұқаралық ақпарат құралдары ресейлік Бас штабтың бас басқармасы кибершабуылға жауапты болуы мүмкін және ол маркаларды сатқаны үшін кек алу үшін жасады деп болжады.<ref>{{Cite news|last=Kagubare|first=Ines|date=21 April 2022|title=Ukraine postal service hit with cyberattack after issuing commemorative war stamps|work=Yahoo!|url=https://www.yahoo.com/video/ukraine-postal-hit-cyberattack-issuing-180617637.html|access-date=22 April 2022|archive-date=22 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220422221825/https://www.yahoo.com/video/ukraine-postal-hit-cyberattack-issuing-180617637.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last=Wodinsky|first=Shoshana|date=22 April 2022|title=Ukraine's Postal Service Gets DDOS'd After Printing Stamps of Sunken Russian Battleship|work=Gizmodo|url=https://gizmodo.com/ukraines-post-office-cyberattack-guard-moskova-stamp-1848829405|access-date=22 April 2022|archive-date=22 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220422201807/https://gizmodo.com/ukraines-post-office-cyberattack-guard-moskova-stamp-1848829405|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|date=21 April 2022|title=Ukraine's postal service hit by cyberattack after sales of warship stamp go online|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-cyber/ukraines-postal-service-hit-by-cyberattack-after-sales-of-warship-stamp-go-online-idUSKCN2ME0ZX|access-date=22 April 2022|archive-date=22 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220422184006/https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-cyber/ukraines-postal-service-hit-by-cyberattack-after-sales-of-warship-stamp-go-online-idUSKCN2ME0ZX|url-status=live}}</ref> === Сьерра-Леоне === [[Сьерра-Леоне]] де осындай маркаларды 2022 жылдың 23 маусымында шығарды.<ref>[https://www.stamperija.eu/product/famous-painting-of-boris-groh-17 stamperija.eu - 2022 SIERRA LEONE, FAMOUS PAINTING OF BORIS GROH]{{Deadlink|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=June 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=Sierra Leone 2022 Famous painting of Boris Groh - Russian warship DONE Block. Peterstamps - Webshop|url=https://peterstamps.com/item/8224|access-date=2023-04-14|website=peterstamps.com|archive-date=14 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230414094739/https://peterstamps.com/item/8224|url-status=live}}</ref> === Сауда маркасында қолдану === 2022 жылдың 17 наурызында World trademark Review (WTR) Грибовтың адвокаттары оның отбасы мен украин әскерилері арқылы кириллицада да, ағылшын тілінде де ұран үшін ЕО сауда белгісін тіркеуге өтініш бергенін хабарлады. Адвокаттар Wtr ұйымына бұл Америка Құрама Штаттары мен Литвадағы киім компанияларының ұранды сауда белгісі ретінде тіркеуге тырысқан дұшпандық мәлімдемелеріне жауап беру үшін қажет екенін айтты. Techdirt бұл "шабыттандыратын оқиғаға арналған көңілсіз код" деп түсіндірді, бірақ ұранның басқаларға пайда әкелетін мемдік мәртебеге ие болуы жағдайды өзгерткен болуы мүмкін.<ref name="Techdirt" /> == Ұқсас дәйексөздер == Осындай қауіптерге жауап ретінде белгілі әскери дәйексөздер: * '''{{lang|fr|Je vous répondrai par la bouche de mes canons!}}''' ("Мен сізге зеңбіректерімнің саңылауларымен жауап беремін"), Квебек шайқасындағы фронтенактың Тарихи жауабының қысқартылған нұсқасы (1690). * '''{{lang|de|"Mich ergeben! Auf Gnad und Ungnad! Mit wem redet Ihr! Bin ich ein Räuber! Sag deinem Hauptmann: Vor Ihro Kaiserliche Majestät hab ich, wie immer, schuldigen Respekt. Er aber, sag's ihm, er kann mich im Arsche lecken!"}}''' ("Мен бас тартамын! Мейірімділік пен ұятқа! Сіз кіммен сөйлесесіз! Мен шынымен ұрымын ба? Капитанға мен оның Императорлық мәртебесін әрдайым құрметтейтінімді айтыңыз. Бірақ ол, айтыңызшы, ол менің есегімді жалай алады!"), қоршауға алынған неміс рыцарі Гетц Фон Берлихингеннің жауабы Гетенің 1773 жылы швабиялық сәлем немесе гетцтің дәйексөзі деп аталатын пьесасына сәйкес; іс жүзінде гетцтің өзі қоршау болды. * '''{{lang|fr|La garde meurt mais ne se rend pas}}''' ("Гвардия өледі, бірақ берілмейді!") француз генералы Пьер Камброннның Ватерлоо шайқасында берілу туралы өтінішіне Тарихи жауабы (1815). * '''{{lang|es|"España prefiere honra sin barcos a barcos sin honra"}}''' ("Испания абыройсыз кемелерден гөрі кемесіз абыройды жақсы көреді"), испандық контр-адмирал Касто Мендес Нуньестің американдық генерал Хью Джудсон Килпатриктің АҚШ Әскери-теңіз күштерін Чилидегі Вальпараисо бомбалауының алдын алу үшін пайдалану қаупіне берген жауабы (1866). * '''"Өтпейсіңдер",''' көптеген қақтығыстардан әскери бағынбау туралы тарихи фраза * '''"NUTS!",''' Бригадир генерал Маколиффтің немістердің Бастониге берілу талабына берген жауабы * '''"Кешіріңіз, бірақ бізде бәріңізді орналастыруға мүмкіндік жоқ".''' Дигби татам-Уортер мұны Арнем шайқасында бас тартуды сұрағанда айтқан. Бұл дәйексөз "тым алыс көпір" фильмінде бейнеленген, онда татам-Уортер шабыттандырған ойдан шығарылған кейіпкер бұл фразаны айтқан. Бұл дәйексөздің тарихи дәлдігі күмәнді. * '''{{lang|grc|"Μολὼν λαβέ"}} ({{lang|grc-Latn|"[[molon labe]]"}}, "Кел де (оларды) ал"),''' парсы патшасы Ксеркстің қаруды тапсыру туралы талабына жауап ретінде патша Леонид I-ге жатқызылды. * '''{{lang|grc|"Αν ζήσω, θα τους γαμήσω. Αν πεθάνω, θα μου κλάσουν τον πούτσον"}} ({{lang|grc-Latn|An zēsō, tha tous gamēsō. An pethanō, tha mou klasoun ton poutson}},'''"Егер Мен аман қалсам, мен оларды сігемін. Егер Мен өлсем, олар менің мүшеммен осыратын болады")''',''' джорджиос Карайскакистің 1827 жылы Грецияның тәуелсіздік соғысы кезінде Решиду Мехмед пашаға жазған хатынан. * '''"Мен әлі күрескен жоқпын!"''' Ұлыбританияның тапсыру туралы ұсынысына жауап ретінде Флэмборо-Хед шайқасында Джон Пол Джонсқа жатқызылды. == Галерея == <center><gallery perrow="8"> Сурет:We_Stand_with_Ukraine_2022_Helsinki_-_Finland_(51905452481).jpg|Финляндияның Хельсинки қаласында демонстрация кезінде плакаттардағы Фраза (26 ақпан, 2022). Сурет:RTVM-20220226-001001_(51905362061).jpg|Нидерландыдағы Маастрихт демонстрациясы кезінде плакаттардағы сөз тіркесі (26 ақпан, 2022). Сурет:Protests_in_Poznań_-_against_Russian_aggression_in_Ukraine_(51906230730).jpg|Осы фразаны қолдана отырып, Познаньдағы (Польша) наразылық (26 ақпан 2022). Сурет:Brno-Dominikánské-nám-protest-proti-válce-na-Ukrajině2022s.jpg|Орыс тіліндегі фразаны қолдана отырып, Чехияның Брно қаласында соғысқа қарсы митинг (27 ақпан 2022). Сурет:Protesting_Invasion_of_Ukraine_TLV_260222_05.jpg|Тель-Авивтің хабима алаңындағы наразылықтар кезінде қолданылған сөз тіркесі (26 ақпан, 2022). Сурет:Rally_in_support_of_Ukraine_in_Columbus,_Ohio,_United_States,_26_February_2022_(51906586684)_-_edited.jpg|Осы фразаны қолдана отырып, АҚШ-тың Огайо штатындағы Колумбус қаласында Украинаны қолдауға арналған Митинг (26 ақпан 2022). Сурет:Message_to_a_Russian_Battleship_(51911787865).jpg|Лондондағы (Англия) наразылық акциясы кезінде постердегі сөз тіркесі (26 ақпан, 2022). Сурет:Russkij korabl Freda.jpg Сурет:Praha Vinohrady Ruska UA 3 (cropped).jpg Сурет:Antiwar sticker in Israel.jpg Сурет:Yotsuba meetup 20-03-2022.jpg Сурет:Sklep monopolowy z plakatem dotyczącym pomocy Ukrainie - Mszczonów.jpg Сурет:Gazeta Lubuska, 2022-03-01, Русский военный корабль, иди нахуй.jpg Сурет:Russkij korabl Šilainiai.jpg Сурет:Garage Russian warship.jpg </gallery></center> == Тағы қараңыз == * [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}}{{Commonscat|Russian warship, go fuck yourself}} {{Ресейдің Украинаға басып кіруі}} [[Санат:Ресейдің Украинаға басып кіруі]] [[Санат:Ресейдің Украинаға басып кіруіне қатысты интернет-мемдер]] 57lkujbryr1vfwq81vjrv28vb6bvwgt 3 687165 3607608 3066125 2026-05-21T23:13:10Z Qədir 120012 Qədir [[Қатысушы талқылауы:Adulors]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Aertrop]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Adulors|Adulors]]" to "[[Special:CentralAuth/Aertrop|Aertrop]]" 3066125 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Adulors}} -- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 15:10, 2022 ж. тамыздың 31 (+06) q429d9d1925h6d683kv8d3g65bvib3f 3 694245 3607660 3116438 2026-05-22T07:19:09Z Exusiai 163869 Exusiai [[Қатысушы талқылауы:Harold Lee]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Haroël Lee]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Harold Lee|Harold Lee]]" to "[[Special:CentralAuth/Haroël Lee|Haroël Lee]]" 3116438 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Harold Lee}} -- <font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылауы)</font></span>]] 11:26, 2023 ж. қаңтардың 8 (+06) 8o6iscv75b3cadhe3ekg81uaxmo2prn 2 700124 3607514 3605528 2026-05-21T14:06:56Z Casserium 68287 /* */ 3607514 wikitext text/x-wiki == Өкілеттіктері == 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енетін Конституцияның 46 бабына сәйкес Республика Президенті: * Қазақстан халқына елдегі жағдай мен Республиканың ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттары туралы жолдау жасайды; * депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен [[Қазақстан Республикасының Вице-президенті|Республика Вице-Президентін]] тағайындайды; Вице-Президентті лауазымынан босатады, оның өкілеттігін айқындайды; * [[Қазақстан Құрылтайы|Республика Құрылтайының]] кезекті және кезектен тыс сайлауын тағайындайды; Құрылтайдың бірінші сессиясын шақырады және оның депутаттарының Қазақстан халқына беретін антын қабылдайды; Құрылтайдың кезектен тыс сессиясын шақырады; Құрылтай ұсынған заңға бір ай ішінде қол қояды, заңды халыққа жариялайды немесе заңды не оның жекелеген баптарын қайта талқылап, дауысқа салу үшін қайтарады; * [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайда]] өкілдігі бар саяси партиялар фракцияларымен консультациядан кейін [[Қазақстан премьер-министрі|Республика Премьер-Министрінің]] кандидатурасын келісім беру үшін Құрылтайдың қарауына ұсынады; депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен Премьер-министрді тағайындайды; Премьер-министрді лауазымынан босатады; Премьер-Министрдің ұсынуымен [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметтің]] құрылымын айқындайды; Құрылтаймен консультациядан кейін Премьер-Министр ұсынған Үкімет мүшелерін тағайындайды; сыртқы істер, қорғаныс, ішкі істер министрлерін дербес тағайындайды; Үкімет мүшелерін лауазымынан босатады; Үкімет мүшелерінің антын қабылдайды; аса маңызды мәселелер бойынша Үкімет отырыстарына төрағалық етеді; * Қазақстан Республикасы [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Сотының]] Төрағасын, [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Сотының]] Төрағасын, [[Қазақстан Ұлттық банкі|Ұлттық Банкінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас Прокурорын]], [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитетінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палатасының]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі|Жоғары Сот Кеңесінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Мемлекеттік күзет қызметінің]] Бастығын, [[Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкіл|Адам құқықтары жөніндегі уәкілді]] тағайындайды және оларды лауазымынан босатады; * Республика Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік органдарды құрады, таратады және қайта құрады, олардың басшыларын тағайындайды және лауазымынан босатады; * Республика дипломатиялық өкілдіктерінің басшыларын тағайындайды және кері шақырып алады; * депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен Конституциялық Соттың 10 судьясын 8 жыл мерзімге, Орталық сайлау комиссиясының 6 мүшесін 5 жыл мерзімге, Жоғары аудиторлық палатаның 8 мүшесін 5 жыл мерзімге тағайындайды; оларды лауазымынан босатады; * [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Республика Қарулы Күштерінің]] Жоғарғы Бас Қолбасшысы болып табылады, Қарулы Күштердің жоғары қолбасшылығын тағайындайды және лауазымынан босатады; * жалпыхалықтық референдум өткізу жөнінде шешім қабылдайды; * адамның және Республика азаматының құқықтары мен бостандықтарын қорғау, ұлттық қауіпсіздікті, мемлекеттің егемендігі мен тұтастығын қамтамасыз ету мүддесінде, Конституциялық Сотқа күшіне енген заңның немесе өзге де құқықтық актінің Конституцияға сәйкестігін қарау туралы және Конституцияның 93-бабында көзделген жағдайда қорытынды беру туралы өтініш жібереді; * Республика атынан келіссөздер жүргізеді және халықаралық шарттарға қол қояды; ратификациялық грамоталарға қол қояды; шет мемлекеттердің Республикада аккредиттелген дипломатиялық өкілдіктері басшыларының, сондай-ақ халықаралық ұйым басшыларының сенім мен кері шақырып алу грамоталарын қабылдайды; * мемлекеттік наградаларды, құрметті атақтарды белгілейді; * мемлекеттік наградалармен марапаттайды, құрметті атақтарды, жоғары әскери және өзге атақтарды, сыныптық шендерді, дипломатиялық дәрежелерді, біліктілік сыныптарын береді; * Республиканың азаматтығы мәселесін, саяси баспана беру мәселесін шешеді; * кешірім беруді жүзеге асырады; * Республиканың демократиялық институттарына, оның тәуелсіздігі мен аумақтық тұтастығына, саяси тұрақтылығына, азаматтарының қауіпсіздігіне елеулі және тікелей қатер төнген, мемлекеттің конституциялық органдарының қалыпты жұмыс істеуі бұзылған ретте, Премьер-Министрмен және Республика Парламенті Палаталарының Төрағаларымен ресми консультациялардан кейін Республика Парламентіне дереу хабарлай отырып, Қазақстанның бүкіл аумағында және оның жекелеген жерлерінде төтенше жағдай енгізуді, Республиканың Қарулы Күштерін қолдануды қоса алғанда, аталған жағдаяттар талап ететін шараларды қолданады; * Республикаға қарсы агрессия жасалған не оның қауіпсіздігіне сырттан тікелей қатер төнген ретте Республиканың бүкіл аумағында немесе оның жекелеген жерлерінде әскери жағдай енгізеді, ішінара немесе жалпы мобилизация жариялап, бұл туралы Республика Парламентіне дереу хабарлайды; * өзіне бағынысты [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Мемлекеттік күзет қызметін]] жасақтайды; * [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісін]] қызметке тағайындайды және қызметтен босатады, оның мәртебесі мен өкілеттігін анықтайды; [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Республика Президентінің Әкімшілігін]] құрады; * [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесін]] және өзге де консультативтік-кеңесші органдарды, сондай-ақ [[Қазақстан халқы ассамблеясы|Қазақстан халқы Ассамблеясы]] мен Жоғары Сот Кеңесін құрады; * Республиканың Конституциясы мен заңдарына сәйкес басқа да өкілеттіктерді жүзеге асырады. Конституцияның 41 бабы бойынша: * Президенттің кезектен тыс сайлауын тағайындайды. Конституцияның 50 бабы бойынша: * Сенаттың он депутатын тағайындайды, оның ішінде бесеуін Қазақстан халқы Ассамблеясы ұсынады. Конституцияның 53 бабы бойынша: * Парламентке Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар енгізуді ұсынады; * Парламентке бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін Республиканың Қарулы Күштерін пайдалануды ұсынады. Конституцияның 55 бабы бойынша: * Сенатқа бес жыл мерзімге сайлауды және оны қызметінен босатуды ұсынады. Конституцияның 58 бабы бойынша: * Сенатқа Сенат Төрағасын сайлау үшін кандидатура ұсынады. Конституцияның 63 бабы бойынша: * Парламентті немесе Парламент Мәжілісін Парламент палаталары төрағаларымен және Премьер-Министрмен консультациялардан кейін тарата алады. Конституцияның 71 бабы бойынша: * Конституциялық Соттың төрт судьясын тағайындайды; * Конституциялық Сот Төрағасының ұсынуымен Конституциялық Сот судьяларының арасынан Конституциялық Сот Төрағасының орынбасарын тағайындайды. Конституцияның 82 бабы бойынша: * Жоғары Сот Кеңесінің кепілдемесі бойынша [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Сот]] Төрағасын және судьяларын сайлауды Сенатқа ұсынады; * Жоғары Сот Кеңесінің кепілдемесі бойынша жергілікті және басқа да соттардың төрағалары мен судьяларын қызметке тағайындайды. Конституцияның 86 бабы бойынша: * Мәслихаттың өкілеттігін мерзімінен бұрын Республика Президенті Премьер-Министрмен және Парламент Палаталарының төрағаларымен консультациялардан кейін тоқтатады. Конституцияның 87 бабы бойынша: * Тиісінше облыстың (республикалық маңызы бар қалалардың, астананың) аумағында орналасқан [[мәслихат]]тар депутаттарының келісімімен облыстардың (республикалық маңызы бар қалалардың, астананың) [[әкім]]дерін қызметке тағайындайды. 5bgj7mlazjbl1ubymkcggrs338dgnqg 3607515 3607514 2026-05-21T14:22:59Z Casserium 68287 /* Өкілеттіктері */ 3607515 wikitext text/x-wiki == Өкілеттіктері == 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енетін Конституцияның 46 бабына сәйкес Республика Президенті: * Қазақстан халқына елдегі жағдай мен Республиканың ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттары туралы жолдау жасайды; * депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен [[Қазақстан Республикасының Вице-президенті|Республика Вице-Президентін]] тағайындайды; Вице-Президентті лауазымынан босатады, оның өкілеттігін айқындайды; * [[Қазақстан Құрылтайы|Республика Құрылтайының]] кезекті және кезектен тыс сайлауын тағайындайды; Құрылтайдың бірінші сессиясын шақырады және оның депутаттарының Қазақстан халқына беретін антын қабылдайды; Құрылтайдың кезектен тыс сессиясын шақырады; Құрылтай ұсынған заңға бір ай ішінде қол қояды, заңды халыққа жариялайды немесе заңды не оның жекелеген баптарын қайта талқылап, дауысқа салу үшін қайтарады; * [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайда]] өкілдігі бар саяси партиялар фракцияларымен консультациядан кейін [[Қазақстан премьер-министрі|Республика Премьер-Министрінің]] кандидатурасын келісім беру үшін Құрылтайдың қарауына ұсынады; депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен Премьер-министрді тағайындайды; Премьер-министрді лауазымынан босатады; Премьер-Министрдің ұсынуымен [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметтің]] құрылымын айқындайды; Құрылтаймен консультациядан кейін Премьер-Министр ұсынған Үкімет мүшелерін тағайындайды; сыртқы істер, қорғаныс, ішкі істер министрлерін дербес тағайындайды; Үкімет мүшелерін лауазымынан босатады; Үкімет мүшелерінің антын қабылдайды; аса маңызды мәселелер бойынша Үкімет отырыстарына төрағалық етеді; * Республика [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Сотының]] Төрағасын, [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Сотының]] Төрағасын, [[Қазақстан Ұлттық банкі|Ұлттық Банкінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас Прокурорын]], [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитетінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палатасының]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі|Жоғары Сот Кеңесінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Мемлекеттік күзет қызметінің]] Бастығын, [[Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкіл|Адам құқықтары жөніндегі уәкілді]] тағайындайды және оларды лауазымынан босатады; * Республика Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік органдарды құрады, таратады және қайта құрады, олардың басшыларын тағайындайды және лауазымынан босатады; * Республика дипломатиялық өкілдіктерінің басшыларын тағайындайды және кері шақырып алады; * депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен Конституциялық Соттың 10 судьясын 8 жыл мерзімге, Орталық сайлау комиссиясының 6 мүшесін 5 жыл мерзімге, Жоғары аудиторлық палатаның 8 мүшесін 5 жыл мерзімге тағайындайды; оларды лауазымынан босатады; * [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Республика Қарулы Күштерінің]] Жоғарғы Бас Қолбасшысы болып табылады, Қарулы Күштердің жоғары қолбасшылығын тағайындайды және лауазымынан босатады; * жалпыхалықтық референдум өткізу жөнінде шешім қабылдайды; * адамның және Республика азаматының құқықтары мен бостандықтарын қорғау, ұлттық қауіпсіздікті, мемлекеттің егемендігі мен тұтастығын қамтамасыз ету мүддесінде, Конституциялық Сотқа күшіне енген заңның немесе өзге де құқықтық актінің Конституцияға сәйкестігін қарау туралы және Конституцияның 93-бабында көзделген жағдайда қорытынды беру туралы өтініш жібереді; * Республика атынан келіссөздер жүргізеді және халықаралық шарттарға қол қояды; ратификациялық грамоталарға қол қояды; шет мемлекеттердің Республикада аккредиттелген дипломатиялық өкілдіктері басшыларының, сондай-ақ халықаралық ұйым басшыларының сенім мен кері шақырып алу грамоталарын қабылдайды; * мемлекеттік наградаларды, құрметті атақтарды белгілейді; * мемлекеттік наградалармен марапаттайды, құрметті атақтарды, жоғары әскери және өзге атақтарды, сыныптық шендерді, дипломатиялық дәрежелерді, біліктілік сыныптарын береді; * Республиканың азаматтығы мәселесін, саяси баспана беру мәселесін шешеді; * кешірім беруді жүзеге асырады; * Республиканың Тәуелсіздігі мен аумағының тұтастығына, ішкі саяси тұрақтылығына, азаматтарының қауіпсіздігіне тікелей қатер төнсе және бұл мемлекеттік конституциялық органдардың жұмыс істеуін бұзуға алып келсе, Республика Премьер-Министрімен және Құрылтайы Төрағасымен ресми консультациядан кейін Республиканың бүкіл аумағында немесе жекелеген аймақтарында төтенше жағдай енгізуді, Республиканың Қарулы Күштерін қолдануды қоса алғанда, осы мән-жайлар талап ететін шараларды қабылдайды; * Республикаға қарсы агрессия жасалған не оның қауіпсіздігіне сырттан тікелей қатер төнген жағдайда Республиканың бүкіл аумағында немесе оның жекелеген аймақтарында соғыс жағдайын енгізеді, ішінара немесе жалпы жұмылдыру жариялайды, бұл жөнінде Республика Құрылтайына дереу хабарлайды; * өзіне бағынатын [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Мемлекеттік күзет қызметін]] құрады; * [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Республика Президентінің Әкімшілігін]] құрады; * [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесін]], өзге де консультативтік-кеңесші органдарды, сондай-ақ Жоғары Сот Кеңесін құрады; * Республиканың Конституциясы мен заңдарына сәйкес басқа да өкілеттіктерді жүзеге асырады. Конституцияның 41 бабы бойынша: * Президенттің кезектен тыс сайлауын тағайындайды. Конституцияның 50 бабы бойынша: * Сенаттың он депутатын тағайындайды, оның ішінде бесеуін Қазақстан халқы Ассамблеясы ұсынады. Конституцияның 53 бабы бойынша: * Парламентке Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар енгізуді ұсынады; * Парламентке бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін Республиканың Қарулы Күштерін пайдалануды ұсынады. Конституцияның 55 бабы бойынша: * Сенатқа бес жыл мерзімге сайлауды және оны қызметінен босатуды ұсынады. Конституцияның 58 бабы бойынша: * Сенатқа Сенат Төрағасын сайлау үшін кандидатура ұсынады. Конституцияның 63 бабы бойынша: * Парламентті немесе Парламент Мәжілісін Парламент палаталары төрағаларымен және Премьер-Министрмен консультациялардан кейін тарата алады. Конституцияның 71 бабы бойынша: * Конституциялық Соттың төрт судьясын тағайындайды; * Конституциялық Сот Төрағасының ұсынуымен Конституциялық Сот судьяларының арасынан Конституциялық Сот Төрағасының орынбасарын тағайындайды. Конституцияның 82 бабы бойынша: * Жоғары Сот Кеңесінің кепілдемесі бойынша [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Сот]] Төрағасын және судьяларын сайлауды Сенатқа ұсынады; * Жоғары Сот Кеңесінің кепілдемесі бойынша жергілікті және басқа да соттардың төрағалары мен судьяларын қызметке тағайындайды. Конституцияның 86 бабы бойынша: * Мәслихаттың өкілеттігін мерзімінен бұрын Республика Президенті Премьер-Министрмен және Парламент Палаталарының төрағаларымен консультациялардан кейін тоқтатады. Конституцияның 87 бабы бойынша: * Тиісінше облыстың (республикалық маңызы бар қалалардың, астананың) аумағында орналасқан [[мәслихат]]тар депутаттарының келісімімен облыстардың (республикалық маңызы бар қалалардың, астананың) [[әкім]]дерін қызметке тағайындайды. sbbxpragi95hk98gyqpg9kme890vphr 3607518 3607515 2026-05-21T14:40:42Z Casserium 68287 Беттің барлық мағлұматын алып тастады 3607518 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 700479 3607663 3600224 2026-05-22T07:22:09Z Арманбекқызы Еркежан НЗМ 173274 3607663 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2023}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Су өлшеу бекеті''' — яғни гидрологиялық бекет [[өзен |өзен]]дерде, көлдерде, теңіздерде, каналдарда гидрологиялық өлшеулер мен бақылауларға арналған әртүрлі жабдықтар мен аспаптардың жиынтығы және осы құрылғылар орналасқан жер. Су өлшеу бекеті – су объектілеріндегі су деңгейі мен су шығынын тұрақты түрде бақылауға арналған гидрологиялық бақылау бекеті. Мұндай бекеттерде су деңгейі, су температурасы және басқа да гидрологиялық көрсеткіштер өлшенеді. <ref>Қазгидромет гидрология бөлімі</ref> Тар мағынада гидрологиялық бекет - гидрологиялық бақылаулар жүргізетін мекеме. Әлемнің негізгі ресми гидрологиялық бекеттеріне гидрологиялық кодтар берілген. Ресейде гидрологиялық бекеттердің көпшілігін Росгидромет басқарады және "гидрологиялық бекет — гидрологиялық станция — гидрологиялық обсерватория" тізбегіндегі гидрометеорологиялық желінің төменгі буыны болып табылады [1]. Сонымен қатар су тораптары, су электр станциялары және т.б. жанындағы кедендік (ведомстволық) бекеттер бар. Кейбір жағдайларда гидрологиялық пост елді мекен мәртебесіне ие. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * https://old.bigenc.ru/geography/text/2358862 [[Санат:Су]] [[Санат:Су өлшеу посты]] ow4kg60zzthzheq6509n1d01t3s54da 0 701930 3607509 3560850 2026-05-21T13:43:53Z Casserium 68287 /* Басшылығы */ 3607509 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = {{KAZ}} |құзерет_тақырып_мәтіні = Мемлекет |эмблема = |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[8 қыркүйек]] [[2020 жыл|2020]] |ізашары1 = |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = Қазақстан Республикасының Президенті |штаб-пәтері = 010000, Астана қаласы, "Есіл" ауданы, Мәңгілік Ел даңғылы, 55/6 "Экспо іскерлік орталығы" |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Әсет Арманұлы Ерғалиев|Әсет Ерғалиев]] |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Ұлттық статистика бюросы]] |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/aspr?lang=kk gov.kz/memleket/entities/aspr |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі''' — мемлекеттік жоспарлау жүйесінің негізгі орталығы. Агенттік стратегиялық жоспарлау, мемлекеттік статистика салаларына және реформалар жүргізуге жетекшілік етеді. Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынады және есеп береді. == Тарихы == Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі алғаш рет 1997 жылы Стратегиялық жоспарлау агенттігінің орнына құрылған. 1999 жылы ол Стратегиялық жоспарлау агенттігі болып өзгертіліп, 2002 жылы ҚР Экономика және бюджеттiк жоспарлау министрлiгiне қосылды. 2020 жылы агенттік қайта қалпына келтіріліп, ҚР Ұлттық экономика министрлігінің стратегиялық жоспарлау және мемлекеттік статистикалық қызмет салаларындағы функциялары мен өкілеттіктері берілді. Сонымен бірге министрліктің Статистика комитеті агенттіктің Ұлттық статистика бюросы болып қайта құрылды.<ref>{{Cite web|lang=kz|url=https://e-cis.info/news/566/97211/|title=Реформаларды жалғастыру туралы ҚР Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің басшысы Қ.Келімбетов|website=e-cis.info|access-date=2022-02-01|archive-date=2022-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220201074555/https://e-cis.info/news/566/97211/|deadlink=no}}</ref> == Міндеттері == * стратегиялық жоспарлау саласындағы мемлекеттік саясатты қалыптастыру және іске асыру бойынша ұсыныстарды тұжырымдау; * мемлекеттік басқару жүйесін жетілдіру мен жаңғыртуға қатысу; * елдің бәсекеге қабілеттілігі мен халықтың әл-ауқатын арттыруға бағытталған реформаларды жүзеге асыру тәсілдерін әзірлеу; * мемлекеттік статистикалық қызметті дамыту, оның ішінде статистикалық әдіснаманы қалыптастыру және статистикалық ақпараттың анықтығын қамтамасыз ету арқылы дамыту. == Атқарымдары == 1) Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік жоспарлау жүйесінің мәселелері бойынша нормативтік құқықтық актіні әзірлеу; 2) мемлекеттік жоспарлау жүйесінің әдіснамасы мәселелерін реттейтін құқықтық актілерді әзірлеу және бекіту; 3) мемлекеттік жоспарлау жүйесін жетілдіру бойынша ұсыныстарды тұжырымдау; 4) Қазақстан Республикасының ұзақ мерзімді стратегиялық даму жоспарларын әзірлеу, түзету, олардың іске асырылуын мониторингтеу мен бағалау, Мемлекеттік жоспарлау жүйесінің өзге де құжаттарына мониторинг пен бағалау жүргізу; 5) Мемлекеттік жоспарлау жүйесінің құжаттарын дайындау, келісу, олардың іске асырылу барысын мониторингтеу мен бағалау кезінде мемлекеттік органдар мен квазимемлекеттік сектор субъектілерінің қызметін үйлестіру; 6) Қазақстан Республикасы Президентінің тапсырмасы бойынша реформаларды жүзеге асыру тәсілдерін, реформаларды жүзеге асыруға қажетті нормативтік құқықтық актілердің жобаларын әзірлеу, сондай-ақ олардың іске асырылу барысын мониторингтеу мен бағалау; 7) ведомствоаралық келіспеушіліктер туындаған жағдайда реформаларды іске асыруға, мемлекеттік жоспарлау жүйесінің құжаттарын әзірлеу мен іске асыруға байланысты мәселелер бойынша сараптамалық қорытындылар беру; 8) мемлекеттік органдардың мемлекеттік басқару жүйесін жетілдіруге бағытталған ұсыныстарын келісу; 9) елдің дамуын, халықаралық үрдістерді стратегиялық болжау және оларға талдау жүргізу, сондай-ақ тиісті ұсыныстарды тұжырымдай отырып, әлемдік тәжірибені зерделеу; 10) мемлекеттік органдар қызметінің тиімділігіне бағалау жүргізу әдіснамасын жетілдіру, олардың тиімділігінің көрсеткіштерін айқындау, сондай-ақ ұлттық және ведомстволық статистиканың уақтылы және анық деректеріне қол жеткізуді қамтамасыз ету бөлігінде орталық мемлекеттік органдар мен облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, астананың жергілікті атқарушы органдары қызметінің тиімділігіне жыл сайынғы бағалау жүргізуге уәкілеттік берілген мемлекеттік органдардың қызметін үйлестіру<ref>{{Cite web|lang=kz|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/kazakstan-respublikasy-strategiyalyk-zhosparlau-zhane-reformalar-agenttiginin-keibir-maseleleri-turaly|title=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің кейбір мәселелері туралы — Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|website=Akorda.kz|access-date=2022-02-01|archive-date=2022-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220201073652/https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/kazakstan-respublikasy-strategiyalyk-zhosparlau-zhane-reformalar-agenttiginin-keibir-maseleleri-turaly|deadlink=no}}</ref>; == Құрылымы == === Департаменттері === * Агенттік Төрағасының хатшылығы * Жұмылдыру дайындығы, ақпараттық қауіпсіздік және мемлекеттік құпияларды қорғау қызметі * Коммуникация қызметі * Макроэкономикалық саясат департаменті * Ішкі аудит қызметі * Персоналды дамыту және басқару қызметі * Әлеуметтік сала департаменті * Әкімшілік-құқықтық қамтамасыз ету департаменті * Институционалдық даму департаменті * Экономика салалары департаменті * Стратегиялық жоспарлау және реформалар мониторингі департаменті === Бюросы === * [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Ұлттық статистика бюросы]] ** «Ақпараттық-есептеу орталығы» ШЖҚ РМК ** Бюроның облыстар мен Алматы, Астана, Шымкент қалалары бойынша департаменттері === Уəкілетті тұлғалары === * Үкіметтік емес ұйымдармен іс-қимыл бойынша уәкілетті тұлға * Ақпаратқа қол жеткізу мəселелері жөніндегі уəкілетті тұлға === 1997 жылғы құрылымы === * Стратегиялық жоспарлау және үйлестiру департаментi * Экономикалық саясат және арнайы бағдарламалар департаментi * Бюджеттiк бағдарламалар департаментi * Ұйымдық-ақпараттық жұмыс басқармасы * Статистика және талдау жөнiндегi комитетi * Статистикалық әдiстер, жiктеулер және стандарттар басқармасы * Болжамдар, талдау және жарияланымдар басқармасы * Ұлттық есептер басқармасы * Сыртқы экономикалық қызмет статистикасы басқармасы * Бағалар және үй шаруашылығы статистикасы басқармасы * Әлеуметтiк статистика, халық және еңбек басқармасы * Қызмет көрсету, iшкi сауда, көлiк және байланыс басқармасы * Ауыл, орман және балық шаруашылығының статистикасы басқармасы * Өнеркәсiп статистикасы басқармасы * Құрылыс және инвестициялар статистикасы басқармасы * Халықаралық статистикалық ынтымақтастық бөлiмi * Кадр және арнаулы жұмыс бөлiмi * Статистикалық жұмыстарды қаржыландыру бөлiмi * Бухгалтерлiк есеп жүргiзу және есеп беру бөлiмi * Құжат айналымы бөлiмi<ref>{{Cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P970001776_|title=Қазақстан Республикасының Стратегиялық жоспарлау және реформалар жөнiндегi агенттiгi Статистика және талдау жөнiндегi комитетiнiң мәселелерi - "Әділет" АҚЖ |website=adilet.zan.kz|access-date=2022-11-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U980004021_|title=Қазақстан Республикасының Стратегиялық жоспарлау және реформалар жөнiндегi агенттiгiнiң мәселелерi - "Әділет" АҚЖ|website=adilet.zan.kz|access-date=2022-11-09}}</ref> == Басшылығы == # Президент кеңесшісі, Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Төрағасы — [[Әсет Арманұлы Ерғалиев|Ерғалиев Әсет Арманұлы]] # Агенттік Төрағасының орынбасары — Төлеуов Олжас Аязбиұлы # Агенттік Төрағасының орынбасары — Шайымова Айгүл Амантайқызы # Агенттік Төрағасының орынбасары — Құсманов Әділ Миратұлы # Агенттіктің аппарат басшысы — Әбділдин Батырбек Сұлтанұлы === Басшыларының тізімі === {| border 1| | width="50%"| class="standard" |width="3%"|'''№''' |width="20%"|'''Аты-жөні''' |width="20%"|'''Қызмет еткен кезеңі''' |'''Лауазым атауы''' |- |width="3%"|1 |width="10%"|[[Ержан Әбілқайырұлы Өтембаев|Ержан Өтембаев]] |width="20%"| 1997 жыл 10 наурыз — 1999 жыл қазан |Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау агенттігінің төрағасы Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің төрағасы |- |width="3%"|2 |width="10%"|[[Қайрат Нематұлы Келімбетов|Қайрат Келімбетов]] |width="20%"| 1999 жыл қазан — 2001 жыл қазан |Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау агенттігінің төрағасы |- |width="3%"|3 |width="10%"|[[Ескендір Қалыбекұлы Бейсембетов|Ескендір Бейсембетов]] |width="20%"| 2001 жыл 28 қазан — 2002 жыл тамыз |Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау агенттігінің төрағасы |- |width="3%"|4 |width="10%"|[[Қайрат Нематұлы Келімбетов|Қайрат Келімбетов]] |width="20%"| 2020 жыл 14 қыркүйек — 2022 жыл 6 қаңтар |Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің төрағасы |- |width="3%"|5 |width="10%"|[[Әсет Арманұлы Ерғалиев|Әсет Ерғалиев]] |width="20%"| 2022 жыл 6 қаңтар — 2023 жыл 2 қыркүйек |Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің төрағасы |- |width="3%"|6 |width="10%"|[[Жандос Нұрланұлы Шаймарданов|Жандос Шаймарданов]] |width="20%"| 2023 жыл 16 қыркүйек — 2025 жыл 28 ақпан |Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің төрағасы |- |width="3%"|7 |width="10%"|[[Әсет Арманұлы Ерғалиев|Әсет Ерғалиев]] |width="20%"| 2025 жыл 28 ақпаннан бастап |Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің төрағасы |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасы агенттіктері|С]] 3uoqswbjy8sk82r513zc8yq8ucd9917 0 703449 3607611 3375142 2026-05-21T23:28:30Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3607611 wikitext text/x-wiki {{Этникалық топ |атауы = Лимба |төл атауы = йимбе |сурет = LimbaFamily.jpg |сурет тақырыбы = |саны = 375 000 |аймақ = |аймақ1 = {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} |саны1 = 370 000 |түсініктемелер1 = |аймақ2 = {{Байрақ|Гвинея}} |саны2 = 5 000 |түсініктемелер2 = |аймақ3 = |саны3 = |түсініктемелер3 = |аймақ4 = |саны4 = |түсініктемелер4 = |аймақ5 = |саны5 = |түсініктемелер5 = |аймақ6 = |саны6 = |түсініктемелер6 = |аймақ7 = |саны7 = |түсініктемелер7 = |аймақ8 = |саны8 = |түсініктемелер8 = |аймақ9 = |саны9 = |түсініктемелер9 = |аймақ10 = |саны10 = |түсініктемелер10 = |аймақ11 = |саны11 = |түсініктемелер11 = |аймақ12 = |саны12 = |түсініктемелер12 = |аймақ13 = |саны13 = |түсініктемелер13 = |тілдері = [[лимба (йимба) тілі]] |діні = [[христиандық]], [[ислам]] |этникалық топтары = |ескертпелер = }} '''Лимба''' (''йимбе'') — негізінен [[Сьерра-Леоне]]де тұратын ұлт. Жалпы саны 375 мың адам. Сьерра-Леонеде 370 мың адам, [[Гвинея]]да – 5 мың адам.<ref>Современная Энциклопедия http://www.aggregateria.com/L/limba.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230707162236/http://www.aggregateria.com/L/limba.html |date=2023-07-07 }}</ref> == Тілі == Олар нигер-кордофан отбасының Батыс Атлантикалық тобының [[лимба (йимба) тілі]]нде сөйлейді. [[Диалект]]ілер (немесе диалектілер): бирива, камуке, келенг, сафроко, села, тонко, варавара. Жазуы 20 ғасырдың басынан [[латын әліпбиі]]не негізделген.<ref>ИЛЛЮСТРИРОВАННЫЙ ЭНЦИКЛОПЕДИЧЕСКИЙ СЛОВАРЬ https://sanstv.ru/dict/%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B1%D0%B0</ref> == Діні == Негізінен [[Христиандық|христиандар]] 55%, [[ислам]] 40%, дәстүрлі нанымдар 5%.<ref>Народ Лимба https://alphapedia.ru/w/Limba_people_(Sierra_Leone)</ref> == Кәсібі == Лимбалар негізінен Сьерра-Леоненің Солтүстік провинциясының саванналары мен ормандарында тұратын күріш өсірушілер, саудагерлер және аңшылар. Негізгі кәсібі – қолмен атқарылатын [[егіншілік]] (ямс, тары, жержаңғақ, майлы пальма) және қолөнер (тоқымашылық, керамика, ұсталық, ағаш ою).<ref>Народы и культуры Лимба https://travel-journal.ru/ethno/39/909/{{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Өмір салты == Дәстүрлі әлеуметтік ұйымға үлкен отбасылық қауымдастықтар, патрилиндік ата-баба ұйымы, құпия одақтар (кпанкпания, кофунг, рагбенле), жас топтары, ерлер бірлестіктері кіреді. Неке [[Некеден кейінгі қоныс|вирилокалды]]. Отарлауға дейінгі кезеңде 16 көсемдік құрылды, олар XVI ғасырда Сапи конфедерациясының құрамына кірді. Олар шөппен немесе сабанмен жабылған конустық төбесі бар дөңгелек сазды үйлерде тұрады. Дәстүрлі киім — мықындарына байланған таңғыш. Тағамдары негізінен өсімдік тектес тағамдардан тұрады – ащы соусы бар түрлі бұқтырылған тағамдар мен жармалар, пальма майы қосылған қайнатылған, қуырылған және пісірілген түйнектер, пальма шарабы, сыра. Негізгі фольклорлық жанрлар - ертегілер, әндер, мақал-мәтелдер. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Африка халықтары}} [[Санат:Сьерра-Леоне халықтары]] [[Санат:Гвинея халықтары]] h5e23jxicktfdzrwjp1p2kd13j1mzhe 0 709258 3607497 3535999 2026-05-21T12:54:42Z Casserium 68287 3607497 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Ғылым және жоғары білім министрлігі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = {{байрақ|Қазақстан}} |құзерет_тақырып_мәтіні = Мемлекет |эмблема = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg|right|180px |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = [[Қазақстан елтаңбасы]] |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[11 маусым]] [[2022 жыл]] |ізашары1 = [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Қазақстан Білім және ғылым министрлігі]] |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] |штаб-пәтері = 010000, [[Астана]], Мәңгілік Ел даңғылы, 8, Министрліктер үйі, 11-кіреберіс<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/sci/contacts?lang=kk|title=Байланыс|lang=kk|publisher=Ғылым және жоғарғы білім министрлігінің ресми сайты|accessdate=2023-09-04}}</ref> |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = KZ |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Саясат Нұрбек]] |басшылықтың лауазымы1 = Министр |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты =[https://www.gov.kz/memleket/entities/sci?lang=kk gov.kz/memleket/entities/sci] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі''' (қысқартқанда '''ҚР ҒЖБМ'''<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/sci/vacancies/details/123705?lang=kk|title=ҚР ҒЖБМ Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті Сыртқы бағалау және талдау басқармасының бас сарапшысы|lang=kk|publisher=Ғылым және жоғарғы білім министрлігінің ресми сайты|accessdate=2023-09-04}}</ref>) — Қазақстандағы жоғары білім, тіл саясаты, ғылым салалары және бұл салалардағы цифрландыру мәселелеріне жауапты [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкімет]] құрамына кіретін мемлекеттік орган.<ref name="tuwrali">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/sci/about?lang=kk|title=Жалпы ақпарат|lang=kk|publisher=Ғылым және жоғарғы білім министрлігінің ресми сайты|accessdate=2023-09-04}}</ref> == Тарихы == 1992 жылы ақпанда Үкімет құрамында Ғылым және жаңа технологиялар министрлiгi құрылды. 1996 жылы наурызда [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]], Қазақ ауыл шаруашылығы ғылымдары академиясы мен Ғылым және жаңа технологиялар министрлiгi біріктіріліп, орталық атқарушы орган Ғылым министрлiгi - Ғылым академиясы құрылды. 1999 жылы қаңтарда Ғылым және жоғары білім министрлігі, ал ақпанда [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]] ұйымдастырылды. 1999 жылы қазанда Білім, денсаулық сақтау және спорт министрлігі мен Ғылым және жоғары білім министрлігі бірқатар өкілеттіктерін Денсаулық сақтау ісі жөніндегі агенттігі, Туризм және спорт жөніндегі агенттігі, Энергетика, индустрия және сауда министрлігіне бере отырып, Білім және ғылым министрлігіне бірікті. 2003 жылы қазанда Қазақстанның жетекші ғалымдарының бастамасымен "[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]" республикалық мемлекеттік мекемесі таратылып, қоғамдық бірлестік ретінде жұмысын жалғастырды. 2022 жылдың 11 маусымында [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] жарлығымен [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Білім және ғылым министрлігі]] екі министрлікке бөлінді: [[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов|Асхат Аймағамбетов]] басқарған [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрлігі]] және [[Саясат Нұрбек]] басқаратын Ғылым және жоғары білім министрлігі.<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/31893576.html|title=Білім және ғылым министрлігі екіге бөлінді. Асхат Аймағамбетов оқуды, Саясат Нұрбек ғылымды басқарады|lang=kk|publisher=[[Азаттық радиосы]]|date=2022-06-11|accessdate=2023-09-04}}</ref> == Басшылығы == * Министр — [[Саясат Нұрбек]]. * Министр орынбасары — [[Талғат Ілиясұлы Есенқұлов|Талғат Есенқұлов]]. * Министр орынбасары — [[Гүлзат Ізбасарқызы Көбенова|Гүлзат Көбенова]]. * Министр орынбасары — [[Динара Ринатқызы Щеглова|Динара Щеглова]]. * Аппарат басшысы — [[Мадияр Дүйсенбайұлы Қожахмет|Мадияр Қожахмет]]. == Қызметі == Министрліктің ресми сайтының мәліметінше министрлік «жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру, тіл саясаты, ғылым, ғылым саласындағы сапаны қамтамасыз ету, жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру, ғылымды, жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беруді цифрландыру саласында басшылықты жүзеге асырады».<ref name="tuwrali" /> == Комитеттері == Ғылым және жоғары білім министрлігінің 4 түрлі ведомствосы бар:<ref name="tuwrali" /> # [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым комитеті|Ғылым комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті|Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім комитеті|Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім комитеті]] # [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Тіл саясаты комитеті|Тіл саясаты комитеті]]. == Қарамағындағы ұйымдар == ;Мемлекеттік заңды тұлғалар * «Жоғары білім беруді дамыту ұлттық орталығы» ШЖҚ РМК * «Ұлттық тестілеу орталығы» ШЖҚ РМК ;Акцияларының мемлекеттік пакеттері мен қатысу үлестерін иелену және пайдалану құқығы берілген заңды тұлғалар * "Халықаралық бағдарламалар орталығы" АҚ * "QazInnovations» инновацияларды дамыту жөніндегі ұлттық агенттігі" АҚ * [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|"Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті" КеАҚ]] * [[Атырау мұнай және газ университеті|"Сафи Өтебаев атындағы Атырау мұнай және газ университеті" КеАҚ]] * [[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті|"Өзбекәлі Жәнібеков атындағы Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті" КеАҚ]] * [[Еуразия ұлттық университеті|"Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті" КеАҚ]] * [[Қазақ ұлттық университеті|"Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті" КеАҚ]] * [[Арқалық педагогикалық университеті|"Ыбырай Алтынсарин атындағы Арқалық педагогикалық университеті" КеАҚ]] * [[Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан университеті|"Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан университеті" КеАҚ]] * [[Жетісу университеті|"Ілияс Жансүгіров атындағы Жетісу университеті" КеАҚ]] * [[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті|"Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті" КеАҚ]] * [[Солтүстік Қазақстан университеті|"Манаш Қозыбаев атындағы Солтүстік Қазақстан университеті" КеАҚ]] * [[Ақтөбе өңірлік университеті|"Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті" КеАҚ]] * [[Павлодар педагогикалық университеті|"Әлкей Марғұлан атындағы Павлодар педагогикалық университеті" КеАҚ]] * [[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті|"Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті" КеАҚ]] * [[Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университеті|"Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университеті" КеАҚ]] * [[Шәкәрім университеті|"Шәкәрім университеті" КеАҚ]] * [[Торайғыров университеті|"Торайғыров университеті" КеАҚ]] * [[Қарағанды индустриялық университеті|"Қарағанды индустриялық университеті" КеАҚ]] * [[Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Қостанай өңірлік университеті|"Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Қостанай өңірлік университеті" КеАҚ]] * [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті|"Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті" КеАҚ]] * [[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті|"Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті" КеАҚ]] * [[Оңтүстік Қазақстан университеті|"М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті" КеАҚ]] * [[Рудный индустриялық университеті|"Рудный индустриялық университеті" КеАҚ]] * [[Каспий технологиялар және инжиниринг университеті|"Ш.Есенов атындағы Каспий технологиялар және инжиниринг университеті" КеАҚ]] * [[Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті|"Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті" КеАҚ]] * [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|"Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті" КеАҚ]] * [[Дәулет Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті|"Д. Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті" КеАҚ]] * [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|"Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті" КеАҚ]] * [[Азаматтық авиация академиясы|"Азаматтық авиация академиясы" АҚ]] * [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы "Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы" жоғары ғылыми ұйымы]] * [[М.Х. Дулати атындағы Тараз университеті|"М.Х. Дулати атындағы Тараз университеті" КеАҚ]] * "Қазақ ұлттық су шаруашылығы және ирригация университеті" КеАҚ == Министрлер тізімі == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ! [[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Ғылым және жаңа технологиялар министрлiгi|Ғылым және жаңа технологиялар министрлiгi]] (1992–1996)''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Ғалым Әбілсейітұлы Әбілсейітов|Ғалым Әбілсейітов]]<br>{{small|(1940 туған)}} |маусым<br>1992 |тамыз<br>1994 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- |2 |[[Сурет:Vladimir Shkolnik (2015-06-17).jpg|99px]] |[[Владимир Сергеевич Школьник|Владимир Школьник]]<br>{{small|(1949 туған)}} |тамыз<br>1994 |наурыз<br>1996 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]]<br>[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Ғылым министрлiгi - Ғылым академиясы|Ғылым министрлiгi — Ғылым академиясы]] (1996–1999)''' |- |1 |[[Сурет:Vladimir Shkolnik (2015-06-17).jpg|99px]] |[[Владимир Сергеевич Школьник|Владимир Школьник]]<br>{{small|(1949 туған)}} |наурыз<br>1996 |қаңтар<br>1999 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]]<br>[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |- | colspan="8"|'''Ғылым және жоғары білім министрлігі (1999)''' |- |1 |[[Сурет:Vladimir Shkolnik (2015-06-17).jpg|99px]] |[[Владимир Сергеевич Школьник|Владимир Школьник]]<br>{{small|(1949 туған)}} |қаңтар<br>1999 |қазан<br>1999 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]]<ref name="skolnik">{{Cite web|url=https://rus.azattyq.org/a/1741378.html|title=Школьнику вручен партбилет члена «Нур Отана»|lang=ru|publisher=[[Азаттық радиосы]]|date=2004-05-28|accessdate=2023-09-13}}</ref> |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |- | colspan="8"|'''[[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Білім және ғылым министрлігі]] (1999–2022)''' |- |1 |[[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|99px]] |[[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |қазан<br>1999 |18 желтоқсан<br>2000 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Нұралы Сұлтанұлы Бектұрғанов|Нұралы Бектұрғанов]]<br>{{small|(1949 туған)}} |18 желтоқсан<br>2000 |қаңтар<br>2002 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]] |- |3 |[[Сурет:Pink - replace this image female.svg|99px]] |[[Шәмшә Көпбайқызы Беркімбаева|Шәмшә Беркімбаева]]<br>{{small|(1942–2022)}} |қаңтар<br>2002 |14 маусым<br>2003 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]] |- |4 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Жақсыбек Әбдірахметұлы Құлекеев|Жақсыбек Құлекеев]]<br>{{small|(1957 туған)}} |14 маусым<br>2003 |13 желтоқсан<br>2004 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |5 |[[Сурет:Byrganym Aitimova UNDP 2009.jpg|99px]] |[[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]]<br>{{small|(1953 туған)}} |13 желтоқсан<br>2004 |19 қаңтар<br>2007 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br>[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |6 |[[Сурет:Жансеит Кансеитович (cropped).jpg|99px]] |[[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]]<br>{{small|(1958 туған)}} |19 қаңтар<br>2007 |22 қыркүйек<br>2010 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |7 |[[Сурет:Bakytzhan Zhumagulov (cropped).jpg|99px]] |[[Бақытжан Тұрсынұлы Жұмағұлов|Бақытжан Жұмағұлов]]<br>{{small|(1953 туған)}} |22 қыркүйек<br>2010 |2 қыркүйек<br>2013 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |8 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Аслан Бәкенұлы Сәрінжіпов|Аслан Сәрінжіпов]]<br>{{small|(1974 туған)}} |2 қыркүйек<br>2013 |10 ақпан<br>2016 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]]<br>[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]] |- |9 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Ерлан Кенжеғалиұлы Сағадиев|Ерлан Сағадиев]]<br>{{small|(1966 туған)}} |10 ақпан<br>2016 |25 ақпан<br>2019 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]]<br>[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]] |- |10 |[[Сурет:Pink - replace this image female.svg|99px]] |[[Күләш Ноғатайқызы Шәмшидинова|Күләш Шәмшидинова]]<br>{{small|(1958 туған)}} |25 ақпан<br>2019 |13 маусым<br>2019 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- |11 | [[Сурет:Ashat Aimagambetov (24112) (cropped).jpg|99px]] | [[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов|Асхат Аймағамбетов]]<br>{{small|(1982 туған)}} |13 маусым<br>2019 |11 маусым<br>2022 | bgcolor="" | | ''белгісіз'' | [[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]]<br>[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин II]]<br>[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- | colspan="8"|'''Ғылым және жоғары білім министрлігі (2022 бері)''' |- |1 |[[Сурет:Nurbek Saiasat 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|99px]] |[[Саясат Нұрбек]]<br>{{small|(1981 туған)}} |11 маусым<br>2022 |— | bgcolor="55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]]<br>[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов]] |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының министрліктері|Ғ]] [[Санат:Білім министрліктері]] [[Санат:Ғылым министрліктері]] 30nhyn1774wklz085p9jxv18k7e6g5u 0 710138 3607745 3409298 2026-05-22T11:56:57Z TalgatSnow 143530 TalgatSnow [[Тринити колледж]] бетін [[Тринити колледж (Кембридж)]] бетіне жылжытты 3409298 wikitext text/x-wiki {{Университет |Аты = |Қысқартылған аты = Тринити-колледж<br>Trinity College |Эмблемасы = [[Сурет:Trinity College (Cambridge) shield.svg|200px|Тринити колледжінің таңбасы]] |Сурет = [[Сурет:Trinity College - Great Court 02.jpg|300px|Тринити колледжінің Үлкен корты]] |Шынайы аты = Trinity College |Халықаралық атауы = |Бұрынғы атауы = |Ұраны = |Құрылған жылы = 1546 |Жабылған жылы = |Қайта құрылған = |Қайта құрылған жылы = |Түрі = [[Кэмбридж университеті]]нің колледжі |Бюджет = |Басшы лауазымы = |Басшысы = |Президенті = |Ғылыми жетекшісі = |Ректоры = |Студенттер = |Шетел студенттері = |Мамандар = |Бакалавриат = 700 |Магистратура = 350 |Аспирантура = |Докторантура = |Ғылым докторы = |Профессоры = |Оқытушылар = |Орналасқан жері = |Метро бекеті = |Кампус = |Мекенжайы = |Сайты = {{url|http://www.trin.cam.ac.uk/}} |Марапаттары = |lat_dir = |lat_deg = 52 |lat_min = 12 |lat_sec = 25 |lon_dir = |lon_deg = 0 |lon_min = 7 |lon_sec = 01 |CoordScale = |edu_region = }} '''Тринити колледжі''' ({{Lang-en|Trinity College}}, [[Үштік|Қасиетті Үштік]] колледжі) — [[Кембридж университеті|Кембридж университетіндегі]] 31 [[Колледж|колледждің]] бірі. Бұл колледжде Кембридждегі немесе [[Оксфорд университеті|Оксфордтағы]] кез келген басқа колледжге қарағанда мүшелері көбірек (студенттер мен мұғалімдерді бірге есептегенде)<ref name="student-numbers">Тринити колледжінің жылдық жазбасындағы 2006 жылғы болжамдардағы студенттер саны, 2005 жылдың қысы. Колледждің ең үлкен шағымына колледж мүшелері ретінде стипендиаттар кіреді. Стипендиаттарды есептемегенде, Тринити Кембридж колледждерінің екінші үлкені болар еді.</ref>, бірақ студенттер саны бойынша ол сол университеттің Гомертон колледжінен біршама аз. Колледж үлкен беделге ие, британдық корольдік отбасының көптеген мүшелері оның түлектері: патшалар [[VII Эдуард]], [[VI Джордж]], [[III Чарльз]] және ханзада Генри, Глостер герцогы.{{Citation needed|07|02|2019}} Тринити колледжінің өте күшті академиялық дәстүрі бар және оның түлектері мен қызметкерлері 33 [[Нобель сыйлығы|Нобель сыйлығын]] алды (университеттің барлық түлектері мен қызметкерлері алған 118 сыйлықтың ішінде). Оның атақты түлектері арасында [[Фрэнсис Бэкон]], [[Исаак Ньютон]], [[Джордж Байрон|Лорд Байрон]], Джон Мейсон Нил, [[Бертран Рассел]] және [[Владимир Владимирович Набоков|Владимир Набоков]] бар.{{Citation needed|07|02|2019}}. == Тарих == [[Сурет:NewtonsPrincipia.jpg|нобай|275x275 нүкте| Рен кітапханасында [[Исаак Ньютон|Ньютонның]] қолжазба түзетулерімен [[Табиғат философиясының математикалық қағидалары|табиғи философияның математикалық принциптері]] кітабының көшірмесі]] Генрих VIII шіркеулік және монастырлық жерлерді секуляризациялауды көздеді. Оксфорд пен Кембридж университеттері де оның қудалау нысанасына айналуы үшін жеткілікті бай болды. Король парламент арқылы кез келген колледждің мүлкін тәркілеуге рұқсат беретін заң қабылдады. Университет корольдің алтыншы әйелі — Кэтрин Паррмен байланысын пайдаланды. Королева күйеуін оларды жабуға емес, жаңа колледж құруға көндірді. Король бірнеше ескі колледждер мен пансионаттар негізінде жаңа Үштік колледжін құруға бұйрық берді. Колледжді 1546 жылы король Генри VIII екі бұрыннан бар колледждердің — Майклхаустың (1324 жылы Херви де Стэнтон негізін қалаған) және Король залының (1317 жылы Король Эдвард II бұйрығымен құрылған және оны өзгерткен) біріктіру нәтижесінде құрды. 1337 жылға дейін король Эдвард III бұйрығы). Колледждің негізгі ғимараттарының көпшілігі [[XVI ғасыр|XVI]] және [[XVII ғасыр|XVII ғасырларға]] жатады. 1593 жылы колледждің басшысы болған Томас Невил бұрыннан бар ғимараттарды қайта құрып, жаңаларын салды. Басқа нәрселермен қатар, ол Ұлы сотты кеңейтіп, аяқтап, Ұлы сот пен Кам өзенінің арасындағы қазіргі Невилл сотын салды. Невилл корты XVII ғасырдың аяғында, әйгілі сәулетші Кристофер Реннің жобасы бойынша Рен кітапханасы салынған кезде аяқталды. == Ғимараттар мен алаңдар == * Корольдік үй ({{Lang-en|King’s Hostel}} (1377—1416, әр түрлі сәулетшілер): Үлкен алаңның солтүстігінде, сағат мұнарасының артында орналасқан. Король қақпасымен бірге бұл Кингс-холл колледжінің жалғыз қалған ғимараты. * Үлкен қақпа: Ұлы алаңға апаратын колледжге негізгі кіреберістің үлкен қақпасы. Колледждің негізін қалаушы Генри VIII мүсіні есіктің үстіндегі тауашада орналасқан<ref>{{Cite web|url=https://www.trin.cam.ac.uk/|title=Trinity College Cambridge|lang=en|accessdate=2019-02-07|archivedate=2012-03-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120306054554/http://www.trin.cam.ac.uk/index.php?pageid=176&conid=87|deadlink=no}}</ref>. {{Div col|3}} * [[Джордж Гордон Байрон|Джордж Гордон Байрон]] * [[Вордсворт Донисторп]] * [[Джон Хобхаус, 1-ші Бротон бароны]] * [[Бертран Рассел]] * [[Годфри Харолд Харди]] (1898) * [[Сидней Уотерлоу]] (1900, 1905) * [[Эдуард VII]] * [[Владимир Набоков]] (1922) * [[Эрик Гарольд Невилл]] * [[Фрэнк Робертс]] (1930) * [[Дмитрий Дмитриевич Оболенский (тарихшы)|Оболенский, Дмитрий Дмитриевич]] (1940) * [[Натан Ротшильд]] * [[Джордж Спенсер, 2-ші Спенсер графы|Джордж Спенсер]] (1778) * [[Джордж Томас Стаунтон]] * [[Эндрю Коэн (губернатор)|Эндрю Коэн]] * [[Натаниэль Ли]] * [[Хью Реджинальд Гавейс|Хью Гавейс]] * [[Ричард Тетли Глэйзбрук|Ричард Глэйзбрук]] (1876) {{Div col end}} == Белгілі ұстаздар мен түлектер == * [[Исаак Ньютон]] * Джеймс Джурин * Дмитрий Дмитриевич Оболенский * Джеймс Чаллис * Исаак Барроу * Фрэнсис Коули Бернард == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.trin.cam.ac.uk Тринити колледжі, колледждің ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110228091257/http://www.trin.cam.ac.uk/ |date=2011-02-28 }} * [http://bristed.narod.ru/ Ч.] [http://bristed.narod.ru/ А.] [http://bristed.narod.ru/ Бристед, Ағылшын университетінде бес жыл, Юлия Глектің аудармасы] [[Санат:Кембридж университетінің колледждері]] lxn0sk7zwu5lmyfvgxc9qoj7y6rscnt 10 713598 3607603 3561635 2026-05-21T21:40:14Z Nurtenge 93712 3607603 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Ресейдің Украинаға басып кіруі |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |тақырып = [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] |тақырып_стиль = background:{{түс|Украина}} |бөлім_стиль = background:{{түс|Украина}} |тізім_стиль = hlist |үсті_стиль = background:{{түс|Украина}} |үсті = [[Екінші қырғи қабақ соғысы]] • [[Украин төңкерісі (2014)|Намыс төңкерісі]] • [[Қырым аннексиясы]] • [[Орыс-украин соғысы]] • [[Донбастағы соғыс|Украина шығысындағы соғыс]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіруіне дайындығы]] • [[Украинаның басып алынған аумақтарының аннексиясы (2022)|Украинаның басып алынған аумақтарының аннексиясы]] |бөлім1 = [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (2022 жылдан бастап)|Хронология]] |тізім1 = {{Навигациялық кесте|child |бөлім_стиль = background:{{түс|Украина}} |тізім_стиль = hlist |бөлім1 = 2022 |тізім1 = [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (ақпан 2022)|ақпан]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (наурыз 2022)|наурыз]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (сәуір 2022)|сәуір]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (мамыр 2022)|мамыр]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (маусым 2022)|маусым]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (шілде 2022)|шілде]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (тамыз 2022)|тамыз]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қыркүйек 2022)|қыркүйек]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қазан 2022)|қазан]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қараша 2022)|қараша]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (желтоқсан 2022)|желтоқсан]] |бөлім2 = 2023 |тізім2 = [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қаңтар 2023)|қаңтар]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (ақпан 2023)|ақпан]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (наурыз 2023)|наурыз]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (сәуір 2023)|сәуір]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (мамыр 2023)|мамыр]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (маусым 2023)|маусым]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (шілде 2023)|шілде]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (тамыз 2023)|тамыз]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қыркүйек 2023)|қыркүйек]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қазан 2023)|қазан]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қараша 2023)|қараша]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (желтоқсан 2023)|желтоқсан]] |бөлім3 = 2024 |тізім3 = [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қаңтар 2024)|қаңтар]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (ақпан 2024)|ақпан]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (наурыз 2024)|наурыз]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (сәуір 2024)|сәуір]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (мамыр 2024)|мамыр]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (маусым 2024)|маусым]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (шілде 2024)|шілде]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (тамыз 2024)|тамыз]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қыркүйек 2024)|қыркүйек]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қазан 2024)|қазан]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қараша 2024)|қараша]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (желтоқсан 2024)|желтоқсан]] |бөлім4 = 2025 |тізім4 = [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қаңтар 2025)|қаңтар]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (ақпан 2025)|ақпан]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (наурыз 2025)|наурыз]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (сәуір 2025)|сәуір]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (мамыр 2025)|мамыр]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (маусым 2025)|маусым]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (шілде 2025)|шілде]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (тамыз 2025)|тамыз]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қыркүйек 2025)|қыркүйек]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қазан 2025)|қазан]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қараша 2025)|қараша]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (желтоқсан 2025)|желтоқсан]] |бөлім5 = 2026 |тізім5 = [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қаңтар 2026)|қаңтар]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (ақпан 2026)|ақпан]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (наурыз 2026)|наурыз]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (сәуір 2026)|сәуір]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (мамыр 2026)|мамыр]] }} |бөлім2 = Әскери<br />қимылдар |тізім2 = {{Навигациялық кесте|child |бөлім_стиль = background:{{түс|Украина}} |тізім_стиль = hlist |бөлім1 = Ресей |тізім1 = [[Вагнер тобының көтерілісі]] • [[Курск облысындағы шайқастар (2024 жылдан)|Курск облысындағы шайқастар]] ([[Украинаның Курск облысын басып алуы|окупация]]) • [[«Өрмек» операциясы]] • [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)|Белгород облысындағы шайқастар]] }} |бөлім3 = Реакция<br />және<br />салдары |тізім3 = {{Навигациялық кесте|child |бөлім_стиль = background:{{түс|Украина}} |тізім_стиль = hlist |бөлім1 = Халықаралық реакция |тізім1 = [[Украина мен АҚШ арасындағы минералдық ресурстар жөніндегі келісім|Ресурстар жөніндегі келісім]] |бөлім2 = [[Ресейдің Украинаға басып кіруі кезіндегі әскери қылмыстар|Әскери<br />қылмыстар]] |тізім2 = {{Навигациялық кесте|child |бөлім_стиль = background:{{түс|Украина}} |тізім_стиль = hlist |бөлім1 = Жаппай өлтіру |тізім1 = [[Буча қырғыны]] |бөлім2 = Азаматтық<br />нысандарға<br />шабуылдар |тізім2 = [[Кривой Рог қаласына жасалған зымыран соққысы (4 сәуір, 2025)|Кривой Рог (4 сәуір, 2025)]] • [[Сумы қаласына жасалған зымыран соққысы (13 сәуір, 2025)|Сумы (13 сәуір, 2025)]] • [[Тернополь қаласына жасалған соққы (19 қараша, 2025)|Тернополь (19 қараша, 2025)]] }} |бөлім3 = Экология |тізім3 = [[Каховка су электр станциясының жойылуы]] }} |бөлім4 = Мәдениетте |тізім4 = {{Навигациялық кесте|child |бөлім_стиль = background:{{түс|Украина}} |тізім_стиль = hlist |бөлім1 = Ұрандар |тізім1 = «[[Украина жасасын!]]» • «[[Орыс әскери кемесі, сігіл ары!]]» • «[[Путин — хуйло!]]» • «[[Ресей орыстар үшін]]» • «[[Путлер]]» |бөлім2 = Әндер |тізім2 = [[Қайырлы кеш, біз Украинадан боламыз]] |бөлім3 = Мемдер |тізім3 =[[Құры Украинадан, ұсқынсыз москаль!]] • [[Бункерлік шал]] }} |бөлім5 = Негізгі тұлғалар |тізім5 = {{Навигациялық кесте|child |бөлім_стиль = background:{{түс|Украина}} |тізім_стиль = hlist |бөлім1 = {{Ту|Украина}} Украиндар |тізім1 = [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]] • [[Денис Анатольевич Шмыгаль|Денис Шмыгаль]] • [[Алексей Юрьевич Резников|Алексей Резников]] • [[Валерий Фёдорович Залужный|Валерий Залужный]] • [[Кирилл Алексеевич Буданов|Кирилл Буданов]] • [[Денис Анатольевич Монастырский|Денис Монастырский]] • [[Алексей Мячеславович Данилов|Алексей Данилов]] • [[Сергей Александрович Шаптала|Сергей Шаптала]] • [[Руслан Борисович Хомчак|Руслан Хомчак]] • [[Александр Станиславович Сырский|Александр Сырский]] • [[Виталий Владимирович Кличко|Виталий Кличко]] • [[Денис Геннадьевич Прокопенко|Денис Прокопенко]] |бөлім2 = {{Ту|Ресей}} Орыстар |тізім2 = [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] • [[Михаил Владимирович Мишустин|Михаил Мишустин]] • [[Сергей Күжүгетұлы Шойгу|Сергей Шойгу]] • [[Валерий Васильевич Герасимов|Валерий Герасимов]] • [[Александр Васильевич Бортников|Александр Бортников]] • [[Николай Платонович Патрушев|Николай Патрушев]] • [[Сергей Евгеньевич Нарышкин|Сергей Нарышкин]] • [[Рамзан Ахматұлы Қадыров|Рамзан Қадыров]] • [[Сергей Викторович Лавров|Сергей Лавров]] • [[Александр Владимирович Дворников|Александр Дворников]] |бөлім3 = Басқа |тізім3 = [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]] • [[Денис Владимирович Пушилин|Денис Пушилин]] • [[Леонид Иванович Пасечник|Леонид Пасечник]] }} |бөлім6 = Қатысты<br />тақырыптар |тізім6 = [[Тверь облысындағы әуе апаты (2023)|Тверь облысындағы әуе апаты]] |асты = {{icon|Commons}} '''[[c:Category:2022 Russian invasion of Ukraine|Ортаққор]]''' • {{Icon|Category}} '''[[:Санат:Ресейдің Украинаға басып кіруі|Санат]]''' |асты_стиль = background:{{түс|Украина}} }}<noinclude> [[Санат:Ресейдің Украинаға басып кіруі]] </noinclude> b7033m47iueujo97maes38pghv20bii 0 730021 3607495 3404355 2026-05-21T12:54:15Z Casserium 68287 /* Тарихы */ 3607495 wikitext text/x-wiki {{Университет |Аты = Ұлытау техникалық университеті |Қысқартылған аты = |Эмблемасы = |Сурет = |Шынайы аты = |Халықаралық атауы = |Бұрынғы атауы = |Ұраны = |Құрылған жылы = [[2023 жыл|2023]] |Жабылған жылы = |Қайта құрылған = |Қайта құрылған жылы = |Түрі = Мемлекеттік университет |Бюджет = |Басшы лауазымы = |Басшы есімі = |Президенті = |Ғылыми жетекшісі = |Ректоры = |Студенттер = |Шетел студенттері = |Мамандар = |Бакалавриат = |Магистратура = |Аспирантура = |Докторантура = |Ғылым докторы = |Профессоры = |Оқытушылар = |Орналасқан жері = {{KAZ}} |Метро бекеті = |Кампус = |Мекенжайы = [[Жезқазған]] қаласы, Абай көшесі, 75 |Сайты = |Марапаттары = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = |edu_region = }} '''Ұлытау техникалық университеті''' ''(ҰТУ)'' — [[Ұлытау облысы]]нда ашылуы жоспарланған мемлекеттік жоғары оқу орны. == Тарихы == "Ұлытау техникалық университеті" шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорын ретінде Үкіметтің 2023 жылғы 17 тамыздағы № 702 қаулысына сәйкес құрылды.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2300000702 Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің "Ұлытау техникалық университеті" шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорнын құру туралы]</ref> Университет құрамына Сәтбаев қаласындағы "Қазақмыс" корпорациясының технологиялық колледжі мен Жезқазғандағы жоғары политехникалық және тау-кен металлургиялық колледждері кіреді деп жоспарлануда.<ref>[https://kaz.inform.kz/news/ulytau-oblysynda-memlekettik-zhana-tehnikalyk-universitet-ashyluy-mumkin_a3957077/ Ұлытау облысында мемлекеттік жаңа техникалық университет ашылуы мүмкін]</ref> Үкіметтің 2026 жылғы 18 мамырдағы № 408 қаулысына сәйкес университет жойылды. 2025 жылы қарашада «Қазақмыс» корпорациясы мен Ғылым және жоғары білім министрлігі қол қойған меморандумға сәйкес тау-кен саласына маман дайындайтын жаңа инновациялық жоғары оқу орны — Ұлытау университеті құрылады. Оқу орны АҚШ-тың Colorado School of Mines және елдегі Satbayev University-мен әріптес болады деп жоспарланған.<ref>[https://www.zakon.kz/pravo/6518658-v-kazakhstane-likvidirovan-tekhnicheskiy-universitet.html В Казахстане ликвидирован технический университет]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан университеттері]] l0j7nm0apl73zpe05a9ahtw416rjaht 0 735874 3607627 3569832 2026-05-22T05:16:40Z ShadZ01 56180 3607627 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Гладиатор |Шынайы атауы = {{lang-en|Gladiator}} |Суреті = Гладиатор (фильм, 2000).webp |Сурет ені = 250px |Сурет атауы = |Жанры = [[Тарихи драма]] |Режиссёрі = [[Ридли Скотт]] |Продюсері = Дуглас Уик<br>Дэвид Франзони<br>Бранко Лустиг |Сценарист = Джон Логан<br>Уильям Николсон<br>Дэвид Франзони |Актерлер = [[Рассел Кроу]]<br>[[Хоакин Феникс]]<br>[[Конни Нилсен]] |Операторы = [[Джон Мэтисон]] |Композиторы = [[Ханс Циммер]]<br>[[Лиза Джеррард]] |Хореографы = |Компания = DreamWorks Pictures<br>Universal Pictures<br>[[Scott Free Productions]]<br>[[Red Wagon Entertainment]] |Дистрибьютор = [[DreamWorks Pictures]] (Солтүстік Америка) <br>[[Universal Pictures]] (Халықаралық) |Ұзақтығы = '''Театралды нұсқасы:'''<br>155 мин.<br>'''Режиссёрлік нұсқасы:'''<br>171 мин. |Бюджеті = 103 млн $<ref name="Mojo">{{cite web |title=Gladiator (2000) |url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=gladiator.htm |website=Box Office Mojo |accessdate=2018-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180808043412/https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=gladiator.htm |archive-date=2018-08-08 |url-status=live }}</ref> |Түсім = 460 583 960 $<ref name="Mojo"/> |Мемлекет = {{байрақ|АҚШ}}<br>{{байрақ|Ұлыбритания}} |Тілі = [[ағылшын тілі|ағылшын]] |Жыл = 2000 |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = Гладиатор 2 |imdb_id = 0172495 |Сайты = }} '''Гладиатор''' ({{lang-en|Gladiator}}) — [[2000 жыл]]ғы режиссер [[Ридли Скотт]]тың эпикалық [[тарихи драма]] жанрындағы фильмі. Гладиатор бүкіл әлем бойынша 465,4 миллион доллар жинап, 2000 жылдың ең көп табыс әкелген екінші фильм болды. Сыншылар актерлік шеберлікті, режиссураны, операторлық жұмысты, қойылым дизайнын және музыкалық партитураны жоғары бағалады. Фильм бес «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығын жеңіп алды, оның ішінде «[[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік Фильм]]» және [[Рассел Кроу|Кроу]] үшін «[[Үздік актер үшін Оскар сыйлығы|Үздік Актер]]» номинациялары. Гладиатор шыққаннан бері 2000-шы жылдардағы ең үздік фильмдердің бірі және бұрын-соңды түсірілген ең үлкен тарихи эпикалық фильмдердің бірі болып саналды. Фильм [[Ежелгі Грекия]], [[Рим империясы|Рим]] және әлем тарихындағы басқа да көрнекті кезеңдердің мәдениеттері туралы фильмдерге деген қызығушылықты жандандырды. Гладиатордың жалғасы АҚШ-та 2024 жылдың 22 қарашасында шығады деп жоспарланған. == Сюжет == Ұлы [[Рим империясы]]нда генерал Максимуске тең әскери қолбасшы болған жоқ. Бұл асыл жауынгер басқарған жеңілмейтін Легиондар оны пұтқа табындырды. Бірақ әділ шайқаста кез-келген қарсыласпен күресуге дайын батыл Максимус қастық әрекеттерге қарсы дәрменсіз болып шықты. Генерал сатқындыққа ұшырап, өлім жазасына кесілді. Керемет түрде өлімнен құтылып, Максимус гладиаторға айналады. Қанды жекпе-жекте тез атақ-даңққа ие бола отырып, ол әйгілі [[Рим]]дік [[Колизей]]ге тап болады, оның аренасында ол өзінің қас жауымен өлімге толы шайқаста кездеседі.. == Рөлдерде == {{РөлдердеҮсті}} {{Рөлдерде|[[Рассел Кроу]]||Максимус}} {{Рөлдерде|[[Хоакин Феникс]]||[[Коммод]]}} {{Рөлдерде|[[Конни Нильсен]]||Луцилла}} {{Рөлдерде|[[Джимон Хонсу]]||Джуба}} {{Рөлдерде|[[Оливер Рид]]||Антониус Проксимо}} {{Рөлдерде|[[Дерек Джейкоби]]|сенатор|Гракх|}} {{Рөлдерде|[[Ричард Харрис]]|Император|[[Марк Аврелий]]|}} {{Рөлдерде|[[Спенсер Трит Кларк]]||Луций|}} {{Рөлдерде|[[Томми Флэнаган]]||Цицерон|}} {{Рөлдерде|[[Томас Арана]]|генерал|Квинт|}} {{Рөлдерде|[[Джон Шрапнел]]|сенатор|Гай|}} {{Рөлдерде|[[Дэвид Скофилд]]|сенатор|Фалко|}} {{Рөлдерде|[[Ральф Мёллер]]||Хаген|}} {{Рөлдерде|[[Свен-Оле Торсен]]||Галлия жолбарысы|}} {{Рөлдерде|[[Дэвид Хеммингс]]||Кассий|}} {{Рөлдерде|[[Омид Джалили]]|құл саудагері||}} {{РөлдердеАсты}} == Жүлделер == {| class="wikitable" width="95%" cellpadding="5" |- ! width="20%" | Марапат ! width="35%" | Санат ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="10%" | Нәтиже |- | rowspan="12" | «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]»<ref name="Oscars2001">{{Cite web|url=http://www.oscars.org/awards/academyawards/legacy/ceremony/73rd-winners.html |title=The 73rd Academy Awards (2001) Nominees and Winners |accessdate=2011-11-19 |work=oscars.org |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924144725/http://www.oscars.org/awards/academyawards/legacy/ceremony/73rd-winners.html |archive-date=2014-09-24 }}</ref>||«[[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік фильм]]» || Дуглас Уик, Дэвид Францони, Бранко Лустиг || {{won}} |- |«[[Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы|Үздік режиссерлік жұмыс]]» || [[Ридли Скотт]] || {{nom}} |- |«[[Үздік актер үшін Оскар сыйлығы|Үздік актер]]» || [[Рассел Кроу]] || {{won}} |- |«[[Үздік көмекші актер үшін Оскар сыйлығы|Үздік көмекші актер]]»|| [[Хоакин Феникс]] || {{nom}} |- |«[[Үздік түпнұсқалық сценарий үшін Оскар сыйлығы|Үздік түпнұсқалық сценарий]]»||Дэвид Францони, Джон Логан, Уильям Николсон|| {{nom}} |- |«[[Үздік қоюшы суретші жұмысы үшін Оскар сыйлығы|Үздік қоюшы суретші жұмысы]]»|| Артур Макс, Криспиан Саллис || {{nom}} |- |«[[Үздік операторлық жұмыс үшін Оскар сыйлығы|Үздік операторлық жұмыс]]» || [[Джон Мэтисон]] ||{{nom}} |- |«[[Үздік костюм дизайны үшін Оскар сыйлығы|Үздік костюм дизайны]]» || Дженти Йетс || {{won}} |- |«[[Үздік монтаж үшін Оскар сыйлығы|Үздік монтаж]]» || Пьетро Скалия || {{nom}} |- |«[[Үздік фильм музыкасы үшін Оскар сыйлығы|Үздік саундтрек]]» || [[Ханс Циммер]] || {{nom}} |- |«[[Үздік дыбыс үшін Оскар сыйлығы|Үздік дыбыс]]»|| Скотт Миллан, Боб Бимер, Кен Уэстон || {{won}} |- |«[[Үздік визуалды әсерлер үшін Оскар сыйлығы|Үздік визуалды әсерлер]]»||Джон Нельсон, Нил Корбоулд, Тим Бёрк, Роберт Харви || {{won}} |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Ридли Скотт фильмдері}} {{Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы}} {{Үздік визуалды әсерлер үшін Оскар сыйлығы}} [[Санат:2000 жылғы АҚШ фильмдері]] [[Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер]] [[Санат:Үздік фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (фильмдер)]] [[Санат:Ридли Скотт фильмдері]] [[Санат:DreamWorks Pictures фильмдері]] [[Санат:Universal Pictures фильмдері]] [[Санат:АҚШ драма-фильмдері]] [[Санат:АҚШ тарихи фильмдері]] [[Санат:Ежелгі Рим туралы фильмдер]] h5hhcsrbc0co21vuegtnpss1smkj8nv 3607628 3607627 2026-05-22T05:16:58Z ShadZ01 56180 3607628 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Гладиатор |Шынайы атауы = {{lang-en|Gladiator}} |Суреті = Гладиатор (фильм, 2000).webp |Сурет ені = 250px |Сурет атауы = |Жанры = [[Тарихи драма]] |Режиссёрі = [[Ридли Скотт]] |Продюсері = Дуглас Уик<br>Дэвид Франзони<br>Бранко Лустиг |Сценарист = Джон Логан<br>Уильям Николсон<br>Дэвид Франзони |Актерлер = [[Рассел Кроу]]<br>[[Хоакин Феникс]]<br>[[Конни Нилсен]] |Операторы = [[Джон Мэтисон]] |Композиторы = [[Ханс Циммер]]<br>[[Лиза Джеррард]] |Хореографы = |Компания = DreamWorks Pictures<br>Universal Pictures<br>[[Scott Free Productions]]<br>[[Red Wagon Entertainment]] |Дистрибьютор = [[DreamWorks Pictures]] (Солтүстік Америка) <br>[[Universal Pictures]] (Халықаралық) |Ұзақтығы = '''Театралды нұсқасы:'''<br>155 мин.<br>'''Режиссёрлік нұсқасы:'''<br>171 мин. |Бюджеті = 103 млн $<ref name="Mojo">{{cite web |title=Gladiator (2000) |url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=gladiator.htm |website=Box Office Mojo |accessdate=2018-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180808043412/https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=gladiator.htm |archive-date=2018-08-08 |url-status=live }}</ref> |Түсім = 460 583 960 $<ref name="Mojo"/> |Мемлекет = {{байрақ|АҚШ}}<br>{{байрақ|Ұлыбритания}} |Тілі = [[ағылшын тілі|ағылшын]] |Жыл = 2000 |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = [[Гладиатор 2]] |imdb_id = 0172495 |Сайты = }} '''Гладиатор''' ({{lang-en|Gladiator}}) — [[2000 жыл]]ғы режиссер [[Ридли Скотт]]тың эпикалық [[тарихи драма]] жанрындағы фильмі. Гладиатор бүкіл әлем бойынша 465,4 миллион доллар жинап, 2000 жылдың ең көп табыс әкелген екінші фильм болды. Сыншылар актерлік шеберлікті, режиссураны, операторлық жұмысты, қойылым дизайнын және музыкалық партитураны жоғары бағалады. Фильм бес «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығын жеңіп алды, оның ішінде «[[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік Фильм]]» және [[Рассел Кроу|Кроу]] үшін «[[Үздік актер үшін Оскар сыйлығы|Үздік Актер]]» номинациялары. Гладиатор шыққаннан бері 2000-шы жылдардағы ең үздік фильмдердің бірі және бұрын-соңды түсірілген ең үлкен тарихи эпикалық фильмдердің бірі болып саналды. Фильм [[Ежелгі Грекия]], [[Рим империясы|Рим]] және әлем тарихындағы басқа да көрнекті кезеңдердің мәдениеттері туралы фильмдерге деген қызығушылықты жандандырды. Гладиатордың жалғасы АҚШ-та 2024 жылдың 22 қарашасында шығады деп жоспарланған. == Сюжет == Ұлы [[Рим империясы]]нда генерал Максимуске тең әскери қолбасшы болған жоқ. Бұл асыл жауынгер басқарған жеңілмейтін Легиондар оны пұтқа табындырды. Бірақ әділ шайқаста кез-келген қарсыласпен күресуге дайын батыл Максимус қастық әрекеттерге қарсы дәрменсіз болып шықты. Генерал сатқындыққа ұшырап, өлім жазасына кесілді. Керемет түрде өлімнен құтылып, Максимус гладиаторға айналады. Қанды жекпе-жекте тез атақ-даңққа ие бола отырып, ол әйгілі [[Рим]]дік [[Колизей]]ге тап болады, оның аренасында ол өзінің қас жауымен өлімге толы шайқаста кездеседі.. == Рөлдерде == {{РөлдердеҮсті}} {{Рөлдерде|[[Рассел Кроу]]||Максимус}} {{Рөлдерде|[[Хоакин Феникс]]||[[Коммод]]}} {{Рөлдерде|[[Конни Нильсен]]||Луцилла}} {{Рөлдерде|[[Джимон Хонсу]]||Джуба}} {{Рөлдерде|[[Оливер Рид]]||Антониус Проксимо}} {{Рөлдерде|[[Дерек Джейкоби]]|сенатор|Гракх|}} {{Рөлдерде|[[Ричард Харрис]]|Император|[[Марк Аврелий]]|}} {{Рөлдерде|[[Спенсер Трит Кларк]]||Луций|}} {{Рөлдерде|[[Томми Флэнаган]]||Цицерон|}} {{Рөлдерде|[[Томас Арана]]|генерал|Квинт|}} {{Рөлдерде|[[Джон Шрапнел]]|сенатор|Гай|}} {{Рөлдерде|[[Дэвид Скофилд]]|сенатор|Фалко|}} {{Рөлдерде|[[Ральф Мёллер]]||Хаген|}} {{Рөлдерде|[[Свен-Оле Торсен]]||Галлия жолбарысы|}} {{Рөлдерде|[[Дэвид Хеммингс]]||Кассий|}} {{Рөлдерде|[[Омид Джалили]]|құл саудагері||}} {{РөлдердеАсты}} == Жүлделер == {| class="wikitable" width="95%" cellpadding="5" |- ! width="20%" | Марапат ! width="35%" | Санат ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="10%" | Нәтиже |- | rowspan="12" | «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]»<ref name="Oscars2001">{{Cite web|url=http://www.oscars.org/awards/academyawards/legacy/ceremony/73rd-winners.html |title=The 73rd Academy Awards (2001) Nominees and Winners |accessdate=2011-11-19 |work=oscars.org |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924144725/http://www.oscars.org/awards/academyawards/legacy/ceremony/73rd-winners.html |archive-date=2014-09-24 }}</ref>||«[[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік фильм]]» || Дуглас Уик, Дэвид Францони, Бранко Лустиг || {{won}} |- |«[[Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы|Үздік режиссерлік жұмыс]]» || [[Ридли Скотт]] || {{nom}} |- |«[[Үздік актер үшін Оскар сыйлығы|Үздік актер]]» || [[Рассел Кроу]] || {{won}} |- |«[[Үздік көмекші актер үшін Оскар сыйлығы|Үздік көмекші актер]]»|| [[Хоакин Феникс]] || {{nom}} |- |«[[Үздік түпнұсқалық сценарий үшін Оскар сыйлығы|Үздік түпнұсқалық сценарий]]»||Дэвид Францони, Джон Логан, Уильям Николсон|| {{nom}} |- |«[[Үздік қоюшы суретші жұмысы үшін Оскар сыйлығы|Үздік қоюшы суретші жұмысы]]»|| Артур Макс, Криспиан Саллис || {{nom}} |- |«[[Үздік операторлық жұмыс үшін Оскар сыйлығы|Үздік операторлық жұмыс]]» || [[Джон Мэтисон]] ||{{nom}} |- |«[[Үздік костюм дизайны үшін Оскар сыйлығы|Үздік костюм дизайны]]» || Дженти Йетс || {{won}} |- |«[[Үздік монтаж үшін Оскар сыйлығы|Үздік монтаж]]» || Пьетро Скалия || {{nom}} |- |«[[Үздік фильм музыкасы үшін Оскар сыйлығы|Үздік саундтрек]]» || [[Ханс Циммер]] || {{nom}} |- |«[[Үздік дыбыс үшін Оскар сыйлығы|Үздік дыбыс]]»|| Скотт Миллан, Боб Бимер, Кен Уэстон || {{won}} |- |«[[Үздік визуалды әсерлер үшін Оскар сыйлығы|Үздік визуалды әсерлер]]»||Джон Нельсон, Нил Корбоулд, Тим Бёрк, Роберт Харви || {{won}} |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Ридли Скотт фильмдері}} {{Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы}} {{Үздік визуалды әсерлер үшін Оскар сыйлығы}} [[Санат:2000 жылғы АҚШ фильмдері]] [[Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер]] [[Санат:Үздік фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (фильмдер)]] [[Санат:Ридли Скотт фильмдері]] [[Санат:DreamWorks Pictures фильмдері]] [[Санат:Universal Pictures фильмдері]] [[Санат:АҚШ драма-фильмдері]] [[Санат:АҚШ тарихи фильмдері]] [[Санат:Ежелгі Рим туралы фильмдер]] 8tvz5lssixomxlfwxwduthadnkw1x6x 3607728 3607628 2026-05-22T11:08:42Z TalgatSnow 143530 3607728 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Гладиатор |Шынайы атауы = {{lang-en|Gladiator}} |Суреті = Гладиатор (фильм, 2000).webp |Сурет ені = 250px |Сурет атауы = |Жанры = [[Тарихи драма]] |Режиссёрі = [[Ридли Скотт]] |Продюсері = Дуглас Уик<br>Дэвид Франзони<br>Бранко Лустиг |Сценарист = Джон Логан<br>Уильям Николсон<br>Дэвид Франзони |Актерлер = [[Рассел Кроу]]<br>[[Хоакин Феникс]]<br>[[Конни Нилсен]] |Операторы = [[Джон Мэтисон]] |Композиторы = [[Ханс Циммер]]<br>[[Лиза Джеррард]] |Хореографы = |Компания = DreamWorks Pictures<br>Universal Pictures<br>[[Scott Free Productions]]<br>[[Red Wagon Entertainment]] |Дистрибьютор = [[DreamWorks Pictures]] (Солтүстік Америка) <br>[[Universal Pictures]] (Халықаралық) |Ұзақтығы = '''Театралды нұсқасы:'''<br>155 мин.<br>'''Режиссёрлік нұсқасы:'''<br>171 мин. |Бюджеті = 103 млн $<ref name="Mojo">{{cite web |title=Gladiator (2000) |url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=gladiator.htm |website=Box Office Mojo |accessdate=2018-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180808043412/https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=gladiator.htm |archive-date=2018-08-08 |url-status=live }}</ref> |Түсім = 460 583 960 $<ref name="Mojo"/> |Мемлекет = {{байрақ|АҚШ}}<br>{{байрақ|Ұлыбритания}} |Тілі = [[ағылшын тілі|ағылшын]] |Жыл = 2000 |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = [[Гладиатор 2]] |imdb_id = 0172495 |Сайты = }} '''Гладиатор''' ({{lang-en|Gladiator}}) — [[2000 жыл]]ғы режиссер [[Ридли Скотт]]тың эпикалық [[тарихи драма]] жанрындағы фильмі. Гладиатор бүкіл әлем бойынша 465,4 миллион доллар жинап, 2000 жылдың ең көп табыс әкелген екінші фильм болды. Сыншылар актерлік шеберлікті, режиссураны, операторлық жұмысты, қойылым дизайнын және музыкалық партитураны жоғары бағалады. Фильм бес «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығын жеңіп алды, оның ішінде «[[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік Фильм]]» және [[Рассел Кроу|Кроу]] үшін «[[Үздік актер үшін Оскар сыйлығы|Үздік Актер]]» номинациялары. Гладиатор шыққаннан бері 2000-шы жылдардағы ең үздік фильмдердің бірі және бұрын-соңды түсірілген ең үлкен тарихи эпикалық фильмдердің бірі болып саналды. Фильм [[Ежелгі Грекия]], [[Рим империясы|Рим]] және әлем тарихындағы басқа да көрнекті кезеңдердің мәдениеттері туралы фильмдерге деген қызығушылықты жандандырды. Гладиатордың жалғасы — «[[Гладиатор 2|Гладиатор II]]» фильмі 2024 жылы жарық көрді. == Сюжеті == [[180 жыл]]. Рим қолбасшысы Максимус Децимус Меридиус [[Виндобона]] маңында герман тайпаларын тас-талқан етіп, еліне қайтуға жиналады. Алайда Император [[Марк Аврелий]] Максимусқа өз ұлы [[Коммод]]тың таққа лайық емес екенін айтады. Ол [[Рим республикасы]]н қалпына келтіру үшін Максимустың [[регент]] ретінде билікті қолға алғанын қалайды. Бұл шешімге ызаланған Коммод әкесін жасырын түрде өлтіреді. Өзін жаңа император деп жариялаған Коммод Максимустан адалдық сертін талап етеді, бірақ қолбасшы одан бас тартады. Квинт бастаған [[Преториандық гвардия|преториандық ұлан]]дар Максимусты тұтқындап, оның да, отбасының да көзі жойылатынын мәлімдейді. Ажалдан сытылып шыққан Максимус күзетшілерді өлтіріп, жараланғанына қарамастан, Тургалиум маңындағы үйіне қарай шабады. Бірақ кешігіп қалады: әйелі мен ұлы аяусыз өлтірілген еді. Жақындарын жерлеп жатып, алған жарақаты мен қайғыдан ес-түссіз құлайды. Оны құл саудагерлері тауып алып, Зуккабарға апарады да, Проксимо есімді [[гладиатор]]лар баптаушысына сатып жібереді. Максимус жергілікті шайқастарда өзінің жауынгерлік шеберлігімен көзге түсіп, халықтың ықыласына бөленеді. Көп ұзамай ол «[[Испандар|Испаниялық]]» деген лақап атқа ие болып, карфагендік Жұба және германиялық Хаген есімді гладиаторлармен дос болады. Бұл уақытта [[Рим]]де Коммод әкесін еске алу және бұқара халықтың қолдауына ие болу үшін 150 күндік гладиаторлық ойындар бастайды. Бұны естіген Проксимо Максимусқа кезінде өзінің де гладиатор болғанын және оған Марк Аврелийдің бостандық сыйлағанын айтады. Ол Максимусқа еркіндікке жетудің жалғыз жолы — «халықтың жүрегін жаулап алу» екенін түсіндіреді. Проксимо өз гладиаторларын Римдегі [[Колизей]] шайқастарына алып келеді. Жүзін дулығамен жасырған Максимус аренаға [[карфаген]]дік жауынгер ретінде шығып, Зама шайқасын қайта сахналауға қатысады. Көптің күтпеген жерінен ол өз жасағын жеңіске бастап, бүкіл көрерменнің ықыласына бөленеді. Жеңімпаздарды құттықтау үшін Колизей аренасына Коммод пен оның кішкентай жиені Люций түседі. Люцийді көрген Максимус Коммодқа тап беруден бас тартады. Ал император одан бетпердесін шешуді талап етеді. Максимус [[дулыға]]сын шешіп, өзінің кім екенін ашады және Коммодтан міндетті түрде кек алатынын мәлімдейді. Ашуға булыққан император Максимусты өлім жазасына кеспек болады, бірақ қалың бұқараның қысымымен оны тірі қалдыруға мәжбүр болады. Сол күні кешке Максимусқа бұрынғы сүйіктісі, әрі Коммодтың әпкесі [[Луцилла]] келеді. Алайда оған сенбеген Максимус көмегінен бас тартады. Коммод Максимус пен жеңіліс көрмеген [[галлия]]лық Тигрдің арасында жекпе-жек ұйымдастырады. Шайқас кезінде Максимусқа қарсы бірнеше жолбарыс жіберілсе де, ол бәрін жеңіп шығады. Халықтың қалауымен Коммод Максимусқа Тигрді өлтіруді [[Pollice verso|бұйырады]], бірақ Максимус императордың әміріне қарсы шығып, қарсыласының өмірін қимайды. Бұған сүйсінген халық жаппай «Қайырымды Максимус!» деп ұрандатады, бұл Коммодтың ызасын одан сайын тұтандырады. Максимустың шамына тию үшін Коммод оның отбасының аяусыз өлтірілгенін айтып мазақтайды, бірақ Максимус бойын ашуға алдырмай, сабыр сақтайды. Күн өткен сайын үрейі артқан Коммод кеңесшісі Фалькоға әрбір сенатордың соңынан тыңшы қоюды бұйырады. Ал Максимусты өлтіруге батпайды, өйткені оның халық көзінде қаһарман әрі [[Азап шегуші|құрбан]] ретінде қалуынан қорқады. Максимус өзінің бұрынғы көмекшісі Цицероннан ескі легиондарының әлі де өзіне адал екенін біледі. Ол жасырын түрде Луцилламен және ықпалды сенатор Гракхпен кездеседі. Олар Максимустың Римнен қашып, [[Остия Антика|Остия]]дағы легиондарына қосылуына көмектесуге келіседі. Осылайша Максимус Коммодты тақтан тайдырып, билікті [[Рим Сенаты]]на қайтарып бермек болады. Алайда көп ұзамай преториандықтар Гракхты тұтқындайды. Түнде Луцилла Максимуспен кездесіп, оның қашу жолын ұйымдастырады және олар сүйіседі. Кішкентай Люций байқаусызда бұл астыртын әрекеттің шетін шығарып алады, бұны сезген Коммод бала мен Луцилланы қорқытып, сес көрсетеді. Коммод преториандықтарды гладиаторлардың казармасына шабуыл жасауға жібереді. Қанды шайқас кезінде Проксимо мен оның адамдары Максимустың қашып үлгеруі үшін өз өмірлерін құрбан етеді. Максимус Цицеронмен кездесетін жерге жеткенімен, Коммодтың сарбаздары Цицеронды өлтіріп, Максимусты қолға түсіреді. Коммод Луцилладан өзіне тақ мұрагерін сыйлауды талап етеді. Халықтың алдында беделін қайтару үшін ол Максимусты Колизейде жекпе-жекке шақырады. Өзіне басымдық қамтамасыз ету үшін шайқас алдында оны жасырын түрде қанжармен жаралайды. Ауыр жарақатына қарамастан, Максимус жекпе-жек кезінде Коммодты қарусыздандырады. Квинт пен преториандықтар Коммодқа көмектесуден бас тартқан соң, император жасырулы пышағын суырып алады, бірақ Максимус оның бетін қайтарып, көзін жояды. Максимус алған жарақатынан көз жұмбас бұрын саяси реформалар жасауды, гладиатор достарына бостандық беруді және Гракхты сенатор шеніне қайта тағайындауды сұрайды. Ол жан тапсырып жатып, о дүниеде әйелімен және ұлымен қауышып жатқанын елестетеді. Достары мен серіктестері оны «Рим сарбазы» деп ұлықтап, денесін аренадан иықтарына салып алып шығады. Сол түні Жұба Колизейге келіп, Максимус жан тапсырған жерге оның әйелі мен ұлының мүсіншелерін көмеді. == Рөлдерде == {{РөлдердеҮсті}} {{Рөлдерде|[[Рассел Кроу]]||Максимус}} {{Рөлдерде|[[Хоакин Феникс]]||[[Коммод]]}} {{Рөлдерде|[[Конни Нильсен]]||Луцилла}} {{Рөлдерде|[[Джимон Хонсу]]||Джуба}} {{Рөлдерде|[[Оливер Рид]]||Антониус Проксимо}} {{Рөлдерде|[[Дерек Джейкоби]]|сенатор|Гракх|}} {{Рөлдерде|[[Ричард Харрис]]|Император|[[Марк Аврелий]]|}} {{Рөлдерде|[[Спенсер Трит Кларк]]||Луций|}} {{Рөлдерде|[[Томми Флэнаган]]||Цицерон|}} {{Рөлдерде|[[Томас Арана]]|генерал|Квинт|}} {{Рөлдерде|[[Джон Шрапнел]]|сенатор|Гай|}} {{Рөлдерде|[[Дэвид Скофилд]]|сенатор|Фалко|}} {{Рөлдерде|[[Ральф Мёллер]]||Хаген|}} {{Рөлдерде|[[Свен-Оле Торсен]]||Галлия жолбарысы|}} {{Рөлдерде|[[Дэвид Хеммингс]]||Кассий|}} {{Рөлдерде|[[Омид Джалили]]|құл саудагері||}} {{РөлдердеАсты}} == Марапаттары мен номинациялары == {| class="wikitable" width="100%" cellpadding="5" |- ! width="20%" | Марапат ! width="35%" | Санат ! width="35%" | Номинант(тар) ! width="10%" | Нәтиже |- | rowspan="12" | «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]»<ref name="Oscars2001">{{Cite web|url=http://www.oscars.org/awards/academyawards/legacy/ceremony/73rd-winners.html |title=The 73rd Academy Awards (2001) Nominees and Winners |accessdate=2011-11-19 |work=oscars.org |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924144725/http://www.oscars.org/awards/academyawards/legacy/ceremony/73rd-winners.html |archive-date=2014-09-24 }}</ref>||«[[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік фильм]]» || Дуглас Уик, Дэвид Францони, Бранко Лустиг || {{won}} |- |«[[Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы|Үздік режиссерлік жұмыс]]» || [[Ридли Скотт]] || {{nom}} |- |«[[Үздік актер үшін Оскар сыйлығы|Үздік актер]]» || [[Рассел Кроу]] || {{won}} |- |«[[Үздік көмекші актер үшін Оскар сыйлығы|Үздік көмекші актер]]»|| [[Хоакин Феникс]] || {{nom}} |- |«[[Үздік түпнұсқалық сценарий үшін Оскар сыйлығы|Үздік түпнұсқалық сценарий]]»||Дэвид Францони, Джон Логан, Уильям Николсон|| {{nom}} |- |«[[Үздік қоюшы суретші жұмысы үшін Оскар сыйлығы|Үздік қоюшы суретші жұмысы]]»|| Артур Макс, Криспиан Саллис || {{nom}} |- |«[[Үздік операторлық жұмыс үшін Оскар сыйлығы|Үздік операторлық жұмыс]]» || [[Джон Мэтисон]] ||{{nom}} |- |«[[Үздік костюм дизайны үшін Оскар сыйлығы|Үздік костюм дизайны]]» || Дженти Йетс || {{won}} |- |«[[Үздік монтаж үшін Оскар сыйлығы|Үздік монтаж]]» || Пьетро Скалия || {{nom}} |- |«[[Үздік фильм музыкасы үшін Оскар сыйлығы|Үздік саундтрек]]» || [[Ханс Циммер]] || {{nom}} |- |«[[Үздік дыбыс үшін Оскар сыйлығы|Үздік дыбыс]]»|| Скотт Миллан, Боб Бимер, Кен Уэстон || {{won}} |- |«[[Үздік визуалды әсерлер үшін Оскар сыйлығы|Үздік визуалды әсерлер]]»||Джон Нельсон, Нил Корбоулд, Тим Бёрк, Роберт Харви || {{won}} |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Ридли Скотт фильмдері}} {{Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы}} {{Үздік визуалды әсерлер үшін Оскар сыйлығы}} [[Санат:2000 жылғы АҚШ фильмдері]] [[Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер]] [[Санат:Үздік фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (фильмдер)]] [[Санат:Ридли Скотт фильмдері]] [[Санат:DreamWorks Pictures фильмдері]] [[Санат:Universal Pictures фильмдері]] [[Санат:АҚШ драма-фильмдері]] [[Санат:АҚШ тарихи фильмдері]] [[Санат:Ежелгі Рим туралы фильмдер]] fnsjnbz2c2hoabc58zkb8rghgbap4gs 0 737311 3607486 3563131 2026-05-21T12:19:11Z Қызғалдақ 1986 180324 3607486 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Флективтілік''' – синтетикалық тілдерге тән сөзді түрлендіретін аффиксацияның болуы. Флективтілік агглютинацияға қарама-қарсы қойылады. Флективті тілдерге афразиялық, үндіеуропалық (ағылшын, француз, болгар тілдерінен басқа) тілдер жатады. Флективтіліктің негізгі белгілері: # [[Кумуляция]] – әр түрлі грамматикалық категорияларға жататын графемалардың бір сөз түрлендіруші аффиксте тұрақты түрде болуы. Мысалы: орыс тіліндегі зат есімнің септік жалғаулары септікті, көпше не жекеше түрді білдіреді, ал сын есім жалғаулары – септік, род, түр категорияларының мағынасын білдіреді; # Сөз түрлендіретін аффикстердің омосемиясы, яғни бірдей грамматикалық мағынаға ие болатын бірнеше аффикстің болуы; # [[Фузия]], яғни түйісетін морфемалардың өзара қатынасы. Флективтілік пен агглютинация қарама-қарсы түсінік емес, бір тілде флективті және агглютинативті қасиеттері болуы мүмкін. Агглютинативті тіл флективті тілге, флективтіліктен кейін «аналитизмге» айналуы мүмкін (мыс.: ағылш., фр., тілдерінің тарихы) деген ғылыми болжам бар. Бұған қарама-қарсы флективтіліктен кейін агглютинативті тілге айналады деген де көзқарас бар.<ref>Салқынбай А., Абақан Е. Лингвистикалық түсіндірме сөздік: - Алматы: Сөздік-Словарь, 1998. – 304 б.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ijib0wy981hlyslrzccsv5lnsr110h1 0 737886 3607742 3322154 2026-05-22T11:52:04Z Бақтыгүл 181563 3607742 wikitext text/x-wiki '''Жазба жүргізу''' - бұл әртүрлі дереккөздерден [[Мәліметтер|мәліметтерді]] және [[Ақпарат|ақпаратты]] жазу дағдысы. Жазба жүргізу арқылы жазушы ақпараттың мәнін ұмытпас үшін еске түсіргеннің барлығын қағаз бетіне жазады.<ref>Makany, Tamas (2009). [https://ink.library.smu.edu.sg/lkcsb_research/6652 "Optimising the use of note-taking as an external cognitive aid for increasing learning"]. ''British Journal of Educational Technology''. '''40''' (4): 619—635. [[doi:10.1111/j.1467-8535.2008.00906.x]]</ref> Жазбалар әдетте өтпелі дереккөзден алынады, мысалы, жиналыстағы ауызша талқылау немесе дәріс (жиналыс жазбалары әдетте [[Протокол|жиналыс хаттамасы]] деп аталады), бұл жағдайда жасалған жазбалар оқиғаның жалғыз жазбасы болуы мүмкін. [[Жазу]] мен [[Сауаттылық|сауаттылықтың]] пайда болуынан бастап жазбалар дәстүрлі түрде әрдайым дерлік [[Қолжазба|қолмен жазылатын]] (көбінесе [[Дәптер|дәптерлерде]]), бірақ жазба бағдарламалық жасақтамасын енгізу цифрлық жазбаларды жүргізуге мүмкіндік берді және жазба жүргізуді кеңінен таратты. Жазба жүргізу - жеке білімді басқаруда негізгі дағды болып табылады. == Жазба жүргізу себептері == Жазба жүргізу - бұл оқу мен есте сақтауды жақсартудың жақсы стратегиясы,<ref>Jansen, Renée S.; Lakens, Daniel; IJsselsteijn, Wijnand A. (2017-11-01). [https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1747938X17300374 "An integrative review of the cognitive costs and benefits of note-taking"]</ref> өйткені сіз [[дәріс]] барысында таңдаулы ойларды теріп, идеяларды қайта ұйымдастыра аласыз.[11] Кейін бұл жазбаларды сабақта оқытылатын мазмұнды түсінуді жеңілдететін қарапайым түрде қайта өңдеуге болады. Осыдан кейін жазбаларды дәріс барысында тез өткен ақпаратты өңдеуге, еске түсіруге және пайдалануға көмектесу үшін "екінші ми" ретінде пайдалану мүмкін<ref>Van Meter, Peggy; Yokoi, Linda; Pressley, Michael (September 1994). [http://doi.apa.org/getdoi.cfm?doi=10.1037/0022-0663.86.3.323 "College students' theory of note-taking derived from their perceptions of note-taking".] ''Journal of Educational Psychology''. '''86''' (3): 323–338. doi:[[doi:10.1037/0022-0663.86.3.323|10.1037/0022-0663.86.3.323]]. ISSN [[issn:1939-2176|1939-2176]]</ref>. Дәрістерде қолданылатын әр түрлі сөздерді жазып алу сөздік қордың молайуына ықпал етеді және белсенді қатысатын адамдардың дербес оқуын ынталандырады.<ref>Jin, Zhouhan; Webb, Stuart (2021-12-14). [http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/13621688211062184 "Does writing words in notes contribute to vocabulary learning?"]. ''Language Teaching Research'': 136216882110621. doi:[[doi:10.1177/13621688211062184|10.1177/13621688211062184.]] ISSN [[issn:1362-1688|1362-1688]].</ref> == Дереккөздер == <references /> {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2024}} 11x61dey16pwty8xg3boh7l6e2cfgey 0 739176 3607637 3459665 2026-05-22T05:52:40Z TheNomadEditor 120280 /* */ 3607637 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф|есімі=Маргарита Джепа|шынайы есімі={{lang-sq|Margarita Xhepa}}|Сурет=Margarita Xhepa, aktore.jpg|Сурет ені=150px|туған күні=02.04.1932|туған жері=Люшня, [[Албания]]|Азаматтығы={{ALB}}|мамандығы=актриса, театра актрисасы, киноактриса|Белсенді жылдары=1950 — қазіргі уақытқа дейін|imdb_id=0944437|ортаққор=Margarita Xhepa|марапаттары=Албания халық әртісі|білімі=Джордан Мисжа көркем лицейі|Сурет атауы=Джепа 2021 жылы|қайтыс болған күні=03.04.2025}} '''Маргарита Джепа''' ({{lang-sq|Margarita Хрepa}};<ref>{{cite news|url=https://www.yumpu.com/xx/document/read/41663279/sumedrushtator-tetor-2012-tv-radio-makedonia/10|title=Figuri ilustri di etnia aromână/vlahă tu Arbinușiă / Figura të shquara të etnisë arumune/vllahe në Shqipëri|first=Iancu|last=Ballamaci|newspaper=Frația|volume=9–10|issue=198–199|date=September–October 2012|pages=10–11|language=sq, rup}}</ref> 1932 жылы 2 сәуірде дүниеге келген<ref>{{Cite book|last=Elsie|first=Robert|url=https://books.google.com/books?id=haFlGXIg8uoC&q=Margarita+Xhepa+born+1932&pg=PA489|title=Historical Dictionary of Albania|date=2010-03-19|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-7380-3|language=en}}</ref>) — албаниялық актриса, албан киносы мен театрының ұлы ханымдарының бірі ретінде танымал. Фатос Конголидің сол атаудағы романына негізделген «Bolero në vilën e pleqve» фильмінде Фирдусты бейнелеу сияқты соңғы фильмдерде ойнауды жалғастыруда.<ref>{{Cite web |last=ObserverKult |date=2022-01-06 |title=Filmi "Bolero në vilën e pleqve" rikthen në kinema Margarita Xhepën e Robert Ndrenikën, aktorja: Isha e sëmurë, por…! |url=https://observerkult.com/filmi-bolero-ne-vilen-e-pleqve-rikthen-ne-kinema-margarita-xhepen-e-robert-ndreniken-aktorja-isha-e-semure-por/ |access-date=2022-03-03 |website=ObserverKult |language=en-US}}</ref> == Жастық шағы == Джепа — [[Аромундар|Аромун]] этникалық болады.<ref>{{cite web|url=https://www.minoritetet.gov.al/?page_id=1391|title=Minoriteti Vllah/Arumun|publisher=State Committee on Minorities|accessdate=16 January 2022|language=sq|archive-url=https://web.archive.org/web/20220304120221/http://www.minoritetet.gov.al/?page_id=1391|archive-date=4 March 2022|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.gazetadita.al/vllehte-ne-hapesirat-myzeqare/|title=Vllehtë në hapësirat myzeqare|first=Jovan|last=Bizhyti|newspaper=Gazeta DITA|date=4 October 2015|language=sq|archive-url=https://web.archive.org/web/20200420165557/http://www.gazetadita.al/vllehte-ne-hapesirat-myzeqare/|archive-date=20 April 2020|url-status=dead}}</ref> Маргарита Прифти ретінде Албанияның Люшня қаласында Зои мен Мариже Прифтидің отбасында дүниеге келген. Анасы Маргарита тоғыз жасында қайтыс болды. Кішкентай кезінен албан поэзиясын жақсы көрді, мұғалімі оны актерлік шеберлік сабағына қатысуға шақырды. Сол кездегі Люшня мәдениет институтының драма пәнінің мұғалімі Гезим Либохова театр қойылымындағы жас орыс қызының рөліне сәйкес келетін сәйкестік іздеу үшін жергілікті мектептер арасында барлау жүргізді. Джепаны көргенде, бірден ақшыл шашы мен көк көздеріне байланысты оны таңдады. Спектакльдің сәтті болғаны сонша, оның премьерасы Фиер мен Бератта да өтті. Бастауыш мектепті бітіргеннен кейін [[Тирана|Тиранадағы]] әйгілі Liceu Artistik (Өнер мектебі) драма бөліміне құжат тапсырды.<ref>{{Cite web|url=http://www.ekskluzive.al/diva-margarita-xhepa/|title = Diva Margarita Xhepa|date = 24 June 2018}}</ref> == Мансапы == Мансабын [[Тирана|Тиранада]], Ұлттық театрда бастады. Онда [[Антон Павлович Чехов|Антон Чеховтың,]] [[Фридрих Шиллер|Фридрих Шиллердің]], [[Николай Васильевич Гоголь|Николай Гогольдің]] және басқалардың пьесаларында өнер көрсетті. 1962 жылы бірінші [[Festivali i Këngës]] фестивальда қатысты. Албанияның халық әртісі атағын алды. == Халықаралық жетістік == Актриса 19-шы рет өткізілген Халықаралық театр фестивалінде «Еуропа актері» сыйлығымен марапатталды. Үздік актерлік шеберлік үшін бас жүлде [[Балқан түбегі|Балқан]] театрының кең кеңістігіндегі ең маңызды актрисалардың бірі, режиссер Лаэрт Василийдің Константин және Дорунтинаны әкелген қойылымындағы «Ана ханым» рөлі үшін берілді.<ref>{{Cite web|url=https://prive.al/kush-triumfoi-ne-festivalin-nderkombetar-te-teatrit/|title=Kush triumfoi në "Festivalin Ndërkombëtar të Teatrit"?|date=13 July 2021}}</ref> == Фильмографиясы == {{div col}} # ''Unë Jam Lepuri'' – (1999) # ''4 Nënat e Lepurit'' dhe ''Uznova '95'' – (1995) # ''E dashur Armike'' – (1993) # ''E Zeza e Nënës'' – (1993) # ''E shtuna e 11 Korrikut Xhiro'' – (1992) # ''Gjyshja dhe Motra'' – (1992) # ''Nositi'' – (1990) # ''[[Uznova '89]]'' (1989) # ''Këngët Të Zemrës'' – (1987) # ''Vrasje Në Gjueti'' – (1987) # ''Rrethi i Kujtesës'' – (1987) # ''Fjalë pa Fund'' – (1987) # ''Dhe Vjen Një Ditë'' dhe ''Gabimi'' – (1986) # ''Gurët e shtëpisë sime'' – (1985) # ''Militanti'' – (1984) # ''Apasionata'' – (1983) # ''Dora e ngrohtë'' – (1983) # ''Shokët'' – (1982) # ''Dita e parë e emrimit'' – (1981) # ''Me hapin e shokëve'' – (1979) (TV) # ''Dollia e dasmës sime'' – (1978) # ''Gjeneral gramafoni'' – (1978) # ''Koncert në vitin 1936'' (1978) # ''Dimri i fundit'' – (1976) # ''Pylli i lirisë'' – (1976) # ''Tokë e përgjakur'' – (1976) # ''Vitet e para'' – (1965) {{div col end}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == *{{IMDb name|id=0944437}} [[Санат:Люшняда туғандар]] [[Санат:Албания актрисалары]] [[Санат:Албания театр актрисалары]] [[Санат:XX ғасыр актрисалары]] [[Санат:XXI ғасыр актрисалары]] [[Санат:Албания халық әртістері]] 6321nbt56s5i9doc17oaozgqd780ewo 3607638 3607637 2026-05-22T05:53:42Z TheNomadEditor 120280 /* */ 3607638 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф|есімі=Маргарита Джепа|шынайы есімі={{lang-sq|Margarita Xhepa}}|Сурет=Margarita Xhepa, aktore.jpg|Сурет ені=150px|туған күні=02.04.1932|туған жері=Люшня, [[Албания]]|Азаматтығы={{ALB}}|мамандығы=актриса, театра актрисасы, киноактриса|Белсенді жылдары=1950 — қазіргі уақытқа дейін|imdb_id=0944437|ортаққор=Margarita Xhepa|марапаттары=Албания халық әртісі|білімі=Джордан Мисжа көркем лицейі|Сурет атауы=Джепа 2021 жылы|қайтыс болған күні=03.04.2025|Қайтыс болған жері=[[Тирана]], [[Албания]]}} '''Маргарита Джепа''' ({{lang-sq|Margarita Хрepa}};<ref>{{cite news|url=https://www.yumpu.com/xx/document/read/41663279/sumedrushtator-tetor-2012-tv-radio-makedonia/10|title=Figuri ilustri di etnia aromână/vlahă tu Arbinușiă / Figura të shquara të etnisë arumune/vllahe në Shqipëri|first=Iancu|last=Ballamaci|newspaper=Frația|volume=9–10|issue=198–199|date=September–October 2012|pages=10–11|language=sq, rup}}</ref> 1932 жылы 2 сәуірде дүниеге келген<ref>{{Cite book|last=Elsie|first=Robert|url=https://books.google.com/books?id=haFlGXIg8uoC&q=Margarita+Xhepa+born+1932&pg=PA489|title=Historical Dictionary of Albania|date=2010-03-19|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-7380-3|language=en}}</ref>) — албаниялық актриса, албан киносы мен театрының ұлы ханымдарының бірі ретінде танымал. Фатос Конголидің сол атаудағы романына негізделген «Bolero në vilën e pleqve» фильмінде Фирдусты бейнелеу сияқты соңғы фильмдерде ойнауды жалғастыруда.<ref>{{Cite web |last=ObserverKult |date=2022-01-06 |title=Filmi "Bolero në vilën e pleqve" rikthen në kinema Margarita Xhepën e Robert Ndrenikën, aktorja: Isha e sëmurë, por…! |url=https://observerkult.com/filmi-bolero-ne-vilen-e-pleqve-rikthen-ne-kinema-margarita-xhepen-e-robert-ndreniken-aktorja-isha-e-semure-por/ |access-date=2022-03-03 |website=ObserverKult |language=en-US}}</ref> == Жастық шағы == Джепа — [[Аромундар|Аромун]] этникалық болады.<ref>{{cite web|url=https://www.minoritetet.gov.al/?page_id=1391|title=Minoriteti Vllah/Arumun|publisher=State Committee on Minorities|accessdate=16 January 2022|language=sq|archive-url=https://web.archive.org/web/20220304120221/http://www.minoritetet.gov.al/?page_id=1391|archive-date=4 March 2022|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.gazetadita.al/vllehte-ne-hapesirat-myzeqare/|title=Vllehtë në hapësirat myzeqare|first=Jovan|last=Bizhyti|newspaper=Gazeta DITA|date=4 October 2015|language=sq|archive-url=https://web.archive.org/web/20200420165557/http://www.gazetadita.al/vllehte-ne-hapesirat-myzeqare/|archive-date=20 April 2020|url-status=dead}}</ref> Маргарита Прифти ретінде Албанияның Люшня қаласында Зои мен Мариже Прифтидің отбасында дүниеге келген. Анасы Маргарита тоғыз жасында қайтыс болды. Кішкентай кезінен албан поэзиясын жақсы көрді, мұғалімі оны актерлік шеберлік сабағына қатысуға шақырды. Сол кездегі Люшня мәдениет институтының драма пәнінің мұғалімі Гезим Либохова театр қойылымындағы жас орыс қызының рөліне сәйкес келетін сәйкестік іздеу үшін жергілікті мектептер арасында барлау жүргізді. Джепаны көргенде, бірден ақшыл шашы мен көк көздеріне байланысты оны таңдады. Спектакльдің сәтті болғаны сонша, оның премьерасы Фиер мен Бератта да өтті. Бастауыш мектепті бітіргеннен кейін [[Тирана|Тиранадағы]] әйгілі Liceu Artistik (Өнер мектебі) драма бөліміне құжат тапсырды.<ref>{{Cite web|url=http://www.ekskluzive.al/diva-margarita-xhepa/|title = Diva Margarita Xhepa|date = 24 June 2018}}</ref> == Мансапы == Мансабын [[Тирана|Тиранада]], Ұлттық театрда бастады. Онда [[Антон Павлович Чехов|Антон Чеховтың,]] [[Фридрих Шиллер|Фридрих Шиллердің]], [[Николай Васильевич Гоголь|Николай Гогольдің]] және басқалардың пьесаларында өнер көрсетті. 1962 жылы бірінші [[Festivali i Këngës]] фестивальда қатысты. Албанияның халық әртісі атағын алды. == Халықаралық жетістік == Актриса 19-шы рет өткізілген Халықаралық театр фестивалінде «Еуропа актері» сыйлығымен марапатталды. Үздік актерлік шеберлік үшін бас жүлде [[Балқан түбегі|Балқан]] театрының кең кеңістігіндегі ең маңызды актрисалардың бірі, режиссер Лаэрт Василийдің Константин және Дорунтинаны әкелген қойылымындағы «Ана ханым» рөлі үшін берілді.<ref>{{Cite web|url=https://prive.al/kush-triumfoi-ne-festivalin-nderkombetar-te-teatrit/|title=Kush triumfoi në "Festivalin Ndërkombëtar të Teatrit"?|date=13 July 2021}}</ref> == Фильмографиясы == {{div col}} # ''Unë Jam Lepuri'' – (1999) # ''4 Nënat e Lepurit'' dhe ''Uznova '95'' – (1995) # ''E dashur Armike'' – (1993) # ''E Zeza e Nënës'' – (1993) # ''E shtuna e 11 Korrikut Xhiro'' – (1992) # ''Gjyshja dhe Motra'' – (1992) # ''Nositi'' – (1990) # ''[[Uznova '89]]'' (1989) # ''Këngët Të Zemrës'' – (1987) # ''Vrasje Në Gjueti'' – (1987) # ''Rrethi i Kujtesës'' – (1987) # ''Fjalë pa Fund'' – (1987) # ''Dhe Vjen Një Ditë'' dhe ''Gabimi'' – (1986) # ''Gurët e shtëpisë sime'' – (1985) # ''Militanti'' – (1984) # ''Apasionata'' – (1983) # ''Dora e ngrohtë'' – (1983) # ''Shokët'' – (1982) # ''Dita e parë e emrimit'' – (1981) # ''Me hapin e shokëve'' – (1979) (TV) # ''Dollia e dasmës sime'' – (1978) # ''Gjeneral gramafoni'' – (1978) # ''Koncert në vitin 1936'' (1978) # ''Dimri i fundit'' – (1976) # ''Pylli i lirisë'' – (1976) # ''Tokë e përgjakur'' – (1976) # ''Vitet e para'' – (1965) {{div col end}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == *{{IMDb name|id=0944437}} [[Санат:Люшняда туғандар]] [[Санат:Албания актрисалары]] [[Санат:Албания театр актрисалары]] [[Санат:XX ғасыр актрисалары]] [[Санат:XXI ғасыр актрисалары]] [[Санат:Албания халық әртістері]] 866nmr9nzd1nindo1akqno7gt02uroh 3607639 3607638 2026-05-22T05:54:12Z TheNomadEditor 120280 «[[Санат:Тиранада қайтыс болғандар|Тиранада қайтыс болғандар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3607639 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф|есімі=Маргарита Джепа|шынайы есімі={{lang-sq|Margarita Xhepa}}|Сурет=Margarita Xhepa, aktore.jpg|Сурет ені=150px|туған күні=02.04.1932|туған жері=Люшня, [[Албания]]|Азаматтығы={{ALB}}|мамандығы=актриса, театра актрисасы, киноактриса|Белсенді жылдары=1950 — қазіргі уақытқа дейін|imdb_id=0944437|ортаққор=Margarita Xhepa|марапаттары=Албания халық әртісі|білімі=Джордан Мисжа көркем лицейі|Сурет атауы=Джепа 2021 жылы|қайтыс болған күні=03.04.2025|Қайтыс болған жері=[[Тирана]], [[Албания]]}} '''Маргарита Джепа''' ({{lang-sq|Margarita Хрepa}};<ref>{{cite news|url=https://www.yumpu.com/xx/document/read/41663279/sumedrushtator-tetor-2012-tv-radio-makedonia/10|title=Figuri ilustri di etnia aromână/vlahă tu Arbinușiă / Figura të shquara të etnisë arumune/vllahe në Shqipëri|first=Iancu|last=Ballamaci|newspaper=Frația|volume=9–10|issue=198–199|date=September–October 2012|pages=10–11|language=sq, rup}}</ref> 1932 жылы 2 сәуірде дүниеге келген<ref>{{Cite book|last=Elsie|first=Robert|url=https://books.google.com/books?id=haFlGXIg8uoC&q=Margarita+Xhepa+born+1932&pg=PA489|title=Historical Dictionary of Albania|date=2010-03-19|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-7380-3|language=en}}</ref>) — албаниялық актриса, албан киносы мен театрының ұлы ханымдарының бірі ретінде танымал. Фатос Конголидің сол атаудағы романына негізделген «Bolero në vilën e pleqve» фильмінде Фирдусты бейнелеу сияқты соңғы фильмдерде ойнауды жалғастыруда.<ref>{{Cite web |last=ObserverKult |date=2022-01-06 |title=Filmi "Bolero në vilën e pleqve" rikthen në kinema Margarita Xhepën e Robert Ndrenikën, aktorja: Isha e sëmurë, por…! |url=https://observerkult.com/filmi-bolero-ne-vilen-e-pleqve-rikthen-ne-kinema-margarita-xhepen-e-robert-ndreniken-aktorja-isha-e-semure-por/ |access-date=2022-03-03 |website=ObserverKult |language=en-US}}</ref> == Жастық шағы == Джепа — [[Аромундар|Аромун]] этникалық болады.<ref>{{cite web|url=https://www.minoritetet.gov.al/?page_id=1391|title=Minoriteti Vllah/Arumun|publisher=State Committee on Minorities|accessdate=16 January 2022|language=sq|archive-url=https://web.archive.org/web/20220304120221/http://www.minoritetet.gov.al/?page_id=1391|archive-date=4 March 2022|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.gazetadita.al/vllehte-ne-hapesirat-myzeqare/|title=Vllehtë në hapësirat myzeqare|first=Jovan|last=Bizhyti|newspaper=Gazeta DITA|date=4 October 2015|language=sq|archive-url=https://web.archive.org/web/20200420165557/http://www.gazetadita.al/vllehte-ne-hapesirat-myzeqare/|archive-date=20 April 2020|url-status=dead}}</ref> Маргарита Прифти ретінде Албанияның Люшня қаласында Зои мен Мариже Прифтидің отбасында дүниеге келген. Анасы Маргарита тоғыз жасында қайтыс болды. Кішкентай кезінен албан поэзиясын жақсы көрді, мұғалімі оны актерлік шеберлік сабағына қатысуға шақырды. Сол кездегі Люшня мәдениет институтының драма пәнінің мұғалімі Гезим Либохова театр қойылымындағы жас орыс қызының рөліне сәйкес келетін сәйкестік іздеу үшін жергілікті мектептер арасында барлау жүргізді. Джепаны көргенде, бірден ақшыл шашы мен көк көздеріне байланысты оны таңдады. Спектакльдің сәтті болғаны сонша, оның премьерасы Фиер мен Бератта да өтті. Бастауыш мектепті бітіргеннен кейін [[Тирана|Тиранадағы]] әйгілі Liceu Artistik (Өнер мектебі) драма бөліміне құжат тапсырды.<ref>{{Cite web|url=http://www.ekskluzive.al/diva-margarita-xhepa/|title = Diva Margarita Xhepa|date = 24 June 2018}}</ref> == Мансапы == Мансабын [[Тирана|Тиранада]], Ұлттық театрда бастады. Онда [[Антон Павлович Чехов|Антон Чеховтың,]] [[Фридрих Шиллер|Фридрих Шиллердің]], [[Николай Васильевич Гоголь|Николай Гогольдің]] және басқалардың пьесаларында өнер көрсетті. 1962 жылы бірінші [[Festivali i Këngës]] фестивальда қатысты. Албанияның халық әртісі атағын алды. == Халықаралық жетістік == Актриса 19-шы рет өткізілген Халықаралық театр фестивалінде «Еуропа актері» сыйлығымен марапатталды. Үздік актерлік шеберлік үшін бас жүлде [[Балқан түбегі|Балқан]] театрының кең кеңістігіндегі ең маңызды актрисалардың бірі, режиссер Лаэрт Василийдің Константин және Дорунтинаны әкелген қойылымындағы «Ана ханым» рөлі үшін берілді.<ref>{{Cite web|url=https://prive.al/kush-triumfoi-ne-festivalin-nderkombetar-te-teatrit/|title=Kush triumfoi në "Festivalin Ndërkombëtar të Teatrit"?|date=13 July 2021}}</ref> == Фильмографиясы == {{div col}} # ''Unë Jam Lepuri'' – (1999) # ''4 Nënat e Lepurit'' dhe ''Uznova '95'' – (1995) # ''E dashur Armike'' – (1993) # ''E Zeza e Nënës'' – (1993) # ''E shtuna e 11 Korrikut Xhiro'' – (1992) # ''Gjyshja dhe Motra'' – (1992) # ''Nositi'' – (1990) # ''[[Uznova '89]]'' (1989) # ''Këngët Të Zemrës'' – (1987) # ''Vrasje Në Gjueti'' – (1987) # ''Rrethi i Kujtesës'' – (1987) # ''Fjalë pa Fund'' – (1987) # ''Dhe Vjen Një Ditë'' dhe ''Gabimi'' – (1986) # ''Gurët e shtëpisë sime'' – (1985) # ''Militanti'' – (1984) # ''Apasionata'' – (1983) # ''Dora e ngrohtë'' – (1983) # ''Shokët'' – (1982) # ''Dita e parë e emrimit'' – (1981) # ''Me hapin e shokëve'' – (1979) (TV) # ''Dollia e dasmës sime'' – (1978) # ''Gjeneral gramafoni'' – (1978) # ''Koncert në vitin 1936'' (1978) # ''Dimri i fundit'' – (1976) # ''Pylli i lirisë'' – (1976) # ''Tokë e përgjakur'' – (1976) # ''Vitet e para'' – (1965) {{div col end}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == *{{IMDb name|id=0944437}} [[Санат:Люшняда туғандар]] [[Санат:Албания актрисалары]] [[Санат:Албания театр актрисалары]] [[Санат:XX ғасыр актрисалары]] [[Санат:XXI ғасыр актрисалары]] [[Санат:Албания халық әртістері]] [[Санат:Тиранада қайтыс болғандар]] 1sojn07f2a3s4tf5thzhkim7px5rjdw 0 744604 3607490 3593363 2026-05-21T12:23:51Z Қызғалдақ 1986 180324 «[[Санат:Буынөрнек|Буынөрнек]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3607490 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Алақұрт''' — тоқылған бұйымдардың, үй жиһаздарының шетіне салынатын ою-өрнек. Алақұрт өрнегінің түстерінің алма кезек түсуіне қарай "қызылқұрт", "сары-алақұрт", "қарақұрт", "бунақ", "буынөрнек" деп аталады. Ол ақ пен қарадан, қызыл мен жасылдан, көк пен сарыдан бунақталып келетін ұзынша желі.<ref>Өмірбекова М.Ш. Энциклопедия. Қазақтың ою-өрнектері. – Алматы: "Алматыкітап" ААҚ, ISBN 9965-24-076-0</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Буынөрнек]] qg7jktgctn5e47jp1t4pftfu3yh3umi 0 744619 3607741 3595375 2026-05-22T11:44:23Z Бақтыгүл 181563 3607741 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Сыңарөкше''' — мүйіздің бір сыңары етіктің басына ұқсап, қайқиып, қайталанып, шексіздікке ұласа беретін [[ою-өрнек]]. Бұл өрнек негізінен "[[қошқармүйіз]]" элементінен жасалады. «Сыңарөкше» оюының бірнеше түрі бар. Олар — «өкшегүл», «қосөкше», «сыңарөкше» — кілем, киіз, шымши, басқұрлар мен аяққапта кездеседі. Ал «қосөкше» оюларын кілемдер мен басқұрлардың ортасына түсіреді.<ref>Өмірбекова М.Ш. Энциклопедия. Қазақтың ою-өрнектері. – Алматы: «Алматыкітап» ААҚ, ISBN 9965-24-076-0</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Санатсыз мақала}} 22fs4fmn610rwov9pnfc0nqtrj080ka 2 747228 3607548 3607296 2026-05-21T17:16:52Z MuratbekErkebulan 162992 /* Мақала */ 3607548 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:<span style="color:red; font-family:'Arial Narrow'; text-shadow:grey 0.2em 0.2em 0.4em"><span style="display:none;">Қатысушы:</span>'''MuratbekErkebulan'''</span>}} [[ky:Колдонуучу:MuratbekErkebulan]] </div> '''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы<br>''' {{User lang | lang = kk | name = Қазақ тілі | level = N | size = | info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады''' <noinclude></noinclude> }} {{User zh-2}} {{User ky-3}} {{User ru-2}} {{User en-4}} {{User mn-1}} {{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} {{User:Box/Туған жері:ШҚО}} {{User:Box/Қызығушылық:Қытай тілі}} {{User:Box/Windows 7 қолданушысы}} |{{User:Box/Windows 11 қолданушысы}} {{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} {{User:Box/Статистика:Мақала саны|72}} == Мақала == 73 {| class="wikitable" ! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі |- | 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9515</span></center> |- | 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+3543</span></center> |- | 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+4614</span></center> |- | 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+18 586</span></center> |- | 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8020</span></center> |- | 7||[[Орхон аймағы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5060</span></center> |- | 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+4016</span></center> |- | 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8882</span></center> |- | 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 352</span></center> |- | 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+34 879</span></center> |- | 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 410</span></center> |- | 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5254</span></center> |- | 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+16 153</span></center> |- | 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9097</span></center> |- | 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+1637</span></center> |- | 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 638</span></center> |- | 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9411</span></center> |- | 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5599</span></center> |- | 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+17 165</span></center> |- | 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+25 862</span></center> |- | 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 470</span></center> |- | 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+38 617</span></center> |- | 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9246</span></center> |- | 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+2679</span></center> |- | 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5376</span></center> |- | 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5588</span></center> |- |28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5438</span></center> |- | 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 367</span></center> |- | 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+12 480</span></center> |- | 31||[[Таулы Алтай әуежайы]]||[[30 наурыз]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+8557</span></center> |- | 32||[[Boeing 767]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+40 850</span></center> |- | 33||[[Windows XP Build 2437]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2862</span></center> |- | 34||[[Windows XP Build 2509]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5109</span></center> |- | 35||[[Windows Server 2003 Build 2497]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2678</span></center> |- | 36||[[Алтай әуежайы]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6117</span></center> |- | 37||[[Байкөл (қала)]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 542</span></center> |- | 38||[[Windows 95 Build 106]]||[[4 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1827</span></center> |- | 39||[[Төменгі Ангар әуежайы]]||[[6 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3449</span></center> |- | 40||[[Windows Server 2003 Build 2410]]||[[7 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5836</span></center> |- | 41||[[Солтүстік Хартум]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+9281</span></center> |- | 42||[[Үст-Барғозин]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 152</span></center> |- | 43||[[Емгекшіл]]||[[9 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center> <span style="color:green;">+5258</span></center> |- | 44||[[Қазарман әуежайы]]||[[10 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5568</span></center> |- | 45||[[Windows Server 2008]]||[[11 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+25 437</span></center> |- | 46||[[East Air]]||[[12 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3309</span></center> |- | 47||[[Максимовка (Ресей)]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 48||[[Еркештам]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4846</span></center> |- | 49||[[Тоғанас (Шығыс Қазақстан облысы)]]||[[14 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4536</span></center> |- | 50||[[Левый берег]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3440</span></center> |- | 51||[[Шмелёв Лог]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+934</span></center> |- | 52||[[Душанбе Плазасы]]||[[17 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7461</span></center> |- | 53||[[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]]||[[18 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+37 881</span></center> |- | 54||[[Хожант Халықаралық әуежайы]]||[[21 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 790</span></center> |- | 55||[[Черкассы Халықаралық әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7683</span></center> |- | 56||[[Ысхақ Раззақов әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2669</span></center> |- | 57||[[Every End]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2226</span></center> |- | 58||[[Цнал]]||[[25 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4256</span></center> |- | 59||[[Бірінші Мамыр ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3887</span></center> |- | 60||[[Нұрлы мекен ықшам ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6139</span></center> |- | 61||[[Октябрьский ауданы (Барнауыл)]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4700</span></center> |- | 62||[[Железнодорожный ауданы (Барнауыл)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7917</span></center> |- | 63||[[34-ші ықшам аудан (Хожант)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1727</span></center> |- | 64||[[Қарқара (Қырғызстан)]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3848</span></center> |- | 65||[[Көпіребазар]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4778</span></center> |- | 66||[[Айдарәлиев ауыл аймағы]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1370</span></center> |- | 67||[[Қызылүңгір]]||[[6 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7084</span></center> |- | 68||[[Таранбазар]]||[[7 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7440</span></center> |- | 69||[[Гава (Қырғызстан)]]||[[9 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5192</span></center> |- | 70||[[Ұйғырабат]]||[[17 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5564</span></center> |- | 71||[[Жаңамақта]]||[[20 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5275</span></center> |- | 72||[[Тамшы]]||[[21 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5780</span></center> |- | 73||[[Қасқасу ықшам ауданы]]||[[21 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1205</span></center> |} * Таңбаланған тізім элементі ==Үлгі мақалалар== 40 ===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]</center> <center>[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]</center> ===USERBOX ҮЛГІСІ=== <center>[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> ===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> ===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Мумбаи]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Махараштра]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Жалалабат облысы]] - [[2026 жыл]] - [[10 мамыр]]</center> == Хронологиялық сипаттама == <center>[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[31 наурыз]] - 1400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 1900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[6 сәуір]] - 2200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[10 сәуір]] - 2300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[18 сәуір]] - 2400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 мамыр]] - 2500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[17 мамыр]] - 2700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.</center> == Тіркелгілер == * [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]<br> * [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]] [[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]] <!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!> qss7ix4vu30pagzlytjxy1ob8tyqfx3 3607549 3607548 2026-05-21T17:17:08Z MuratbekErkebulan 162992 3607549 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:<span style="color:red; font-family:'Arial Narrow'; text-shadow:grey 0.2em 0.2em 0.4em"><span style="display:none;">Қатысушы:</span>'''MuratbekErkebulan'''</span>}} [[ky:Колдонуучу:MuratbekErkebulan]] </div> '''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы<br>''' {{User lang | lang = kk | name = Қазақ тілі | level = N | size = | info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады''' <noinclude></noinclude> }} {{User zh-2}} {{User ky-3}} {{User ru-2}} {{User en-4}} {{User mn-1}} {{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} {{User:Box/Туған жері:ШҚО}} {{User:Box/Қызығушылық:Қытай тілі}} {{User:Box/Windows 7 қолданушысы}} |{{User:Box/Windows 11 қолданушысы}} {{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} {{User:Box/Статистика:Мақала саны|73}} == Мақала == 73 {| class="wikitable" ! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі |- | 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9515</span></center> |- | 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+3543</span></center> |- | 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+4614</span></center> |- | 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+18 586</span></center> |- | 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8020</span></center> |- | 7||[[Орхон аймағы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5060</span></center> |- | 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+4016</span></center> |- | 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8882</span></center> |- | 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 352</span></center> |- | 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+34 879</span></center> |- | 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 410</span></center> |- | 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5254</span></center> |- | 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+16 153</span></center> |- | 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9097</span></center> |- | 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+1637</span></center> |- | 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 638</span></center> |- | 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9411</span></center> |- | 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5599</span></center> |- | 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+17 165</span></center> |- | 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+25 862</span></center> |- | 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 470</span></center> |- | 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+38 617</span></center> |- | 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9246</span></center> |- | 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+2679</span></center> |- | 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5376</span></center> |- | 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5588</span></center> |- |28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5438</span></center> |- | 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 367</span></center> |- | 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+12 480</span></center> |- | 31||[[Таулы Алтай әуежайы]]||[[30 наурыз]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+8557</span></center> |- | 32||[[Boeing 767]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+40 850</span></center> |- | 33||[[Windows XP Build 2437]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2862</span></center> |- | 34||[[Windows XP Build 2509]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5109</span></center> |- | 35||[[Windows Server 2003 Build 2497]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2678</span></center> |- | 36||[[Алтай әуежайы]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6117</span></center> |- | 37||[[Байкөл (қала)]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 542</span></center> |- | 38||[[Windows 95 Build 106]]||[[4 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1827</span></center> |- | 39||[[Төменгі Ангар әуежайы]]||[[6 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3449</span></center> |- | 40||[[Windows Server 2003 Build 2410]]||[[7 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5836</span></center> |- | 41||[[Солтүстік Хартум]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+9281</span></center> |- | 42||[[Үст-Барғозин]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 152</span></center> |- | 43||[[Емгекшіл]]||[[9 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center> <span style="color:green;">+5258</span></center> |- | 44||[[Қазарман әуежайы]]||[[10 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5568</span></center> |- | 45||[[Windows Server 2008]]||[[11 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+25 437</span></center> |- | 46||[[East Air]]||[[12 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3309</span></center> |- | 47||[[Максимовка (Ресей)]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 48||[[Еркештам]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4846</span></center> |- | 49||[[Тоғанас (Шығыс Қазақстан облысы)]]||[[14 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4536</span></center> |- | 50||[[Левый берег]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3440</span></center> |- | 51||[[Шмелёв Лог]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+934</span></center> |- | 52||[[Душанбе Плазасы]]||[[17 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7461</span></center> |- | 53||[[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]]||[[18 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+37 881</span></center> |- | 54||[[Хожант Халықаралық әуежайы]]||[[21 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 790</span></center> |- | 55||[[Черкассы Халықаралық әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7683</span></center> |- | 56||[[Ысхақ Раззақов әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2669</span></center> |- | 57||[[Every End]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2226</span></center> |- | 58||[[Цнал]]||[[25 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4256</span></center> |- | 59||[[Бірінші Мамыр ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3887</span></center> |- | 60||[[Нұрлы мекен ықшам ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6139</span></center> |- | 61||[[Октябрьский ауданы (Барнауыл)]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4700</span></center> |- | 62||[[Железнодорожный ауданы (Барнауыл)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7917</span></center> |- | 63||[[34-ші ықшам аудан (Хожант)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1727</span></center> |- | 64||[[Қарқара (Қырғызстан)]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3848</span></center> |- | 65||[[Көпіребазар]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4778</span></center> |- | 66||[[Айдарәлиев ауыл аймағы]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1370</span></center> |- | 67||[[Қызылүңгір]]||[[6 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7084</span></center> |- | 68||[[Таранбазар]]||[[7 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7440</span></center> |- | 69||[[Гава (Қырғызстан)]]||[[9 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5192</span></center> |- | 70||[[Ұйғырабат]]||[[17 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5564</span></center> |- | 71||[[Жаңамақта]]||[[20 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5275</span></center> |- | 72||[[Тамшы]]||[[21 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5780</span></center> |- | 73||[[Қасқасу ықшам ауданы]]||[[21 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1205</span></center> |} * Таңбаланған тізім элементі ==Үлгі мақалалар== 40 ===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]</center> <center>[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]</center> ===USERBOX ҮЛГІСІ=== <center>[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> ===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> ===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Мумбаи]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Махараштра]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Жалалабат облысы]] - [[2026 жыл]] - [[10 мамыр]]</center> == Хронологиялық сипаттама == <center>[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[31 наурыз]] - 1400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 1900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[6 сәуір]] - 2200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[10 сәуір]] - 2300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[18 сәуір]] - 2400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 мамыр]] - 2500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[17 мамыр]] - 2700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.</center> == Тіркелгілер == * [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]<br> * [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]] [[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]] <!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!> ij2w49gizd0cp5x5dltgs5oykzdoj37 3607551 3607549 2026-05-21T17:18:07Z MuratbekErkebulan 162992 /* Мақала */ 3607551 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:<span style="color:red; font-family:'Arial Narrow'; text-shadow:grey 0.2em 0.2em 0.4em"><span style="display:none;">Қатысушы:</span>'''MuratbekErkebulan'''</span>}} [[ky:Колдонуучу:MuratbekErkebulan]] </div> '''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы<br>''' {{User lang | lang = kk | name = Қазақ тілі | level = N | size = | info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады''' <noinclude></noinclude> }} {{User zh-2}} {{User ky-3}} {{User ru-2}} {{User en-4}} {{User mn-1}} {{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} {{User:Box/Туған жері:ШҚО}} {{User:Box/Қызығушылық:Қытай тілі}} {{User:Box/Windows 7 қолданушысы}} |{{User:Box/Windows 11 қолданушысы}} {{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} {{User:Box/Статистика:Мақала саны|73}} == Мақала == 73 {| class="wikitable" ! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі |- | 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9515</span></center> |- | 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+3543</span></center> |- | 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+4614</span></center> |- | 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+18 586</span></center> |- | 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8020</span></center> |- | 7||[[Орхон аймағы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5060</span></center> |- | 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+4016</span></center> |- | 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8882</span></center> |- | 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 352</span></center> |- | 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+34 879</span></center> |- | 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 410</span></center> |- | 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5254</span></center> |- | 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+16 153</span></center> |- | 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9097</span></center> |- | 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+1637</span></center> |- | 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 638</span></center> |- | 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9411</span></center> |- | 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5599</span></center> |- | 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+17 165</span></center> |- | 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+25 862</span></center> |- | 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 470</span></center> |- | 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+38 617</span></center> |- | 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9246</span></center> |- | 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+2679</span></center> |- | 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5376</span></center> |- | 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5588</span></center> |- |28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5438</span></center> |- | 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 367</span></center> |- | 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+12 480</span></center> |- | 31||[[Таулы Алтай әуежайы]]||[[30 наурыз]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+8557</span></center> |- | 32||[[Boeing 767]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+40 850</span></center> |- | 33||[[Windows XP Build 2437]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2862</span></center> |- | 34||[[Windows XP Build 2509]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5109</span></center> |- | 35||[[Windows Server 2003 Build 2497]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2678</span></center> |- | 36||[[Алтай әуежайы]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6117</span></center> |- | 37||[[Байкөл (қала)]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 542</span></center> |- | 38||[[Windows 95 Build 106]]||[[4 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1827</span></center> |- | 39||[[Төменгі Ангар әуежайы]]||[[6 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3449</span></center> |- | 40||[[Windows Server 2003 Build 2410]]||[[7 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5836</span></center> |- | 41||[[Солтүстік Хартум]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+9281</span></center> |- | 42||[[Үст-Барғозин]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 152</span></center> |- | 43||[[Емгекшіл]]||[[9 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center> <span style="color:green;">+5258</span></center> |- | 44||[[Қазарман әуежайы]]||[[10 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5568</span></center> |- | 45||[[Windows Server 2008]]||[[11 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+25 437</span></center> |- | 46||[[East Air]]||[[12 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3309</span></center> |- | 47||[[Максимовка (Ресей)]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 48||[[Еркештам]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4846</span></center> |- | 49||[[Тоғанас (Шығыс Қазақстан облысы)]]||[[14 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4536</span></center> |- | 50||[[Левый берег]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3440</span></center> |- | 51||[[Шмелёв Лог]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+934</span></center> |- | 52||[[Душанбе Плазасы]]||[[17 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7461</span></center> |- | 53||[[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]]||[[18 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+37 881</span></center> |- | 54||[[Хожант Халықаралық әуежайы]]||[[21 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 790</span></center> |- | 55||[[Черкассы Халықаралық әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7683</span></center> |- | 56||[[Ысхақ Раззақов әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2669</span></center> |- | 57||[[Every End]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2226</span></center> |- | 58||[[Цнал]]||[[25 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4256</span></center> |- | 59||[[Бірінші Мамыр ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3887</span></center> |- | 60||[[Нұрлы мекен ықшам ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6139</span></center> |- | 61||[[Октябрьский ауданы (Барнауыл)]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4700</span></center> |- | 62||[[Железнодорожный ауданы (Барнауыл)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7917</span></center> |- | 63||[[34-ші ықшам аудан (Хожант)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1727</span></center> |- | 64||[[Қарқара (Қырғызстан)]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3848</span></center> |- | 65||[[Көпіребазар]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4778</span></center> |- | 66||[[Айдарәлиев ауыл аймағы]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1370</span></center> |- | 67||[[Қызылүңгір]]||[[6 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7084</span></center> |- | 68||[[Таранбазар]]||[[7 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7440</span></center> |- | 69||[[Гава (Қырғызстан)]]||[[9 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5192</span></center> |- | 70||[[Ұйғырабат]]||[[17 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5564</span></center> |- | 71||[[Жаңамақта]]||[[20 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5275</span></center> |- | 72||[[Тамшы]]||[[21 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5780</span></center> |- | 73||[[Қасқасу ықшам ауданы]]||[[21 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1206</span></center> |} * Таңбаланған тізім элементі ==Үлгі мақалалар== 40 ===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]</center> <center>[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]</center> ===USERBOX ҮЛГІСІ=== <center>[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> ===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> ===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Мумбаи]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Махараштра]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Жалалабат облысы]] - [[2026 жыл]] - [[10 мамыр]]</center> == Хронологиялық сипаттама == <center>[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[31 наурыз]] - 1400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 1900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[6 сәуір]] - 2200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[10 сәуір]] - 2300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[18 сәуір]] - 2400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 мамыр]] - 2500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[17 мамыр]] - 2700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.</center> == Тіркелгілер == * [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]<br> * [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]] [[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]] <!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!> 9d8mw0etrw3p95q1kvkzfx8z2h5jek4 3607620 3607551 2026-05-22T04:59:51Z MuratbekErkebulan 162992 /* Мақала */ 3607620 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:<span style="color:red; font-family:'Arial Narrow'; text-shadow:grey 0.2em 0.2em 0.4em"><span style="display:none;">Қатысушы:</span>'''MuratbekErkebulan'''</span>}} [[ky:Колдонуучу:MuratbekErkebulan]] </div> '''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы<br>''' {{User lang | lang = kk | name = Қазақ тілі | level = N | size = | info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады''' <noinclude></noinclude> }} {{User zh-2}} {{User ky-3}} {{User ru-2}} {{User en-4}} {{User mn-1}} {{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} {{User:Box/Туған жері:ШҚО}} {{User:Box/Қызығушылық:Қытай тілі}} {{User:Box/Windows 7 қолданушысы}} |{{User:Box/Windows 11 қолданушысы}} {{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} {{User:Box/Статистика:Мақала саны|73}} == Мақала == 73 {| class="wikitable" ! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі |- | 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9515</span></center> |- | 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+3543</span></center> |- | 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+4614</span></center> |- | 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+18 586</span></center> |- | 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8020</span></center> |- | 7||[[Орхон аймағы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5060</span></center> |- | 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+4016</span></center> |- | 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8882</span></center> |- | 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 352</span></center> |- | 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+34 879</span></center> |- | 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 410</span></center> |- | 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5254</span></center> |- | 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+16 153</span></center> |- | 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9097</span></center> |- | 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+1637</span></center> |- | 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 638</span></center> |- | 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9411</span></center> |- | 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5599</span></center> |- | 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+17 165</span></center> |- | 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+25 862</span></center> |- | 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 470</span></center> |- | 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+38 617</span></center> |- | 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9246</span></center> |- | 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+2679</span></center> |- | 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5376</span></center> |- | 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5588</span></center> |- |28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5438</span></center> |- | 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 367</span></center> |- | 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+12 480</span></center> |- | 31||[[Таулы Алтай әуежайы]]||[[30 наурыз]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+8557</span></center> |- | 32||[[Boeing 767]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+40 850</span></center> |- | 33||[[Windows XP Build 2437]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2862</span></center> |- | 34||[[Windows XP Build 2509]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5109</span></center> |- | 35||[[Windows Server 2003 Build 2497]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2678</span></center> |- | 36||[[Алтай әуежайы]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6117</span></center> |- | 37||[[Байкөл (қала)]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 542</span></center> |- | 38||[[Windows 95 Build 106]]||[[4 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1827</span></center> |- | 39||[[Төменгі Ангар әуежайы]]||[[6 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3449</span></center> |- | 40||[[Windows Server 2003 Build 2410]]||[[7 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5836</span></center> |- | 41||[[Солтүстік Хартум]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+9281</span></center> |- | 42||[[Үст-Барғозин]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 152</span></center> |- | 43||[[Емгекшіл]]||[[9 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center> <span style="color:green;">+5258</span></center> |- | 44||[[Қазарман әуежайы]]||[[10 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5568</span></center> |- | 45||[[Windows Server 2008]]||[[11 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+25 437</span></center> |- | 46||[[East Air]]||[[12 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3309</span></center> |- | 47||[[Максимовка (Ресей)]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 48||[[Еркештам]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4846</span></center> |- | 49||[[Тоғанас (Шығыс Қазақстан облысы)]]||[[14 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4536</span></center> |- | 50||[[Левый берег]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3440</span></center> |- | 51||[[Шмелёв Лог]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+934</span></center> |- | 52||[[Душанбе Плазасы]]||[[17 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7461</span></center> |- | 53||[[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]]||[[18 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+37 881</span></center> |- | 54||[[Хожант Халықаралық әуежайы]]||[[21 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 790</span></center> |- | 55||[[Черкассы Халықаралық әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7683</span></center> |- | 56||[[Ысхақ Раззақов әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2669</span></center> |- | 57||[[Every End]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2226</span></center> |- | 58||[[Цнал]]||[[25 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4256</span></center> |- | 59||[[Бірінші Мамыр ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3887</span></center> |- | 60||[[Нұрлы мекен ықшам ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6139</span></center> |- | 61||[[Октябрьский ауданы (Барнауыл)]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4700</span></center> |- | 62||[[Железнодорожный ауданы (Барнауыл)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7917</span></center> |- | 63||[[34-ші ықшам аудан (Хожант)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1727</span></center> |- | 64||[[Қарқара (Қырғызстан)]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3848</span></center> |- | 65||[[Көпіребазар]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4778</span></center> |- | 66||[[Айдарәлиев ауыл аймағы]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1370</span></center> |- | 67||[[Қызылүңгір]]||[[6 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7084</span></center> |- | 68||[[Таранбазар]]||[[7 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7440</span></center> |- | 69||[[Гава (Қырғызстан)]]||[[9 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5192</span></center> |- | 70||[[Ұйғырабат]]||[[17 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5564</span></center> |- | 71||[[Жаңамақта]]||[[20 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5275</span></center> |- | 72||[[Тамшы]]||[[21 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6155</span></center> |- | 73||[[Қасқасу ықшам ауданы]]||[[21 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1206</span></center> |} * Таңбаланған тізім элементі ==Үлгі мақалалар== 40 ===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]</center> <center>[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]</center> ===USERBOX ҮЛГІСІ=== <center>[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> ===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> ===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Мумбаи]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Махараштра]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Жалалабат облысы]] - [[2026 жыл]] - [[10 мамыр]]</center> == Хронологиялық сипаттама == <center>[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[31 наурыз]] - 1400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 1900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[6 сәуір]] - 2200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[10 сәуір]] - 2300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[18 сәуір]] - 2400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 мамыр]] - 2500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[17 мамыр]] - 2700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.</center> == Тіркелгілер == * [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]<br> * [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]] [[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]] <!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!> prwzqnytj2fb1l4oz9koefbnf2iajm1 3607634 3607620 2026-05-22T05:43:45Z MuratbekErkebulan 162992 /* Мақала */ 3607634 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:<span style="color:red; font-family:'Arial Narrow'; text-shadow:grey 0.2em 0.2em 0.4em"><span style="display:none;">Қатысушы:</span>'''MuratbekErkebulan'''</span>}} [[ky:Колдонуучу:MuratbekErkebulan]] </div> '''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы<br>''' {{User lang | lang = kk | name = Қазақ тілі | level = N | size = | info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады''' <noinclude></noinclude> }} {{User zh-2}} {{User ky-3}} {{User ru-2}} {{User en-4}} {{User mn-1}} {{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} {{User:Box/Туған жері:ШҚО}} {{User:Box/Қызығушылық:Қытай тілі}} {{User:Box/Windows 7 қолданушысы}} |{{User:Box/Windows 11 қолданушысы}} {{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} {{User:Box/Статистика:Мақала саны|73}} == Мақала == 74 {| class="wikitable" ! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі |- | 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9515</span></center> |- | 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+3543</span></center> |- | 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+4614</span></center> |- | 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+18 586</span></center> |- | 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8020</span></center> |- | 7||[[Орхон аймағы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5060</span></center> |- | 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+4016</span></center> |- | 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8882</span></center> |- | 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 352</span></center> |- | 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+34 879</span></center> |- | 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 410</span></center> |- | 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5254</span></center> |- | 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+16 153</span></center> |- | 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9097</span></center> |- | 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+1637</span></center> |- | 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 638</span></center> |- | 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9411</span></center> |- | 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5599</span></center> |- | 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+17 165</span></center> |- | 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+25 862</span></center> |- | 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 470</span></center> |- | 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+38 617</span></center> |- | 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9246</span></center> |- | 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+2679</span></center> |- | 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5376</span></center> |- | 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5588</span></center> |- |28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5438</span></center> |- | 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 367</span></center> |- | 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+12 480</span></center> |- | 31||[[Таулы Алтай әуежайы]]||[[30 наурыз]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+8557</span></center> |- | 32||[[Boeing 767]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+40 850</span></center> |- | 33||[[Windows XP Build 2437]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2862</span></center> |- | 34||[[Windows XP Build 2509]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5109</span></center> |- | 35||[[Windows Server 2003 Build 2497]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2678</span></center> |- | 36||[[Алтай әуежайы]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6117</span></center> |- | 37||[[Байкөл (қала)]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 542</span></center> |- | 38||[[Windows 95 Build 106]]||[[4 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1827</span></center> |- | 39||[[Төменгі Ангар әуежайы]]||[[6 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3449</span></center> |- | 40||[[Windows Server 2003 Build 2410]]||[[7 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5836</span></center> |- | 41||[[Солтүстік Хартум]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+9281</span></center> |- | 42||[[Үст-Барғозин]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 152</span></center> |- | 43||[[Емгекшіл]]||[[9 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center> <span style="color:green;">+5258</span></center> |- | 44||[[Қазарман әуежайы]]||[[10 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5568</span></center> |- | 45||[[Windows Server 2008]]||[[11 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+25 437</span></center> |- | 46||[[East Air]]||[[12 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3309</span></center> |- | 47||[[Максимовка (Ресей)]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 48||[[Еркештам]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4846</span></center> |- | 49||[[Тоғанас (Шығыс Қазақстан облысы)]]||[[14 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4536</span></center> |- | 50||[[Левый берег]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3440</span></center> |- | 51||[[Шмелёв Лог]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+934</span></center> |- | 52||[[Душанбе Плазасы]]||[[17 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7461</span></center> |- | 53||[[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]]||[[18 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+37 881</span></center> |- | 54||[[Хожант Халықаралық әуежайы]]||[[21 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 790</span></center> |- | 55||[[Черкассы Халықаралық әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7683</span></center> |- | 56||[[Ысхақ Раззақов әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2669</span></center> |- | 57||[[Every End]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2226</span></center> |- | 58||[[Цнал]]||[[25 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4256</span></center> |- | 59||[[Бірінші Мамыр ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3887</span></center> |- | 60||[[Нұрлы мекен ықшам ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6139</span></center> |- | 61||[[Октябрьский ауданы (Барнауыл)]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4700</span></center> |- | 62||[[Железнодорожный ауданы (Барнауыл)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7917</span></center> |- | 63||[[34-ші ықшам аудан (Хожант)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1727</span></center> |- | 64||[[Қарқара (Қырғызстан)]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3848</span></center> |- | 65||[[Көпіребазар]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4778</span></center> |- | 66||[[Айдарәлиев ауыл аймағы]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1370</span></center> |- | 67||[[Қызылүңгір]]||[[6 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7084</span></center> |- | 68||[[Таранбазар]]||[[7 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7440</span></center> |- | 69||[[Гава (Қырғызстан)]]||[[9 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5192</span></center> |- | 70||[[Ұйғырабат]]||[[17 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5564</span></center> |- | 71||[[Жаңамақта]]||[[20 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5275</span></center> |- | 72||[[Тамшы]]||[[21 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6155</span></center> |- | 73||[[Қасқасу ықшам ауданы]]||[[21 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1206</span></center> |- | 74||[[Сарықамыс (Ыстықкөл облысы)]]||[[22 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6398</span></center> |} * Таңбаланған тізім элементі ==Үлгі мақалалар== 40 ===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]</center> <center>[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]</center> ===USERBOX ҮЛГІСІ=== <center>[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> ===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> ===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Мумбаи]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Махараштра]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Жалалабат облысы]] - [[2026 жыл]] - [[10 мамыр]]</center> == Хронологиялық сипаттама == <center>[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[31 наурыз]] - 1400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 1900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[6 сәуір]] - 2200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[10 сәуір]] - 2300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[18 сәуір]] - 2400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 мамыр]] - 2500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[17 мамыр]] - 2700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.</center> == Тіркелгілер == * [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]<br> * [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]] [[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]] <!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!> ic05x4j6ukkalusp1njl2gay5hylc7q 3607635 3607634 2026-05-22T05:44:08Z MuratbekErkebulan 162992 3607635 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:<span style="color:red; font-family:'Arial Narrow'; text-shadow:grey 0.2em 0.2em 0.4em"><span style="display:none;">Қатысушы:</span>'''MuratbekErkebulan'''</span>}} [[ky:Колдонуучу:MuratbekErkebulan]] </div> '''Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы<br>''' {{User lang | lang = kk | name = Қазақ тілі | level = N | size = | info = '''[[:Санат:User kk|Қазақ тілі]]''' бұл қатысушының '''{{nobr|[[:Санат:User kk-N|ана тілі]]}} болып саналады''' <noinclude></noinclude> }} {{User zh-2}} {{User ky-3}} {{User ru-2}} {{User en-4}} {{User mn-1}} {{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} {{User:Box/Туған жері:ШҚО}} {{User:Box/Қызығушылық:Қытай тілі}} {{User:Box/Windows 7 қолданушысы}} |{{User:Box/Windows 11 қолданушысы}} {{User:Box/Қызығушылық:Авиация}} {{User:Box/Статистика:Мақала саны|74}} == Мақала == 74 {| class="wikitable" ! № !! Мақала аты !! Уақыты !! Байт өлшемі |- | 1|| [[Эрдэнэт]] || [[1 қаңтар]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 2|| [[Яковлев Як-42]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9515</span></center> |- | 3|| [[Zhezkazgan Air]]|| [[4 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+3543</span></center> |- | 4|| [[Жетісу Әуекомпаниясы]] || [[4 шілде]], [[2025 жыл]] || <center><span style="color:green;">+4614</span></center> |- | 5|| [[Яковлев Як-40]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+18 586</span></center> |- | 6||[[Аэрофлот 167 рейсі]]|| [[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8020</span></center> |- | 7||[[Орхон аймағы]]||[[5 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5060</span></center> |- | 8||[[Орхон өзені]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+4016</span></center> |- | 9||[[Ховд]]||[[6 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+8882</span></center> |- | 10||[[ГАЗ-3307]]||[[7 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 352</span></center> |- | 11||[[Санья қаласы]]||[[8 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+34 879</span></center> |- | 12||[[Илюшин Ил-62]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 410</span></center> |- | 13||[[DETA Air]]||[[9 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5254</span></center> |- | 14||[[Улан-Удэ]]||[[11 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+16 153</span></center> |- | 15||[[КрасАвиа]]||[[21 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9097</span></center> |- | 16||[[Бозанбай (өзен)]]|| [[28 шілде]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+1637</span></center> |- | 17||[[Северобайкальск]]|| [[2 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+20 638</span></center> |- | 18||[[Базарқорған]]|| [[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9411</span></center> |- | 19||[[Рас Әл-Хайма]]||[[3 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5599</span></center> |- | 20||[[Гай (қала)]]||[[5 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+17 165</span></center> |- | 21||[[Петропавловск-Камчатский]]||[[9 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+25 862</span></center> |- | 22||[[Дархан (қала)]]||[[16 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 470</span></center> |- | 23||[[Туполев Ту-154]]||[[24 тамыз]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+38 617</span></center> |- | 24||[[Майлысу]]||[[20 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+9246</span></center> |- | 25||[[Шолпаната әуежайы]]||[[26 қыркүйек]], [[2025 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+2679</span></center> |- | 26||[[Қарақол Халықаралық әуежайы]]||[[11 ақпан]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5376</span></center> |- | 27||[[Жаңажер (Соқылық ауданы)]]||[[6 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5588</span></center> |- |28||[[Asia Airways]]||[[7 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+5438</span></center> |- | 29||[[Құрманжан Датқа]]||[[11 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+11 367</span></center> |- | 30||[[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]]||[[13 наурыз]], [[2026 жыл]]|| <center><span style="color:green;">+12 480</span></center> |- | 31||[[Таулы Алтай әуежайы]]||[[30 наурыз]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+8557</span></center> |- | 32||[[Boeing 767]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+40 850</span></center> |- | 33||[[Windows XP Build 2437]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2862</span></center> |- | 34||[[Windows XP Build 2509]]||[[2 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5109</span></center> |- | 35||[[Windows Server 2003 Build 2497]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2678</span></center> |- | 36||[[Алтай әуежайы]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6117</span></center> |- | 37||[[Байкөл (қала)]]||[[3 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 542</span></center> |- | 38||[[Windows 95 Build 106]]||[[4 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1827</span></center> |- | 39||[[Төменгі Ангар әуежайы]]||[[6 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3449</span></center> |- | 40||[[Windows Server 2003 Build 2410]]||[[7 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5836</span></center> |- | 41||[[Солтүстік Хартум]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+9281</span></center> |- | 42||[[Үст-Барғозин]]||[[8 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 152</span></center> |- | 43||[[Емгекшіл]]||[[9 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center> <span style="color:green;">+5258</span></center> |- | 44||[[Қазарман әуежайы]]||[[10 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5568</span></center> |- | 45||[[Windows Server 2008]]||[[11 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+25 437</span></center> |- | 46||[[East Air]]||[[12 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3309</span></center> |- | 47||[[Максимовка (Ресей)]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3991</span></center> |- | 48||[[Еркештам]]||[[13 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4846</span></center> |- | 49||[[Тоғанас (Шығыс Қазақстан облысы)]]||[[14 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4536</span></center> |- | 50||[[Левый берег]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3440</span></center> |- | 51||[[Шмелёв Лог]]||[[16 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+934</span></center> |- | 52||[[Душанбе Плазасы]]||[[17 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7461</span></center> |- | 53||[[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]]||[[18 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+37 881</span></center> |- | 54||[[Хожант Халықаралық әуежайы]]||[[21 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+13 790</span></center> |- | 55||[[Черкассы Халықаралық әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7683</span></center> |- | 56||[[Ысхақ Раззақов әуежайы]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2669</span></center> |- | 57||[[Every End]]||[[23 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+2226</span></center> |- | 58||[[Цнал]]||[[25 сәуір]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4256</span></center> |- | 59||[[Бірінші Мамыр ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3887</span></center> |- | 60||[[Нұрлы мекен ықшам ауданы]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6139</span></center> |- | 61||[[Октябрьский ауданы (Барнауыл)]]||[[1 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4700</span></center> |- | 62||[[Железнодорожный ауданы (Барнауыл)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7917</span></center> |- | 63||[[34-ші ықшам аудан (Хожант)]]||[[2 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1727</span></center> |- | 64||[[Қарқара (Қырғызстан)]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+3848</span></center> |- | 65||[[Көпіребазар]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+4778</span></center> |- | 66||[[Айдарәлиев ауыл аймағы]]||[[5 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1370</span></center> |- | 67||[[Қызылүңгір]]||[[6 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7084</span></center> |- | 68||[[Таранбазар]]||[[7 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+7440</span></center> |- | 69||[[Гава (Қырғызстан)]]||[[9 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5192</span></center> |- | 70||[[Ұйғырабат]]||[[17 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5564</span></center> |- | 71||[[Жаңамақта]]||[[20 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+5275</span></center> |- | 72||[[Тамшы]]||[[21 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6155</span></center> |- | 73||[[Қасқасу ықшам ауданы]]||[[21 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+1206</span></center> |- | 74||[[Сарықамыс (Ыстықкөл облысы)]]||[[22 мамыр]], [[2026 жыл]]||<center><span style="color:green;">+6398</span></center> |} * Таңбаланған тізім элементі ==Үлгі мақалалар== 40 ===ИНФОБОКС ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Windows құрастыру инфобоксы]] - [[10 ақпан]] - [[2026 жыл]]</center> <center>[[Үлгі:Minecraft нұсқасы]] - [[29 наурыз]] - [[2026 жыл]]</center> ===USERBOX ҮЛГІСІ=== <center>[[User:Box/Қызығушылық:Қытай]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Моңғолия]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> <center>[[User:Box/Қызығушылық:Жапония]] - [[28 шілде]] - [[2025 жыл]]</center> ===БАЙРАҚ ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:Байрақ/Өскемен]] - [[2025 жыл]] - [[24 шілде]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Талдықорған]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Қостанай]] - [[2025 жыл]] - [[2 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Атырау]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Павлодар]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақтөбе]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Жітіқара]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ұланбатыр]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Эрдэнэт]] - [[2025 жыл]] - [[8 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Ақсу]] - [[2025 жыл]] - [[15 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Петропавловск-Камчатский]] - [[2025 жыл]] - [[16 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Шолпаната]] - [[2025 жыл]] - [[7 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:Байрақ/Киев]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> ===ПОЗКАРТА ҮЛГІСІ=== <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Шу облысы]] - [[2025 жыл]] - [[3 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Свердловск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[5 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Камчатка өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[9 тамыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Иркутск облысы]] - [[2025 жыл]] - [[1 қыркүйек]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ресей Забайкалье өлкесі]] - [[2025 жыл]] - [[23 қазан]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Таулы Бадахшан автономиялы облысы]] - [[2026 жыл]] - [[7 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Тәжікстан Соғды облысы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Моңғолия Ховд аймағы]] - [[2026 жыл]] - [[8 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Қарақалпақстан]] - [[2026 жыл]] - [[10 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Тибет]] - [[2026 жыл]] - [[21 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Мысыр Оңтүстік Синай]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Ботсвана]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Габон]] - [[2026 жыл]] - [[22 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Камерун]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Гвинея]] - [[2026 жыл]] - [[23 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қытай Цзянсу]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Батыс Бенгалия]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Пенджап]] - [[2026 жыл]] - [[28 наурыз]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Мумбаи]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Үндістан Махараштра]] - [[2026 жыл]] - [[3 сәуір]]</center> <center>[[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Жалалабат облысы]] - [[2026 жыл]] - [[10 мамыр]]</center> == Хронологиялық сипаттама == <center>[[2024 жыл]] - [[23 қазан]] - Қазақша Уикипедияға тіркелді.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[9 сәуір]] - 10 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[4 шілде]] - 100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[6 шілде]] - 220 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[7 шілде]] - 10 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 шілде]] - 300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[2 тамыз]] - 400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[3 тамыз]] - 20 мақала жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[10 тамыз]] - 600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[22 тамыз]] - 700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[26 қыркүйек]] - 800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 ақпан]] - 900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[7 наурыз]] - 1000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[11 наурыз]] - 1100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[22 наурыз]] - 1200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[29 наурыз]] - 1300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[31 наурыз]] - 1400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1600 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 сәуір]] - 1800 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 1900 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2000 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[2 сәуір]] - 2100 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[6 сәуір]] - 2200 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[10 сәуір]] - 2300 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[18 сәуір]] - 2400 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[1 мамыр]] - 2500 өңдеме жазды.</center> <center>[[2026 жыл]] - [[17 мамыр]] - 2700 өңдеме жазды.</center> <center>[[2025 жыл]] - [[23 қазан]] - Уикипедияға алғаш тіркелгеніне 1 жыл толды.</center> == Тіркелгілер == * [[Қатысушы:~2025-26338-22|~2025-26338-22]]<br> * [[Қатысушы:Qazaq1299|Qazaq1299]] [[Санат:Уикипедия:Ұлан ауданы қатысушылары]] <!-----Мен оң қолымның білегін 16 наурыз күні сындырып алдым, мен сол қолыммен тез мақала жаза алмаймын, бырақ, мақала жазбаймын деген сөз емес, жазамын. Бырақ 20-25 күндей Уики-марафонға қатыса алмайтын шығармын----!> s5qk29y0spfbylszzvkqkwpezjcdpqb 2 752699 3607487 3606306 2026-05-21T12:20:34Z Anlztrk 15290 3607487 javascript text/javascript function cyrlat(input) { let car = input; //Я, Ё, Ю car = car.replace(/(\p{Lu})(\p{Lu}) Я/ug, "$1$2 ЬА"); car = car.replace(/(\p{Lu})Я/ug, "$1ЬА"); car = car.replace(/Я (\p{Lu})(\p{Lu})/ug, "ЬА $1$2"); car = car.replace(/Я(\p{Lu})/ug, "ЬА$1"); car = car.replace(/Я/g, "Ьа"); car = car.replace(/я/g, "ьа"); car = car.replace(/(\p{Lu})(\p{Lu}) Ё/ug, "$1$2 ЬО"); car = car.replace(/(\p{Lu})Ё/ug, "$1ЬО"); car = car.replace(/Ё (\p{Lu})(\p{Lu})/ug, "ЬО $1$2"); car = car.replace(/Ё(\p{Lu})/ug, "ЬО$1"); car = car.replace(/Ё/g, "Ьо"); car = car.replace(/ё/g, "ьо"); car = car.replace(/(\p{Lu})(\p{Lu}) Ю/ug, "$1$2 ЬУ"); car = car.replace(/(\p{Lu})Ю/ug, "$1ЬУ"); car = car.replace(/Ю (\p{Lu})(\p{Lu})/ug, "ЬУ $1$2"); car = car.replace(/Ю(\p{Lu})/ug, "ЬУ$1"); car = car.replace(/Ю/g, "Ьу"); car = car.replace(/ю/g, "ьу"); //Ц car = car.replace(/([АӘЕИОӨУҰҮЫІЭаәеиоөуұүыіэ])Ц/g, "$1ТС"); car = car.replace(/([АӘЕИОӨУҰҮЫІЭаәеиоөуұүыіэ])ц/g, "$1тс"); car = car.replace(/Ц/g, "С"); car = car.replace(/ц/g, "с"); //Ч car = car.replace(/([АӘЕИОӨУҰҮЫІЭаәеиоөуұүыіэ])Ч/g, "$1ТШ"); car = car.replace(/([АӘЕИОӨУҰҮЫІЭаәеиоөуұүыіэ])ч/g, "$1тш"); car = car.replace(/Ч/g, "Ш"); car = car.replace(/ч/g, "ш"); //Щ car = car.replace(/([АӘЕИОӨУҰҮЫІЭаәеиоөуұүыіэ])щ([аәеиоөуұүыіэ])/g, "$1шш$2"); car = car.replace(/([АӘЕИОӨУҰҮЫІЭаәеиоөуұүыіэ])Щ([АӘЕИОӨУҰҮЫІЭ])/g, "$1ШШ$2"); car = car.replace(/щ/g, "ш"); car = car.replace(/Щ/g, "Ш"); car = car.replace(/Э/g, "Е"); car = car.replace(/э/g, "е"); car = car.replace(/Һ/g, "Х"); car = car.replace(/һ/g, "х"); car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])ЬА/g, "$1Ә"); car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])([Ьь])а/g, "$1ә"); car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШбвгғджзйкқлмнңпрстфхш])ьа/g, "$1ә"); car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])ЬЫ/g, "$1І"); car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])([Ьь])ы/g, "$1і"); car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШбвгғджзйкқлмнңпрстфхш])ьы/g, "$1і"); car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])ЬО/g, "$1Ө"); car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])([Ьь])о/g, "$1ө"); car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШбвгғджзйкқлмнңпрстфхш])ьо/g, "$1ө"); car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])ЬУ[(АОУҰЫӘЕИӨУҮІ)]/g, "$1ҮЎ$2"); car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])([Ьь])у([аоуұыәеиөуүі])/g, "$1үў$2"); car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШбвгғджзйкқлмнңпрстфхш])ьу([аоуұыәеиөуүі])/g, "$1үў$2"); car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])ЬУ/g, "$1Ү"); car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])([Ьь])у/g, "$1ү"); car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШбвгғджзйкқлмнңпрстфхш])ьу/g, "$1ү"); //У car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪ])У([АОҰЫ])/g, "$1ҰЎ$2"); car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪ])УУ/g, "$1УЎУ"); car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪ])У([ӘЕӨҮІ])/g, "$1ҮЎ$2"); car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪ])УИ/g, "$1УЎИ"); car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪбвгғджзйкқлмнңпрстфхшьъ])у([аоұы])/g, "$1ұў$2"); car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪбвгғджзйкқлмнңпрстфхшьъ])уу/g, "$1уўу"); car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪбвгғджзйкқлмнңпрстфхшьъ])у([әеөүі])/g, "$1үў$2"); car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪбвгғджзйкқлмнңпрстфхшьъ])уи/g, "$1уўи"); car = car.replace(/([АОУҰЫӘЕИӨУҮІ])У/g, "$1Ў"); car = car.replace(/([АОУҰЫӘЕИӨУҮІаоуұыәеиөуүі])у/g, "$1ў"); car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪ])У/g, "$1Ұ\u0302"); car = car.replace(/([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪбвгғджзйкқлмнңпрстфхшьъ])у/g, "$1ұ\u0302"); car = car.replace(/У([БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШбвгғджзйкқлмнңпрстфхш])/g, "Ұ\u0302$1"); car = car.replace(/у([бвгғджзйкқлмнңпрстфхш])/g, "ұ\u0302$1"); car = car.replace(/У/g, "Ў"); car = car.replace(/у/g, "ў"); car = car.replace(/Ь([АӘЕИОӨУҰҮЫІЭаәеиоөуұүыіэ])/g, "Й$1"); car = car.replace(/ь([аәеиоөуұүыіэ])/g, "й$1"); car = car.replace(/([Ьь])/g, ""); car = car.replace(/И([АОҰЫ])/g, "ЫЙ$1"); car = car.replace(/И([аоұы])/g, "Ый$1"); car = car.replace(/и([аоұы])/g, "ый$1"); car = car.replace(/И([ӘЕИӨҮІЭ])/g, "ІЙ$1"); car = car.replace(/И([әеиөүіэ])/g, "Ій$1"); car = car.replace(/и([әеиөүіэ])/g, "ій$1"); car = car.replace(/а/g, "a"); car = car.replace(/ә/g, "ä"); car = car.replace(/б/g, "b"); car = car.replace(/в/g, "v"); car = car.replace(/г/g, "g"); car = car.replace(/ғ/g, "ğ"); car = car.replace(/д/g, "d"); car = car.replace(/е/g, "e"); car = car.replace(/ж/g, "j"); car = car.replace(/з/g, "z"); car = car.replace(/и/g, "î"); car = car.replace(/й/g, "y"); car = car.replace(/к/g, "k"); car = car.replace(/қ/g, "q"); car = car.replace(/л/g, "l"); car = car.replace(/м/g, "m"); car = car.replace(/н/g, "n"); car = car.replace(/ң/g, "ñ"); car = car.replace(/о/g, "o"); car = car.replace(/ө/g, "ö"); car = car.replace(/п/g, "p"); car = car.replace(/р/g, "r"); car = car.replace(/с/g, "s"); car = car.replace(/т/g, "t"); car = car.replace(/ў/g, "w"); car = car.replace(/ұ/g, "u"); car = car.replace(/ү/g, "ü"); car = car.replace(/ф/g, "f"); car = car.replace(/х/g, "h"); car = car.replace(/ш/g, "ş"); car = car.replace(/ъ/g, ""); car = car.replace(/ы/g, "ı"); car = car.replace(/і/g, "i"); car = car.replace(/э/g, "e"); car = car.replace(/А/g, "A"); car = car.replace(/Ә/g, "Ä"); car = car.replace(/Б/g, "B"); car = car.replace(/В/g, "V"); car = car.replace(/Г/g, "G"); car = car.replace(/Ғ/g, "Ğ"); car = car.replace(/Д/g, "D"); car = car.replace(/Е/g, "E"); car = car.replace(/Ж/g, "J"); car = car.replace(/З/g, "Z"); car = car.replace(/И/g, "Î"); car = car.replace(/Й/g, "Y"); car = car.replace(/К/g, "K"); car = car.replace(/Қ/g, "Q"); car = car.replace(/Л/g, "L"); car = car.replace(/М/g, "M"); car = car.replace(/Н/g, "N"); car = car.replace(/Ң/g, "Ñ"); car = car.replace(/О/g, "O"); car = car.replace(/Ө/g, "Ö"); car = car.replace(/П/g, "P"); car = car.replace(/Р/g, "R"); car = car.replace(/С/g, "S"); car = car.replace(/Т/g, "T"); car = car.replace(/Ў/g, "W"); car = car.replace(/Ұ/g, "U"); car = car.replace(/Ү/g, "Ü"); car = car.replace(/Ф/g, "F"); car = car.replace(/Х/g, "H"); car = car.replace(/Ш/g, "Ş"); car = car.replace(/Ъ/g, ""); car = car.replace(/Ы/g, "I"); car = car.replace(/І/g, "İ"); car = car.replace(/\u2039/g, "\u2018"); car = car.replace(/\u203a/g, "\u2019"); car = car.replace(/\u00ab/g, "\u201c"); car = car.replace(/\u00bb/g, "\u201d"); car = car.normalize('NFC'); return car; } function convertText(node) { if (node.nodeType === Node.TEXT_NODE) { node.nodeValue = cyrlat(node.nodeValue); } else if (node.nodeType === Node.ELEMENT_NODE && node.tagName !== "SCRIPT" && node.tagName !== "STYLE") { node.childNodes.forEach(convertText); // Modify placeholder text for input fields if (node.placeholder) { node.placeholder = cyrlat(node.placeholder); } } } function transliteratePage() { convertText(document.body); } transliteratePage(); nuv3kyui7xfnk5zifw4h34rrls84ykr 2 752704 3607482 3606307 2026-05-21T12:13:42Z Anlztrk 15290 3607482 javascript text/javascript //mw.loader.load( '//kk.wikipedia.org/wiki/%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B:Anlztrk/conversion.js?action=raw&ctype=text/javascript' ); tbx269vnmze5avaonsmesw9ugsvwkg8 3607488 3607482 2026-05-21T12:20:47Z Anlztrk 15290 3607488 javascript text/javascript mw.loader.load( '//kk.wikipedia.org/wiki/%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B:Anlztrk/conversion.js?action=raw&ctype=text/javascript' ); 6wkjhibhfj0z4oisqnb57h1bnz2ioc0 2 753164 3607539 3606850 2026-05-21T17:07:29Z Aldogarov 95591 3607539 wikitext text/x-wiki {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" width="20%" style="float:right; margin-left:1em; margin-bottom:0,5em; background:none;" |{{User Wikipedian For|аты = '''Aldogarov'''|жыл = 2020|ай = 03|күн = 02}} |- |{{User:Box/Статистика:Мақала саны|7}} |- |{{User kk}} |- |{{User ru-4}} |- |{{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} |- |{{User:Box/Туған жері:Атырау облысы}} |- |{{User:Box/Қатысушы Атыраудан}} |- |{{User:Box/Qazaq}} |- |{{User:Box/Боқтық сөздерге қарсы}} |- |} Қайырлы күн. Менім есімім Марлен. 2020 жылдан бері қазақша уикипедияның қатысушысымын. 6 жыл ішінде мен 7 мақала жазып, 274 өңдеу енгіздім. Сонымен қатар, орысша уикипедияда 15 мақала жазып, 1000-нан астам өңдеу енгіздім. Мен қазақ тілін дамыту мақсатында қазақша уикипедияға қосылдым және оны алдағы уақытта да белсенді түрде дамытуға тырысамын. == Менім жазған мақаларым == 1. [[Жоба 0250 «Барс-МО» зымыран-артиллериялық катерлері]]<br>2. [[Дина Болуарте]]<br>3. [[Масуд Пезешкиан]]<br>4. [[Никол Воваевич Пашинян]]<br>5. [[Марк Карни]]<br>6. [[Франсуа Байру]]<br>7. [[Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы мемлекеттік басқару академиясы]] ax5tc89hcbeu59sw0coxeclt44v70fz 3607699 3607539 2026-05-22T08:27:59Z Aldogarov 95591 3607699 wikitext text/x-wiki {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" width="20%" style="float:right; margin-left:1em; margin-bottom:0,5em; background:none;" |{{User Wikipedian For|аты = '''Aldogarov'''|жыл = 2020|ай = 03|күн = 02}} |- |{{User:Box/Статистика:Мақала саны|7}} |- |{{User kk}} |- |{{User ru-4}} |- |{{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} |- |{{User:Box/Туған жері:Атырау облысы}} |- |{{User:Box/Қатысушы Атыраудан}} |- |{{User:Box/Qazaq}} |- |{{User:Box/Боқтық сөздерге қарсы}} |- |} Қайырлы күн. Менім есімім Марлен. 2020 жылдан бері қазақша уикипедияның қатысушысымын. 6 жыл ішінде мен 7 мақала жазып, 290 өңдеу енгіздім. Сонымен қатар, орысша уикипедияда 15 мақала жазып, 1000-нан астам өңдеу енгіздім. Мен қазақ тілін дамыту мақсатында қазақша уикипедияға қосылдым және оны алдағы уақытта да белсенді түрде дамытуға тырысамын. == Менім жазған мақаларым == 1. [[Жоба 0250 «Барс-МО» зымыран-артиллериялық катерлері]]<br>2. [[Дина Болуарте]]<br>3. [[Масуд Пезешкиан]]<br>4. [[Никол Воваевич Пашинян]]<br>5. [[Марк Карни]]<br>6. [[Франсуа Байру]]<br>7. [[Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы мемлекеттік басқару академиясы]] eegx1jvbg89zahstppoggilg5w65917 0 753755 3607700 3435718 2026-05-22T08:35:31Z Aldogarov 95591 /* Конструкция */ 3607700 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2025}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Жоба 0250 «Барс-МО» зымыран-артиллериялық катерлері''' ({{lang-ru|Ракетно-артиллерийские катера проекта 0250 «Барс-МО»}}) – [[Орал]] қаласындағы «Зенит» зауытында жасалған отандық әскери кеме. 2021-2017 жылдар аралығында 4 әскери кеме жасалып, әскери қызметке алынды.<ref>{{Cite web|url=https://www.zenit.kz/kz/sobitia-kz.html|title=Зенит зауыттың ресмі парақшасы}}</ref> [[Сурет:«Орал».jpg|нобай]] Кемелердің негізгі міндеті Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасының мызғымастығын, аумақтық тұтастығын, егемендігін қорғау болып табылады. == Конструкция == [[File:Kazakh navy arriving in Anzali Port for Sea Cup 2021 (05).jpg|thumb|left|Катер «Маңғыстау» (2021)]] [[Головной катер]]. Катерлер 2005 жылдан бастап ҚР Шекара қызметі үшін «Зенит» компаниясы салған 0300 («Барс» коды) жобасының ірі патрульдік қайықтарының үлкейтілген нұсқасы болып табылады. Жобаны Николаев қаласындағы "Кеме жасау ғылыми-зерттеу және жобалау орталығы" ("ХПК") "Барс" үлгiсiндегi патрульдiк катерлерден (0300 жобасы) украиналық мемлекеттiк кәсiпорны қайта өңдедi. 0300 жобасы - Санкт-Петербург Северное конструкторлық бюросының қазақстандық тапсырысы бойынша әзiрленген 22180-жобаның жергiлiктi белгiсi. == Тізім == Қазіргі уақыта 4 катерлер қызметте.<ref name=":0">https://military-kz.ucoz.org/index/katalog_sudov_vms_rk/0-51</ref> {| class="wide sortable" |- ! '''Әскери нөмірі''' ! '''Атауы''' ! '''Қазіргі жағдай''' |- |250 |«[[Казахстан (зымыран-артиллериялық катер)|Қазақстан]]» |Қызметте |- |251 |«[[Казахстан (зымыран-артиллериялық катер)|Орал]]» |Қызметте |- |252 |«[[Казахстан (зымыран-артиллериялық катер)|Сарыарқа]]» |Қызметте<ref>{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/380861-saryarqa-kemesine-%E2%80%93-10-dgyl|title=«Сарыарқа» кемесіне – 10 жыл}}</ref> |- |253 |«[[Казахстан (зымыран-артиллериялық катер)|Маңғыстау]]» |Қызметте<ref>{{Cite web|url=https://tumba.kz/tinis/47-%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81/25626-28.04_mangystau.html|title=«Маңғыстау» кемесі суға түсірілді}}</ref> |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Қарулы күштері]] 8gfp37u0azwwvhxiuy3adzxkynb130p 0 753770 3607647 3474463 2026-05-22T06:30:37Z Катяфвфвфввфв 181557 имя 3607647 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Алматы әкімі |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |суреті = |сурет ені = |эмблема = Куаныш Артур гей |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = Куаныш Есенгайып |тағайындалған = 22 мамыр 2026 жылдан бастап |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |ұсынылады = |тағайындалды = [[Қазақстан президенті]] |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |пайда болды = 3 маусым 2012 жыл |таратылды = |біріншісі = Куаныш Есенгайып |соңғысы = |сайты = {{URL|https://www.gov.kz/memleket/entities/almaty?lang=kk}} }} '''Алматы әкімі''' — [[Алматы]] қаласының атқарушы билік органдарын басқаратын жоғары лауазымды тұлға. Лауазымның қазіргі иесі — Куаныш Есенгайып == Өкілеттігі және міндеті == Ресми сайттың мәліметінше, Алматы қаласы әкімінің аппараты қала әкімдігі мен әкімі қызметін басқаруды және бақылауды, оны ұйымдастырушылық, құқықтық, ақпараттық-талдау, консультативтік және материалдық-техникалық көмекпен қамтамасыз етуді жүзеге асырады.<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almaty/about?lang=kk |title=Жалпы ақпарат |language=kk |publisher=Алматы әкімдігінің ресми сайты |accessdate=2025-02-19}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20250219225847/https://www.gov.kz/memleket/entities/almaty/about?lang=kk |date=2025-02-19}}</ref> Алматы әкімі, осылайша, әкімдіктің де, аппаратының да басшысы, әрі өкілі. == Әкімдер тізімі == 1.Куаныш главный гей == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} [[Санат:Алматы әкімдері| ]] [[Санат:Алматы]] 593lp5njg6a45q1ljw659bh3z9mouzt 0 753880 3607651 3606864 2026-05-22T06:51:26Z Aldogarov 95591 дереккөз 3607651 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} {{Мемлекеттік қайраткер |Шынайы есімі = {{lang-es|Dina Ercilia Boluarte Zegarra}} |Есімі = Дина Эрсилия Болуарте Сегарра |Қазақша есімі = |Сурет ені = 250 |Суреті = Dina Boluarte December 2023.jpg |Титулы = [[Перу]]ның 49-шы [[Перу президенті|Президенті]] |Ту = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады = 7 желтоқсан 2022 |Басқаруын аяқтады = 10 қазан 2025 |Вице-президент = ваканті |Ізашары = [[Кастильо, Педро|Педро Кастильо]] |Ізбасары = [[Хоссе Хери]] |Титулы_2 = [[Перу]]ның [[Перудың вице-президенті|вице-президенті]] |Ту_2 = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2_2 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады_2 = 28 қаңтар 2021 |Басқаруын аяқтады_2 = 7 желтоқсан 2022 |Президент_2 = [[Кастильо, Педро|Педро Кастильо]] |Ізашары_2 = [[Мерседес Араос]] |Ізбасары_2 = орны бос |Титулы_3 = [[Перудың даму және әлеуметтік интеграция министрі]] |Ту_3 = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2_3 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады_3 = 29 шілде 2021 |Басқаруын аяқтады_3= 2022 жылдың 25 қарашасы |Ізашары_3 = |Ізбасары_3 = |Басқара бастады_4 = |Басқаруын аяқтады_4= |Ізашары_4 = [[Сильвиана Варгас]] |Ізбасары_4 = [[Синтия Линдо Эспиноса]] |Титулы_5 = |Ту_5 = |Ту2_5 = |Басқара бастады_5 = |Басқаруын аяқтады_5= |Діні = |Партиясы = Еркін Перу (2017—2022) |Балалары = 2 |Анасы = |Жұбайы = |Әкесі = |Туған күні = 31.05.1962 |Туған жері = [[Чалъуанка]], [[Апуримак]], [[Перу]] |Сайты = |Қолтаңба ені = |Қолтаңбасы = Dina Boluarte signature.svg |Commons = }} '''Дина Эрсилия Болуарте Сегарра''' ({{lang-es|Dina Ercilia Boluarte Zegarra}}) — [[Перу|перулық]] мемлекеттік қайраткер, саясаткер және заңгер. [[Перу|Перуның]] тарихында Президент лауазымын атқарған алғашқы әйел.<ref>{{Cite web|url=https://english.elpais.com/international/2022-12-08/dina-boluarte-perus-first-female-president.html|title=Dina Boluarte, Peru’s first female president}}</ref> Дина Болуарте Перуның Президенті (2022-2025), Вице-президенті (2021-2022) және Перудың Даму және әлеуметтік интеграция министрі (2021-2022) қызметін атқарды.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-63895505|title=Peru's President Pedro Castillo replaced by Dina Boluarte after impeachment}}</ref> 2025 жылы Перу Конгресінің шешімімен Дина Болуарте президенттік қызметінен босатылды. Конгресс төрағасы [[Хосе Хери]] жаңа Президент болып тағайындалған. == Өмірбаян == Дина Эрсилия Болуарте Сегарра 1962 жылы 31 мамырда Перудің Апуримак аймағында дүниеге келген.<ref>{{Cite web|lang=es|url=https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120#|title=¿Quiénes conforman la plancha presidencial de Pedro Castillo para las Elecciones 2021?|website=El Popular|date=2021-04-12|access-date=2021-05-06|archive-date=2021-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210612044638/https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120|url-status=live}}</ref> Сан-Мартин-де-Поррес университетінде заң мамандығы бойынша білім алған. 2007 жылдан бастап вице-президент болып сайланғанға дейін Ұлттық сәйкестендіру және азаматтық хал актілерін тіркеу ұлттық тізілімінде қызмет атқарды. Саяси мансабын 2018 жылы бастады, солшыл «Free Peru» саяси партиясынан Суркильон ауданының әкіміне сәтсіз жүгірді.<ref name=":0">{{Cite web|lang=es|url=https://panamericana.pe/panorama/politica/319436-dina-boluarte-candidata-vicepresidencia-peru-libre|title=Dina Boluarte: biografía de la candidata a la vicepresidencia por Perú Libre|website=Panamericana Televisión|date=2021-04-11|format=Video|access-date=2021-05-06|archive-date=2021-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210620193328/https://panamericana.pe/panorama/politica/319436-dina-boluarte-candidata-vicepresidencia-peru-libre|url-status=live}}</ref> 2021 жылдың 28 шілдесінде вице-президент қызметіне ресми түрде кірісті. Келесі күні, 2021 жылдың 29 шілдесінде президент Кастильо бір мезгілде өзінің Даму және әлеуметтік қосылу министрін Гидо Беллидо үкіметіне тағайындады.<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-election-socialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result|title=Peru election: socialist Pedro Castillo claims victory ahead of official result|author=Reuters|website=the Guardian|date=2021-06-16|access-date=2021-06-16|archive-date=2021-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616010038/https://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-election-socialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.com/peru-nervously-awaits-outcome-nine-days-after-presidential-vote-3226688|title=Peru Nervously Awaits Outcome Nine Days After Presidential Vote|author=News|first=A. F. P.|website=International Business Times|date=2021-06-16|access-date=2021-06-16|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624195503/https://www.ibtimes.com/peru-nervously-awaits-outcome-nine-days-after-presidential-vote-3226688|url-status=live}}</ref> 2022 жылдың 7 желтоқсанында президент Педро Кастильо Конгрессты тарату туралы жариялады. Бұған жауап ретінде Конгресс Кастильоны биліктен шеттетуге дауыс берді. Мексика елшілігіне босқындарды қабылдауға тырысқан кезде, ол тұтқынға алынды. Билік вице-президент Дина Болуартеге тапсырылды. 2016 жылдан бері елде алты президент ауысты, олардың ешқайсысы өз өкілеттік мерзімін толық аяқтамады. Тіпті 2001–2016 жылдар аралығындағы мемлекет басшылары да қызметінен кеткеннен кейін тергеуге тартылды немесе қамауға алынды. Алайда Дина Болуарте конституциялық дағдарыс кезеңінде билік жүргізгеніне қарамастан, мақұлдау рейтингі небәрі 4 % болғанымен, екі жылдан астам уақыт билікте қала алды. Сарапшылар мұны оның парламентпен жақсы қарым-қатынасы және сыбайлас жемқорлыққа қатысты ортақ төзімділігімен байланыстырады. Олардың пікірінше, Болуарте Конгреске елді басқаруға мүмкіндік беріп, есесіне саяси қолдау алған. 2025 жылғы 10 қазанда Перу конгресі президент Дина Болуартеге импичмент жариялау үшін бірауыздан дауыс берді. == Марапаттары == * {{байрақ|Перу}} «Перудың күн» ордені * {{байрақ|Бруней}} «Бруней Тәжінің корольдік әулеттік ордені» ордені * {{байрақ|Индонезия}} «Индонезия Республикасының жұлдызы» ордені == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Перу саясаткерлері]] [[Санат:Перу заңгерлері]] [[Санат:Перу президенттері]] [[Санат:Перу вице-президенттері]] cn9ah4dz08mx0aui5qc1sv7196k6h46 3607682 3607651 2026-05-22T07:52:21Z Aldogarov 95591 /* Өмірбаян */ 3607682 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} {{Мемлекеттік қайраткер |Шынайы есімі = {{lang-es|Dina Ercilia Boluarte Zegarra}} |Есімі = Дина Эрсилия Болуарте Сегарра |Қазақша есімі = |Сурет ені = 250 |Суреті = Dina Boluarte December 2023.jpg |Титулы = [[Перу]]ның 49-шы [[Перу президенті|Президенті]] |Ту = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады = 7 желтоқсан 2022 |Басқаруын аяқтады = 10 қазан 2025 |Вице-президент = ваканті |Ізашары = [[Кастильо, Педро|Педро Кастильо]] |Ізбасары = [[Хоссе Хери]] |Титулы_2 = [[Перу]]ның [[Перудың вице-президенті|вице-президенті]] |Ту_2 = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2_2 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады_2 = 28 қаңтар 2021 |Басқаруын аяқтады_2 = 7 желтоқсан 2022 |Президент_2 = [[Кастильо, Педро|Педро Кастильо]] |Ізашары_2 = [[Мерседес Араос]] |Ізбасары_2 = орны бос |Титулы_3 = [[Перудың даму және әлеуметтік интеграция министрі]] |Ту_3 = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2_3 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады_3 = 29 шілде 2021 |Басқаруын аяқтады_3= 2022 жылдың 25 қарашасы |Ізашары_3 = |Ізбасары_3 = |Басқара бастады_4 = |Басқаруын аяқтады_4= |Ізашары_4 = [[Сильвиана Варгас]] |Ізбасары_4 = [[Синтия Линдо Эспиноса]] |Титулы_5 = |Ту_5 = |Ту2_5 = |Басқара бастады_5 = |Басқаруын аяқтады_5= |Діні = |Партиясы = Еркін Перу (2017—2022) |Балалары = 2 |Анасы = |Жұбайы = |Әкесі = |Туған күні = 31.05.1962 |Туған жері = [[Чалъуанка]], [[Апуримак]], [[Перу]] |Сайты = |Қолтаңба ені = |Қолтаңбасы = Dina Boluarte signature.svg |Commons = }} '''Дина Эрсилия Болуарте Сегарра''' ({{lang-es|Dina Ercilia Boluarte Zegarra}}) — [[Перу|перулық]] мемлекеттік қайраткер, саясаткер және заңгер. [[Перу|Перуның]] тарихында Президент лауазымын атқарған алғашқы әйел.<ref>{{Cite web|url=https://english.elpais.com/international/2022-12-08/dina-boluarte-perus-first-female-president.html|title=Dina Boluarte, Peru’s first female president}}</ref> Дина Болуарте Перуның Президенті (2022-2025), Вице-президенті (2021-2022) және Перудың Даму және әлеуметтік интеграция министрі (2021-2022) қызметін атқарды.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-63895505|title=Peru's President Pedro Castillo replaced by Dina Boluarte after impeachment}}</ref> 2025 жылы Перу Конгресінің шешімімен Дина Болуарте президенттік қызметінен босатылды. Конгресс төрағасы [[Хосе Хери]] жаңа Президент болып тағайындалған. == Ерте жылдары == Болуарте 1962 жылғы 31 мамырда Апуримак департаментінің Чальуанка ауылында шаруа отбасында дүниеге келген.<ref>{{Cite web|lang=es|url=https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120#|title=¿Quiénes conforman la plancha presidencial de Pedro Castillo para las Elecciones 2021?|website=El Popular|date=2021-04-12|access-date=2021-05-06|archive-date=2021-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210612044638/https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120|url-status=live}}</ref> Сан-Мартин-де-Поррес университетінің заң факультетін бітіріп, кейін осы оқу орнында жоғары оқу орнынан аспирантура білім алған.<ref>{{Cite web|lang=es|url=https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120|title=¿Quiénes conforman la plancha presidencial de Pedro Castillo para las Elecciones 2021?}}</ref> 2007 жылдан бастап вице-президент болып сайланғанға дейін Ұлттық сәйкестендіру және азаматтық хал актілерін тіркеу ұлттық тізілімінде қызмет атқарды. Саяси мансабын 2018 жылы бастады, солшыл «Free Peru» саяси партиясынан Суркильон ауданының әкіміне сәтсіз жүгірді.<ref name=":0">{{Cite web|lang=es|url=https://panamericana.pe/panorama/politica/319436-dina-boluarte-candidata-vicepresidencia-peru-libre|title=Dina Boluarte: biografía de la candidata a la vicepresidencia por Perú Libre|website=Panamericana Televisión|date=2021-04-11|format=Video|access-date=2021-05-06|archive-date=2021-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210620193328/https://panamericana.pe/panorama/politica/319436-dina-boluarte-candidata-vicepresidencia-peru-libre|url-status=live}}</ref> 2021 жылдың 28 шілдесінде вице-президент қызметіне ресми түрде кірісті. Келесі күні, 2021 жылдың 29 шілдесінде президент Кастильо бір мезгілде өзінің Даму және әлеуметтік қосылу министрін Гидо Беллидо үкіметіне тағайындады.<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-election-socialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result|title=Peru election: socialist Pedro Castillo claims victory ahead of official result|author=Reuters|website=the Guardian|date=2021-06-16|access-date=2021-06-16|archive-date=2021-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616010038/https://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-election-socialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.com/peru-nervously-awaits-outcome-nine-days-after-presidential-vote-3226688|title=Peru Nervously Awaits Outcome Nine Days After Presidential Vote|author=News|first=A. F. P.|website=International Business Times|date=2021-06-16|access-date=2021-06-16|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624195503/https://www.ibtimes.com/peru-nervously-awaits-outcome-nine-days-after-presidential-vote-3226688|url-status=live}}</ref> 2022 жылдың 7 желтоқсанында президент Педро Кастильо Конгрессты тарату туралы жариялады. Бұған жауап ретінде Конгресс Кастильоны биліктен шеттетуге дауыс берді. Мексика елшілігіне босқындарды қабылдауға тырысқан кезде, ол тұтқынға алынды. Билік вице-президент Дина Болуартеге тапсырылды. 2016 жылдан бері елде алты президент ауысты, олардың ешқайсысы өз өкілеттік мерзімін толық аяқтамады. Тіпті 2001–2016 жылдар аралығындағы мемлекет басшылары да қызметінен кеткеннен кейін тергеуге тартылды немесе қамауға алынды. Алайда Дина Болуарте конституциялық дағдарыс кезеңінде билік жүргізгеніне қарамастан, мақұлдау рейтингі небәрі 4 % болғанымен, екі жылдан астам уақыт билікте қала алды. Сарапшылар мұны оның парламентпен жақсы қарым-қатынасы және сыбайлас жемқорлыққа қатысты ортақ төзімділігімен байланыстырады. Олардың пікірінше, Болуарте Конгреске елді басқаруға мүмкіндік беріп, есесіне саяси қолдау алған. 2025 жылғы 10 қазанда Перу конгресі президент Дина Болуартеге импичмент жариялау үшін бірауыздан дауыс берді. == Марапаттары == * {{байрақ|Перу}} «Перудың күн» ордені * {{байрақ|Бруней}} «Бруней Тәжінің корольдік әулеттік ордені» ордені * {{байрақ|Индонезия}} «Индонезия Республикасының жұлдызы» ордені == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Перу саясаткерлері]] [[Санат:Перу заңгерлері]] [[Санат:Перу президенттері]] [[Санат:Перу вице-президенттері]] ju6ucfjrbh8b8osnmnl68wz3e07jpez 3607685 3607682 2026-05-22T07:54:52Z Aldogarov 95591 /* Марапаттары */ 3607685 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} {{Мемлекеттік қайраткер |Шынайы есімі = {{lang-es|Dina Ercilia Boluarte Zegarra}} |Есімі = Дина Эрсилия Болуарте Сегарра |Қазақша есімі = |Сурет ені = 250 |Суреті = Dina Boluarte December 2023.jpg |Титулы = [[Перу]]ның 49-шы [[Перу президенті|Президенті]] |Ту = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады = 7 желтоқсан 2022 |Басқаруын аяқтады = 10 қазан 2025 |Вице-президент = ваканті |Ізашары = [[Кастильо, Педро|Педро Кастильо]] |Ізбасары = [[Хоссе Хери]] |Титулы_2 = [[Перу]]ның [[Перудың вице-президенті|вице-президенті]] |Ту_2 = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2_2 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады_2 = 28 қаңтар 2021 |Басқаруын аяқтады_2 = 7 желтоқсан 2022 |Президент_2 = [[Кастильо, Педро|Педро Кастильо]] |Ізашары_2 = [[Мерседес Араос]] |Ізбасары_2 = орны бос |Титулы_3 = [[Перудың даму және әлеуметтік интеграция министрі]] |Ту_3 = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2_3 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады_3 = 29 шілде 2021 |Басқаруын аяқтады_3= 2022 жылдың 25 қарашасы |Ізашары_3 = |Ізбасары_3 = |Басқара бастады_4 = |Басқаруын аяқтады_4= |Ізашары_4 = [[Сильвиана Варгас]] |Ізбасары_4 = [[Синтия Линдо Эспиноса]] |Титулы_5 = |Ту_5 = |Ту2_5 = |Басқара бастады_5 = |Басқаруын аяқтады_5= |Діні = |Партиясы = Еркін Перу (2017—2022) |Балалары = 2 |Анасы = |Жұбайы = |Әкесі = |Туған күні = 31.05.1962 |Туған жері = [[Чалъуанка]], [[Апуримак]], [[Перу]] |Сайты = |Қолтаңба ені = |Қолтаңбасы = Dina Boluarte signature.svg |Commons = }} '''Дина Эрсилия Болуарте Сегарра''' ({{lang-es|Dina Ercilia Boluarte Zegarra}}) — [[Перу|перулық]] мемлекеттік қайраткер, саясаткер және заңгер. [[Перу|Перуның]] тарихында Президент лауазымын атқарған алғашқы әйел.<ref>{{Cite web|url=https://english.elpais.com/international/2022-12-08/dina-boluarte-perus-first-female-president.html|title=Dina Boluarte, Peru’s first female president}}</ref> Дина Болуарте Перуның Президенті (2022-2025), Вице-президенті (2021-2022) және Перудың Даму және әлеуметтік интеграция министрі (2021-2022) қызметін атқарды.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-63895505|title=Peru's President Pedro Castillo replaced by Dina Boluarte after impeachment}}</ref> 2025 жылы Перу Конгресінің шешімімен Дина Болуарте президенттік қызметінен босатылды. Конгресс төрағасы [[Хосе Хери]] жаңа Президент болып тағайындалған. == Ерте жылдары == Болуарте 1962 жылғы 31 мамырда Апуримак департаментінің Чальуанка ауылында шаруа отбасында дүниеге келген.<ref>{{Cite web|lang=es|url=https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120#|title=¿Quiénes conforman la plancha presidencial de Pedro Castillo para las Elecciones 2021?|website=El Popular|date=2021-04-12|access-date=2021-05-06|archive-date=2021-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210612044638/https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120|url-status=live}}</ref> Сан-Мартин-де-Поррес университетінің заң факультетін бітіріп, кейін осы оқу орнында жоғары оқу орнынан аспирантура білім алған.<ref>{{Cite web|lang=es|url=https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120|title=¿Quiénes conforman la plancha presidencial de Pedro Castillo para las Elecciones 2021?}}</ref> 2007 жылдан бастап вице-президент болып сайланғанға дейін Ұлттық сәйкестендіру және азаматтық хал актілерін тіркеу ұлттық тізілімінде қызмет атқарды. Саяси мансабын 2018 жылы бастады, солшыл «Free Peru» саяси партиясынан Суркильон ауданының әкіміне сәтсіз жүгірді.<ref name=":0">{{Cite web|lang=es|url=https://panamericana.pe/panorama/politica/319436-dina-boluarte-candidata-vicepresidencia-peru-libre|title=Dina Boluarte: biografía de la candidata a la vicepresidencia por Perú Libre|website=Panamericana Televisión|date=2021-04-11|format=Video|access-date=2021-05-06|archive-date=2021-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210620193328/https://panamericana.pe/panorama/politica/319436-dina-boluarte-candidata-vicepresidencia-peru-libre|url-status=live}}</ref> 2021 жылдың 28 шілдесінде вице-президент қызметіне ресми түрде кірісті. Келесі күні, 2021 жылдың 29 шілдесінде президент Кастильо бір мезгілде өзінің Даму және әлеуметтік қосылу министрін Гидо Беллидо үкіметіне тағайындады.<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-election-socialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result|title=Peru election: socialist Pedro Castillo claims victory ahead of official result|author=Reuters|website=the Guardian|date=2021-06-16|access-date=2021-06-16|archive-date=2021-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616010038/https://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-election-socialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.com/peru-nervously-awaits-outcome-nine-days-after-presidential-vote-3226688|title=Peru Nervously Awaits Outcome Nine Days After Presidential Vote|author=News|first=A. F. P.|website=International Business Times|date=2021-06-16|access-date=2021-06-16|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624195503/https://www.ibtimes.com/peru-nervously-awaits-outcome-nine-days-after-presidential-vote-3226688|url-status=live}}</ref> 2022 жылдың 7 желтоқсанында президент Педро Кастильо Конгрессты тарату туралы жариялады. Бұған жауап ретінде Конгресс Кастильоны биліктен шеттетуге дауыс берді. Мексика елшілігіне босқындарды қабылдауға тырысқан кезде, ол тұтқынға алынды. Билік вице-президент Дина Болуартеге тапсырылды. 2016 жылдан бері елде алты президент ауысты, олардың ешқайсысы өз өкілеттік мерзімін толық аяқтамады. Тіпті 2001–2016 жылдар аралығындағы мемлекет басшылары да қызметінен кеткеннен кейін тергеуге тартылды немесе қамауға алынды. Алайда Дина Болуарте конституциялық дағдарыс кезеңінде билік жүргізгеніне қарамастан, мақұлдау рейтингі небәрі 4 % болғанымен, екі жылдан астам уақыт билікте қала алды. Сарапшылар мұны оның парламентпен жақсы қарым-қатынасы және сыбайлас жемқорлыққа қатысты ортақ төзімділігімен байланыстырады. Олардың пікірінше, Болуарте Конгреске елді басқаруға мүмкіндік беріп, есесіне саяси қолдау алған. 2025 жылғы 10 қазанда Перу конгресі президент Дина Болуартеге импичмент жариялау үшін бірауыздан дауыс берді. == Жеке == Болуарте испан тілінің ана тілі иесі болып табылады, сондай-ақ өзінің мұрагерлік тілі саналатын кечуа тілін еркін меңгерген.[29] Ол ұзақ жылдар бойы Давид Гомес Вильясантеге тұрмысқа шыққан. Ерлі-зайыптылардың Давид Эдуардо Гомес Болуарте және Даниэль Фелвиг Гомес Болуарте атты екі ұлы бар. Кіші ұлы 2024 жылғы сәуірде Жоғарғы сот судьясының шешімімен жүргізілген тінту кезінде Болуартенің үйінде болған және полиция мен прокурорға есікті ашудан бас тартқан. Оның ағасы Никанор Болуарте 2024 жылы ықпал саудасына қатысты күдік бойынша қамауға алынған.Никанор Болуартенің «Перу үшін азаматтар» (испанша: Ciudadanos Por el Perú) саяси партиясы 2025 жылғы 18 қаңтарда тіркелген. 2025 жылғы наурызда жарияланған жеке телефон хат-хабарларына сүйенген мәліметтер бойынша, Болуарте президенттік қызметі кезінде бұрынғы әріптесі Хуан Оласабаль Сеговиямен романтикалық қарым-қатынаста болған болуы мүмкін деген ақпарат тарады. Алайда Болуартенің адвокаты мұндай қарым-қатынастың болғанын жоққа шығарды. Болуарте өзін католик ретінде жария түрде таныстырып, президенттік қызметі кезінде Франциск пен Лев XIV папаларымен кездескен. Алайда 2025 жылғы мамырда оның рухани тәлімгері протестант пасторы Энтони Ластра болғаны және оған Үкімет сарайында евангелистік капеллан қызметін құру мүмкіндігі ұсынылғаны туралы ақпарат жарияланды. Ластра Болуартемен мұндай рухани байланысы болғанын жоққа шығарды. Сондай-ақ 2024 жылғы қарашада Болуартенің жеке заттарының арасынан «вуду қуыршағы» деп сипатталған қуыршақ табылғаны туралы мәлімет жарияланды. == Марапаттары == * {{байрақ|Перу}} «Перудың күн» ордені * {{байрақ|Бруней}} «Бруней Тәжінің корольдік әулеттік ордені» ордені * {{байрақ|Индонезия}} «Индонезия Республикасының жұлдызы» ордені == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Перу саясаткерлері]] [[Санат:Перу заңгерлері]] [[Санат:Перу президенттері]] [[Санат:Перу вице-президенттері]] 9gl5ztw6l0uqzcvbhdm78hcklzn6254 3607686 3607685 2026-05-22T07:55:35Z Aldogarov 95591 /* Жеке */ 3607686 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} {{Мемлекеттік қайраткер |Шынайы есімі = {{lang-es|Dina Ercilia Boluarte Zegarra}} |Есімі = Дина Эрсилия Болуарте Сегарра |Қазақша есімі = |Сурет ені = 250 |Суреті = Dina Boluarte December 2023.jpg |Титулы = [[Перу]]ның 49-шы [[Перу президенті|Президенті]] |Ту = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады = 7 желтоқсан 2022 |Басқаруын аяқтады = 10 қазан 2025 |Вице-президент = ваканті |Ізашары = [[Кастильо, Педро|Педро Кастильо]] |Ізбасары = [[Хоссе Хери]] |Титулы_2 = [[Перу]]ның [[Перудың вице-президенті|вице-президенті]] |Ту_2 = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2_2 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады_2 = 28 қаңтар 2021 |Басқаруын аяқтады_2 = 7 желтоқсан 2022 |Президент_2 = [[Кастильо, Педро|Педро Кастильо]] |Ізашары_2 = [[Мерседес Араос]] |Ізбасары_2 = орны бос |Титулы_3 = [[Перудың даму және әлеуметтік интеграция министрі]] |Ту_3 = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2_3 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады_3 = 29 шілде 2021 |Басқаруын аяқтады_3= 2022 жылдың 25 қарашасы |Ізашары_3 = |Ізбасары_3 = |Басқара бастады_4 = |Басқаруын аяқтады_4= |Ізашары_4 = [[Сильвиана Варгас]] |Ізбасары_4 = [[Синтия Линдо Эспиноса]] |Титулы_5 = |Ту_5 = |Ту2_5 = |Басқара бастады_5 = |Басқаруын аяқтады_5= |Діні = |Партиясы = Еркін Перу (2017—2022) |Балалары = 2 |Анасы = |Жұбайы = |Әкесі = |Туған күні = 31.05.1962 |Туған жері = [[Чалъуанка]], [[Апуримак]], [[Перу]] |Сайты = |Қолтаңба ені = |Қолтаңбасы = Dina Boluarte signature.svg |Commons = }} '''Дина Эрсилия Болуарте Сегарра''' ({{lang-es|Dina Ercilia Boluarte Zegarra}}) — [[Перу|перулық]] мемлекеттік қайраткер, саясаткер және заңгер. [[Перу|Перуның]] тарихында Президент лауазымын атқарған алғашқы әйел.<ref>{{Cite web|url=https://english.elpais.com/international/2022-12-08/dina-boluarte-perus-first-female-president.html|title=Dina Boluarte, Peru’s first female president}}</ref> Дина Болуарте Перуның Президенті (2022-2025), Вице-президенті (2021-2022) және Перудың Даму және әлеуметтік интеграция министрі (2021-2022) қызметін атқарды.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-63895505|title=Peru's President Pedro Castillo replaced by Dina Boluarte after impeachment}}</ref> 2025 жылы Перу Конгресінің шешімімен Дина Болуарте президенттік қызметінен босатылды. Конгресс төрағасы [[Хосе Хери]] жаңа Президент болып тағайындалған. == Ерте жылдары == Болуарте 1962 жылғы 31 мамырда Апуримак департаментінің Чальуанка ауылында шаруа отбасында дүниеге келген.<ref>{{Cite web|lang=es|url=https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120#|title=¿Quiénes conforman la plancha presidencial de Pedro Castillo para las Elecciones 2021?|website=El Popular|date=2021-04-12|access-date=2021-05-06|archive-date=2021-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210612044638/https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120|url-status=live}}</ref> Сан-Мартин-де-Поррес университетінің заң факультетін бітіріп, кейін осы оқу орнында жоғары оқу орнынан аспирантура білім алған.<ref>{{Cite web|lang=es|url=https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120|title=¿Quiénes conforman la plancha presidencial de Pedro Castillo para las Elecciones 2021?}}</ref> 2007 жылдан бастап вице-президент болып сайланғанға дейін Ұлттық сәйкестендіру және азаматтық хал актілерін тіркеу ұлттық тізілімінде қызмет атқарды. Саяси мансабын 2018 жылы бастады, солшыл «Free Peru» саяси партиясынан Суркильон ауданының әкіміне сәтсіз жүгірді.<ref name=":0">{{Cite web|lang=es|url=https://panamericana.pe/panorama/politica/319436-dina-boluarte-candidata-vicepresidencia-peru-libre|title=Dina Boluarte: biografía de la candidata a la vicepresidencia por Perú Libre|website=Panamericana Televisión|date=2021-04-11|format=Video|access-date=2021-05-06|archive-date=2021-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210620193328/https://panamericana.pe/panorama/politica/319436-dina-boluarte-candidata-vicepresidencia-peru-libre|url-status=live}}</ref> 2021 жылдың 28 шілдесінде вице-президент қызметіне ресми түрде кірісті. Келесі күні, 2021 жылдың 29 шілдесінде президент Кастильо бір мезгілде өзінің Даму және әлеуметтік қосылу министрін Гидо Беллидо үкіметіне тағайындады.<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-election-socialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result|title=Peru election: socialist Pedro Castillo claims victory ahead of official result|author=Reuters|website=the Guardian|date=2021-06-16|access-date=2021-06-16|archive-date=2021-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616010038/https://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-election-socialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.com/peru-nervously-awaits-outcome-nine-days-after-presidential-vote-3226688|title=Peru Nervously Awaits Outcome Nine Days After Presidential Vote|author=News|first=A. F. P.|website=International Business Times|date=2021-06-16|access-date=2021-06-16|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624195503/https://www.ibtimes.com/peru-nervously-awaits-outcome-nine-days-after-presidential-vote-3226688|url-status=live}}</ref> 2022 жылдың 7 желтоқсанында президент Педро Кастильо Конгрессты тарату туралы жариялады. Бұған жауап ретінде Конгресс Кастильоны биліктен шеттетуге дауыс берді. Мексика елшілігіне босқындарды қабылдауға тырысқан кезде, ол тұтқынға алынды. Билік вице-президент Дина Болуартеге тапсырылды. 2016 жылдан бері елде алты президент ауысты, олардың ешқайсысы өз өкілеттік мерзімін толық аяқтамады. Тіпті 2001–2016 жылдар аралығындағы мемлекет басшылары да қызметінен кеткеннен кейін тергеуге тартылды немесе қамауға алынды. Алайда Дина Болуарте конституциялық дағдарыс кезеңінде билік жүргізгеніне қарамастан, мақұлдау рейтингі небәрі 4 % болғанымен, екі жылдан астам уақыт билікте қала алды. Сарапшылар мұны оның парламентпен жақсы қарым-қатынасы және сыбайлас жемқорлыққа қатысты ортақ төзімділігімен байланыстырады. Олардың пікірінше, Болуарте Конгреске елді басқаруға мүмкіндік беріп, есесіне саяси қолдау алған. 2025 жылғы 10 қазанда Перу конгресі президент Дина Болуартеге импичмент жариялау үшін бірауыздан дауыс берді. == Жеке == Болуарте испан тілінің ана тілі иесі болып табылады, сондай-ақ өзінің мұрагерлік тілі саналатын кечуа тілін еркін меңгерген. Ол ұзақ жылдар бойы Давид Гомес Вильясантеге тұрмысқа шыққан. Ерлі-зайыптылардың Давид Эдуардо Гомес Болуарте және Даниэль Фелвиг Гомес Болуарте атты екі ұлы бар. Кіші ұлы 2024 жылғы сәуірде Жоғарғы сот судьясының шешімімен жүргізілген тінту кезінде Болуартенің үйінде болған және полиция мен прокурорға есікті ашудан бас тартқан. Оның ағасы Никанор Болуарте 2024 жылы ықпал саудасына қатысты күдік бойынша қамауға алынған.Никанор Болуартенің «Перу үшін азаматтар» (испанша: Ciudadanos Por el Perú) саяси партиясы 2025 жылғы 18 қаңтарда тіркелген. 2025 жылғы наурызда жарияланған жеке телефон хат-хабарларына сүйенген мәліметтер бойынша, Болуарте президенттік қызметі кезінде бұрынғы әріптесі Хуан Оласабаль Сеговиямен романтикалық қарым-қатынаста болған болуы мүмкін деген ақпарат тарады. Алайда Болуартенің адвокаты мұндай қарым-қатынастың болғанын жоққа шығарды. Болуарте өзін католик ретінде жария түрде таныстырып, президенттік қызметі кезінде Франциск пен Лев XIV папаларымен кездескен. Алайда 2025 жылғы мамырда оның рухани тәлімгері протестант пасторы Энтони Ластра болғаны және оған Үкімет сарайында евангелистік капеллан қызметін құру мүмкіндігі ұсынылғаны туралы ақпарат жарияланды. Ластра Болуартемен мұндай рухани байланысы болғанын жоққа шығарды. Сондай-ақ 2024 жылғы қарашада Болуартенің жеке заттарының арасынан «вуду қуыршағы» деп сипатталған қуыршақ табылғаны туралы мәлімет жарияланды. == Марапаттары == * {{байрақ|Перу}} «Перудың күн» ордені * {{байрақ|Бруней}} «Бруней Тәжінің корольдік әулеттік ордені» ордені * {{байрақ|Индонезия}} «Индонезия Республикасының жұлдызы» ордені == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Перу саясаткерлері]] [[Санат:Перу заңгерлері]] [[Санат:Перу президенттері]] [[Санат:Перу вице-президенттері]] jdp6kf7v6r2q4z4c723j84zrnbl1bun 3607687 3607686 2026-05-22T07:55:50Z Aldogarov 95591 /* Жеке */ 3607687 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} {{Мемлекеттік қайраткер |Шынайы есімі = {{lang-es|Dina Ercilia Boluarte Zegarra}} |Есімі = Дина Эрсилия Болуарте Сегарра |Қазақша есімі = |Сурет ені = 250 |Суреті = Dina Boluarte December 2023.jpg |Титулы = [[Перу]]ның 49-шы [[Перу президенті|Президенті]] |Ту = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады = 7 желтоқсан 2022 |Басқаруын аяқтады = 10 қазан 2025 |Вице-президент = ваканті |Ізашары = [[Кастильо, Педро|Педро Кастильо]] |Ізбасары = [[Хоссе Хери]] |Титулы_2 = [[Перу]]ның [[Перудың вице-президенті|вице-президенті]] |Ту_2 = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2_2 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады_2 = 28 қаңтар 2021 |Басқаруын аяқтады_2 = 7 желтоқсан 2022 |Президент_2 = [[Кастильо, Педро|Педро Кастильо]] |Ізашары_2 = [[Мерседес Араос]] |Ізбасары_2 = орны бос |Титулы_3 = [[Перудың даму және әлеуметтік интеграция министрі]] |Ту_3 = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2_3 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады_3 = 29 шілде 2021 |Басқаруын аяқтады_3= 2022 жылдың 25 қарашасы |Ізашары_3 = |Ізбасары_3 = |Басқара бастады_4 = |Басқаруын аяқтады_4= |Ізашары_4 = [[Сильвиана Варгас]] |Ізбасары_4 = [[Синтия Линдо Эспиноса]] |Титулы_5 = |Ту_5 = |Ту2_5 = |Басқара бастады_5 = |Басқаруын аяқтады_5= |Діні = |Партиясы = Еркін Перу (2017—2022) |Балалары = 2 |Анасы = |Жұбайы = |Әкесі = |Туған күні = 31.05.1962 |Туған жері = [[Чалъуанка]], [[Апуримак]], [[Перу]] |Сайты = |Қолтаңба ені = |Қолтаңбасы = Dina Boluarte signature.svg |Commons = }} '''Дина Эрсилия Болуарте Сегарра''' ({{lang-es|Dina Ercilia Boluarte Zegarra}}) — [[Перу|перулық]] мемлекеттік қайраткер, саясаткер және заңгер. [[Перу|Перуның]] тарихында Президент лауазымын атқарған алғашқы әйел.<ref>{{Cite web|url=https://english.elpais.com/international/2022-12-08/dina-boluarte-perus-first-female-president.html|title=Dina Boluarte, Peru’s first female president}}</ref> Дина Болуарте Перуның Президенті (2022-2025), Вице-президенті (2021-2022) және Перудың Даму және әлеуметтік интеграция министрі (2021-2022) қызметін атқарды.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-63895505|title=Peru's President Pedro Castillo replaced by Dina Boluarte after impeachment}}</ref> 2025 жылы Перу Конгресінің шешімімен Дина Болуарте президенттік қызметінен босатылды. Конгресс төрағасы [[Хосе Хери]] жаңа Президент болып тағайындалған. == Ерте жылдары == Болуарте 1962 жылғы 31 мамырда Апуримак департаментінің Чальуанка ауылында шаруа отбасында дүниеге келген.<ref>{{Cite web|lang=es|url=https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120#|title=¿Quiénes conforman la plancha presidencial de Pedro Castillo para las Elecciones 2021?|website=El Popular|date=2021-04-12|access-date=2021-05-06|archive-date=2021-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210612044638/https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120|url-status=live}}</ref> Сан-Мартин-де-Поррес университетінің заң факультетін бітіріп, кейін осы оқу орнында жоғары оқу орнынан аспирантура білім алған.<ref>{{Cite web|lang=es|url=https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120|title=¿Quiénes conforman la plancha presidencial de Pedro Castillo para las Elecciones 2021?}}</ref> 2007 жылдан бастап вице-президент болып сайланғанға дейін Ұлттық сәйкестендіру және азаматтық хал актілерін тіркеу ұлттық тізілімінде қызмет атқарды. Саяси мансабын 2018 жылы бастады, солшыл «Free Peru» саяси партиясынан Суркильон ауданының әкіміне сәтсіз жүгірді.<ref name=":0">{{Cite web|lang=es|url=https://panamericana.pe/panorama/politica/319436-dina-boluarte-candidata-vicepresidencia-peru-libre|title=Dina Boluarte: biografía de la candidata a la vicepresidencia por Perú Libre|website=Panamericana Televisión|date=2021-04-11|format=Video|access-date=2021-05-06|archive-date=2021-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210620193328/https://panamericana.pe/panorama/politica/319436-dina-boluarte-candidata-vicepresidencia-peru-libre|url-status=live}}</ref> 2021 жылдың 28 шілдесінде вице-президент қызметіне ресми түрде кірісті. Келесі күні, 2021 жылдың 29 шілдесінде президент Кастильо бір мезгілде өзінің Даму және әлеуметтік қосылу министрін Гидо Беллидо үкіметіне тағайындады.<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-election-socialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result|title=Peru election: socialist Pedro Castillo claims victory ahead of official result|author=Reuters|website=the Guardian|date=2021-06-16|access-date=2021-06-16|archive-date=2021-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616010038/https://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-election-socialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.com/peru-nervously-awaits-outcome-nine-days-after-presidential-vote-3226688|title=Peru Nervously Awaits Outcome Nine Days After Presidential Vote|author=News|first=A. F. P.|website=International Business Times|date=2021-06-16|access-date=2021-06-16|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624195503/https://www.ibtimes.com/peru-nervously-awaits-outcome-nine-days-after-presidential-vote-3226688|url-status=live}}</ref> 2022 жылдың 7 желтоқсанында президент Педро Кастильо Конгрессты тарату туралы жариялады. Бұған жауап ретінде Конгресс Кастильоны биліктен шеттетуге дауыс берді. Мексика елшілігіне босқындарды қабылдауға тырысқан кезде, ол тұтқынға алынды. Билік вице-президент Дина Болуартеге тапсырылды. 2016 жылдан бері елде алты президент ауысты, олардың ешқайсысы өз өкілеттік мерзімін толық аяқтамады. Тіпті 2001–2016 жылдар аралығындағы мемлекет басшылары да қызметінен кеткеннен кейін тергеуге тартылды немесе қамауға алынды. Алайда Дина Болуарте конституциялық дағдарыс кезеңінде билік жүргізгеніне қарамастан, мақұлдау рейтингі небәрі 4 % болғанымен, екі жылдан астам уақыт билікте қала алды. Сарапшылар мұны оның парламентпен жақсы қарым-қатынасы және сыбайлас жемқорлыққа қатысты ортақ төзімділігімен байланыстырады. Олардың пікірінше, Болуарте Конгреске елді басқаруға мүмкіндік беріп, есесіне саяси қолдау алған. 2025 жылғы 10 қазанда Перу конгресі президент Дина Болуартеге импичмент жариялау үшін бірауыздан дауыс берді. == Жеке өмірі == Болуарте испан тілінің ана тілі иесі болып табылады, сондай-ақ өзінің мұрагерлік тілі саналатын кечуа тілін еркін меңгерген. Ол ұзақ жылдар бойы Давид Гомес Вильясантеге тұрмысқа шыққан. Ерлі-зайыптылардың Давид Эдуардо Гомес Болуарте және Даниэль Фелвиг Гомес Болуарте атты екі ұлы бар. Кіші ұлы 2024 жылғы сәуірде Жоғарғы сот судьясының шешімімен жүргізілген тінту кезінде Болуартенің үйінде болған және полиция мен прокурорға есікті ашудан бас тартқан. Оның ағасы Никанор Болуарте 2024 жылы ықпал саудасына қатысты күдік бойынша қамауға алынған.Никанор Болуартенің «Перу үшін азаматтар» (испанша: Ciudadanos Por el Perú) саяси партиясы 2025 жылғы 18 қаңтарда тіркелген. 2025 жылғы наурызда жарияланған жеке телефон хат-хабарларына сүйенген мәліметтер бойынша, Болуарте президенттік қызметі кезінде бұрынғы әріптесі Хуан Оласабаль Сеговиямен романтикалық қарым-қатынаста болған болуы мүмкін деген ақпарат тарады. Алайда Болуартенің адвокаты мұндай қарым-қатынастың болғанын жоққа шығарды. Болуарте өзін католик ретінде жария түрде таныстырып, президенттік қызметі кезінде Франциск пен Лев XIV папаларымен кездескен. Алайда 2025 жылғы мамырда оның рухани тәлімгері протестант пасторы Энтони Ластра болғаны және оған Үкімет сарайында евангелистік капеллан қызметін құру мүмкіндігі ұсынылғаны туралы ақпарат жарияланды. Ластра Болуартемен мұндай рухани байланысы болғанын жоққа шығарды. Сондай-ақ 2024 жылғы қарашада Болуартенің жеке заттарының арасынан «вуду қуыршағы» деп сипатталған қуыршақ табылғаны туралы мәлімет жарияланды. == Марапаттары == * {{байрақ|Перу}} «Перудың күн» ордені * {{байрақ|Бруней}} «Бруней Тәжінің корольдік әулеттік ордені» ордені * {{байрақ|Индонезия}} «Индонезия Республикасының жұлдызы» ордені == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Перу саясаткерлері]] [[Санат:Перу заңгерлері]] [[Санат:Перу президенттері]] [[Санат:Перу вице-президенттері]] 1odnw3mrvojunfsmutavu95romz6pfu 3607688 3607687 2026-05-22T08:01:06Z Aldogarov 95591 /* Жеке өмірі */ 3607688 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} {{Мемлекеттік қайраткер |Шынайы есімі = {{lang-es|Dina Ercilia Boluarte Zegarra}} |Есімі = Дина Эрсилия Болуарте Сегарра |Қазақша есімі = |Сурет ені = 250 |Суреті = Dina Boluarte December 2023.jpg |Титулы = [[Перу]]ның 49-шы [[Перу президенті|Президенті]] |Ту = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады = 7 желтоқсан 2022 |Басқаруын аяқтады = 10 қазан 2025 |Вице-президент = ваканті |Ізашары = [[Кастильо, Педро|Педро Кастильо]] |Ізбасары = [[Хоссе Хери]] |Титулы_2 = [[Перу]]ның [[Перудың вице-президенті|вице-президенті]] |Ту_2 = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2_2 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады_2 = 28 қаңтар 2021 |Басқаруын аяқтады_2 = 7 желтоқсан 2022 |Президент_2 = [[Кастильо, Педро|Педро Кастильо]] |Ізашары_2 = [[Мерседес Араос]] |Ізбасары_2 = орны бос |Титулы_3 = [[Перудың даму және әлеуметтік интеграция министрі]] |Ту_3 = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2_3 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады_3 = 29 шілде 2021 |Басқаруын аяқтады_3= 2022 жылдың 25 қарашасы |Ізашары_3 = |Ізбасары_3 = |Басқара бастады_4 = |Басқаруын аяқтады_4= |Ізашары_4 = [[Сильвиана Варгас]] |Ізбасары_4 = [[Синтия Линдо Эспиноса]] |Титулы_5 = |Ту_5 = |Ту2_5 = |Басқара бастады_5 = |Басқаруын аяқтады_5= |Діні = |Партиясы = Еркін Перу (2017—2022) |Балалары = 2 |Анасы = |Жұбайы = |Әкесі = |Туған күні = 31.05.1962 |Туған жері = [[Чалъуанка]], [[Апуримак]], [[Перу]] |Сайты = |Қолтаңба ені = |Қолтаңбасы = Dina Boluarte signature.svg |Commons = }} '''Дина Эрсилия Болуарте Сегарра''' ({{lang-es|Dina Ercilia Boluarte Zegarra}}) — [[Перу|перулық]] мемлекеттік қайраткер, саясаткер және заңгер. [[Перу|Перуның]] тарихында Президент лауазымын атқарған алғашқы әйел.<ref>{{Cite web|url=https://english.elpais.com/international/2022-12-08/dina-boluarte-perus-first-female-president.html|title=Dina Boluarte, Peru’s first female president}}</ref> Дина Болуарте Перуның Президенті (2022-2025), Вице-президенті (2021-2022) және Перудың Даму және әлеуметтік интеграция министрі (2021-2022) қызметін атқарды.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-63895505|title=Peru's President Pedro Castillo replaced by Dina Boluarte after impeachment}}</ref> 2025 жылы Перу Конгресінің шешімімен Дина Болуарте президенттік қызметінен босатылды. Конгресс төрағасы [[Хосе Хери]] жаңа Президент болып тағайындалған. == Ерте жылдары == Болуарте 1962 жылғы 31 мамырда Апуримак департаментінің Чальуанка ауылында шаруа отбасында дүниеге келген.<ref>{{Cite web|lang=es|url=https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120#|title=¿Quiénes conforman la plancha presidencial de Pedro Castillo para las Elecciones 2021?|website=El Popular|date=2021-04-12|access-date=2021-05-06|archive-date=2021-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210612044638/https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120|url-status=live}}</ref> Сан-Мартин-де-Поррес университетінің заң факультетін бітіріп, кейін осы оқу орнында жоғары оқу орнынан аспирантура білім алған.<ref>{{Cite web|lang=es|url=https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120|title=¿Quiénes conforman la plancha presidencial de Pedro Castillo para las Elecciones 2021?}}</ref> 2007 жылдан бастап вице-президент болып сайланғанға дейін Ұлттық сәйкестендіру және азаматтық хал актілерін тіркеу ұлттық тізілімінде қызмет атқарды. Саяси мансабын 2018 жылы бастады, солшыл «Free Peru» саяси партиясынан Суркильон ауданының әкіміне сәтсіз жүгірді.<ref name=":0">{{Cite web|lang=es|url=https://panamericana.pe/panorama/politica/319436-dina-boluarte-candidata-vicepresidencia-peru-libre|title=Dina Boluarte: biografía de la candidata a la vicepresidencia por Perú Libre|website=Panamericana Televisión|date=2021-04-11|format=Video|access-date=2021-05-06|archive-date=2021-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210620193328/https://panamericana.pe/panorama/politica/319436-dina-boluarte-candidata-vicepresidencia-peru-libre|url-status=live}}</ref> 2021 жылдың 28 шілдесінде вице-президент қызметіне ресми түрде кірісті. Келесі күні, 2021 жылдың 29 шілдесінде президент Кастильо бір мезгілде өзінің Даму және әлеуметтік қосылу министрін Гидо Беллидо үкіметіне тағайындады.<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-election-socialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result|title=Peru election: socialist Pedro Castillo claims victory ahead of official result|author=Reuters|website=the Guardian|date=2021-06-16|access-date=2021-06-16|archive-date=2021-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616010038/https://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-election-socialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.com/peru-nervously-awaits-outcome-nine-days-after-presidential-vote-3226688|title=Peru Nervously Awaits Outcome Nine Days After Presidential Vote|author=News|first=A. F. P.|website=International Business Times|date=2021-06-16|access-date=2021-06-16|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624195503/https://www.ibtimes.com/peru-nervously-awaits-outcome-nine-days-after-presidential-vote-3226688|url-status=live}}</ref> 2022 жылдың 7 желтоқсанында президент Педро Кастильо Конгрессты тарату туралы жариялады. Бұған жауап ретінде Конгресс Кастильоны биліктен шеттетуге дауыс берді. Мексика елшілігіне босқындарды қабылдауға тырысқан кезде, ол тұтқынға алынды. Билік вице-президент Дина Болуартеге тапсырылды. 2016 жылдан бері елде алты президент ауысты, олардың ешқайсысы өз өкілеттік мерзімін толық аяқтамады. Тіпті 2001–2016 жылдар аралығындағы мемлекет басшылары да қызметінен кеткеннен кейін тергеуге тартылды немесе қамауға алынды. Алайда Дина Болуарте конституциялық дағдарыс кезеңінде билік жүргізгеніне қарамастан, мақұлдау рейтингі небәрі 4 % болғанымен, екі жылдан астам уақыт билікте қала алды. Сарапшылар мұны оның парламентпен жақсы қарым-қатынасы және сыбайлас жемқорлыққа қатысты ортақ төзімділігімен байланыстырады. Олардың пікірінше, Болуарте Конгреске елді басқаруға мүмкіндік беріп, есесіне саяси қолдау алған. 2025 жылғы 10 қазанда Перу конгресі президент Дина Болуартеге импичмент жариялау үшін бірауыздан дауыс берді. == Жеке өмірі == Болуарте испан тілінің ана тілі иесі болып табылады, сондай-ақ өзінің мұрагерлік тілі саналатын кечуа тілін еркін меңгерген.<ref>{{Cite web|url=https://jugo.pe/el-quechua-de-dina/|title=El quechua de Dina}}</ref> Ол ұзақ жылдар бойы Давид Гомес Вильясантеге тұрмысқа шыққан. Ерлі-зайыптылардың Давид Эдуардо Гомес Болуарте және Даниэль Фелвиг Гомес Болуарте атты екі ұлы бар.<ref>{{Cite web|url=https://www.infobae.com/america/peru/2022/12/10/dina-boluarte-los-datos-poco-conocidos-de-la-primera-presidenta-del-peru/|title=Dina Boluarte: los datos poco conocidos de la primera presidenta del Perú}}</ref> Кіші ұлы 2024 жылғы сәуірде Жоғарғы сот судьясының шешімімен жүргізілген тінту кезінде Болуартенің үйінде болған және полиция мен прокурорға есікті ашудан бас тартқан. Оның ағасы Никанор Болуарте 2024 жылы ықпал саудасына қатысты күдік бойынша қамауға алынған.Никанор Болуартенің «Перу үшін азаматтар» (испанша: Ciudadanos Por el Perú) саяси партиясы 2025 жылғы 18 қаңтарда тіркелген. 2025 жылғы наурызда жарияланған жеке телефон хат-хабарларына сүйенген мәліметтер бойынша, Болуарте президенттік қызметі кезінде бұрынғы әріптесі Хуан Оласабаль Сеговиямен романтикалық қарым-қатынаста болған болуы мүмкін деген ақпарат тарады. Алайда Болуартенің адвокаты мұндай қарым-қатынастың болғанын жоққа шығарды. Болуарте өзін католик ретінде жария түрде таныстырып, президенттік қызметі кезінде Франциск пен Лев XIV папаларымен кездескен. Алайда 2025 жылғы мамырда оның рухани тәлімгері протестант пасторы Энтони Ластра болғаны және оған Үкімет сарайында евангелистік капеллан қызметін құру мүмкіндігі ұсынылғаны туралы ақпарат жарияланды. Ластра Болуартемен мұндай рухани байланысы болғанын жоққа шығарды. Сондай-ақ 2024 жылғы қарашада Болуартенің жеке заттарының арасынан «вуду қуыршағы» деп сипатталған қуыршақ табылғаны туралы мәлімет жарияланды. == Марапаттары == * {{байрақ|Перу}} «Перудың күн» ордені * {{байрақ|Бруней}} «Бруней Тәжінің корольдік әулеттік ордені» ордені * {{байрақ|Индонезия}} «Индонезия Республикасының жұлдызы» ордені == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Перу саясаткерлері]] [[Санат:Перу заңгерлері]] [[Санат:Перу президенттері]] [[Санат:Перу вице-президенттері]] 367xo4xfgs5mw8ftxlh261e8dampv74 3607691 3607688 2026-05-22T08:03:45Z Aldogarov 95591 3607691 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} {{Мемлекеттік қайраткер |Шынайы есімі = {{lang-es|Dina Ercilia Boluarte Zegarra}} |Есімі = Дина Эрсилия Болуарте Сегарра |Қазақша есімі = |Сурет ені = 250 |Суреті = Dina Boluarte December 2023.jpg |Титулы = [[Перу]]ның 49-шы [[Перу президенті|Президенті]] |Ту = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады = 7 желтоқсан 2022 |Басқаруын аяқтады = 10 қазан 2025 |Вице-президент = ваканті |Ізашары = [[Кастильо, Педро|Педро Кастильо]] |Ізбасары = [[Хоссе Хери]] |Титулы_2 = [[Перу]]ның [[Перудың вице-президенті|вице-президенті]] |Ту_2 = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2_2 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады_2 = 28 қаңтар 2021 |Басқаруын аяқтады_2 = 7 желтоқсан 2022 |Президент_2 = [[Кастильо, Педро|Педро Кастильо]] |Ізашары_2 = [[Мерседес Араос]] |Ізбасары_2 = орны бос |Титулы_3 = [[Перудың даму және әлеуметтік интеграция министрі]] |Ту_3 = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2_3 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады_3 = 29 шілде 2021 |Басқаруын аяқтады_3= 2022 жылдың 25 қарашасы |Ізашары_3 = |Ізбасары_3 = |Басқара бастады_4 = |Басқаруын аяқтады_4= |Ізашары_4 = [[Сильвиана Варгас]] |Ізбасары_4 = [[Синтия Линдо Эспиноса]] |Титулы_5 = |Ту_5 = |Ту2_5 = |Басқара бастады_5 = |Басқаруын аяқтады_5= |Діні = |Партиясы = Еркін Перу (2017—2022) |Балалары = 2 |Анасы = |Жұбайы = |Әкесі = |Туған күні = 31.05.1962 |Туған жері = [[Чалъуанка]], [[Апуримак]], [[Перу]] |Сайты = |Қолтаңба ені = |Қолтаңбасы = Dina Boluarte signature.svg |Commons = |түс=елбасы|Азаматтығы=Перу}} '''Дина Эрсилия Болуарте Сегарра''' ({{lang-es|Dina Ercilia Boluarte Zegarra}}) — [[Перу|перулық]] мемлекеттік қайраткер, саясаткер және заңгер. [[Перу|Перуның]] тарихында Президент лауазымын атқарған алғашқы әйел.<ref>{{Cite web|url=https://english.elpais.com/international/2022-12-08/dina-boluarte-perus-first-female-president.html|title=Dina Boluarte, Peru’s first female president}}</ref> Дина Болуарте Перуның Президенті (2022-2025), Вице-президенті (2021-2022) және Перудың Даму және әлеуметтік интеграция министрі (2021-2022) қызметін атқарды.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-63895505|title=Peru's President Pedro Castillo replaced by Dina Boluarte after impeachment}}</ref> 2025 жылы Перу Конгресінің шешімімен Дина Болуарте президенттік қызметінен босатылды. Конгресс төрағасы [[Хосе Хери]] жаңа Президент болып тағайындалған. == Ерте жылдары == Болуарте 1962 жылғы 31 мамырда Апуримак департаментінің Чальуанка ауылында шаруа отбасында дүниеге келген.<ref>{{Cite web|lang=es|url=https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120#|title=¿Quiénes conforman la plancha presidencial de Pedro Castillo para las Elecciones 2021?|website=El Popular|date=2021-04-12|access-date=2021-05-06|archive-date=2021-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210612044638/https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120|url-status=live}}</ref> Сан-Мартин-де-Поррес университетінің заң факультетін бітіріп, кейін осы оқу орнында жоғары оқу орнынан аспирантура білім алған.<ref>{{Cite web|lang=es|url=https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120|title=¿Quiénes conforman la plancha presidencial de Pedro Castillo para las Elecciones 2021?}}</ref> 2007 жылдан бастап вице-президент болып сайланғанға дейін Ұлттық сәйкестендіру және азаматтық хал актілерін тіркеу ұлттық тізілімінде қызмет атқарды. Саяси мансабын 2018 жылы бастады, солшыл «Free Peru» саяси партиясынан Суркильон ауданының әкіміне сәтсіз жүгірді.<ref name=":0">{{Cite web|lang=es|url=https://panamericana.pe/panorama/politica/319436-dina-boluarte-candidata-vicepresidencia-peru-libre|title=Dina Boluarte: biografía de la candidata a la vicepresidencia por Perú Libre|website=Panamericana Televisión|date=2021-04-11|format=Video|access-date=2021-05-06|archive-date=2021-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210620193328/https://panamericana.pe/panorama/politica/319436-dina-boluarte-candidata-vicepresidencia-peru-libre|url-status=live}}</ref> 2021 жылдың 28 шілдесінде вице-президент қызметіне ресми түрде кірісті. Келесі күні, 2021 жылдың 29 шілдесінде президент Кастильо бір мезгілде өзінің Даму және әлеуметтік қосылу министрін Гидо Беллидо үкіметіне тағайындады.<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-election-socialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result|title=Peru election: socialist Pedro Castillo claims victory ahead of official result|author=Reuters|website=the Guardian|date=2021-06-16|access-date=2021-06-16|archive-date=2021-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616010038/https://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-election-socialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.com/peru-nervously-awaits-outcome-nine-days-after-presidential-vote-3226688|title=Peru Nervously Awaits Outcome Nine Days After Presidential Vote|author=News|first=A. F. P.|website=International Business Times|date=2021-06-16|access-date=2021-06-16|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624195503/https://www.ibtimes.com/peru-nervously-awaits-outcome-nine-days-after-presidential-vote-3226688|url-status=live}}</ref> 2022 жылдың 7 желтоқсанында президент Педро Кастильо Конгрессты тарату туралы жариялады. Бұған жауап ретінде Конгресс Кастильоны биліктен шеттетуге дауыс берді. Мексика елшілігіне босқындарды қабылдауға тырысқан кезде, ол тұтқынға алынды. Билік вице-президент Дина Болуартеге тапсырылды. 2016 жылдан бері елде алты президент ауысты, олардың ешқайсысы өз өкілеттік мерзімін толық аяқтамады. Тіпті 2001–2016 жылдар аралығындағы мемлекет басшылары да қызметінен кеткеннен кейін тергеуге тартылды немесе қамауға алынды. Алайда Дина Болуарте конституциялық дағдарыс кезеңінде билік жүргізгеніне қарамастан, мақұлдау рейтингі небәрі 4 % болғанымен, екі жылдан астам уақыт билікте қала алды. Сарапшылар мұны оның парламентпен жақсы қарым-қатынасы және сыбайлас жемқорлыққа қатысты ортақ төзімділігімен байланыстырады. Олардың пікірінше, Болуарте Конгреске елді басқаруға мүмкіндік беріп, есесіне саяси қолдау алған. 2025 жылғы 10 қазанда Перу конгресі президент Дина Болуартеге импичмент жариялау үшін бірауыздан дауыс берді. == Жеке өмірі == Болуарте испан тілінің ана тілі иесі болып табылады, сондай-ақ өзінің мұрагерлік тілі саналатын кечуа тілін еркін меңгерген.<ref>{{Cite web|url=https://jugo.pe/el-quechua-de-dina/|title=El quechua de Dina}}</ref> Ол ұзақ жылдар бойы Давид Гомес Вильясантеге тұрмысқа шыққан. Ерлі-зайыптылардың Давид Эдуардо Гомес Болуарте және Даниэль Фелвиг Гомес Болуарте атты екі ұлы бар.<ref>{{Cite web|url=https://www.infobae.com/america/peru/2022/12/10/dina-boluarte-los-datos-poco-conocidos-de-la-primera-presidenta-del-peru/|title=Dina Boluarte: los datos poco conocidos de la primera presidenta del Perú}}</ref> Кіші ұлы 2024 жылғы сәуірде Жоғарғы сот судьясының шешімімен жүргізілген тінту кезінде Болуартенің үйінде болған және полиция мен прокурорға есікті ашудан бас тартқан. Оның ағасы Никанор Болуарте 2024 жылы ықпал саудасына қатысты күдік бойынша қамауға алынған.Никанор Болуартенің «Перу үшін азаматтар» (испанша: Ciudadanos Por el Perú) саяси партиясы 2025 жылғы 18 қаңтарда тіркелген. 2025 жылғы наурызда жарияланған жеке телефон хат-хабарларына сүйенген мәліметтер бойынша, Болуарте президенттік қызметі кезінде бұрынғы әріптесі Хуан Оласабаль Сеговиямен романтикалық қарым-қатынаста болған болуы мүмкін деген ақпарат тарады. Алайда Болуартенің адвокаты мұндай қарым-қатынастың болғанын жоққа шығарды. Болуарте өзін католик ретінде жария түрде таныстырып, президенттік қызметі кезінде Франциск пен Лев XIV папаларымен кездескен. Алайда 2025 жылғы мамырда оның рухани тәлімгері протестант пасторы Энтони Ластра болғаны және оған Үкімет сарайында евангелистік капеллан қызметін құру мүмкіндігі ұсынылғаны туралы ақпарат жарияланды. Ластра Болуартемен мұндай рухани байланысы болғанын жоққа шығарды. Сондай-ақ 2024 жылғы қарашада Болуартенің жеке заттарының арасынан «вуду қуыршағы» деп сипатталған қуыршақ табылғаны туралы мәлімет жарияланды. == Марапаттары == * {{байрақ|Перу}} «Перудың күн» ордені * {{байрақ|Бруней}} «Бруней Тәжінің корольдік әулеттік ордені» ордені * {{байрақ|Индонезия}} «Индонезия Республикасының жұлдызы» ордені == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Перу саясаткерлері]] [[Санат:Перу заңгерлері]] [[Санат:Перу президенттері]] [[Санат:Перу вице-президенттері]] nsnpr94g7rkcfqlyvmc1silt3lxnb54 3607693 3607691 2026-05-22T08:06:00Z Aldogarov 95591 3607693 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} {{Мемлекеттік қайраткер |Шынайы есімі = {{lang-es|Dina Ercilia Boluarte Zegarra}} |Есімі = Дина Эрсилия Болуарте Сегарра |Қазақша есімі = |Сурет ені = 250 |Суреті = Dina Boluarte December 2023.jpg |Титулы = [[Перу]]ның 49-шы [[Перу президенті|Президенті]] |Ту = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады = 7 желтоқсан 2022 |Басқаруын аяқтады = 10 қазан 2025 |Вице-президент = ваканті |Ізашары = [[Кастильо, Педро|Педро Кастильо]] |Ізбасары = [[Хоссе Хери]] |Титулы_2 = [[Перу]]ның [[Перудың вице-президенті|вице-президенті]] |Ту_2 = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2_2 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады_2 = 28 қаңтар 2021 |Басқаруын аяқтады_2 = 7 желтоқсан 2022 |Президент_2 = [[Кастильо, Педро|Педро Кастильо]] |Ізашары_2 = [[Мерседес Араос]] |Ізбасары_2 = орны бос |Титулы_3 = [[Перудың даму және әлеуметтік интеграция министрі]] |Ту_3 = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2_3 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады_3 = 29 шілде 2021 |Басқаруын аяқтады_3= 2022 жылдың 25 қарашасы |Ізашары_3 = |Ізбасары_3 = |Басқара бастады_4 = |Басқаруын аяқтады_4= |Ізашары_4 = [[Сильвиана Варгас]] |Ізбасары_4 = [[Синтия Линдо Эспиноса]] |Титулы_5 = |Ту_5 = |Ту2_5 = |Басқара бастады_5 = |Басқаруын аяқтады_5= |Діні = |Партиясы = Еркін Перу (2017—2022) |Балалары = Давид Эдуардо Гомес Болуарте және Даниэль Фелвиг Гомес Болуарте |Анасы = |Жұбайы =Давид Гомес Вильясант |Әкесі = |Туған күні = 31.05.1962 |Туған жері = [[Чалъуанка]], [[Апуримак]], [[Перу]] |Сайты = |Қолтаңба ені = |Қолтаңбасы = Dina Boluarte signature.svg |Commons = |түс=елбасы|Азаматтығы=Перу}} '''Дина Эрсилия Болуарте Сегарра''' ({{lang-es|Dina Ercilia Boluarte Zegarra}}) — [[Перу|перулық]] мемлекеттік қайраткер, саясаткер және заңгер. [[Перу|Перуның]] тарихында Президент лауазымын атқарған алғашқы әйел.<ref>{{Cite web|url=https://english.elpais.com/international/2022-12-08/dina-boluarte-perus-first-female-president.html|title=Dina Boluarte, Peru’s first female president}}</ref> Дина Болуарте Перуның Президенті (2022-2025), Вице-президенті (2021-2022) және Перудың Даму және әлеуметтік интеграция министрі (2021-2022) қызметін атқарды.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-63895505|title=Peru's President Pedro Castillo replaced by Dina Boluarte after impeachment}}</ref> 2025 жылы Перу Конгресінің шешімімен Дина Болуарте президенттік қызметінен босатылды. Конгресс төрағасы [[Хосе Хери]] жаңа Президент болып тағайындалған. == Ерте жылдары == Болуарте 1962 жылғы 31 мамырда Апуримак департаментінің Чальуанка ауылында шаруа отбасында дүниеге келген.<ref>{{Cite web|lang=es|url=https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120#|title=¿Quiénes conforman la plancha presidencial de Pedro Castillo para las Elecciones 2021?|website=El Popular|date=2021-04-12|access-date=2021-05-06|archive-date=2021-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210612044638/https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120|url-status=live}}</ref> Сан-Мартин-де-Поррес университетінің заң факультетін бітіріп, кейін осы оқу орнында жоғары оқу орнынан аспирантура білім алған.<ref>{{Cite web|lang=es|url=https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120|title=¿Quiénes conforman la plancha presidencial de Pedro Castillo para las Elecciones 2021?}}</ref> 2007 жылдан бастап вице-президент болып сайланғанға дейін Ұлттық сәйкестендіру және азаматтық хал актілерін тіркеу ұлттық тізілімінде қызмет атқарды. Саяси мансабын 2018 жылы бастады, солшыл «Free Peru» саяси партиясынан Суркильон ауданының әкіміне сәтсіз жүгірді.<ref name=":0">{{Cite web|lang=es|url=https://panamericana.pe/panorama/politica/319436-dina-boluarte-candidata-vicepresidencia-peru-libre|title=Dina Boluarte: biografía de la candidata a la vicepresidencia por Perú Libre|website=Panamericana Televisión|date=2021-04-11|format=Video|access-date=2021-05-06|archive-date=2021-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210620193328/https://panamericana.pe/panorama/politica/319436-dina-boluarte-candidata-vicepresidencia-peru-libre|url-status=live}}</ref> 2021 жылдың 28 шілдесінде вице-президент қызметіне ресми түрде кірісті. Келесі күні, 2021 жылдың 29 шілдесінде президент Кастильо бір мезгілде өзінің Даму және әлеуметтік қосылу министрін Гидо Беллидо үкіметіне тағайындады.<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-election-socialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result|title=Peru election: socialist Pedro Castillo claims victory ahead of official result|author=Reuters|website=the Guardian|date=2021-06-16|access-date=2021-06-16|archive-date=2021-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616010038/https://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-election-socialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.com/peru-nervously-awaits-outcome-nine-days-after-presidential-vote-3226688|title=Peru Nervously Awaits Outcome Nine Days After Presidential Vote|author=News|first=A. F. P.|website=International Business Times|date=2021-06-16|access-date=2021-06-16|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624195503/https://www.ibtimes.com/peru-nervously-awaits-outcome-nine-days-after-presidential-vote-3226688|url-status=live}}</ref> 2022 жылдың 7 желтоқсанында президент Педро Кастильо Конгрессты тарату туралы жариялады. Бұған жауап ретінде Конгресс Кастильоны биліктен шеттетуге дауыс берді. Мексика елшілігіне босқындарды қабылдауға тырысқан кезде, ол тұтқынға алынды. Билік вице-президент Дина Болуартеге тапсырылды. 2016 жылдан бері елде алты президент ауысты, олардың ешқайсысы өз өкілеттік мерзімін толық аяқтамады. Тіпті 2001–2016 жылдар аралығындағы мемлекет басшылары да қызметінен кеткеннен кейін тергеуге тартылды немесе қамауға алынды. Алайда Дина Болуарте конституциялық дағдарыс кезеңінде билік жүргізгеніне қарамастан, мақұлдау рейтингі небәрі 4 % болғанымен, екі жылдан астам уақыт билікте қала алды. Сарапшылар мұны оның парламентпен жақсы қарым-қатынасы және сыбайлас жемқорлыққа қатысты ортақ төзімділігімен байланыстырады. Олардың пікірінше, Болуарте Конгреске елді басқаруға мүмкіндік беріп, есесіне саяси қолдау алған. 2025 жылғы 10 қазанда Перу конгресі президент Дина Болуартеге импичмент жариялау үшін бірауыздан дауыс берді. == Жеке өмірі == Болуарте испан тілінің ана тілі иесі болып табылады, сондай-ақ өзінің мұрагерлік тілі саналатын кечуа тілін еркін меңгерген.<ref>{{Cite web|url=https://jugo.pe/el-quechua-de-dina/|title=El quechua de Dina}}</ref> Ол ұзақ жылдар бойы Давид Гомес Вильясантеге тұрмысқа шыққан. Ерлі-зайыптылардың Давид Эдуардо Гомес Болуарте және Даниэль Фелвиг Гомес Болуарте атты екі ұлы бар.<ref>{{Cite web|url=https://www.infobae.com/america/peru/2022/12/10/dina-boluarte-los-datos-poco-conocidos-de-la-primera-presidenta-del-peru/|title=Dina Boluarte: los datos poco conocidos de la primera presidenta del Perú}}</ref> Кіші ұлы 2024 жылғы сәуірде Жоғарғы сот судьясының шешімімен жүргізілген тінту кезінде Болуартенің үйінде болған және полиция мен прокурорға есікті ашудан бас тартқан. Оның ағасы Никанор Болуарте 2024 жылы ықпал саудасына қатысты күдік бойынша қамауға алынған.Никанор Болуартенің «Перу үшін азаматтар» (испанша: Ciudadanos Por el Perú) саяси партиясы 2025 жылғы 18 қаңтарда тіркелген. 2025 жылғы наурызда жарияланған жеке телефон хат-хабарларына сүйенген мәліметтер бойынша, Болуарте президенттік қызметі кезінде бұрынғы әріптесі Хуан Оласабаль Сеговиямен романтикалық қарым-қатынаста болған болуы мүмкін деген ақпарат тарады. Алайда Болуартенің адвокаты мұндай қарым-қатынастың болғанын жоққа шығарды. Болуарте өзін католик ретінде жария түрде таныстырып, президенттік қызметі кезінде Франциск пен Лев XIV папаларымен кездескен. Алайда 2025 жылғы мамырда оның рухани тәлімгері протестант пасторы Энтони Ластра болғаны және оған Үкімет сарайында евангелистік капеллан қызметін құру мүмкіндігі ұсынылғаны туралы ақпарат жарияланды. Ластра Болуартемен мұндай рухани байланысы болғанын жоққа шығарды. Сондай-ақ 2024 жылғы қарашада Болуартенің жеке заттарының арасынан «вуду қуыршағы» деп сипатталған қуыршақ табылғаны туралы мәлімет жарияланды. == Марапаттары == * {{байрақ|Перу}} «Перудың күн» ордені * {{байрақ|Бруней}} «Бруней Тәжінің корольдік әулеттік ордені» ордені * {{байрақ|Индонезия}} «Индонезия Республикасының жұлдызы» ордені == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Перу саясаткерлері]] [[Санат:Перу заңгерлері]] [[Санат:Перу президенттері]] [[Санат:Перу вице-президенттері]] kumxkcq47lvdcevih3wv771xifu4mi0 3607696 3607693 2026-05-22T08:10:47Z Aldogarov 95591 /* Жеке өмірі */ 3607696 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} {{Мемлекеттік қайраткер |Шынайы есімі = {{lang-es|Dina Ercilia Boluarte Zegarra}} |Есімі = Дина Эрсилия Болуарте Сегарра |Қазақша есімі = |Сурет ені = 250 |Суреті = Dina Boluarte December 2023.jpg |Титулы = [[Перу]]ның 49-шы [[Перу президенті|Президенті]] |Ту = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады = 7 желтоқсан 2022 |Басқаруын аяқтады = 10 қазан 2025 |Вице-президент = ваканті |Ізашары = [[Кастильо, Педро|Педро Кастильо]] |Ізбасары = [[Хоссе Хери]] |Титулы_2 = [[Перу]]ның [[Перудың вице-президенті|вице-президенті]] |Ту_2 = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2_2 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады_2 = 28 қаңтар 2021 |Басқаруын аяқтады_2 = 7 желтоқсан 2022 |Президент_2 = [[Кастильо, Педро|Педро Кастильо]] |Ізашары_2 = [[Мерседес Араос]] |Ізбасары_2 = орны бос |Титулы_3 = [[Перудың даму және әлеуметтік интеграция министрі]] |Ту_3 = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2_3 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады_3 = 29 шілде 2021 |Басқаруын аяқтады_3= 2022 жылдың 25 қарашасы |Ізашары_3 = |Ізбасары_3 = |Басқара бастады_4 = |Басқаруын аяқтады_4= |Ізашары_4 = [[Сильвиана Варгас]] |Ізбасары_4 = [[Синтия Линдо Эспиноса]] |Титулы_5 = |Ту_5 = |Ту2_5 = |Басқара бастады_5 = |Басқаруын аяқтады_5= |Діні = |Партиясы = Еркін Перу (2017—2022) |Балалары = Давид Эдуардо Гомес Болуарте және Даниэль Фелвиг Гомес Болуарте |Анасы = |Жұбайы =Давид Гомес Вильясант |Әкесі = |Туған күні = 31.05.1962 |Туған жері = [[Чалъуанка]], [[Апуримак]], [[Перу]] |Сайты = |Қолтаңба ені = |Қолтаңбасы = Dina Boluarte signature.svg |Commons = |түс=елбасы|Азаматтығы=Перу}} '''Дина Эрсилия Болуарте Сегарра''' ({{lang-es|Dina Ercilia Boluarte Zegarra}}) — [[Перу|перулық]] мемлекеттік қайраткер, саясаткер және заңгер. [[Перу|Перуның]] тарихында Президент лауазымын атқарған алғашқы әйел.<ref>{{Cite web|url=https://english.elpais.com/international/2022-12-08/dina-boluarte-perus-first-female-president.html|title=Dina Boluarte, Peru’s first female president}}</ref> Дина Болуарте Перуның Президенті (2022-2025), Вице-президенті (2021-2022) және Перудың Даму және әлеуметтік интеграция министрі (2021-2022) қызметін атқарды.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-63895505|title=Peru's President Pedro Castillo replaced by Dina Boluarte after impeachment}}</ref> 2025 жылы Перу Конгресінің шешімімен Дина Болуарте президенттік қызметінен босатылды. Конгресс төрағасы [[Хосе Хери]] жаңа Президент болып тағайындалған. == Ерте жылдары == Болуарте 1962 жылғы 31 мамырда Апуримак департаментінің Чальуанка ауылында шаруа отбасында дүниеге келген.<ref>{{Cite web|lang=es|url=https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120#|title=¿Quiénes conforman la plancha presidencial de Pedro Castillo para las Elecciones 2021?|website=El Popular|date=2021-04-12|access-date=2021-05-06|archive-date=2021-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210612044638/https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120|url-status=live}}</ref> Сан-Мартин-де-Поррес университетінің заң факультетін бітіріп, кейін осы оқу орнында жоғары оқу орнынан аспирантура білім алған.<ref>{{Cite web|lang=es|url=https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120|title=¿Quiénes conforman la plancha presidencial de Pedro Castillo para las Elecciones 2021?}}</ref> 2007 жылдан бастап вице-президент болып сайланғанға дейін Ұлттық сәйкестендіру және азаматтық хал актілерін тіркеу ұлттық тізілімінде қызмет атқарды. Саяси мансабын 2018 жылы бастады, солшыл «Free Peru» саяси партиясынан Суркильон ауданының әкіміне сәтсіз жүгірді.<ref name=":0">{{Cite web|lang=es|url=https://panamericana.pe/panorama/politica/319436-dina-boluarte-candidata-vicepresidencia-peru-libre|title=Dina Boluarte: biografía de la candidata a la vicepresidencia por Perú Libre|website=Panamericana Televisión|date=2021-04-11|format=Video|access-date=2021-05-06|archive-date=2021-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210620193328/https://panamericana.pe/panorama/politica/319436-dina-boluarte-candidata-vicepresidencia-peru-libre|url-status=live}}</ref> 2021 жылдың 28 шілдесінде вице-президент қызметіне ресми түрде кірісті. Келесі күні, 2021 жылдың 29 шілдесінде президент Кастильо бір мезгілде өзінің Даму және әлеуметтік қосылу министрін Гидо Беллидо үкіметіне тағайындады.<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-election-socialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result|title=Peru election: socialist Pedro Castillo claims victory ahead of official result|author=Reuters|website=the Guardian|date=2021-06-16|access-date=2021-06-16|archive-date=2021-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616010038/https://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-election-socialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.com/peru-nervously-awaits-outcome-nine-days-after-presidential-vote-3226688|title=Peru Nervously Awaits Outcome Nine Days After Presidential Vote|author=News|first=A. F. P.|website=International Business Times|date=2021-06-16|access-date=2021-06-16|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624195503/https://www.ibtimes.com/peru-nervously-awaits-outcome-nine-days-after-presidential-vote-3226688|url-status=live}}</ref> 2022 жылдың 7 желтоқсанында президент Педро Кастильо Конгрессты тарату туралы жариялады. Бұған жауап ретінде Конгресс Кастильоны биліктен шеттетуге дауыс берді. Мексика елшілігіне босқындарды қабылдауға тырысқан кезде, ол тұтқынға алынды. Билік вице-президент Дина Болуартеге тапсырылды. 2016 жылдан бері елде алты президент ауысты, олардың ешқайсысы өз өкілеттік мерзімін толық аяқтамады. Тіпті 2001–2016 жылдар аралығындағы мемлекет басшылары да қызметінен кеткеннен кейін тергеуге тартылды немесе қамауға алынды. Алайда Дина Болуарте конституциялық дағдарыс кезеңінде билік жүргізгеніне қарамастан, мақұлдау рейтингі небәрі 4 % болғанымен, екі жылдан астам уақыт билікте қала алды. Сарапшылар мұны оның парламентпен жақсы қарым-қатынасы және сыбайлас жемқорлыққа қатысты ортақ төзімділігімен байланыстырады. Олардың пікірінше, Болуарте Конгреске елді басқаруға мүмкіндік беріп, есесіне саяси қолдау алған. 2025 жылғы 10 қазанда Перу конгресі президент Дина Болуартеге импичмент жариялау үшін бірауыздан дауыс берді. == Жеке өмірі == Болуарте испан тілінің ана тілі иесі болып табылады, сондай-ақ өзінің мұрагерлік тілі саналатын кечуа тілін еркін меңгерген.<ref>{{Cite web|url=https://jugo.pe/el-quechua-de-dina/|title=El quechua de Dina}}</ref> Ол ұзақ жылдар бойы Давид Гомес Вильясантеге тұрмысқа шыққан. Ерлі-зайыптылардың Давид Эдуардо Гомес Болуарте және Даниэль Фелвиг Гомес Болуарте атты екі ұлы бар.<ref>{{Cite web|url=https://www.infobae.com/america/peru/2022/12/10/dina-boluarte-los-datos-poco-conocidos-de-la-primera-presidenta-del-peru/|title=Dina Boluarte: los datos poco conocidos de la primera presidenta del Perú}}</ref> Кіші ұлы 2024 жылғы сәуірде Жоғарғы сот судьясының шешімімен жүргізілген тінту кезінде Болуартенің үйінде болған және полиция мен прокурорға есікті ашудан бас тартқан. Оның ағасы Никанор Болуарте 2024 жылы ықпал саудасына қатысты күдік бойынша қамауға алынған. Никанор Болуартенің «Перу үшін азаматтар» (испанша: Ciudadanos Por el Perú) саяси партиясы 2025 жылғы 18 қаңтарда тіркелген. 2025 жылғы наурызда жарияланған жеке телефон хат-хабарларына сүйенген мәліметтер бойынша, Болуарте президенттік қызметі кезінде бұрынғы әріптесі Хуан Оласабаль Сеговиямен романтикалық қарым-қатынаста болған болуы мүмкін деген ақпарат тарады. Алайда Болуартенің адвокаты мұндай қарым-қатынастың болғанын жоққа шығарды.<ref>{{Cite web|url=https://www.infobae.com/peru/2025/03/17/la-vida-amorosa-de-dina-boluarte-comentada-por-su-propio-abogado-es-irrelevante-el-amorio-de-la-presidenta/|title=La vida amorosa de Dina Boluarte comentada por su propio abogado: “Es irrelevante el amorío de la presidenta”}}</ref> Болуарте өзін католик ретінде жария түрде таныстырып, президенттік қызметі кезінде Франциск пен Лев XIV папаларымен кездескен. Алайда 2025 жылғы мамырда оның рухани тәлімгері протестант пасторы Энтони Ластра болғаны және оған Үкімет сарайында евангелистік капеллан қызметін құру мүмкіндігі ұсынылғаны туралы ақпарат жарияланды. Ластра Болуартемен мұндай рухани байланысы болғанын жоққа шығарды. Сондай-ақ 2024 жылғы қарашада Болуартенің жеке заттарының арасынан «вуду қуыршағы» деп сипатталған қуыршақ табылғаны туралы мәлімет жарияланды. == Марапаттары == * {{байрақ|Перу}} «Перудың күн» ордені * {{байрақ|Бруней}} «Бруней Тәжінің корольдік әулеттік ордені» ордені * {{байрақ|Индонезия}} «Индонезия Республикасының жұлдызы» ордені == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Перу саясаткерлері]] [[Санат:Перу заңгерлері]] [[Санат:Перу президенттері]] [[Санат:Перу вице-президенттері]] 0ltq6zyf8zx7efw6g4nx32j5bbh67ka 3607697 3607696 2026-05-22T08:14:37Z Aldogarov 95591 3607697 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} {{Мемлекеттік қайраткер |Шынайы есімі = {{lang-es|Dina Ercilia Boluarte Zegarra}} |Есімі = Дина Эрсилия Болуарте Сегарра |Қазақша есімі = |Сурет ені = 250 |Суреті = Dina Boluarte December 2023.jpg |Титулы = [[Перу]]ның 49-шы [[Перу президенті|Президенті]] |Ту = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады = 7 желтоқсан 2022 |Басқаруын аяқтады = 10 қазан 2025 |Вице-президент = ваканті |Ізашары = [[Кастильо, Педро|Педро Кастильо]] |Ізбасары = [[Хоссе Хери]] |Титулы_2 = [[Перу]]ның [[Перудың вице-президенті|вице-президенті]] |Ту_2 = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2_2 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады_2 = 28 қаңтар 2021 |Басқаруын аяқтады_2 = 7 желтоқсан 2022 |Президент_2 = [[Кастильо, Педро|Педро Кастильо]] |Ізашары_2 = [[Мерседес Араос]] |Ізбасары_2 = орны бос |Титулы_3 = [[Перудың даму және әлеуметтік интеграция министрі]] |Ту_3 = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2_3 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады_3 = 29 шілде 2021 |Басқаруын аяқтады_3= 2022 жылдың 25 қарашасы |Ізашары_3 = |Ізбасары_3 = |Басқара бастады_4 = |Басқаруын аяқтады_4= |Ізашары_4 = [[Сильвиана Варгас]] |Ізбасары_4 = [[Синтия Линдо Эспиноса]] |Титулы_5 = |Ту_5 = |Ту2_5 = |Басқара бастады_5 = |Басқаруын аяқтады_5= |Діні =[[Католицизм]] |Партиясы = Еркін Перу (2017—2022) |Балалары = Давид Эдуардо Гомес Болуарте және Даниэль Фелвиг Гомес Болуарте |Анасы = |Жұбайы =Давид Гомес Вильясант |Әкесі = |Туған күні = 31.05.1962 |Туған жері = [[Чалъуанка]], [[Апуримак]], [[Перу]] |Сайты = |Қолтаңба ені = |Қолтаңбасы = Dina Boluarte signature.svg |Commons = |түс=елбасы|Азаматтығы=Перу}} '''Дина Эрсилия Болуарте Сегарра''' ({{lang-es|Dina Ercilia Boluarte Zegarra}}) — [[Перу|перулық]] мемлекеттік қайраткер, саясаткер және заңгер. [[Перу|Перуның]] тарихында Президент лауазымын атқарған алғашқы әйел.<ref>{{Cite web|url=https://english.elpais.com/international/2022-12-08/dina-boluarte-perus-first-female-president.html|title=Dina Boluarte, Peru’s first female president}}</ref> Дина Болуарте Перуның Президенті (2022-2025), Вице-президенті (2021-2022) және Перудың Даму және әлеуметтік интеграция министрі (2021-2022) қызметін атқарды.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-63895505|title=Peru's President Pedro Castillo replaced by Dina Boluarte after impeachment}}</ref> 2025 жылы Перу Конгресінің шешімімен Дина Болуарте президенттік қызметінен босатылды. Конгресс төрағасы [[Хосе Хери]] жаңа Президент болып тағайындалған. == Ерте жылдары == Болуарте 1962 жылғы 31 мамырда Апуримак департаментінің Чальуанка ауылында шаруа отбасында дүниеге келген.<ref>{{Cite web|lang=es|url=https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120#|title=¿Quiénes conforman la plancha presidencial de Pedro Castillo para las Elecciones 2021?|website=El Popular|date=2021-04-12|access-date=2021-05-06|archive-date=2021-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210612044638/https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120|url-status=live}}</ref> Сан-Мартин-де-Поррес университетінің заң факультетін бітіріп, кейін осы оқу орнында жоғары оқу орнынан аспирантура білім алған.<ref>{{Cite web|lang=es|url=https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120|title=¿Quiénes conforman la plancha presidencial de Pedro Castillo para las Elecciones 2021?}}</ref> 2007 жылдан бастап вице-президент болып сайланғанға дейін Ұлттық сәйкестендіру және азаматтық хал актілерін тіркеу ұлттық тізілімінде қызмет атқарды. Саяси мансабын 2018 жылы бастады, солшыл «Free Peru» саяси партиясынан Суркильон ауданының әкіміне сәтсіз жүгірді.<ref name=":0">{{Cite web|lang=es|url=https://panamericana.pe/panorama/politica/319436-dina-boluarte-candidata-vicepresidencia-peru-libre|title=Dina Boluarte: biografía de la candidata a la vicepresidencia por Perú Libre|website=Panamericana Televisión|date=2021-04-11|format=Video|access-date=2021-05-06|archive-date=2021-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210620193328/https://panamericana.pe/panorama/politica/319436-dina-boluarte-candidata-vicepresidencia-peru-libre|url-status=live}}</ref> 2021 жылдың 28 шілдесінде вице-президент қызметіне ресми түрде кірісті. Келесі күні, 2021 жылдың 29 шілдесінде президент Кастильо бір мезгілде өзінің Даму және әлеуметтік қосылу министрін Гидо Беллидо үкіметіне тағайындады.<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-election-socialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result|title=Peru election: socialist Pedro Castillo claims victory ahead of official result|author=Reuters|website=the Guardian|date=2021-06-16|access-date=2021-06-16|archive-date=2021-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616010038/https://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-election-socialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.com/peru-nervously-awaits-outcome-nine-days-after-presidential-vote-3226688|title=Peru Nervously Awaits Outcome Nine Days After Presidential Vote|author=News|first=A. F. P.|website=International Business Times|date=2021-06-16|access-date=2021-06-16|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624195503/https://www.ibtimes.com/peru-nervously-awaits-outcome-nine-days-after-presidential-vote-3226688|url-status=live}}</ref> 2022 жылдың 7 желтоқсанында президент Педро Кастильо Конгрессты тарату туралы жариялады. Бұған жауап ретінде Конгресс Кастильоны биліктен шеттетуге дауыс берді. Мексика елшілігіне босқындарды қабылдауға тырысқан кезде, ол тұтқынға алынды. Билік вице-президент Дина Болуартеге тапсырылды. 2016 жылдан бері елде алты президент ауысты, олардың ешқайсысы өз өкілеттік мерзімін толық аяқтамады. Тіпті 2001–2016 жылдар аралығындағы мемлекет басшылары да қызметінен кеткеннен кейін тергеуге тартылды немесе қамауға алынды. Алайда Дина Болуарте конституциялық дағдарыс кезеңінде билік жүргізгеніне қарамастан, мақұлдау рейтингі небәрі 4 % болғанымен, екі жылдан астам уақыт билікте қала алды. Сарапшылар мұны оның парламентпен жақсы қарым-қатынасы және сыбайлас жемқорлыққа қатысты ортақ төзімділігімен байланыстырады. Олардың пікірінше, Болуарте Конгреске елді басқаруға мүмкіндік беріп, есесіне саяси қолдау алған. 2025 жылғы 10 қазанда Перу конгресі президент Дина Болуартеге импичмент жариялау үшін бірауыздан дауыс берді. == Жеке өмірі == Болуарте испан тілінің ана тілі иесі болып табылады, сондай-ақ өзінің мұрагерлік тілі саналатын кечуа тілін еркін меңгерген.<ref>{{Cite web|url=https://jugo.pe/el-quechua-de-dina/|title=El quechua de Dina}}</ref> Ол ұзақ жылдар бойы Давид Гомес Вильясантеге тұрмысқа шыққан. Ерлі-зайыптылардың Давид Эдуардо Гомес Болуарте және Даниэль Фелвиг Гомес Болуарте атты екі ұлы бар.<ref>{{Cite web|url=https://www.infobae.com/america/peru/2022/12/10/dina-boluarte-los-datos-poco-conocidos-de-la-primera-presidenta-del-peru/|title=Dina Boluarte: los datos poco conocidos de la primera presidenta del Perú}}</ref> Кіші ұлы 2024 жылғы сәуірде Жоғарғы сот судьясының шешімімен жүргізілген тінту кезінде Болуартенің үйінде болған және полиция мен прокурорға есікті ашудан бас тартқан. Оның ағасы Никанор Болуарте 2024 жылы ықпал саудасына қатысты күдік бойынша қамауға алынған. Никанор Болуартенің «Перу үшін азаматтар» (испанша: Ciudadanos Por el Perú) саяси партиясы 2025 жылғы 18 қаңтарда тіркелген. 2025 жылғы наурызда жарияланған жеке телефон хат-хабарларына сүйенген мәліметтер бойынша, Болуарте президенттік қызметі кезінде бұрынғы әріптесі Хуан Оласабаль Сеговиямен романтикалық қарым-қатынаста болған болуы мүмкін деген ақпарат тарады. Алайда Болуартенің адвокаты мұндай қарым-қатынастың болғанын жоққа шығарды.<ref>{{Cite web|url=https://www.infobae.com/peru/2025/03/17/la-vida-amorosa-de-dina-boluarte-comentada-por-su-propio-abogado-es-irrelevante-el-amorio-de-la-presidenta/|title=La vida amorosa de Dina Boluarte comentada por su propio abogado: “Es irrelevante el amorío de la presidenta”}}</ref> Болуарте өзін католик ретінде жария түрде таныстырып, президенттік қызметі кезінде Франциск пен Лев XIV папаларымен кездескен. Алайда 2025 жылғы мамырда оның рухани тәлімгері протестант пасторы Энтони Ластра болғаны және оған Үкімет сарайында евангелистік капеллан қызметін құру мүмкіндігі ұсынылғаны туралы ақпарат жарияланды. Ластра Болуартемен мұндай рухани байланысы болғанын жоққа шығарды. Сондай-ақ 2024 жылғы қарашада Болуартенің жеке заттарының арасынан «вуду қуыршағы» деп сипатталған қуыршақ табылғаны туралы мәлімет жарияланды. == Марапаттары == * {{байрақ|Перу}} «Перудың күн» ордені * {{байрақ|Бруней}} «Бруней Тәжінің корольдік әулеттік ордені» ордені * {{байрақ|Индонезия}} «Индонезия Республикасының жұлдызы» ордені == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Перу саясаткерлері]] [[Санат:Перу заңгерлері]] [[Санат:Перу президенттері]] [[Санат:Перу вице-президенттері]] opt51ldfe6is6jhndserjvx04awcmk2 3607698 3607697 2026-05-22T08:20:42Z Aldogarov 95591 3607698 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} {{Мемлекеттік қайраткер |Шынайы есімі = {{lang-es|Dina Ercilia Boluarte Zegarra}} |Есімі = Дина Эрсилия Болуарте Сегарра |Қазақша есімі = |Сурет ені = 250 |Суреті = Dina Boluarte December 2023.jpg |Титулы = [[Перу]]ның 49-шы [[Перу президенті|Президенті]] |Ту = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады = 7 желтоқсан 2022 |Басқаруын аяқтады = 10 қазан 2025 |Вице-президент = ваканті |Ізашары = [[Кастильо, Педро|Педро Кастильо]] |Ізбасары = [[Хоссе Хери]] |Титулы_2 = [[Перу]]ның [[Перудың вице-президенті|вице-президенті]] |Ту_2 = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2_2 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады_2 = 28 қаңтар 2021 |Басқаруын аяқтады_2 = 7 желтоқсан 2022 |Президент_2 = [[Кастильо, Педро|Педро Кастильо]] |Ізашары_2 = [[Мерседес Араос]] |Ізбасары_2 = орны бос |Титулы_3 = [[Перудың даму және әлеуметтік интеграция министрі]] |Ту_3 = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2_3 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады_3 = 29 шілде 2021 |Басқаруын аяқтады_3= 2022 жылдың 25 қарашасы |Ізашары_3 = |Ізбасары_3 = |Басқара бастады_4 = |Басқаруын аяқтады_4= |Ізашары_4 = [[Сильвиана Варгас]] |Ізбасары_4 = [[Синтия Линдо Эспиноса]] |Титулы_5 = |Ту_5 = |Ту2_5 = |Басқара бастады_5 = |Басқаруын аяқтады_5= |Діні =[[Католицизм]] |Партиясы = Еркін Перу (2017—2022) |Балалары = Давид Эдуардо Гомес Болуарте және Даниэль Фелвиг Гомес Болуарте |Анасы = |Жұбайы =Давид Гомес Вильясант |Әкесі = |Туған күні = 31.05.1962 |Туған жері = [[Чалъуанка]], [[Апуримак]], [[Перу]] |Сайты = |Қолтаңба ені = |Қолтаңбасы = Dina Boluarte signature.svg |Commons = |түс=елбасы|Азаматтығы=Перу|Әскер түрі=Перу Қарулы Күштері|Атағы=[[Жоғарғы Бас Қолбасшы]]|Қызмет еткен жылдары=2022 — 2025}} '''Дина Эрсилия Болуарте Сегарра''' ({{lang-es|Dina Ercilia Boluarte Zegarra}}) — [[Перу|перулық]] мемлекеттік қайраткер, саясаткер және заңгер. [[Перу|Перуның]] тарихында Президент лауазымын атқарған алғашқы әйел.<ref>{{Cite web|url=https://english.elpais.com/international/2022-12-08/dina-boluarte-perus-first-female-president.html|title=Dina Boluarte, Peru’s first female president}}</ref> Дина Болуарте Перуның Президенті (2022-2025), Вице-президенті (2021-2022) және Перудың Даму және әлеуметтік интеграция министрі (2021-2022) қызметін атқарды.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-63895505|title=Peru's President Pedro Castillo replaced by Dina Boluarte after impeachment}}</ref> 2025 жылы Перу Конгресінің шешімімен Дина Болуарте президенттік қызметінен босатылды. Конгресс төрағасы [[Хосе Хери]] жаңа Президент болып тағайындалған. == Ерте жылдары == Болуарте 1962 жылғы 31 мамырда Апуримак департаментінің Чальуанка ауылында шаруа отбасында дүниеге келген.<ref>{{Cite web|lang=es|url=https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120#|title=¿Quiénes conforman la plancha presidencial de Pedro Castillo para las Elecciones 2021?|website=El Popular|date=2021-04-12|access-date=2021-05-06|archive-date=2021-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210612044638/https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120|url-status=live}}</ref> Сан-Мартин-де-Поррес университетінің заң факультетін бітіріп, кейін осы оқу орнында жоғары оқу орнынан аспирантура білім алған.<ref>{{Cite web|lang=es|url=https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120|title=¿Quiénes conforman la plancha presidencial de Pedro Castillo para las Elecciones 2021?}}</ref> 2007 жылдан бастап вице-президент болып сайланғанға дейін Ұлттық сәйкестендіру және азаматтық хал актілерін тіркеу ұлттық тізілімінде қызмет атқарды. Саяси мансабын 2018 жылы бастады, солшыл «Free Peru» саяси партиясынан Суркильон ауданының әкіміне сәтсіз жүгірді.<ref name=":0">{{Cite web|lang=es|url=https://panamericana.pe/panorama/politica/319436-dina-boluarte-candidata-vicepresidencia-peru-libre|title=Dina Boluarte: biografía de la candidata a la vicepresidencia por Perú Libre|website=Panamericana Televisión|date=2021-04-11|format=Video|access-date=2021-05-06|archive-date=2021-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210620193328/https://panamericana.pe/panorama/politica/319436-dina-boluarte-candidata-vicepresidencia-peru-libre|url-status=live}}</ref> 2021 жылдың 28 шілдесінде вице-президент қызметіне ресми түрде кірісті. Келесі күні, 2021 жылдың 29 шілдесінде президент Кастильо бір мезгілде өзінің Даму және әлеуметтік қосылу министрін Гидо Беллидо үкіметіне тағайындады.<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-election-socialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result|title=Peru election: socialist Pedro Castillo claims victory ahead of official result|author=Reuters|website=the Guardian|date=2021-06-16|access-date=2021-06-16|archive-date=2021-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616010038/https://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-election-socialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.com/peru-nervously-awaits-outcome-nine-days-after-presidential-vote-3226688|title=Peru Nervously Awaits Outcome Nine Days After Presidential Vote|author=News|first=A. F. P.|website=International Business Times|date=2021-06-16|access-date=2021-06-16|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624195503/https://www.ibtimes.com/peru-nervously-awaits-outcome-nine-days-after-presidential-vote-3226688|url-status=live}}</ref> 2022 жылдың 7 желтоқсанында президент Педро Кастильо Конгрессты тарату туралы жариялады. Бұған жауап ретінде Конгресс Кастильоны биліктен шеттетуге дауыс берді. Мексика елшілігіне босқындарды қабылдауға тырысқан кезде, ол тұтқынға алынды. Билік вице-президент Дина Болуартеге тапсырылды. 2016 жылдан бері елде алты президент ауысты, олардың ешқайсысы өз өкілеттік мерзімін толық аяқтамады. Тіпті 2001–2016 жылдар аралығындағы мемлекет басшылары да қызметінен кеткеннен кейін тергеуге тартылды немесе қамауға алынды. Алайда Дина Болуарте конституциялық дағдарыс кезеңінде билік жүргізгеніне қарамастан, мақұлдау рейтингі небәрі 4 % болғанымен, екі жылдан астам уақыт билікте қала алды. Сарапшылар мұны оның парламентпен жақсы қарым-қатынасы және сыбайлас жемқорлыққа қатысты ортақ төзімділігімен байланыстырады. Олардың пікірінше, Болуарте Конгреске елді басқаруға мүмкіндік беріп, есесіне саяси қолдау алған. 2025 жылғы 10 қазанда Перу конгресі президент Дина Болуартеге импичмент жариялау үшін бірауыздан дауыс берді. == Жеке өмірі == Болуарте испан тілінің ана тілі иесі болып табылады, сондай-ақ өзінің мұрагерлік тілі саналатын кечуа тілін еркін меңгерген.<ref>{{Cite web|url=https://jugo.pe/el-quechua-de-dina/|title=El quechua de Dina}}</ref> Ол ұзақ жылдар бойы Давид Гомес Вильясантеге тұрмысқа шыққан. Ерлі-зайыптылардың Давид Эдуардо Гомес Болуарте және Даниэль Фелвиг Гомес Болуарте атты екі ұлы бар.<ref>{{Cite web|url=https://www.infobae.com/america/peru/2022/12/10/dina-boluarte-los-datos-poco-conocidos-de-la-primera-presidenta-del-peru/|title=Dina Boluarte: los datos poco conocidos de la primera presidenta del Perú}}</ref> Кіші ұлы 2024 жылғы сәуірде Жоғарғы сот судьясының шешімімен жүргізілген тінту кезінде Болуартенің үйінде болған және полиция мен прокурорға есікті ашудан бас тартқан. Оның ағасы Никанор Болуарте 2024 жылы ықпал саудасына қатысты күдік бойынша қамауға алынған. Никанор Болуартенің «Перу үшін азаматтар» (испанша: Ciudadanos Por el Perú) саяси партиясы 2025 жылғы 18 қаңтарда тіркелген. 2025 жылғы наурызда жарияланған жеке телефон хат-хабарларына сүйенген мәліметтер бойынша, Болуарте президенттік қызметі кезінде бұрынғы әріптесі Хуан Оласабаль Сеговиямен романтикалық қарым-қатынаста болған болуы мүмкін деген ақпарат тарады. Алайда Болуартенің адвокаты мұндай қарым-қатынастың болғанын жоққа шығарды.<ref>{{Cite web|url=https://www.infobae.com/peru/2025/03/17/la-vida-amorosa-de-dina-boluarte-comentada-por-su-propio-abogado-es-irrelevante-el-amorio-de-la-presidenta/|title=La vida amorosa de Dina Boluarte comentada por su propio abogado: “Es irrelevante el amorío de la presidenta”}}</ref> Болуарте өзін католик ретінде жария түрде таныстырып, президенттік қызметі кезінде Франциск пен Лев XIV папаларымен кездескен. Алайда 2025 жылғы мамырда оның рухани тәлімгері протестант пасторы Энтони Ластра болғаны және оған Үкімет сарайында евангелистік капеллан қызметін құру мүмкіндігі ұсынылғаны туралы ақпарат жарияланды. Ластра Болуартемен мұндай рухани байланысы болғанын жоққа шығарды. Сондай-ақ 2024 жылғы қарашада Болуартенің жеке заттарының арасынан «вуду қуыршағы» деп сипатталған қуыршақ табылғаны туралы мәлімет жарияланды. == Марапаттары == * {{байрақ|Перу}} «Перудың күн» ордені * {{байрақ|Бруней}} «Бруней Тәжінің корольдік әулеттік ордені» ордені * {{байрақ|Индонезия}} «Индонезия Республикасының жұлдызы» ордені == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Перу саясаткерлері]] [[Санат:Перу заңгерлері]] [[Санат:Перу президенттері]] [[Санат:Перу вице-президенттері]] h7zm8wxgsu63qge1t2sm5uxbfei4o31 3607701 3607698 2026-05-22T08:40:14Z Aldogarov 95591 3607701 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} {{Мемлекеттік қайраткер |Шынайы есімі = {{lang-es|Dina Ercilia Boluarte Zegarra}} |Есімі = Дина Эрсилия Болуарте Сегарра |Қазақша есімі = |Сурет ені = 250 |Суреті = Dina Boluarte December 2023.jpg |Титулы = [[Перу]]ның 49-шы [[Перу президенті|Президенті]] |Ту = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады = 7 желтоқсан 2022 |Басқаруын аяқтады = 10 қазан 2025 |Вице-президент = ваканті |Ізашары = [[Кастильо, Педро|Педро Кастильо]] |Ізбасары = [[Хоссе Хери]] |Титулы_2 = [[Перу]]ның [[Перудың вице-президенті|вице-президенті]] |Ту_2 = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2_2 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады_2 = 28 қаңтар 2021 |Басқаруын аяқтады_2 = 7 желтоқсан 2022 |Президент_2 = [[Кастильо, Педро|Педро Кастильо]] |Ізашары_2 = [[Мерседес Араос]] |Ізбасары_2 = орны бос |Титулы_3 = [[Перудың даму және әлеуметтік интеграция министрі]] |Ту_3 = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2_3 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады_3 = 29 шілде 2021 |Басқаруын аяқтады_3= 2022 жылдың 25 қарашасы |Ізашары_3 = |Ізбасары_3 = |Басқара бастады_4 = |Басқаруын аяқтады_4= |Ізашары_4 = [[Сильвиана Варгас]] |Ізбасары_4 = [[Синтия Линдо Эспиноса]] |Титулы_5 = |Ту_5 = |Ту2_5 = |Басқара бастады_5 = |Басқаруын аяқтады_5= |Діні =[[Католицизм]] |Партиясы = Еркін Перу (2017—2022) |Балалары = Давид Эдуардо Гомес Болуарте<br>Даниэль Фелвиг Гомес Болуарте |Анасы = |Жұбайы =Давид Гомес Вильясант |Әкесі = |Туған күні = 31.05.1962 |Туған жері = [[Чалъуанка]], [[Апуримак]], [[Перу]] |Сайты = |Қолтаңба ені = |Қолтаңбасы = Dina Boluarte signature.svg |Commons = |түс=елбасы|Азаматтығы=Перу|Әскер түрі=Перу Қарулы Күштері|Атағы=[[Жоғарғы Бас Қолбасшы]]|Қызмет еткен жылдары=2022 — 2025}} '''Дина Эрсилия Болуарте Сегарра''' ({{lang-es|Dina Ercilia Boluarte Zegarra}}) — [[Перу|перулық]] мемлекеттік қайраткер, саясаткер және заңгер. [[Перу|Перуның]] тарихында Президент лауазымын атқарған алғашқы әйел.<ref>{{Cite web|url=https://english.elpais.com/international/2022-12-08/dina-boluarte-perus-first-female-president.html|title=Dina Boluarte, Peru’s first female president}}</ref> Дина Болуарте Перуның Президенті (2022-2025), Вице-президенті (2021-2022) және Перудың Даму және әлеуметтік интеграция министрі (2021-2022) қызметін атқарды.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-63895505|title=Peru's President Pedro Castillo replaced by Dina Boluarte after impeachment}}</ref> 2025 жылы Перу Конгресінің шешімімен Дина Болуарте президенттік қызметінен босатылды. Конгресс төрағасы [[Хосе Хери]] жаңа Президент болып тағайындалған. == Ерте жылдары == Болуарте 1962 жылғы 31 мамырда Апуримак департаментінің Чальуанка ауылында шаруа отбасында дүниеге келген.<ref>{{Cite web|lang=es|url=https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120#|title=¿Quiénes conforman la plancha presidencial de Pedro Castillo para las Elecciones 2021?|website=El Popular|date=2021-04-12|access-date=2021-05-06|archive-date=2021-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210612044638/https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120|url-status=live}}</ref> Сан-Мартин-де-Поррес университетінің заң факультетін бітіріп, кейін осы оқу орнында жоғары оқу орнынан аспирантура білім алған.<ref>{{Cite web|lang=es|url=https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120|title=¿Quiénes conforman la plancha presidencial de Pedro Castillo para las Elecciones 2021?}}</ref> 2007 жылдан бастап вице-президент болып сайланғанға дейін Ұлттық сәйкестендіру және азаматтық хал актілерін тіркеу ұлттық тізілімінде қызмет атқарды. Саяси мансабын 2018 жылы бастады, солшыл «Free Peru» саяси партиясынан Суркильон ауданының әкіміне сәтсіз жүгірді.<ref name=":0">{{Cite web|lang=es|url=https://panamericana.pe/panorama/politica/319436-dina-boluarte-candidata-vicepresidencia-peru-libre|title=Dina Boluarte: biografía de la candidata a la vicepresidencia por Perú Libre|website=Panamericana Televisión|date=2021-04-11|format=Video|access-date=2021-05-06|archive-date=2021-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210620193328/https://panamericana.pe/panorama/politica/319436-dina-boluarte-candidata-vicepresidencia-peru-libre|url-status=live}}</ref> 2021 жылдың 28 шілдесінде вице-президент қызметіне ресми түрде кірісті. Келесі күні, 2021 жылдың 29 шілдесінде президент Кастильо бір мезгілде өзінің Даму және әлеуметтік қосылу министрін Гидо Беллидо үкіметіне тағайындады.<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-election-socialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result|title=Peru election: socialist Pedro Castillo claims victory ahead of official result|author=Reuters|website=the Guardian|date=2021-06-16|access-date=2021-06-16|archive-date=2021-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616010038/https://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-election-socialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.com/peru-nervously-awaits-outcome-nine-days-after-presidential-vote-3226688|title=Peru Nervously Awaits Outcome Nine Days After Presidential Vote|author=News|first=A. F. P.|website=International Business Times|date=2021-06-16|access-date=2021-06-16|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624195503/https://www.ibtimes.com/peru-nervously-awaits-outcome-nine-days-after-presidential-vote-3226688|url-status=live}}</ref> 2022 жылдың 7 желтоқсанында президент Педро Кастильо Конгрессты тарату туралы жариялады. Бұған жауап ретінде Конгресс Кастильоны биліктен шеттетуге дауыс берді. Мексика елшілігіне босқындарды қабылдауға тырысқан кезде, ол тұтқынға алынды. Билік вице-президент Дина Болуартеге тапсырылды. 2016 жылдан бері елде алты президент ауысты, олардың ешқайсысы өз өкілеттік мерзімін толық аяқтамады. Тіпті 2001–2016 жылдар аралығындағы мемлекет басшылары да қызметінен кеткеннен кейін тергеуге тартылды немесе қамауға алынды. Алайда Дина Болуарте конституциялық дағдарыс кезеңінде билік жүргізгеніне қарамастан, мақұлдау рейтингі небәрі 4 % болғанымен, екі жылдан астам уақыт билікте қала алды. Сарапшылар мұны оның парламентпен жақсы қарым-қатынасы және сыбайлас жемқорлыққа қатысты ортақ төзімділігімен байланыстырады. Олардың пікірінше, Болуарте Конгреске елді басқаруға мүмкіндік беріп, есесіне саяси қолдау алған. 2025 жылғы 10 қазанда Перу конгресі президент Дина Болуартеге импичмент жариялау үшін бірауыздан дауыс берді. == Жеке өмірі == Болуарте испан тілінің ана тілі иесі болып табылады, сондай-ақ өзінің мұрагерлік тілі саналатын кечуа тілін еркін меңгерген.<ref>{{Cite web|url=https://jugo.pe/el-quechua-de-dina/|title=El quechua de Dina}}</ref> Ол ұзақ жылдар бойы Давид Гомес Вильясантеге тұрмысқа шыққан. Ерлі-зайыптылардың Давид Эдуардо Гомес Болуарте және Даниэль Фелвиг Гомес Болуарте атты екі ұлы бар.<ref>{{Cite web|url=https://www.infobae.com/america/peru/2022/12/10/dina-boluarte-los-datos-poco-conocidos-de-la-primera-presidenta-del-peru/|title=Dina Boluarte: los datos poco conocidos de la primera presidenta del Perú}}</ref> Кіші ұлы 2024 жылғы сәуірде Жоғарғы сот судьясының шешімімен жүргізілген тінту кезінде Болуартенің үйінде болған және полиция мен прокурорға есікті ашудан бас тартқан. Оның ағасы Никанор Болуарте 2024 жылы ықпал саудасына қатысты күдік бойынша қамауға алынған. Никанор Болуартенің «Перу үшін азаматтар» (испанша: Ciudadanos Por el Perú) саяси партиясы 2025 жылғы 18 қаңтарда тіркелген. 2025 жылғы наурызда жарияланған жеке телефон хат-хабарларына сүйенген мәліметтер бойынша, Болуарте президенттік қызметі кезінде бұрынғы әріптесі Хуан Оласабаль Сеговиямен романтикалық қарым-қатынаста болған болуы мүмкін деген ақпарат тарады. Алайда Болуартенің адвокаты мұндай қарым-қатынастың болғанын жоққа шығарды.<ref>{{Cite web|url=https://www.infobae.com/peru/2025/03/17/la-vida-amorosa-de-dina-boluarte-comentada-por-su-propio-abogado-es-irrelevante-el-amorio-de-la-presidenta/|title=La vida amorosa de Dina Boluarte comentada por su propio abogado: “Es irrelevante el amorío de la presidenta”}}</ref> Болуарте өзін католик ретінде жария түрде таныстырып, президенттік қызметі кезінде Франциск пен Лев XIV папаларымен кездескен. Алайда 2025 жылғы мамырда оның рухани тәлімгері протестант пасторы Энтони Ластра болғаны және оған Үкімет сарайында евангелистік капеллан қызметін құру мүмкіндігі ұсынылғаны туралы ақпарат жарияланды. Ластра Болуартемен мұндай рухани байланысы болғанын жоққа шығарды. Сондай-ақ 2024 жылғы қарашада Болуартенің жеке заттарының арасынан «вуду қуыршағы» деп сипатталған қуыршақ табылғаны туралы мәлімет жарияланды. == Марапаттары == * {{байрақ|Перу}} «Перудың күн» ордені * {{байрақ|Бруней}} «Бруней Тәжінің корольдік әулеттік ордені» ордені * {{байрақ|Индонезия}} «Индонезия Республикасының жұлдызы» ордені == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Перу саясаткерлері]] [[Санат:Перу заңгерлері]] [[Санат:Перу президенттері]] [[Санат:Перу вице-президенттері]] n5m1nqknd7w1z8dzc3gvhvq1p9maew2 0 753986 3607666 3582595 2026-05-22T07:25:47Z Арманбекқызы Еркежан НЗМ 173274 3607666 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2025}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''''Hurry Up Tomorrow''''' — канадалық әнші-композитор [[The Weeknd]]-тің алтыншы студиялық [[альбом |альбом]]ы. Ол XO және [[Republic Records]] арқылы 2025 жылғы 31 қаңтарда жарық көрді. Альбомда [[Justice (топ)|Justice]], [[Anitta (әнші)|Anitta]], [[Travis Scott]], [[Florence and the Machine]], [[Future (рэпер)|Future]], [[Playboy Carti]], [[Giorgio Moroder]] және [[Lana Del Rey]] сынды әртістер қонақ ретінде өнер көрсетеді, ал арнайы басылымында [[Swedish House Mafia]] да қосымша әртіс ретінде қатысады.<ref name="Aswad">{{cite magazine |last=Aswad |first=Jem |date=30 қаңтар 2025 |title=The Weeknd жаңа альбомы "Hurry Up Tomorrow"-ды шығарды |url=https://variety.com/2025/music/news/the-weeknd-drops-hurry-up-tomorrow-featuring-lana-del-rey-travis-scott-future-1236292214/ |magazine=Variety |access-date=31 қаңтар 2025 |language=en-US}}</ref> Альбомның продюсерлік жұмыстары негізінен The Weeknd, [[Mike Dean (продюсер)|Mike Dean]], Sage Skolfield, [[Oneohtrix Point Never|OPN]] және Nathan Salon тарапынан жүргізілді. Сондай-ақ, [[Oscar Holter]], [[Max Martin]], [[Metro Boomin]], [[Cirkut]], [[DaHeala]], [[Ilya Salmanzadeh|ILYA]], [[Tommy Brown (продюсер)|TBHits]], [[Johnny Jewel]], [[Ojivolta]], Swedish House Mafia және [[Pharrell Williams]] сынды продюсерлер де атсалысты. ''Hurry Up Tomorrow'' — [[R&B]], [[синт-поп]] және [[трэп (музыка)|трэп]] бағытындағы альбом, бірақ сонымен қатар [[бразилиялық фанк]] және [[хип-хоп]] жанрларын да қамтиды.<ref>{{Cite web |last=Lamarre |first=Michael Saponara,Carl |date=31 қаңтар 2025 |title=The Weeknd-тің "Hurry Up Tomorrow" альбомындағы барлық әндер рейтингі: сыншылардың таңдауы |url=https://www.billboard.com/lists/the-weeknd-hurry-up-tomorrow-album-song-rankings/niagara-falls/ |access-date=6 ақпан 2025 |website=Billboard |language=en-US}}</ref> Бұл альбом The Weeknd-тің ''[[After Hours (альбом)|After Hours]]'' (2020) және ''[[Dawn FM]]'' (2022) альбомдарынан кейінгі трилогияның соңғы бөлігі болып табылады<ref>{{Cite web |date=May 8, 2023 |title=The Weeknd & Lily-Rose Depp Set the 'Idol' Record Straight |url=https://archive.today/20230508140658/https://www.wmagazine.com/culture/the-weeknd-lily-rose-depp-the-idol-hbo-interview |access-date=November 28, 2024 |website=archive.is}}</ref><ref>{{Cite web |last=Dailey |first=Hannah |date=January 10, 2025 |title=The Weeknd Is Ready to Retire His Persona After ‘Hurry Up Tomorrow’: ‘It Never Ends Until You End It’ |url=https://www.billboard.com/music/music-news/the-weeknd-retire-persona-new-album-hurry-up-tomorrow-1235873861/ |access-date=February 4, 2025 |website=Billboard |language=en-US}}</ref>. [[After Hours til Dawn Tour]] осы үш альбомды қолдау мақсатында ұйымдастырылған. The Weeknd бұл альбом оның сахналық есімімен шығаратын соңғы туындысы болуы мүмкін екенін айтып, өз образын "аяқтайтынын" мәлімдеді. Ол алдағы уақытта музыкалық мансабын өзінің шын есімі, [[Абель Тесфайе|Абель Тесфайе]] атымен немесе The Weeknd ретінде жалғастыруы мүмкін.<ref>{{Cite web |date=8 мамыр 2023 |title=The Weeknd өзінің "Idol" жобасына қатысты пікір білдірді |url=https://archive.today/20230508140658/https://www.wmagazine.com/culture/the-weeknd-lily-rose-depp-the-idol-hbo-interview |access-date=28 қараша 2024 |website=archive.is}}</ref><ref>{{Cite web |last=Dailey |first=Hannah |date=10 қаңтар 2025 |title=The Weeknd "Hurry Up Tomorrow" альбомынан кейін өзінің сахналық есімінен бас тартуға дайын |url=https://www.billboard.com/music/music-news/the-weeknd-retire-persona-new-album-hurry-up-tomorrow-1235873861/ |access-date=4 ақпан 2025 |website=Billboard |language=en-US}}</ref> Альбомнан екі сингл шықты: "[[Timeless (The Weeknd және Playboi Carti әні)|Timeless]]" және "[[São Paulo (ән)|São Paulo]]", ал "[[Cry for Me (The Weeknd әні)|Cry for Me]]" альбом шыққаннан кейін жарық көрді. ''Hurry Up Tomorrow'' музыка сыншыларынан оң пікірлер алды, әсіресе оның продюсерлік жұмысы, мәтіндері, вокалдық орындауы және The Weeknd-тің [[House of Balloons]] (2011) атты алғашқы микстейпінен басталған шығармашылық жолын аяқтауы мақталды. Кейбір сыншылар бұл альбомды оның трилогиясы мен [[альтер эго]]-сына арналған "қуатты қорытынды" деп атады.<ref>{{Cite web |last=Aswad |first=Jem |date=10 қаңтар 2025 |title=The Weeknd "Hurry Up Tomorrow" альбомы мен фильмі туралы, сондай-ақ өзінің сахналық образын аяқтау жайлы ойларымен бөлісті |url=https://variety.com/2025/music/news/the-weeknd-hurry-up-tomorrow-interview-ending-career-1236268897/ |access-date=4 ақпан 2025 |website=Variety |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |date=31 қаңтар 2025 |title=The Weeknd-тің "Hurry Up Tomorrow" альбомы: аңызға айналған трилогияның қуатты финалы |url=https://hit-channel.com/the-weeknd-hurry-up-tomorrow-final-album/?amp=1 |website=Hit Channel |access-date=1 ақпан 2025}}</ref> Фанаттар мен сыншылар альбомның соңғы әні — атаулы трек ''Hurry Up Tomorrow'' дәл ''[[High for This]]'' (''House of Balloons'' альбомындағы бірінші ән) басталатын жерден аяқталатынын атап өтті, бұл The Weeknd-тің бүкіл мансабын бір тұйық шеңбер ретінде аяқтайтынын көрсетеді.<ref>{{Cite web |last=Setaro |first=Shawn |date=4 ақпан 2025 |title=The Weeknd-тің "Hurry Up Tomorrow" алғашқы аптадағы сатылымы жоғары болады деп күтілуде |url=https://hiphopdx.com/news/the-weeknd-hurry-up-tomorrow-set-first-week-sales-movie-trailer |access-date=6 ақпан 2025 |website=HipHopDX |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nevares |first=Gabriel Bras |date=4 ақпан 2025 |title=The Weeknd "Hurry Up Tomorrow" шолу |url=https://www.hotnewhiphop.com/882243-the-weeknd-hurry-up-tomorrow-album-review-music-news |access-date=6 ақпан 2025 |website=HotNewHipHop |language=en}}</ref> ==Жасалу тарихы== 2020 жылғы 25 наурызда The Weeknd [[Instagram]] тікелей эфирінде бес шығарылмаған тректі алдын ала ұсынды,<ref name="US">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=xMF1o81d5mU |title=The Weeknd playing snippets of unreleased songs on Instagram Live 3/25/2020 |language=en |access-date=2024-09-14 |via=www.youtube.com}}</ref> олардың кейбіреулері ''[[After Hours (The Weeknd альбомы)|After Hours]]'' (2020) альбомына арналған болуы мүмкін еді.<ref name="MT">{{Cite magazine |last=Paul |first=Larisha |date=2024-07-23 |title=The Weeknd Previews Journey Into the Abyss With Eerie New Music Teaser |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/the-weeknd-new-music-teaser-trailer-final-trilogy-1235066161/ |access-date=2024-09-16 |magazine=Rolling Stone |language=en-US}}</ref> Бұл альбом бес күн бұрын ғана жарық көрген болатын. Осы бес тректің үшеуі — "Nothing Compares", "Missed You" және "Final Lullaby" — кейіннен альбомның делюкс нұсқасына қосылды.<ref>{{Cite magazine |last=Holmes |first=Charles |date=2020-03-23 |title=The Weeknd Releases 'After Hours (Deluxe),' Featuring Lil Uzi Vert and Oneohtrix Point Never |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/the-weeknd-after-hours-deluxe-971138/ |access-date=2024-09-16 |magazine=Rolling Stone |language=en-US}}</ref> Алайда қалған екі ән — "Take Me Back to LA" және "The Abyss" (алғашында "Regular" немесе "Hold My Heart" деп аталған) — ''After Hours'' немесе оның жалғасы ''Dawn FM'' (2022) альбомына кірмеді. 2022 жылғы 10 қаңтарда, ''Dawn FM'' альбомы шыққанынан үш күн өткен соң, The Weeknd Twitter-де "Мен ойланамын... сіз жаңа трилогияны бастан кешіріп жатқаныңызды білдіңіз бе?" деп жазды.<ref>{{cite web |last1=Price |first1=Joe |title=The Weeknd Announces New Album 'Hurry Up Tomorrow' |url=https://www.complex.com/music/a/backwoodsaltar/the-weeknd-new-album-hurry-up-tomorrow |access-date=2024-09-04 |website=www.complex.com |language=en}}</ref><ref name="Variety">{{cite web |last=Aswad |first=Jem |date=2024-09-04 |title=The Weeknd Reveals Title, New Details About Next Album |url=https://variety.com/2024/music/news/the-weeknd-reveals-title-new-details-album-hurry-up-tomorrow-1236129931/ |access-date=2024-09-04 |website=Variety}}</ref> Бұл оның 2012 жылғы ''[[Trilogy (The Weeknd альбомы)|Trilogy]]'' компиляциялық альбомына сілтеме жасады. Онда оның 2011 жылғы ''[[House of Balloons]]'', ''[[Thursday (альбом)|Thursday]]'' және ''[[Echoes of Silence]]'' микстейптеріндегі әндердің ремиксі немесе қайта өңделген нұсқалары кірген.<ref>{{Cite magazine |last=Mamo |first=Heran |date=2024-01-08 |title=The Weeknd Teases Final Album in Trilogy, Following 'After Hours' & 'Dawn FM' |url=https://www.billboard.com/music/music-news/the-weeknd-teases-new-album-after-hours-dawn-fm-1235577862/ |access-date=2024-11-28 |magazine=Billboard |language=en-US}}</ref> Осылайша, ''After Hours'' және ''Dawn FM'' бір трилогияның бөлігі екені расталып, оның жалғасы ретінде үшінші альбом шығатыны белгілі болды. ''Hurry Up Tomorrow'' альбомы 2022 жылы ''Dawn FM'' шыққаннан кейін бірден әзірлене бастады. 2023 жылдың қаңтарында The Weeknd альбомға қатысты жазба сессияларының өткенін және оның "шабыт алғанын" мәлімдеді.<ref>{{Cite web |last=Fekadu |first=Mesfin |date=2023-01-09 |title=The Weeknd on His Deep Blue Connection to 'Avatar: The Way of Water' and Being Shortlisted at the Oscars |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/music-news/the-weeknd-crafting-theme-song-avatar-the-way-of-water-1235291855/ |access-date=2025-01-07 |website=The Hollywood Reporter |language=en-US}}</ref> 2022 жылғы 3 қыркүйекте, [[After Hours til Dawn Tour]]-дың Солтүстік Америкадағы соңғы концертінде, The Weeknd [[SoFi Stadium]]-да өнер көрсетіп жатқанда дауысынан айырылып қалды. Осыған байланысты концерт 26 қарашаға ауыстырылып, тағы бір қосымша концерт белгіленді. Кейін ол бұл жағдайды гастрольдік сапарлар мен ''[[The Idol (телехикая)|The Idol]]'' (2023) телехикаясының түсірілім кестесіндегі сәйкессіздіктерге байланысты болған шаршаумен түсіндірді.<ref name="BD" /> 2025 жылғы қаңтардағы ''[[Variety (журнал)|Variety]]'' журналына берген сұхбатында The Weeknd альбомның "едәуір бөлігі" 2022 жылдың қыркүйегінде дайын болғанын, бірақ дауыс жоғалту оқиғасына байланысты альбом мен оның [[Hurry Up Tomorrow (фильм)|байланысты фильмі]] "қайта өңделгенін" айтты.<ref name="BD">{{Cite web |last=Aswad |first=Jem |date=2025-01-10 |title=The Weeknd on the 'Breakdown' That Inspired His 'Hurry Up Tomorrow' Album and Film, and Why He Might Retire the Weeknd: 'It Never Ends Until You End It' |url=https://variety.com/2025/music/news/the-weeknd-hurry-up-tomorrow-interview-ending-career-1236268897/ |access-date=2025-01-10 |website=Variety |language=en-US}}</ref> == Коммерциялық жетістіктер == === Стриминг === ''Hurry Up Tomorrow'' альбомы жарыққа шыққан алғашқы күні [[Spotify]] платформасында 58 миллион ағын жинады, ал бірінші аптасында 302 миллион ағынға жетті. Бұл көрсеткіш The Weeknd-тің барлық студиялық жобалары арасындағы ең ірі стримингтік дебют болып табылады.<ref>{{Cite web |title=Instagram |url=https://www.instagram.com/p/DFyKK0MMWTv/?hl=en&img_index=1 |access-date=2025-02-16 |website=www.instagram.com}}</ref> Сонымен қатар, ''Hurry Up Tomorrow'' 2025 жылғы ең ірі стримингтік дебютке айналды.<ref>{{Cite web |date=2025-02-01 |title=All 20 Songs from The Weeknd’s Hurry Up Tomorrow Just Charted on Spotify—Here’s Where They Rank! |url=https://www.yahoo.com/entertainment/20-songs-weeknd-hurry-tomorrow-143116318.html |access-date=2025-02-11 |website=Yahoo Entertainment |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Instagram |url=https://www.instagram.com/p/DGGQHokMqSH/?hl=en |access-date=2025-02-16 |website=www.instagram.com}}</ref> === АҚШ === Америка Құрама Штаттарында ''Hurry Up Tomorrow'' [[''Billboard'' 200]] чартында бірінші орынмен дебют жасады. Оның бірінші аптадағы сатылымы 490500 альбом-эквивалентті бірлікке тең болды. Бұл көрсеткіштің 171,5 миллион ағыннан, ал 359000-ы таза альбом сатылымынан тұрды. Бұл ер адам орындаушылар арасындағы ең жоғары сатылым көрсеткіші 2020 жылдан бері тіркелген рекордқа айналды. Осы жетістіктің арқасында ''Hurry Up Tomorrow'' The Weeknd-тің ''Billboard'' 200 рейтингінде бірінші орын алған бесінші альбомы атанды, сондай-ақ АҚШ-тағы ең үлкен алғашқы апталық сатылым нәтижесін көрсетті. Сонымен қатар, бұл альбом 2025 жылдың ең үздік дебюттік көрсеткіші болып, [[Тейлор Свифт]]тің ''[[The Tortured Poets Department]]'' альбомынан бері ең үлкен коммерциялық жетістікке жеткен альбом ретінде танылды.<ref>{{Cite magazine|last=Caulfield |first=Keith |date=2025-02-09 |title=The Weeknd Lands Fifth No. 1 Album on Billboard 200 with ‘Hurry Up Tomorrow’ |url=https://www.billboard.com/music/chart-beat/the-weeknd-hurry-up-tomorrow-number-one-billboard-200-chart-1235896581/ |access-date=2025-02-09 |magazine=[[Billboard]]|language=en-US}}</ref> === Халықаралық нарық === Әлемнің басқа елдерінде альбом 16 мемлекеттің чарттарында көш бастады, соның ішінде The Weeknd-тің отаны — [[Канада]], сондай-ақ [[Франция]], [[Норвегия]], [[Бельгия]], [[Аустралия]], [[Ұлыбритания]] және [[Жаңа Зеландия]]. Сонымен қатар, ол [[Швеция]], [[Финляндия]], [[Италия]], [[Испания]] және [[Швейцария]]да үздік бестікке кірді. ==Шығарылым тарихы== {| class="wikitable plainrowheaders" |+ Release history for ''Hurry Up Tomorrow'' ! scope="col"| Аймақ ! scope="col"| Күні ! scope="col"| Лейбл ! scope="col"| Форматы ! scope="col"| Өңделуі ! scope="col"| Көзі |- ! scope="row" rowspan="6"| Әртүрлі | rowspan="3"| 31 қаңтар, 2025 | rowspan="6"| {{hlist|[[XO (record label)|XO]]|[[Republic Records|Republic]]}} | {{hlist|[[Music download|Digital download]]|[[Streaming media|streaming]]}} | Толық |<ref>{{cite web|author=The Weeknd|author-link=The Weeknd|date=January 31, 2025|title=Dawn FM|url=https://music.apple.com/us/album/hurry-up-tomorrow/1793654348|access-date=February 24, 2025|website=Apple Music (US)|publisher=XO / Republic Records}}</ref> |- | Digital download | 00XO ||<ref>{{cite web|author=The Weeknd|author-link=The Weeknd|title=00XO Edition Cover Digital Album|url=https://hurryuptomorrow.club/products/00xo-edition-cover-digital-album|access-date=February 24, 2025|website=XO Store|publisher=XO / Republic Records|archive-date=February 3, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250203032726/https://hurryuptomorrow.club/products/00xo-edition-cover-digital-album|url-status=dead}}</ref> |- | {{hlist|[[Cassette tape|Cassette]]|[[Compact disc|CD]]|[[LP record|LP]]}} | First pressing | |- | 5 ақпан, 2025 | Digital download | Pharrell Williams |<ref>{{cite web|author=The Weeknd|author-link=The Weeknd|title=Pharrell Williams Edition Cover Digital Album|url=https://hurryuptomorrow.club/products/pharrell-williams-edition-cover-digital-album|access-date=February 24, 2025|website=XO Store|publisher=XO / Republic Records|archive-date=February 3, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250203032726/https://hurryuptomorrow.club/products/00xo-edition-cover-digital-album|url-status=dead}}</ref> |- | 11 ақпан, 2025 | Streaming | Видео | |- | 16 мамыр, 2025 | {{hlist|CD|LP}} | Толық | |} == Дереккөздер == {{reflist}} {{stub}} tfvns0mda3hssnab920d0sqgr4mwgyu 3607667 3607666 2026-05-22T07:27:01Z Арманбекқызы Еркежан НЗМ 173274 3607667 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2025}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''''Hurry Up Tomorrow''''' — канадалық әнші-композитор [[The Weeknd]]-тің алтыншы студиялық [[Альбом|альбом]]ы. Ол XO және [[Republic Records]] арқылы 2025 жылғы 31 қаңтарда жарық көрді. Альбомда [[Justice (топ)|Justice]], [[Anitta (әнші)|Anitta]], [[Travis Scott]], [[Florence and the Machine]], [[Future (рэпер)|Future]], [[Playboy Carti]], [[Giorgio Moroder]] және [[Lana Del Rey]] сынды әртістер қонақ ретінде өнер көрсетеді, ал арнайы басылымында [[Swedish House Mafia]] да қосымша әртіс ретінде қатысады.<ref name="Aswad">{{cite magazine |last=Aswad |first=Jem |date=30 қаңтар 2025 |title=The Weeknd жаңа альбомы "Hurry Up Tomorrow"-ды шығарды |url=https://variety.com/2025/music/news/the-weeknd-drops-hurry-up-tomorrow-featuring-lana-del-rey-travis-scott-future-1236292214/ |magazine=Variety |access-date=31 қаңтар 2025 |language=en-US}}</ref> Альбомның продюсерлік жұмыстары негізінен The Weeknd, [[Mike Dean (продюсер)|Mike Dean]], Sage Skolfield, [[Oneohtrix Point Never|OPN]] және Nathan Salon тарапынан жүргізілді. Сондай-ақ, [[Oscar Holter]], [[Max Martin]], [[Metro Boomin]], [[Cirkut]], [[DaHeala]], [[Ilya Salmanzadeh|ILYA]], [[Tommy Brown (продюсер)|TBHits]], [[Johnny Jewel]], [[Ojivolta]], Swedish House Mafia және [[Pharrell Williams]] сынды продюсерлер де атсалысты. ''Hurry Up Tomorrow'' — [[R&B]], [[синт-поп]] және [[трэп (музыка)|трэп]] бағытындағы альбом, бірақ сонымен қатар [[бразилиялық фанк]] және [[хип-хоп]] жанрларын да қамтиды.<ref>{{Cite web |last=Lamarre |first=Michael Saponara,Carl |date=31 қаңтар 2025 |title=The Weeknd-тің "Hurry Up Tomorrow" альбомындағы барлық әндер рейтингі: сыншылардың таңдауы |url=https://www.billboard.com/lists/the-weeknd-hurry-up-tomorrow-album-song-rankings/niagara-falls/ |access-date=6 ақпан 2025 |website=Billboard |language=en-US}}</ref> Бұл альбом The Weeknd-тің ''[[After Hours (альбом)|After Hours]]'' (2020) және ''[[Dawn FM]]'' (2022) альбомдарынан кейінгі трилогияның соңғы бөлігі болып табылады<ref>{{Cite web |date=May 8, 2023 |title=The Weeknd & Lily-Rose Depp Set the 'Idol' Record Straight |url=https://archive.today/20230508140658/https://www.wmagazine.com/culture/the-weeknd-lily-rose-depp-the-idol-hbo-interview |access-date=November 28, 2024 |website=archive.is}}</ref><ref>{{Cite web |last=Dailey |first=Hannah |date=January 10, 2025 |title=The Weeknd Is Ready to Retire His Persona After ‘Hurry Up Tomorrow’: ‘It Never Ends Until You End It’ |url=https://www.billboard.com/music/music-news/the-weeknd-retire-persona-new-album-hurry-up-tomorrow-1235873861/ |access-date=February 4, 2025 |website=Billboard |language=en-US}}</ref>. [[After Hours til Dawn Tour]] осы үш альбомды қолдау мақсатында ұйымдастырылған. The Weeknd бұл альбом оның сахналық есімімен шығаратын соңғы туындысы болуы мүмкін екенін айтып, өз образын "аяқтайтынын" мәлімдеді. Ол алдағы уақытта музыкалық мансабын өзінің шын есімі, [[Абель Тесфайе|Абель Тесфайе]] атымен немесе The Weeknd ретінде жалғастыруы мүмкін.<ref>{{Cite web |date=8 мамыр 2023 |title=The Weeknd өзінің "Idol" жобасына қатысты пікір білдірді |url=https://archive.today/20230508140658/https://www.wmagazine.com/culture/the-weeknd-lily-rose-depp-the-idol-hbo-interview |access-date=28 қараша 2024 |website=archive.is}}</ref><ref>{{Cite web |last=Dailey |first=Hannah |date=10 қаңтар 2025 |title=The Weeknd "Hurry Up Tomorrow" альбомынан кейін өзінің сахналық есімінен бас тартуға дайын |url=https://www.billboard.com/music/music-news/the-weeknd-retire-persona-new-album-hurry-up-tomorrow-1235873861/ |access-date=4 ақпан 2025 |website=Billboard |language=en-US}}</ref> Альбомнан екі сингл шықты: "[[Timeless (The Weeknd және Playboi Carti әні)|Timeless]]" және "[[São Paulo (ән)|São Paulo]]", ал "[[Cry for Me (The Weeknd әні)|Cry for Me]]" альбом шыққаннан кейін жарық көрді. ''Hurry Up Tomorrow'' музыка сыншыларынан оң пікірлер алды, әсіресе оның продюсерлік жұмысы, мәтіндері, вокалдық орындауы және The Weeknd-тің [[House of Balloons]] (2011) атты алғашқы микстейпінен басталған шығармашылық жолын аяқтауы мақталды. Кейбір сыншылар бұл альбомды оның трилогиясы мен [[альтер эго]]-сына арналған "қуатты қорытынды" деп атады.<ref>{{Cite web |last=Aswad |first=Jem |date=10 қаңтар 2025 |title=The Weeknd "Hurry Up Tomorrow" альбомы мен фильмі туралы, сондай-ақ өзінің сахналық образын аяқтау жайлы ойларымен бөлісті |url=https://variety.com/2025/music/news/the-weeknd-hurry-up-tomorrow-interview-ending-career-1236268897/ |access-date=4 ақпан 2025 |website=Variety |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |date=31 қаңтар 2025 |title=The Weeknd-тің "Hurry Up Tomorrow" альбомы: аңызға айналған трилогияның қуатты финалы |url=https://hit-channel.com/the-weeknd-hurry-up-tomorrow-final-album/?amp=1 |website=Hit Channel |access-date=1 ақпан 2025}}</ref> Фанаттар мен сыншылар альбомның соңғы әні — атаулы трек ''Hurry Up Tomorrow'' дәл ''[[High for This]]'' (''House of Balloons'' альбомындағы бірінші ән) басталатын жерден аяқталатынын атап өтті, бұл The Weeknd-тің бүкіл мансабын бір тұйық шеңбер ретінде аяқтайтынын көрсетеді.<ref>{{Cite web |last=Setaro |first=Shawn |date=4 ақпан 2025 |title=The Weeknd-тің "Hurry Up Tomorrow" алғашқы аптадағы сатылымы жоғары болады деп күтілуде |url=https://hiphopdx.com/news/the-weeknd-hurry-up-tomorrow-set-first-week-sales-movie-trailer |access-date=6 ақпан 2025 |website=HipHopDX |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nevares |first=Gabriel Bras |date=4 ақпан 2025 |title=The Weeknd "Hurry Up Tomorrow" шолу |url=https://www.hotnewhiphop.com/882243-the-weeknd-hurry-up-tomorrow-album-review-music-news |access-date=6 ақпан 2025 |website=HotNewHipHop |language=en}}</ref> ==Жасалу тарихы== 2020 жылғы 25 наурызда The Weeknd [[Instagram]] тікелей эфирінде бес шығарылмаған тректі алдын ала ұсынды,<ref name="US">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=xMF1o81d5mU |title=The Weeknd playing snippets of unreleased songs on Instagram Live 3/25/2020 |language=en |access-date=2024-09-14 |via=www.youtube.com}}</ref> олардың кейбіреулері ''[[After Hours (The Weeknd альбомы)|After Hours]]'' (2020) альбомына арналған болуы мүмкін еді.<ref name="MT">{{Cite magazine |last=Paul |first=Larisha |date=2024-07-23 |title=The Weeknd Previews Journey Into the Abyss With Eerie New Music Teaser |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/the-weeknd-new-music-teaser-trailer-final-trilogy-1235066161/ |access-date=2024-09-16 |magazine=Rolling Stone |language=en-US}}</ref> Бұл альбом бес күн бұрын ғана жарық көрген болатын. Осы бес тректің үшеуі — "Nothing Compares", "Missed You" және "Final Lullaby" — кейіннен альбомның делюкс нұсқасына қосылды.<ref>{{Cite magazine |last=Holmes |first=Charles |date=2020-03-23 |title=The Weeknd Releases 'After Hours (Deluxe),' Featuring Lil Uzi Vert and Oneohtrix Point Never |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/the-weeknd-after-hours-deluxe-971138/ |access-date=2024-09-16 |magazine=Rolling Stone |language=en-US}}</ref> Алайда қалған екі ән — "Take Me Back to LA" және "The Abyss" (алғашында "Regular" немесе "Hold My Heart" деп аталған) — ''After Hours'' немесе оның жалғасы ''Dawn FM'' (2022) альбомына кірмеді. 2022 жылғы 10 қаңтарда, ''Dawn FM'' альбомы шыққанынан үш күн өткен соң, The Weeknd Twitter-де "Мен ойланамын... сіз жаңа трилогияны бастан кешіріп жатқаныңызды білдіңіз бе?" деп жазды.<ref>{{cite web |last1=Price |first1=Joe |title=The Weeknd Announces New Album 'Hurry Up Tomorrow' |url=https://www.complex.com/music/a/backwoodsaltar/the-weeknd-new-album-hurry-up-tomorrow |access-date=2024-09-04 |website=www.complex.com |language=en}}</ref><ref name="Variety">{{cite web |last=Aswad |first=Jem |date=2024-09-04 |title=The Weeknd Reveals Title, New Details About Next Album |url=https://variety.com/2024/music/news/the-weeknd-reveals-title-new-details-album-hurry-up-tomorrow-1236129931/ |access-date=2024-09-04 |website=Variety}}</ref> Бұл оның 2012 жылғы ''[[Trilogy (The Weeknd альбомы)|Trilogy]]'' компиляциялық альбомына сілтеме жасады. Онда оның 2011 жылғы ''[[House of Balloons]]'', ''[[Thursday (альбом)|Thursday]]'' және ''[[Echoes of Silence]]'' микстейптеріндегі әндердің ремиксі немесе қайта өңделген нұсқалары кірген.<ref>{{Cite magazine |last=Mamo |first=Heran |date=2024-01-08 |title=The Weeknd Teases Final Album in Trilogy, Following 'After Hours' & 'Dawn FM' |url=https://www.billboard.com/music/music-news/the-weeknd-teases-new-album-after-hours-dawn-fm-1235577862/ |access-date=2024-11-28 |magazine=Billboard |language=en-US}}</ref> Осылайша, ''After Hours'' және ''Dawn FM'' бір трилогияның бөлігі екені расталып, оның жалғасы ретінде үшінші альбом шығатыны белгілі болды. ''Hurry Up Tomorrow'' альбомы 2022 жылы ''Dawn FM'' шыққаннан кейін бірден әзірлене бастады. 2023 жылдың қаңтарында The Weeknd альбомға қатысты жазба сессияларының өткенін және оның "шабыт алғанын" мәлімдеді.<ref>{{Cite web |last=Fekadu |first=Mesfin |date=2023-01-09 |title=The Weeknd on His Deep Blue Connection to 'Avatar: The Way of Water' and Being Shortlisted at the Oscars |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/music-news/the-weeknd-crafting-theme-song-avatar-the-way-of-water-1235291855/ |access-date=2025-01-07 |website=The Hollywood Reporter |language=en-US}}</ref> 2022 жылғы 3 қыркүйекте, [[After Hours til Dawn Tour]]-дың Солтүстік Америкадағы соңғы концертінде, The Weeknd [[SoFi Stadium]]-да өнер көрсетіп жатқанда дауысынан айырылып қалды. Осыған байланысты концерт 26 қарашаға ауыстырылып, тағы бір қосымша концерт белгіленді. Кейін ол бұл жағдайды гастрольдік сапарлар мен ''[[The Idol (телехикая)|The Idol]]'' (2023) телехикаясының түсірілім кестесіндегі сәйкессіздіктерге байланысты болған шаршаумен түсіндірді.<ref name="BD" /> 2025 жылғы қаңтардағы ''[[Variety (журнал)|Variety]]'' журналына берген сұхбатында The Weeknd альбомның "едәуір бөлігі" 2022 жылдың қыркүйегінде дайын болғанын, бірақ дауыс жоғалту оқиғасына байланысты альбом мен оның [[Hurry Up Tomorrow (фильм)|байланысты фильмі]] "қайта өңделгенін" айтты.<ref name="BD">{{Cite web |last=Aswad |first=Jem |date=2025-01-10 |title=The Weeknd on the 'Breakdown' That Inspired His 'Hurry Up Tomorrow' Album and Film, and Why He Might Retire the Weeknd: 'It Never Ends Until You End It' |url=https://variety.com/2025/music/news/the-weeknd-hurry-up-tomorrow-interview-ending-career-1236268897/ |access-date=2025-01-10 |website=Variety |language=en-US}}</ref> == Коммерциялық жетістіктер == === Стриминг === ''Hurry Up Tomorrow'' альбомы жарыққа шыққан алғашқы күні [[Spotify]] платформасында 58 миллион ағын жинады, ал бірінші аптасында 302 миллион ағынға жетті. Бұл көрсеткіш The Weeknd-тің барлық студиялық жобалары арасындағы ең ірі стримингтік дебют болып табылады.<ref>{{Cite web |title=Instagram |url=https://www.instagram.com/p/DFyKK0MMWTv/?hl=en&img_index=1 |access-date=2025-02-16 |website=www.instagram.com}}</ref> Сонымен қатар, ''Hurry Up Tomorrow'' 2025 жылғы ең ірі стримингтік дебютке айналды.<ref>{{Cite web |date=2025-02-01 |title=All 20 Songs from The Weeknd’s Hurry Up Tomorrow Just Charted on Spotify—Here’s Where They Rank! |url=https://www.yahoo.com/entertainment/20-songs-weeknd-hurry-tomorrow-143116318.html |access-date=2025-02-11 |website=Yahoo Entertainment |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Instagram |url=https://www.instagram.com/p/DGGQHokMqSH/?hl=en |access-date=2025-02-16 |website=www.instagram.com}}</ref> === АҚШ === Америка Құрама Штаттарында ''Hurry Up Tomorrow'' [[''Billboard'' 200]] чартында бірінші орынмен дебют жасады. Оның бірінші аптадағы сатылымы 490500 альбом-эквивалентті бірлікке тең болды. Бұл көрсеткіштің 171,5 миллион ағыннан, ал 359000-ы таза альбом сатылымынан тұрды. Бұл ер адам орындаушылар арасындағы ең жоғары сатылым көрсеткіші 2020 жылдан бері тіркелген рекордқа айналды. Осы жетістіктің арқасында ''Hurry Up Tomorrow'' The Weeknd-тің ''Billboard'' 200 рейтингінде бірінші орын алған бесінші альбомы атанды, сондай-ақ АҚШ-тағы ең үлкен алғашқы апталық сатылым нәтижесін көрсетті. Сонымен қатар, бұл альбом 2025 жылдың ең үздік дебюттік көрсеткіші болып, [[Тейлор Свифт]]тің ''[[The Tortured Poets Department]]'' альбомынан бері ең үлкен коммерциялық жетістікке жеткен альбом ретінде танылды.<ref>{{Cite magazine|last=Caulfield |first=Keith |date=2025-02-09 |title=The Weeknd Lands Fifth No. 1 Album on Billboard 200 with ‘Hurry Up Tomorrow’ |url=https://www.billboard.com/music/chart-beat/the-weeknd-hurry-up-tomorrow-number-one-billboard-200-chart-1235896581/ |access-date=2025-02-09 |magazine=[[Billboard]]|language=en-US}}</ref> === Халықаралық нарық === Әлемнің басқа елдерінде альбом 16 мемлекеттің чарттарында көш бастады, соның ішінде The Weeknd-тің отаны — [[Канада]], сондай-ақ [[Франция]], [[Норвегия]], [[Бельгия]], [[Аустралия]], [[Ұлыбритания]] және [[Жаңа Зеландия]]. Сонымен қатар, ол [[Швеция]], [[Финляндия]], [[Италия]], [[Испания]] және [[Швейцария]]да үздік бестікке кірді. ==Шығарылым тарихы== {| class="wikitable plainrowheaders" |+ Release history for ''Hurry Up Tomorrow'' ! scope="col"| Аймақ ! scope="col"| Күні ! scope="col"| Лейбл ! scope="col"| Форматы ! scope="col"| Өңделуі ! scope="col"| Көзі |- ! scope="row" rowspan="6"| Әртүрлі | rowspan="3"| 31 қаңтар, 2025 | rowspan="6"| {{hlist|[[XO (record label)|XO]]|[[Republic Records|Republic]]}} | {{hlist|[[Music download|Digital download]]|[[Streaming media|streaming]]}} | Толық |<ref>{{cite web|author=The Weeknd|author-link=The Weeknd|date=January 31, 2025|title=Dawn FM|url=https://music.apple.com/us/album/hurry-up-tomorrow/1793654348|access-date=February 24, 2025|website=Apple Music (US)|publisher=XO / Republic Records}}</ref> |- | Digital download | 00XO ||<ref>{{cite web|author=The Weeknd|author-link=The Weeknd|title=00XO Edition Cover Digital Album|url=https://hurryuptomorrow.club/products/00xo-edition-cover-digital-album|access-date=February 24, 2025|website=XO Store|publisher=XO / Republic Records|archive-date=February 3, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250203032726/https://hurryuptomorrow.club/products/00xo-edition-cover-digital-album|url-status=dead}}</ref> |- | {{hlist|[[Cassette tape|Cassette]]|[[Compact disc|CD]]|[[LP record|LP]]}} | First pressing | |- | 5 ақпан, 2025 | Digital download | Pharrell Williams |<ref>{{cite web|author=The Weeknd|author-link=The Weeknd|title=Pharrell Williams Edition Cover Digital Album|url=https://hurryuptomorrow.club/products/pharrell-williams-edition-cover-digital-album|access-date=February 24, 2025|website=XO Store|publisher=XO / Republic Records|archive-date=February 3, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250203032726/https://hurryuptomorrow.club/products/00xo-edition-cover-digital-album|url-status=dead}}</ref> |- | 11 ақпан, 2025 | Streaming | Видео | |- | 16 мамыр, 2025 | {{hlist|CD|LP}} | Толық | |} == Дереккөздер == {{reflist}} {{stub}} 64egntu9gbe9f0s37tie5efsgtlajp2 0 754519 3607538 3607448 2026-05-21T17:04:33Z Aldogarov 95591 қате 3607538 wikitext text/x-wiki {{Машиналық аударма}} {{Мемлекеттік қайраткер | түс = елбасы | Қазақша есімі = Масуд Пезешкиан | Шынайы есімі = {{lang-fa|مسعود پزشکیان}}<br>{{lang-az|مسعود پزشکیان}} | Суреті = Masoud Pezeshkian in 2025 (cropped).jpg | Атауы = | Титулы = [[Иран|Иранның 9-Президенті]] | Ту = Office of the President of the Islamic Republic of Iran Seal.svg | Ту2 = Flag of Iran.svg | Басқара бастады = 22 шілден 2024 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Иран жоғарғы көсемі = Иран жоғарғы көсемі | Ізашары = [[Ибрахим Раиси]]<br>[[Мохаммад Мохбер]] ({{м.а.}}) | Титулы_2 = Уақытша басқарушы кеңестің мүшесі | Ту_2 = Emblem of Iran.svg | Ту2_2 = Flag of Iran.svg | Басқара бастады_2 = 1 наурыз | Басқаруын аяқтады_2 = 8 наурыз 2026 | Ізашары_2 = Лауазым құрылды | Ізбасары_2 = [[Моджтаба Хаменеи]] (Иран жоғарғы көсемі) | Титулы_3 = Исламдық консультативтік кеңестің мүшесі | Ту_3 = Islamic Parliament of Iran Seal.svg | Ту2_3 = Flag of Iran.svg | Басқара бастады_3 = 27 мамыр 2008 | Басқаруын аяқтады_3 = 28 шілде 2024 | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = Денсаулық сақтау және медициналық білім министрі | Ту_4 = Emblem of Iran (red).svg | Ту2_4 = Flag of Iran.svg | Басқара бастады_4 = 22 тамыз 2001 | Басқаруын аяқтады_4 = 24 тамыз 2005 | Ізашары_4 = Мохаммад Фархади | Ізбасары_4 = Камран Багери Ланкарани | Титулы_5 = | Ту_5 = | Ту2_5 = | Басқара бастады_5 = | Басқаруын аяқтады_5 = | Ізашары_5 = | Ізбасары_5 = | Титулы_6 = | Ту_6 = | Ту2_6 = | Басқара бастады_6 = | Басқаруын аяқтады_6 = | Президент_6 = | Ізашары_6 = | Ізбасары_6 = | Басқара бастады_7 = | Басқаруын аяқтады_7 = | Президент_7 = | Ізашары_7 = | Ізбасары_7 = | Титулы_8 = | Ту_8 = | Ту2_8 = | Басқара бастады_8 = | Басқаруын аяқтады_8 = | Ізашары_8 = | Ізбасары_8 = | тақырыпша1_8 = | мәтін1_8 = | Туған күні = 29.09.1954 | Туған жері = {{туғанжері|Мехабад|Мехабадта}}, [[Иран шаһаншаһ мемлекеті|Иран]] | Азаматтығы = | Атағы = | Әскер түрі = [[Ислам революциясы сақшылар корпусы]]<br>[[Әскери медицина]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = [[Ислам]] | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Фатемех Маджиди (Қайтыс болды) | Балалары = Захра Пезешкиан<br>Мехди Пезешкиан<br>Юзеф Пезешкиан | Династия = | Партиясы = [[Партиясыз]] | Білімі = [[Тебриз медицина ғылымдары университеті]]<br>[[Иран медицина ғылымдары университеті]] | Ғылыми дәрежесі = | Қолтаңбасы = Masoud Pezeshkian signature.svg | Commons = Masoud Pezeshkian | Марапаттары = | Сайты = | Қызмет еткен жылдары = 1978 | Атағы = Әскері дәрігер | Әскер түрі = [[Ислам революциясы сақшылар корпусы]]<br>[[Әскери медицина]] | Басқарды = | Шайқасы = [[Иран-Ирак соғысы]]<br>[[Сирия азаматтық соғысы]]<br>[[Израиль-Иран соғысы]]<br>[[Ирандағы соғыс (2026)]] }} '''Масуд Пезешкиан''' ({{lang-fa|مسعود پزشکیان}}; [[29 қыркүйек]] [[1954 жыл]], [[Мехабад]]) — [[иран]]дық [[Кардиохирургия|кардиохирург]], саяси және мемлекеттік қайраткер, 2024 жылғы 28 шілдеден бастап [[Иран|Иран Ислам Республикасының]] [[Иран президенті|9-шы президенті]].<ref>{{Cite web|url=https://massaget.kz/news/reformator-masud-pezeshkian-irannyin-jana-prezident-bolyip-111214/|title=Реформатор Масуд Пезешкиан Иранның жаңа президенті болып сайланды}}</ref> == Өмірбаяны == Масуд Пезешкиан 1956 жылы 29 қырқүйекте Махабад қаласында дүниеге келген. Өзін түрік деп санайды<ref>{{cite web |url=https://tr.euronews.com/2024/07/06/iranin-yeni-cumhurbaskani-mesud-pezeskiyan-kimdir |title=İran'ın yeni Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan kimdir? |lang=tr |website=[[Euronews]] |quote="Evde çocuklarımla Farsça yerine Türkçe konuşuyorum. Annem de babam da Türk. Türklüğümle gurur duyuyorum" diyen Mesud Pezeşkiyan, Cuma günü düzenlenen Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ikinci turunda Said Celili'den daha fazla oy alarak İran'ın 9'uncu Cumhurbaşkanı oldu. }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://olke.az/siyaset/383863/atam-da-turkdur-anam-da-turk-olmaimla-fexr-edirem-pezeskian/test|title=Atam da türkdür, anam da. Türk olmağımla fəxr edirəm — Pezeşkian|lang=az|website=olke.az|date=2024-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709123918/https://olke.az/siyaset/383863/atam-da-turkdur-anam-da-turk-olmaimla-fexr-edirem-pezeskian/test|archive-date=2024-07-09|access-date=2024-07-09|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://iranwire.com/en/politics/131251-pezeshkians-ethnicity-and-jalilis-campaign-fail-to-mobilize-turk-voters/|title=Pezeshkian's Ethnicity and Jalili's Campaign Fail to Mobilize Turk Voters|lang=en|author=Ata Mahamad|website=IRANWIRE|date=2024-06-30|archive-date=2024-07-30|access-date=2025-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20240730085456/https://iranwire.com/en/politics/131251-pezeshkians-ethnicity-and-jalilis-campaign-fail-to-mobilize-turk-voters/|url-status=live}}</ref>. Ана тілі деңгейінде парсы және әзербайжан тілдерінен бөлек, күрд тілін де меңгерген<ref>{{Cite news|title=Who Is Masud Pezeshkian, Iran's President-Elect?|first=Kian|last=Sharifi|url=https://www.rferl.org/a/iran-pezeshkian-profile-election-winner/33012192.html|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|access-date=2024-09-11|lang=en|archive-date=2024-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20240911025440/https://www.rferl.org/a/iran-pezeshkian-profile-election-winner/33012192.html|url-status=live}}</ref>. 1973 жылы Урмия ауыл шаруашылығы академиясын бітірді. Тамақ өнеркәсібі саласы бойынша диплом алды. Әскерге шақырылып, Заболь қаласына қызмет етуге барған. Дәл осы кезеңде ол медицинаға қызығушылық танытты. Әскери қызметін аяқтағаннан кейін туған өңіріне оралып, медициналық институтқа түсіп, жалпы медицина бойынша білім алды. Иран-Ирак соғысы кезінде Пезешкиан жиі алғы шепте болып, медициналық бригадаларды жіберуді ұйымдастырып, дәрігер ретінде жұмыс істеді. 1985 жылы Тебриз университетінің медицина факультетінде профессор қызметін атқарды. 1993–1999 жылдары Тебриз медициналық ғылымдар университетін басқарды. 2000 жылы жарты жыл бойы Иранның Денсаулық сақтау, емдеу және медициналық білім министрінің орынбасары болды. 2000–2004 жылдары Денсаулық сақтау, емдеу және медициналық білім министрі қызметін атқарды. 2024 жылғы 28 маусымда өткен президент сайлауының бірінші турында Масуд Пезешкиан 10 415 991 дауысқа (42,5%) ие болып, екінші турға өтті. == Президенттігі == Пезешкиан президент ретіндегі алғашқы баспасөз мәслихатында Иранның «әдеп полициясы» әйелдерді міндетті [[хиджаб]] тағу мәселесі бойынша бұдан былай «мазаламайтынын» уәде етті. Ол сондай-ақ Иранның ядролық келісімі бойынша келіссөздер арқылы елге шетелдік инвестиция тартуға ниетті екенін білдірді. Алайда 2025 жылы [[АҚШ]] президенті болып қайтадан [[Дональд Трамп]] сайланып, Иранға қатысты «ең жоғары қысым» саясатын жариялап, жаңа санкциялар енгізді, бұл елдегі экономикалық жағдайды күрделендірді<ref name=":10">{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/person/696a0af99a7947c8555ecd40|title=Пезешкиан Масуд|lang=ru-RU|website=[[РБК]]|access-date=2026-02-09}}</ref>. === Дін === Пезешкиан — Құран оқытушысы әрі Нахдж әл-Балаға (шиа мұсылмандары үшін маңызды мәтін) тәпсірін оқушы<ref>{{Cite web |url=https://www.ft.com/content/95896b95-85aa-40d0-9aa5-f06c8a769e3e |title=Reformist candidate Masoud Pezeshkian shakes up Iran presidential election |access-date=2024-06-28 |archive-date=2024-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240613042850/https://www.ft.com/content/95896b95-85aa-40d0-9aa5-f06c8a769e3e |url-status=live }}</ref>. Ол сондай-ақ Иран–Түркия достық қоғамы мүшесі болып табылады<ref>[https://web.archive.org/web/20140724073506/http://www.parliran.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=1&pageid=4467 اسامي اعضاء گروه دوستي پارلماني مجلس نهم]</ref>. === Он екі күндік соғыс === 2025 жылғы 13 маусымда Израиль Иранға әуе соққыларын бастап, Он екі күндік соғыстың басталуына түрткі болды<ref>[https://edition.cnn.com/2025/06/12/middleeast/israel-iran-strikes-intl-hnk Israel hits Iran's nuclear program and military leadership in unprecedented strikes]</ref>. Бұған жауап ретінде Пезешкиан Иранның [[Атом қуаты халықаралық агенттігі|Атом қуаты халықаралық агенттігімен]] ынтымақтастығын тоқтата тұруды бұйырды<ref>[https://apnews.com/article/iran-nuclear-iaea-cooperation-8bbdc81b9199d8d179d0fb2e1b8dac2a Iran's president orders country to suspend cooperation with UN nuclear watchdog IAEA]</ref>. «Фарс» агенттігі мен [[АҚШ]] барлау дереккөздері 16 маусымда израильдік күштердің Пезешкианды өлтіруге әрекет жасағанын растады<ref>[https://www.cbsnews.com/news/irans-president-injured-during-israeli-strikes-u-s-intelligence-sources-say/ Iran's president injured during Israeli strikes, U.S. intelligence sources say]</ref><ref>[https://www.middleeasteye.net/news/iran-president-masoud-pezeshkian-tells-tucker-carlson-israel-tried-assassinate-him Iran's President Masoud Pezeshkian says Israel tried to assassinate him]</ref><ref>[https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-860301 Iranian President Masoud Pezeshkian claims Israel tried to kill him]</ref><ref>[https://www.indiatoday.in/world/story/irans-president-claims-israel-tried-to-assassinate-him-during-12-day-war-glbs-2752304-2025-07-08 Iran's president claims Israel tried to assassinate him during 12-day war]</ref><ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cn0z8n037p6o Iran President Pezeshkian was reportedly injured in Israeli strikes]</ref>. Қастандық әрекеті Пезешкиан басқа жоғары лауазымды ирандық шенеуніктермен кездесу өткізіп жатқан ғимаратқа соққы беруді қамтыды. Шабуыл кезінде эвакуация жолдарын бұғаттау және ауа айналымын бұзу үшін ғимараттың кіреберістері мен шығаберістеріне бағытталған алты зымыран немесе бомба қолданылған<ref>[https://www.ndtv.com/world-news/iran-president-masoud-pezeshkian-injured-in-israels-nasrallah-style-assassination-plot-report-8867547 Iran's President Was Injured In Israel's Nasrallah-Style Assassination Plot: Report]</ref>. Нысаналы қабатта электр қуаты өшірілгеніне қарамастан, Пезешкианды қоса алғанда ирандық шенеуніктер алдын ала жоспарланған төтенше шығу жолы арқылы қашып үлгерді<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2025/7/13/iranian-president-lightly-wounded-while-escaping-israeli-attack Iranian president lightly wounded while escaping Israeli attack]</ref><ref>[https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/07/13/iranian-president-injured-during-israeli-airstrike/ Wounded Iranian president forced to escape through emergency hatch during Israeli air strike]</ref>. === 2026 жылы Иранға қатысты болған әскери қақтығыстар === Пезешкиан 2026 жылғы 28 ақпанда басталған [[Ирандағы соғыс (2026)|АҚШ-Израильдің Иранға бірлескен соққыларын]] айыптап, бұл шабуылдарды «гуманитарлық қағидаттардың өрескел бұзылуы және мұсылмандарға қарсы ашық соғыс жариялау» деп сипаттады<ref>[https://www.npr.org/2026/03/07/g-s1-112858/iran-president-statement Iran's president apologizes for strikes on neighbors as strikes pound their cities]</ref>. 1 наурызда [[Иран жоғарғы көсемі]] [[Әли Хаменеи]] өлтірілгеннен кейін, президент Пезешкиан Уақытша жетекшілік кеңес құрамына [[Әлиреза Арафи]] (Сарапшылар кеңесі төрағасының екінші орынбасары) және [[Ғолам Хоссейн Мохсени-Эджеи]] (сот жүйесінің басшысы) бірге кірді<ref>[https://www.cbsnews.com/live-updates/us-iran-war-israel-supreme-leader-khamenei-funeral-day-2/ Iran names three men for interim Leadership Council to pick next supreme leader]</ref>. 7 наурызда Пезешкиан Иранның жауап ретінде жасаған зымыран соққылары үшін көрші елдерден кешірім сұрап, мемлекеттік телеарна арқылы егер бұл елдер Иранға қарсы шабуылдар үшін плацдарм ретінде пайдаланылмаса, Иран аймақ елдеріне жасалатын шабуылдарды тоқтататынын мәлімдеді. Соған қарамастан, шабуылдар жалғаса берді, бұл ирандық басшылықтың Ислам революциясы сақшылары корпусы үстінен бақылауы шектеулі екенін көрсетті. Пезешкиан сондай-ақ [[АҚШ]] президенті [[Дональд Трамп]]тың Иранның «сөзсіз капитуляциясы» туралы талабын ашық түрде қабылдамады<ref>[https://indianexpress.com/article/world/iran-president-pezeshkian-apology-neighbours-trump-surrender-demand-10569646/ Iran President Pezeshkian apologises to neighbours for attacks, tells Trump to take 'Tehran surrender dream to grave]</ref>. == Жеке өмірі == Масуд Пезешкиан бұрын Фатеме Маджидиге үйленген болатын<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/persian/iran-features-43300331 |title=مقام‌های جمهوری اسلامی و همسرانشان؛ مردان نام‌دار و زنان 'بی‌نام' |access-date=2024-06-28 |archive-date=2024-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610055741/https://www.bbc.com/persian/iran-features-43300331 |url-status=live }}</ref>. 1993 жылы Пезешкиан автокөлік апатынан жұбайы мен бір баласынан айырылды. Ол қалған екі ұлы мен қызын жалғыз өзі тәрбиелеп өсірді және қайтадан ешқашан үйленбеді. Оның қызы Захра Пезешкиан Шариф технологиялық университетінде химия мамандығы бойынша магистр дәрежесін алған және Рухани үкіметі билікке келгенге дейін Jam Petrochemical компаниясында жұмыс істеген. Масуд Пезешкиан парсы, күрд және әзербайжан тілдерінде еркін сөйлейді. Пезешкиан «Трактор» футбол клубының жанкүйері.<ref>{{Cite web |url=https://www.khabaronline.ir/news/1919716/پزشکیان-اکثر-بازی-های-تراکتور-را-با-محمدحسینم-به-استادیوم-می/ |title=پزشکیان: اکثر بازی های تراکتور را با نوه‌ام محمدحسین به استادیوم می رویم /باهم بحث می کنیم، نقدم می کند اما هیچوقت دعوا نمی کنیم |access-date=2024-06-28 |archive-date=2024-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240707042204/https://www.khabaronline.ir/amp/1919716/ |url-status=live }}</ref>. == Марапаттары == * {{байрақ|Түрікменстан}} «Magtymguly Pyragy» медалі (2024)<ref>{{Cite web |url=https://www.parahat.info/edict/2949 |title=Указ Президента Туркменистана от 11 октября 2024 года «О награждении юбилейной медалью Туркменистана „Magtymguly Pyragynyň 300 ýyllygyna“ Президента Исламской Республики Иран ПЕЗЕШКИАНА Масуда» |archive-date=2024-11-07 |access-date=2024-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241107165748/https://www.parahat.info/edict/2949 |url-status=live }}</ref> == Тағы қараңыз == * [[Ирандағы соғыс (2026)]] * [[Иран]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Пезешкиан, Масуд}} [[Санат:Иран саясаткерлері]] [[Санат:Иран президенттері]] [[Санат:XXI ғасыр саясаткерлері]] a4bniq49zu31xmdka4t1dwo7j8mc4qf 0 754595 3607644 3606829 2026-05-22T06:25:19Z Aldogarov 95591 3607644 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Шынайы есімі = {{lang-hy|Նիկոլ Վովայի Փաշինյան}} |Есімі = Никол Пашинян |Қазақша есімі = |Сурет ені = 250 |Суреті = Nikol Pashinyan 2025 (cropped).jpg |Титулы = [[Армения]]ның 16-шы [[Арменияның премьер-министрі|Премьер-министрі]] |Ту = Coat of arms of Armenia.svg |Ту2 = Flag of Armenia.svg |Басқара бастады = 8 мамыр 2018 жылдан бастап |Басқаруын аяқтады = |Президент = [[Армен Варданович Саркисян|Армен Саркисян]] (2018–2022)<br>[[Ален Симонян]] (2022 м.а.)<br>[[Ваагн Хачатурян]] (2022 жылдан бастап) |Ізашары = [[Серж Саргсян]] |Титулы_2 = Еуразиялық Экономикалық Одақдың төрағасы |Ту_2 = Emblem of the Eurasian Economic Union.svg |Ту2_2 = Flag of the Eurasian Economic Union.svg |Басқара бастады_2 = 2024 |Басқаруын аяқтады_2 = |Президент_2 = |Ізашары_2 = [[Владимир Путин]] |Ізбасары_2 = [[Александр Лукашенко]] | Басқара бастады_3 = 2019 | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = [[Владимир Путин]] | Ізбасары_3 = [[Александр Лукашенко]] |Титулы_4 = ҰҚШҰ Ұжымдық қауіпсіздік кеңесінің төрағасы |Ту_4 = Emblem of the Collective Security Treaty Organization.svg |Ту2_4 = Flag of the Collective Security Treaty Organization.svg |Басқара бастады_4 = 2021 |Басқаруын аяқтады_4 = 2022 |Титулы_5 = Армения Республикасы Ұлттық жиналысының депутаты |Ту_5 = Logo parliament of Armenia.png |Ту2_5 = Flag_of_Armenia.svg |Басқара бастады_5 = 6 мамыр 2012 |Басқаруын аяқтады_5 = 9 мамыр 2018 |Титулы_6 = Азаматтық келсімшарт партияның төрағасы |Ту_6 = Civil Contract (Armenia) logo.png |Ту2_6 = Flag_of_Armenia.svg |Басқара бастады_6 = 30 қазан 2022 жылдан бастап |Басқаруын аяқтады_6 = |Діні = [[Армяндық апостол шіркеуі]] |Партиясы = Импичмент (2007)<br>Арменияның ұлттық конгресс (2008—2013)<br>Азаматтық келсімшарт (2013 жылдан бастап) | Білімі = Ереван мемлекеттік университеті |Балалары = Мариам, Шушанну, Арпине, Ашота |Анасы = Светлана Пашинян |Жұбайы = Ажырасқан |Әкесі = Вова Пашинян |Туған күні = 1.06.1975 |Туған жері = [[Иджеван]] |Сайты = [https://www.primeminister.am/ru/ primeminister.am] {{ref-ru}} |Марапаттары = {{Алтын Қыран ордені}} |Қолтаңба ені = |Қолтаңбасы = Signature of Nikol Pashinyan.svg |Commons = | Атағы = [[Жоғарғы Бас Қолбасшы]] | Әскер түрі = [[Армения Республикасы Қарулы Күштері]] | Басқарды = | Шайқасы = [[Карабах соғысы]]<br>[[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]] }} }} '''Никол Воваевич Пашинян''' ({{lang-hy|Նիկոլ Վովայի Փաշինյան}}) — [[Армения|Арменияның]] мемлекеттік қайраткері және саясаткер. [[Армения|Арменияның]] [[Премьер-министр|Премьер-министрі]].<ref>{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/world_news/nikol-pashinyan-armeniyanyin-premer-ministr-bolyip-325469/|title=Никол Пашинян Арменияның премьер-министрі болып тағайындалды}}</ref> Азаматтық келсімшарт партиясының төрағасы. Армениядағы барқыт революциясының көшбасшысы. Армения Ұлттық жиналысының депутаты (2012–2018). «Елк» фракциясының жетекшісі (2017–2018). == Өмірбаяны<ref>{{Cite web|url=https://www.primeminister.am/ru/pm-pashinyan/|title=Никол Пашинян Арменияның өмірбаяны}}</ref>== 1975 жылғы 1 маусымда [[Иджеван]] қаласында дүниеге келген. Иджеван қаласындағы №1 орта мектепті бітірген. 1991–1995 жылдары Ереван мемлекеттік университетінде білім алған. Бесінші курста саяси себептермен университеттен шығарылған. 1992 жылдан бастап белсенді түрде журналистикамен айналысты. «Дпрутюн», «Айастан», «Лрагир», «Лрагир ор», «Молорак» газеттерінде жұмыс істеген. 1998 жылы «Орагир» күнделікті газетін құрды, алайда 1999 жылы саяси себептермен сот шешімі бойынша жабылды. 1999 жылы «Айкакан жаманак» газетінің бас редакторы болып тағайындалып, бұл қызметті 2012 жылға дейін атқарды. 1999 жылдың тамыз айында саяси себептермен бір жылға бас бостандығынан айыру жазасына кесілді. Кейін халықаралық және армян журналистік қауымдастықтарының талап етуімен апелляциялық сот жазаны орындауды бір жылға кейінге қалдырды, нәтижесінде жаза орындалмады. 2006 жылы «Альтернатива» қоғамдық-саяси бастамасының құрылтайшы мүшелерінің бірі болды. 2007 жылғы парламенттік сайлауда «Импичмент» альянсының пропорционалды тізімінде бірінші нөмірмен қатысты. 2008 жылғы президенттік сайлауда Армения Республикасының президенттігіне кандидат Левон Тер-Петросянның сайлауалды штабының мүшесі болды. 2008 жылғы 1 наурыз оқиғаларынан кейін іздеуде жүріп, бір жыл төрт ай бойы жасырын өмір сүрді. 2009 жылғы 1 шілдеде Армения Республикасының Бас прокуратурасына өз еркімен келіп, қамауға алынды. 2010 жылдың қаңтарында 2008 жылғы 1 наурыздағы жаппай тәртіпсіздіктерді ұйымдастырды деген айыппен 7 жылға бас бостандығынан айырылды. Армян және халықаралық қоғамдастық тарапынан саяси тұтқын, ар-ождан тұтқыны ретінде кеңінен танылды. Түрмеде 1 жыл 11 ай отырғаннан кейін, 2011 жылғы 27 мамырда рақымшылық шешімімен босатылды. 2012 жылғы парламенттік сайлауда «Армян ұлттық конгресі» фракциясының пропорционалды тізімі бойынша Ұлттық Жиналыстың депутаты болып сайланды. 2012–2013 жылдары Ұлттық Жиналыстың әдеп жөніндегі комиссиясының төрағасы болды. 2013 жылы «Азаматтық келісім» қоғамдық-саяси бірлестігін құрды. 2013–2015 жылдары осы бірлестіктің басқарма кеңесінің мүшесі болды, ал 2015 жылдан бастап оның негізінде құрылған аттас партияның басқарма мүшесі. 2016 жылдың мамыр айында «Азаматтық келісім» партиясының еріктілер жасағының командирі болды. 2017 жылғы 2 сәуірде өткен парламенттік сайлауда «ЕЛК» («Шығу») блогының тізімі бойынша Ереван қаласының Кентрон, Эребуни, Норк-Мараш және Нубарашен әкімшілік аудандарын қамтитын №4 сайлау округінен депутат болып сайланды. 2017 жылдың мамыр айынан бастап «ЕЛК» парламенттік фракциясының жетекшісі болды. 2018 жылғы 31 наурызда Гюмри қаласындағы Вардананц алаңынан «Менің қадамым» қозғалысын бастады. Бұл қозғалыс сол жылдың сәуір–мамыр айларында бейбіт халықтық барқыт революцияға алып келді. 2018 жылғы 8 мамырда жалпыхалықтық қозғалыстың талап етуімен Ұлттық Жиналыс тарапынан Армения Республикасының Премьер-министрі болып сайланды. 2018 жылғы 16 қазанда кезектен тыс сайлау өткізу мақсатында сайлауалды уәдесіне сәйкес отставкаға кетіп, Премьер-министрдің міндетін уақытша атқарушы ретінде қызметін жалғастырды. 2018 жылғы 9 желтоқсанда өткен кезектен тыс парламенттік сайлауда «Менің қадамым» альянсының пропорционалды тізімін бастап, Премьер-министрлікке кандидат болды. Сайлау нәтижесінде альянс сайлаушылардың шамамен 70% дауысын жинады. Осыған байланысты 2019 жылғы 14 қаңтарда Конституцияның 149-бабының 1-бөлігіне және 89-бабында белгіленген тәртіпке сәйкес Никол Пашинян Армения Республикасының Премьер-министрі болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/world_news/nikol-pasinian-armeniia-premer-ministri-bolyp-tagaiyndaldy-294860/|title=Никол Пашинян Армения премьер-министрі болып тағайындалды}}</ref> 2021 жылғы 25 сәуірде елдегі ішкі саяси жағдайды реттеу мақсатында отставкаға кетіп, Премьер-министрдің міндетін атқарушы болып қалды. 2021 жылғы 20 маусымда өткен кезектен тыс парламенттік сайлауда «Азаматтық келісім» партиясының тізімін бастап, Премьер-министрлікке кандидат болды. Сайлау нәтижесінде партия 53,91% дауыс жинады. Конституцияның 149-бабының 1-бөлігіне сәйкес 2021 жылғы 2 тамызда Армения Республикасының Премьер-министрі болып қайта тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://admin.egemen.kz/article/283498-nikol-pashinyan-armeniyanynh-premer-ministri-bolyp-qayta-taghayyndaldy|title=Никол Пашинян Арменияның Премьер-Министрі болып қайта тағайындалды}}</ref> == Жеке өмірі<ref>{{Cite web|url=https://www.zakon.kz/mir/6508165-grazhdanskaya-zhena-50letnego-nikola-pashinyana-obyavila-o-rasstavanii.html|title=Гражданская жена 50-летнего Никола Пашиняна объявила о расставании}}</ref> == Никол Пашинян ажырасқан, бұрын Анна Акопянмен некеде болған. Оның Мариам, Шушанна, Арпине есімді қыздары және Ашот есімді ұлы бар. Туған армян тілінен бөлек, орыс, ағылшын және француз тілдерін меңгерген. == Марапаттары == * 2025 жылы [[Қазақстан Республикасы|Қазақстан Республикасының]] «[[Алтын Қыран]]» орденімен марапатталған.<ref>{{Cite web|url=https://kaz.orda.kz/tokaev-pashinjanga-altyn-kyran-ordenin-tabystady-136191/|title=Тоқаев Пашинянға «Алтын Қыран» орденін табыстады}}</ref> * 2023 жылы [[Ватикан]] тарапынан Пий IX орденінің Үлкен Кресті дәрежесімен марапатталған. * 2026 жылы Адамзаттық бауырластық үшін Заид сыйлығының лауреаты атанды. * 2026 жылы Бейбітшілік пен татуласу үшін Герника сыйлығына ие болды. == Тағы қараңыз == * [[Армения]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Армения премьер-министрлері]] ofqghj4wjomyvfap9lct6ma2mhdzh5o 3607645 3607644 2026-05-22T06:28:51Z Aldogarov 95591 3607645 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Шынайы есімі = {{lang-hy|Նիկոլ Վովայի Փաշինյան}} |Есімі = Никол Пашинян |Қазақша есімі = |Сурет ені = 250 |Суреті = Nikol Pashinyan 2025 (cropped).jpg |Титулы = [[Армения]]ның 16-шы [[Арменияның премьер-министрі|Премьер-министрі]] |Ту = Coat of arms of Armenia.svg |Ту2 = Flag of Armenia.svg |Басқара бастады = 8 мамыр 2018 жылдан бастап |Басқаруын аяқтады = |Президент = [[Армен Варданович Саркисян|Армен Саркисян]] (2018–2022)<br>[[Ален Симонян]] (2022 м.а.)<br>[[Ваагн Хачатурян]] (2022 жылдан бастап) |Ізашары = [[Серж Саргсян]] |Титулы_2 = Еуразиялық Экономикалық Одақдың төрағасы |Ту_2 = Emblem of the Eurasian Economic Union.svg |Ту2_2 = Flag of the Eurasian Economic Union.svg |Басқара бастады_2 = 2024 |Басқаруын аяқтады_2 = |Президент_2 = |Ізашары_2 = [[Владимир Путин]] |Ізбасары_2 = [[Александр Лукашенко]] | Басқара бастады_3 = 2019 | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = [[Владимир Путин]] | Ізбасары_3 = [[Александр Лукашенко]] |Титулы_4 = ҰҚШҰ Ұжымдық қауіпсіздік кеңесінің төрағасы |Ту_4 = Emblem of the Collective Security Treaty Organization.svg |Ту2_4 = Flag of the Collective Security Treaty Organization.svg |Басқара бастады_4 = 2021 |Басқаруын аяқтады_4 = 2022 |Титулы_5 = Армения Республикасы Ұлттық жиналысының депутаты |Ту_5 = Logo parliament of Armenia.png |Ту2_5 = Flag_of_Armenia.svg |Басқара бастады_5 = 6 мамыр 2012 |Басқаруын аяқтады_5 = 9 мамыр 2018 |Титулы_6 = Азаматтық келсімшарт партияның төрағасы |Ту_6 = Civil Contract (Armenia) logo.png |Ту2_6 = Flag_of_Armenia.svg |Басқара бастады_6 = 30 қазан 2022 жылдан бастап |Басқаруын аяқтады_6 = |Діні = [[Армяндық апостол шіркеуі]] |Партиясы = [[Импичмент партиясы|Импичмент]] (2007)<br>[[Арменияның ұлттық конгресс]] (2008—2013)<br>[[Азаматтық келсімшарт]] (2013 жылдан бастап) | Білімі = [[Ереван мемлекеттік университеті]] |Балалары = Мариам, Шушанну, Арпине, Ашота |Анасы = Светлана Пашинян |Жұбайы = Ажырасқан |Әкесі = Вова Пашинян |Туған күні = 1.06.1975 |Туған жері = [[Иджеван]] |Сайты = [https://www.primeminister.am/ru/ primeminister.am] {{ref-ru}} |Марапаттары = {{Алтын Қыран ордені}} |Қолтаңба ені = |Қолтаңбасы = Signature of Nikol Pashinyan.svg |Commons = | Атағы = [[Жоғарғы Бас Қолбасшы]] | Әскер түрі = [[Армения Республикасы Қарулы Күштері]] | Басқарды = | Шайқасы = [[Карабах соғысы]]<br>[[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]] }} '''Никол Воваевич Пашинян''' ({{lang-hy|Նիկոլ Վովայի Փաշինյան}}) — [[Армения|Арменияның]] мемлекеттік қайраткері және саясаткер. [[Армения|Арменияның]] [[Премьер-министр|Премьер-министрі]].<ref>{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/world_news/nikol-pashinyan-armeniyanyin-premer-ministr-bolyip-325469/|title=Никол Пашинян Арменияның премьер-министрі болып тағайындалды}}</ref> Азаматтық келсімшарт партиясының төрағасы. Армениядағы барқыт революциясының көшбасшысы. Армения Ұлттық жиналысының депутаты (2012–2018). «Елк» фракциясының жетекшісі (2017–2018). == Өмірбаяны<ref>{{Cite web|url=https://www.primeminister.am/ru/pm-pashinyan/|title=Никол Пашинян Арменияның өмірбаяны}}</ref>== 1975 жылғы 1 маусымда [[Иджеван]] қаласында дүниеге келген. Иджеван қаласындағы №1 орта мектепті бітірген. 1991–1995 жылдары Ереван мемлекеттік университетінде білім алған. Бесінші курста саяси себептермен университеттен шығарылған. 1992 жылдан бастап белсенді түрде журналистикамен айналысты. «Дпрутюн», «Айастан», «Лрагир», «Лрагир ор», «Молорак» газеттерінде жұмыс істеген. 1998 жылы «Орагир» күнделікті газетін құрды, алайда 1999 жылы саяси себептермен сот шешімі бойынша жабылды. 1999 жылы «Айкакан жаманак» газетінің бас редакторы болып тағайындалып, бұл қызметті 2012 жылға дейін атқарды. 1999 жылдың тамыз айында саяси себептермен бір жылға бас бостандығынан айыру жазасына кесілді. Кейін халықаралық және армян журналистік қауымдастықтарының талап етуімен апелляциялық сот жазаны орындауды бір жылға кейінге қалдырды, нәтижесінде жаза орындалмады. 2006 жылы «Альтернатива» қоғамдық-саяси бастамасының құрылтайшы мүшелерінің бірі болды. 2007 жылғы парламенттік сайлауда «Импичмент» альянсының пропорционалды тізімінде бірінші нөмірмен қатысты. 2008 жылғы президенттік сайлауда Армения Республикасының президенттігіне кандидат Левон Тер-Петросянның сайлауалды штабының мүшесі болды. 2008 жылғы 1 наурыз оқиғаларынан кейін іздеуде жүріп, бір жыл төрт ай бойы жасырын өмір сүрді. 2009 жылғы 1 шілдеде Армения Республикасының Бас прокуратурасына өз еркімен келіп, қамауға алынды. 2010 жылдың қаңтарында 2008 жылғы 1 наурыздағы жаппай тәртіпсіздіктерді ұйымдастырды деген айыппен 7 жылға бас бостандығынан айырылды. Армян және халықаралық қоғамдастық тарапынан саяси тұтқын, ар-ождан тұтқыны ретінде кеңінен танылды. Түрмеде 1 жыл 11 ай отырғаннан кейін, 2011 жылғы 27 мамырда рақымшылық шешімімен босатылды. 2012 жылғы парламенттік сайлауда «Армян ұлттық конгресі» фракциясының пропорционалды тізімі бойынша Ұлттық Жиналыстың депутаты болып сайланды. 2012–2013 жылдары Ұлттық Жиналыстың әдеп жөніндегі комиссиясының төрағасы болды. 2013 жылы «Азаматтық келісім» қоғамдық-саяси бірлестігін құрды. 2013–2015 жылдары осы бірлестіктің басқарма кеңесінің мүшесі болды, ал 2015 жылдан бастап оның негізінде құрылған аттас партияның басқарма мүшесі. 2016 жылдың мамыр айында «Азаматтық келісім» партиясының еріктілер жасағының командирі болды. 2017 жылғы 2 сәуірде өткен парламенттік сайлауда «ЕЛК» («Шығу») блогының тізімі бойынша Ереван қаласының Кентрон, Эребуни, Норк-Мараш және Нубарашен әкімшілік аудандарын қамтитын №4 сайлау округінен депутат болып сайланды. 2017 жылдың мамыр айынан бастап «ЕЛК» парламенттік фракциясының жетекшісі болды. 2018 жылғы 31 наурызда Гюмри қаласындағы Вардананц алаңынан «Менің қадамым» қозғалысын бастады. Бұл қозғалыс сол жылдың сәуір–мамыр айларында бейбіт халықтық барқыт революцияға алып келді. 2018 жылғы 8 мамырда жалпыхалықтық қозғалыстың талап етуімен Ұлттық Жиналыс тарапынан Армения Республикасының Премьер-министрі болып сайланды. 2018 жылғы 16 қазанда кезектен тыс сайлау өткізу мақсатында сайлауалды уәдесіне сәйкес отставкаға кетіп, Премьер-министрдің міндетін уақытша атқарушы ретінде қызметін жалғастырды. 2018 жылғы 9 желтоқсанда өткен кезектен тыс парламенттік сайлауда «Менің қадамым» альянсының пропорционалды тізімін бастап, Премьер-министрлікке кандидат болды. Сайлау нәтижесінде альянс сайлаушылардың шамамен 70% дауысын жинады. Осыған байланысты 2019 жылғы 14 қаңтарда Конституцияның 149-бабының 1-бөлігіне және 89-бабында белгіленген тәртіпке сәйкес Никол Пашинян Армения Республикасының Премьер-министрі болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/world_news/nikol-pasinian-armeniia-premer-ministri-bolyp-tagaiyndaldy-294860/|title=Никол Пашинян Армения премьер-министрі болып тағайындалды}}</ref> 2021 жылғы 25 сәуірде елдегі ішкі саяси жағдайды реттеу мақсатында отставкаға кетіп, Премьер-министрдің міндетін атқарушы болып қалды. 2021 жылғы 20 маусымда өткен кезектен тыс парламенттік сайлауда «Азаматтық келісім» партиясының тізімін бастап, Премьер-министрлікке кандидат болды. Сайлау нәтижесінде партия 53,91% дауыс жинады. Конституцияның 149-бабының 1-бөлігіне сәйкес 2021 жылғы 2 тамызда Армения Республикасының Премьер-министрі болып қайта тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://admin.egemen.kz/article/283498-nikol-pashinyan-armeniyanynh-premer-ministri-bolyp-qayta-taghayyndaldy|title=Никол Пашинян Арменияның Премьер-Министрі болып қайта тағайындалды}}</ref> == Жеке өмірі<ref>{{Cite web|url=https://www.zakon.kz/mir/6508165-grazhdanskaya-zhena-50letnego-nikola-pashinyana-obyavila-o-rasstavanii.html|title=Гражданская жена 50-летнего Никола Пашиняна объявила о расставании}}</ref> == Никол Пашинян ажырасқан, бұрын Анна Акопянмен некеде болған. Оның Мариам, Шушанна, Арпине есімді қыздары және Ашот есімді ұлы бар. Туған армян тілінен бөлек, орыс, ағылшын және француз тілдерін меңгерген. == Марапаттары == * 2025 жылы [[Қазақстан Республикасы|Қазақстан Республикасының]] «[[Алтын Қыран]]» орденімен марапатталған.<ref>{{Cite web|url=https://kaz.orda.kz/tokaev-pashinjanga-altyn-kyran-ordenin-tabystady-136191/|title=Тоқаев Пашинянға «Алтын Қыран» орденін табыстады}}</ref> * 2023 жылы [[Ватикан]] тарапынан Пий IX орденінің Үлкен Кресті дәрежесімен марапатталған. * 2026 жылы Адамзаттық бауырластық үшін Заид сыйлығының лауреаты атанды. * 2026 жылы Бейбітшілік пен татуласу үшін Герника сыйлығына ие болды. == Тағы қараңыз == * [[Армения]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Армения премьер-министрлері]] b6c5wuzg8tl8v0yt7mdmb5k0c588yza 3607648 3607645 2026-05-22T06:37:01Z Aldogarov 95591 3607648 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Шынайы есімі = {{lang-hy|Նիկոլ Վովայի Փաշինյան}} |Есімі = Никол Пашинян |Қазақша есімі = |Сурет ені = 250 |Суреті = Nikol Pashinyan 2025 (cropped).jpg |Титулы = [[Армения]]ның 16-шы [[Арменияның премьер-министрі|Премьер-министрі]] |Ту = Coat of arms of Armenia.svg |Ту2 = Flag of Armenia.svg |Басқара бастады = 8 мамыр 2018 жылдан бастап |Басқаруын аяқтады = |Президент = [[Армен Варданович Саркисян|Армен Саркисян]] (2018–2022)<br>[[Ален Симонян]] (2022 м.а.)<br>[[Ваагн Хачатурян]] (2022 жылдан бастап) |Ізашары = [[Серж Саргсян]] |Титулы_2 = [[Еуразиялық Экономикалық Одақ|Еуразиялық Экономикалық Одақдың]] төрағасы |Ту_2 = Emblem of the Eurasian Economic Union.svg |Ту2_2 = Flag of the Eurasian Economic Union.svg |Басқара бастады_2 = 2024 |Басқаруын аяқтады_2 = |Президент_2 = |Ізашары_2 = [[Владимир Путин]] |Ізбасары_2 = [[Александр Лукашенко]] | Басқара бастады_3 = 2019 | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = [[Владимир Путин]] | Ізбасары_3 = [[Александр Лукашенко]] |Титулы_4 = [[ҰҚШҰ]] Ұжымдық қауіпсіздік кеңесінің төрағасы |Ту_4 = Emblem of the Collective Security Treaty Organization.svg |Ту2_4 = Flag of the Collective Security Treaty Organization.svg |Басқара бастады_4 = 2021 |Басқаруын аяқтады_4 = 2022 |Титулы_5 = Армения Республикасы Ұлттық жиналысының депутаты |Ту_5 = Logo parliament of Armenia.png |Ту2_5 = Flag_of_Armenia.svg |Басқара бастады_5 = 6 мамыр 2012 |Басқаруын аяқтады_5 = 9 мамыр 2018 |Титулы_6 = [[Азаматтық келсімшарт]] партияның төрағасы |Ту_6 = Civil Contract (Armenia) logo.png |Ту2_6 = Flag_of_Armenia.svg |Басқара бастады_6 = 30 қазан 2022 жылдан бастап |Басқаруын аяқтады_6 = |Діні = [[Армяндық апостол шіркеуі]] |Партиясы = [[Импичмент партиясы|Импичмент]] (2007)<br>[[Арменияның ұлттық конгресс]] (2008—2013)<br>[[Азаматтық келсімшарт]] (2013 жылдан бастап) | Білімі = [[Ереван мемлекеттік университеті]] |Балалары = Мариам, Шушанну, Арпине, Ашота |Анасы = Светлана Пашинян |Жұбайы = Ажырасқан |Әкесі = Вова Пашинян |Туған күні = 1.06.1975 |Туған жері = [[Иджеван]] |Сайты = [https://www.primeminister.am/ru/ primeminister.am] {{ref-ru}} |Марапаттары = {{Алтын Қыран ордені}} |Қолтаңба ені = |Қолтаңбасы = Signature of Nikol Pashinyan.svg |Commons = | Атағы = [[Жоғарғы Бас Қолбасшы]] | Әскер түрі = [[Армения Республикасы Қарулы Күштері]] | Басқарды = | Шайқасы = [[Карабақ соғысы]]<br>[[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]] }} '''Никол Воваевич Пашинян''' ({{lang-hy|Նիկոլ Վովայի Փաշինյան}}) — [[Армения|Арменияның]] мемлекеттік қайраткері және саясаткер. [[Армения|Арменияның]] [[Премьер-министр|Премьер-министрі]].<ref>{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/world_news/nikol-pashinyan-armeniyanyin-premer-ministr-bolyip-325469/|title=Никол Пашинян Арменияның премьер-министрі болып тағайындалды}}</ref> Азаматтық келсімшарт партиясының төрағасы. Армениядағы барқыт революциясының көшбасшысы. Армения Ұлттық жиналысының депутаты (2012–2018). «Елк» фракциясының жетекшісі (2017–2018). == Өмірбаяны<ref>{{Cite web|url=https://www.primeminister.am/ru/pm-pashinyan/|title=Никол Пашинян Арменияның өмірбаяны}}</ref>== 1975 жылғы 1 маусымда [[Иджеван]] қаласында дүниеге келген. Иджеван қаласындағы №1 орта мектепті бітірген. 1991–1995 жылдары Ереван мемлекеттік университетінде білім алған. Бесінші курста саяси себептермен университеттен шығарылған. 1992 жылдан бастап белсенді түрде журналистикамен айналысты. «Дпрутюн», «Айастан», «Лрагир», «Лрагир ор», «Молорак» газеттерінде жұмыс істеген. 1998 жылы «Орагир» күнделікті газетін құрды, алайда 1999 жылы саяси себептермен сот шешімі бойынша жабылды. 1999 жылы «Айкакан жаманак» газетінің бас редакторы болып тағайындалып, бұл қызметті 2012 жылға дейін атқарды. 1999 жылдың тамыз айында саяси себептермен бір жылға бас бостандығынан айыру жазасына кесілді. Кейін халықаралық және армян журналистік қауымдастықтарының талап етуімен апелляциялық сот жазаны орындауды бір жылға кейінге қалдырды, нәтижесінде жаза орындалмады. 2006 жылы «Альтернатива» қоғамдық-саяси бастамасының құрылтайшы мүшелерінің бірі болды. 2007 жылғы парламенттік сайлауда «Импичмент» альянсының пропорционалды тізімінде бірінші нөмірмен қатысты. 2008 жылғы президенттік сайлауда Армения Республикасының президенттігіне кандидат Левон Тер-Петросянның сайлауалды штабының мүшесі болды. 2008 жылғы 1 наурыз оқиғаларынан кейін іздеуде жүріп, бір жыл төрт ай бойы жасырын өмір сүрді. 2009 жылғы 1 шілдеде Армения Республикасының Бас прокуратурасына өз еркімен келіп, қамауға алынды. 2010 жылдың қаңтарында 2008 жылғы 1 наурыздағы жаппай тәртіпсіздіктерді ұйымдастырды деген айыппен 7 жылға бас бостандығынан айырылды. Армян және халықаралық қоғамдастық тарапынан саяси тұтқын, ар-ождан тұтқыны ретінде кеңінен танылды. Түрмеде 1 жыл 11 ай отырғаннан кейін, 2011 жылғы 27 мамырда рақымшылық шешімімен босатылды. 2012 жылғы парламенттік сайлауда «Армян ұлттық конгресі» фракциясының пропорционалды тізімі бойынша Ұлттық Жиналыстың депутаты болып сайланды. 2012–2013 жылдары Ұлттық Жиналыстың әдеп жөніндегі комиссиясының төрағасы болды. 2013 жылы «Азаматтық келісім» қоғамдық-саяси бірлестігін құрды. 2013–2015 жылдары осы бірлестіктің басқарма кеңесінің мүшесі болды, ал 2015 жылдан бастап оның негізінде құрылған аттас партияның басқарма мүшесі. 2016 жылдың мамыр айында «Азаматтық келісім» партиясының еріктілер жасағының командирі болды. 2017 жылғы 2 сәуірде өткен парламенттік сайлауда «ЕЛК» («Шығу») блогының тізімі бойынша Ереван қаласының Кентрон, Эребуни, Норк-Мараш және Нубарашен әкімшілік аудандарын қамтитын №4 сайлау округінен депутат болып сайланды. 2017 жылдың мамыр айынан бастап «ЕЛК» парламенттік фракциясының жетекшісі болды. 2018 жылғы 31 наурызда Гюмри қаласындағы Вардананц алаңынан «Менің қадамым» қозғалысын бастады. Бұл қозғалыс сол жылдың сәуір–мамыр айларында бейбіт халықтық барқыт революцияға алып келді. 2018 жылғы 8 мамырда жалпыхалықтық қозғалыстың талап етуімен Ұлттық Жиналыс тарапынан Армения Республикасының Премьер-министрі болып сайланды. 2018 жылғы 16 қазанда кезектен тыс сайлау өткізу мақсатында сайлауалды уәдесіне сәйкес отставкаға кетіп, Премьер-министрдің міндетін уақытша атқарушы ретінде қызметін жалғастырды. 2018 жылғы 9 желтоқсанда өткен кезектен тыс парламенттік сайлауда «Менің қадамым» альянсының пропорционалды тізімін бастап, Премьер-министрлікке кандидат болды. Сайлау нәтижесінде альянс сайлаушылардың шамамен 70% дауысын жинады. Осыған байланысты 2019 жылғы 14 қаңтарда Конституцияның 149-бабының 1-бөлігіне және 89-бабында белгіленген тәртіпке сәйкес Никол Пашинян Армения Республикасының Премьер-министрі болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/world_news/nikol-pasinian-armeniia-premer-ministri-bolyp-tagaiyndaldy-294860/|title=Никол Пашинян Армения премьер-министрі болып тағайындалды}}</ref> 2021 жылғы 25 сәуірде елдегі ішкі саяси жағдайды реттеу мақсатында отставкаға кетіп, Премьер-министрдің міндетін атқарушы болып қалды. 2021 жылғы 20 маусымда өткен кезектен тыс парламенттік сайлауда «Азаматтық келісім» партиясының тізімін бастап, Премьер-министрлікке кандидат болды. Сайлау нәтижесінде партия 53,91% дауыс жинады. Конституцияның 149-бабының 1-бөлігіне сәйкес 2021 жылғы 2 тамызда Армения Республикасының Премьер-министрі болып қайта тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://admin.egemen.kz/article/283498-nikol-pashinyan-armeniyanynh-premer-ministri-bolyp-qayta-taghayyndaldy|title=Никол Пашинян Арменияның Премьер-Министрі болып қайта тағайындалды}}</ref> == Жеке өмірі<ref>{{Cite web|url=https://www.zakon.kz/mir/6508165-grazhdanskaya-zhena-50letnego-nikola-pashinyana-obyavila-o-rasstavanii.html|title=Гражданская жена 50-летнего Никола Пашиняна объявила о расставании}}</ref> == Никол Пашинян ажырасқан, бұрын Анна Акопянмен некеде болған. Оның Мариам, Шушанна, Арпине есімді қыздары және Ашот есімді ұлы бар. Туған армян тілінен бөлек, орыс, ағылшын және француз тілдерін меңгерген. == Марапаттары == * 2025 жылы [[Қазақстан Республикасы|Қазақстан Республикасының]] «[[Алтын Қыран]]» орденімен марапатталған.<ref>{{Cite web|url=https://kaz.orda.kz/tokaev-pashinjanga-altyn-kyran-ordenin-tabystady-136191/|title=Тоқаев Пашинянға «Алтын Қыран» орденін табыстады}}</ref> * 2023 жылы [[Ватикан]] тарапынан Пий IX орденінің Үлкен Кресті дәрежесімен марапатталған. * 2026 жылы Адамзаттық бауырластық үшін Заид сыйлығының лауреаты атанды. * 2026 жылы Бейбітшілік пен татуласу үшін Герника сыйлығына ие болды. == Тағы қараңыз == * [[Армения]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Армения премьер-министрлері]] m1jkuj3v9cp231n5xcoq8lm3jrbpas5 0 760097 3607580 3545447 2026-05-21T18:58:32Z Casserium 68287 3607580 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Есімі = Руслан Сұлтанұлы Желдібай | Суреті = Ruslan Zheldibay (cropped).jpg | Атауы = Желдібай, 2022 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] көмекшісі | Ту = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 9 қыркүйек 2025 | Басқаруын аяқтады = 29 қаңтар 2026 | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = | Ізбасары = | Басқара бастады_2 = 1 қыркүйек 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 17 ақпан 2025 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|баспасөз хатшысы]] | Ту_3 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 17 ақпан 2025 | Басқаруын аяқтады_3 = 29 қаңтар 2026 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = [[Берік Уәли]] | Ізбасары_3 = [[Айбек Серікбайұлы Смадияров|Айбек Смадияров]] | Басқара бастады_4 = 14 сәуір 2022 | Басқаруын аяқтады_4 = 1 қыркүйек 2023 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = [[Берік Уәли]] | Ізбасары_4 = [[Нұрмұхамед Исманұлы Байғараев|Нұрмұхамед Байғараев]] | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] кеңесшісі | Ту_5 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_5 = 17 ақпан 2025 | Басқаруын аяқтады_5 = 9 қыркүйек 2025 | Президент_5 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_5 = [[Берік Уәли]] | Ізбасары_5 = [[Айбек Серікбайұлы Смадияров|Айбек Смадияров]] | Титулы_6 = [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары|Президент Әкімшілігі басшысының орынбасары]] | Ту_6 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_6 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_6 = 5 қаңтар 2023 | Басқаруын аяқтады_6 = 1 қыркүйек 2023 | Президент_6 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_6 = | Ізбасары_6 = ''лауазым жойылды'' | Туған күні = 31.03.1989 | Туған жері = {{туғанжері|Қаратау (қала){{!}}Қаратау|Қаратауда}}, [[Жамбыл облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<ref name="newskz">[https://newskz.wordpress.com/2010/04/15/%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD-%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9-%C2%AB%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%C2%BB-%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4/ Руслан ЖЕЛДІБАЙ, «Азамат» жастар бағдарламасының жүргізушісі: Біз жастардың тұлғалық дамуына үлес қосамыз]</ref> | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Балалары = 3 | Білімі = 1) [[Нархоз университеті|Қазақ экономикалық университеті]]<br>2) [[Уорик университеті]] | Марапаттары = {{Қатар |{{Достық ордені (Өзбекстан)}} }} }} '''Руслан Сұлтанұлы Желдібай''' ([[31 наурыз]] [[1989 жыл]], [[Қаратау (қала)|Қаратау]])<ref name="affil" /> — [[қазақстан]]дық саясаткер, журналист, тележүргізуші, 2022 жылғы сәуірден 2023 жылғы қыркүйекке дейін және 2025 жылғы ақпаннан 2026 жылғы қаңтарға дейін [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|Президент баспасөз хатшысы]]. == Өмірбаяны == Желдібай 1989 жылы [[Жамбыл облысы]]ның [[Қаратау (қала)|Қаратау]] қаласында дүниеге келді.<ref name="newskz" /> 2010 жылы ол [[Нархоз университеті|Қазақ экономикалық университеті]]н маркетинг мамандығы бойынша тәмамдады, [[Болашақ (стипендия)|Болашақ бағдарламасының]] түлегі: [[Ұлыбритания]]дағы Уорик университетін жобалық басқару мамандығы бойынша бітірген. Еңбек жолын Желдібай 2010 жылы [[EL ARNA (телеарна)|«Ел Арна»]] телеарнасында «Азамат» жастар бағдарламасының жүргізушісі болып бастаған.<ref>[https://nomad.su/?a=19-201907030036&ysclid=mfye5mxnml406211055 Кадровые перестановки]</ref> 2011—2012 жылдары [[Qazaqstan (телеарна)|«Қазақстан» телеарнасы]]нда «Алаң» саяси ток-шоуын жүргізді. 2012–2018 жылдары ол 6 жыл бойы [[Almaty TV|«Алматы»]] телеарнасының бөлім басшысы, бас продюсері болды. 2018–2020 жылдары ол [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі]]нде [[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаевтың]] қарамағында еңбектенді: 2018–2019 жылдары [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Ақпарат комитеті|Ақпарат комитеті]] Интернет кеңістігінде және әлеуметтік желілерде ақпараттық жұмыс жүргізу басқармасының басшысы болса, 2019–2020 жылдары [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Ақпарат комитеті|аталған комитет]] төрағасының орынбасары болып қызмет етті. 2020–2022 жылдары [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Ішкі саясат бөлімі меңгерушісінің орынбасары, 2022 жылғы ақпан–сәуір айларында [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Премьер-Министр Кеңсесі]] басшысының орынбасары болды.<ref>{{Cite web|url=https://primeminister.kz/hrpolitic/appointments/ruslan-zheldibay-kr-premer-ministri-kensesi-basshysynyn-orynbasary-bolyp-tagayyndaldy-1414356|title= Руслан Желдібай ҚР Премьер-Министрі Кеңсесі басшысының орынбасары болып тағайындалды |date=2022-02-14|lang=kk|work=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми ақпараттық ресурсы|accessdate=2025-05-25}}</ref> 2022 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нде жұмыс істеп жүр. 2022–2023 жылдары [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|Президент баспасөз хатшысы]] болды. 2023 жылғы 5 қаңтарда өткен лауазымынан босатылмай-ақ [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] басшысының орынбасары болып тағайындалып, ол 2 қызметті сол жылғы қыркүйекке дейін қоса атқарды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-akimshiliginde-baskaru-kurylymynyn-ozgeruine-baylanysty--181521 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігінде басқару құрылымының өзгеруіне байланысты: |date=2023-09-01|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/rs-zheldibay-turaly-501447 |title= Р.С. Желдібай туралы |date=2023-01-05|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-05-25}}</ref> 2023 жылғы 1 қыркүйекте 2 лауазымынан босатылғаннан кейін [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] жарлығымен Президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/lauazymdarga-tagayyndau-turaly-185511 |title= Лауазымдарға тағайындау туралы |date=2023-09-01|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-ruslan-sultanuly-zheldibay-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-i-komekshisi-lauazymynan-bosatyldy-171560 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Руслан Сұлтанұлы Желдібай Қазақстан Республикасы Президентінің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі лауазымынан босатылды |date=2025-02-17|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-05-25}}</ref> 2025 жылғы 17 ақпаннан 9 қыркүйекке дейін Президент кеңесшісі және [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|оның баспасөз хатшысы]] болды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-okimimen-ruslan-sultanuly-zheldibay-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-kenesshisi-prezidenttin-baspasoz-hatshysy-lauazymyna-tagayyndaldy-1715751 |title= Мемлекет басшысының өкімімен Руслан Сұлтанұлы Желдібай Қазақстан Республикасы Президентінің кеңесшісі – Президенттің Баспасөз хатшысы лауазымына тағайындалды |date=2025-02-17|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-05-25}}</ref> Сол жылдың 9 қыркүйегінен бастап Желдібай — Президент көмекшісі және [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|оның баспасөз хатшысы]].<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/rs-zheldibay-turaly-98255 |title= Р.С. Желдібай туралы |date=2025-09-09|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-09-09}}</ref> 2026 жылғы 29 қаңтарда ол қызметінен босатылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-okimimen-aybek-serikbayuly-smadiyarov-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-kenesshisi-prezidenttin-baspasoz-hatshysy-bolyp-tagayyndaldy--290569 |title=Мемлекет басшысының өкімімен Айбек Серікбайұлы Смадияров Қазақстан Республикасы Президентінің кеңесшісі – Президенттің Баспасөз хатшысы болып тағайындалды, ол бұрынғы атқарған лауазымынан босатылды |date=2026-01-29 |lang=kk |work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президенті]]нің ресми сайты |accessdate=2026-01-29}}</ref> 2026 жылғы 21 мамырда Президенттің штаттан тыс кеңесшісі болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://stan.kz/ruslan-zeldibai-zana-qyzmetke-tagaiyndaldy-434786/ |title= Президенттің бұрынғы баспасөз хатшысы Руслан Желдібай жаңа қызметке тағайындалды |date= 2026-05-21 |lang=kk |work= stan.kz |accessdate= 2026-05-21}}</ref> === Қосымша лауазымдары === * [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» РТРК» АҚ]] директорлар кеңесінің төрағасы (2022 жылдан бастап) * Халықаралық дзюдо федерациясының жаңа технологиялар және тиімділікті арттыру бойынша директоры (2025 жылдан бастап)<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/rk2012/ruslan-jeldbay-halyikaralyik-dzyudo-federatsiyasyinda-367809/ Руслан Желдібай Халықаралық дзюдо федерациясында қызметке тағайындалды]</ref> == Марапаттары мен атақтары == * [[Достық ордені (Өзбекстан)|Достық ордені]] ([[Өзбекстан]], 2024)<ref>{{Cite web|url= https://informburo.kz/novosti/prezident-uzbekistana-nagradil-sesteryx-kazaxstanskix-cinovnikov|lang=ru |title= Президент Узбекистана наградил шестерых казахстанских чиновников|date=2024-08-26|accessdate= 2025-05-25}}</ref> == Отбасы == Желдібайдың әкесі Сұлтан Желдібаев (1956 жылы туған) — инженер, анасы Бейсенгүл Жүнісова (1956 жылы туған) — ұстаз.<ref>[https://www.facebook.com/groups/karatau/permalink/10162128110134675/ Қанат Төребаевтың Facebook-тегі жазбасы]</ref> Желдібай үйленген, жұбайы — Алтынай Әшірбаева (1990 жылы туған). Балалары: қыздары Адия (2012 жылы туған), Әмина (2016 жылы туған) және ұлы Дінмұхаммед (2014 жылы туған).<ref name="affil">[https://opi.dfo.kz/p/ru/DfoObjects/objects/teaser-view/26345?WebReportPluginId=d1e04e2d-458b-4acc-b458-fb31b2747c3d&WebReportId=14846&WebReportPart=interested-people&OptionName=WebReports Акционерное Общество "Республиканская Телерадиокорпорация "Казахстан". Аффилированные лица]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Желдібай, Руслан Сұлтанұлы}} [[Санат:Жаңа экономикалық университеті түлектері]] [[Санат:Уорик университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан президентінің баспасөз хатшылары]] h6sjnjep5su6ntbm4pi3fqedqsiqghj 3607582 3607580 2026-05-21T19:10:33Z Casserium 68287 3607582 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Есімі = Руслан Сұлтанұлы Желдібай | Суреті = Ruslan Zheldibay (cropped).jpg | Атауы = Желдібай, 2022 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] көмекшісі | Ту = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 9 қыркүйек 2025 | Басқаруын аяқтады = 29 қаңтар 2026 | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = | Ізбасары = | Басқара бастады_2 = 1 қыркүйек 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 17 ақпан 2025 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|баспасөз хатшысы]] | Ту_3 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 17 ақпан 2025 | Басқаруын аяқтады_3 = 29 қаңтар 2026 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = [[Берік Уәли]] | Ізбасары_3 = [[Айбек Серікбайұлы Смадияров|Айбек Смадияров]] | Басқара бастады_4 = 14 сәуір 2022 | Басқаруын аяқтады_4 = 1 қыркүйек 2023 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = [[Берік Уәли]] | Ізбасары_4 = [[Нұрмұхамед Исманұлы Байғараев|Нұрмұхамед Байғараев]] | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] кеңесшісі | Ту_5 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_5 = 17 ақпан | Басқаруын аяқтады_5 = 9 қыркүйек 2025 | Президент_5 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_5 = [[Берік Уәли]] | Ізбасары_5 = [[Айбек Серікбайұлы Смадияров|Айбек Смадияров]] | Титулы_6 = [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары|Президент Әкімшілігі басшысының орынбасары]] | Ту_6 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_6 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_6 = 5 қаңтар | Басқаруын аяқтады_6 = 1 қыркүйек 2023 | Президент_6 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_6 = | Ізбасары_6 = ''лауазым жойылды'' | Туған күні = 31.03.1989 | Туған жері = {{туғанжері|Қаратау (қала){{!}}Қаратау|Қаратауда}}, [[Жамбыл облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<ref name="newskz">[https://newskz.wordpress.com/2010/04/15/%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD-%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9-%C2%AB%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%C2%BB-%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4/ Руслан ЖЕЛДІБАЙ, «Азамат» жастар бағдарламасының жүргізушісі: Біз жастардың тұлғалық дамуына үлес қосамыз]</ref> | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Балалары = 3 | Білімі = 1) [[Нархоз университеті|Қазақ экономикалық университеті]]<br>2) [[Уорик университеті]] | Марапаттары = {{Қатар |{{Достық ордені (Өзбекстан)}} }} }} '''Руслан Сұлтанұлы Желдібай''' ([[31 наурыз]] [[1989 жыл]], [[Қаратау (қала)|Қаратау]])<ref name="affil" /> — [[қазақстан]]дық саясаткер, журналист, тележүргізуші, 2026 жылдан бастап Президенттің штаттан тыс кеңесшісі. Ол 2022–2023 және 2025–2026 жылдары [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|Президенттің баспасөз хатшысы]] болған еді. == Өмірбаяны == Руслан Желдібай 1989 жылы [[Жамбыл облысы]]ның [[Қаратау (қала)|Қаратау]] қаласында дүниеге келді.<ref name="newskz" /> 2010 жылы ол [[Нархоз университеті|Қазақ экономикалық университеті]]н маркетинг мамандығы бойынша тәмамдады, [[Болашақ (стипендия)|Болашақ бағдарламасының]] түлегі: [[Ұлыбритания]]дағы Уорик университетін жобалық басқару мамандығы бойынша бітірген. Еңбек жолын Желдібай 2010 жылы [[EL ARNA (телеарна)|«Ел Арна»]] телеарнасында «Азамат» жастар бағдарламасының жүргізушісі болып бастаған.<ref>[https://nomad.su/?a=19-201907030036&ysclid=mfye5mxnml406211055 Кадровые перестановки]</ref> 2011—2012 жылдары [[Qazaqstan (телеарна)|«Қазақстан» телеарнасы]]нда «Алаң» саяси ток-шоуын жүргізді. 2012–2018 жылдары ол 6 жыл бойы [[Almaty TV|«Алматы»]] телеарнасының бөлім басшысы, бас продюсері болды. 2018–2020 жылдары ол [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі]]нде [[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаевтың]] қарамағында еңбек етті: 2018–2019 жылдары [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Ақпарат комитеті|Ақпарат комитеті]] Интернет кеңістігінде және әлеуметтік желілерде ақпараттық жұмыс жүргізу басқармасының басшысы болса, 2019–2020 жылдары [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Ақпарат комитеті|аталған комитет]] төрағасының орынбасары болып қызмет етті. 2020–2022 жылдары [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Ішкі саясат бөлімі меңгерушісінің орынбасары, 2022 жылғы ақпан–сәуір айларында [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Премьер-Министр Кеңсесі]] басшысының орынбасары болды.<ref>{{Cite web|url=https://primeminister.kz/hrpolitic/appointments/ruslan-zheldibay-kr-premer-ministri-kensesi-basshysynyn-orynbasary-bolyp-tagayyndaldy-1414356|title= Руслан Желдібай ҚР Премьер-Министрі Кеңсесі басшысының орынбасары болып тағайындалды |date=2022-02-14|lang=kk|work=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми ақпараттық ресурсы|accessdate=2025-05-25}}</ref> 2022 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нде жұмыс істейді. 2022–2023 жылдары [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|Президент баспасөз хатшысы]] болды. 2023 жылғы 5 қаңтардан 1 қыркүйекке дейін оған қоса [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] басшысының орынбасары болды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-akimshiliginde-baskaru-kurylymynyn-ozgeruine-baylanysty--181521 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігінде басқару құрылымының өзгеруіне байланысты: |date=2023-09-01|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/rs-zheldibay-turaly-501447 |title= Р.С. Желдібай туралы |date=2023-01-05|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-05-25}}</ref> 2023 жылғы 1 қыркүйекте алдыңғы лауазымынан босатылғаннан кейін [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенттің]] ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/lauazymdarga-tagayyndau-turaly-185511 |title= Лауазымдарға тағайындау туралы |date=2023-09-01|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-ruslan-sultanuly-zheldibay-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-i-komekshisi-lauazymynan-bosatyldy-171560 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Руслан Сұлтанұлы Желдібай Қазақстан Республикасы Президентінің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі лауазымынан босатылды |date=2025-02-17|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-05-25}}</ref> 2025 жылғы 17 ақпаннан бастап [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|Президенттің баспасөз хатшысы]] болды. Оған қоса 9 қыркүйекке дейін Президент кеңесшісі және 9 қыркүйектен бастап Президент көмекшісі болды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-okimimen-ruslan-sultanuly-zheldibay-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-kenesshisi-prezidenttin-baspasoz-hatshysy-lauazymyna-tagayyndaldy-1715751 |title= Мемлекет басшысының өкімімен Руслан Сұлтанұлы Желдібай Қазақстан Республикасы Президентінің кеңесшісі – Президенттің Баспасөз хатшысы лауазымына тағайындалды |date=2025-02-17|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/rs-zheldibay-turaly-98255 |title= Р.С. Желдібай туралы |date=2025-09-09|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-09-09}}</ref> 2026 жылғы 29 қаңтарда ол екі лауазымынан да босатылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-okimimen-aybek-serikbayuly-smadiyarov-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-kenesshisi-prezidenttin-baspasoz-hatshysy-bolyp-tagayyndaldy--290569 |title=Мемлекет басшысының өкімімен Айбек Серікбайұлы Смадияров Қазақстан Республикасы Президентінің кеңесшісі – Президенттің Баспасөз хатшысы болып тағайындалды, ол бұрынғы атқарған лауазымынан босатылды |date=2026-01-29 |lang=kk |work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президенті]]нің ресми сайты |accessdate=2026-01-29}}</ref> 2026 жылғы 21 мамырда Президенттің штаттан тыс кеңесшісі болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://stan.kz/ruslan-zeldibai-zana-qyzmetke-tagaiyndaldy-434786/ |title= Президенттің бұрынғы баспасөз хатшысы Руслан Желдібай жаңа қызметке тағайындалды |date= 2026-05-21 |lang=kk |work= stan.kz |accessdate= 2026-05-21}}</ref> === Қосымша лауазымдары === * [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» РТРК» АҚ]] директорлар кеңесінің төрағасы (2022 жылдан бастап) * Халықаралық дзюдо федерациясының жаңа технологиялар және тиімділікті арттыру бойынша директоры (2025 жылдан бастап)<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/rk2012/ruslan-jeldbay-halyikaralyik-dzyudo-federatsiyasyinda-367809/ Руслан Желдібай Халықаралық дзюдо федерациясында қызметке тағайындалды]</ref> == Марапаттары мен атақтары == * [[Достық ордені (Өзбекстан)|Достық ордені]] ([[Өзбекстан]], 2024)<ref>{{Cite web|url= https://informburo.kz/novosti/prezident-uzbekistana-nagradil-sesteryx-kazaxstanskix-cinovnikov|lang=ru |title= Президент Узбекистана наградил шестерых казахстанских чиновников|date=2024-08-26|accessdate= 2025-05-25}}</ref> == Отбасы == Желдібайдың әкесі Сұлтан Желдібаев (1956 жылы туған) — инженер, анасы Бейсенгүл Жүнісова (1956 жылы туған) — ұстаз.<ref>[https://www.facebook.com/groups/karatau/permalink/10162128110134675/ Қанат Төребаевтың Facebook-тегі жазбасы]</ref> Желдібай үйленген, жұбайы — Алтынай Әшірбаева (1990 жылы туған). Балалары: қыздары Адия (2012 жылы туған), Әмина (2016 жылы туған) және ұлы Дінмұхаммед (2014 жылы туған).<ref name="affil">[https://opi.dfo.kz/p/ru/DfoObjects/objects/teaser-view/26345?WebReportPluginId=d1e04e2d-458b-4acc-b458-fb31b2747c3d&WebReportId=14846&WebReportPart=interested-people&OptionName=WebReports Акционерное Общество "Республиканская Телерадиокорпорация "Казахстан". Аффилированные лица]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Желдібай, Руслан Сұлтанұлы}} [[Санат:Жаңа экономикалық университеті түлектері]] [[Санат:Уорик университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан президентінің баспасөз хатшылары]] h0cqaox7rn4rtrht8wqoa7uyzckfi9r 3607606 3607582 2026-05-21T22:35:02Z Casserium 68287 /* */ 3607606 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Есімі = Руслан Сұлтанұлы Желдібай | Суреті = Ruslan Zheldibay (cropped).jpg | Атауы = Желдібай, 2022 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] көмекшісі | Ту = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 9 қыркүйек 2025 | Басқаруын аяқтады = 29 қаңтар 2026 | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = | Ізбасары = | Басқара бастады_2 = 1 қыркүйек 2023 | Басқаруын аяқтады_2 = 17 ақпан 2025 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = ''Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары ретінде [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]'' | Ізбасары_2 = [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|баспасөз хатшысы]] | Ту_3 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 17 ақпан 2025 | Басқаруын аяқтады_3 = 29 қаңтар 2026 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = [[Берік Уәли]] | Ізбасары_3 = [[Айбек Серікбайұлы Смадияров|Айбек Смадияров]] | Басқара бастады_4 = 14 сәуір 2022 | Басқаруын аяқтады_4 = 1 қыркүйек 2023 | Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_4 = [[Берік Уәли]] | Ізбасары_4 = [[Нұрмұхамед Исманұлы Байғараев|Нұрмұхамед Байғараев]] | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] кеңесшісі | Ту_5 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_5 = 17 ақпан | Басқаруын аяқтады_5 = 9 қыркүйек 2025 | Президент_5 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_5 = [[Берік Уәли]] | Ізбасары_5 = [[Айбек Серікбайұлы Смадияров|Айбек Смадияров]] | Титулы_6 = [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары|Президент Әкімшілігі басшысының орынбасары]] | Ту_6 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_6 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_6 = 5 қаңтар | Басқаруын аяқтады_6 = 1 қыркүйек 2023 | Президент_6 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_6 = | Ізбасары_6 = ''лауазым жойылды'' | Туған күні = 31.03.1989 | Туған жері = {{туғанжері|Қаратау (қала){{!}}Қаратау|Қаратауда}}, [[Жамбыл облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<ref name="newskz">[https://newskz.wordpress.com/2010/04/15/%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD-%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9-%C2%AB%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%C2%BB-%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4/ Руслан ЖЕЛДІБАЙ, «Азамат» жастар бағдарламасының жүргізушісі: Біз жастардың тұлғалық дамуына үлес қосамыз]</ref> | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Балалары = 3 | Білімі = 1) [[Нархоз университеті|Қазақ экономикалық университеті]]<br>2) [[Уорик университеті]] | Марапаттары = {{Қатар |{{Достық ордені (Өзбекстан)}} }} }} '''Руслан Сұлтанұлы Желдібай''' ([[31 наурыз]] [[1989 жыл]], [[Қаратау (қала)|Қаратау]])<ref name="affil" /> — [[қазақстан]]дық саясаткер, журналист, тележүргізуші, 2026 жылдан бастап Президенттің штаттан тыс кеңесшісі. Ол 2022–2023 және 2025–2026 жылдары [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|Президенттің баспасөз хатшысы]] болған еді. == Өмірбаяны == Руслан Желдібай 1989 жылы [[Жамбыл облысы]]ның [[Қаратау (қала)|Қаратау]] қаласында дүниеге келді.<ref name="newskz" /> 2010 жылы ол [[Нархоз университеті|Қазақ экономикалық университеті]]н маркетинг мамандығы бойынша тәмамдады, [[Болашақ (стипендия)|Болашақ бағдарламасының]] түлегі: [[Ұлыбритания]]дағы Уорик университетін жобалық басқару мамандығы бойынша бітірген. Еңбек жолын Желдібай 2010 жылы [[EL ARNA (телеарна)|«Ел Арна»]] телеарнасында «Азамат» жастар бағдарламасының жүргізушісі болып бастаған.<ref>[https://nomad.su/?a=19-201907030036&ysclid=mfye5mxnml406211055 Кадровые перестановки]</ref> 2011—2012 жылдары [[Qazaqstan (телеарна)|«Қазақстан» телеарнасы]]нда «Алаң» саяси ток-шоуын жүргізді. 2012–2018 жылдары ол 6 жыл бойы [[Almaty TV|«Алматы»]] телеарнасының бөлім басшысы, бас продюсері болды. 2018–2020 жылдары ол [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі]]нде [[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаевтың]] қарамағында еңбек етті: 2018–2019 жылдары [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Ақпарат комитеті|Ақпарат комитеті]] Интернет кеңістігінде және әлеуметтік желілерде ақпараттық жұмыс жүргізу басқармасының басшысы болса, 2019–2020 жылдары [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Ақпарат комитеті|аталған комитет]] төрағасының орынбасары болып қызмет етті. 2020–2022 жылдары [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Ішкі саясат бөлімі меңгерушісінің орынбасары, 2022 жылғы ақпан–сәуір айларында [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Премьер-Министр Кеңсесі]] басшысының орынбасары болды.<ref>{{Cite web|url=https://primeminister.kz/hrpolitic/appointments/ruslan-zheldibay-kr-premer-ministri-kensesi-basshysynyn-orynbasary-bolyp-tagayyndaldy-1414356|title= Руслан Желдібай ҚР Премьер-Министрі Кеңсесі басшысының орынбасары болып тағайындалды |date=2022-02-14|lang=kk|work=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми ақпараттық ресурсы|accessdate=2025-05-25}}</ref> 2022 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нде жұмыс істейді. 2022–2023 жылдары [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|Президент баспасөз хатшысы]] болды. 2023 жылғы 5 қаңтардан 1 қыркүйекке дейін оған қоса [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] басшысының орынбасары болды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-akimshiliginde-baskaru-kurylymynyn-ozgeruine-baylanysty--181521 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігінде басқару құрылымының өзгеруіне байланысты: |date=2023-09-01|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/rs-zheldibay-turaly-501447 |title= Р.С. Желдібай туралы |date=2023-01-05|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-05-25}}</ref> 2023 жылғы 1 қыркүйекте алдыңғы лауазымынан босатылғаннан кейін [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенттің]] ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/lauazymdarga-tagayyndau-turaly-185511 |title= Лауазымдарға тағайындау туралы |date=2023-09-01|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-ruslan-sultanuly-zheldibay-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-i-komekshisi-lauazymynan-bosatyldy-171560 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Руслан Сұлтанұлы Желдібай Қазақстан Республикасы Президентінің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі лауазымынан босатылды |date=2025-02-17|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-05-25}}</ref> 2025 жылғы 17 ақпаннан бастап [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|Президенттің баспасөз хатшысы]] болды. Оған қоса 9 қыркүйекке дейін Президент кеңесшісі және 9 қыркүйектен бастап Президент көмекшісі болды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-okimimen-ruslan-sultanuly-zheldibay-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-kenesshisi-prezidenttin-baspasoz-hatshysy-lauazymyna-tagayyndaldy-1715751 |title= Мемлекет басшысының өкімімен Руслан Сұлтанұлы Желдібай Қазақстан Республикасы Президентінің кеңесшісі – Президенттің Баспасөз хатшысы лауазымына тағайындалды |date=2025-02-17|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/rs-zheldibay-turaly-98255 |title= Р.С. Желдібай туралы |date=2025-09-09|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-09-09}}</ref> 2026 жылғы 29 қаңтарда ол екі лауазымынан да босатылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-okimimen-aybek-serikbayuly-smadiyarov-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-kenesshisi-prezidenttin-baspasoz-hatshysy-bolyp-tagayyndaldy--290569 |title=Мемлекет басшысының өкімімен Айбек Серікбайұлы Смадияров Қазақстан Республикасы Президентінің кеңесшісі – Президенттің Баспасөз хатшысы болып тағайындалды, ол бұрынғы атқарған лауазымынан босатылды |date=2026-01-29 |lang=kk |work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президенті]]нің ресми сайты |accessdate=2026-01-29}}</ref> 2026 жылғы 21 мамырда Президенттің штаттан тыс кеңесшісі болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://stan.kz/ruslan-zeldibai-zana-qyzmetke-tagaiyndaldy-434786/ |title= Президенттің бұрынғы баспасөз хатшысы Руслан Желдібай жаңа қызметке тағайындалды |date= 2026-05-21 |lang=kk |work= stan.kz |accessdate= 2026-05-21}}</ref> === Қосымша лауазымдары === * [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» РТРК» АҚ]] директорлар кеңесінің төрағасы (2022 жылдан бастап) * Халықаралық дзюдо федерациясының жаңа технологиялар және тиімділікті арттыру бойынша директоры (2025 жылдан бастап)<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/rk2012/ruslan-jeldbay-halyikaralyik-dzyudo-federatsiyasyinda-367809/ Руслан Желдібай Халықаралық дзюдо федерациясында қызметке тағайындалды]</ref> == Марапаттары мен атақтары == * [[Достық ордені (Өзбекстан)|Достық ордені]] ([[Өзбекстан]], 2024)<ref>{{Cite web|url= https://informburo.kz/novosti/prezident-uzbekistana-nagradil-sesteryx-kazaxstanskix-cinovnikov|lang=ru |title= Президент Узбекистана наградил шестерых казахстанских чиновников|date=2024-08-26|accessdate= 2025-05-25}}</ref> == Отбасы == Желдібайдың әкесі Сұлтан Желдібаев (1956 жылы туған) — инженер, анасы Бейсенгүл Жүнісова (1956 жылы туған) — ұстаз.<ref>[https://www.facebook.com/groups/karatau/permalink/10162128110134675/ Қанат Төребаевтың Facebook-тегі жазбасы]</ref> Желдібай үйленген, жұбайы — Алтынай Әшірбаева (1990 жылы туған). Балалары: қыздары Адия (2012 жылы туған), Әмина (2016 жылы туған) және ұлы Дінмұхаммед (2014 жылы туған).<ref name="affil">[https://opi.dfo.kz/p/ru/DfoObjects/objects/teaser-view/26345?WebReportPluginId=d1e04e2d-458b-4acc-b458-fb31b2747c3d&WebReportId=14846&WebReportPart=interested-people&OptionName=WebReports Акционерное Общество "Республиканская Телерадиокорпорация "Казахстан". Аффилированные лица]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Желдібай, Руслан Сұлтанұлы}} [[Санат:Жаңа экономикалық университеті түлектері]] [[Санат:Уорик университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан президентінің баспасөз хатшылары]] 8cydhm6g18mnrcyr71mjr5as7hn0bpb 10 764845 3607581 3607151 2026-05-21T19:01:10Z ArystanbekBot 33174 Bot: Кешегі деректерді жаңарту 3607581 json application/json { "articles": 243743, "pages": 667243, "edits": 3603862, "users": 177948, "activeusers": 511, "admins": 15, "files": 8724 } aukeezwkt3e17rlbn64qj1m55j2h3x0 0 767016 3607672 3605569 2026-05-22T07:40:25Z Casserium 68287 /* Президент Әкімшілігінің хатшылықтары */ 3607672 wikitext text/x-wiki Мақалада [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан Президенті Әкімшілігінің]] құрылымдық бөлімшелері мен олардың басшылары көрсетілген. Президент Әкімшілігінің негізін 1990 жылдан бастап оның бөлімдері құрайды. 2026 жылы Президент Әкімшілігінде 15 бөлім болды. Одан бөлек Президент Әкімшілігінің құрамына жеке бөлім ретінде Президенттің кеңсесі, баспасөз қызметі, протокол қызметі, Парламенттегі өкілдігі, Президент Әкімшілігінің басшысы мен Мемлекеттік кеңесшінің хатшылықтары, Қауіпсіздік кеңесінің бөлімдері, Қазақстан халқы ассамблеясының хатшылығы кіреді. == Президент Әкімшілігінің бөлімдері мен орталықтары == ; Ақпараттық ресурстарды қорғау бөлімі 2004 жылы Мемлекеттік құпияларды қорғау және ақпараттандыру бөлімі болып құрылып, 2005 жылға дейін Президент кеңсесінің құрамында болды. 2008 жылдың басында қысқартылды.<ref name="bolim1" /> 2008 жылы қайта құрылып, 2024 жылға дейін Ақпараттандыру және ақпараттық ресурстарды қорғау бөлімі деп аталды. # Мұратхан Жуат (2004—2008) # [[Ғани Өтенұлы Тілеубеков|Ғани Тілеубеков]] (2008—2023) # Ержан Сейітқұлов (2023 бастап) ; Әлеуметтік-экономикалық саясат бөлімі 1998 жылы Әлеуметтік-экономикалық реформалар бөлімі болып құрылды. 1999—2008 жылдары Әлеуметтік-экономикалық талдау бөлімі, 2008—2023 жылдары Әлеуметтік-экономикалық мониторинг бөлімі деп аталды. 2004—2005 жылдары Экономикалық саясат басқармасының құрамында болды.<ref>[https://nomad.su/?a=3-202210270030 Они окружают президентов. Часть 1. Экономисты (начало)]</ref> # [[Қайрат Нематұлы Келімбетов|Қайрат Келімбетов]] (1998) # Ескендір Бейсембетов (2000—2002) # Батырхан Исаев (2002) # Марлен Ысқақов (2002—2003) # [[Мақсат Нұрдәулетұлы Мұқанов|Мақсат Мұханов]] (2003—2005) # [[Ербол Тұрмаханұлы Орынбаев|Ербол Орынбаев]] (2005—2006) # [[Мақсат Нұрдәулетұлы Мұқанов|Мақсат Мұханов]] (2006) # Анар Мешімбаева (2006—2007) # [[Еділ Құламқадырұлы Мамытбеков|Еділ Мамытбеков]] (2007—2008) # [[Қуандық Уәлиханұлы Бишімбаев|Қуандық Бишімбаев]] (2008—2009) # [[Серік Нөгербекұлы Нөгербеков|Серік Нөгербеков]] (2009—2012) # [[Дәулет Еділұлы Ерғожин|Дәулет Ерғожин]] (2012—2014) # [[Данияр Талғатұлы Ақышев|Данияр Ақышев]] (2014—2015) # [[Ерұлан Кенжебекұлы Жамаубаев|Ерұлан Жамаубаев]] (2015—2018) # [[Мақсат Нұрдәулетұлы Мұқанов|Мақсат Мұханов]] (2018—2020) # [[Мәди Төкешұлы Такиев|Мәди Такиев]] (2020—2023) # Айдын Құлсейітов (2023—2025) # Рақымжан Ерназар (2025 бастап) ; Жалпы бөлім 1990 жылы құрылып, 2002 жылы қысқартылды. 2004 жылы қайта құрылып, 2005 жылға дейін Президент кеңсесінің құрамында болды. 2008 жылы бірнеше ай Құжаттамалық қамтамасыз ету бөлімі деп аталды. # [[Махмұд Базарқұлұлы Қасымбеков|Махмұд Қасымбеков]] (1990—1996) # [[Мейірболат Хабиұлы Жақыпов|Мірболат Жақыпов]] (1996—2002, 2004—2018) # Бақытжан Темірболат (2018—2019) # Нұрдәулет Төлеев (2019—2025) # Ербол Адаев (2025 бастап) ; Инвестициялар және сауда бөлімі 2025 жылы құрылды.<ref>[https://stan.kz/eks-ministr-nyrlan-baybazarov-prezident-akimshiliginde-424849/ Экс-министр Нұрлан Байбазаров Президент әкімшілігіне қызметке тағайындалды]</ref> # [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]] (2025—2026) # Мейіржан Байғонысов (2026 бастап) ; Коммуникациялар бөлімі 2023 жылы құрылды.<ref>[https://aqshamnews.kz/kz/article/aldenei-qr-prezidenti-akimshiligine-qyzmetke-bardy.html Әлденей ҚР Президенті Әкімшілігіне қызметке барды]</ref> # [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]] (2024—2025) # Қанат Құлшыманов (2025 бастап) ; Көлік-логистика саласын дамыту бөлімі 2025 жылы құрылды.<ref>[https://baq.kz/kolik-logistika-boliminin-basshysy-tagayyndaldy-200028013/ Көлік-логистика бөлімінің басшысы тағайындалды]</ref> # Азамат Кескінбаев (2025 бастап) ; Құқық қорғау жүйесі бөлімі 1992 жылы Құқық қорғау органдары бөлімі болып құрылды. 1994 жылы Заңдылықты қамтамасыз ету, құқықтық тәртіп және сот реформасы бөлімі болып өзгертіліп, 1996 жылы қысқартылды. 2004 жылы Құқық қорғау қызметі бөлімі болып қайта құрылды. 2005 жылы Құқық қорғау мен сот жүйелері мәселелері бөлімі деп өзгертіліп, 2008 жылдан бастап Құқық қорғау жүйесі бөлімі деп аталады. 2004—2005 жылдары Мемлекеттік құқық басқармасының, 2019—2023 жылдары Қауіпсіздік кеңесінің құрамында болды. # [[Мақсұт Сұлтанұлы Нәрікбаев|Мақсұт Нәрікбаев]] (1992—1993) # Назымбек Әкімбеков (1993—1994) # Николай Белоруков (1994—1996) # Марат Әбілхатаев (2004—2006) # [[Серік Нұртайұлы Баймағанбетов|Серік Баймағанбетов]] (2006—2007) # Ерлік Кененбаев (2007—2008) # Сейітжан Шалабаев (2008) # [[Алик Жатқамбайұлы Шпекбаев|Алик Шпекбаев]] (2008—2014) # Ерлік Кененбаев (2014—2016) # Алексей Калайчиди (2016—2019) # Қанат Сейдгапбаров (2019—2022) # Азамат Дүйсембеков (2022—2023) # Алексей Калайчиди (2023—2025) # Дәурен Ерғарин (2025 бастап) ; Мемлекеттік бақылау бөлімі 1991 жылы құрылды. 1991—1993 жылдары Ұйымдастыру-инспекторлық және аумақтық даму бөлімі, 1993—1994 жылдары Ұйымдастыру жұмысы және жергілікті әкімшіліктер бөлімі, 1994—1995 жылдары Президенттің аймақтардағы өкілдерінің тобы, 1995 жылы Ұйымдастыру-бақылау басқармасы, 2002—2004 жылдары Аумақтық-ұйымдастыру жұмысы бөлімі, 1995—2002 және 2004—2005 жылдары Ұйымдастыру-бақылау бөлімі, 2005—2008 жылдары Мемлекеттік бақылау және ұйымдастыру жұмысы бөлімі, 2008 жылы Мемлекеттік бақылау және ұйымдастыру-кадр жұмысы бөлімі, 2008—2023 жылдары Мемлекеттік бақылау және аумақтық-ұйымдастыру жұмысы бөлімі деп аталды. 2004—2005 жылдары Ұйымдастыру-бақылау жұмысы мен кадр саясаты басқармасының құрамында болды.<ref name="bakylau">[https://nomad.su/?a=3-202011040035 Из истории президентской администрации]</ref> # [[Оралбай Әбдікәрімов]] (1991—1996) # [[Үсен Жетенов]] (1996) # [[Әлихан Мұхамедияұлы Бәйменов|Әлихан Бәйменов]] (1996—1997) # [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] (1997—1998) # [[Оралбай Әбдікәрімов]] (м.а., 1998—1999) # [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]] (1999—2000) # [[Әмзебек Рысбекұлы Жолшыбеков|Әмзебек Жолшыбеков]] (2000—2002) # [[Орал Байғонысұлы Мұхамеджанов|Орал Мұхамеджанов]] (2002—2004) # Владимир Коломийцев (2004—2005) # [[Нұрлан Әбділдаұлы Ысқақов|Нұрлан Ысқақов]] (2005—2006) # [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] (2006—2007) # [[Серікжан Зиадаұлы Қанаев|Серікжан Қанаев]] (2007—2011) # [[Әмірхан Мұратбекұлы Рахымжанов|Әмірхан Рақымжанов]] (2012—2014) # [[Оңдасын Сейілұлы Оразалин|Оңдасын Оразалин]] (2014—2017) # [[Мақсат Нұрдәулетұлы Мұқанов|Мақсат Мұханов]] (2017—2018) # [[Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев|Нұрлан Сауранбаев]] (2019—2021) # [[Қанатбек Бақытұлы Жайсаңбаев|Қанатбек Жайсаңбаев]] (2021—2022) # Ғабидолла Оспанқұлов (2022—2023) # [[Бақытжан Шаймұхаметұлы Сапиев|Бақытжан Сапиев]] (2023—2025) # Әлихан Жамсатов (2025 бастап) ; Мемлекеттік құқық бөлімі 1990 жылы құрылды. 1992—1994 жылдары Заңнама бөлімі, 1994—1995 жылдары Заңнамалық бастамалар және құқықтық сараптау бөлімі, 1995—1996 және 2004—2008 жылдары Заңнама және құқықтық сараптау бөлімі, 1996—1999 жылдары Заңнама және сот жүйесі мәселелері бөлімі деп аталды.<ref>[https://nomad.su/?a=3-202211070030&ysclid=mickh8jub3208302349 Они окружают президентов. Часть 2. Силовики и юристы (начало)]</ref> 2004—2005 жылдары Мемлекеттік құқық басқармасының құрамында болды. # [[Қайырбек Шошанұлы Сүлейменов|Қайырбек Сүлейменов]] (1990—1991) # Юрий Обрядин (1991—1992) # Сергей Тихонов (1992—1994) # [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] (1994—1997) # [[Талғат Советбекұлы Донақов|Талғат Донақов]] (1997—1999) # [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] (1999—2000) # [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] (2000—2002) # [[Игорь Иванович Рогов|Игорь Рогов]] (2002—2004) # [[Талғат Советбекұлы Донақов|Талғат Донақов]] (2004—2008) # Инна Ахметова (2008—2013) # [[Әлия Ғалымжанқызы Рақышева|Әлия Рақышева]] (2013—2018) # Данияр Вагапов (2018—2020) # Қайрат Жақыпбаев (2020—2022) # Айдар Жарылғанов (2023 бастап) ; Мемлекеттік қызмет бөлімі 1990 жылы құрылып, 1994 жылға дейін Кадр бөлімі, 1995 жылға дейін Кадр саясаты бөлімі деп аталды. 1999—2004 жылдары Кадр жұмысы бөлімі, 2004—2008 жылдары Кадр саясаты бөлімі деп аталып, 2008 жылдың басында қысқартылды. 2004—2005 жылдары Ұйымдастыру-бақылау жұмысы мен кадр саясаты басқармасының құрамында болды. 2008 жылы қайта құрылып, 1995—1999 және 2008—2023 жылдары Мемлекеттік қызмет және кадр саясаты бөлімі деп аталды. # Геннадий Пирожников (1990—1996) # [[Александр Сергеевич Судьин|Александр Судьин]] (1996—2004) # [[Ерсұлтан Өтеғұлұлы Бектұрғанов|Ерсұлтан Бектұрғанов]] (2004—2008) # Жомарт Әбиесов (2008) # [[Ерсұлтан Өтеғұлұлы Бектұрғанов|Ерсұлтан Бектұрғанов]] (2008—2012) # Марат Дәуешов (2012—2019) # [[Бақытжан Шөмішбайұлы Сариев|Бақытжан Сариев]] (2019—2022) # Руслан Тұрғаналы (2022 бастап) ; Өңірлік даму мониторингі бөлімі 2025 жылы құрылды.<ref>[https://kaz.inform.kz/news/rustam-bayaliev-zhana-kizmetke-tagayindaldi-6a1fc4/ Рустам Баялиев жаңа қызметке тағайындалды]</ref> # Рустам Баялиев (2025) ; Өтініштерді қарауды бақылау бөлімі 2019 жылы құрылды.<ref>[https://egemen.kz/article/318626-khalyq-unine-qulaq-asady Халық үніне құлақ асады]</ref> # [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] (2019—2020) # [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]] (2020—2022) # [[Ернар Жеңісұлы Баспаев|Ернар Баспаев]] (2022) # [[Қанатбек Бақытұлы Жайсаңбаев|Қанатбек Жайсаңбаев]] (2022 бастап) ; Сыртқы саясат бөлімі 1992 жылы Халықаралық бөлім болып құрылып, 1995 жылы қысқартылды.<ref>[https://nomad.su/?a=3-202303140035 Они окружают президентов. Часть 3. Международники]</ref> 2004 жылы Сыртқы саясат орталығы болып қайта құрылды.<ref name="bolim1" /> 2019 жылы Сыртқы саясат және халықаралық байланыстар бөлімі, 2023 жылы Сыртқы саясат бөлімі болып өзгертілді. # [[Ғани Есенкелдіұлы Қасымов|Ғани Қасымов]] (1992—1994) # [[Константин Васильевич Жигалов|Константин Жигалов]] (1994—1995) # [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]] (2004—2007) # [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (2007—2012) # Ержан Ашықбаев (2012—2013) # [[Мағжан Жанботаұлы Ілиясов|Мағжан Ілиясов]] (2013—2016) # [[Әділ Қапанұлы Тұрсынов|Әділ Тұрсынов]] (2016—2019) # Сатыбалды Бұршақов (2019) # Дәулетбек Құсайынов (2019—2023) # [[Ернар Мерғалымұлы Лазар|Ернар Лазар]] (2023—2025) # Жандос Иманалиев (2025 бастап) ; Цифрландыруды дамыту бөлімі 2024 жылы құрылды.<ref>[https://egemen.kz/article/369480-quat-sandalov-prezident-akimshiliginde-bolim-menhgerushisi-bolyp-taghayyndaldy Қуат Сандалов Президент Әкімшілігінде бөлім меңгерушісі болып тағайындалды]</ref> # Қуат Сандалов (2024 бастап) ; Ішкі саясат бөлімі 1992 жылы құрылды. 1994—1995, 1999—2002 жылдары Қоғамдық-саяси бөлім, 2004—2008 жылдары Әлеуметтік-саяси бөлім деп аталды. 2004—2005 жылдары Ішкі саясат басқармасының құрамында болды.<ref>[https://nomad.su/?a=3-201311150031 Министерство любви и правды]</ref> # [[Алтынбек Сәрсенбайұлы]] (1992—1993) # [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] (1993) # Әділ Ибраев (1993—1994) # Роза Кенжетаева (1994—1995) # Гүлша Тәңірбергенова (1995—1996) # [[Ахан Құсайынұлы Бижанов|Ахан Бижанов]] (1996—2000) # [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (2000—2002) # [[Бақытжан Тұрсынұлы Жұмағұлов|Бақытжан Жұмағұлов]] (2002) # Біржан Қанешев (2002—2003) # [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] (2003—2006) # Ардақ Досжан (2006—2008) # [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] (2008) # [[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]] (2008—2012) # [[Жапсарбай Ілиясұлы Қуанышев|Жапсарбай Қуанышев]] (2012—2014) # [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] (2014—2019) # Ғани Нығыметов (2019—2020) # Нұргүл Мауберлинова (2020—2022) # [[Болат Әнапияұлы Тілепов|Болат Тілепов]] (2022—2023) # Айжан Шайназарова (2023—2025) # Абзал Нүкенов (2025) # [[Айбек Серікбайұлы Смадияров|Айбек Смадияров]] (2025—2026) # [[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев|Елнұр Бейсенбаев]] (2026 бастап) === Бұрынғы бөлімдері мен орталықтары === ; Қауіпсіздік және құқықтық тәртіп бөлімі 2019 жылы құрылып, 2023 жылы қысқартылды. # Алмат Байшолақов (2019—2021) # Алексей Калайчиди (2021—2023) ; Мемлекеттік басқару бөлімі 2019 жылы құрылып, 2023 жылы қысқартылды. # Әлтайыр Ахметов (2019—2023) ; Стратегиялық жоспарлау бөлімі 2008 жылы құрылып, 2019 жылға дейін Стратегиялық әзірлемелер және талдау орталығы деп аталды. 2023 жылы қысқартылды. # [[Мақсат Нұрдәулетұлы Мұқанов|Мақсат Мұханов]] (2008—2011) # Эльдар Сыздықов (2011—2012) # Азамат Әбдімомынов (2012—2014) # Аяна Манасова (2014—2017) # Айдын Құлсейітов (2017—2023) # Рақымжан Ерназар (2023) ; Талдау және болжау орталығы 1993 жылы Ақпараттық-талдау орталығы болып құрылды. 1995 жылы Талдау және стратегиялық зерттеу орталығы болып өзгертіліп, 1999 жылы қысқартылды. 2004 жылы Ақпараттық-талдау орталығы қайта құрылып, 2008 жылы қысқартылды. 2004—2005 жылдары Ішкі саясат басқармасының құрамында болды. 2018 жылы Талдау және болжау орталығы болып қайта құрылып, 2019 жылы қысқартылды.<ref>[https://kapital.kz/naznacheniya/74374/sozdan-tsentr-analiza-i-prognozirovaniya-administratsii-prezidenta.html Создан Центр анализа и прогнозирования Администрации Президента]</ref> # [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] (1993—1999) # Жанай Омаров (2004) # [[Ержан Жалбақұлы Бабақұмаров|Ержан Бабақұмаров]] (2004—2006) # [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (2006—2007) # [[Асқар Жұмабайұлы Шоманов|Асқар Шоманов]] (2007—2008) # [[Ержан Жалбақұлы Бабақұмаров|Ержан Бабақұмаров]] (2018—2019) ; Қаржы, бухгалтерлік есеп және есептілік бөлімі 1990 жылы Іс басқармасы болып құрылды. 1995—1996 жылдары Қаржылық-шаруашылық бөлім, 1996—2004 жылдары Бухгалтерия деп аталды. 2004 жылы Қаржы, бухгалтерлік есеп және есептілік бөлімі деп өзгертіліп, 2005 жылға дейін Президент кеңсесінің құрамында болды. 2008 жылы қысқартылды.<ref name="bolim1" /> # [[Владимир Васильевич Ни|Владимир Ни]] (1990—1992) # Сайлаубек Әлібеков (1992—1993) # Хайролла Қабжанов (1993—1996) # Қадырбай Нұрпейісов (1996—2008) ; Жүйелі зерттеулер орталығы 2002 жылы құрылып, 2006 жылы қысқартылды. 2004—2005 жылдары Экономикалық саясат басқармасының құрамында болды. # Азамат Әбдімомынов (2002—2005) # Анар Мешімбаева (2005—2006) ; Қоғамдастықпен және баспасөзбен байланыс бөлімі 2004 жылы Ішкі саясат басқармасының құрамында құрылып, 2005 жылы қысқартылды. # Есетжан Қосубаев (2004) # Жанай Омаров (2004) # [[Серік Тұрарұлы Сейдуманов|Серік Сейдуманов]] (2004—2005) ; Сот жүйесі мәселелері бөлімі 2004 жылы Мемлекеттік құқық басқармасының құрамында құрылып, 2005 жылы қысқартылды. # [[Мұхаметжан Ахмедияұлы Пақырдінов|Мұхамеджан Пакирдинов]] (2004) ; Конфессияаралық қатынастар бөлімі 2003 жылы құрылып, 2004 жылы қысқартылды.<ref name="bolim1">[https://nomad.su/?a=3-202510200030&ysclid=mh6mpancoe351051373 Из истории АП. Часть 2]</ref> # Алексей Кекшаев (2003) # Рәпіл Жошыбаев (2003—2004) ; Қазақстан халықтары ассамблеясымен жұмыс бөлімі 2002 жылы бірнеше ай ғана жұмыс істеді.<ref name="bolim1" /> # [[Жұматай Әлиұлы Әлиев|Жұматай Әлиев]] (2002) ; Азаматтық және кешірім жасау мәселелері бөлімі 1990 жылы құрылып, 1995 жылы қысқартылды. 1996 жылы қайта құрылып, 1999 жылы қысқартылды. # Михаил Бабушкин (1990—?) # Николай Белоруков (1996—1999) ; Наградалар бөлімі 1990 жылы құрылды. Әр жылдары Мемлекеттік наградалар бөлімі, Наградалар бөлімі деп аталды. 1996 жылы қысқартылды. # Геннадий Бердюгин (1990—1994) # Зинаида Федотова (1995—1996) # [[Сыздық Жұматайұлы Әбішев|Сыздық Әбішев]] (1996) ; Азаматтық бөлімі 1995 жылы құрылып, 1996 жылы қысқартылды. # [[Айткүл Байғазықызы Самақова|Айткүл Самақова]] (1996) ; Кешірім жасау бөлімі 1995 жылы құрылып, 1996 жылы қысқартылды. ; Қорғаныс бөлімі 1992 жылы құрылып, 1994 жылы қысқартылды. # [[Ким Серікбайұлы Серікбаев|Ким Серікбаев]] (1992—1993) # Нұрлан Тілемісов (1993—1994) ; Саяси талдау бөлімі 1992 жылы құрылып, 1993 жылы қысқартылды. # [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]] (1992—1993) ; Мәдениет және ұлтаралық қатынастар бөлімі 1990 жылы референтура ретінде құрылып, 1991 жылы қысқартылды. 1992 жылы бөлім ретінде қайта құрылып, сол жылы қысқартылды. # [[Әбіш Кекілбайұлы]] (1990—1991) # [[Алтынбек Сәрсенбайұлы]] (1992) == Президент Әкімшілігінің басқармалары == 2004 жылы 4 басқарма құрылып, 2005 жылы барлығы қысқартылды. Әр басқарманы Президент Әкімшілігі басшысының орынбасары басқарып, құрамына бірнеше бөлімді жинақтады. {| class="wikitable" ! Басқарма !! Бастығы !! Басқарған уақыты !! Құрылымы |- | rowspan="2" | Мемлекеттік құқық басқармасы || [[Игорь Иванович Рогов|Игорь Рогов]] || 2004 || rowspan="2" | * Заңнама және құқықтық сараптау бөлімі * Құқық қорғау қызметі бөлімі * Сот жүйесі мәселелері бөлімі |- | [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] || 2004—2005 |- | rowspan="2" | Ұйымдастыру-бақылау жұмысы мен кадр саясаты басқармасы || [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]] || 2004 || rowspan="2" | * Ұйымдастыру-бақылау бөлімі * Кадр саясаты бөлімі * Мемлекеттік инспекциясы |- | [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]] || 2004—2005 |- | Ішкі саясат басқармасы || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]] || 2004—2005 || * Әлеуметтік-саяси бөлімі * Ақпараттық-талдау орталығы * Ахуалдық орталығы * Қоғамдастықпен және баспасөзбен байланыс бөлімі * Қазақстан халықтары ассамблеясының хатшылығы |- | Экономикалық саясат басқармасы || [[Ербол Тұрмаханұлы Орынбаев|Ербол Орынбаев]] || 2004—2005 || * Әлеуметтік-экономикалық талдау бөлімі * Жүйелі зерттеулер орталығы |} == Қауіпсіздік кеңесінің бөлімдері == ; Қауіпсіздік Кеңесінің Ахуалдық орталығы 2004 жылы құрылды. 2008 жылы қысқартылып, 2009 жылы қайта құрылды.<ref>[https://nomad.su/?a=19-201001200039 Указ Президента Республики Казахстан от 29 декабря 2009 года №911]</ref> 2004—2005 жылдары Ішкі саясат басқармасының құрамында болды, 2006 жылдан бастап Қауіпсіздік кеңесінің құрамына кіреді. # Нелля Жұбасова (2004—2007) # [[Мейіржан Серікұлы Машан|Мейіржан Машан]] (2007) # Алмаз Ещанов (2007—2008) # Нұрлан Жанәбілов (2010—2013) # Абзал Нүкенов (2013—2016) # Ерлан Абдақасов (2016—2021) # Данияр Есин (2021—2022) # Амангелді Омарбеков (2022—2025) # Арман Әбдірәсілов (2025 бастап) ; Қауіпсіздік Кеңесінің Әскери қауіпсіздік және қорғаныс бөлімі 2015 жылы құрылды.<ref name="bolim1" /> # [[Талғат Жеңісұлы Жанжүменов|Талғат Жанжүменов]] (2015—2016) # [[Мүслім Мұхтарұлы Алтынбаев|Мүслім Алтынбаев]] (2016—2017) # Бақыт Құрманбаев (2017—2019) # Талғат Мұхтаров (2019—2020) # Қайыргелді Есенеев (2020—2022) # Русланбек Бекжігітов (2022—2024) # Марат Аймашев (2024 бастап) ; Қауіпсіздік Кеңесінің Қауіпсіздіктің өзекті мәселелері бөлімі 2015 жылы құрылып, 2023 жылға дейін Қауіпсіздіктің жалпы мәселелері бөлімі деп аталды.<ref name="bolim1" /> # Русланбек Бекжігітов (2015—2021) # Расул Оразғұлов (2021 бастап) ; Қауіпсіздік Кеңесінің Талдау бөлімі 1999 жылы Қауіпсіздік Кеңесінің Талдау орталығы болып құрылып, 2002 жылы қысқартылды. 2009 жылы Қауіпсіздік Кеңесінің Талдау бөлімі болып қайта құрылды. # [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] (1999—2002) # Еркін Тұқымов (2010—2018) # Александр Суханов (2018 бастап) === Бұрынғы бөлімдері === ; Қауіпсіздік Кеңесінің Экономикалық қауіпсіздік мәселелері бөлімі 2000 жылы құрылып, 2002 жылы қысқартылды. # Рүстем Жоламан (2000—2001) == Президент кеңсесі == 1991 жылы құрылды. 1995 жылға дейін Президент хатшылығы, 2002—2004 жылдары Президент Әкімшілігінің кеңсесі деп аталды. # Владимир Шепель (1991—1994) # [[Алтай Абылайұлы Тілеубердин|Алтай Тілеубердин]] (1994) # Владимир Шепель (1994—1996) # [[Махмұд Базарқұлұлы Қасымбеков|Махмұд Қасымбеков]] (1996—2019) # Бақытжан Темірболат (м.а., 2019) # [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]] (2019—2022) # [[Бақытжан Шөмішбайұлы Сариев|Бақытжан Сариев]] (2022 бастап) 2004—2005 жылдары құрамына бірнеше бөлімді жинақтады: * Жалпы бөлім * Қаржы, бухгалтерлік есеп және есептілік бөлімі * Мемлекеттік құпияларды қорғау және ақпараттандыру бөлімі == Президенттің баспасөз қызметі == 1990 жылы Баспасөзбен байланыс және қоғамдық пікірді зерттеу бөлімі болып құрылған. 1990 жылдың соңында бөлім атауын өзгертпестен референтураға, 1991 жылы референтура қайтадан бөлімге айналды. 1992—1994 жылдары Президент баспасөз хатшысының қызметі деп аталса, 1994 жылдан бастап Президенттің баспасөз қызметі деп аталады.<ref>[https://nomad.su/?a=3-202309130035&ysclid=mh6ayo0ll8549330047 Глас свыше: история должности пресс-секретаря президента]</ref> ; [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|Президенттің баспасөз хатшысы]] 1990 жылдың соңында енгізілген. # [[Ғаділбек Мінәжұлы Шалахметов|Ғаділбек Шалахметов]] (1990—1991) # Сейітқазы Матаев (1991—1993) # Нұрлан Дәненов (1993—1994) # [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (1994—1996) # [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]] (1996—1997) # [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (1997—1998) # [[Асылбек Кінәрұлы Бисенбаев|Асылбек Бисенбаев]] (1998—2001) # Жанай Омаров (2001—2004) # [[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]] (2004—2007) # [[Ерлан Сапарұлы Байжанов|Ерлан Байжанов]] (2007—2008) # [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2008—2009) # [[Бағлан Асаубайұлы Майлыбаев|Бағлан Майлыбаев]] (2009—2011) # [[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]] (2011—2016) # [[Айдос Ыдырысұлы Үкібай|Айдос Үкібай]] (2016—2019) # [[Берік Уәли]] (2019—2022) # [[Руслан Сұлтанұлы Желдібай|Руслан Желдібай]] (2022—2023) # Нұрмұхамед Байғараев (2023) # [[Берік Уәли]] (2023—2025) # [[Руслан Сұлтанұлы Желдібай|Руслан Желдібай]] (2025—2026) # [[Айбек Серікбайұлы Смадияров|Айбек Смадияров]] (2026 бастап) ; Президент баспасөз қызметінің басшысы 1990—2008 жылдары Президенттің баспасөз қызметін басқарды. # [[Ғаділбек Мінәжұлы Шалахметов|Ғаділбек Шалахметов]] (1990) # Игорь Романов (1990—1995)<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1080807196 РОМАНОВ Игорь Матвеевич]</ref> # [[Дулат Оразбекұлы Қуанышев|Дулат Қуанышев]] (1995—1996) # [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]] (1996—1997) # [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (1997—1998) # Лев Тараков (1998—2002) # Есетжан Қосубаев (2002—2004) # [[Бағлан Асаубайұлы Майлыбаев|Бағлан Майлыбаев]] (2004—2008) == Президенттің протокол қызметі == 1995 жылы құрылды. 2004 жылға дейін Президенттің протокол қызметі, 2004—2021 жылдары Президент протоколы деп аталды. # [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] (м.а., 1996) # [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]] (1996—1997) # [[Асқар Ахметұлы Мусинов|Асқар Мусинов]] (1997—1999) # [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (1999—2006) # [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбек]] (2006—2009) # [[Румиль Тауфикұлы Тауфиков|Румиль Тауфиков]] (2009—2015) # Мәди Атамқұлов (2015—2021) # Дмитрий Михно (2021—2023) # [[Марат Кенжеғалиұлы Әшім|Марат Әшім]] (2023 бастап) == Президенттің Парламенттегі өкілдігі == 2001 жылдан бастап жұмыс істейді. # Жолымбет Бәйішев (2001—2002) # [[Бақытжан Жарылқасынұлы Әбдірайым|Бақытжан Әбдірайым]] (2002—2006) # Рахмет Мұқашев (2006—2007) # [[Бақытжан Жарылқасынұлы Әбдірайым|Бақытжан Әбдірайым]] (2007—2008) # [[Асқар Асанұлы Бейсенбаев|Асқар Бейсенбаев]] (2008—2013) # [[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов|Қайрат Нұрпейісов]] (2013—2019) # [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]] (2019—2022) # Әмірбек Оспанбеков (2022 бастап) === Бұрынғы өкілдері === ; Президенттің Жоғарғы Кеңестегі жеке өкілі 1994—1995 жылдары жұмыс істеді. # Константин Колпаков (1994—1995) ; Президенттің Парламент Сенатындағы өкілі 1995—2001 жылдары жұмыс істеді. # Жолымбет Бәйішев (1996—2001) ; Президенттің Парламент Мәжілісіндегі өкілі 1995—2001 жылдары жұмыс істеді. # Қабылсаят Әбішев (1996—1999) # [[Бексұлтан Сәрсеков]] (1999) # Сабыр Қасымов (1999—2001) == Президент Әкімшілігінің хатшылықтары == ; Президент Әкімшілігі басшысының хатшылығы 1995 жылы құрылды. 2002—2004 жылдары және 2008 жылы бірнеше ай бойы хатшылық қысқартылды. # [[Жүнісбек Қабыкейұлы Сұлтанмұратов|Жүнісбек Сұлтанмұратов]] (2004) # [[Жапсарбай Ілиясұлы Қуанышев|Жапсарбай Қуанышев]] (2004—2008) # Виктор Супрун (2008—2012) # Әнуар Омарқожаев (2012—2014) # Дастан Махаев (2014—2016) # [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] (2016) # Үмбетбай Мағзұмов (2016—2018) # Ақмарал Байтемірова (2018—2019) # Алмас Батанов (2019) # Евгений Ким (2019) # Ренат Айтаев (2019—2022) # Ринат Мұхаметқали (2022—2023) # Берік Беркімбаев (2023) # Асқар Жакенов (2023—2024) # Қаныш Төлеушин (2025—2026) ; Мемлекеттік кеңесшінің хатшылығы 1995 жылы құрылып, 2022 жылға дейін Мемлекеттік хатшының хатшылығы деп аталды. 2002—2004 жылдары және 2008 жылы бірнеше ай бойы хатшылық қысқартылды. # Амангелді Қайырбаев (1996—2002) # [[Әмзебек Рысбекұлы Жолшыбеков|Әмзебек Жолшыбеков]] (2004) # Еран Мағзұмов (2004—2008) # [[Қайрат Орынбайұлы Айтбай|Қайрат Айтбай]] (2008—2013) # Нұрлан Жанәбілов (2013—2014) # Михаил Чирков (2014) # Серік Ахмет (2014—2019) # Алмас Батанов (2019) # Жанна Құрманғалиева (2019) # Евгений Ким (2019—2021) # Мәжит Самитов (2021—2024) # Жанна Нұржанова (2024 бастап) ; Қазақстан халқы ассамблеясының хатшылығы 2004 жылы құрылды. 2005 жылға дейін Ішкі саясат басқармасының құрамында болды. 2007 жылға дейін Қазақстан халықтары ассамблеясының хатшылығы деп аталды. # [[Жұматай Әлиұлы Әлиев|Жұматай Әлиев]] (2004—2008) # [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов|Ералы Тоғжанов]] (2008—2017) # [[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]] (2017—2018) # Леонид Прокопенко (2018—2019) # [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] (2019—2021) # Марат Әзілханов (2021 бастап) === Бұрынғы хатшылықтары === ; Қауіпсіздік кеңесінің хатшылығы 1996 жылы құрылып, 2023 жылы қысқартылды.<ref>[https://nomad.su/?a=3-202510150035 К истории АП. Часть 1]</ref> # Марат Нұриев (199?—1997) # [[Серік Нұртайұлы Баймағанбетов|Серік Баймағанбетов]] (1997—1999) # Біржан Қанешев (2001—2002) # [[Ерік Мылтықбайұлы Өтембаев|Ерік Өтембаев]] (2002—2005) # [[Нұрлан Мәжитұлы Әбдіров|Нұрлан Әбдіров]] (2005—2009) # [[Қозы-Көрпеш Есімұлы Жаңбыршин|Қозы-Көрпеш Жаңбыршин]] (2009—2014) # Азамат Әбдімомынов (2014—2015) # Саидмұрат Тәңірберген (2015—2019) # Шоқан Елшібеков (2019—2020) # Ерлан Байтұқбаев (2020—2023) ; Президент көмекшісінің хатшылығы 1999 жылы құрылып, 2002 жылы қысқартылды. Президент көмекшісі [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратовтың]] қызметін қамтамасыз етумен айналысты. # [[Алексей Юрьевич Волков|Алексей Волков]] (1999—2002) ; Жоғары тәртiптiлiк кеңесінің хатшылығы 1997 жылы құрылып, 1998 жылы қысқартылды.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U970003705_ Қазақстан Республикасының Жоғары тәртiптiлiк кеңесi туралы]</ref> # [[Әмзебек Рысбекұлы Жолшыбеков|Әмзебек Жолшыбеков]] (1997—1998) ; Тұрақты даму жөнiндегi ұлттық кеңес хатшылығы 1996 жылы құрылып, 1997 жылға дейін Жоғары экономикалық кеңес хатшылығы деп аталды.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U960002946_ Қазақстан Республикасының Президентi жанынан Жоғары экономикалық кеңес құру туралы]</ref><ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U970003723_ Тұрақты даму жөнiндегi ұлттық кеңес мәселелерi]</ref> 1998 жылы қысқартылды. # [[Ғалым Ізбасарұлы Оразбақов|Ғалым Оразбақов]] (1996–1997) ; Вице-президент хатшылығы 1991 жылы құрылып, 1996 жылы қысқартылды. # [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]] (1991—1992) # Константин Колпаков (1992—1994) # [[Алтай Абылайұлы Тілеубердин|Алтай Тілеубердин]] (1994) # [[Серік Ғабдоллаұлы Темірболатов|Серік Темірболатов]] (1994—1995) # Ержан Досмұхамедов (1995—1996) == Президент Әкімшілігінің инспекциялары == ; Мемлекеттік инспекция 1993—1995 жылдары Президент жанында Бас бақылау инспекциясы жұмыс істеді. 2002 жылы Президент Әкімшілігінің Бас бақылау инспекциясы болып құрылып, сол жылы қысқартылды. 2004 жылы Ұйымдастыру-бақылау жұмысы мен кадр саясаты басқармасының Мемлекеттік инспекциясы болып қайта құрылып, 2005 жылы қысқартылды.<ref name="bakylau" /> # [[Евгений Георгиевич Ежиков-Бабаханов|Евгений Ёжиков-Бабаханов]] (1993) # Саят Бейсенов (1993—1995) # [[Омархан Нұртайұлы Өксікбаев|Омархан Өксікбаев]] (2002) # [[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]] (2004—2005) == Президент Әкімшілігінің шаруашылығы == ; Президент жанындағы Шаруашылық басқармасы 1992 жылы Президент аппаратының Шаруашылық басқармасы болып құрылды. 1994 жылы Президент жанындағы Шаруашылық басқармасы болып өзгертілді. 1995 жылы Президент аппаратынан бөлініп, тікелей Президентке бағынатын [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің Іс басқармасы]] құрылды. # [[Владимир Васильевич Ни|Владимир Ни]] (1992—1995) == Тұңғыш Президент — Елбасы кеңсесі == 2019 жылы Тұңғыш Президент — Елбасы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] өзі туралы конституциялық заңға сәйкес құрды. Елбасына тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік орган мәртебесі болды, Президент әкімшілігінің құрамына кірген жоқ. 2023 жылы конституциялық заңның күші жойылуына байланысты жұмысын тоқтатты.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1900000884 Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президентінің - Елбасының Кеңсесі туралы]</ref> # [[Махмұд Базарқұлұлы Қасымбеков|Махмұд Қасымбеков]] (2019—2023) # Нұрлан Қаймолдаев (2023) Құрылымы: # Ақпараттық-талдамалық қамтамасыз ету бөлімі # Құжаттама, қаржы және кадрмен қамтамасыз ету бөлімі # Ұйымдастыру жұмыстары бөлімі # Елбасының баспасөз қызметі # Елбасының протоколы # Елбасы кеңсесі басшысының хатшылығы # Елбасы көмекшісінің хатшылығы == Президент жанындағы мекемелер == ; Президент архиві 1994 жылы құрылды. # Ғалия Қарпықова (1994—1997) # Людмила Дегитаева (1997—2004) # Владимир Шепель (2004—2014) # Борис Джапаров (2014—2018) # Жәмилә Әбдіқадырова (2018—2022) # Әлия Мұстафина (2022 бастап) ; Президент жанындағы Орталық коммуникациялар қызметі 2012 жылы Президент жанынан құрылды. 2016—2019 жылдары Ақпарат және коммуникациялар министрлігіне қарады. 2019 жылдан бастап қайтадан Президент жанында жұмыс істейді. # [[Ержан Жалбақұлы Бабақұмаров|Ержан Бабақұмаров]] (2012—2016) # [[Кемелбек Бақтығұлұлы Ойшыбаев|Кемелбек Ойшыбаев]] (2016) # Евгений Кочетов (2016—2017) # Анастасия Щегорцова (2017—2018) # Руслан Әлішев (2018—2019) # Талғат Қалиев (2019—2020) # Руслан Әлішев (2020—2022) # [[Ержан Жалбақұлы Бабақұмаров|Ержан Бабақұмаров]] (2022) # [[Асқар Қуанышұлы Омаров|Асқар Омаров]] (2022 бастап) ; Президент жанындағы [[Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты|Қазақстанның стратегиялық зерттеулер институты]] 1992 жылы Президент жанындағы [[КИМЭП]] университетінің құрамында құрылды. 1993 жылдан бастап жеке мекеме ретінде Президент жанында жұмыс істейді. # Өмірсерік Қасенов (1993—1997) # Лев Тараков (1997) # Алма Сұлтанғалиева (1997—1998) # [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев|Ермұхамет Ертісбаев]] (1998—2000) # [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] (2000—2005) # Болат Сұлтанов (2005—2014) # [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] (2014—2017) # Зарема Шаукенова (2017—2022) # Еркін Тұқымов (2022—2025) # [[Жандос Нұрланұлы Шаймарданов|Жандос Шаймарданов]] (2025 бастап) ; Президент жанындағы [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Ұлттық ғылым академиясы]] 2022 жылы акционерлік қоғам ретінде құрылды. 2023 жылдан бастап Президент жанында жұмыс істейді. Академияны Ғылым және жоғары білім министрлігі басқарады. # [[Күнсұлу Дальтонқызы Закария|Күнсұлу Закария]] (2023—2024) # [[Ақылбек Қажығұлұлы Күрішбаев|Ақылбек Күрішбаев]] (2024 бастап) ; Президент жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы 1994 жылы Президент жанындағы Ұлттық жоғары мемлекеттік басқару мектебі болып құрылды. 1998 жылы Мемлекеттік қызмет академиясы болып өзгертіліп, 2005 жылы қазіргі атауын алды. 2008 жылдан бастап оқу орнын Мемлекеттік қызмет істері агенттігі басқарады. # Нұрлан Дәненов (1994—1995) # Қайыржан Тақуов (тең директор, 1995—199?) # Кристиан Висанти (тең директор, 1995—1997)<ref>[https://journal.apa.kz/index.php/path/article/download/80/58/607&ved=2ahUKEwir4vetgKCSAxUc8LsIHV6AMPkQFnoECDoQAQ&usg=AOvVaw2QA2YFkkl8PXqnhMNliWC НВШГУ – ПЕРВАЯ ШКОЛА ПОЛИТИЧЕСКОГО МЕНЕДЖМЕНТА НЕЗАВИСИМОГО КАЗАХСТАНА]</ref> # Аманқұл Серікбаев (1998—2005) # [[Жақсыбек Әбдірахметұлы Құлекеев|Жақсыбек Құлекеев]] (2005—2006) # [[Әшімжан Сүлейменұлы Ахметов|Әшімжан Ахметов]] (2006—2008) # Бақыт Есекина (2008—2009) # Арын Орсариев (2009—2012) # [[Болатбек Серікбайұлы Әбдірәсілов|Болатбек Әбдірәсілов]] (2012—2016) # Фатима Жақыпова (2016—2019) # Әлтайыр Ахметов (2019) # Ерлан Әбіл (2019—2025)<ref>[https://dknews.kz/ru/v-strane/42266-akademii-gosudarstvennogo-upravleniya-pri-prezidente Академии государственного управления при Президенте РК 25 лет: форум выпускников]</ref> # Азамат Жолманов (2025 бастап) === Президент жанында жұмыс істеген мекемелер === ; Президент жанындағы Қоғамдық келісім 2014 жылы Президент жанынан құрылды. 2020 жылдан бастап Мәдениет және ақпарат министрлігіне қарайды. Мекеме [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]ның жұмысын ұйымдастырады. # [[Наталья Павловна Калашникова|Наталья Калашникова]] (2014—2016) # [[Александр Юрьевич Тараков|Александр Тараков]] (2016—2019) # Саттар Мәжитов (2019—2020) ; Тұңғыш Президент кітапханасы 2012 жылы Назарбаев орталығы болып құрылды. 2014 жылы оның негізінде Тұңғыш Президент кітапханасы құрылды. 2016 жылы оған Тұңғыш Президент музейі қосылды. 2023 жылы Тұңғыш Президент кітапханасы Президент іс басқармасына қарайтын Президенттік орталық және Нұрсұлтан Назарбаев қорына қарайтын Тұңғыш Президент музейі болып екіге бөлінді. # [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]] (2012—2013) # [[Махмұд Базарқұлұлы Қасымбеков|Махмұд Қасымбеков]] (м.а., 2013—2019) # [[Әмірхан Мұратбекұлы Рахымжанов|Әмірхан Рақымжанов]] (2019—2021) # Бақытжан Темірболат (2021 бастап) ; Тұңғыш Президент музейі 2004 жылы құрылды. 2016 жылы жеке мекеме ретінде жұмысын тоқтатып, Тұңғыш Президент кітапханасына қосылды. 2023 жылдан бастап Нұрсұлтан Назарбаев қорына қарайтын корпоративтік қор ретінде жұмыс істейді. # Алма Сағынғали (2004—2016) ; Президент жанындағы Қазақстанның менеджмент, экономика және болжау институты 1992 жылы құрылды. 2003 жылдан бастап акционерлік қоғамға айналып, кейін жартылай жекешелендірілді. Мажоритарлық акционері оқу орнының басшысы [[Чан Йан Бэнг]] болса, акцияларының қалған мемлекеттік пакетін Ғылым және жоғары білім министрлігі басқарады. Қазіргі кезде [[КИМЭП]] университеті деп аталады. # [[Чан Йан Бэнг]] (1992 бастап) == Президенттің арнайы өкілдері == ; Президенттің «Байқоңыр» кешеніндегі арнаулы өкілі 1995 жылы енгізілді. 2008 жылға дейін Президенттің «Байқоңыр» ғарыш айлағындағы арнайы өкiлi деп аталды. 2008—2009 жылдары Қызылорда облысының әкімі, 2009 жылдан бастап Қызылорда облысы әкімінің орынбасары лауазымын қатар атқарады. # [[Ерғазы Мейірғалиұлы Нұрғалиев|Ерғазы Нұрғалиев]] (1995—2004) # [[Әділбек Әлімжанұлы Басекеев|Әділбек Бәсекеев]] (2004—2008) # [[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]] (2008) # [[Болатбек Баянұлы Қуандықов|Болатбек Қуандықов]] (2008—2009) # Сәбит Қожаметов (2009—2013) # [[Рзақұл Сәденұлы Нұртаев|Рзақұл Нұртаев]] (2013—2014) # Серік Қожаниязов (2014—2019) # Бақытжан Намаев (2019—2020) # Серік Сүлейменов (2020—2022) # Қайрат Нұртай (2022 бастап) ; Президенттің Ауғанстан бойынша арнаулы өкілі 2020 жылы енгізілді. Сыртқы істер министрлігінің ерекше тапсырмалар жөніндегі елшісі қызметін қатар атқарады. # Талғат Қалиев (2020—202?) # Еркін Тұқымов (2025 бастап) === Бұрынғы өкілдері === ; Президенттің Алматы қаласындағы арнаулы өкілі 2004 жылы енгізіліп, 2005 жылы қысқартылды. # [[Серікбай Өрікбайұлы Нұрғисаев|Серікбай Нұрғисаев]] (2004—2005) ; Президенттің халықаралық ынтымақтастық жөніндегі арнаулы өкілі 2021 жылы енгізіліп, 2023 жылы қысқартылды. 2022 жылдан бастап Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары лауазымын қатар атқарды. # [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыхан]] (2021—2023) ; Президенттің халықаралық экологиялық ынтымақтастық жөніндегі арнаулы өкілі 2023 жылы енгізіліп, 2025 жылы қысқартылды. Президент кеңесшісі лауазымын қоса атқарды. # [[Зүлфия Болатқызы Сүлейменова|Зүлфия Сүлейменова]] (2023—2025) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігі]] 57r2ou644n1b0pxg6of6z72tt5xfkk6 0 774700 3607617 3606954 2026-05-22T04:04:56Z Маржан 1973 181517 3607617 wikitext text/x-wiki '''Еңбекқорлық''' — адамның [[Еңбек|еңбекке]] деген адалдығы мен табандылығын, қиындыққа мойынсұнып жұмыс істеу қабілетін білдіретін [[моральдық қасиет]]. Бұл сапа қазақ халқының дүниетанымында маңызды орын алады, өйткені еңбек адамды шыдамдылыққа, ұқыптылыққа және мақсатқа жетуге баулиды. == Қазақ мәдениетіндегі көрінісі == Қазақ фольклорында еңбекқорлық қол, ас, қоңыр концептілері арқылы бейнеленеді: мысалы, «қолы ұзын», «қолы жүйрік» сияқты сөздер іскер адамды мадақтайды. Еңбек [[денсаулық]] пен бақыттың кілті деп саналады, «Емнің алды – еңбек» мақалы сияқты. Отбасы мен мектепте еңбек тәрбиесі арқылы қалыптасады.<ref>Қазақстан ұлттық энциклопедиясы. «Еңбекқорлық» бөлімі. Еңбекқорлықтың моральдық қасиет ретіндегі анықтамасы, қазақ мәдениетіндегі рөлі мен маңызы сипатталған (5 томдық, 2004-2006 жж., Қазақстан Республикасы БҒМ Ғылым академиясы). Алматы: Қазақ энциклопедиясы. ISBN 9965-9339-7-2. 2. Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі (4 томдық, 2012). «Еңбекқорлық» сөзі: еңбек сүйгіштік, еңбек құмарлық, адал еңбекке деген табандылық (ІІ том, 456- б.). Алматы: Казак энциклопедиясы. <nowiki>ISBN 978-601-233-748-4</nowiki>.</ref> {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2026}} == Психологиядағы еңбекқорлық == Еңбекқорлық - адамның жұмысқа, оқу мен әрекетке жауапкершіліпен, табандылықпен және тұрақты қызығушылықпен қарауын сипаттайтын тұлғалық қасиет. Психологияда еңбекқорлық адамның мінез-құлқы, мотивациясы және ерік-жігерімен тығыз байланысты қарастырылады. Психологиялық тұрғыдан еңбекқорлық төмендегі компонеттерден тұрады: * [[Мотивация]] * Ерік-жігер * [[Жауапкершілік]] * Тұрақтылық Еңбекқорлық адамның кәсіби жетістігіне, білім алуына және тұлғалық дамуына тікелей әсер етеді. Ол балалық шақтан бастап тәрбиелеу арқылы қалыптасады және әлеуметтік орта, отбасы мен білім беру жүйесі арқылы дамиды.<ref>{{кітап|авторы=Немов Р.С. |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Психология |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=М |орны=|баспасы=Владос |жыл=2013|томы= |беттері=|барлық беті=|сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref> == Дереккөздер == <references group="Қазақстан ұлттық энциклопедиясы. «Еңбекқорлық» бөлімі. Еңбекқорлықтың моральдық қасиет ретіндегі анықтамасы, қазақ мәдениетіндегі рөлі мен маңызы сипатталған (5 томдық, 2004-2006 жж., Қазақстан Республикасы БҒМ Ғылым академиясы). Алматы: Қазақ энциклопедиясы. ISBN 9965-9339-7-2. Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі (4 томдық, 2012). «Еңбекқорлық» сөзі: еңбек сүйгіштік, еңбек құмарлық, адал еңбекке деген табандылық (II том, 456- б.). Алматы: Казак энциклопедиясы. ISBN 978-601-233-748-4. " responsive="" /> {{Wikify}}{{Суретсіз мақала}} [[Санат:Этика]] <references /> [[Санат:Тұлғалық қасиет]] f37busrjcfvwe2ougatwoougkc0o1if 3607623 3607617 2026-05-22T05:13:03Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Маржан 1973|Маржан 1973]] ([[User talk:Маржан 1973|т]]) өңдемелерінен [[User:Ayazhan10|Ayazhan10]] соңғы нұсқасына қайтарды 3606954 wikitext text/x-wiki '''Еңбекқорлық''' — адамның [[Еңбек|еңбекке]] деген адалдығы мен табандылығын, қиындыққа мойынсұнып жұмыс істеу қабілетін білдіретін [[моральдық қасиет]]. Бұл сапа қазақ халқының дүниетанымында маңызды орын алады, өйткені еңбек адамды шыдамдылыққа, ұқыптылыққа және мақсатқа жетуге баулиды. == Қазақ мәдениетіндегі көрінісі == Қазақ фольклорында еңбекқорлық қол, ас, қоңыр концептілері арқылы бейнеленеді: мысалы, «қолы ұзын», «қолы жүйрік» сияқты сөздер іскер адамды мадақтайды. Еңбек [[денсаулық]] пен бақыттың кілті деп саналады, «Емнің алды – еңбек» мақалы сияқты. Отбасы мен мектепте еңбек тәрбиесі арқылы қалыптасады.<ref>Қазақстан ұлттық энциклопедиясы. «Еңбекқорлық» бөлімі. Еңбекқорлықтың моральдық қасиет ретіндегі анықтамасы, қазақ мәдениетіндегі рөлі мен маңызы сипатталған (5 томдық, 2004-2006 жж., Қазақстан Республикасы БҒМ Ғылым академиясы). Алматы: Қазақ энциклопедиясы. ISBN 9965-9339-7-2. 2. Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі (4 томдық, 2012). «Еңбекқорлық» сөзі: еңбек сүйгіштік, еңбек құмарлық, адал еңбекке деген табандылық (ІІ том, 456- б.). Алматы: Казак энциклопедиясы. <nowiki>ISBN 978-601-233-748-4</nowiki>.</ref> {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2026}} == Психологиядағы еңбекқорлық == Еңбекқорлық - адамның жұмысқа, оқу мен әрекетке жауапкершіліпен, табандылықпен және тұрақты қызығушылықпен қарауын сипаттайтын тұлғалық қасиет. Психологияда еңбекқорлық адамның мінез-құлқы, мотивациясы және ерік-жігерімен тығыз байланысты қарастырылады. Психологиялық тұрғыдан еңбекқорлық төмендегі компонеттерден тұрады: * [[Мотивация]] * Ерік-жігер * [[Жауапкершілік]] * Тұрақтылық Еңбекқорлық адамның кәсіби жетістігіне, білім алуына және тұлғалық дамуына тікелей әсер етеді. Ол балалық шақтан бастап тәрбиелеу арқылы қалыптасады және әлеуметтік орта, отбасы мен білім беру жүйесі арқылы дамиды.<ref>{{кітап|авторы=Немов Р.С. |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Психология |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=М |орны=|баспасы=Владос |жыл=2013|томы= |беттері=|барлық беті=|сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref> == Дереккөздер == <references group="Қазақстан ұлттық энциклопедиясы. «Еңбекқорлық» бөлімі. Еңбекқорлықтың моральдық қасиет ретіндегі анықтамасы, қазақ мәдениетіндегі рөлі мен маңызы сипатталған (5 томдық, 2004-2006 жж., Қазақстан Республикасы БҒМ Ғылым академиясы). Алматы: Қазақ энциклопедиясы. ISBN 9965-9339-7-2. Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі (4 томдық, 2012). «Еңбекқорлық» сөзі: еңбек сүйгіштік, еңбек құмарлық, адал еңбекке деген табандылық (II том, 456- б.). Алматы: Казак энциклопедиясы. ISBN 978-601-233-748-4. " responsive="" /> {{Wikify}}{{Суретсіз мақала}} [[Санат:Этика]] n5iunjedruu4ifj1zf1qqkeccxtsw0d 3607738 3607623 2026-05-22T11:41:11Z Маржан 1973 181517 3607738 wikitext text/x-wiki '''Еңбекқорлық''' — адамның [[Еңбек|еңбекке]] деген адалдығы мен табандылығын, қиындыққа мойынсұнып жұмыс істеу қабілетін білдіретін [[моральдық қасиет]]. Бұл сапа қазақ халқының дүниетанымында маңызды орын алады, өйткені еңбек адамды шыдамдылыққа, ұқыптылыққа және мақсатқа жетуге баулиды. == Қазақ мәдениетіндегі көрінісі == Қазақ фольклорында еңбекқорлық қол, ас, қоңыр концептілері арқылы бейнеленеді: мысалы, «қолы ұзын», «қолы жүйрік» сияқты сөздер іскер адамды мадақтайды. Еңбек [[денсаулық]] пен бақыттың кілті деп саналады, «Емнің алды – еңбек» мақалы сияқты. Отбасы мен мектепте еңбек тәрбиесі арқылы қалыптасады.<ref>Қазақстан ұлттық энциклопедиясы. «Еңбекқорлық» бөлімі. Еңбекқорлықтың моральдық қасиет ретіндегі анықтамасы, қазақ мәдениетіндегі рөлі мен маңызы сипатталған (5 томдық, 2004-2006 жж., Қазақстан Республикасы БҒМ Ғылым академиясы). Алматы: Қазақ энциклопедиясы. ISBN 9965-9339-7-2. 2. Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі (4 томдық, 2012). «Еңбекқорлық» сөзі: еңбек сүйгіштік, еңбек құмарлық, адал еңбекке деген табандылық (ІІ том, 456- б.). Алматы: Казак энциклопедиясы. <nowiki>ISBN 978-601-233-748-4</nowiki>.</ref> {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2026}} == Психологиядағы еңбекқорлық == Еңбекқорлық - адамның жұмысқа, оқу мен әрекетке жауапкершіліпен, табандылықпен және тұрақты қызығушылықпен қарауын сипаттайтын тұлғалық қасиет. Психологияда еңбекқорлық адамның мінез-құлқы, [[мотивация]]сы және ерік-жігерімен тығыз байланысты қарастырылады. Психологиялық тұрғыдан еңбекқорлық төмендегі компонеттерден тұрады: * [[Мотивация]] * Ерік-жігер * [[Жауапкершілік]] * Тұрақтылық Еңбекқорлық адамның кәсіби жетістігіне, білім алуына және тұлғалық дамуына тікелей әсер етеді. Ол балалық шақтан бастап тәрбиелеу арқылы қалыптасады және әлеуметтік орта, отбасы мен білім беру жүйесі арқылы дамиды.<ref>{{кітап|авторы=Немов Р.С. |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Психология |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=М |орны=|баспасы=Владос |жыл=2013|томы= |беттері=|барлық беті=|сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref> == Дереккөздер == <references group="Қазақстан ұлттық энциклопедиясы. «Еңбекқорлық» бөлімі. Еңбекқорлықтың моральдық қасиет ретіндегі анықтамасы, қазақ мәдениетіндегі рөлі мен маңызы сипатталған (5 томдық, 2004-2006 жж., Қазақстан Республикасы БҒМ Ғылым академиясы). Алматы: Қазақ энциклопедиясы. ISBN 9965-9339-7-2. Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі (4 томдық, 2012). «Еңбекқорлық» сөзі: еңбек сүйгіштік, еңбек құмарлық, адал еңбекке деген табандылық (II том, 456- б.). Алматы: Казак энциклопедиясы. ISBN 978-601-233-748-4. " responsive="" /> {{Wikify}}{{Суретсіз мақала}} [[Санат:Этика]] ozt89pzu6q72q4spshc9d1h0ago1yhb 4 775564 3607615 3607288 2026-05-22T03:05:04Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту. 3607615 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !N !Бет !Қаралу саны (соңғы 30 күнде) !Қаралу саны (соңғы 90 күнде) !Қаралу саны (бір жылда) |- |1 |[[Мұхтар Шаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 27676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 53368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 72670] |- |2 |[[Басты бет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 42194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 118762] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 363073] |- |3 |[[Абай Құнанбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 56190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 276639] |- |4 |[[Ақбөкен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 4304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 25795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 40551] |- |5 |[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 7574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 27454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 40653] |- |6 |[[Арнайы:Іздеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 48218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 70496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 228786] |- |7 |[[Ыбырай Алтынсарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 8194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 29092] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 114872] |- |8 |[[Арқар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80 2297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80 14020] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80 17220] |- |9 |[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 29850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 130661] |- |10 |[[Қызғалдақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 2623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 14196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 21875] |- |11 |[[Бауыржан Момышұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 118363] |- |12 |[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 13372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 34931] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 74772] |- |13 |[[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14918] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26552] |- |14 |[[Түпті жуа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BF%D1%82%D1%96_%D0%B6%D1%83%D0%B0 1770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BF%D1%82%D1%96_%D0%B6%D1%83%D0%B0 11016] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BF%D1%82%D1%96_%D0%B6%D1%83%D0%B0 11197] |- |15 |[[:Сурет:SB - Kazakh woman on horse.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 3256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 17234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 17276] |- |16 |[[Айдын Ақанұлы Айымбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 10914] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 14520] |- |17 |[[Бесеудің хаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 4900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 15373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 28396] |- |18 |[[Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 6237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 19431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 87582] |- |19 |[[Қазақстан музейлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 7649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8780] |- |20 |[[Қызыл кітап]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 2867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 11113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 28748] |- |21 |[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 17151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 102266] |- |22 |[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 4305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 15699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 68485] |- |23 |[[Өзбекәлі Жәнібеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 14416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 33238] |- |24 |[[Күй аңызы (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 8511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 10640] |- |25 |[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 6084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 14503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 51681] |- |26 |[[Мемлекет астаналары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6012] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 61303] |- |27 |[[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 12805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 24845] |- |28 |[[Ахмет Байтұрсынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 23042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 124806] |- |29 |[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 3697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 12310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 30375] |- |30 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық музейі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 2567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 6676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 12945] |- |31 |[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 60507] |- |32 |[[Жуніс Сахиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%B5%D0%B2 6253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%B5%D0%B2 9214] |- |33 |[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 55406] |- |34 |[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 2238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 26896] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 58928] |- |35 |[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 78697] |- |36 |[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 40636] |- |37 |[[Қазақстан халқының бірлігі күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 5836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 6523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 7636] |- |38 |[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 2911] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 7191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 7191] |- |39 |[[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18868] |- |40 |[[Жоба:Уики-көктем 2026]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 6861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 10022] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 10022] |- |41 |[[Махамбет Өтемісұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 55662] |- |42 |[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15737] |- |43 |[[Қазақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 6210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 19002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 85478] |- |44 |[[Күнделік.кз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 5802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 17037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 113095] |- |45 |[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 51540] |- |46 |[[Қажығали Мұханбетқалиұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6414] |- |47 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 1251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 6788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 18255] |- |48 |[[Желтоқсан көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 2246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 6805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 58595] |- |49 |[[Ұлы Отан соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 4938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 11171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 25396] |- |50 |[[Міржақып Дулатұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 86279] |- |51 |[[Хиуаз Қайырқызы Доспанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18799] |- |52 |[[КешYOU]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 2910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 5953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 11907] |- |53 |[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 2223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 6892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 16688] |- |54 |[[Ілияс Жансүгіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 3057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 10985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 43711] |- |55 |[[Қасым хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35833] |- |56 |[[Абай жолы (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 10831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 40134] |- |57 |[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 2687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 7465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 25225] |- |58 |[[Қабдеш Жұмаділов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 7297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16398] |- |59 |[[Қазақстан қорықтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 40668] |- |60 |[[Ғұндар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 2622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 8959] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 40777] |- |61 |[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3049] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 46682] |- |62 |[[Әмір Темір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 2701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 8573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 31060] |- |63 |[[Хақназар хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 21426] |- |64 |[[Несіпбек Тұрысбекұлы Айт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82 748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82 6070] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82 8615] |- |65 |[[Бәйтерек (монумент)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 2020] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 6259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 27265] |- |66 |[[Шәмші Қалдаяқов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 2761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 7047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 27819] |- |67 |[[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 1527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 8442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 8442] |- |68 |[[Қорықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 6137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 32950] |- |69 |[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 2917] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 8192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 23249] |- |70 |[[Әміре Қашаубаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15811] |- |71 |[[Қадыр Мырза Әлі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 2476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 8220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 25822] |- |72 |[[Қасым Қайсенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17183] |- |73 |[[Сәкен Сейфуллин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2077] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 8132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 36471] |- |74 |[[Әлемнің жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 4095] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 12369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 64740] |- |75 |[[Екінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 2346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 7380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 28184] |- |76 |[[Астана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 6899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 37745] |- |77 |[[Жетіқарақшы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 11125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 16039] |- |78 |[[Қожа Ахмет Ясауи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 2193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 8054] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 49802] |- |79 |[[Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10474] |- |80 |[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 10033] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 49673] |- |81 |[[Райымбек батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 4638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 12629] |- |82 |[[Семей полигоны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 3311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 7005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 28960] |- |83 |[[Түменбай Қуандық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 4412] |- |84 |[[Рақымжан Қошқарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10564] |- |85 |[[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 2460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 7281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 41521] |- |86 |[[Есім хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20240] |- |87 |[[Асқар Алтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 3837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 5551] |- |88 |[[Қазақ халқының әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 18558] |- |89 |[[Әбу Насыр Әл-Фараби]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 1996] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 11464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 67687] |- |90 |[[Астана мектеп оқушыларының сарайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3967] |- |91 |[[Жұмбақтас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 4314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 10814] |- |92 |[[Қазақстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17454] |- |93 |[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 4807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 23290] |- |94 |[[Сарматтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 3233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 5168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 12854] |- |95 |[[Оралхан Бөкей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 5954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 26089] |- |96 |[[Kaspi.kz]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Kaspi.kz 1006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Kaspi.kz 3329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Kaspi.kz 4567] |- |97 |[[Тәуекел хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16123] |- |98 |[[Жасанды интеллект]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 2070] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 6675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 33339] |- |99 |[[Қазақ хандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 8300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 41751] |- |100 |[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 1737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 6233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 65176] |- |101 |[[Құрманғазы Сағырбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 33274] |- |102 |[[Ғарышкер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80 3360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80 6291] |- |103 |[[Сырым Датұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27656] |- |104 |[[Шыңғыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 66281] |- |105 |[[Фариза Оңғарсынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20477] |- |106 |[[Темірхан Медетбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA 787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4362] |- |107 |[[Арыстан баб кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 2041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13838] |- |108 |[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21783] |- |109 |[[Алматы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 2293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 6331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 28514] |- |110 |[[Юрий Алексеевич Гагарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 2983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 5215] |- |111 |[[Тахауи Ахтанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6560] |- |112 |[[Тұрар Рысқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 4696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18496] |- |113 |[[Қазақстан қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 25151] |- |114 |[[Қазақша жыл санау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 2934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 9696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 83497] |- |115 |[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 4916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 19304] |- |116 |[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27946] |- |117 |[[Жүсіпбек Аймауытов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 1483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 5555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 30814] |- |118 |[[Абылай хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 8917] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 60058] |- |119 |[[Жамбыл Жабайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47601] |- |120 |[[Баян Мақсатқызы Алагөзова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8283] |- |121 |[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 36933] |- |122 |[[Жәркен Бөдешұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7859] |- |123 |[[Тынымбай Нұрмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 3531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 6611] |- |124 |[[Қазақстан 2030]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 1324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 4898] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 12410] |- |125 |[[Жеті жарғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 5561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 10155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 30684] |- |126 |[[Ерлан Жүніс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81 3176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81 3998] |- |127 |[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 2067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 6687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 24959] |- |128 |[[Қазақстан өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 964] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 22193] |- |129 |[[Абдолла Ахметұлы Розыбакиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3306] |- |130 |[[Сақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 63677] |- |131 |[[Ұлпан (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 14718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 41579] |- |132 |[[Ғаламшар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 3357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 11533] |- |133 |[[Қанипа Омарғалиқызы Бітібаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 6423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8766] |- |134 |[[Санжар Керімбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12711] |- |135 |[[Жүйелік блок]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 2612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 6818] |- |136 |[[Әбіш Кекілбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26735] |- |137 |[[Төлен Әбдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 2036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 3357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 7906] |- |138 |[[Компьютер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 4356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 6743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 23437] |- |139 |[[Мұхаммед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 7508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 32155] |- |140 |[[Бесқонақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B 161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B 3034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B 4383] |- |141 |[[Наурыз мейрамы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 1781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 21566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 30056] |- |142 |[[Алаш партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 6993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 41350] |- |143 |[[Жылқы малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6075] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 37815] |- |144 |[[Ғарышкерлер күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2510] |- |145 |[[Ұшқан ұя]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 1182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 5332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 28515] |- |146 |[[Сұңғыла]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 1944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 4156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 7317] |- |147 |[[Әбілхан Қастеев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 1494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 4703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 20199] |- |148 |[[Құстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 4035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 13259] |- |149 |[[Салқам Жәңгір хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16553] |- |150 |[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 29260] |- |151 |[[Отырар кітапханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 2407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 3933] |- |152 |[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 4364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 16805] |- |153 |[[Киіз үй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 1028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 4990] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 24736] |- |154 |[[Уикипедия:Форум]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 2665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 5665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 22073] |- |155 |[[Мәңгілік бала бейне]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 6263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 8192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 17471] |- |156 |[[Үстеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 1465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 4903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 26148] |- |157 |[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 1514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 6030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 33889] |- |158 |[[Еуропа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 1679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 5055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 25994] |- |159 |[[Нұрдәулет Бәбиханұлы Ақыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%91%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88 758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%91%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88 2238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%91%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88 3438] |- |160 |[[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1078] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13376] |- |161 |[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 32334] |- |162 |[[Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 5515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 32059] |- |163 |[[Авторлық құқық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 1219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 2233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 3513] |- |164 |[[Қазақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2095] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 37164] |- |165 |[[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16363] |- |166 |[[Қыз Жібек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 30694] |- |167 |[[Ақсу-Жабағылы қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 3246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 5732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 25167] |- |168 |[[Қытай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 1495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 4616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 22648] |- |169 |[[Әт-Тәкуир сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9562] |- |170 |[[Барыс (жануар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 2596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 9853] |- |171 |[[Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 2916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 8279] |- |172 |[[Ұлы Жібек жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 2902] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 7629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 44861] |- |173 |[[Америка Құрама Штаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 20150] |- |174 |[[Арыстанбаб]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 1757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 4154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 13687] |- |175 |[[Қазақ әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 5531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 28367] |- |176 |[[Кенесары хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35734] |- |177 |[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 3710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31254] |- |178 |[[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1095] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 4188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 21199] |- |179 |[[Баланы қырқынан шығару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 6687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 33209] |- |180 |[[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 22158] |- |181 |[[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2024)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 2339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 4110] |- |182 |[[Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 6869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 58211] |- |183 |[[Сын есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 4374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 23207] |- |184 |[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30176] |- |185 |[[Шарын шатқалы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 3007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 11088] |- |186 |[[Айша бибі кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 17194] |- |187 |[[Қазақ ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15829] |- |188 |[[Тәуке хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 23734] |- |189 |[[Қазақстандағы «қайта құру» саясаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%C2%AB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83%C2%BB_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%C2%AB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83%C2%BB_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 2400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%C2%AB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83%C2%BB_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 10327] |- |190 |[[Сайын Мұратбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 11980] |- |191 |[[Александрия кiтапханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BAi%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BAi%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BAi%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 2529] |- |192 |[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5043] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 31555] |- |193 |[[Арал теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 3617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 23084] |- |194 |[[Қоңырат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 5647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 23881] |- |195 |[[Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 2115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 4792] |- |196 |[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 4177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 20807] |- |197 |[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 1345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 4421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 24649] |- |198 |[[Дәулеткерей Шығайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7021] |- |199 |[[Ақан сері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 1172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 4186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 17267] |- |200 |[[Менің атым Қожа (хикаят)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 1028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 3892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 20776] |- |201 |[[Құралайдың салқыны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 2835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 4585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 7485] |- |202 |[[Қазақстан қазақтарының аттас-тектестер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10791] |- |203 |[[Пернетақта]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 2133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 6014] |- |204 |[[Қарлығаштар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80 2430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80 8557] |- |205 |[[Ақбілек (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 27790] |- |206 |[[Арғын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 2080] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 5463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 24293] |- |207 |[[Төле би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 5936] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 29049] |- |208 |[[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 16167] |- |209 |[[Мұстафа Шоқай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 1650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 5085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 26790] |- |210 |[[Сөйлем мүшелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 23666] |- |211 |[[Қазақ батырлар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1862] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30106] |- |212 |[[Өмірзая (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1003] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 4387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 32840] |- |213 |[[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20486] |- |214 |[[Жер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 3002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 14839] |- |215 |[[Каспий теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 2129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 4621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 22018] |- |216 |[[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 24785] |- |217 |[[Қазақстанның экологиялық проблемалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12502] |- |218 |[[Орбұлақ шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 4521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 16153] |- |219 |[[Ғарыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88 2183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88 4913] |- |220 |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26474] |- |221 |[[Ғұндар мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 4007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 18406] |- |222 |[[АҚШ штаттарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17811] |- |223 |[[Көксерек (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 4479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 25360] |- |224 |[[Сан есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 3310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 18223] |- |225 |[[Қазақстан халқы ассамблеясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 1276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 3393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 14150] |- |226 |[[Уикипедия:Уикипедия туралы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 5705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 18838] |- |227 |[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 23924] |- |228 |[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 1814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 5088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 27353] |- |229 |[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3059] |- |230 |[[Шығыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19878] |- |231 |[[Махаббат, қызық мол жылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 4522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 25506] |- |232 |[[Түркістан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3852] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19870] |- |233 |[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 24750] |- |234 |[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 4198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 39159] |- |235 |[[Жай сөйлем және оның түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1071] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11480] |- |236 |[[Қазақ театры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 2254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 5896] |- |237 |[[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6033] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11848] |- |238 |[[Әлемдегі ең танымал мұражайлар тізімі (2014)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282014%29 287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282014%29 1872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282014%29 4155] |- |239 |[[Алматы облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1001] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17574] |- |240 |[[Бақытсыз Жамал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 3886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 26357] |- |241 |[[Алдаркөсе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D3%A9%D1%81%D0%B5 828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D3%A9%D1%81%D0%B5 2598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D3%A9%D1%81%D0%B5 7841] |- |242 |[[Туыстық атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 30735] |- |243 |[[Әл-Фатиха сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 7462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 26472] |- |244 |[[Қазыбек би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 1306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 4141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 23797] |- |245 |[[Ресей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 1199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 3791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 18355] |- |246 |[[Принтер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80 181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80 1552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80 2744] |- |247 |[[Жау тылындағы бала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 936] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 7727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 20771] |- |248 |[[Футбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 1069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2896] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 12955] |- |249 |[[Шөмішбай Нағашыбайұлы Сариев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%B2 481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3797] |- |250 |[[Тоғыз-құмалақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 834] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 3778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 18022] |- |251 |[[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 2596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 4845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 17667] |- |252 |[[Жапония]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 3628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 17241] |- |253 |[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 4893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 61366] |- |254 |[[Қазақстан кітапханалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2056] |- |255 |[[Қасым Аманжолов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 930] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 13487] |- |256 |[[Ақтөбе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 3178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 12622] |- |257 |[[Қазақстанның жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 27988] |- |258 |[[Қазақ ұлттық киімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 21225] |- |259 |[[Қазақстан жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17537] |- |260 |[[1920-30 жылдарындағы Қазақстан әдебиеті мен өнері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 3202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 4893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 9176] |- |261 |[[Алгоритм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 2159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 7034] |- |262 |[[Жәнібек хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17699] |- |263 |[[Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1096] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 3501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 18481] |- |264 |[[Қазақстан аудандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 30590] |- |265 |[[Тінтуір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%96%D1%80 443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%96%D1%80 1571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%96%D1%80 2156] |- |266 |[[Ә. Қастеев атындағы өнер мұражайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98._%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98._%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 2005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98._%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3819] |- |267 |[[Еділ қаған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 2098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 6044] |- |268 |[[Жусан иісі (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 3691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 19041] |- |269 |[[Су]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83 754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83 2211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83 11814] |- |270 |[[Бесікке салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 8593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 22952] |- |271 |[[Қазақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 16826] |- |272 |[[Қазақстандық Кеңес Одағының Батырлары (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 2746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 6169] |- |273 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9682] |- |274 |[[Жеті қазына]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 1181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 4997] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 22652] |- |275 |[[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7470] |- |276 |[[Интернет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 2319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 7901] |- |277 |[[Үйсін мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 5905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 32174] |- |278 |[[Табиғат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 2862] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 14247] |- |279 |[[Зат есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 2695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 5028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 30109] |- |280 |[[Қазақстанның Қызыл кітабы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 1025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 9630] |- |281 |[[Қазақстан көлдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5917] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23395] |- |282 |[[Рим империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 8934] |- |283 |[[Домбыра]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 2320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 8215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 22224] |- |284 |[[Әйтеке би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 3615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 19721] |- |285 |[[Қорқыт ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 3354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 38442] |- |286 |[[Тағдыр (Қабдеш Жұмаділов)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B4%D1%8B%D1%80_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%29 471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B4%D1%8B%D1%80_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%29 1821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B4%D1%8B%D1%80_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%29 1821] |- |287 |[[Көзімнің қарасы...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 1007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 3258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 22107] |- |288 |[[Ақпараттық қауіпсіздік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 2064] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 10925] |- |289 |[[Ұлы Қытай қорғаны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8098] |- |290 |[[Өзбекстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1074] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15326] |- |291 |[[Есік Алтын адамы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 2544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 4575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 42527] |- |292 |[[Біржан Қожағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 964] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11966] |- |293 |[[Естай - Қорлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 13523] |- |294 |[[Түйе малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12571] |- |295 |[[Галактика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 3154] |- |296 |[[Үндістан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16327] |- |297 |[[Отырар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 2951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 17736] |- |298 |[[Алтын Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 5474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 37293] |- |299 |[[Сұлтанәлі Базарбайұлы Балғабай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2875] |- |300 |[[Марс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%81 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%81 1737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%81 4995] |- |301 |[[Сырым Датұлы бастаған қазақтардың ұлт-азаттық қозғалысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4170] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 21510] |- |302 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3602] |- |303 |[[Үй құстары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 51] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1885] |- |304 |[[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10085] |- |305 |[[Тұманбай Молдағалиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8602] |- |306 |[[Балқаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 1394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 3011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 18116] |- |307 |[[Қабанбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 4095] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 23729] |- |308 |[[Экологиялық жүйе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 2683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 6841] |- |309 |[[Жаһандану]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 2011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 10226] |- |310 |[[ChatGPT]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ChatGPT 1038] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ChatGPT 2859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ChatGPT 9747] |- |311 |[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9541] |- |312 |[[Күн жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 9175] |- |313 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 46] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1835] |- |314 |[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1071] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17061] |- |315 |[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 1063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 4833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 29409] |- |316 |[[Қорғансыздың күні (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 2953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 14558] |- |317 |[[Жеңіс күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 3755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 4482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 5201] |- |318 |[[Түркістан (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 19208] |- |319 |[[Дулат Исабеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 935] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 17463] |- |320 |[[Наймандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 26818] |- |321 |[[Сүтқоректілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 10698] |- |322 |[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 14006] |- |323 |[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2073] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17538] |- |324 |[[Қазақ шежірелерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16029] |- |325 |[[Сабақтас құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 3273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 12769] |- |326 |[[Шымкент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 1039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 3108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 16077] |- |327 |[[Тың игеру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 2128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 12657] |- |328 |[[Қазақша Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 7569] |- |329 |[[Көшпенділер (трилогия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 3025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 14299] |- |330 |[[Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20560] |- |331 |[[Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 2029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 4283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 13206] |- |332 |[[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 3653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 18077] |- |333 |[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17032] |- |334 |[[Филипп Исаевич Голощёкин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 2065] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 6178] |- |335 |[[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 839] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 12664] |- |336 |[[Қаңлылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 8735] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 30657] |- |337 |[[Жануарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 2455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 13370] |- |338 |[[Қазақ тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1077] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15521] |- |339 |[[Қайрат Нұртас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 12624] |- |340 |[[Тел өскен ұл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB_%D3%A9%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B1%D0%BB 227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB_%D3%A9%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B1%D0%BB 1348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB_%D3%A9%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B1%D0%BB 1920] |- |341 |[[Мүшел жас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 1382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 3703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 19806] |- |342 |[[Мұнай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 1439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 2906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 11020] |- |343 |[[Алтынемел ұлттық паркі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 1965] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 7619] |- |344 |[[Қыпшақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 27206] |- |345 |[[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10662] |- |346 |[[Ақтөбе облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12408] |- |347 |[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 4103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 25932] |- |348 |[[Қырғызстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12062] |- |349 |[[Қазақ газеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 3714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 15724] |- |350 |[[Айтыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 2340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 12005] |- |351 |[[Қарағанды облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14036] |- |352 |[[Көктем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC 2312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC 4710] |- |353 |[[Қазақстандағы туризм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 2653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 5934] |- |354 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16866] |- |355 |[[Алланың есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1095] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 22892] |- |356 |[[Қазақстанның сыртқы саясаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 2076] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 7382] |- |357 |[[Қарғын (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 11312] |- |358 |[[Асан қайғы Сәбитұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20734] |- |359 |[[Түркия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 990] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 2846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 11946] |- |360 |[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 24873] |- |361 |[[Алаш партиясының бағдарламасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 3459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 16103] |- |362 |[[ЮНЕСКО]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 1994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 6020] |- |363 |[[Темірқазық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 1896] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 4932] |- |364 |[[Монитор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80 1278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80 3577] |- |365 |[[Леонардо да Винчи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE_%D0%B4%D0%B0_%D0%92%D0%B8%D0%BD%D1%87%D0%B8 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE_%D0%B4%D0%B0_%D0%92%D0%B8%D0%BD%D1%87%D0%B8 1555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE_%D0%B4%D0%B0_%D0%92%D0%B8%D0%BD%D1%87%D0%B8 4440] |- |366 |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3016] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13320] |- |367 |[[Бірінші Мемлекеттік Дума]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 1083] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 3746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 14144] |- |368 |[[Етістік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 3126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 19159] |- |369 |[[:Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5219] |- |370 |[[ДНҚ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 2376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 15098] |- |371 |[[Python]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Python 967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Python 2180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Python 6969] |- |372 |[[Кітап]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 1989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 6260] |- |373 |[[Абайдың қара сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15903] |- |374 |[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9384] |- |375 |[[Мекемтас Мырзахметұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4635] |- |376 |[[Медеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 1852] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 7798] |- |377 |[[Шолпан (ғаламшар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 1661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 5885] |- |378 |[[Галстук]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 1400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 1791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 2596] |- |379 |[[Африка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 16307] |- |380 |[[Қазақстандағы ұжымдастыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 2492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 12726] |- |381 |[[Ислам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 3484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 15212] |- |382 |[[Шахмет Құсайынұлы Құсайынов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3092] |- |383 |[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2911] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15002] |- |384 |[[Қазақ хандығының құрылуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 6331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 25714] |- |385 |[[Исатай-Махамбет көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 3749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 19049] |- |386 |[[Тыныс алу жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 16011] |- |387 |[[Адай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 1084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 3952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 16608] |- |388 |[[Ұлытау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11890] |- |389 |[[Дулат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 1039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 3355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 17383] |- |390 |[[Тәуелсіз Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 12765] |- |391 |[[Жүсіп Баласағұни]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 2689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 25688] |- |392 |[[Жаңа экономикалық саясат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 2137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 3824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 12951] |- |393 |[[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 1772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 5353] |- |394 |[[Маңғыстау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13869] |- |395 |[[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8676] |- |396 |[[Тыныс белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8671] |- |397 |[[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 4112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 24694] |- |398 |[[Франция Ұлттық кітапханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1363] |- |399 |[[Қазақтың ұлттық тағамдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 59] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 7837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 18459] |- |400 |[[Көне түркі жазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 37729] |- |401 |[[Қайта құру кезеңі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96 474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96 1671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96 7295] |- |402 |[[Нұркен Әбдіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 4040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 5755] |- |403 |[[Есмұхан Несіпбайұлы Обаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1512] |- |404 |[[Одағай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 2942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 13407] |- |405 |[[Жамбыл облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13337] |- |406 |[[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 2438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 8248] |- |407 |[[Театр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80 1769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80 6292] |- |408 |[[Жаяу Мұса Байжанұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9665] |- |409 |[[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 1815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 7206] |- |410 |[[Саңырауқұлақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 11302] |- |411 |[[Плагиат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%B0%D1%82 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%B0%D1%82 1396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%B0%D1%82 2025] |- |412 |[[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 3305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 17310] |- |413 |[[Рзақұл Сәденұлы Нұртаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1089] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1223] |- |414 |[[Қазақстанның ХХ ғасырдың бас кезіндегі оқу-ағарту ісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 3274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 4991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 11759] |- |415 |[[Қазақ солдаты (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 4686] |- |416 |[[Батыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 5177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15569] |- |417 |[[Табын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 1049] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 3045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 12868] |- |418 |[[Албан руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 1010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 3085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 14689] |- |419 |[[Туризм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 2194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 6921] |- |420 |[[Жуа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D0%B0 267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D0%B0 1151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D0%B0 1886] |- |421 |[[Кеңес Одағының Батыры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 1731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 4968] |- |422 |[[Қарахан мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 5190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 33864] |- |423 |[[Асқазан аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23998] |- |424 |[[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 2849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 4130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 7288] |- |425 |[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 3337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 8272] |- |426 |[[Тас дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 3309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 32303] |- |427 |[[Аспан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 1391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 3198] |- |428 |[[Жүсіп Ақшораев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5330] |- |429 |[[Төреғали Төреəліұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5467] |- |430 |[[Қызыл жебе (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 8039] |- |431 |[[Корея Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 9341] |- |432 |[[Табиғатты қорғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 2166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 10499] |- |433 |[[Тәттімбет Қазанғапұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF%D2%B1%D0%BB%D1%8B 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7229] |- |434 |[[Мақала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 2182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 8440] |- |435 |[[Ғабиден Мұстафин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 1269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 3149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 10413] |- |436 |[[Қасым ханның қасқа жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 3016] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 12604] |- |437 |[[Қызылорда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 2427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 12339] |- |438 |[[Қояндар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 11092] |- |439 |[[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13123] |- |440 |[[Ысты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11118] |- |441 |[[Мөлдір Әуелбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 924] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4628] |- |442 |[[Мона Лиза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D0%B8%D0%B7%D0%B0 207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D0%B8%D0%B7%D0%B0 1456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D0%B8%D0%B7%D0%B0 3555] |- |443 |[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 11774] |- |444 |[[Таз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 2206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 7035] |- |445 |[[Қазақстан туы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 2519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 19260] |- |446 |[[:Санат:Қазақстан әншілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12378] |- |447 |[[Жыныстық қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 8344] |- |448 |[[Кіші жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 3181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 16288] |- |449 |[[Шие]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 1117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 2218] |- |450 |[[Лувр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D1%83%D0%B2%D1%80 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D1%83%D0%B2%D1%80 1300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D1%83%D0%B2%D1%80 2691] |- |451 |[[Волейбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2083] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 11129] |- |452 |[[Электронды пошта]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%BE%D1%88%D1%82%D0%B0 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%BE%D1%88%D1%82%D0%B0 1481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%BE%D1%88%D1%82%D0%B0 4062] |- |453 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11744] |- |454 |[[Қазақстан ғалымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4873] |- |455 |[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12308] |- |456 |[[Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3957] |- |457 |[[Аңырақай шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1076] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 3718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 19862] |- |458 |[[Сөз таптары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 4224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 16414] |- |459 |[[Шұғаның белгісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 2389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 14625] |- |460 |[[Бейсенбай Кенжебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2959] |- |461 |[[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 2576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 8258] |- |462 |[[Әлем елдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13141] |- |463 |[[Киелі жануарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 990] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1452] |- |464 |[[Бүркіт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 2173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 8125] |- |465 |[[Гераклит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D1%82 75] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D1%82 1030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D1%82 1565] |- |466 |[[Батыр Баян (поэма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 2317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 4250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 19857] |- |467 |[[Ақмола облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10646] |- |468 |[[Салауат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 1533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 5393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 24074] |- |469 |[[Метафора]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 2346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 12939] |- |470 |[[Абай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11068] |- |471 |[[Әлімұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15324] |- |472 |[[Еңлік-Кебек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 15932] |- |473 |[[Батыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15674] |- |474 |[[Қазақстан соғыстан кейінгі кезеңде]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5 1405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5 8165] |- |475 |[[Әпке (драма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 6777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 19641] |- |476 |[[Етеккір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 2803] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 18841] |- |477 |[[Қазақтың боғауыз сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12864] |- |478 |[[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9460] |- |479 |[[Тұсаукесер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 4221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 19177] |- |480 |[[Батыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 3425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 31583] |- |481 |[[Халық қаһарманы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7772] |- |482 |[[Қызылорда облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11993] |- |483 |[[Ақ Орда (мемлекет)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 1287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 4762] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 32979] |- |484 |[[Келес]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81 422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81 1057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81 1843] |- |485 |[[Жеті ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 832] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 3271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15569] |- |486 |[[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2025)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282025%29 313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282025%29 1258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282025%29 2046] |- |487 |[[Германия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10912] |- |488 |[[:Санат:Қазақ ақындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6978] |- |489 |[[Шылау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 1251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 2876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 22737] |- |490 |[[Жасуша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 2524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 30521] |- |491 |[[Жетісу облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10770] |- |492 |[[Қарағанды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1914] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 9006] |- |493 |[[Өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 12772] |- |494 |[[Орыс асханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1620] |- |495 |[[Ас қорыту жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 15613] |- |496 |[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 3046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 18493] |- |497 |[[Мысық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 1507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 6243] |- |498 |[[Аңыздың ақыры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 2203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 19033] |- |499 |[[Сіргелі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 2687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 12691] |- |500 |[[Салауатты өмір салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 2046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 7142] |- |501 |[[Септік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 2506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 18300] |- |502 |[[Қазақстан азамат соғысы жылдарында]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 1956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 9430] |- |503 |[[Ілияс Есенберлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 12995] |- |504 |[[Қазақстан теңгесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 2019] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 21260] |- |505 |[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 809] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12536] |- |506 |[[Зейнеп Ахметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6280] |- |507 |[[Наурызым қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1914] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 11464] |- |508 |[[Аустралия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 2243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 10160] |- |509 |[[Қатысушы:1nter pares]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A1nter_pares 507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A1nter_pares 1695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A1nter_pares 2465] |- |510 |[[Тайқазан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 1086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 2617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 10064] |- |511 |[[Тоқырау жылдарындағы Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10237] |- |512 |[[Қатысушы:Rasulbek Adil]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 2472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 2673] |- |513 |[[Сегізаяқ (өлең)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 1841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 23816] |- |514 |[[Қазақтың музыкалық аспаптары тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 10637] |- |515 |[[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 9240] |- |516 |[[Сөз табы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 16172] |- |517 |[[Мәңгілік ел қақпасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 2813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 18222] |- |518 |[[Әсет Найманбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3561] |- |519 |[[Ботай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1059] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 3153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 27441] |- |520 |[[Алаш Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 2923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 15859] |- |521 |[[Бактериялар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 1140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 10570] |- |522 |[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7176] |- |523 |[[Ұйғырлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 6298] |- |524 |[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1058] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2091] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8119] |- |525 |[[Ай (серік)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%29 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%29 1449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%29 6157] |- |526 |[[Бесін намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 4301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 22629] |- |527 |[[Құнанбай Өскенбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11905] |- |528 |[[Криштиану Роналду]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 2002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 9308] |- |529 |[[Ақтабан шұбырынды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 977] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 3664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 18015] |- |530 |[[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12306] |- |531 |[[Аралас құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 4904] |- |532 |[[Дүниежүзілік көрме (2017)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D0%BC%D0%B5_%282017%29 712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D0%BC%D0%B5_%282017%29 2014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D0%BC%D0%B5_%282017%29 11682] |- |533 |[[Қазақ билері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12690] |- |534 |[[Есім ханның ескі жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 5620] |- |535 |[[Ұлыбритания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 9827] |- |536 |[[Нұралы хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6403] |- |537 |[[Қожа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 1284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 3318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 14979] |- |538 |[[Танымал қазақтардың тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8412] |- |539 |[[Франция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 1982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 10529] |- |540 |[[Гиннесс рекордтар кітабы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81_%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81_%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 1284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81_%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2456] |- |541 |[[Желтоқсан көтерілісіне қатысқандар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18383] |- |542 |[[Ақмешіт әулие үңгірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 2099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 5919] |- |543 |[[Исатай Тайманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15813] |- |544 |[[Қорғалжын қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 2036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 12648] |- |545 |[[Қазақстан Республикасының Орталық мемлекеттік мұражайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3451] |- |546 |[[:Санат:Қазақ жазушылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5617] |- |547 |[[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 2460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 5385] |- |548 |[[Илон Маск]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 1316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 1770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 3866] |- |549 |[[Халел Досмұхамедов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 2000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 7511] |- |550 |[[Түркістан автономиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3682] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13903] |- |551 |[[Аққан жұлдыз (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3251] |- |552 |[[Тараз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 2349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 11306] |- |553 |[[Ясин сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9409] |- |554 |[[Қаракесек (Арғын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 12675] |- |555 |[[Оңтүстік Америка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 15852] |- |556 |[[Ұлы жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 17152] |- |557 |[[Қазан төңкерісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 2190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 9910] |- |558 |[[Жошы хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16069] |- |559 |[[Көңіл шай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 2358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 11693] |- |560 |[[Испания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 6571] |- |561 |[[Өскемен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 2167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 9938] |- |562 |[[Екінші Мемлекеттік Дума]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 2716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 11423] |- |563 |[[Есімдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 2584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 21907] |- |564 |[[Қан мен тер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 2097] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 12872] |- |565 |[[Жоңғар шапқыншылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 2542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 16961] |- |566 |[[Қ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A 897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 2277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A 7789] |- |567 |[[Чернобыль апаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D1%8C_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D1%8C_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 1223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D1%8C_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 3004] |- |568 |[[Халықаралық ұйымдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 2310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 3618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 8454] |- |569 |[[Кітапхана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3934] |- |570 |[[Қазақстан географиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 17302] |- |571 |[[Балықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2070] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 9695] |- |572 |[[Оңтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12215] |- |573 |[[Ақжол Нұсқабекұлы Мейірбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3717] |- |574 |[[Ерке сылқым (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 7144] |- |575 |[[Күләш Ділдәқызы Ахметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D3%99%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D3%99%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D3%99%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4589] |- |576 |[[Ханзада Жумонг (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 2967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 7959] |- |577 |[[Моғолстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 21243] |- |578 |[[Қуық түбі безінің қабынуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 2212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 16565] |- |579 |[[Құс жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 3836] |- |580 |[[Қазақстан темір жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1862] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 8946] |- |581 |[[АҚШ президенттерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2095] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10448] |- |582 |[[Теміреткі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 2420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 14383] |- |583 |[[Нұрсұлу Елубайқызы Тапалова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2282] |- |584 |[[Робот]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 2250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 10359] |- |585 |[[Франция қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7847] |- |586 |[[Бұрындық хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11103] |- |587 |[[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9677] |- |588 |[[Қазақстанның пайдалы қазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13026] |- |589 |[[Ми]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8 391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8 2123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8 12546] |- |590 |[[Осман империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13640] |- |591 |[[Қазақстандағы саяси партиялар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 9090] |- |592 |[[Татарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 3274] |- |593 |[[Қазақстан мерекелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 4395] |- |594 |[[Құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1111] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 12185] |- |595 |[[Кәмшат Жолдыбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 3729] |- |596 |[[Домалақ ана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8670] |- |597 |[[Роза Мұқанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4497] |- |598 |[[Күн (жұлдыз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 1397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 6316] |- |599 |[[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 1927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 10270] |- |600 |[[Ақтамберді Сарыұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17972] |- |601 |[[Қазақстан индустрияландыру кезеңінде]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 1910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 12994] |- |602 |[[Солтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11494] |- |603 |[[Мұражай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 1153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 5539] |- |604 |[[Мөде қаған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%B4%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%B4%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 1338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%B4%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 5419] |- |605 |[[Өзін-өзі өлтіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 2118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 8868] |- |606 |[[Күй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 1452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 5102] |- |607 |[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7139] |- |608 |[[Ертіс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 1787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 13497] |- |609 |[[Мата атаулары мен түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9060] |- |610 |[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8295] |- |611 |[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15675] |- |612 |[[Мұхит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 2053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 15328] |- |613 |[[Италия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 7745] |- |614 |[[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8990] |- |615 |[[Бақбақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 1455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 4390] |- |616 |[[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 1947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 7802] |- |617 |[[Жаныс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11698] |- |618 |[[АИВ/ЖИТС]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 1747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 10795] |- |619 |[[Ғылым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 1578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 9353] |- |620 |[[Әзербайжан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 5615] |- |621 |[[Қазақстан 2050]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 1737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 2502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 6094] |- |622 |[[Жазира Сайлауқызы Байырбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7512] |- |623 |[[Мәлік Ғабдуллин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 12653] |- |624 |[[Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11411] |- |625 |[[Уикипедия:Форум/Басқалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3883] |- |626 |[[Өзбектер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 4269] |- |627 |[[Салалас құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 3310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 11629] |- |628 |[[Химиялық элементтер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15237] |- |629 |[[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 3699] |- |630 |[[Қола дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 3058] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 29832] |- |631 |[[Шығай хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7261] |- |632 |[[Мәдениет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 1875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 13106] |- |633 |[[Кемпірқосақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B 234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B 1071] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B 3658] |- |634 |[[Шақ (етістік)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 1838] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 10497] |- |635 |[[Қырғыз асханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1554] |- |636 |[[Қазақстанның тұңғыш мектептері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 6835] |- |637 |[[Наурыз көже]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 6776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 8210] |- |638 |[[Қазақстан астанасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 8064] |- |639 |[[Өт айдайтын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 9420] |- |640 |[[Таласбек Әсемқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3256] |- |641 |[[Қазақтың 500 ән-күйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 1812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 13041] |- |642 |[[Ақтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 9679] |- |643 |[[Қан топтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 14037] |- |644 |[[Менің атым Қожа (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 2459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 11459] |- |645 |[[Сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 8394] |- |646 |[[Қарағай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 1206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 4906] |- |647 |[[Адам даму индексі бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3700] |- |648 |[[Жүрек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 2004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 11233] |- |649 |[[Иосиф Виссарионович Сталин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%92%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%92%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%92%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 6964] |- |650 |[[Махмұд Қашқари]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 2041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 13837] |- |651 |[[Ұйқы безі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 2052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 9010] |- |652 |[[Мұхаммед Хайдар Дулати]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 1970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 10518] |- |653 |[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 2403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 11662] |- |654 |[[Шарана шайқау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 3695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 7309] |- |655 |[[Павлодар облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8348] |- |656 |[[Шоқжұлдыздар бойынша жұлдыздар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4913] |- |657 |[[Николай Коперник]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA 1148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA 3927] |- |658 |[[Жәңгір хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3864] |- |659 |[[Сүйінбай Аронұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16784] |- |660 |[[Ежелгі Рим]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%A0%D0%B8%D0%BC 307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%A0%D0%B8%D0%BC 1162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%A0%D0%B8%D0%BC 4346] |- |661 |[[Қасқыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 1609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 9618] |- |662 |[[Шеркеш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 2135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 9672] |- |663 |[[Қаһар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 15012] |- |664 |[[1921-1922 жылдардағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 2093] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 7388] |- |665 |[[Алаш автономиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12753] |- |666 |[[Раушангүлділер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D2%AF%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D2%AF%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D2%AF%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 5680] |- |667 |[[Шоқжұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 4532] |- |668 |[[Түйелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 1837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 10638] |- |669 |[[Атырау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1848] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9147] |- |670 |[[Ақсақ құлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 6454] |- |671 |[[Орта жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 13802] |- |672 |[[Жаужүрек мың бала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1901] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 3251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 7919] |- |673 |[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2097] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8547] |- |674 |[[Жиембет жырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 2348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 12932] |- |675 |[[Қант диабеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 2148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 11428] |- |676 |[[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14098] |- |677 |[[Түргеш қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 25861] |- |678 |[[Солтүстік Америка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 13307] |- |679 |[[Мәтін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 2165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 12433] |- |680 |[[Тiлеуке Құлекеұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2i%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2i%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2i%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3151] |- |681 |[[КСРО ыдырауы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B 1207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B 5762] |- |682 |[[Орал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 1982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 9554] |- |683 |[[Бейбітшілік және келісім сарайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 5678] |- |684 |[[Спорт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82 672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82 1084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82 4470] |- |685 |[[Айқын Төлепберген]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 2101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 5993] |- |686 |[[Барсакелмес қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 14491] |- |687 |[[Еңлік — Кебек (пьеса)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 1435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 8863] |- |688 |[[Геродот]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 1263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 6717] |- |689 |[[Көтеш Райымбекұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2108] |- |690 |[[Пысықтауыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 2080] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 11096] |- |691 |[[Сөз тіркесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 2240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 19340] |- |692 |[[Жабайы алма (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 7916] |- |693 |[[:Сурет:Asian Barred Owlet in Kaziranga National Park March 2025 by Tisha Mukherjee 01.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAsian_Barred_Owlet_in_Kaziranga_National_Park_March_2025_by_Tisha_Mukherjee_01.jpg 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAsian_Barred_Owlet_in_Kaziranga_National_Park_March_2025_by_Tisha_Mukherjee_01.jpg 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAsian_Barred_Owlet_in_Kaziranga_National_Park_March_2025_by_Tisha_Mukherjee_01.jpg 680] |- |694 |[[Қыз Жібек (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 1951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 8824] |- |695 |[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 1033] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 2360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 8539] |- |696 |[[Алаш қозғалысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8954] |- |697 |[[Бәйдібек Қарашаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2073] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8474] |- |698 |[[Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 1816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 8489] |- |699 |[[Қой малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2064] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11081] |- |700 |[[ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2156] |- |701 |[[Дулат Бабатайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20035] |- |702 |[[Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 21654] |- |703 |[[Көңіл толқыны (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 7122] |- |704 |[[Ғани Мұратбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4527] |- |705 |[[Құран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 3063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 11144] |- |706 |[[Көз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 2066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 9481] |- |707 |[[Дүние жүзінің саяси картасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 1811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 6424] |- |708 |[[Мәскеу шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 990] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2715] |- |709 |[[Публицистикалық стиль]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 2061] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 10688] |- |710 |[[Жылқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 1803] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 10799] |- |711 |[[Руслан Тай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 1558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 2449] |- |712 |[[Қазақстан Республикасының ұлттық кітапханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1080] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4286] |- |713 |[[:Санат:Африка елдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2097] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9444] |- |714 |[[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16555] |- |715 |[[Астана Опера]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 1299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 4856] |- |716 |[[Қостанай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8725] |- |717 |[[Оғыз мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 24487] |- |718 |[[Есет Көтібарұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13475] |- |719 |[[Қазақстан халқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 1458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 2190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 7552] |- |720 |[[Орыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 4359] |- |721 |[[Семирамида аспалы бағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 1451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 10058] |- |722 |[[Қазақстан Республикасының заңдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10041] |- |723 |[[Украин асханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 819] |- |724 |[[Иса Мәсіх]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 1682] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 5121] |- |725 |[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6745] |- |726 |[[Алғашқы көмек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA 1218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA 5552] |- |727 |[[Балбырауын (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 4044] |- |728 |[[Ағылшын тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 6877] |- |729 |[[Табылды Досымов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 12280] |- |730 |[[Бразилия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F 6349] |- |731 |[[Мастопатия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 1901] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 12875] |- |732 |[[Көпен Әмірбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3527] |- |733 |[[Теміртау жұмысшыларының көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 2795] |- |734 |[[Оқшау сөздер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%9B%D1%88%D0%B0%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%9B%D1%88%D0%B0%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 1345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%9B%D1%88%D0%B0%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 5709] |- |735 |[[Сыбайлас жемқорлық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 8721] |- |736 |[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11071] |- |737 |[[Шал мен теңіз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 1294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 1855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 4350] |- |738 |[[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 17700] |- |739 |[[ALEM (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 1854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 17952] |- |740 |[[Эпитет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 1613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 9535] |- |741 |[[Жүрсін Молдашұлы Ерманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6795] |- |742 |[[Сиқым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 8321] |- |743 |[[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7845] |- |744 |[[Әлемнің жаңа жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 2402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 15338] |- |745 |[[Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5928] |- |746 |[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17513] |- |747 |[[Үркер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%80 161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%80 896] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%80 2488] |- |748 |[[Арыстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4735] |- |749 |[[Біржан мен Сара айтысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 896] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 1831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 10922] |- |750 |[[Солтүстік Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9441] |- |751 |[[Сырдария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 14428] |- |752 |[[Мұстафа Кемал Ататүрік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 1986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 8905] |- |753 |[[Балуан Шолақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 1994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 6127] |- |754 |[[Шөмекей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9664] |- |755 |[[Дін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 1829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 8053] |- |756 |[[Әдемі инелік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA 906] |- |757 |[[Жайық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 10482] |- |758 |[[Ленинград шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 940] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 3001] |- |759 |[[Зарина Кармен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 2378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 4795] |- |760 |[[Баскетбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 1818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 9758] |- |761 |[[Адам даму индексі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96 1041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96 3473] |- |762 |[[Расул Хамзатұлы Хамзатов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%83%D0%BB_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%83%D0%BB_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%83%D0%BB_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1102] |- |763 |[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 1908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 31531] |- |764 |[[Сарайшық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 1536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 6795] |- |765 |[[Алпамыс батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10899] |- |766 |[[Семей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 8639] |- |767 |[[Қазақтың атақты әнші-күйшілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 5978] |- |768 |[[Болашақ (стипендия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 1829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 2539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 4326] |- |769 |[[Моңғолия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 8318] |- |770 |[[Америка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 6047] |- |771 |[[Меркурий (ғаламшар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B9_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B9_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 1067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B9_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 4306] |- |772 |[[Болат Кайроллаұлы Қонарбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 946] |- |773 |[[Аманат (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 6255] |- |774 |[[Уикипедия:Анықтама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 2679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 7938] |- |775 |[[:Санат:Айтыс ақындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 7179] |- |776 |[[Жәңгір-Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7133] |- |777 |[[Эндокриндік жүйе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 2277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 7060] |- |778 |[[Үмбетей Тілеуұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6343] |- |779 |[[Адай күйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 1467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 6088] |- |780 |[[Экология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 9212] |- |781 |[[Ұлықбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1080] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3067] |- |782 |[[Нәзира Қожахметқызы Дәулетова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D3%99%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D3%99%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D3%99%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 845] |- |783 |[[Байқоңыр (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3388] |- |784 |[[Шиебөрі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%B1%D3%A9%D1%80%D1%96 735] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%B1%D3%A9%D1%80%D1%96 948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%B1%D3%A9%D1%80%D1%96 2269] |- |785 |[[Атырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7274] |- |786 |[[Тәж Махал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D0%B6_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BB 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D0%B6_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BB 1252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D0%B6_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BB 5334] |- |787 |[[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 15001] |- |788 |[[Қазақстандағы су қоймаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5343] |- |789 |[[Алматы қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 11157] |- |790 |[[Қазақстандағы референдум (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 6058] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 6368] |- |791 |[[Қоқиқаздар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 1004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 3941] |- |792 |[[Альберт Эйнштейн]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 1361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 5785] |- |793 |[[Ләззат Оразханқызы Асанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17795] |- |794 |[[Ғылыми-техникалық революция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F 1289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F 4577] |- |795 |[[Қазақтардың Дүниежүзілік құрылтайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 4844] |- |796 |[[Пароль]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C 872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C 1291] |- |797 |[[Ғарышқа ұшқан жануарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D2%9B%D0%B0_%D2%B1%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D2%9B%D0%B0_%D2%B1%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D2%9B%D0%B0_%D2%B1%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 2254] |- |798 |[[Қамар сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 1682] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 6550] |- |799 |[[Дамыған елдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 1851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 7686] |- |800 |[[Қарагөз (трагедия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 1286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 5804] |- |801 |[[Қазақ-жоңғар соғыстары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2074] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 11000] |- |802 |[[Өркениеттер қақтығысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 97] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 2970] |- |803 |[[Зар Заман ақындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 17585] |- |804 |[[Украина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 4182] |- |805 |[[Ирандағы соғыс (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 1496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 1496] |- |806 |[[Отан қорғаушы күні (Қазақстан)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 3215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 3580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 4302] |- |807 |[[Христиандық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 1909] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 8395] |- |808 |[[ЖІӨ (номинал) бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4506] |- |809 |[[Қырғи қабақ соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 13215] |- |810 |[[Аборт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 1744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 11426] |- |811 |[[Жақсылық Мұқашұлы Омар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80 93] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80 1154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80 2374] |- |812 |[[Еуразия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 11680] |- |813 |[[Аққулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1796] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 7503] |- |814 |[[Тобықты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 1389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 5235] |- |815 |[[Шайтанкөл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 1310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 2791] |- |816 |[[Грузия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 4177] |- |817 |[[Орталық Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 902] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9210] |- |818 |[[Ұстаз (цифрлық платформа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1762] |- |819 |[[Түрікменстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 6728] |- |820 |[[:Санат:Қазақстан мұражайлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2129] |- |821 |[[Зәр шығару жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 10748] |- |822 |[[Қартқожа (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 5031] |- |823 |[[Қарлұқ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 23588] |- |824 |[[Құлагер (поэма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 1690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 11983] |- |825 |[[Көңіл айту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 1996] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 11690] |- |826 |[[Дәрілік өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 8117] |- |827 |[[Бөкей Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 2248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 11026] |- |828 |[[Әскери коммунизм саясаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 1778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 8688] |- |829 |[[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 17767] |- |830 |[[Қазақстанның білім беру жүйесінің тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 7055] |- |831 |[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 9411] |- |832 |[[Сұлтан Бейбарыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 2572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11694] |- |833 |[[Қалқанша без]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 1758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 8450] |- |834 |[[Хромосомалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 170] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 4774] |- |835 |[[Мағауия Абайұлы Құнанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D1%8F_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D1%8F_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D1%8F_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2896] |- |836 |[[Марқакөл қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 11905] |- |837 |[[Қазақ КСР-нің "мемлекеттік егемендігі туралы" декларациясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0-%D0%BD%D1%96%D2%A3_%22%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%22_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0-%D0%BD%D1%96%D2%A3_%22%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%22_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0-%D0%BD%D1%96%D2%A3_%22%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%22_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3140] |- |838 |[[Адамның кейбір кездері...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96... 37] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96... 765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96... 1403] |- |839 |[[Баубек Бұлқышев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 3003] |- |840 |[[Бөгенбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10134] |- |841 |[[Моңғол империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 21317] |- |842 |[[Ардақ Құттықожаұлы Назаров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D2%9A%D2%B1%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D2%9A%D2%B1%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D2%9A%D2%B1%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 6298] |- |843 |[[Смағұл Сәдуақасов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 7125] |- |844 |[[Отырар апаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 1390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 9376] |- |845 |[[Қазақстан экономикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 9010] |- |846 |[[Тұмар ханша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 1813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 2653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 10604] |- |847 |[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 1489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 9613] |- |848 |[[Мария Кюри]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B8 198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B8 1004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B8 1972] |- |849 |[[Ықылас Дүкенұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%94%D2%AF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%94%D2%AF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%94%D2%AF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3983] |- |850 |[[Рауғаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88 1097] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88 2148] |- |851 |[[Асық ойыны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 2649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 9881] |- |852 |[[Батырлар жыры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 1833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 9509] |- |853 |[[Қазақстан газеттері тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5908] |- |854 |[[Тырнақша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 1880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 6657] |- |855 |[[Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2977] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5616] |- |856 |[[Қазақ (қырғыз) Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 7969] |- |857 |[[Надежда Андреевна Лушникова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%83%D1%88%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%83%D1%88%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%83%D1%88%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1456] |- |858 |[[Юпитер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80 286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80 1030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80 4250] |- |859 |[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 2066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9444] |- |860 |[[Анықтауыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 1632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 10667] |- |861 |[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5862] |- |862 |[[Бұзаубас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 1704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 7058] |- |863 |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 8091] |- |864 |[[:Санат:Қазақстан актерлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2484] |- |865 |[[Тынық мұхит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 1329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 11066] |- |866 |[[Суан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8670] |- |867 |[[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5291] |- |868 |[[Спартак көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1735] |- |869 |[[Жеуге жарамды және улы саңырауқұлақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4354] |- |870 |[[Жүйке жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2020] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 9992] |- |871 |[[Шежіре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 4361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 14772] |- |872 |[[Қорық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B 895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B 4126] |- |873 |[[Қазақша тәулік мезгілдерінің атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5119] |- |874 |[[Ғұмар Қараш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88 1386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88 4517] |- |875 |[[Жұқпалы аурулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 7257] |- |876 |[[Көлеңке]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 1215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 2585] |- |877 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7530] |- |878 |[[Беріш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8481] |- |879 |[[Тамыз бүлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 3378] |- |880 |[[Дүниежүзілік денсаулық күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 25] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 917] |- |881 |[[Иран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 3683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 9912] |- |882 |[[Үлгі:Қазақстан қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5433] |- |883 |[[Қайың]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3 1316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3 4476] |- |884 |[[Үлгі:Ілияс Жансүгіров шығармалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3008] |- |885 |[[Сатурн]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD 550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD 1279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD 3777] |- |886 |[[Даун синдромы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 1704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 7733] |- |887 |[[Мұстафа Өзтүрiк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 1884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 15782] |- |888 |[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 1527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 6682] |- |889 |[[Дәнеш Рақышев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1873] |- |890 |[[Жұбан Молдағалиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8876] |- |891 |[[Орталық Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 15102] |- |892 |[[Оянған өлке (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2967] |- |893 |[[Соқырішек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 14111] |- |894 |[[Жыныс қатынасынан жұғатын аурулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 8524] |- |895 |[[Дауыссыз дыбыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 16530] |- |896 |[[Кенелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 997] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 2332] |- |897 |[[Антивирустар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 834] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 5325] |- |898 |[[Конгресс кітапханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1216] |- |899 |[[Қазақстан демографиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16273] |- |900 |[[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 8780] |- |901 |[[Гүлмира Тынышбекқызы Дайрабаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 7786] |- |902 |[[Бауырымен жорғалаушылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 4659] |- |903 |[[Ауыл шаруашылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1839] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 9704] |- |904 |[[Қазақстан ұлттық парктерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2065] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9135] |- |905 |[[Макаров тапаншасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 1341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 6737] |- |906 |[[Миллионер қалалар саны бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5659] |- |907 |[[Көмірсулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 11279] |- |908 |[[Алакөл (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 1788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 13704] |- |909 |[[Қоршаған ортаны қорғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 2356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 10488] |- |910 |[[Британ мұражайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 825] |- |911 |[[Ноғай ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 2457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 14540] |- |912 |[[Дамушы елдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 1234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 2387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 8087] |- |913 |[[Жошы хан кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4622] |- |914 |[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17323] |- |915 |[[Байұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7991] |- |916 |[[Жануарлар қалай үндейді (ойын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 3912] |- |917 |[[Әзілхан Нұршайықов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 6183] |- |918 |[[Қазақ мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5353] |- |919 |[[Ислам күнтізбесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 1855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 8605] |- |920 |[[Жүрек аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10590] |- |921 |[[Соғыстан кейінгі жылдардағы Қазақстанның ауыл шаруашылығы (1946-1960)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 5524] |- |922 |[[Дәрумен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 7737] |- |923 |[[Қазанғап Тілепбергенұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3514] |- |924 |[[Көкшетау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 1509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 6872] |- |925 |[[Қимақ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 25769] |- |926 |[[Керей (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1965] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 10124] |- |927 |[[:Санат:Қазақстан театрлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1686] |- |928 |[[Желшешек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 1582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 8424] |- |929 |[[Киіз үй жабдықтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5625] |- |930 |[[Өркениет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 11113] |- |931 |[[Вирустар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 6086] |- |932 |[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 20335] |- |933 |[[Шапырашты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 9632] |- |934 |[[Хеопс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B5%D0%BE%D0%BF%D1%81 136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B5%D0%BE%D0%BF%D1%81 827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B5%D0%BE%D0%BF%D1%81 3355] |- |935 |[[Бәйтерек (мифология)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 2004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 4742] |- |936 |[[Сілтеме]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5 184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5 1681] |- |937 |[[Митоз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 1534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 8458] |- |938 |[[Қазақтың XX ғасырдағы мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_XX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_XX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_XX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 4905] |- |939 |[[Сиыр малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9879] |- |940 |[[Андроново мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 19989] |- |941 |[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 759] |- |942 |[[Ұлттық кітап күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 563] |- |943 |[[Эрмитаж]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%B6 122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%B6 695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%B6 1836] |- |944 |[[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 1345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 10745] |- |945 |[[Әже]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 1567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 16084] |- |946 |[[Барлас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 1163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 2451] |- |947 |[[Азамат соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 8859] |- |948 |[[Тұңғышбай Қадырұлы Жаманқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 5652] |- |949 |[[Еліктеу сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 1816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 12493] |- |950 |[[Робототехника]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 10083] |- |951 |[[Ілия Жақанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3822] |- |952 |[[Инеліктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1976] |- |953 |[[Байбақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 8126] |- |954 |[[Ежелгі Грекия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 1680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 10103] |- |955 |[[Бұлшық ет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 1769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 13888] |- |956 |[[Мақал-мәтелдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 1804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 9572] |- |957 |[[Күйші (поэма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 1001] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 3892] |- |958 |[[Алкандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 2760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 3709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 7823] |- |959 |[[Қуыршақ театры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 1760] |- |960 |[[:Санат:Қазақстан театр актерлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 71] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1221] |- |961 |[[Жұлын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 1573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 2603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 6934] |- |962 |[[Туберкулез]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 1732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 6959] |- |963 |[[Шымыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 6931] |- |964 |[[Алкендер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 3508] |- |965 |[[Бір жасушалылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 2384] |- |966 |[[Аминқышқылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 7213] |- |967 |[[Төлеген Тоқтаров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 1139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 2533] |- |968 |[[Сталинград шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2252] |- |969 |[[Швейцария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 5387] |- |970 |[[Тәуелдік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 2193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 14563] |- |971 |[[Емен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BC%D0%B5%D0%BD 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BC%D0%B5%D0%BD 3298] |- |972 |[[Смағұл Абатұлы Елубай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 5214] |- |973 |[[Қарағанды еңбекпен түзету лагері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%83_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%83_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 1060] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%83_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 4100] |- |974 |[[Жалайыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 11906] |- |975 |[[Қалқаман – Мамыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 1391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 4613] |- |976 |[[Айқап]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 1778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 7662] |- |977 |[[Салт-дәстүр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 1378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 3424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 10594] |- |978 |[[Есімше]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 1524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 13448] |- |979 |[[Айша бибі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96 1257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96 6039] |- |980 |[[Шанышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 8337] |- |981 |[[Торғайлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 2466] |- |982 |[[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6453] |- |983 |[[Қазақстан Республикасының Президенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 10029] |- |984 |[[Сәбит Дөнентаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%94%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%94%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%94%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4350] |- |985 |[[Қазақстан Республикасының Тіл туралы Заңы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 1199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 7331] |- |986 |[[Диуани хикмет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 1470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 10450] |- |987 |[[Эрнест Хемингуэй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 1260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 4023] |- |988 |[[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7572] |- |989 |[[Үлкен деректер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 2005] |- |990 |[[Шахмат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 1409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 8938] |- |991 |[[Аутизм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%BC 250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%BC 5284] |- |992 |[[Үстірт қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 8102] |- |993 |[[Көкпар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 1864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 7940] |- |994 |[[Қайым Мұқамедханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7767] |- |995 |[[Байлар-Жандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5818] |- |996 |[[Жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12694] |- |997 |[[Жоңғар хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 9775] |- |998 |[[Қарахан кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 5728] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} 5lvytdqzyjvdef13efzjb3e4olyk6av 0 776691 3607484 3595107 2026-05-21T12:15:47Z Маржан 1973 181517 3607484 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Академия Google''' (ағылш. Google Scholar) - 2004 жылдың қараша айында Google инженерлері Алекс Верстак пен Анураг Ачарияның бастамасымен іске қосылған ғылыми жарияланымдар бойынша тегін іздеу жүйесі. Іздеу роботтарының көмегімен портал метадеректерді индекстейді және журнал мақалаларын, алдын ала басып шығаруларды, диссертацияларды, кітаптарды және техникалық есептерді қоса алғанда, ғылыми әдебиеттер бойынша толық мәтінді іздейді. Пайдаланушылар қажетті жұмыстарды авторлар, кілт сөздер, журнал атауы бойынша іздей алады. Терең іздеу материалдарды жарияланым, күн және тақырып бойынша бағалауға мүмкіндік береді. Google академиясы индекстелген жұмыстардың нақты саны туралы деректерді ұсынбайды, алайда, алдын-ала есептеулер бойынша, 2019 жылға олардың саны кемінде 390 млн.базаның мөлшері туралы сенімді деректердің болмауына қарамастан, портал әлемдегі ең ірі академиялық іздеу жүйесі болып саналады, барлық ағылшын тіліндегі мақалалардың 90%-на дейін қамту дәрежесі бар. Индекстелген құжаттардың саны бойынша Google Scholar (GS) дәстүрлі WoS және [[Scopus]]-тан асып түседі, бұл бірнеше ерекшеліктерге байланысты. Біріншіден, жүйе баспагерлер жіберетін мәліметтер негізінде емес, метадеректерді өзі жинайтын және белгілейтін іздеу роботымен (кәдімгі Google-ге ұқсас) сайттарды айналып өту арқылы жұмыс істейді. Мазмұн сапасына ешқандай талаптар қойылмайды, сонымен қатар "ғылыми" болуы керек, жүйеде ешқандай сарапшылар журналдарды қоспас бұрын бағаламайды. Сонымен қатар, қазірдің өзінде жарияланған ғылыми жарияланымдар ғана емес, сонымен қатар алдын-ала басып шығару, постпринттер, техникалық құжаттама және тіпті блогтар да бар. Google Scholar ғылыми әдебиеттерді іздеу үшін және жұмыстың қол жетімділігі, жылдамдығы мен ыңғайлылығы есебінен әлемдегі барлық басқа базаларға қарағанда кең таралған. Алайда, бұл танымалдылық Google Scholar-да ғылымометриялық есептеулердің танымалдылығына ие, олар оның жан-жақтылығы мен мөлдірлігіне байланысты өте екіұшты. Google Scholar-да екі аналитикалық құрал бар: *Дереккөздердің рейтингі *Авторларға арналған көрсеткіштер. Біріншілері жарияланымдар мен тақырыптардың тілдік бөлімдерінде қол жетімді (тақырыптар тек ағылшын тіліне арналған). Пайдаланатын көрсеткіштер Google Scholar индекс негізінде жасалған Хирш: *H5-индекс (басылымның соңғы бес жылында ғана есептелген Хирш индексі); *H5-медиана (H5-индексі бойынша есептелген мақалаларға сілтемелердің медианалық саны). Бұл екі көрсеткіш те ғылым салаларындағы айырмашылықтарды ғана емес, сонымен қатар журналдардың көлемін де ескермейді, сонымен қатар өзін-өзі цитаталауды жоққа шығармайды. Google Scholar - дағы авторларға арналған көрсеткіштер ұқсас-бұл [[Индекс Хирша|Хирш индексі]], H5 индексі, сондай - ақ дәйексөздер саны және Google-дің тағы бір өзіндік дамуы-10-нан астам дәйексөздері бар басылымдардың санын көрсететін i10 индексі. Басқа көрсеткіштер жоқ, өзін-өзі бағалау мүмкін емес.<ref>{{citeweb|url=https://qmu.edu.kz/kk/universitet-turaly/kitapkhana/zertteushiler/|title=Идентификаторлар және зерттеу профильдері|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-17|lang=}}</ref> == Тағы қараңыз == *[[Scopus]] *[[Elsevier]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сайттар]] [[Санат:Google]] [[Санат:Ақпарат]] iilkp67s4f5wvmm5uggn0jv7i1bbn8w 102 777916 3607633 3607293 2026-05-22T05:41:58Z MuratbekErkebulan 162992 /* Қатысушылар */ 3607633 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Уики-көктем — 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:CEE Spring Logo CEE-t2.svg|500px]]</div> |subheader = «'''Уики-көктем — 2026'''» — 2026 жылдың 4 сәуірі мен 31 мамыры аралығында өтетін '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' Уикипедияға мақала жазу халықаралық жобасының қазақстандық бөлігі. Жобаның мақсаты мен міндеті — Орталық және Шығыс Еуропа және Орталық Азия Уикипедияларының әртүрлі тілдік бөлімдері арасындағы ынтымақтастықты жақсарту, көршілес елдер туралы өз білімдерін арттыру және басқа тілдердегі Уикипедия мазмұнын Қазақстан туралы біліммен толықтыру. |body = == Ережелері == * Байқауға кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес). * Байқауда келесі талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады: ** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылдың 4 сәуірі мен 31 мамыры аралығында жазылуы тиіс. ** Мақала тақырыбы төменде келтірілген мақалалар тізімінен алынуы тиіс (өзге тақырыптағы мақалалар қатыстырылмайды). ** Мақала авторы өзіңіз болуыңыз керек. ** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет. ** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздермен]] расталуы қажет. ** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс. ** Мақалада айтарлықтай кемшіліктер туралы үлгілер болмауы керек (мысалы, {{tl|Unreferenced}}, {{tl|Бейтараптық}}, {{tl|Wikify}} және т.б.). ** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі. == Не туралы жазуға болады? == Төменде көрсетілген елдер туралы кез келген мақала жаза аласыз, бастысы Уикипедия ережелеріне сай келуі қажет. Сонымен қатар, мақала жазуға тақырыпты төмендегі тізімдерден алсаңыз болады. == Мақалалар тізімі == <small>''{{y}} белгісі тізімде көрсетілген мақалалардың қазақ тілді бөлімде бар екендігін білдіреді''</small> </big>'''</center> {{div col|3}} [[Сурет:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania| Албания — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Аустрия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Әзербайжан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башқұртстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Беларусь — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Грекия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Мажарстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Қазақстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kyrgyzstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kyrgyzstan|Қырғызстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Қырым татарлары — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Macedonia|Солтүстік Македония — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Uzbekistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Uzbekistan|Өзбекстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Russia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Russian Federation|Ресей — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Romania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of the Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republika Srpska|Серб Республикасы — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Tajikistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tajikistan|Тәжікстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatarstan|Татарстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Түркия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperantujo|Эсперантия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Жазуға арналған мақалалар]] {{div col end}} Қосалқы байқаулар: # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|CEE Women]] — аймақтағы әйелдер туралы мақалалар жазу жобасы. # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Youth|CEE Youth]] — аймақтағы жастар туралы мақалалар жазу жобасы. # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE for Human Rights|CEE for Human Rights]] — аймақтағы адам құқықтары туралы мақалалар жазу жобасы. </center> <noinclude> </noinclude> == Жүлделі сыйлықтар == Жалпы жүлде қоры ? еуро. |footer = }} == Қатысушылар == {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Қатысушы ! Мақала ! Мақала саны ! Ұпай |- ||[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] |{{ту|Ресей}} [[Байкөл (қала)]], [[Төменгі Ангар әуежайы]], [[Үст-Барғозин]], [[Максимовка (Ресей)]], [[Цнал]], [[Октябрьский ауданы (Барнауыл)]], [[Железнодорожный ауданы (Барнауыл)]]<br>{{ту|Қырғызстан}} [[Емгекшіл]], [[Қазарман әуежайы]], [[Еркештам]], [[Ысхақ Раззақов әуежайы]], [[Бірінші Мамыр ауданы]], [[Қарқара (Қырғызстан)]], [[Көпіребазар]], [[Қызылүңгір]], [[Таранбазар]], [[Гава (Қырғызстан)]], [[Ұйғырабат]], [[Жаңамақта]], [[Тамшы]], [[Сарықамыс (Ыстықкөл облысы)]]<br>{{ту|Тәжікстан}} [[East Air]], [[Душанбе Плазасы]], [[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]], [[Хожант Халықаралық әуежайы]]<br>{{ту|Украина}} [[Черкассы Халықаралық әуежайы]] |26 |0 |- ||[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] |{{ту|Түркия}} [[Мераль Акшенер]]<br />{{ту|Түрікменстан}} [[Гульшат Сахыевна Маммедова]], [[Акджа Таджиевна Нурбердыева]]<br />{{ту|Өзбекстан}} [[Абдулла Қадыри]], [[Мухаммад Юсуф]], [[Уткир Хашимов]], [[Фархад және Шырын]], [[Өткен күндер]], [[Екі есік арасы]], [[Ескендір дуалы]], [[Шум бала]], [[Әлемнің істері]], [[Темір түзіктері]], [[Тәуелсіздік күні (Өзбекстан)]], [[Өзбекстан тарихы]], [[Өзбекстан облыстары]], [[Өзбекстан саяси партиялары]], [[Өзбекстан Қарулы күштері]], [[Өзбекстан Конституциясы]], [[Ойлау]], [[Өзбекстан ұлттық энциклопедиясы]], [[Өзбекстандағы білім]], [[Өзбекстан автомобиль нөмірлері индексі]], [[Өзбек латын әліпбиі]], [[Яйра Умаровна Абдулаева]], [[Дильбар Сабитовна Абдулазизова]], [[Мунаввара Абдуллаева]]<br />{{ту|Қырғызстан}} [[Алыкул Осмонов]], [[Молдо Шамырканұлы Кылыч]], [[Молдо Эрназарұлы Нияз]], [[Барпы Алыкулов]], [[Жаңыл Мырза]], [[Жусуп Турусбеков]], [[Винера Калыбековна Раимбачаева]], [[Мукай Элебаев]], [[Сагымбай Орозбакұлы]], [[Осмонаалы Сыдыкұлы]], [[Байдылда Сарногоев]], [[Исхак Раззакұлы Раззаков]], [[Касымалы Жантөшев]], [[Қалыгүл әулие]], [[Алмамбет (кейіпкер)]], [[Нурмолдо Нарқұлұлы]], [[Тайлақ батыр]], [[Жеңіжоқ Көкөұлы Өтө]], [[Касымалы Баялыұлы]], [[Семетей (кейіпкер)]], [[Алғашқы ұстаз (кітап)]], [[Жәмила (хикаят)]], [[Құрманбек эпосы]], [[Сынған қылыш]], [[Ұзақ жол (кітап)]], [[Ажар (хикаят)]], [[Қоқан хандығының Қырғызстанды жаулап алуы]], [[Қырғызстан тарихы]], [[Давань]], [[Қырғызстан аудандары]]<br />{{ту|Ресей}} [[Владимир Соловьёвпен кеш]]<br />{{ту|Әзербайжан}} [[Мубариз Ағакерим оғлы Ибрагимов]], [[Бакудағы наурыз оқиғалары (1918)]], [[Шуша шайқасы (2020)]]<br />{{ту|Албания}} [[Алис (әнші)]]<br />{{ту|Армения}} [[Симон Ованнисян]] |63 | |- || [[Қатысушы: Nxrxaix|Nxrxaix]] || || 0 || 0 |- || [[Қатысушы: Beautiful202305|Beautiful202305]] || || 0 || 0 |} == Әділқазылар алқасы == # {{u|Batyrbek.kz}} # {{u|Nurtenge}} # {{u|Nurken}} # {{u|1nter pares}} == Қорытынды== * [[Санат:Жоба:Уики-көктем|2026]] 4rzq1ae2sna5hy443v1s99jtzduini0 0 779590 3607744 3588240 2026-05-22T11:56:56Z Бақтыгүл 181563 3607744 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Түркология журналы''' — Түркология саласындағы ғылыми зерттеулерді жариялайтын [[Халықаралық қазақ-түрік университеті|Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық Қазақ-Түрік университеті]]нің Түркология ғылыми-зерттеу институты тарапынан жылына 4 рет басылып шығатын мерзімді басылым. == Тарихы == Халықаралық «Түркология» журналы 2002 жылғы қазан айынан бастап тұрақты түрде екі айда 1 рет басылып шыға бастады. Журнал 2003 жылғы мамыр айынан бастап Париж қаласындағы халықаралық ISSN орталығында (ISSN 1727-060) және ҚР Инвестициялар және даму министрлігі Байланыс, ақпараттандыру және ақпарат комитетінің мерзімді баспасөз басылымы және ақпараттық агенттігінде (Куәлік № 55-97-Ж 18.ІІ.2005 ж.) тіркелген. Онда отандық түркологтармен қатар алыс, жақын шетелдердегі түрколог-ғалымдардың ғылыми мақалалары 4 тілде – қазақ, орыс, түрік және ағылшын тілдерінде басылады.<ref>https://dergipark.org.tr/tr/pub/ayt</ref> Мақалалар негізінен түркі халықтарының мәдениеті мен діні, тілі мен әдебиеті, [[фольклор]]ы, тарихы, мәдениеті, өркениеті, этнографиясын бүгінгі заман талабына сай қарастыру, қазіргі түркі халықтарының арғы тарихын, көне түркі тілінің қалыптасып, дамуын, көне түркі этногенезін, түркі тілдес халықтарының шығу тегін, жалпы айтқанда, түркі халықтарын кешенді түрде зерттеуге арналған. [[Түркия]], [[Ресей]], [[Башқұртстан]], [[Татарстан]], [[Түрікменстан]], [[Чувашия]], [[Әзербайжан]], [[Тәжікстан]], [[Саха Республикасы|Саха]], [[Өзбекстан]], [[Абакан]], [[Қытай]], Кабардино-Балкар, Коми, [[Жаңасібір|Новосибирск]], [[Қырғызстан]], [[Моңғолия]], [[Қарақалпақстан]], Дағыстандық түрколог-ғалымдар мақалаларын жіберіп отырады. == «Түркология» журналының бас редакторлары == * 2002-2007 жж. – [[Шәкір Шәкімшәріпұлы Ибраев|ф.ғ.д., профессор Ш.Ибраев]]; * 2007-2008 жж. – [[Құлбек Сәрсенұлы Ергөбек|ф.ғ.д., профессор Қ.Ергөбек;]] * 2008-2009 жж. – [[Досай Тұрсынбайұлы Кенжетаев|филос.ғ.д., профессор Д.Кенжетаев;]] * 2010-2016 жж. – [[Құлбек Сәрсенұлы Ергөбек|ф.ғ.д., профессор Қ. Ергөбек;]] * 2016-2018 жж. – профессор, доктор М.Куталмыш; * 2018-2020 жж. – профессор, доктор Ж.Томар; * 2020 - 2024 жж. – профессор, доктор Булент Байрам; * 2024-2025 жж. – [[Шәкір Шәкімшәріпұлы Ибраев|профессор, доктор Шәкір Ибраев]]; * 2025 жылдан бастап – доктор, доцент Халил Четин. == Жариялау процесі == Журнал мақалаларды қабылдаудан жариялауға дейін мұқият редакциялық процесті қолданады. Әрбір ұсынылған мақала саланың мамандары тарапынан рецензиядан өтеді; бұл процесс мақаланың академиялық сапасын және өзіндік ерекшелігін арттырады. Редакциялық кезеңде тіл, мазмұн, методология және дереккөздер қолдану бойынша қажетті түзетулер жүргізіледі. Осылайша «Түркология журналы» жоғары сапа мен сенімділік стандартын тұрақты түрде сақтайды. == Тіл және жариялау саясаты == Журнал көптілді жариялау саясатын ұстана отырып, академиялық мазмұнын кең аудиторияға жеткізуді мақсат етеді. Журнал қазақ, түрік, орыс және ағылшын тіліндегі мақалаларды қабылдайды. Бұл тәсіл түркі әлемінде және халықаралық академиялық ортада ақпарат алмасуды күшейтеді, пәнаралық және халықаралық ынтымақтастыққа жол ашады. Төрт тілде жариялау зерттеушілерге өз тілінде өзіндік жұмыстарын жариялауға мүмкіндік береді; сонымен қатар түркітану саласында әртүрлі академиялық перспективаларды көрсетуге қолдау жасайды. == Индекстер және академиялық танымалдық == «Түркология журналы» академиялық көрінісін және халықаралық қолжетімділігін арттыру үшін түрлі беделді индекстерде тіркелген. Журналдың негізгі индекстері қатарында EBSCO, MLA, Asos Index, Indeks Copernicus, ROODINDEX және KKCON бар. Бұл индекстерде тіркелу журналдың академиялық стандарттарға сәйкестігін, мақалалардың халықаралық деңгейде қолжетімділігін және дәйектелуін қамтамасыз етеді. 2024 жылы журнал мақалалары EBSCO индексіне қабылданды; бұл «Түркология журналы» үшін маңызды халықаралық танылу қадамы болып табылады. 2025 жылы Университетіміздің Түркология ғылыми-зерттеу институтынан шығатын «Түркология» ғылыми журналы маңызды академиялық жетістікке қол жеткізді. Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің 2025 жылғы 30 желтоқсандағы № 2169 бұйрығына сәйкес, журнал Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті ұсынған Ғылыми басылымдар тізімінің 3-тізіміне енгізілді. Осы шешім аясында «Түркология» журналы филология бағыты бойынша мамандардың ғылыми сараптамасынан өтіп, беделді басылымдар қатарына енді. 2025 жылы журнал Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті ұсынған Ғылыми басылымдар тізіміне енуі журналдың ғылыми әлеуетін одан әрі арттырды. Сонымен қатар, журнал Қазақстандағы Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті ұсынған Ғылыми басылымдар тізіміне ене отырып, бұл процестер академиялық сапа мен жергілікті ғылыми қауымдастықтағы әсердің тұрақтылығын қамтиды. Алдағы кезеңде [[Scopus]] индексіне қабылдану үшін жүргізіліп жатқан жұмыстар журналдың халықаралық академиялық қауымдастықта танылуын қамтамасыз ететін маңызды мақсат болып отыр. == Академиялық үлесі және маңызы == «Түркология журналы» түркі тілі, әдебиеті, тарихы, мәдениеті және әлеуметтік-мәдени мәселелер бойынша өзіндік зерттеулерді жариялау арқылы саланың академиялық қорына маңызды үлес қосады. Журнал жас зерттеушілер үшін платформа ұсынады, сондай-ақ тәжірибелі академиктердің білім мен тәжірибесін бөлісуіне мүмкіндік жасайды. Осы тұрғыда журнал академиялық мансапқа үлес қосатын басылым ғана емес, сонымен қатар түркітану саласындағы пәнаралық ынтымақтастықты нығайтуға қызмет етеді. Көптілді жариялау саясаты арқылы журнал әртүрлі елдердегі зерттеушілердің жұмыстарын қарауға мүмкіндік береді, осылайша түркітану зерттеулерінің халықаралық деңгейде көрінісін арттырады. Сондай-ақ журналдың тұрақты түрде шығатын сандары саланың ағымдағы зерттеу тенденциялары мен методологиялық жаңалықтарын бақылауға мүмкіндік береді. == Дереккөздер == 5nz3xnoxoimo46lrraewgbtyu1n62zn 0 779624 3607642 3588843 2026-05-22T06:04:28Z TheNomadEditor 120280 /* */ 3607642 wikitext text/x-wiki {{Жазушы|Есімі=Барпы Алыкулов|Шынайы есімі={{Lang-ky|Барпы Алыкулов}}|Туған күні=1884|Қайтыс болған күні=09.11.1949|Туған жері=[[Созақ ауданы (Қырғызстан)|Ачи]], [[Ферғана облысы]], [[Ресей империясы]]|Қайтыс болған жері=[[Бішкек|Фрунзе]], [[Қырғыз Кеңестік Социалистік Республикасы|Қырғыз КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|Суреті=Stamps of Kyrgyzstan, 2009-585.jpg|Ені=150px|Азаматтығы={{байрақ|Ресей империясы}}<br />{{байрақ|КСРО}}|Шығармашылық жылдары=XIX—XX ғасырлар}} '''Барпы Алыкулов''' ({{Lang-ky|Барпы Алыкулов}}; [[1884 жыл|1884]], [[Созақ ауданы (Қырғызстан)|Ачи]], [[Ферғана облысы]] — [[9 қараша]] [[1949 жыл|1949]], [[Бішкек|Фрунзе]], [[Қырғыз Кеңестік Социалистік Республикасы|Қырғыз КСР]]) — қырғыздың [[Импровизация|импровизатор]]-[[ақын]]ы.<ref>{{cite web|url=https://sputnik.kg/20161121/barpy-alykulov-omur-bayany-1030394697.html|title=Барпы Алыкуловдун өмүр баянын Sputnik Кыргызстан агенттигинин таржымалынан окуңуз.|author=|date=2016-11-21|work=|publisher=sputnik.kg|accessdate=2026-04-19|lang=ky}}</ref><ref>{{cite web|url=https://who.ca-news.org/people:15461|title=Алыкулов Барпы|author=|date=2013-01-09|work=|publisher=who.ca-news.org|accessdate=2026-04-19|lang=ru}}</ref> == Өмірбаяны == Барпы Алыкулов кедей отбасында дүниеге келген. Бала кезінен байларға жалданып жұмыс істеген. Он алты жасында оның әнші, ақын, импровизатор ретінде атағы халық арасында кең тарай бастады. Әкесі халық ауыз әдебиетін жақсы білген. Барпы Алыкуловтың шығармашылық гүлдену кезеңі XIX–XX ғасырлар тоғысында басталды. Төңкеріске дейінгі әндерінде қырғыз халқының ауыр тұрмысын бейнеледі. Барпы Алыкулов 1920-жылдардың басында ауыр ауруы себеп көру қабілетінен айырылып, сол кезден бастап толықтай шығармашылыққа ден қойды. Кейін социалистік құрылыс тақырыбына арналған өлеңдер мен әндер жазды. Оның шығармаларын 1943 жылдан бастап жазып ала бастады, көпшілігі орыс тіліне аударылды. Поэтикалық форманың шебері, [[Тоқтықұл Сатылғанов]] дәстүрін жалғастырушы болды. Шығармаларының арасында әшкерелеуші-сатиралық туындылар бар, соның ішінде Қоқан хандығының қырғыздар үшін ауыр болған үстемдігі туралы поэмасы да бар. Сонымен қатар халық эпостарын да жырлаған.<ref>{{cite web|url=https://open.kg/about-kyrgyzstan/famous-personalities/kyrgyz-musicians/1599-barpy-alykulov-18841949.html|title=Барпы Алыкулов (1884—1949)|author=Юлия Слипко |date=2014-11-04|work=|publisher=open.kg|accessdate=2026-04-19|lang=ru}}</ref> == Жады == Барпы Алыкулов құрметіне [[Жалалабат облысы]] [[Созақ ауданы (Қырғызстан)|Созақ ауданындағы]] бір ауылдық аймақ аталған. Бішкек орталық көшесіне есімі берілген.<ref>{{cite web|url=https://24.kg/obschestvo/357635_izyyatie_domov_neizbejno_meriya_obyyasnila_planyi_poulitse_barpyi_alyikulova/|title=Изъятие домов неизбежно: мэрия объяснила планы по улице Барпы Алыкулова|author=Турдубек Айгыров|date=2026-01-13|work=|publisher=24.kg|accessdate=2026-04-19|lang=ru}}</ref> Ош қаласына Барпы Алыкулов атына саябақ ашылған.<ref>{{cite web|url=https://kaktus.media/doc/532828_sadyr_japarov_otkryl_novyy_park_imeni_barpy_alykylova_v_oshe|title=Садыр Жапаров открыл новый парк имени Барпы Алыкулова в Оше|author=|date=2025-10-05|work=|publisher=kaktus.media|accessdate=2026-04-19|lang=ru}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Созақ ауданында (Жалалабат облысы) туғандар]] [[Санат:Бішкекте қайтыс болғандар]] [[Санат:КСРО ақындары]] [[Санат:Қырғызстан ақындары]] [[Санат:Қырғызстан әншілері]] ib3upcs7sdg90no48qrsdm3rl28fkp3 0 779824 3607552 3590575 2026-05-21T17:18:51Z MuratbekErkebulan 162992 /* Әннің тарихы */ 3607552 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} {{Сингл |Атауы = Every End |Тыс = |Орындаушы = |Альбом = |Шығарылған = 10 мамыр 2007 ж. |Формат = mp3 |Жазылған = |Жанры = Electronic |Б жағы = |Композиторы = Dimrain47 (Клэйшн Трэммэл) |Өлең авторы = |Ұзақтығы = 7:26 |Лейблі = |Продюсері = Dimrain47 (Клэйшн Трэммэл) |Чарттар = |Шолулар = |Алдыңғы = |Жыл = |Келесі = |Басқа = }} '''Every End''' — Dimrain47 деген атпен танылған Клэйшн Трэммэл жасаған электронды трек. Бұл туынды интернетте тараған ертеректегі музыкалардың қатарына жатады. Әннің ішінде қатты синтез дыбыстары, тез ауысатын мелодиялар және эмоциялық ауырлау атмосфера бар. Басында жай басталып, кейін қарқыны өсіп, орта тұсында ең күшті бөлігіне өтеді де, соңында қайта бәсеңдейді. Көбіне бұл трек түрлі ойын видеоларында қолданылып кеткен, әсіресе Geometry Dash қауымдастығында жиі кездеседі. Сол себепті интернет қолданушылары арасында кеңінен танылған. == Әннің тарихы == Әнді [[2007 жыл]]дың [[10 мамыр]]ы күні жас композитор Клэйшн Трэммэл жасап, Newgroundsке жүктеп салған. Ол кезі ән қатты танымалдылығы болмады. [[2011 жыл]]ы [[YouTube]] арна ашып, сол жерге әнін жүктеп салады. Кейін [[2023 жыл]]ы Geometry Dash ойынында ән танымалдылыққа ие болды. Әзір осы әнді адамдардың көбі Geometry Dash арқылы табады. {{Stub}} 7c4kk9ogeidl7r0vveac23yb2n8kzq1 3607553 3607552 2026-05-21T17:19:06Z MuratbekErkebulan 162992 /* Әннің тарихы */ 3607553 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} {{Сингл |Атауы = Every End |Тыс = |Орындаушы = |Альбом = |Шығарылған = 10 мамыр 2007 ж. |Формат = mp3 |Жазылған = |Жанры = Electronic |Б жағы = |Композиторы = Dimrain47 (Клэйшн Трэммэл) |Өлең авторы = |Ұзақтығы = 7:26 |Лейблі = |Продюсері = Dimrain47 (Клэйшн Трэммэл) |Чарттар = |Шолулар = |Алдыңғы = |Жыл = |Келесі = |Басқа = }} '''Every End''' — Dimrain47 деген атпен танылған Клэйшн Трэммэл жасаған электронды трек. Бұл туынды интернетте тараған ертеректегі музыкалардың қатарына жатады. Әннің ішінде қатты синтез дыбыстары, тез ауысатын мелодиялар және эмоциялық ауырлау атмосфера бар. Басында жай басталып, кейін қарқыны өсіп, орта тұсында ең күшті бөлігіне өтеді де, соңында қайта бәсеңдейді. Көбіне бұл трек түрлі ойын видеоларында қолданылып кеткен, әсіресе Geometry Dash қауымдастығында жиі кездеседі. Сол себепті интернет қолданушылары арасында кеңінен танылған. == Әннің тарихы == Әнді [[2007 жыл]]дың [[10 мамыр]]ы күні жас композитор Клэйшн Трэммэл жасап, Newgroundsке жүктеп салған. Ол кезі ән қатты танымалдылығы болмады. [[2011 жыл]]ы [[YouTube]] арна ашып, сол жерге әнін жүктеп салады. Кейін [[2023 жыл]]ы Geometry Dash ойынында ән танымалдылыққа ие болды. Әзір осы әнді адамдардың көбі Geometry Dash ойыны арқылы табады. {{Stub}} c38bik8z32i7cym2syuhl7qey1txgd7 4 780876 3607523 3607047 2026-05-21T15:00:19Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3607523 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> Бұл тізім Wikimedia Statistics деректері негізінде жаңартылады. Дерек күні: '''2026-05-20'''. {| class="standard sortable ts-stickytableheader" ! N ! Бет ! Қаралу саны |- | data-sort-value="1" | 1 | [[Арнайы:Іздеу]] | data-sort-value="3846" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 3 846] |- | data-sort-value="2" | 2 | [[Қазақ халық аңыздары]] | data-sort-value="2547" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2 547] |- | data-sort-value="3" | 3 | [[Халифат]] | data-sort-value="2494" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0%D1%82 2 494] |- | data-sort-value="4" | 4 | [[Қазақстанның ХХ ғасырдың бас кезіндегі оқу-ағарту ісі]] | data-sort-value="2304" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 2 304] |- | data-sort-value="5" | 5 | [[Жеті жарғы]] | data-sort-value="2289" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 2 289] |- | data-sort-value="6" | 6 | [[Компьютер]] | data-sort-value="2229" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 2 229] |- | data-sort-value="7" | 7 | [[Бесеудің хаты]] | data-sort-value="1983" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 1 983] |- | data-sort-value="8" | 8 | [[Жәңгір мектебі]] | data-sort-value="1883" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%B1%D1%96 1 883] |- | data-sort-value="9" | 9 | [[1920-30 жылдарындағы Қазақстан әдебиеті мен өнері]] | data-sort-value="1695" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 1 695] |- | data-sort-value="10" | 10 | [[Вегетативтік көбею]] | data-sort-value="1621" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 1 621] |- | data-sort-value="11" | 11 | [[Серік Қапшықбайұлы]] | data-sort-value="1484" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1 484] |- | data-sort-value="12" | 12 | [[Қазақстан көлдері]] | data-sort-value="1480" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1 480] |- | data-sort-value="13" | 13 | [[Әмір Темір жорықтары]] | data-sort-value="1450" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1 450] |- | data-sort-value="14" | 14 | [[Нарықтық экономика қатынастары]] | data-sort-value="1416" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1 416] |- | data-sort-value="15" | 15 | [[Батыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="1402" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1 402] |- | data-sort-value="16" | 16 | [[Әлемнің жеті кереметі]] | data-sort-value="1401" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1 401] |- | data-sort-value="17" | 17 | [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] | data-sort-value="1366" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1 366] |- | data-sort-value="18" | 18 | [[Азаматтық қоғам]] | data-sort-value="1358" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 1 358] |- | data-sort-value="19" | 19 | [[Азаматтық іс жүргізу құқығы]] | data-sort-value="1354" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 1 354] |- | data-sort-value="20" | 20 | [[Алкандар]] | data-sort-value="1344" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1 344] |- | data-sort-value="21" | 21 | [[Қазақ хандығы]] | data-sort-value="1338" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1 338] |- | data-sort-value="22" | 22 | [[Саңырауқұлақтар]] | data-sort-value="1316" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1 316] |- | data-sort-value="23" | 23 | [[Зат есім]] | data-sort-value="1305" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1 305] |- | data-sort-value="24" | 24 | [[Гамета]] | data-sort-value="1302" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0 1 302] |- | data-sort-value="25" | 25 | [[Ерте темір дәуірі]] | data-sort-value="1294" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1 294] |- | data-sort-value="26" | 26 | [[Жынысты көбею және ұрықтану ерекшеліктері]] | data-sort-value="1284" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1 284] |- | data-sort-value="27" | 27 | [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] | data-sort-value="1276" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1 276] |- | data-sort-value="28" | 28 | [[Ағартушылық дәуірі]] | data-sort-value="1264" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1 264] |- | data-sort-value="29" | 29 | [[Атмосфераның ластануы]] | data-sort-value="1253" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 1 253] |- | data-sort-value="30" | 30 | [[Сыбаға]] | data-sort-value="1251" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0 1 251] |- | data-sort-value="31" | 31 | [[Есік Алтын адамы]] | data-sort-value="1251" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 1 251] |- | data-sort-value="32" | 32 | [[Халықаралық ұйымдар]] | data-sort-value="1246" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 1 246] |- | data-sort-value="33" | 33 | [[Дүниежүзілік сауда ұйымы]] | data-sort-value="1242" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1 242] |- | data-sort-value="34" | 34 | [[:Сурет:Amre Kashaubaev.jpg|Сурет:Amre Kashaubaev.jpg]] | data-sort-value="1242" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAmre_Kashaubaev.jpg 1 242] |- | data-sort-value="35" | 35 | [[Сөз таптары]] | data-sort-value="1239" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1 239] |- | data-sort-value="36" | 36 | [[Шалғай (Батыс Қазақстан облысы)]] | data-sort-value="1237" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9_%28%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1 237] |- | data-sort-value="37" | 37 | [[Үш Жүз партиясы]] | data-sort-value="1237" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1 237] |- | data-sort-value="38" | 38 | [[Наурыз-думан әні]] | data-sort-value="1236" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7-%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%96 1 236] |- | data-sort-value="39" | 39 | [[Етіс]] | data-sort-value="1233" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 1 233] |- | data-sort-value="40" | 40 | [[АҚШ президенттерінің тізімі]] | data-sort-value="1231" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1 231] |- | data-sort-value="41" | 41 | [[Жетісу]] | data-sort-value="1231" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 1 231] |- | data-sort-value="42" | 42 | [[Демікпе]] | data-sort-value="1231" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5 1 231] |- | data-sort-value="43" | 43 | [[Александр Викторович Затаевич]] | data-sort-value="1229" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 1 229] |- | data-sort-value="44" | 44 | [[Жәркен Бөдешұлы]] | data-sort-value="1223" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1 223] |- | data-sort-value="45" | 45 | [[Жүйке жасушалары]] | data-sort-value="1222" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1 222] |- | data-sort-value="46" | 46 | [[Иван Васильевич Панфилов]] | data-sort-value="1221" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1 221] |- | data-sort-value="47" | 47 | [[Тәуекел хан]] | data-sort-value="1221" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1 221] |- | data-sort-value="48" | 48 | [[Ересектер арасындағы сауатсыздықты жою]] | data-sort-value="1220" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D1%8E 1 220] |- | data-sort-value="49" | 49 | [[Арыстан (арнайы бөлімше)]] | data-sort-value="1220" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 1 220] |- | data-sort-value="50" | 50 | [[Атомдардың құрылысы мен элементтер системасы]] | data-sort-value="1213" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1 213] |- | data-sort-value="51" | 51 | [[Дүниежүзілік тұқым қоры]] | data-sort-value="1207" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 1 207] |- | data-sort-value="52" | 52 | [[Домбыра]] | data-sort-value="1206" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 1 206] |- | data-sort-value="53" | 53 | [[Атырау облысының климаты]] | data-sort-value="1203" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1 203] |- | data-sort-value="54" | 54 | [[Көне дәуірдегі Қазақстан жеріндегі ежелгі этникалық үдерістер]] | data-sort-value="1195" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 1 195] |- | data-sort-value="55" | 55 | [[Мақаншы ауданы]] | data-sort-value="1194" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1 194] |- | data-sort-value="56" | 56 | [[Жүрегім, ойбай, соқпа енді...]] | data-sort-value="1194" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC%2C_%D0%BE%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%2C_%D1%81%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96... 1 194] |- | data-sort-value="57" | 57 | [[Үш жүз он екінші атқыштар дивизиясы]] | data-sort-value="1192" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%B6%D2%AF%D0%B7_%D0%BE%D0%BD_%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1 192] |- | data-sort-value="58" | 58 | [[Оптика]] | data-sort-value="1191" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BF%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1 191] |- | data-sort-value="59" | 59 | [[Сперматозоид]] | data-sort-value="1179" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B8%D0%B4 1 179] |- | data-sort-value="60" | 60 | [[Орта білім]] | data-sort-value="1178" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 1 178] |- | data-sort-value="61" | 61 | [[Экологиялық пирамида ережесі]] | data-sort-value="1163" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%96 1 163] |- | data-sort-value="62" | 62 | [[Қазақстан Республикасының электрондық үкіметі]] | data-sort-value="1163" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1 163] |- | data-sort-value="63" | 63 | [[Қазақстан қор биржасы]] | data-sort-value="1156" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80_%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B 1 156] |- | data-sort-value="64" | 64 | [[Ауыз әдебиеті]] | data-sort-value="1148" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1 148] |- | data-sort-value="65" | 65 | [[Қазақ тілі тарихы]] | data-sort-value="1140" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1 140] |- | data-sort-value="66" | 66 | [[Толық ішкі шағылудың шектік бұрышы]] | data-sort-value="1133" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%88%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%8B 1 133] |- | data-sort-value="67" | 67 | [[Жаужүрек мың бала]] | data-sort-value="1131" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1 131] |- | data-sort-value="68" | 68 | [[Жаңа экономикалық саясат]] | data-sort-value="1128" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 1 128] |- | data-sort-value="69" | 69 | [[Өкпенің созылмалы обструкциялық ауруы]] | data-sort-value="1124" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 1 124] |- | data-sort-value="70" | 70 | [[Сайын Мұратбеков]] | data-sort-value="1124" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1 124] |- | data-sort-value="71" | 71 | [[Бәйтерек (мифология)]] | data-sort-value="1122" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1 122] |- | data-sort-value="72" | 72 | [[Сәукеле]] | data-sort-value="1104" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 1 104] |- | data-sort-value="73" | 73 | [[Жаяу Мұса Байжанұлы]] | data-sort-value="1104" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1 104] |- | data-sort-value="74" | 74 | [[Басты бет]] | data-sort-value="1103" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 1 103] |- | data-sort-value="75" | 75 | [[Аманай мен Заманай]] | data-sort-value="1096" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9 1 096] |- | data-sort-value="76" | 76 | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] | data-sort-value="1093" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1 093] |- | data-sort-value="77" | 77 | [[Александр Сергеевич Пушкин]] | data-sort-value="1091" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD 1 091] |- | data-sort-value="78" | 78 | [[Болашақ (стипендия)]] | data-sort-value="1088" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 1 088] |- | data-sort-value="79" | 79 | [[Қазақстан археологиясы]] | data-sort-value="1079" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1 079] |- | data-sort-value="80" | 80 | [[Сүйектің құрылысы]] | data-sort-value="1072" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1 072] |- | data-sort-value="81" | 81 | [[Химия]] | data-sort-value="1068" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 1 068] |- | data-sort-value="82" | 82 | [[Географиялық ақпараттық жүйе]] | data-sort-value="1062" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1 062] |- | data-sort-value="83" | 83 | [[Магмалық тау жыныстары]] | data-sort-value="1060" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1 060] |- | data-sort-value="84" | 84 | [[Өсімдіктер систематикасы]] | data-sort-value="1057" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1 057] |- | data-sort-value="85" | 85 | [[Жұлын]] | data-sort-value="1057" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 1 057] |- | data-sort-value="86" | 86 | [[:Санат:Қазақстан газ кен орындары|Санат:Қазақстан газ кен орындары]] | data-sort-value="1055" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1 055] |- | data-sort-value="87" | 87 | [[Міржақып Дулатұлы]] | data-sort-value="1048" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1 048] |- | data-sort-value="88" | 88 | [[Ауыл (партия)]] | data-sort-value="1043" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1 043] |- | data-sort-value="89" | 89 | [[Игельстром реформасы]] | data-sort-value="1040" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1 040] |- | data-sort-value="90" | 90 | [[Жаһандық жылыну]] | data-sort-value="1037" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%83 1 037] |- | data-sort-value="91" | 91 | [[Тұмар ханша]] | data-sort-value="1023" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 1 023] |- | data-sort-value="92" | 92 | [[Жоғары молекулалы қосылыстар]] | data-sort-value="1023" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1 023] |- | data-sort-value="93" | 93 | [[Қазақ халқының дәстүрі]] | data-sort-value="1020" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96 1 020] |- | data-sort-value="94" | 94 | [[Балғабек Қыдырбекұлы]] | data-sort-value="1004" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1 004] |- | data-sort-value="95" | 95 | [[Экологиялық мәдениет]] | data-sort-value="979" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 979] |- | data-sort-value="96" | 96 | [[28 гвардияшы-панфиловшылар]] | data-sort-value="977" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=28_%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%88%D1%8B-%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 977] |- | data-sort-value="97" | 97 | [[Құдайберген Тәуекелұлы Сұлтанбаев]] | data-sort-value="977" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 977] |- | data-sort-value="98" | 98 | [[Лифт]] | data-sort-value="972" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D1%84%D1%82 972] |- | data-sort-value="99" | 99 | [[Изосызықтар тәсілі]] | data-sort-value="966" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B7%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%96 966] |- | data-sort-value="100" | 100 | [[Батыр Баян (поэма)]] | data-sort-value="964" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 964] |- | data-sort-value="101" | 101 | [[Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]] | data-sort-value="955" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 955] |- | data-sort-value="102" | 102 | [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] | data-sort-value="932" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 932] |- | data-sort-value="103" | 103 | [[Ғұндар]] | data-sort-value="928" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 928] |- | data-sort-value="104" | 104 | [[Қазақ хандығының құрылуы]] | data-sort-value="907" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 907] |- | data-sort-value="105" | 105 | [[Қазақтың музыкалық аспаптары тарихы]] | data-sort-value="907" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 907] |- | data-sort-value="106" | 106 | [[Әзімхан Ахметұлы Кенесарин]] | data-sort-value="905" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 905] |- | data-sort-value="107" | 107 | [[Қазақстанның географиялық орны мен шекаралары]] | data-sort-value="882" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 882] |- | data-sort-value="108" | 108 | [[Жүктілік кезіндегі гестоз ауруы]] | data-sort-value="878" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 878] |- | data-sort-value="109" | 109 | [[Астанадағы ең биік ғимараттардың тізімі]] | data-sort-value="873" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 873] |- | data-sort-value="110" | 110 | [[Қасым Қайсенов]] | data-sort-value="864" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 864] |- | data-sort-value="111" | 111 | [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]] | data-sort-value="860" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 860] |- | data-sort-value="112" | 112 | [[Жатыр миомасы]] | data-sort-value="859" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 859] |- | data-sort-value="113" | 113 | [[Негізді тау жыныстар]] | data-sort-value="856" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 856] |- | data-sort-value="114" | 114 | [[Сақ-сармат дәуiрiндегi Қазақстан]] | data-sort-value="854" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%B4%D3%99%D1%83i%D1%80i%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3i_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 854] |- | data-sort-value="115" | 115 | [[Өздігінен тозаңдану]] | data-sort-value="836" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 836] |- | data-sort-value="116" | 116 | [[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]] | data-sort-value="833" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 833] |- | data-sort-value="117" | 117 | [[Салт-дәстүр]] | data-sort-value="833" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 833] |- | data-sort-value="118" | 118 | [[Мұңал рулары]] | data-sort-value="832" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%BB_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 832] |- | data-sort-value="119" | 119 | [[Конор Макгрегор]] | data-sort-value="810" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80 810] |- | data-sort-value="120" | 120 | [[Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов]] | data-sort-value="805" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 805] |- | data-sort-value="121" | 121 | [[Ғұндар мемлекеті]] | data-sort-value="801" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 801] |- | data-sort-value="122" | 122 | [[Қазақстандағы жаңа экономикалық саясат]] | data-sort-value="800" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 800] |- | data-sort-value="123" | 123 | [[Қазақстан экономикасының тарихы]] | data-sort-value="796" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 796] |- | data-sort-value="124" | 124 | [[Қазақша жыл санау]] | data-sort-value="796" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 796] |- | data-sort-value="125" | 125 | [[Франсиско Франко]] | data-sort-value="789" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BE 789] |- | data-sort-value="126" | 126 | [[Алаштану]] | data-sort-value="698" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 698] |- | data-sort-value="127" | 127 | [[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] | data-sort-value="696" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 696] |- | data-sort-value="128" | 128 | [[Ақсу-Жабағылы қорығы]] | data-sort-value="682" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 682] |- | data-sort-value="129" | 129 | [[Петров мәдениеті]] | data-sort-value="682" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 682] |- | data-sort-value="130" | 130 | [[Қазақ (этноним)]] | data-sort-value="657" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 657] |- | data-sort-value="131" | 131 | [[Қазақстан экономикасы]] | data-sort-value="650" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 650] |- | data-sort-value="132" | 132 | [[Қазақстан 2050]] | data-sort-value="642" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 642] |- | data-sort-value="133" | 133 | [[Алтын белгі төсбелгісі]] | data-sort-value="633" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 633] |- | data-sort-value="134" | 134 | [[Жақып Ақбаев]] | data-sort-value="629" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 629] |- | data-sort-value="135" | 135 | [[Құрбақалар]] | data-sort-value="617" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 617] |- | data-sort-value="136" | 136 | [[Ауыл шаруашылығы]] | data-sort-value="607" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 607] |- | data-sort-value="137" | 137 | [[Сарматтар]] | data-sort-value="581" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 581] |- | data-sort-value="138" | 138 | [[Қаңлылар]] | data-sort-value="578" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 578] |- | data-sort-value="139" | 139 | [[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]] | data-sort-value="558" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 558] |- | data-sort-value="140" | 140 | [[Синтаксис]] | data-sort-value="537" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 537] |- | data-sort-value="141" | 141 | [[Күкірт]] | data-sort-value="530" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%82 530] |- | data-sort-value="142" | 142 | [[Ұлы жасақ]] | data-sort-value="509" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B 509] |- | data-sort-value="143" | 143 | [[Шежіре-и Түрк]] | data-sort-value="502" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5-%D0%B8_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA 502] |- | data-sort-value="144" | 144 | [[Абай Құнанбайұлы]] | data-sort-value="442" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 442] |- | data-sort-value="145" | 145 | [[Химиялық реакциялардың типтері]] | data-sort-value="435" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 435] |- | data-sort-value="146" | 146 | [[18 ғасырдың бірінші ширегіндегі қазақ хандығының ішкі және сыртқы жағдайы]] | data-sort-value="433" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 433] |- | data-sort-value="147" | 147 | [[Ғаламдық экологиялық проблемалар]] | data-sort-value="430" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 430] |- | data-sort-value="148" | 148 | [[Күнделік.кз]] | data-sort-value="425" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 425] |- | data-sort-value="149" | 149 | [[Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы]] | data-sort-value="423" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 423] |- | data-sort-value="150" | 150 | [[Калий сульфаты]] | data-sort-value="418" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%84%D0%B0%D1%82%D1%8B 418] |- | data-sort-value="151" | 151 | [[Ысмайыл Ғаспыралы]] | data-sort-value="408" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB_%D2%92%D0%B0%D1%81%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 408] |- | data-sort-value="152" | 152 | [[Талқылау:Деректер қорының жүйесі]] | data-sort-value="402" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 402] |- | data-sort-value="153" | 153 | [[Әскери қызмет]] | data-sort-value="398" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 398] |- | data-sort-value="154" | 154 | [[Толеранттық]] | data-sort-value="395" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 395] |- | data-sort-value="155" | 155 | [[Гарнизон және қарауыл қызметі жарғысы]] | data-sort-value="388" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%BD_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 388] |- | data-sort-value="156" | 156 | [[Партизандық соғыс]] | data-sort-value="386" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 386] |- | data-sort-value="157" | 157 | [[Мәңгілік бала бейне]] | data-sort-value="382" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 382] |- | data-sort-value="158" | 158 | [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] | data-sort-value="374" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 374] |- | data-sort-value="159" | 159 | [[Бауыржан Момышұлы]] | data-sort-value="369" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 369] |- | data-sort-value="160" | 160 | [[Ескендір Зұлқарнайын]] | data-sort-value="368" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 368] |- | data-sort-value="161" | 161 | [[Қазақстандағы туризм]] | data-sort-value="368" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 368] |- | data-sort-value="162" | 162 | [[Ыңғайлас салалас сөйлем]] | data-sort-value="355" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 355] |- | data-sort-value="163" | 163 | [[Қазақстанның пайдалы қазбалары]] | data-sort-value="354" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 354] |- | data-sort-value="164" | 164 | [[Сырым Датұлы]] | data-sort-value="353" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 353] |- | data-sort-value="165" | 165 | [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] | data-sort-value="351" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 351] |- | data-sort-value="166" | 166 | [[Қайық]] | data-sort-value="344" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 344] |- | data-sort-value="167" | 167 | [[Қазақстан географиясы]] | data-sort-value="343" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 343] |- | data-sort-value="168" | 168 | [[Еңбек тәрбиесі]] | data-sort-value="341" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%81%D1%96 341] |- | data-sort-value="169" | 169 | [[Аралас құрмалас сөйлем]] | data-sort-value="336" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 336] |- | data-sort-value="170" | 170 | [[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]] | data-sort-value="330" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 330] |- | data-sort-value="171" | 171 | [[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]] | data-sort-value="329" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 329] |- | data-sort-value="172" | 172 | [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] | data-sort-value="327" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 327] |- | data-sort-value="173" | 173 | [[Термометр]] | data-sort-value="326" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80 326] |- | data-sort-value="174" | 174 | [[Қазақтардың дәстүрлі шаруашылығы]] | data-sort-value="325" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 325] |- | data-sort-value="175" | 175 | [[Антропология]] | data-sort-value="316" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 316] |- | data-sort-value="176" | 176 | [[Қазақ халқының XVI-XVII ғасырлардағы шаруашылығы]] | data-sort-value="309" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_XVI-XVII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 309] |- | data-sort-value="177" | 177 | [[Қасым хан]] | data-sort-value="308" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 308] |- | data-sort-value="178" | 178 | [[Қазақстанның экологиялық проблемалары]] | data-sort-value="306" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 306] |- | data-sort-value="179" | 179 | [[Калифорния шылаушыны]] | data-sort-value="305" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BD%D1%8B 305] |- | data-sort-value="180" | 180 | [[Асан қайғы Сәбитұлы]] | data-sort-value="305" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 305] |- | data-sort-value="181" | 181 | [[Сексеуіл]] | data-sort-value="304" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%83%D1%96%D0%BB 304] |- | data-sort-value="182" | 182 | [[Сөзжасам]] | data-sort-value="302" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 302] |- | data-sort-value="183" | 183 | [[Мұхтар Шаханов]] | data-sort-value="299" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 299] |- | data-sort-value="184" | 184 | [[Набат Ойнарова]] | data-sort-value="297" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 297] |- | data-sort-value="185" | 185 | [[Халықаралық географиялық еңбек бөлінісі]] | data-sort-value="295" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 295] |- | data-sort-value="186" | 186 | [[Жасақ (Яса)]] | data-sort-value="293" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D0%AF%D1%81%D0%B0%29 293] |- | data-sort-value="187" | 187 | [[Халықаралық теңіз құқығы]] | data-sort-value="292" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 292] |- | data-sort-value="188" | 188 | [[Сатурн]] | data-sort-value="287" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD 287] |- | data-sort-value="189" | 189 | [[Бактериялар]] | data-sort-value="283" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 283] |- | data-sort-value="190" | 190 | [[Мезозой]] | data-sort-value="281" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B9 281] |- | data-sort-value="191" | 191 | [[Қатысушы талқылауы:Сатыбалды Нурдаулет]] | data-sort-value="281" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%9D%D1%83%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 281] |- | data-sort-value="192" | 192 | [[Діл]] | data-sort-value="281" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BB 281] |- | data-sort-value="193" | 193 | [[Құрмалас сөйлем]] | data-sort-value="279" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 279] |- | data-sort-value="194" | 194 | [[Қабанбай (Үржар ауданы)]] | data-sort-value="277" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D2%AE%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 277] |- | data-sort-value="195" | 195 | [[Салқам Жәңгір хан]] | data-sort-value="277" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 277] |- | data-sort-value="196" | 196 | [[Америка әсерлері]] | data-sort-value="272" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 272] |- | data-sort-value="197" | 197 | [[Әміре Қашаубаев]] | data-sort-value="272" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 272] |- | data-sort-value="198" | 198 | [[Ортағасыр]] | data-sort-value="268" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80 268] |- | data-sort-value="199" | 199 | [[Тірек-қимыл жүйесі]] | data-sort-value="265" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BA-%D2%9B%D0%B8%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 265] |- | data-sort-value="200" | 200 | [[Қаңлы (тайпа)]] | data-sort-value="262" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 262] |- | data-sort-value="201" | 201 | [[Тәуелдік жалғау]] | data-sort-value="262" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 262] |- | data-sort-value="202" | 202 | [[Жоба:Уики-көктем 2026]] | data-sort-value="262" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 262] |- | data-sort-value="203" | 203 | [[Абылай хан]] | data-sort-value="260" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 260] |- | data-sort-value="204" | 204 | [[Елім-ай]] | data-sort-value="259" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 259] |- | data-sort-value="205" | 205 | [[Сарқылатын ресурстар]] | data-sort-value="257" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 257] |- | data-sort-value="206" | 206 | [[Нарықтық экономика]] | data-sort-value="254" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 254] |- | data-sort-value="207" | 207 | [[Тәңіршілдік]] | data-sort-value="254" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 254] |- | data-sort-value="208" | 208 | [[Қазақстан (Тарбағатай ауданы)]] | data-sort-value="251" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 251] |- | data-sort-value="209" | 209 | [[:Санат:Қазақ жазушылары|Санат:Қазақ жазушылары]] | data-sort-value="249" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 249] |- | data-sort-value="210" | 210 | [[Мезодерма]] | data-sort-value="245" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0 245] |- | data-sort-value="211" | 211 | [[Төлеужан Мұхамеджанұлы Ысмайылов]] | data-sort-value="245" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%AB%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D0%B2 245] |- | data-sort-value="212" | 212 | [[Экологиялық жүйе]] | data-sort-value="243" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 243] |- | data-sort-value="213" | 213 | [[Василий Васильевич Радлов]] | data-sort-value="238" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B2 238] |- | data-sort-value="214" | 214 | [[Көне түркі жазбалары]] | data-sort-value="238" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 238] |- | data-sort-value="215" | 215 | [[Ақсақ құлан]] | data-sort-value="238" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 238] |- | data-sort-value="216" | 216 | [[Барометр]] | data-sort-value="238" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80 238] |- | data-sort-value="217" | 217 | [[Қонақжайлылық]] | data-sort-value="238" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 238] |- | data-sort-value="218" | 218 | [[Тәуке хан]] | data-sort-value="235" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 235] |- | data-sort-value="219" | 219 | [[Мемлекет астаналары тізімі]] | data-sort-value="232" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 232] |- | data-sort-value="220" | 220 | [[Моңғол империясы]] | data-sort-value="232" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 232] |- | data-sort-value="221" | 221 | [[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]] | data-sort-value="232" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 232] |- | data-sort-value="222" | 222 | [[Қызыл кітап]] | data-sort-value="231" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 231] |- | data-sort-value="223" | 223 | [[Чарлз Дарвин]] | data-sort-value="229" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B7_%D0%94%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%B8%D0%BD 229] |- | data-sort-value="224" | 224 | [[Көлсай көлдері ұлттық паркі]] | data-sort-value="229" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 229] |- | data-sort-value="225" | 225 | [[Қарахан мемлекеті]] | data-sort-value="229" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 229] |- | data-sort-value="226" | 226 | [[Талқылау:Ғани Әлімұлы Қалиев]] | data-sort-value="228" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 228] |- | data-sort-value="227" | 227 | [[Мәдениеттану]] | data-sort-value="228" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 228] |- | data-sort-value="228" | 228 | [[Испан империясы]] | data-sort-value="228" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 228] |- | data-sort-value="229" | 229 | [[Бір корпусты сүңгуір қайық]] | data-sort-value="226" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%81%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 226] |- | data-sort-value="230" | 230 | [[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] | data-sort-value="220" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 220] |- | data-sort-value="231" | 231 | [[Әбілқайыр хан (Шибан әулеті)]] | data-sort-value="220" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%A8%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96%29 220] |- | data-sort-value="232" | 232 | [[:Сурет:Aral tawelsizdik alani (The Aral Portal Project).jpg|Сурет:Aral tawelsizdik alani (The Aral Portal Project).jpg]] | data-sort-value="218" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAral_tawelsizdik_alani_%28The_Aral_Portal_Project%29.jpg 218] |- | data-sort-value="233" | 233 | [[Дәурен Әскербекұлы Абаев]] | data-sort-value="217" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 217] |- | data-sort-value="234" | 234 | [[Эффузиялық тау жынысы]] | data-sort-value="216" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%84%D1%84%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%8B 216] |- | data-sort-value="235" | 235 | [[Кәмелеттік жасқа толмағандардың істері бойынша іс жүргізу ерекшеліктері]] | data-sort-value="216" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 216] |- | data-sort-value="236" | 236 | [[Қазақстанның кен ресурстары]] | data-sort-value="216" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 216] |- | data-sort-value="237" | 237 | [[Сын есім]] | data-sort-value="214" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 214] |- | data-sort-value="238" | 238 | [[Түр түзілу]] | data-sort-value="213" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80_%D1%82%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%83 213] |- | data-sort-value="239" | 239 | [[Жалған]] | data-sort-value="213" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD 213] |- | data-sort-value="240" | 240 | [[Айша бибі кесенесі]] | data-sort-value="213" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 213] |- | data-sort-value="241" | 241 | [[Хирургиялық сепсис]] | data-sort-value="211" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%81 211] |- | data-sort-value="242" | 242 | [[Қазақстан демографиясы]] | data-sort-value="211" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 211] |- | data-sort-value="243" | 243 | [[Ақуыз]] | data-sort-value="211" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 211] |- | data-sort-value="244" | 244 | [[:Санат:Астана театрлары|Санат:Астана театрлары]] | data-sort-value="210" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 210] |- | data-sort-value="245" | 245 | [[Каспий теңізі]] | data-sort-value="209" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 209] |- | data-sort-value="246" | 246 | [[Санау жүйесі]] | data-sort-value="208" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 208] |- | data-sort-value="247" | 247 | [[Ыбырай Алтынсарин]] | data-sort-value="206" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 206] |- | data-sort-value="248" | 248 | [[Барий гидрототығы]] | data-sort-value="205" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%B3%D0%B8%D0%B4%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 205] |- | data-sort-value="249" | 249 | [[Антикалық дәуір]] | data-sort-value="205" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80 205] |- | data-sort-value="250" | 250 | [[Ага]] | data-sort-value="203" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B3%D0%B0 203] |- | data-sort-value="251" | 251 | [[Қазақ газеттері]] | data-sort-value="201" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 201] |- | data-sort-value="252" | 252 | [[Экстремизмге қарсы іс-қимыл туралы заң]] | data-sort-value="199" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D1%96%D1%81-%D2%9B%D0%B8%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3 199] |- | data-sort-value="253" | 253 | [[Жатыр мойны эрозиясы]] | data-sort-value="199" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 199] |- | data-sort-value="254" | 254 | [[Қазақ архитектурасы]] | data-sort-value="198" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 198] |- | data-sort-value="255" | 255 | [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] | data-sort-value="198" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 198] |- | data-sort-value="256" | 256 | [[Ұлы Жібек жолы]] | data-sort-value="197" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 197] |- | data-sort-value="257" | 257 | [[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] | data-sort-value="195" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 195] |- | data-sort-value="258" | 258 | [[Ленинград шайқасы]] | data-sort-value="194" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 194] |- | data-sort-value="259" | 259 | [[Үздік педагог атағы]] | data-sort-value="194" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B 194] |- | data-sort-value="260" | 260 | [[Табиғатты пайдалану мен қорғау негіздері]] | data-sort-value="191" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 191] |- | data-sort-value="261" | 261 | [[Кіші жүздің Ресейге қосылуы]] | data-sort-value="188" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 188] |- | data-sort-value="262" | 262 | [[Батыс Қазақстан]] | data-sort-value="188" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 188] |- | data-sort-value="263" | 263 | [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] | data-sort-value="187" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 187] |- | data-sort-value="264" | 264 | [[Асқар Алтай]] | data-sort-value="186" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 186] |- | data-sort-value="265" | 265 | [[Партеногенез]] | data-sort-value="186" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B7 186] |- | data-sort-value="266" | 266 | [[Әдебиет тарихы]] | data-sort-value="184" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 184] |- | data-sort-value="267" | 267 | [[Үй жануарларының мәдени орталықтары]] | data-sort-value="183" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 183] |- | data-sort-value="268" | 268 | [[Сәулет]] | data-sort-value="180" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 180] |- | data-sort-value="269" | 269 | [[Көкбөрінің түрік мифологиясынан алатын орны]] | data-sort-value="177" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 177] |- | data-sort-value="270" | 270 | [[Деннис Тито]] | data-sort-value="176" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D1%81_%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%BE 176] |- | data-sort-value="271" | 271 | [[Қазақтың ұлттық сүт тағамдары]] | data-sort-value="176" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 176] |- | data-sort-value="272" | 272 | [[Популяция]] | data-sort-value="175" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BF%D1%83%D0%BB%D1%8F%D1%86%D0%B8%D1%8F 175] |- | data-sort-value="273" | 273 | [[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тарихы]] | data-sort-value="175" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 175] |- | data-sort-value="274" | 274 | [[Мұстафа Кемал Ататүрік]] | data-sort-value="175" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 175] |- | data-sort-value="275" | 275 | [[Антропологиялық типтер]] | data-sort-value="175" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80 175] |- | data-sort-value="276" | 276 | [[Салауат]] | data-sort-value="174" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 174] |- | data-sort-value="277" | 277 | [[Алма Мүтәліпқызы Қыраубаева]] | data-sort-value="173" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 173] |- | data-sort-value="278" | 278 | [[Аусыл]] | data-sort-value="173" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%8B%D0%BB 173] |- | data-sort-value="279" | 279 | [[Даладағы дабыл (роман)]] | data-sort-value="173" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 173] |- | data-sort-value="280" | 280 | [[Қажығали Мұханбетқалиұлы]] | data-sort-value="169" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 169] |- | data-sort-value="281" | 281 | [[Джек Лондон]] | data-sort-value="169" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA_%D0%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD 169] |- | data-sort-value="282" | 282 | [[Қазақстандағы жалпы ұлттық өнім және оны есептеу әдістері]] | data-sort-value="168" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BD%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B_%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 168] |- | data-sort-value="283" | 283 | [[Салауатты өмір салты]] | data-sort-value="163" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 163] |- | data-sort-value="284" | 284 | [[Қазақ солдаты (роман)]] | data-sort-value="163" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 163] |- | data-sort-value="285" | 285 | [[Жерлеу рәсімі]] | data-sort-value="162" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 162] |- | data-sort-value="286" | 286 | [[Қазақстан аудандары]] | data-sort-value="161" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 161] |- | data-sort-value="287" | 287 | [[Ілияс Жансүгіров]] | data-sort-value="160" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 160] |- | data-sort-value="288" | 288 | [[Ыбырай Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы]] | data-sort-value="160" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 160] |- | data-sort-value="289" | 289 | [[Экватор]] | data-sort-value="159" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80 159] |- | data-sort-value="290" | 290 | [[Сазан]] | data-sort-value="158" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 158] |- | data-sort-value="291" | 291 | [[Ұрық жапырақшасы]] | data-sort-value="157" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 157] |- | data-sort-value="292" | 292 | [[Құралайдың салқыны]] | data-sort-value="156" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 156] |- | data-sort-value="293" | 293 | [[Жеке қорғану құралдары]] | data-sort-value="156" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 156] |- | data-sort-value="294" | 294 | [[Әлеуметтік қақтығыстар]] | data-sort-value="155" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 155] |- | data-sort-value="295" | 295 | [[Қазақстанның экономикалық аудандары]] | data-sort-value="155" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 155] |- | data-sort-value="296" | 296 | [[Анилин]] | data-sort-value="155" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD 155] |- | data-sort-value="297" | 297 | [[Атом]] | data-sort-value="155" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC 155] |- | data-sort-value="298" | 298 | [[Наймандар]] | data-sort-value="155" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 155] |- | data-sort-value="299" | 299 | [[Қабанбай (Жетісу облысы)]] | data-sort-value="154" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 154] |- | data-sort-value="300" | 300 | [[Че Гевара]] | data-sort-value="154" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A7%D0%B5_%D0%93%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0 154] |- | data-sort-value="301" | 301 | [[Әбілқайыр хан]] | data-sort-value="154" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 154] |- | data-sort-value="302" | 302 | [[Сөздің қызметі]] | data-sort-value="151" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 151] |- | data-sort-value="303" | 303 | [[Қабанбай (Шығыс Қазақстан облысы)]] | data-sort-value="151" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 151] |- | data-sort-value="304" | 304 | [[Азаматтық іс жүргізудің құқықтық қатынастарына қатысушылар]] | data-sort-value="150" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 150] |- | data-sort-value="305" | 305 | [[Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қоры]] | data-sort-value="150" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BF%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 150] |- | data-sort-value="306" | 306 | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара қызметі]] | data-sort-value="150" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 150] |- | data-sort-value="307" | 307 | [[Қазақстан астанасы]] | data-sort-value="149" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 149] |- | data-sort-value="308" | 308 | [[Қаһарлы күндер]] | data-sort-value="148" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 148] |- | data-sort-value="309" | 309 | [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] | data-sort-value="147" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 147] |- | data-sort-value="310" | 310 | [[Түркістан автономиясы]] | data-sort-value="147" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 147] |- | data-sort-value="311" | 311 | [[Үйсін антропологиялық типі]] | data-sort-value="146" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 146] |- | data-sort-value="312" | 312 | [[Андроново мәдениеті]] | data-sort-value="145" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 145] |- | data-sort-value="313" | 313 | [[Мыс]] | data-sort-value="143" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81 143] |- | data-sort-value="314" | 314 | [[Әскери форма]] | data-sort-value="143" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0 143] |- | data-sort-value="315" | 315 | [[Әдеби жанрлар]] | data-sort-value="143" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 143] |- | data-sort-value="316" | 316 | [[Литосфера]] | data-sort-value="142" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 142] |- | data-sort-value="317" | 317 | [[Табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану]] | data-sort-value="142" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%B1%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 142] |- | data-sort-value="318" | 318 | [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] | data-sort-value="139" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 139] |- | data-sort-value="319" | 319 | [[Андроново мәдениеті кезеңінің ескерткіштері]] | data-sort-value="138" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 138] |- | data-sort-value="320" | 320 | [[Алакөл (көл)]] | data-sort-value="138" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 138] |- | data-sort-value="321" | 321 | [[Қой]] | data-sort-value="138" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9 138] |- | data-sort-value="322" | 322 | [[Қазақстан]] | data-sort-value="136" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 136] |- | data-sort-value="323" | 323 | [[Тауарих Хамса]] | data-sort-value="136" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D1%81%D0%B0 136] |- | data-sort-value="324" | 324 | [[Германий]] | data-sort-value="136" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B9 136] |- | data-sort-value="325" | 325 | [[Қатерлі ісік]] | data-sort-value="135" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BA 135] |- | data-sort-value="326" | 326 | [[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)]] | data-sort-value="134" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 134] |- | data-sort-value="327" | 327 | [[Шыңғыс хан]] | data-sort-value="134" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 134] |- | data-sort-value="328" | 328 | [[Түрік қағанаты]] | data-sort-value="134" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 134] |- | data-sort-value="329" | 329 | [[Орталық Қазақстан]] | data-sort-value="134" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 134] |- | data-sort-value="330" | 330 | [[Изосызықтар]] | data-sort-value="134" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B7%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 134] |- | data-sort-value="331" | 331 | [[Теңіз машығы]] | data-sort-value="133" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B 133] |- | data-sort-value="332" | 332 | [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] | data-sort-value="132" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 132] |- | data-sort-value="333" | 333 | [[Қазақ халқының әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрлері]] | data-sort-value="132" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 132] |- | data-sort-value="334" | 334 | [[Уикипедия:Форум]] | data-sort-value="132" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 132] |- | data-sort-value="335" | 335 | [[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]] | data-sort-value="132" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 132] |- | data-sort-value="336" | 336 | [[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] | data-sort-value="132" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 132] |- | data-sort-value="337" | 337 | [[Қазақ халқының ұлы ақыны]] | data-sort-value="132" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 132] |- | data-sort-value="338" | 338 | [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] | data-sort-value="131" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 131] |- | data-sort-value="339" | 339 | [[Заңды өкіл]] | data-sort-value="130" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BA%D1%96%D0%BB 130] |- | data-sort-value="340" | 340 | [[Күй аңызы (әңгіме)]] | data-sort-value="127" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 127] |- | data-sort-value="341" | 341 | [[Хамит Ерғалиев]] | data-sort-value="127" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82_%D0%95%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 127] |- | data-sort-value="342" | 342 | [[Салалас құрмалас сөйлем]] | data-sort-value="124" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 124] |- | data-sort-value="343" | 343 | [[Органикалық қосылыстар]] | data-sort-value="124" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 124] |- | data-sort-value="344" | 344 | [[Нұркен Әбдіров]] | data-sort-value="121" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 121] |- | data-sort-value="345" | 345 | [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] | data-sort-value="120" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 120] |- | data-sort-value="346" | 346 | [[Қола дәуірі]] | data-sort-value="120" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 120] |- | data-sort-value="347" | 347 | [[Мал шаруашылығы]] | data-sort-value="119" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 119] |- | data-sort-value="348" | 348 | [[Абай жолы (роман)]] | data-sort-value="118" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 118] |- | data-sort-value="349" | 349 | [[Бағдарлама]] | data-sort-value="117" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0 117] |- | data-sort-value="350" | 350 | [[Қазақ мемлекеттігі]] | data-sort-value="117" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 117] |- | data-sort-value="351" | 351 | [[Картоп]] | data-sort-value="117" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BF 117] |- | data-sort-value="352" | 352 | [[Дезинформация]] | data-sort-value="116" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 116] |- | data-sort-value="353" | 353 | [[Ацетилсалицил қышқылы]] | data-sort-value="115" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%86%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 115] |- | data-sort-value="354" | 354 | [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] | data-sort-value="115" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 115] |- | data-sort-value="355" | 355 | [[Жерде тіршіліктің дамуы]] | data-sort-value="114" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5_%D1%82%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%8B 114] |- | data-sort-value="356" | 356 | [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] | data-sort-value="114" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 114] |- | data-sort-value="357" | 357 | [[Қазақ күресі]] | data-sort-value="114" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 114] |- | data-sort-value="358" | 358 | [[Арақ]] | data-sort-value="112" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D2%9B 112] |- | data-sort-value="359" | 359 | [[Қазақстан қорықтарының тізімі]] | data-sort-value="112" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 112] |- | data-sort-value="360" | 360 | [[Дамушы елдер]] | data-sort-value="111" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 111] |- | data-sort-value="361" | 361 | [[Қазақстандық Кеңес Одағының Батырлары (тізім)]] | data-sort-value="111" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 111] |- | data-sort-value="362" | 362 | [[Синкретизм]] | data-sort-value="111" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%BC 111] |- | data-sort-value="363" | 363 | [[Хабарды жол-жөнекей ұстау]] | data-sort-value="110" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB-%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 110] |- | data-sort-value="364" | 364 | [[Халықаралық бірліктер жүйесі]] | data-sort-value="110" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 110] |- | data-sort-value="365" | 365 | [[Өзеннің ұзындығы]] | data-sort-value="110" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%B1%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 110] |- | data-sort-value="366" | 366 | [[Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі]] | data-sort-value="109" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 109] |- | data-sort-value="367" | 367 | [[Талдықорған облысы]] | data-sort-value="109" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 109] |- | data-sort-value="368" | 368 | [[Отарлау саясаты]] | data-sort-value="108" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 108] |- | data-sort-value="369" | 369 | [[Қазақстан қазақтарының аттас-тектестер тізімі]] | data-sort-value="108" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 108] |- | data-sort-value="370" | 370 | [[Дүние жүзінің саяси картасы]] | data-sort-value="108" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 108] |- | data-sort-value="371" | 371 | [[Абай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]] | data-sort-value="108" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 108] |- | data-sort-value="372" | 372 | [[Көміртегі]] | data-sort-value="106" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 106] |- | data-sort-value="373" | 373 | [[Түр критерийлері]] | data-sort-value="106" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80_%D0%BA%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 106] |- | data-sort-value="374" | 374 | [[Шкала]] | data-sort-value="105" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0 105] |- | data-sort-value="375" | 375 | [[Сарқылмайтын ресурстар]] | data-sort-value="105" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 105] |- | data-sort-value="376" | 376 | [[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] | data-sort-value="104" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 104] |- | data-sort-value="377" | 377 | [[Ноғай ордасы]] | data-sort-value="104" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 104] |- | data-sort-value="378" | 378 | [[Жолжазба]] | data-sort-value="104" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0 104] |- | data-sort-value="379" | 379 | [[Сақтар]] | data-sort-value="103" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 103] |- | data-sort-value="380" | 380 | [[Ақ Орда (мемлекет)]] | data-sort-value="103" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 103] |- | data-sort-value="381" | 381 | [[Салыстырмалы қозғалыс]] | data-sort-value="102" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 102] |- | data-sort-value="382" | 382 | [[Тәуліктік наряд]] | data-sort-value="102" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8F%D0%B4 102] |- | data-sort-value="383" | 383 | [[Жандосов ауылы]] | data-sort-value="101" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D1%8B 101] |- | data-sort-value="384" | 384 | [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]] | data-sort-value="101" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 101] |- | data-sort-value="385" | 385 | [[Алаш партиясы]] | data-sort-value="100" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 100] |- | data-sort-value="386" | 386 | [[Қазақстан тарихы]] | data-sort-value="100" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 100] |- | data-sort-value="387" | 387 | [[Арғын]] | data-sort-value="99" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 99] |- | data-sort-value="388" | 388 | [[Лексикалық мағына]] | data-sort-value="98" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0 98] |- | data-sort-value="389" | 389 | [[Қазақ хандықтарының сыртқы саясаты мен дипломатиясы (15-17 ғасыр)]] | data-sort-value="98" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B8%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%2815-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%29 98] |- | data-sort-value="390" | 390 | [[Мұнай]] | data-sort-value="98" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 98] |- | data-sort-value="391" | 391 | [[Айтылым]] | data-sort-value="97" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 97] |- | data-sort-value="392" | 392 | [[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] | data-sort-value="97" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 97] |- | data-sort-value="393" | 393 | [[Қазақстанның орта ғасырлардағы сәулет өнері]] | data-sort-value="97" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 97] |- | data-sort-value="394" | 394 | [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] | data-sort-value="97" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 97] |- | data-sort-value="395" | 395 | [[Жұлын жүйкелері]] | data-sort-value="96" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 96] |- | data-sort-value="396" | 396 | [[Уикипедия:Уикипедия туралы]] | data-sort-value="96" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 96] |- | data-sort-value="397" | 397 | [[Қабанбай батыр]] | data-sort-value="96" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 96] |- | data-sort-value="398" | 398 | [[Ресми стиль]] | data-sort-value="96" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 96] |- | data-sort-value="399" | 399 | [[Көшбасшылық]] | data-sort-value="96" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 96] |- | data-sort-value="400" | 400 | [[Орбұлақ шайқасы]] | data-sort-value="95" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 95] |- | data-sort-value="401" | 401 | [[Ақын]] | data-sort-value="95" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%8B%D0%BD 95] |- | data-sort-value="402" | 402 | [[18 ғасырдың екінші жартысындағы Ресей отаршылдығына қарсы ұлт-азаттық қозғалыстар]] | data-sort-value="95" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 95] |- | data-sort-value="403" | 403 | [[Ахмет Байтұрсынұлы]] | data-sort-value="95" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 95] |- | data-sort-value="404" | 404 | [[Христиандық]] | data-sort-value="94" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 94] |- | data-sort-value="405" | 405 | [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]] | data-sort-value="94" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 94] |- | data-sort-value="406" | 406 | [[Қыпшақ хандығы]] | data-sort-value="94" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 94] |- | data-sort-value="407" | 407 | [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] | data-sort-value="94" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 94] |- | data-sort-value="408" | 408 | [[Шылау]] | data-sort-value="92" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 92] |- | data-sort-value="409" | 409 | [[Жер сілкіну (геология)]] | data-sort-value="92" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83_%28%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 92] |- | data-sort-value="410" | 410 | [[Меркалли шкаласы]] | data-sort-value="92" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%B8_%D1%88%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B 92] |- | data-sort-value="411" | 411 | [[Жалмауыз кемпір]] | data-sort-value="91" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80 91] |- | data-sort-value="412" | 412 | [[Қазақстан халқы]] | data-sort-value="90" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 90] |- | data-sort-value="413" | 413 | [[Қожа]] | data-sort-value="89" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 89] |- | data-sort-value="414" | 414 | [[Флеш-жад]] | data-sort-value="89" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%BB%D0%B5%D1%88-%D0%B6%D0%B0%D0%B4 89] |- | data-sort-value="415" | 415 | [[Эстроген]] | data-sort-value="88" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD 88] |- | data-sort-value="416" | 416 | [[Астана]] | data-sort-value="87" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 87] |- | data-sort-value="417" | 417 | [[Еділ қаған]] | data-sort-value="87" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 87] |- | data-sort-value="418" | 418 | [[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] | data-sort-value="86" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 86] |- | data-sort-value="419" | 419 | [[Әдет-ғұрыптар]] | data-sort-value="86" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 86] |- | data-sort-value="420" | 420 | [[Ақан сері]] | data-sort-value="85" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 85] |- | data-sort-value="421" | 421 | [[Алтын Орда]] | data-sort-value="85" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 85] |- | data-sort-value="422" | 422 | [[Абақ Керей]] | data-sort-value="85" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 85] |- | data-sort-value="423" | 423 | [[Үлгі:Джек Лондон]] | data-sort-value="85" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA_%D0%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD 85] |- | data-sort-value="424" | 424 | [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] | data-sort-value="84" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 84] |- | data-sort-value="425" | 425 | [[Бірінші Мемлекеттік Дума]] | data-sort-value="84" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 84] |- | data-sort-value="426" | 426 | [[Махамбет Өтемісұлы]] | data-sort-value="84" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 84] |- | data-sort-value="427" | 427 | [[Теңіз]] | data-sort-value="83" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 83] |- | data-sort-value="428" | 428 | [[Өзбекәлі Жәнібеков]] | data-sort-value="83" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 83] |- | data-sort-value="429" | 429 | [[Қадыр Мырза Әлі]] | data-sort-value="83" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 83] |- | data-sort-value="430" | 430 | [[Күш]] | data-sort-value="83" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%88 83] |- | data-sort-value="431" | 431 | [[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] | data-sort-value="82" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 82] |- | data-sort-value="432" | 432 | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] | data-sort-value="82" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 82] |- | data-sort-value="433" | 433 | [[Күлтегін ескерткіші]] | data-sort-value="82" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 82] |- | data-sort-value="434" | 434 | [[Қазақ әліпбиі]] | data-sort-value="82" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 82] |- | data-sort-value="435" | 435 | [[Жалаң сөйлем]] | data-sort-value="82" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 82] |- | data-sort-value="436" | 436 | [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Мемлекеттік еңбек инспекциясы комитеті]] | data-sort-value="82" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 82] |- | data-sort-value="437" | 437 | [[Қазақ хандары]] | data-sort-value="82" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 82] |- | data-sort-value="438" | 438 | [[Наурыз мейрамы]] | data-sort-value="82" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 82] |- | data-sort-value="439" | 439 | [[Уикипедия:Қауым порталы]] | data-sort-value="81" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 81] |- | data-sort-value="440" | 440 | [[Уикипедия:Видео сабақтар]] | data-sort-value="80" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 80] |- | data-sort-value="441" | 441 | [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] | data-sort-value="80" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 80] |- | data-sort-value="442" | 442 | [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс Министрлігінің кадет корпусы]] | data-sort-value="80" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%8B 80] |- | data-sort-value="443" | 443 | [[Майра Уәлиқызы Шамсутдинова]] | data-sort-value="79" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D0%BC%D1%81%D1%83%D1%82%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 79] |- | data-sort-value="444" | 444 | [[:Сурет:2 inch copper pipe firestops.jpg|Сурет:2 inch copper pipe firestops.jpg]] | data-sort-value="79" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A2_inch_copper_pipe_firestops.jpg 79] |- | data-sort-value="445" | 445 | [[Снеллиус заңы]] | data-sort-value="79" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D1%83%D1%81_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 79] |- | data-sort-value="446" | 446 | [[Қазақстан ұлттық парктерінің тізімі]] | data-sort-value="79" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 79] |- | data-sort-value="447" | 447 | [[Жайылма сөйлем]] | data-sort-value="79" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 79] |- | data-sort-value="448" | 448 | [[Шымкент химия-фармацевтикалық зауыты]] | data-sort-value="78" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F-%D1%84%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%86%D0%B5%D0%B2%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D1%8B 78] |- | data-sort-value="449" | 449 | [[Шал мен теңіз]] | data-sort-value="78" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 78] |- | data-sort-value="450" | 450 | [[Туризм]] | data-sort-value="78" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 78] |- | data-sort-value="451" | 451 | [[1868—1870 жылдардағы қазақтардың отаршылдыққа қарсы күресі]] | data-sort-value="77" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 77] |- | data-sort-value="452" | 452 | [[Тырысқақ]] | data-sort-value="77" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B 77] |- | data-sort-value="453" | 453 | [[Шешендік сөз]] | data-sort-value="76" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 76] |- | data-sort-value="454" | 454 | [[Адамаралық қарым-қатынас]] | data-sort-value="76" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 76] |- | data-sort-value="455" | 455 | [[Химиялық талшықтар]] | data-sort-value="76" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 76] |- | data-sort-value="456" | 456 | [[Ғабиден Мұстафин]] | data-sort-value="76" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 76] |- | data-sort-value="457" | 457 | [[Ақиқат пен аңыз (роман-диалог)]] | data-sort-value="76" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%29 76] |- | data-sort-value="458" | 458 | [[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]] | data-sort-value="75" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 75] |- | data-sort-value="459" | 459 | [[Маңғыстау ескерткіштері]] | data-sort-value="75" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 75] |- | data-sort-value="460" | 460 | [[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] | data-sort-value="75" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 75] |- | data-sort-value="461" | 461 | [[Конгресс кітапханасы]] | data-sort-value="75" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 75] |- | data-sort-value="462" | 462 | [[Бұқаралық ақпарат құралдары]] | data-sort-value="75" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 75] |- | data-sort-value="463" | 463 | [[Ибраһим]] | data-sort-value="75" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 75] |- | data-sort-value="464" | 464 | [[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] | data-sort-value="74" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 74] |- | data-sort-value="465" | 465 | [[Қасабек Аманжол]] | data-sort-value="74" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB 74] |- | data-sort-value="466" | 466 | [[Сөздің лексикалық мағынасы]] | data-sort-value="74" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 74] |- | data-sort-value="467" | 467 | [[Ұлы Отан соғысы]] | data-sort-value="74" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 74] |- | data-sort-value="468" | 468 | [[Синапстер]] | data-sort-value="74" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BF%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 74] |- | data-sort-value="469" | 469 | [[Уикипедия:Telegram]] | data-sort-value="74" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 74] |- | data-sort-value="470" | 470 | [[Протерозой]] | data-sort-value="73" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B9 73] |- | data-sort-value="471" | 471 | [[Экономикалық аудан]] | data-sort-value="73" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD 73] |- | data-sort-value="472" | 472 | [[Үстеу]] | data-sort-value="73" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 73] |- | data-sort-value="473" | 473 | [[Саяси ағарту мен мектеп жүйесінің құрылуы]] | data-sort-value="72" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 72] |- | data-sort-value="474" | 474 | [[Тырнақша]] | data-sort-value="72" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 72] |- | data-sort-value="475" | 475 | [[Қазақ хандығы (телесериал)]] | data-sort-value="72" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%29 72] |- | data-sort-value="476" | 476 | [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] | data-sort-value="72" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 72] |- | data-sort-value="477" | 477 | [[Түрік руна жазбалары]] | data-sort-value="72" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 72] |- | data-sort-value="478" | 478 | [[Сөздік қор]] | data-sort-value="71" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%BE%D1%80 71] |- | data-sort-value="479" | 479 | [[Уикипедия:Анықтама]] | data-sort-value="71" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 71] |- | data-sort-value="480" | 480 | [[Функционалды топ]] | data-sort-value="70" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D0%BD%D0%BA%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D0%BF 70] |- | data-sort-value="481" | 481 | [[18 ғасырдағы Қазақстан тарихнамасы]] | data-sort-value="70" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 70] |- | data-sort-value="482" | 482 | [[Қазақстанның автомобиль жолдары]] | data-sort-value="70" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 70] |- | data-sort-value="483" | 483 | [[Күй (повесть)]] | data-sort-value="70" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 70] |- | data-sort-value="484" | 484 | [[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] | data-sort-value="70" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 70] |- | data-sort-value="485" | 485 | [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] | data-sort-value="69" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 69] |- | data-sort-value="486" | 486 | [[Оңтүстік Қазақстан]] | data-sort-value="69" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 69] |- | data-sort-value="487" | 487 | [[Үтір]] | data-sort-value="69" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80 69] |- | data-sort-value="488" | 488 | [[Факторлық талдау]] | data-sort-value="69" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%83 69] |- | data-sort-value="489" | 489 | [[Диаграмма]] | data-sort-value="69" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0 69] |- | data-sort-value="490" | 490 | [[Қазақ рулары]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 68] |- | data-sort-value="491" | 491 | [[Ғани Әлімұлы Қалиев]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 68] |- | data-sort-value="492" | 492 | [[АҚШ штаттарының тізімі]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 68] |- | data-sort-value="493" | 493 | [[Робот]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 68] |- | data-sort-value="494" | 494 | [[Қазақстанның білім беру жүйесінің тарихы]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 68] |- | data-sort-value="495" | 495 | [[Ғұндар өркениеті]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 68] |- | data-sort-value="496" | 496 | [[Жүйке жүйесі]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 68] |- | data-sort-value="497" | 497 | [[Балқаш]] | data-sort-value="67" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 67] |- | data-sort-value="498" | 498 | [[Даңқ ордені]] | data-sort-value="67" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D2%A3%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 67] |- | data-sort-value="499" | 499 | [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] | data-sort-value="67" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 67] |- | data-sort-value="500" | 500 | [[Шәмші Қалдаяқов]] | data-sort-value="67" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 67] |- | data-sort-value="501" | 501 | [[Жетісу көтерілісі]] | data-sort-value="67" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 67] |- | data-sort-value="502" | 502 | [[Жәңгір-Керей хан]] | data-sort-value="67" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 67] |- | data-sort-value="503" | 503 | [[Ақтау]] | data-sort-value="66" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 66] |- | data-sort-value="504" | 504 | [[Кірме сөздер]] | data-sort-value="66" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 66] |- | data-sort-value="505" | 505 | [[Жекешелендіру]] | data-sort-value="66" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80%D1%83 66] |- | data-sort-value="506" | 506 | [[Өнеркәсіп]] | data-sort-value="66" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF 66] |- | data-sort-value="507" | 507 | [[Плацента]] | data-sort-value="65" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0 65] |- | data-sort-value="508" | 508 | [[Жанама салықтар]] | data-sort-value="65" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 65] |- | data-sort-value="509" | 509 | [[Көкбауыр]] | data-sort-value="65" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80 65] |- | data-sort-value="510" | 510 | [[Үрмелі музыка аспаптары]] | data-sort-value="65" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 65] |- | data-sort-value="511" | 511 | [[Әбу Насыр Әл-Фараби]] | data-sort-value="65" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 65] |- | data-sort-value="512" | 512 | [[Мемлекет]] | data-sort-value="65" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 65] |- | data-sort-value="513" | 513 | [[Қазақстанды жаңғыртудың кеңестік үлгісі]] | data-sort-value="64" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%80%D1%82%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%AF%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 64] |- | data-sort-value="514" | 514 | [[Халықаралық еңбек бөлінісі]] | data-sort-value="64" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 64] |- | data-sort-value="515" | 515 | [[Алаш автономиясы]] | data-sort-value="64" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 64] |- | data-sort-value="516" | 516 | [[Махаббат, қызық мол жылдар]] | data-sort-value="64" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 64] |- | data-sort-value="517" | 517 | [[Оксидтер]] | data-sort-value="64" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 64] |- | data-sort-value="518" | 518 | [[Қазақстандағы транспорт]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82 63] |- | data-sort-value="519" | 519 | [[Қапам ата]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 63] |- | data-sort-value="520" | 520 | [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 62] |- | data-sort-value="521" | 521 | [[Интеллект коэффициенті]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82_%D0%BA%D0%BE%D1%8D%D1%84%D1%84%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 62] |- | data-sort-value="522" | 522 | [[Қорықтар]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 62] |- | data-sort-value="523" | 523 | [[Есім хан]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 62] |- | data-sort-value="524" | 524 | [[Орман]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 62] |- | data-sort-value="525" | 525 | [[Алаш қозғалысы]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 62] |- | data-sort-value="526" | 526 | [[Қылмыстық құқық]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 62] |- | data-sort-value="527" | 527 | [[Жетісу Алатауы]] | data-sort-value="61" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 61] |- | data-sort-value="528" | 528 | [[Сақшы]] | data-sort-value="61" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 61] |- | data-sort-value="529" | 529 | [[Әмір Темір]] | data-sort-value="61" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 61] |- | data-sort-value="530" | 530 | [[Неолит]] | data-sort-value="61" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 61] |- | data-sort-value="531" | 531 | [[Шымбұлақ шаңғы базасы]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%81%D1%8B 60] |- | data-sort-value="532" | 532 | [[Үйсін мемлекеті]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 60] |- | data-sort-value="533" | 533 | [[Петропавл]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D0%BB 60] |- | data-sort-value="534" | 534 | [[Алматы]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 60] |- | data-sort-value="535" | 535 | [[Биотикалық факторлар]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 60] |- | data-sort-value="536" | 536 | [[Екінші Мемлекеттік Дума]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 60] |- | data-sort-value="537" | 537 | [[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 60] |- | data-sort-value="538" | 538 | [[Эндемик]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA 60] |- | data-sort-value="539" | 539 | [[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 60] |- | data-sort-value="540" | 540 | [[Глюкокортикоидтер]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%BB%D1%8E%D0%BA%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 60] |- | data-sort-value="541" | 541 | [[Қазақстан Ұлттық банкі]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 59] |- | data-sort-value="542" | 542 | [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 59] |- | data-sort-value="543" | 543 | [[Көз жасы субұрқағы]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D1%81%D1%83%D0%B1%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D2%93%D1%8B 59] |- | data-sort-value="544" | 544 | [[1921-1922 жылдардағы ашаршылық]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 59] |- | data-sort-value="545" | 545 | [[Мәңгілік ел қақпасы]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 59] |- | data-sort-value="546" | 546 | [[:Санат:Қазақстан әншілері|Санат:Қазақстан әншілері]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 59] |- | data-sort-value="547" | 547 | [[Ясин сүресі]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 59] |- | data-sort-value="548" | 548 | [[Шегір би]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B3%D1%96%D1%80_%D0%B1%D0%B8 59] |- | data-sort-value="549" | 549 | [[Бақтыораз Бейсекбаев]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 59] |- | data-sort-value="550" | 550 | [[Мұстафа Шоқай]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 59] |- | data-sort-value="551" | 551 | [[Столыпин реформасы]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 59] |- | data-sort-value="552" | 552 | [[Қоңырат]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 59] |- | data-sort-value="553" | 553 | [[Семей полигоны]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 58] |- | data-sort-value="554" | 554 | [[Эмбрион]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD 58] |- | data-sort-value="555" | 555 | [[Газ өнеркәсібі]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%B7_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%B1%D1%96 58] |- | data-sort-value="556" | 556 | [[:Санат:Қазақ ақындары|Санат:Қазақ ақындары]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 58] |- | data-sort-value="557" | 557 | [[Мәдениет]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 57] |- | data-sort-value="558" | 558 | [[Қазақстан темір жолы]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 57] |- | data-sort-value="559" | 559 | [[Мұхитқа шыға алмайтын елдер]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 57] |- | data-sort-value="560" | 560 | [[Дәстүрлі билер соты]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%BE%D1%82%D1%8B 57] |- | data-sort-value="561" | 561 | [[Қазақ шежірелерінің тізімі]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 57] |- | data-sort-value="562" | 562 | [[Жылқы малының атаулары]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 57] |- | data-sort-value="563" | 563 | [[Қазақтың боғауыз сөздері]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 57] |- | data-sort-value="564" | 564 | [[Эмбриология]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 57] |- | data-sort-value="565" | 565 | [[Қазақстан мерекелері]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 57] |- | data-sort-value="566" | 566 | [[Қазақстанның Ресей қоластына өтуiнiң аяқталуы]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D3%A9%D1%82%D1%83i%D0%BDi%D2%A3_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B 57] |- | data-sort-value="567" | 567 | [[Қазақ тілі]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 57] |- | data-sort-value="568" | 568 | [[Эксперимент (жантану)]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%29 57] |- | data-sort-value="569" | 569 | [[:Санат:Жапония аралдары|Санат:Жапония аралдары]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 57] |- | data-sort-value="570" | 570 | [[Жапония]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 56] |- | data-sort-value="571" | 571 | [[Шайтанкөл]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 56] |- | data-sort-value="572" | 572 | [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 56] |- | data-sort-value="573" | 573 | [[Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 56] |- | data-sort-value="574" | 574 | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Академиясы]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 56] |- | data-sort-value="575" | 575 | [[Сын есімнің шырайлары]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 55] |- | data-sort-value="576" | 576 | [[Жүсіпбек Аймауытов]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 55] |- | data-sort-value="577" | 577 | [[Аңыз]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7 55] |- | data-sort-value="578" | 578 | [[Қазақ әдебиеті]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 55] |- | data-sort-value="579" | 579 | [[Полимеразды тізбекті реакция]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96_%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F 55] |- | data-sort-value="580" | 580 | [[Баланы қырқынан шығару]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 55] |- | data-sort-value="581" | 581 | [[Иммунитет (мағыналары)]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82_%28%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%29 55] |- | data-sort-value="582" | 582 | [[Әбілхан Қастеев]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 55] |- | data-sort-value="583" | 583 | [[Бастың ауыруы]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%83%D1%8B 55] |- | data-sort-value="584" | 584 | [[Экстерорецепторлар]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%86%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 54] |- | data-sort-value="585" | 585 | [[Қ]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 54] |- | data-sort-value="586" | 586 | [[Сабақтас құрмалас сөйлем]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 54] |- | data-sort-value="587" | 587 | [[Жоңғар шапқыншылығы]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 54] |- | data-sort-value="588" | 588 | [[Бүйрекүсті безі]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 54] |- | data-sort-value="589" | 589 | [[Ұлу жылы]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B 54] |- | data-sort-value="590" | 590 | [[Ұшқан ұя]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 54] |- | data-sort-value="591" | 591 | [[Сөз табы]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 54] |- | data-sort-value="592" | 592 | [[Экономикалық қатынас]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 53] |- | data-sort-value="593" | 593 | [[Мүшел жас]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 53] |- | data-sort-value="594" | 594 | [[Ортағасыр тарихы терминдері]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 53] |- | data-sort-value="595" | 595 | [[Құнды қағаздар]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 53] |- | data-sort-value="596" | 596 | [[Вирустар]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 53] |- | data-sort-value="597" | 597 | [[Әл-Фатиха сүресі]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 53] |- | data-sort-value="598" | 598 | [[Жіті коронарлы синдром]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC 53] |- | data-sort-value="599" | 599 | [[Қазақстан тарихы (ғылым)]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B_%28%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%29 52] |- | data-sort-value="600" | 600 | [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 52] |- | data-sort-value="601" | 601 | [[Полимерлеу]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%83 52] |- | data-sort-value="602" | 602 | [[Қазақстан 2030]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 52] |- | data-sort-value="603" | 603 | [[Сүңгуір қайық]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 52] |- | data-sort-value="604" | 604 | [[Өзен]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B5%D0%BD 52] |- | data-sort-value="605" | 605 | [[Халықаралық қатынастарды демократизациялау]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%83 52] |- | data-sort-value="606" | 606 | [[:Санат:Қазақстан зауыттары|Санат:Қазақстан зауыттары]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 51] |- | data-sort-value="607" | 607 | [[Қазақстан Республикасындағы Сот жүйесі]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%82_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 51] |- | data-sort-value="608" | 608 | [[Ракеталы сүңгуір қайық]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 51] |- | data-sort-value="609" | 609 | [[Абдолла]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0 51] |- | data-sort-value="610" | 610 | [[Теміртау жұмысшыларының көтерілісі]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 51] |- | data-sort-value="611" | 611 | [[Серке газеті]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 51] |- | data-sort-value="612" | 612 | [[Әкімшілік қамауға алу]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D0%BB%D1%83 51] |- | data-sort-value="613" | 613 | [[:Санат:Қазақ рулары|Санат:Қазақ рулары]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 50] |- | data-sort-value="614" | 614 | [[1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалыс]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 50] |- | data-sort-value="615" | 615 | [[Сырым Датұлы бастаған қазақтардың ұлт-азаттық қозғалысы]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 50] |- | data-sort-value="616" | 616 | [[Темір дәуірі]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 50] |- | data-sort-value="617" | 617 | [[Мағжан. Мен жастарға сенемін! (телесериал)]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD._%D0%9C%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BD%21_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%29 50] |- | data-sort-value="618" | 618 | [[Жасанды интеллект]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 50] |- | data-sort-value="619" | 619 | [[Шағу]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%93%D1%83 50] |- | data-sort-value="620" | 620 | [[Нүктелі үтір]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D1%82%D1%96%D1%80 49] |- | data-sort-value="621" | 621 | [[Қазақстан Республикасының Қаржылық мониторинг агенттігі]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 49] |- | data-sort-value="622" | 622 | [[Сұлтан Бейбарыс]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 49] |- | data-sort-value="623" | 623 | [[Митоз]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 49] |- | data-sort-value="624" | 624 | [[Сәкен Сейфуллин]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 49] |- | data-sort-value="625" | 625 | [[Бұзаубас]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 49] |- | data-sort-value="626" | 626 | [[Ақтамберді Сарыұлы]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 49] |- | data-sort-value="627" | 627 | [[Еуропа]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 49] |- | data-sort-value="628" | 628 | [[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 49] |- | data-sort-value="629" | 629 | [[Ұлы отан соғысы жылдарындағы КСРО-ның адам шығыны]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E-%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B 49] |- | data-sort-value="630" | 630 | [[Атауыш сөздер]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 48] |- | data-sort-value="631" | 631 | [[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 48] |- | data-sort-value="632" | 632 | [[Мейоз]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D0%BE%D0%B7 48] |- | data-sort-value="633" | 633 | [[Синкреттік]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA 48] |- | data-sort-value="634" | 634 | [[Поляриметрия]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F 48] |- | data-sort-value="635" | 635 | [[Квадрат теңдеу]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B2%D0%B0%D0%B4%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83 48] |- | data-sort-value="636" | 636 | [[:Санат:Аналитикалық химия|Санат:Аналитикалық химия]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 48] |- | data-sort-value="637" | 637 | [[Арал теңізі]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 48] |- | data-sort-value="638" | 638 | [[Экономикалық қызмет]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 48] |- | data-sort-value="639" | 639 | [[Жамбыл Жабайұлы]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 48] |- | data-sort-value="640" | 640 | [[Тас дәуірі]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 48] |- | data-sort-value="641" | 641 | [[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 48] |- | data-sort-value="642" | 642 | [[Құрбандық]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 47] |- | data-sort-value="643" | 643 | [[Адай]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 47] |- | data-sort-value="644" | 644 | [[Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) бойынша елдер тізімі]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%90%D2%9A%D0%A2%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 47] |- | data-sort-value="645" | 645 | [[Сиыр]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80 47] |- | data-sort-value="646" | 646 | [[Хонсю]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%8E 47] |- | data-sort-value="647" | 647 | [[Кенесары хан]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 47] |- | data-sort-value="648" | 648 | [[Кеңестік кезеңдегі Қазақстан тарихнамасы]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 47] |- | data-sort-value="649" | 649 | [[Нұрлы көш]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88 47] |- | data-sort-value="650" | 650 | [[Қожа Ахмет Ясауи]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 47] |- | data-sort-value="651" | 651 | [[Тұқым қуалайтын өзгергіштік]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D1%83%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B3%D1%96%D1%88%D1%82%D1%96%D0%BA 46] |- | data-sort-value="652" | 652 | [[Жай сөйлем және оның түрлері]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 46] |- | data-sort-value="653" | 653 | [[Қой малының атаулары]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 46] |- | data-sort-value="654" | 654 | [[Қазақстанның ең ірі көлдерінің тізімі]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 46] |- | data-sort-value="655" | 655 | [[Бор қағидалары]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 46] |- | data-sort-value="656" | 656 | [[Тың игеру]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 46] |- | data-sort-value="657" | 657 | [[Төлеген Тоқтаров көшесі (Астана)]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96_%28%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%29 45] |- | data-sort-value="658" | 658 | [[Гидронефроз]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B8%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%84%D1%80%D0%BE%D0%B7 45] |- | data-sort-value="659" | 659 | [[8-ші гвардиялық атқыштар дивизиясы]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=8-%D1%88%D1%96_%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 45] |- | data-sort-value="660" | 660 | [[Орта ғасырлардың адамзат тарихындағы маңызы]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B 45] |- | data-sort-value="661" | 661 | [[Қытай]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 45] |- | data-sort-value="662" | 662 | [[Талқылау:Сүңгуір қайық]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%A1%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 45] |- | data-sort-value="663" | 663 | [[Киіз үй]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 45] |- | data-sort-value="664" | 664 | [[Уикипедия:Жүктеу]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 45] |- | data-sort-value="665" | 665 | [[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 45] |- | data-sort-value="666" | 666 | [[КешYOU]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 45] |- | data-sort-value="667" | 667 | [[Қыпшақтар]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 44] |- | data-sort-value="668" | 668 | [[Қазақстан жеріндегі алғашқы мемлекеттік бірлестіктер]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 44] |- | data-sort-value="669" | 669 | [[Ішкі қызмет жарғысы]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 44] |- | data-sort-value="670" | 670 | [[Қазақстан жол белгілері]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 44] |- | data-sort-value="671" | 671 | [[Еділбай қойы]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D1%8B 44] |- | data-sort-value="672" | 672 | [[Ленин ордені]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 44] |- | data-sort-value="673" | 673 | [[Патша өкіметі тартып алған жерлерді қазақ еңбекшілеріне қайтарып беру]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 44] |- | data-sort-value="674" | 674 | [[Мұхаммед]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 44] |- | data-sort-value="675" | 675 | [[Ұлпан (роман)]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 44] |- | data-sort-value="676" | 676 | [[ChatGPT]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ChatGPT 44] |- | data-sort-value="677" | 677 | [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 43] |- | data-sort-value="678" | 678 | [[Сарғаю синдромы]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%8E_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 43] |- | data-sort-value="679" | 679 | [[Жылқы (қазақ дәстүрі)]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%29 43] |- | data-sort-value="680" | 680 | [[ХХ ғасырдың 20-30-жылдарындағы Қазақстанның әлеуметтiк-экономикалық және қоғамдық-саяси, мәдени жағдайы]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_20-30-%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82i%D0%BA-%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8%2C_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 43] |- | data-sort-value="681" | 681 | [[Көмірсулар]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 43] |- | data-sort-value="682" | 682 | [[Көтеру-тасымалдау машиналары]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%83-%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%83_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 43] |- | data-sort-value="683" | 683 | [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 43] |- | data-sort-value="684" | 684 | [[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 42] |- | data-sort-value="685" | 685 | [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 42] |- | data-sort-value="686" | 686 | [[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 42] |- | data-sort-value="687" | 687 | [[Шек беру]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 42] |- | data-sort-value="688" | 688 | [[Ресейдегі қазақтар]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 42] |- | data-sort-value="689" | 689 | [[Қан мен тер]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 41] |- | data-sort-value="690" | 690 | [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 41] |- | data-sort-value="691" | 691 | [[Дулат]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 41] |- | data-sort-value="692" | 692 | [[:Санат:Африка елдері|Санат:Африка елдері]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 41] |- | data-sort-value="693" | 693 | [[Табын]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 41] |- | data-sort-value="694" | 694 | [[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 41] |- | data-sort-value="695" | 695 | [[Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбеков]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 41] |- | data-sort-value="696" | 696 | [[Тұрар Рысқұлов]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 41] |- | data-sort-value="697" | 697 | [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 41] |- | data-sort-value="698" | 698 | [[Алюминий]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8E%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B9 41] |- | data-sort-value="699" | 699 | [[Түркістан (қала)]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 41] |- | data-sort-value="700" | 700 | [[Сиыр малының атаулары]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 41] |- | data-sort-value="701" | 701 | [[Қазақ батырлар тізімі]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 41] |- | data-sort-value="702" | 702 | [[Қамыс мысығы]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%93%D1%8B 41] |- | data-sort-value="703" | 703 | [[Оралхан Бөкей]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 40] |- | data-sort-value="704" | 704 | [[Сөйлем мүшелері]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 40] |- | data-sort-value="705" | 705 | [[Ісік]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%81%D1%96%D0%BA 40] |- | data-sort-value="706" | 706 | [[Жошы хан]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 40] |- | data-sort-value="707" | 707 | [[Жалпы Ұлттық Өнім]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A8%D0%BD%D1%96%D0%BC 40] |- | data-sort-value="708" | 708 | [[Компьютерлік қауіпсіздік]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 40] |- | data-sort-value="709" | 709 | [[Күкірт қышқылы]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 40] |- | data-sort-value="710" | 710 | [[Әбіш Кекілбайұлы]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 40] |- | data-sort-value="711" | 711 | [[Жәнібек хан]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 40] |- | data-sort-value="712" | 712 | [[Қазақ ұлттық университеті]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 40] |- | data-sort-value="713" | 713 | [[Туыстық атаулары]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 40] |- | data-sort-value="714" | 714 | [[Мәдени мұра (мемлекеттік бағдарлама)]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 39] |- | data-sort-value="715" | 715 | [[Ботай мәдениеті]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 39] |- | data-sort-value="716" | 716 | [[Аминқышқылдар]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 39] |- | data-sort-value="717" | 717 | [[Жасушаның бөлінуі]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%83%D1%96 39] |- | data-sort-value="718" | 718 | [[Дегдарлық және құлдық мораль]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C 39] |- | data-sort-value="719" | 719 | [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 39] |- | data-sort-value="720" | 720 | [[:Санат:XX ғасыр әншілері|Санат:XX ғасыр әншілері]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3AXX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 39] |- | data-sort-value="721" | 721 | [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 39] |- | data-sort-value="722" | 722 | [[Көзімнің қарасы...]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 39] |- | data-sort-value="723" | 723 | [[Абдолла Хұсайынұлы Темірбеков]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%A5%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 39] |- | data-sort-value="724" | 724 | [[Етістік]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 39] |- | data-sort-value="725" | 725 | [[Болат Әбдікәрімұлы Әбдікәрімов]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 39] |- | data-sort-value="726" | 726 | [[Эссе]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 39] |- | data-sort-value="727" | 727 | [[Ашаршылық пен саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күні]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D2%9B%D1%83%D2%93%D1%8B%D0%BD-%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 39] |- | data-sort-value="728" | 728 | [[16-17 ғасырлардағы Қазақ хандығы]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=16-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 38] |- | data-sort-value="729" | 729 | [[Қабдеш Жұмаділов]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 38] |- | data-sort-value="730" | 730 | [[Жұмыс беруші]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83%D1%88%D1%96 38] |- | data-sort-value="731" | 731 | [[Аңырақай шайқасы]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 38] |- | data-sort-value="732" | 732 | [[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 38] |- | data-sort-value="733" | 733 | [[Қимақ қағанаты]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 38] |- | data-sort-value="734" | 734 | [[Тыныс белгілері]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 37] |- | data-sort-value="735" | 735 | [[Атмосфералық қысым]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BC 37] |- | data-sort-value="736" | 736 | [[Бәйтерек (монумент)]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 37] |- | data-sort-value="737" | 737 | [[Сан есім]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 37] |- | data-sort-value="738" | 738 | [[Моғолстан]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 37] |- | data-sort-value="739" | 739 | [[Қазақстан аумағында ауа температурасының таралуы]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B0_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B 37] |- | data-sort-value="740" | 740 | [[Балуан Шолақ]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 37] |- | data-sort-value="741" | 741 | [[Портал:Теннис]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D1%81 37] |- | data-sort-value="742" | 742 | [[Қазақстандағы көмір кені]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%96 36] |- | data-sort-value="743" | 743 | [[Алланың есімдері]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 36] |- | data-sort-value="744" | 744 | [[Температура]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0 36] |- | data-sort-value="745" | 745 | [[Жеті ата]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 36] |- | data-sort-value="746" | 746 | [[Қазақстан металлургиясы]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 36] |- | data-sort-value="747" | 747 | [[Бөкей Ордасы]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 36] |- | data-sort-value="748" | 748 | [[Есімді сөз тіркестері]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 36] |- | data-sort-value="749" | 749 | [[Қоршаған ортаны қорғау]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 36] |- | data-sort-value="750" | 750 | [[Kazakhstan]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Kazakhstan 36] |- | data-sort-value="751" | 751 | [[Әт-Тәкуир сүресі]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 36] |- | data-sort-value="752" | 752 | [[Пысықтауыш]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 36] |- | data-sort-value="753" | 753 | [[Арғын этнонимінің тарихы]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 36] |- | data-sort-value="754" | 754 | [[Химиялық элементтер тізімі]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 36] |- | data-sort-value="755" | 755 | [[Кения]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F 36] |- | data-sort-value="756" | 756 | [[Мұхтар Ғалымиұлы Арынов]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 36] |- | data-sort-value="757" | 757 | [[Жақсыз сөйлем]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 36] |- | data-sort-value="758" | 758 | [[Албан руы]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 35] |- | data-sort-value="759" | 759 | [[Роза Мұқанова]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 35] |- | data-sort-value="760" | 760 | [[Тайқазан]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 35] |- | data-sort-value="761" | 761 | [[Әскери жарғы]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 35] |- | data-sort-value="762" | 762 | [[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 35] |- | data-sort-value="763" | 763 | [[Қазақстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 35] |- | data-sort-value="764" | 764 | [[Қызылша вирусы]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%88%D0%B0_%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8B 35] |- | data-sort-value="765" | 765 | [[Моңғол шапқыншылығы]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 35] |- | data-sort-value="766" | 766 | [[Автокөлікпен ластануы]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 35] |- | data-sort-value="767" | 767 | [[Балықтар]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 35] |- | data-sort-value="768" | 768 | [[Шақ (етістік)]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 34] |- | data-sort-value="769" | 769 | [[Қазақстан халқының бірлігі күні]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 34] |- | data-sort-value="770" | 770 | [[Бухгалтерлік есеп]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%83%D1%85%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BF 34] |- | data-sort-value="771" | 771 | [[Алаша хан күмбезі]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 34] |- | data-sort-value="772" | 772 | [[Жетіген (аспап)]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%28%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%29 34] |- | data-sort-value="773" | 773 | [[Аристотель]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C 34] |- | data-sort-value="774" | 774 | [[Баян сұлу]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 34] |- | data-sort-value="775" | 775 | [[Өмірзая (роман)]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 34] |- | data-sort-value="776" | 776 | [[Көшпелілердің дәстүрлі әскери өнері]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 34] |- | data-sort-value="777" | 777 | [[Одағай]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 34] |- | data-sort-value="778" | 778 | [[Ұстаз (цифрлық платформа)]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 34] |- | data-sort-value="779" | 779 | [[Астана LRT]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_LRT 34] |- | data-sort-value="780" | 780 | [[Құрманғазы Сағырбайұлы]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 34] |- | data-sort-value="781" | 781 | [[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 34] |- | data-sort-value="782" | 782 | [[Көлеңкелі экономика]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 34] |- | data-sort-value="783" | 783 | [[Айтыс]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 34] |- | data-sort-value="784" | 784 | [[Хойники]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8 34] |- | data-sort-value="785" | 785 | [[Қорқыт ата]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 34] |- | data-sort-value="786" | 786 | [[Әпке (драма)]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 34] |- | data-sort-value="787" | 787 | [[Құрбан айт]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B9%D1%82 33] |- | data-sort-value="788" | 788 | [[Қазақстан қалалары]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 33] |- | data-sort-value="789" | 789 | [[Америка Құрама Штаттары]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 33] |- | data-sort-value="790" | 790 | [[Қына]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BD%D0%B0 33] |- | data-sort-value="791" | 791 | [[Жүсіп Баласағұни]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 33] |- | data-sort-value="792" | 792 | [[Азия]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 33] |- | data-sort-value="793" | 793 | [[Мұрат Мөңкеұлы]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 33] |- | data-sort-value="794" | 794 | [[Есекжем]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 33] |- | data-sort-value="795" | 795 | [[Ақбөкен]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 33] |- | data-sort-value="796" | 796 | [[Ермек Өтетілеуов]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BE%D0%B2 33] |- | data-sort-value="797" | 797 | [[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 33] |- | data-sort-value="798" | 798 | [[Жамбыл облысы]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 33] |- | data-sort-value="799" | 799 | [[Байланыс арналары]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 33] |- | data-sort-value="800" | 800 | [[Оғыз мемлекеті]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 32] |- | data-sort-value="801" | 801 | [[Норвегия]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D1%80%D0%B2%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D1%8F 32] |- | data-sort-value="802" | 802 | [[Бетпақдала]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 32] |- | data-sort-value="803" | 803 | [[Қыз Жібек]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 32] |- | data-sort-value="804" | 804 | [[Ілия Жақанов]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 32] |- | data-sort-value="805" | 805 | [[:Санат:Алфавит бойынша өзендер|Санат:Алфавит бойынша өзендер]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 32] |- | data-sort-value="806" | 806 | [[Бинарлық номенклатура]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0 32] |- | data-sort-value="807" | 807 | [[Сұңғыла]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 32] |- | data-sort-value="808" | 808 | [[Қазақ есімдері]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 32] |- | data-sort-value="809" | 809 | [[Қазақтар]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 32] |- | data-sort-value="810" | 810 | [[Зар Заман ақындары]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 32] |- | data-sort-value="811" | 811 | [[Фариза Оңғарсынова]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 32] |- | data-sort-value="812" | 812 | [[Салт етістік]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 32] |- | data-sort-value="813" | 813 | [[Чечерск]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A7%D0%B5%D1%87%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BA 32] |- | data-sort-value="814" | 814 | [[Ералы Дадабаев]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 31] |- | data-sort-value="815" | 815 | [[Жер]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 31] |- | data-sort-value="816" | 816 | [[Желтоқсан көтерілісі]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 31] |- | data-sort-value="817" | 817 | [[Ботбай]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 31] |- | data-sort-value="818" | 818 | [[Райымбек Матен]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BD 31] |- | data-sort-value="819" | 819 | [[Шымбұлақ]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B 31] |- | data-sort-value="820" | 820 | [[Жеті қазына]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 31] |- | data-sort-value="821" | 821 | [[Ақ бантик әні]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BA_%D3%99%D0%BD%D1%96 31] |- | data-sort-value="822" | 822 | [[Кәмшат Жолдыбаева]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 31] |- | data-sort-value="823" | 823 | [[Қазақстанның Қызыл кітабы]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 31] |- | data-sort-value="824" | 824 | [[Бабалар сөзі (жинақ)]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96_%28%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%9B%29 31] |- | data-sort-value="825" | 825 | [[Қазақстан республикасының орман қоры]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 31] |- | data-sort-value="826" | 826 | [[Сөз тіркесі]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 31] |- | data-sort-value="827" | 827 | [[Құрылыс материалдары]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 31] |- | data-sort-value="828" | 828 | [[Ханзада Жумонг (телехикая)]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 31] |- | data-sort-value="829" | 829 | [[Теміреткі]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 30] |- | data-sort-value="830" | 830 | [[Шалкиіз Тіленшіұлы]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 30] |- | data-sort-value="831" | 831 | [[Менің атым Қожа (хикаят)]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 30] |- | data-sort-value="832" | 832 | [[Мұнайдың химиялық құрамы бойынша жіктелуі]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%83%D1%96 30] |- | data-sort-value="833" | 833 | [[Отырар]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 30] |- | data-sort-value="834" | 834 | [[ЮНЕСКО]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 30] |- | data-sort-value="835" | 835 | [[Есімдік]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 30] |- | data-sort-value="836" | 836 | [[Шығыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 30] |- | data-sort-value="837" | 837 | [[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 30] |- | data-sort-value="838" | 838 | [[Ресей]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 30] |- | data-sort-value="839" | 839 | [[Ғылыми-техникалық революция]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F 30] |- | data-sort-value="840" | 840 | [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 29] |- | data-sort-value="841" | 841 | [[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 29] |- | data-sort-value="842" | 842 | [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 29] |- | data-sort-value="843" | 843 | [[Робототехника]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 29] |- | data-sort-value="844" | 844 | [[Компьютерлік желі]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 29] |- | data-sort-value="845" | 845 | [[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 29] |- | data-sort-value="846" | 846 | [[Эбола ауруы]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 29] |- | data-sort-value="847" | 847 | [[Алматы облысы]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 29] |- | data-sort-value="848" | 848 | [[Сан]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD 29] |- | data-sort-value="849" | 849 | [[Зере]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D1%80%D0%B5 29] |- | data-sort-value="850" | 850 | [[Өзбекстан]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 29] |- | data-sort-value="851" | 851 | [[Майкл Джексон]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 29] |- | data-sort-value="852" | 852 | [[Асқазан аурулары]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 29] |- | data-sort-value="853" | 853 | [[Қосай]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9 29] |- | data-sort-value="854" | 854 | [[Керей хан]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 29] |- | data-sort-value="855" | 855 | [[Жетісу (Түркістан облысы)]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%28%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 29] |- | data-sort-value="856" | 856 | [[Қатысушы талқылауы:Renamed user ahgdhwgb 142631njhght173nj61]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ARenamed_user_ahgdhwgb_142631njhght173nj61 29] |- | data-sort-value="857" | 857 | [[Күлтегін]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 29] |- | data-sort-value="858" | 858 | [[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 29] |- | data-sort-value="859" | 859 | [[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 29] |- | data-sort-value="860" | 860 | [[Тұманбай Молдағалиев]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 29] |- | data-sort-value="861" | 861 | [[Осман империясы]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 28] |- | data-sort-value="862" | 862 | [[Шымкент]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 28] |- | data-sort-value="863" | 863 | [[Ләйлә Сұлтанқызы Сеңгірбекова]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 28] |- | data-sort-value="864" | 864 | [[Жаппас]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 28] |- | data-sort-value="865" | 865 | [[Байбақты]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 28] |- | data-sort-value="866" | 866 | [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 28] |- | data-sort-value="867" | 867 | [[Барсакелмес қорығы]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 28] |- | data-sort-value="868" | 868 | [[Үлгі:Қазақ рулары]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 28] |- | data-sort-value="869" | 869 | [[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 28] |- | data-sort-value="870" | 870 | [[Құран]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 28] |- | data-sort-value="871" | 871 | [[Мәдениет саласының үздігі]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 28] |- | data-sort-value="872" | 872 | [[Төле би]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 28] |- | data-sort-value="873" | 873 | [[Бақытсыз Жамал]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 28] |- | data-sort-value="874" | 874 | [[Қазақ ұлттық киімдері]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 28] |- | data-sort-value="875" | 875 | [[Абай облысы]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 28] |- | data-sort-value="876" | 876 | [[Хиуаз Қайырқызы Доспанова]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 28] |- | data-sort-value="877" | 877 | [[Хантавирус инфекциясы]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 28] |- | data-sort-value="878" | 878 | [[Алшын]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 28] |- | data-sort-value="879" | 879 | [[:Санат:Қазақ батырлары|Санат:Қазақ батырлары]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 27] |- | data-sort-value="880" | 880 | [[Продуценттер]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%83%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 27] |- | data-sort-value="881" | 881 | [[Көсемше]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%88%D0%B5 27] |- | data-sort-value="882" | 882 | [[Дулат Исабеков]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 27] |- | data-sort-value="883" | 883 | [[Эрнест Хемингуэй]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 27] |- | data-sort-value="884" | 884 | [[Қазіргі қызметтегі мемлекет және үкімет басшылары]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 27] |- | data-sort-value="885" | 885 | [[Қазақстанның тұңғыш мектептері]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 27] |- | data-sort-value="886" | 886 | [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 27] |- | data-sort-value="887" | 887 | [[Спандияр Көбеев]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80_%D0%9A%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D0%B5%D0%B2 27] |- | data-sort-value="888" | 888 | [[Қорғалжын қорығы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 27] |- | data-sort-value="889" | 889 | [[Шежіре]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 27] |- | data-sort-value="890" | 890 | [[Есімше]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 27] |- | data-sort-value="891" | 891 | [[Төменгі сатыдағы өсімдіктер]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 27] |- | data-sort-value="892" | 892 | [[Оянған өлке (роман)]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 27] |- | data-sort-value="893" | 893 | [[Әл-Фатх сүресі]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D1%85_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 27] |- | data-sort-value="894" | 894 | [[Қазақстан Компартиясының басшылары (1920-1991)]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%281920-1991%29 27] |- | data-sort-value="895" | 895 | [[Тұңғышбай Қадырұлы Жаманқұлов]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 27] |- | data-sort-value="896" | 896 | [[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 26] |- | data-sort-value="897" | 897 | [[Қалқаман Айымғазыұлы Сарин]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 26] |- | data-sort-value="898" | 898 | [[Жыныс]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81 26] |- | data-sort-value="899" | 899 | [[:Санат:Алфавит бойынша тұлғалар|Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 26] |- | data-sort-value="900" | 900 | [[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 26] |- | data-sort-value="901" | 901 | [[Исатай Тайманұлы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26] |- | data-sort-value="902" | 902 | [[Ақ киімді, денелі, ақ сақалды...]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%2C_%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%2C_%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B... 26] |- | data-sort-value="903" | 903 | [[Табиғат]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 26] |- | data-sort-value="904" | 904 | [[Қазақша Уикипедия]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 26] |- | data-sort-value="905" | 905 | [[Аманат (партия)]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 26] |- | data-sort-value="906" | 906 | [[Әже]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 26] |- | data-sort-value="907" | 907 | [[Футболка]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D0%B0 26] |- | data-sort-value="908" | 908 | [[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26] |- | data-sort-value="909" | 909 | [[Қызмет көрсету]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D1%81%D0%B5%D1%82%D1%83 26] |- | data-sort-value="910" | 910 | [[Аңыздың ақыры]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 26] |- | data-sort-value="911" | 911 | [[Қазыбек би]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 26] |- | data-sort-value="912" | 912 | [[Дулат Бабатайұлы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26] |- | data-sort-value="913" | 913 | [[Өт айдайтын дәрілер]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 26] |- | data-sort-value="914" | 914 | [[Ұрықтану]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 26] |- | data-sort-value="915" | 915 | [[Жаныс]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 26] |- | data-sort-value="916" | 916 | [[Әйтеке би]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 26] |- | data-sort-value="917" | 917 | [[1900-1917 жылдардағы Ресей мен Қазақстандағы қоғамдық-саяси жағдай]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1900-1917_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9 26] |- | data-sort-value="918" | 918 | [[Санжар Керімбай]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 26] |- | data-sort-value="919" | 919 | [[Ұлттық бірыңғай тестілеу]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 26] |- | data-sort-value="920" | 920 | [[Қаракесек (Арғын)]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 25] |- | data-sort-value="921" | 921 | [[Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 25] |- | data-sort-value="922" | 922 | [[Дермене (повесть)]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B5_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 25] |- | data-sort-value="923" | 923 | [[Құнанбай Өскенбайұлы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 25] |- | data-sort-value="924" | 924 | [[Жұмбақтас]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 25] |- | data-sort-value="925" | 925 | [[Тоғыз-құмалақ]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 25] |- | data-sort-value="926" | 926 | [[Python]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Python 25] |- | data-sort-value="927" | 927 | [[Қазақстан Құрылтайы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 25] |- | data-sort-value="928" | 928 | [[Жалғаулық шылаулар]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 25] |- | data-sort-value="929" | 929 | [[Әлімұлы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 25] |- | data-sort-value="930" | 930 | [[Азия мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 25] |- | data-sort-value="931" | 931 | [[Riboviria]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Riboviria 25] |- | data-sort-value="932" | 932 | [[Оңтүстік-Батыс Азия]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA-%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 25] |- | data-sort-value="933" | 933 | [[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 25] |- | data-sort-value="934" | 934 | [[Макаров тапаншасы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 25] |- | data-sort-value="935" | 935 | [[Ағылшын тілі]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 25] |- | data-sort-value="936" | 936 | [[Жетісу облысы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 25] |- | data-sort-value="937" | 937 | [[Табиғатты қорғау]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 25] |- | data-sort-value="938" | 938 | [[Орталық Азия]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 25] |- | data-sort-value="939" | 939 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 25] |- | data-sort-value="940" | 940 | [[Жамбыл Төлекеұлы Құдайбергенов]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 25] |- | data-sort-value="941" | 941 | [[Септеулік шылаулар]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 25] |- | data-sort-value="942" | 942 | [[Септік жалғау]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 25] |- | data-sort-value="943" | 943 | [[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 25] |- | data-sort-value="944" | 944 | [[Қазақ газеті]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 25] |- | data-sort-value="945" | 945 | [[Алаш партиясының бағдарламасы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 24] |- | data-sort-value="946" | 946 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 24] |- | data-sort-value="947" | 947 | [[Мотивация]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 24] |- | data-sort-value="948" | 948 | [[Көшпенділер (трилогия)]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 24] |- | data-sort-value="949" | 949 | [[Қырғыз автономиялы облысы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 24] |- | data-sort-value="950" | 950 | [[Еуропа өзендері]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 24] |- | data-sort-value="951" | 951 | [[Ақбілек (роман)]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 24] |- | data-sort-value="952" | 952 | [[Біржан Қожағұлұлы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 24] |- | data-sort-value="953" | 953 | [[Сіргелі]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 24] |- | data-sort-value="954" | 954 | [[Арыстанбаб]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 24] |- | data-sort-value="955" | 955 | [[Жыныстық қатынас]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 24] |- | data-sort-value="956" | 956 | [[Кіші жүз]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 24] |- | data-sort-value="957" | 957 | [[Айқап]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 24] |- | data-sort-value="958" | 958 | [[Тоқырау жылдарындағы Қазақстан]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 24] |- | data-sort-value="959" | 959 | [[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 24] |- | data-sort-value="960" | 960 | [[Қазақстан туы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 24] |- | data-sort-value="961" | 961 | [[Ұйықтатын дәрілер]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 24] |- | data-sort-value="962" | 962 | [[Қазақстандағы әскери коммунизм саясаты]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 24] |- | data-sort-value="963" | 963 | [[Есет Көтібарұлы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 24] |- | data-sort-value="964" | 964 | [[Мұхит]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 24] |- | data-sort-value="965" | 965 | [[Шиқан]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 24] |- | data-sort-value="966" | 966 | [[Әлем елдерінің тізімі]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 24] |- | data-sort-value="967" | 967 | [[Гүлмира Тынышбекқызы Дайрабаева]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 24] |- | data-sort-value="968" | 968 | [[Уикипедия:Таныстыру]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 24] |- | data-sort-value="969" | 969 | [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 24] |- | data-sort-value="970" | 970 | [[Генетикалық карталар]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 24] |- | data-sort-value="971" | 971 | [[Дала өркениеті]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 24] |- | data-sort-value="972" | 972 | [[Шөлді аймақ]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B 24] |- | data-sort-value="973" | 973 | [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 24] |- | data-sort-value="974" | 974 | [[Байырғы қазақ өлшемдері]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%A9%D0%BB%D1%88%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 24] |- | data-sort-value="975" | 975 | [[Қазақстан азамат соғысы жылдарында]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 24] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} oaaftsujiohb07o30928qicmsilf2x6 0 780934 3607602 3607000 2026-05-21T20:48:06Z Casserium 68287 /* */ 3607602 wikitext text/x-wiki {{Партия | партия атауы = Әділет | шынайы атауы = «Әділет» саяси партиясы | логотипі = | сурет атауы = | партия түсі = | басшысы = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | негіздеуші = [[Рауан Кенжеханұлы]] | құрылуы = [[7 мамыр]] [[2026 жыл|2026]] (құрылтай съезі) | таратылуы = | штаб-пәтері = [[Астана]] | идеологиясы = {{ublist |«[[Әділетті Қазақстан]]» идеясы |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] реформаларын қолдау }} | интернационалы = | одақтастар = | мүшелер саны = | жастар ұйымы = | Төменгі палатадағы орындар = | Төменгі палатадағы орындар_параметр = | Жоғарғы палатадағы орындар = | Жоғарғы палатадағы орындар_параметр = | ұраны = | әнұраны = | партиялық мөр = | тұлғалар = | ресми сайты = [https://www.adilet-partiyasy.kz/kk adilet-partiyasy.kz] }} '''«Әділет» партиясы''' (ресми атауы — '''«Әділет» саяси партиясы» қоғамдық бірлестігі''')<ref name="atm">[https://inbusiness.kz/kz/last/dilet-partiyasy-ryltay-sezin-stti-tkizdi-398490 "Әділет" партиясы құрылтай съезін сәтті өткізді]</ref> — ресми тіркелуі жоспарланған [[Қазақстан]]дағы президентшіл [[Қазақстандағы саяси партиялар|саяси партия]]. Партия өзін «прогрессивті реформалардың жақтаушысы, Әділетті Қазақстанды құру, заң үстемдігін нығайту және шешім қабылдау процесіне азаматтардың кеңінен қатысуын қамтамасыз етуді қолдаушы» ретінде танытады.<ref name="atm" /> Жаңа партия құру бастамасы ресми түрде 2026 жылғы 15 сәуірде жарияланып, 7 мамырда партияның құрылтай съезі өтті. == Тарихы == 2026 жылғы 15 сәуір күні 15 шақты адамнан тұратын бастамашыл топ жаңа «Әділет» саяси партиясын құру ниеті туралы ресми мәлімдеме жасады.<ref>[https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6079736-azastanda-zhaa-sayasi-partiya-ryluy-mmkn.html Қазақстанда жаңа саяси партия құрылуы мүмкін]</ref> Жаңа партия құру туралы мәлімдемеге қол қойғандар қатарында Гүлзира Атабаева, Ренат Бектұров, Қарлығаш Жаманқұлова, Динара Зәкиева, Рауан Кенжеханұлы, Лаура Қарабасова, Андрей Лаврентьев, Нұрбек Матжани, Марат Шибұтов, Ләззат Шыңғысбаева және басқалары болды.<ref>[https://informburo.kz/kaz/newskaz/bastamasyl-top-zana-adilet-saiasi-partiiasy-qurylatynyn-malimdedi Бастамашыл топ жаңа "Әділет" саяси партиясы құрылатынын мәлімдеді]</ref> Келесі күні «Әділет» партиясының ұйымдастыру комитеті Әділет министрлігінен саяси партия құру ниеті туралы хабарламаның қабылданғанын растайтын құжатты алғанын хабарлады.<ref>[https://mail.kz/kz/news/kz-news/edilet-partiyasyn-kuru-bastamasy-resmi-turde-tirkeldi «Әділет» партиясын құру бастамасы ресми түрде тіркелді]</ref> 7 мамыр күні [[Астана]]да «Әділет» партиясының құрылтай съезі өтіп, президент әкімшілігінің бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] партия төрағасы болып сайланды. Съезге әр өңірден барлығы 931 делегат қатысты.<ref name="turk">[https://turkystan.kz/article/281059-quryltai-sieezinde-adilet-partiiasynyn-zargysy-bekitildi Құрылтай съезінде «Әділет» партиясының жарғысы бекітілді]</ref> Партия саяси кеңесінің құрамына 40 адам енді: Айбек Дәдебайдан бөлек «Қазақтелеком» АҚ басшысы [[Бағдат Батырбекұлы Мусин|Бағдат Мусин]], Бала құқықтары жөніндегі уәкіл [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]], кәсіпкер Андрей Лаврентьев, «Әділ сөз» халықаралық қорының жетекшісі Қарлығаш Жаманқұлова, президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] жиені Дана Медеуова, саясаттанушы Марат Шибұтов, қоғам қайраткері [[Рауан Кенжеханұлы]], Астана қаржы орталығының басқарушысы Ренат Бектұров, өзге де қоғам қайраткерлері мен кәсіпкерлер бар.<ref>[https://juzmedia.kz/news/5107-aibek-d-debai-dilet-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sailandy/ Айбек Дәдебай «Әділет» партиясының төрағасы болып сайланды]</ref><ref>[https://www.azattyqasia.org/a/vne-alfavita-plemyannitsa-tokaeva-i-eks-glava-ego-administratsii-voshli-v-politsovet-novoy-partii/33752671.html Вне алфавита. Племянница Токаева и экс-глава его администрации вошли в политсовет новой партии]</ref><ref name="bes">[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref> == Басшылығы == Партияның өкілді органдарына съезд, съездер аралығында жұмыс істейтін саяси кеңес, саяси кеңес отырыстары аралығында жұмыс істейтін саяси кеңестің бюросы жатады. Партия төрағасы — партиядағы жоғары басшылық етуші тұлға, бұл лауазымды 2026 жылдан бастап [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] атқарады. 2026 жылы сайланған партияның саяси кеңесі бюросының құрамына 13 адам кіреді:<ref>[https://prokadry.kz/adilet_buro/ Кто вошел в состав Бюро политического совета партии «Әділет»]</ref> {| class=wikitable style=text-align:center ! № !! Суреті !! Аты-жөні<br><small>(Туған жылы)</small> !! Лауазымы |- | 1 || [[Сурет:Aibek Dadebay (2024-10-09) (cropped).png|99px]] || [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]]<br><small>(1980 туған)</small> || «Әділет» саяси партиясының төрағасы |- | 2 || || Гүлзира Атабаева<br><small>(1994 туған)</small> || «Umay» әлеуметтік жобалар қорының атқарушы директоры |- | 3 || || Ренат Бектұров<br><small>(1984 туған)</small> || «Астана» халықаралық қаржы орталығының басқарушысы |- | 4 || || Белла Газдиева<br><small>(1983 туған)</small> || филология ғылымдарының кандидаты |- | 5 || || Қарлығаш Жаманқұлова<br><small>(1976 туған)</small> || «Әділ сөз» халықаралық қорының жетекшісі |- | 6 || || [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]]<br><small>(1982 туған)</small> || Бала құқықтары жөніндегі уәкіл |- | 7 || [[Сурет:Rauan Kenzhekhan.jpg|99px]] || [[Рауан Кенжеханұлы]]<br><small>(1979 туған)</small> || «Қазақ тілі» халықаралық қорының президенті, «Bilim Media Group» негізін қалаушы |- | 8 || || Замира Кузиева<br><small>(1996 туған)</small> || «Единый консолидирующий центр» ЖШС басқарушы директоры, «Казкрахмал» ЖШС директоры |- | 9 || [[Сурет:Andrey Lavrentyev.jpg|99px]] || Андрей Лаврентьев<br><small>(1979 туған)</small> || [[Қармет|«Qarmet»]] АҚ және «Allur» компаниялар тобы директорлар кеңесінің төрағасы |- | 10 || || Мұхамедқали Тауан || «UNI-Q Group» медиахолдингінің бас директоры |- | 11 || || Ирина Тен<br><small>(1992 туған)</small> || «Ресурс KST» ЖШС директоры, [[Qazaqstan (телеарна)|«Qazaqstan»]] ұлттық телеарнасының тележүргізушісі |- | 12 || || Марат Шибұтов<br><small>(1977 туған)</small> || «Халықаралық социология және саясат институты» қоғамдық қоры директорының орынбасары |- | 13 || || Ләззат Шыңғысбаева<br><small>(1977 туған)</small> || «Қазақстан халқына» қоғамдық қорының басқарма төрағасы |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан саяси партиялары]] 52mvsr678jpsc5ajklgtukabolx3yqc 10 781099 3607511 3607084 2026-05-21T13:49:53Z Sagzhan 29953 3607511 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Қыпшақ хандары |state = <includeonly>{{{state|autocollapse}}}</includeonly> |тақырып = Қыпшақ хандары |бөлім1 = Тертер оба (Дурут) |тізім1 = {{nobr|[[Болұш хан]] •}} {{nobr|[[Ескіл хан]] •}} {{nobr|[[Итлар хан]] •}} {{nobr|[[Тұғырхан]] •}} {{nobr|[[Сүттей хан]] •}} {{nobr|[[Көтен хан]] •}} {{nobr|[[Сомоғұр хан]] •}} {{nobr|[[Манғұш хан]] •}} {{nobr|[[Сейхан]] •}} {{nobr|[[Тегак хан]] •}} |бөлім2 = Қай оба |тізім2 = {{nobr|[[Бекбарыс хан]] •}} {{nobr|[[Әсен хан]] •}} {{nobr|[[Бунақ хан]] •}} {{nobr|[[Тааз хан]] •}} {{nobr|[[Айып хан]] •}} {{nobr|[[Осұлұқ хан]] •}} {{nobr|[[Севенч хан]] •}} {{nobr|[[Қытан хан]] •}} {{nobr|[[Башқұрт хан]] •}} |бөлім3 = Елбөрілі |тізім3 = {{nobr|[[Сарыхан]] •}} {{nobr|[[Артық хан]] •}} {{nobr|[[Қоншақ хан]] •}} {{nobr|[[Юрий Қоншақович]] •}} |бөлім4 = Тоқсоба |тізім4 = {{nobr|[[Витут хан]] •}} {{nobr|[[Ақкөбік хан]] •}} |асты = }} <noinclude>[[Санат:Навигациялық үлгілер:Монархтар]]</noinclude> k5eqwbvyy3abybsb8z3y539krjkptok 0 781518 3607586 3607012 2026-05-21T19:15:47Z Rasulbek Adil 176232 /* Орналасуы */ 3607586 wikitext text/x-wiki '''Атырау станциясы''' — Қазақстанның Темір жолы желісіне тиісті [[Атырау|Атырау қаласында]] орналасқан темір жол станциясы.<ref>[https://rail-news.kz/kz/photos/7467-&#x20;atyrau-stancijasy-zhmys-nimdiligi-&#x20;artan.html «Атырау станциясы. Жұмыс өнімділігі артқан»]</ref> [[Сурет:Aryrau stansiasy.jpeg|нобай|«Атырау станциясының ғимараты» немесе «Атырау теміржол вокзалы».]] == Орналасуы == Станцияның тарихи атауы бойынша әуелде «Гурьев-2» деп аталған, қазіргі аты «Атыраy». Құрылымдық тұрғыдан қаланың темір жол торабының бірі болып саналады, негізінен Ақтөбе-Атырау-Ақтау және т.б. бағыттарда қозғалыс жүреді.<ref>[https://adilet.zan.kz/rus/docs/ Атауын өзгерту туралы Қазақстан құжатына сілтеме]</ref> == Тарихы == Станцияның вокзал ғимараты 1971 жылы ашылған. 1994 жылдың 26 қаңтарында Қазақстан Республикасы Үкіметінің постановлесімен бұрынғы «Гурьев-2» станциясы «Атырау» деп қайта аталды. 2015 жылы вокзал ғимараты жаңартылды, сыртқы жағдайы мен жолаушы қызметтері жақсартылды. == Техникалық сипаттамасы == Жолдың кіруші коды (АСУЖТ): '<nowiki/>''661705'''. «Экспресс-3» жүйесіндегі коды: '2704830'''.''' Тарифтік зона: 0 зона. Станция Атырау қаласының Вокзалдық (Вокзальный) көшесінің 1-ші үйінде орналасқан, мемлекеттік темір жол желісінде қалыпты жүріс-түріс жүзеге асырылады. == Дереккөздер == <references /> ide6e1hngk9oiu5gu6dmmmtgjdq42wv 3607598 3607586 2026-05-21T20:14:25Z Rasulbek Adil 176232 3607598 wikitext text/x-wiki '''Атырау станциясы''' — Қазақстанның Темір жолы желісіне тиісті [[Атырау|Атырау қаласында]] орналасқан темір жол станциясы.<ref>[https://rail-news.kz/kz/photos/7467-&#x20;atyrau-stancijasy-zhmys-nimdiligi-&#x20;artan.html «Атырау станциясы. Жұмыс өнімділігі артқан»]</ref> [[Сурет:Aryrau stansiasy.jpeg|нобай|«Атырау станциясының ғимараты» немесе «Атырау теміржол вокзалы».]] == Орналасуы == Станцияның тарихи атауы бойынша әуелде «Гурьев-2» деп аталған, қазіргі аты «Атыраy». Құрылымдық тұрғыдан қаланың темір жол торабының бірі болып саналады, негізінен Ақтөбе-Атырау-Ақтау және т.б. бағыттарда қозғалыс жүреді.<ref>[https://adilet.zan.kz/rus/docs/ Атауын өзгерту туралы Қазақстан құжатына сілтеме]</ref> == Тарихы == Станцияның вокзал ғимараты 1971 жылы ашылған. 1994 жылдың 26 қаңтарында Қазақстан Республикасы Үкіметінің постановлесімен бұрынғы «Гурьев-2» станциясы «Атырау» деп қайта аталды. 2015 жылы вокзал ғимараты жаңартылды, сыртқы жағдайы мен жолаушы қызметтері жақсартылды. == Техникалық сипаттамасы == Жолдың кіруші коды (АСУЖТ): '<nowiki/>''661705'''. «Экспресс-3» жүйесіндегі коды: '2704830'''.''' Тарифтік зона: 0 зона. Станция Атырау қаласының Вокзалдық (Вокзальный) көшесінің 1-ші үйінде орналасқан, мемлекеттік темір жол желісінде қалыпты жүріс-түріс жүзеге асырылады. == Маршрут == [[Сурет:Logo Kazakh railway.jpg|ортаға|нобай|197x197 нүкте|[[Атырау-Маңғыстау темір жолы]]]] == Дереккөздер == <references /> mpj0chys9vhouqmwbqhn4yiqr54jk5c 3607599 3607598 2026-05-21T20:18:02Z Rasulbek Adil 176232 3607599 wikitext text/x-wiki '''Атырау станциясы''' — Қазақстанның Темір жолы желісіне тиісті [[Атырау|Атырау қаласында]] орналасқан темір жол станциясы.<ref>[https://rail-news.kz/kz/photos/7467-&#x20;atyrau-stancijasy-zhmys-nimdiligi-&#x20;artan.html «Атырау станциясы. Жұмыс өнімділігі артқан»]</ref> [[Сурет:Aryrau stansiasy.jpeg|нобай|«Атырау станциясының ғимараты» немесе «Атырау теміржол вокзалы».]] == Орналасуы == Станцияның тарихи атауы бойынша әуелде «Гурьев-2» деп аталған, қазіргі аты «Атыраy». Құрылымдық тұрғыдан қаланың темір жол торабының бірі болып саналады, негізінен Ақтөбе-Атырау-Ақтау және т.б. бағыттарда қозғалыс жүреді.<ref>[https://adilet.zan.kz/rus/docs/ Атауын өзгерту туралы Қазақстан құжатына сілтеме]</ref> == Тарихы == Станцияның вокзал ғимараты 1971 жылы ашылған. 1994 жылдың 26 қаңтарында Қазақстан Республикасы Үкіметінің постановлесімен бұрынғы «Гурьев-2» станциясы «Атырау» деп қайта аталды. 2015 жылы вокзал ғимараты жаңартылды, сыртқы жағдайы мен жолаушы қызметтері жақсартылды. == Техникалық сипаттамасы == Жолдың кіруші коды (АСУЖТ): '<nowiki/>''661705'''. «Экспресс-3» жүйесіндегі коды: '2704830'''.''' Тарифтік зона: 0 зона. Станция Атырау қаласының Вокзалдық (Вокзальный) көшесінің 1-ші үйінде орналасқан, мемлекеттік темір жол желісінде қалыпты жүріс-түріс жүзеге асырылады. == Маршрут == [[Сурет:Logo Kazakh railway.jpg|жиекті|солға|нобай|151x151 нүкте]] [[Атырау-Маңғыстау темір жолы]] == Дереккөздер == <references /> 696smnrq7zchd7zxhcfzv4p3nen0m84 0 781579 3607619 3607341 2026-05-22T04:59:20Z MuratbekErkebulan 162992 3607619 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Ауыл |қазақша атауы = Тамшы |шынайы атауы = {{lang-ky|Тамчы}} |сурет = E8166-Tamchy-street.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Қырғызстан |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 42|lat_min = 33|lat_sec = 52 |lon_dir = E|lon_deg = 76|lon_min = 39|lon_sec = 54 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Ыстықкөл облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Ыстықкөл ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = Ауылдық округ |қауым округі = Торуайғыр Тамшы ауылдық аймағы |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 3.3 |биiктiктiң түрi = Теңіз деңгейінен биіктігі |орталығының биiктігі = 1601 |климаты = қоңыржай континенталды |ресми тілі = қырғыз тілі |тұрғыны = 2484<ref name="KYRGYZSTAN RESPUBLICASYNYN 2026 JYLQY HALYQ SANY">{{cite web |url = https://mega.nz/file/HBFUlJpD#HJuojdiEPo5fdW1m4m3WFcTywmlZALLqN9FCEjjYq-I |title = Қырғыз Республикасының облыстарының, аудандарының, қалаларының, ауылдық аймақтарының және ауылдарының тұрақты халқының саны. |website = stat.gov (mega.nz) |access-date = 2026 }}</ref> |санақ жылы = [[2026 жыл|2026]] |тығыздығы = 752,7 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +6 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = 722120<ref>[https://kirgiz-index.5balov.net/pochtovye-indeksy-kirgizii-po-rajonam/pochtovye-indeksy-issyk-kulskij-rajon-issyk-kulskaya-oblast/ Қырғызстанның пошталық индекстері — Ыстықкөл облысы, Ыстықкөл ауданының пошталық индекстері]</ref> |пошта индекстері = |автомобиль коды = {{ту|Қырғызстан}} KG 09 |идентификатор түрі = ОКАТО |сандық идентификаторы = 41702215815040 |ортаққордағы санаты = Tamchy |сайты = |сайт тілі = }} '''Тамшы''' ({{lang-ky|Тамчы}}) — [[Қырғызстан|Қырғыз Республикасының]], [[Ыстықкөл облысы]] [[Ыстықкөл ауданы]]ндағы ауыл. [[Торуайғыр Тамшы]] ауылдық аймақ орталығы. Халқы — 2484 адам<ref name="KYRGYZSTAN RESPUBLICASYNYN 2026 JYLQY HALYQ SANY">{{cite web |url = https://mega.nz/file/HBFUlJpD#HJuojdiEPo5fdW1m4m3WFcTywmlZALLqN9FCEjjYq-I |title = Қырғыз Республикасының облыстарының, аудандарының, қалаларының, ауылдық аймақтарының және ауылдарының тұрақты халқының саны. |website = stat.gov (mega.nz) |access-date = 2026 }}</ref>([[2026 жыл|2026]]). == Орналасуы == Аудан орталығы [[Шолпаната|Шолпанатадан]] 34 шақырым жерде жатыр. Облыс орталығы — [[Қарақол]]дан 140 шақырым жерде жатыр. Ауыл куррорттық аймақта, [[Ыстықкөл]] көлінің солтүстік жағалауында орналасады, ауылдың солтүстігінде таулы аймақтар жатыр. Ауылдың маңайында [[Ыстықкөл халықаралық әуежайы]] орналасқан. == Халқы == [[2026 жыл]]ы Тамшы ауылының халқы 2484 адамды құраса.<ref name="KYRGYZSTAN RESPUBLICASYNYN 2026 JYLQY HALYQ SANY">{{cite web |url = https://mega.nz/file/HBFUlJpD#HJuojdiEPo5fdW1m4m3WFcTywmlZALLqN9FCEjjYq-I |title = Қырғыз Республикасының облыстарының, аудандарының, қалаларының, ауылдық аймақтарының және ауылдарының тұрақты халқының саны. |website = stat.gov (mega.nz) |access-date = 2026 }}</ref> [[2009 жыл]]ы Тамшы ауылының халқы 1427 адамды құрады.<ref> [https://web.archive.org/web/20110810173507/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%98%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%BA-%D0%9A%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf Қырғыз Республикасының 2009 жылғы халық және тұрғын үй санағы.Ыстықкөл облысы]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ыстықкөл ауданы елді мекендері]] 6oqcpfch9pze233whi9fkngtwuu9550 0 781582 3607475 3607473 2026-05-21T11:59:16Z Мағыпар 100137 үлгі 3607475 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Гродно |шынайы атауы = {{lang-be|Гродна}} |сурет = Horadnia (Hrodna), Vilienskaja. Горадня, Віленская (2021) 05.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of arms of Hrodna.svg |ту = Flag of Hrodna.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =40 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =23 |lon_min =49 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гродно облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Гродно ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = +3:00 |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +375 152 |пошта индексі = 230000—230031, 231700 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Hrodna |сайты = |сайт тілі = }} '''Гродно''' ({{lang-be|Гродна}}) — [[Беларусь]]тегі қала, [[Гродно облысы]] мен [[Гродно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Гродно халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 361 358 адамды құрады. Гродно Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша бесінші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-grodno-9178.html|title=Население Гродно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Гродно Беларусьтің батысында, [[Минск]]іден 270 км қашықтықта, Гродно қыратының ішінде, ойпат жазықта орналасқан. Қаланың өзі ойпатта орналасқан және Неман өзенімен екі бөлікке бөлінген. Гродноның климаты қоңыржай континенталды, қысы салқын және жазы салыстырмалы түрде жылы, бірақ ылғалды.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/grodno|title=География и климат Гродно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Тарихы == Қаланың бастапқы атауы Городен ескі орыс тіліндегі «қала, қоршау» етістігінен шыққан. Кейінірек ол топонимнің поляк тіліндегі айтылуы болып табылатын Гродноға айналды. Қала аумағындағы ең көне тарихи халық Балтық тайпалары: литвалықтар және йотвингтер болды. Бірінші және екінші мыңжылдықтардың тоғысында дреговичтер осында қоныстана бастады. Кейіннен Неман және Городничанка өзендерінің жағасындағы славян қонысы Городен бекінісіне айналды (алғаш рет 1128 жылы айтылған), ол ұзақ уақыт бойы Киев Русінің шекара бекеті болды. 14 ғасырға дейін Городен Гродно княздігінің орталығы болып, оның тас жолдардың қиылысында орналасуы қолөнер мен сауданың дамуына серпін берді. XIII ғасырда татарлар, сондай-ақ галисия князьдері мен тевтон рыцарлары да осында келіп қаланы тонады. Литва Ұлы Герцогтігі XIV ғасырдың басында Гроднода өз билігін орнатты. Бір кездері ол Тракадан кейінгі мемлекеттегі екінші маңызды қала болды. 1569 жылы Люблин одағынан кейін Гродно Трака воеводтығының астанасы ретінде Польша-Литва Достастығының құрамына кірді. XVІІ және XVIII ғасырларда Гродно өрттерден, эпидемиялардан және Польша мен Ресей және Швеция арасындағы жойқын соғыстардан зардап шекті. 1795 жылы Гродно Ресей империясына қосылды. Бұл кезеңде экономикалық өрлеу болды. Литваның құрамында қысқа мерзімнен кейін (1918-20) ол Польшаға берілді. 1939 жылы оны КСРО, ал 1941 жылы Германия басып алды. 1944 жылы нацистерден азат етілген Гродно Беларусь КСР-нің құрамына кірді. Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар кезіндегі неміс оккупациясы кезінде қала қатты зардап шекті. Соған қарамастан, Гродно қала тарихын көрсететін көптеген көрікті жерлерді сақтап қалды. 1991 жылдан бастап Гродно Беларусь Республикасының құрамында.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1150-Grodno.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Гродненский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Экономикасы == Гроднода аймақ өнімінің шамамен 40%-ын өндіретін әртүрлі типтегі 72 зауыт орналасқан. Ең дамыған салаларға химия, машина жасау және металл өңдеу, сондай-ақ тоқыма және тамақ өнімдерін өңдеу жатады. Гродно тоқыма және галантерея өнеркәсібі тек Беларусьте ғана емес, сонымен қатар шетелде де танымал.<ref>{{citeweb|url=https://bi.org.by/informaciya-o-gorode-grodno.html?ysclid=mpe0admy86380874735|title=О Беларуси изнутри|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> Қала азот тыңайтқыштарын, азық-түлік өнімдерін, киім мен аяқ киім, жиһаз, машина жасау өнімдерін, темекі және шұлық өндірісіне маманданған. Қаланың қолайлы бизнес климаты кәсіпкерліктің дамуына және тиімді инвестицияларға ықпал етеді. Қалада жыл сайын 300-ден астам жеке компания тіркеледі. Қаланың экономикалық дамуына 2002 жылы құрылған «Гродноинвест» еркін экономикалық аймағы ықпал етеді. Оның тұрғындары салық және кедендік жеңілдіктерді қоса алғанда, арнайы құқықтық режимді пайдаланады.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/ru/main.aspx?guid=1891 |title=ЭКОНОМИКА|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Транспорт == Гродно аймағында жол инфрақұрылымы жақсы дамыған. Еуропа мен ТМД елдерін байланыстыратын халықаралық автомобиль жолдары аймақ арқылы өтеді. Гродно аймағында кең теміржол желісі бар. Халықаралық желілер аймақты Польша және Литвамен байланыстырады. Гродно қоғамдық көліктің кең ауқымын ұсынады — қаланың кез келген нүктесіне автобус, троллейбус немесе трамвай арқылы жетуге болады.<ref>{{citeweb|url=https://justarrived.by/ru/page/grodno?ysclid=mpe0ka7grl726180609|title=Гродно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> Гродно теміржол вокзалымен Республиканың барлық облыс орталықтарымен тікелей байланыс бар. Қалалық вокзал күн сайын [[Минск]], [[Витебск]], [[Гомель]], [[Могилев]] және басқа қалаларға пойыздарды қабылдап, жөнелтеді. Тікелей пойыздар [[Брест (Беларусь)|Брест]], [[Мәскеу]] және [[Санкт-Петербург]]ке де қатынайды. Гродно әуежайы Гроднодан оңтүстік-шығысқа қарай 18 км жерде орналасқан және барлық типтегі ұшақтарды қабылдай алады. Қала автобус қызметі арқылы республиканың облыс орталықтарымен - Минск, Брест және Гродно облысының аудан орталықтарымен, сондай-ақ республиканың басқа аймақтарындағы қалалармен, сондай-ақ Друскининкай, [[Каунас]], [[Рига]], [[Лодзь]], [[Варшава]], Белосток және [[Прага]] сияқты халықаралық бағыттармен байланысты. Автовокзалдан күн сайын орта есеппен 3800 жолаушы шығады.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/ru/main.aspx?guid=2171|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Білім беру == Гродно қаласының білім беру желісі 144 білім беру мекемесінен тұрады: *93 мектепке дейінгі білім беру мекемесі (оның ішінде 7 мектепке дейінгі балаларды дамыту орталығы және 4 арнайы мектепке дейінгі білім беру мекемесі); *42 жалпы орта білім беру мекемесі (оның ішінде 10 гимназия және 1 лицей); *Балалар мен жасөспірімдерге арналған қосымша білім берудің 2 мекемесі; *4 арнайы білім беру мекемесі; *2 әлеуметтік-педагогикалық орталық; *1 сауықтыру лагері, «Зорка Юбилейная».<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/main.aspx?guid=1901|title=Наука и образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Гродно халқына медициналық қызметтерді Гроднодағы муниципалдық денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді. Оның ішінде Гроднода: 1 филиалы бар ересектерге арналған 7 қалалық емхана, 2 филиалы бар балалар орталық қалалық клиникалық емханасы, 2 филиалы бар орталық қалалық стоматологиялық клиника, 2 қалалық клиникалық аурухана және жедел жәрдем клиникалық ауруханасы. Жедел жәрдем ауруханасы қалада және оның айналасындағы аудандарда урологиялық және нейрохирургиялық науқастарға арналған 2 және 3 деңгейлі перинаталдық орталықты басқарады. Қалада бірегей операциялар жасалады, ал лапароскопиялық және микрохирургиялық әдістер офтальмологияда, гинекологияда және хирургияда кеңінен қолданылады. Дәріханалар желісіне 83 мемлекеттік және 114 коммерциялық дәріхана кіреді.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/main.aspx?guid=1911|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Мәдениеті == === Мұражайлар === Тек қаланың өзінде мектеп мұражайларымен қатар шамамен 40 мұражай мен мұражай көрмелері бар. *'''Мемлекеттік тарихи-археологиялық мұражай''' — Гродно қаласының тарихи орталығында, қамал төбесінде орналасқан. Гродно тұрғыны Ю.Иодковскийдің еңбегінің арқасында 1921 жылы Жаңа қамалда алғашқы мұражай көрмесі ашылды. Мұражай коллекциясында барлығы 190 000-нан астам экспонат болды. *'''Гродно мемлекеттік дін тарихы мұражайы''' — XVIII-XIX ғасырларға жататын сарай. 1977 жылы құрылған бұл Беларусь Республикасындағы дін мен мәдениет тарихын зерттеуге және құжаттауға арналған жалғыз мұражай. Мұражай коллекциясында 56 500 экспонат бар, оның ішінде қасиетті картиналар мен мүсіндер коллекциялары, көркем құймалар, этнографиялық заттар, сәндік-қолданбалы өнер және графикалық өнер бар. *'''«Городница тарихы» мұражайы»''' — көрме Гроднодағы А.Тизенегауздың реформаторлық қызметіне арналған. Городницаның макеті, сондай-ақ, XVIII ғасырдағы Гродно патшалық зауыттарының тауарлары да қойылған. *'''Гродно облыстық заманауи халық өнері мұражайы''' — 1965 жылы Гродно облыстық халық өнері үйінде құрылды. Оның коллекцияларында Гродно облысының қолөнершілері мен суретшілерінің шығармашылық жетістіктері көрініс табады. Бүгінде мұражай Гродно облыстық халық өнері орталығының көрме залы болып өзгертілді. Көрме іс-шаралары ежелгі заманнан бері қолданып келе жатқан және бүгінгі күнге дейін замандастарымыздың шығармашылығында жалғасып келе жатқан қолөнер мен өнерді кеңінен таныстыруға мүмкіндік береді.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/main.aspx?guid=2771|title=Культура и искусство - Музеи и галереи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> === Театрлары === Гроднода екі театр бар: Облыстық драма театры және Облыстық қуыршақ театры. *'''Гродно Облыстық драма театры''' — 1947 жылдың қыркүйегінде ол Гродноға көшірілген Бобруйск Облыстық драма театрының негізінде құрылды. 1984 жылы жаңа ғимарат (сәулетші Г.Мочульский) салынды. Ол негізгі ғимараттан (негізгі аудитория, вестибюль және фойемен) және үш қабатты әкімшілік және қызмет көрсету ғимаратынан тұрады. Театр репертуарында балаларға, жасөспірімдерге және ересектерге арналған 35-тен астам қойылым бар. *'''Гродно облыстық қуыршақ театры''' — 1980 жылы Ленинград театр, музыка және кинематография институтының қуыршақ театры кафедрасының және Гродно мәдени-ағарту училищесінің түлектері негізін қалаған театр ғимаратын 1772 жылы сәулетшілер Мезер мен Сакко қалаған. Тизенхаус театрына арналған бұл ғимарат Тизенхаус сарайының жалғасы ретінде ойластырылып, оған жабық жаяу жүргіншілер жолы арқылы қосылған. 1859 жылы қайта құрудан кейін ғимараттың көлемі кеңейтілді. 1940 жылы үшінші қабат қосылды. 1975 жылы сахна корпусы мен көрермендер залы кеңейтілді.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/main.aspx?guid=3001|title=Культура и искусство - Театры|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Спорт == Гроднода спорт резервтерін дайындауды 19 мамандандырылған білім беру және спорт мекемелері жүзеге асырады, оның ішінде: 18 мамандандырылған олимпиадалық резервтегі балалар мен жасөспірімдер мектебі; 1 балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі, оның төртеуі спорт клубымен байланысты. "Гродно мемлекеттік олимпиадалық резерв мектебі" білім беру мекемесі; "Гродно аймақтық Олимпиадалық резерв кешені орталығы" мемлекеттік мекемесі. Дене шынықтыру мен спортты дамыту үшін қалада 852 дене шынықтыру және спорт нысаны бар: *дене шынықтыру және спорт нысандары, оның ішінде: *2 стадион; *2 жабық арена (футбол және жеңіл атлетика); *113 спорт залы (44 мамандандырылған); *226 дене шынықтыру және спортқа арналған бейімделген кеңістік; *265 ашық құрылым; *65 жүзу бассейні; *97 басқа спорт нысаны.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/ru/main.aspx?guid=8831|title=Физическая культура и спорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == *'''Гродноның ескі қамалы''' — XI ғасырда салынған тарихи қамал. Ғасырлар бойы ол бірнеше рет қиратылып, қайта салынған. Қазіргі уақытта қамалда тарихи-археологиялық мұражай орналасқан, бұл келушілерге кешенді зерттеуге және Гродноның тарихымен танысуға мүмкіндік береді. *'''Гроднодағы Жаңа қамал''' — 18 ғасырда поляк королі Август III-тің жазғы резиденциясы ретінде салынған. Қазіргі уақытта қамалда Гродно мемлекеттік дін тарихы мұражайы орналасқан, онда әртүрлі мәдениеттер мен діндердің әсерлі діни заттарының коллекциялары сақталған. *'''Фарни католик соборы''' — XVIII ғасырда салынған барокко соборы. Собор фрескалармен, құрбандық үстелімен және әртүрлі діни өнер туындыларымен безендірілген. Бұл Гроднодағы маңызды діни орын. *'''Каложа шіркеуі''' — Беларусьтегі ең көне сақталған шіркеулердің бірі. XII ғасырға жататын бұл шіркеу ерте славян сәулет өнерінің үлгісі болып табылады. Неман өзенінің жағасында орналасқан шіркеу туристер мен жергілікті тұрғындар үшін танымал орын. *'''Гродно хайуанаттар бағы''' — мұнда әлемнің түкпір-түкпірінен келген 1000-нан астам жануарлар, соның ішінде арыстандар, жолбарыстар, аюлар және маймылдар мекендейді.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-grodno.htm|title=Карта Гродно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат: Гродно облысы қалалары]] 8hodsnn0bfwl4a8aow29qs5720g30es 3607477 3607475 2026-05-21T12:02:30Z Мағыпар 100137 үлгі 3607477 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Гродно |шынайы атауы = {{lang-be|Гродна}} |сурет = Horadnia (Hrodna), Vilienskaja. Горадня, Віленская (2021) 05.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of arms of Hrodna.svg |ту = Flag of Hrodna.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =40 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =23 |lon_min =49 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гродно облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Гродно ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = X ғ. |алғашқы дерек = 1128 |бұрынғы атаулары = Городен, Городно, Городня |статус алуы = |жер аумағы = 141,9 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 137 және 119 |климаты = қоңыржай континентальды |ресми тілі = |тұрғыны = 361 358 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = +3:00 |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +375 152 |пошта индексі = 230000—230031, 231700 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Hrodna |сайты = |сайт тілі = }} '''Гродно''' ({{lang-be|Гродна}}) — [[Беларусь]]тегі қала, [[Гродно облысы]] мен [[Гродно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Гродно халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 361 358 адамды құрады. Гродно Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша бесінші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-grodno-9178.html|title=Население Гродно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Гродно Беларусьтің батысында, [[Минск]]іден 270 км қашықтықта, Гродно қыратының ішінде, ойпат жазықта орналасқан. Қаланың өзі ойпатта орналасқан және Неман өзенімен екі бөлікке бөлінген. Гродноның климаты қоңыржай континенталды, қысы салқын және жазы салыстырмалы түрде жылы, бірақ ылғалды.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/grodno|title=География и климат Гродно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Тарихы == Қаланың бастапқы атауы Городен ескі орыс тіліндегі «қала, қоршау» етістігінен шыққан. Кейінірек ол топонимнің поляк тіліндегі айтылуы болып табылатын Гродноға айналды. Қала аумағындағы ең көне тарихи халық Балтық тайпалары: литвалықтар және йотвингтер болды. Бірінші және екінші мыңжылдықтардың тоғысында дреговичтер осында қоныстана бастады. Кейіннен Неман және Городничанка өзендерінің жағасындағы славян қонысы Городен бекінісіне айналды (алғаш рет 1128 жылы айтылған), ол ұзақ уақыт бойы Киев Русінің шекара бекеті болды. 14 ғасырға дейін Городен Гродно княздігінің орталығы болып, оның тас жолдардың қиылысында орналасуы қолөнер мен сауданың дамуына серпін берді. XIII ғасырда татарлар, сондай-ақ галисия князьдері мен тевтон рыцарлары да осында келіп қаланы тонады. Литва Ұлы Герцогтігі XIV ғасырдың басында Гроднода өз билігін орнатты. Бір кездері ол Тракадан кейінгі мемлекеттегі екінші маңызды қала болды. 1569 жылы Люблин одағынан кейін Гродно Трака воеводтығының астанасы ретінде Польша-Литва Достастығының құрамына кірді. XVІІ және XVIII ғасырларда Гродно өрттерден, эпидемиялардан және Польша мен Ресей және Швеция арасындағы жойқын соғыстардан зардап шекті. 1795 жылы Гродно Ресей империясына қосылды. Бұл кезеңде экономикалық өрлеу болды. Литваның құрамында қысқа мерзімнен кейін (1918-20) ол Польшаға берілді. 1939 жылы оны КСРО, ал 1941 жылы Германия басып алды. 1944 жылы нацистерден азат етілген Гродно Беларусь КСР-нің құрамына кірді. Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар кезіндегі неміс оккупациясы кезінде қала қатты зардап шекті. Соған қарамастан, Гродно қала тарихын көрсететін көптеген көрікті жерлерді сақтап қалды. 1991 жылдан бастап Гродно Беларусь Республикасының құрамында.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1150-Grodno.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Гродненский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Экономикасы == Гроднода аймақ өнімінің шамамен 40%-ын өндіретін әртүрлі типтегі 72 зауыт орналасқан. Ең дамыған салаларға химия, машина жасау және металл өңдеу, сондай-ақ тоқыма және тамақ өнімдерін өңдеу жатады. Гродно тоқыма және галантерея өнеркәсібі тек Беларусьте ғана емес, сонымен қатар шетелде де танымал.<ref>{{citeweb|url=https://bi.org.by/informaciya-o-gorode-grodno.html?ysclid=mpe0admy86380874735|title=О Беларуси изнутри|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> Қала азот тыңайтқыштарын, азық-түлік өнімдерін, киім мен аяқ киім, жиһаз, машина жасау өнімдерін, темекі және шұлық өндірісіне маманданған. Қаланың қолайлы бизнес климаты кәсіпкерліктің дамуына және тиімді инвестицияларға ықпал етеді. Қалада жыл сайын 300-ден астам жеке компания тіркеледі. Қаланың экономикалық дамуына 2002 жылы құрылған «Гродноинвест» еркін экономикалық аймағы ықпал етеді. Оның тұрғындары салық және кедендік жеңілдіктерді қоса алғанда, арнайы құқықтық режимді пайдаланады.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/ru/main.aspx?guid=1891 |title=ЭКОНОМИКА|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Транспорт == Гродно аймағында жол инфрақұрылымы жақсы дамыған. Еуропа мен ТМД елдерін байланыстыратын халықаралық автомобиль жолдары аймақ арқылы өтеді. Гродно аймағында кең теміржол желісі бар. Халықаралық желілер аймақты Польша және Литвамен байланыстырады. Гродно қоғамдық көліктің кең ауқымын ұсынады — қаланың кез келген нүктесіне автобус, троллейбус немесе трамвай арқылы жетуге болады.<ref>{{citeweb|url=https://justarrived.by/ru/page/grodno?ysclid=mpe0ka7grl726180609|title=Гродно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> Гродно теміржол вокзалымен Республиканың барлық облыс орталықтарымен тікелей байланыс бар. Қалалық вокзал күн сайын [[Минск]], [[Витебск]], [[Гомель]], [[Могилев]] және басқа қалаларға пойыздарды қабылдап, жөнелтеді. Тікелей пойыздар [[Брест (Беларусь)|Брест]], [[Мәскеу]] және [[Санкт-Петербург]]ке де қатынайды. Гродно әуежайы Гроднодан оңтүстік-шығысқа қарай 18 км жерде орналасқан және барлық типтегі ұшақтарды қабылдай алады. Қала автобус қызметі арқылы республиканың облыс орталықтарымен - Минск, Брест және Гродно облысының аудан орталықтарымен, сондай-ақ республиканың басқа аймақтарындағы қалалармен, сондай-ақ Друскининкай, [[Каунас]], [[Рига]], [[Лодзь]], [[Варшава]], Белосток және [[Прага]] сияқты халықаралық бағыттармен байланысты. Автовокзалдан күн сайын орта есеппен 3800 жолаушы шығады.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/ru/main.aspx?guid=2171|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Білім беру == Гродно қаласының білім беру желісі 144 білім беру мекемесінен тұрады: *93 мектепке дейінгі білім беру мекемесі (оның ішінде 7 мектепке дейінгі балаларды дамыту орталығы және 4 арнайы мектепке дейінгі білім беру мекемесі); *42 жалпы орта білім беру мекемесі (оның ішінде 10 гимназия және 1 лицей); *Балалар мен жасөспірімдерге арналған қосымша білім берудің 2 мекемесі; *4 арнайы білім беру мекемесі; *2 әлеуметтік-педагогикалық орталық; *1 сауықтыру лагері, «Зорка Юбилейная».<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/main.aspx?guid=1901|title=Наука и образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Гродно халқына медициналық қызметтерді Гроднодағы муниципалдық денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді. Оның ішінде Гроднода: 1 филиалы бар ересектерге арналған 7 қалалық емхана, 2 филиалы бар балалар орталық қалалық клиникалық емханасы, 2 филиалы бар орталық қалалық стоматологиялық клиника, 2 қалалық клиникалық аурухана және жедел жәрдем клиникалық ауруханасы. Жедел жәрдем ауруханасы қалада және оның айналасындағы аудандарда урологиялық және нейрохирургиялық науқастарға арналған 2 және 3 деңгейлі перинаталдық орталықты басқарады. Қалада бірегей операциялар жасалады, ал лапароскопиялық және микрохирургиялық әдістер офтальмологияда, гинекологияда және хирургияда кеңінен қолданылады. Дәріханалар желісіне 83 мемлекеттік және 114 коммерциялық дәріхана кіреді.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/main.aspx?guid=1911|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Мәдениеті == === Мұражайлар === Тек қаланың өзінде мектеп мұражайларымен қатар шамамен 40 мұражай мен мұражай көрмелері бар. *'''Мемлекеттік тарихи-археологиялық мұражай''' — Гродно қаласының тарихи орталығында, қамал төбесінде орналасқан. Гродно тұрғыны Ю.Иодковскийдің еңбегінің арқасында 1921 жылы Жаңа қамалда алғашқы мұражай көрмесі ашылды. Мұражай коллекциясында барлығы 190 000-нан астам экспонат болды. *'''Гродно мемлекеттік дін тарихы мұражайы''' — XVIII-XIX ғасырларға жататын сарай. 1977 жылы құрылған бұл Беларусь Республикасындағы дін мен мәдениет тарихын зерттеуге және құжаттауға арналған жалғыз мұражай. Мұражай коллекциясында 56 500 экспонат бар, оның ішінде қасиетті картиналар мен мүсіндер коллекциялары, көркем құймалар, этнографиялық заттар, сәндік-қолданбалы өнер және графикалық өнер бар. *'''«Городница тарихы» мұражайы»''' — көрме Гроднодағы А.Тизенегауздың реформаторлық қызметіне арналған. Городницаның макеті, сондай-ақ, XVIII ғасырдағы Гродно патшалық зауыттарының тауарлары да қойылған. *'''Гродно облыстық заманауи халық өнері мұражайы''' — 1965 жылы Гродно облыстық халық өнері үйінде құрылды. Оның коллекцияларында Гродно облысының қолөнершілері мен суретшілерінің шығармашылық жетістіктері көрініс табады. Бүгінде мұражай Гродно облыстық халық өнері орталығының көрме залы болып өзгертілді. Көрме іс-шаралары ежелгі заманнан бері қолданып келе жатқан және бүгінгі күнге дейін замандастарымыздың шығармашылығында жалғасып келе жатқан қолөнер мен өнерді кеңінен таныстыруға мүмкіндік береді.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/main.aspx?guid=2771|title=Культура и искусство - Музеи и галереи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> === Театрлары === Гроднода екі театр бар: Облыстық драма театры және Облыстық қуыршақ театры. *'''Гродно Облыстық драма театры''' — 1947 жылдың қыркүйегінде ол Гродноға көшірілген Бобруйск Облыстық драма театрының негізінде құрылды. 1984 жылы жаңа ғимарат (сәулетші Г.Мочульский) салынды. Ол негізгі ғимараттан (негізгі аудитория, вестибюль және фойемен) және үш қабатты әкімшілік және қызмет көрсету ғимаратынан тұрады. Театр репертуарында балаларға, жасөспірімдерге және ересектерге арналған 35-тен астам қойылым бар. *'''Гродно облыстық қуыршақ театры''' — 1980 жылы Ленинград театр, музыка және кинематография институтының қуыршақ театры кафедрасының және Гродно мәдени-ағарту училищесінің түлектері негізін қалаған театр ғимаратын 1772 жылы сәулетшілер Мезер мен Сакко қалаған. Тизенхаус театрына арналған бұл ғимарат Тизенхаус сарайының жалғасы ретінде ойластырылып, оған жабық жаяу жүргіншілер жолы арқылы қосылған. 1859 жылы қайта құрудан кейін ғимараттың көлемі кеңейтілді. 1940 жылы үшінші қабат қосылды. 1975 жылы сахна корпусы мен көрермендер залы кеңейтілді.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/main.aspx?guid=3001|title=Культура и искусство - Театры|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Спорт == Гроднода спорт резервтерін дайындауды 19 мамандандырылған білім беру және спорт мекемелері жүзеге асырады, оның ішінде: 18 мамандандырылған олимпиадалық резервтегі балалар мен жасөспірімдер мектебі; 1 балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі, оның төртеуі спорт клубымен байланысты. "Гродно мемлекеттік олимпиадалық резерв мектебі" білім беру мекемесі; "Гродно аймақтық Олимпиадалық резерв кешені орталығы" мемлекеттік мекемесі. Дене шынықтыру мен спортты дамыту үшін қалада 852 дене шынықтыру және спорт нысаны бар: *дене шынықтыру және спорт нысандары, оның ішінде: *2 стадион; *2 жабық арена (футбол және жеңіл атлетика); *113 спорт залы (44 мамандандырылған); *226 дене шынықтыру және спортқа арналған бейімделген кеңістік; *265 ашық құрылым; *65 жүзу бассейні; *97 басқа спорт нысаны.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/ru/main.aspx?guid=8831|title=Физическая культура и спорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == *'''Гродноның ескі қамалы''' — XI ғасырда салынған тарихи қамал. Ғасырлар бойы ол бірнеше рет қиратылып, қайта салынған. Қазіргі уақытта қамалда тарихи-археологиялық мұражай орналасқан, бұл келушілерге кешенді зерттеуге және Гродноның тарихымен танысуға мүмкіндік береді. *'''Гроднодағы Жаңа қамал''' — 18 ғасырда поляк королі Август III-тің жазғы резиденциясы ретінде салынған. Қазіргі уақытта қамалда Гродно мемлекеттік дін тарихы мұражайы орналасқан, онда әртүрлі мәдениеттер мен діндердің әсерлі діни заттарының коллекциялары сақталған. *'''Фарни католик соборы''' — XVIII ғасырда салынған барокко соборы. Собор фрескалармен, құрбандық үстелімен және әртүрлі діни өнер туындыларымен безендірілген. Бұл Гроднодағы маңызды діни орын. *'''Каложа шіркеуі''' — Беларусьтегі ең көне сақталған шіркеулердің бірі. XII ғасырға жататын бұл шіркеу ерте славян сәулет өнерінің үлгісі болып табылады. Неман өзенінің жағасында орналасқан шіркеу туристер мен жергілікті тұрғындар үшін танымал орын. *'''Гродно хайуанаттар бағы''' — мұнда әлемнің түкпір-түкпірінен келген 1000-нан астам жануарлар, соның ішінде арыстандар, жолбарыстар, аюлар және маймылдар мекендейді.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-grodno.htm|title=Карта Гродно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат: Гродно облысы қалалары]] kw85p492k422eidsrcyh32ym96k5cmk 3607478 3607477 2026-05-21T12:05:21Z Мағыпар 100137 сурет қою 3607478 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Гродно |шынайы атауы = {{lang-be|Гродна}} |сурет = Horadnia (Hrodna), Vilienskaja. Горадня, Віленская (2021) 05.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of arms of Hrodna.svg |ту = Flag of Hrodna.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =40 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =23 |lon_min =49 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гродно облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Гродно ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = X ғ. |алғашқы дерек = 1128 |бұрынғы атаулары = Городен, Городно, Городня |статус алуы = |жер аумағы = 141,9 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 137 және 119 |климаты = қоңыржай континентальды |ресми тілі = |тұрғыны = 361 358 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = +3:00 |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +375 152 |пошта индексі = 230000—230031, 231700 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Hrodna |сайты = |сайт тілі = }} '''Гродно''' ({{lang-be|Гродна}}) — [[Беларусь]]тегі қала, [[Гродно облысы]] мен [[Гродно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Гродно халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 361 358 адамды құрады. Гродно Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша бесінші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-grodno-9178.html|title=Население Гродно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Гродно Беларусьтің батысында, [[Минск]]іден 270 км қашықтықта, Гродно қыратының ішінде, ойпат жазықта орналасқан. Қаланың өзі ойпатта орналасқан және Неман өзенімен екі бөлікке бөлінген. Гродноның климаты қоңыржай континенталды, қысы салқын және жазы салыстырмалы түрде жылы, бірақ ылғалды.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/grodno|title=География и климат Гродно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Тарихы == Қаланың бастапқы атауы Городен ескі орыс тіліндегі «қала, қоршау» етістігінен шыққан. Кейінірек ол топонимнің поляк тіліндегі айтылуы болып табылатын Гродноға айналды. Қала аумағындағы ең көне тарихи халық Балтық тайпалары: литвалықтар және йотвингтер болды. Бірінші және екінші мыңжылдықтардың тоғысында дреговичтер осында қоныстана бастады. Кейіннен Неман және Городничанка өзендерінің жағасындағы славян қонысы Городен бекінісіне айналды (алғаш рет 1128 жылы айтылған), ол ұзақ уақыт бойы Киев Русінің шекара бекеті болды. 14 ғасырға дейін Городен Гродно княздігінің орталығы болып, оның тас жолдардың қиылысында орналасуы қолөнер мен сауданың дамуына серпін берді. XIII ғасырда татарлар, сондай-ақ галисия князьдері мен тевтон рыцарлары да осында келіп қаланы тонады. Литва Ұлы Герцогтігі XIV ғасырдың басында Гроднода өз билігін орнатты. Бір кездері ол Тракадан кейінгі мемлекеттегі екінші маңызды қала болды. 1569 жылы Люблин одағынан кейін Гродно Трака воеводтығының астанасы ретінде Польша-Литва Достастығының құрамына кірді. XVІІ және XVIII ғасырларда Гродно өрттерден, эпидемиялардан және Польша мен Ресей және Швеция арасындағы жойқын соғыстардан зардап шекті. 1795 жылы Гродно Ресей империясына қосылды. Бұл кезеңде экономикалық өрлеу болды. Литваның құрамында қысқа мерзімнен кейін (1918-20) ол Польшаға берілді. 1939 жылы оны КСРО, ал 1941 жылы Германия басып алды. 1944 жылы нацистерден азат етілген Гродно Беларусь КСР-нің құрамына кірді. Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар кезіндегі неміс оккупациясы кезінде қала қатты зардап шекті. Соған қарамастан, Гродно қала тарихын көрсететін көптеген көрікті жерлерді сақтап қалды. 1991 жылдан бастап Гродно Беларусь Республикасының құрамында.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1150-Grodno.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Гродненский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Экономикасы == Гроднода аймақ өнімінің шамамен 40%-ын өндіретін әртүрлі типтегі 72 зауыт орналасқан. Ең дамыған салаларға химия, машина жасау және металл өңдеу, сондай-ақ тоқыма және тамақ өнімдерін өңдеу жатады. Гродно тоқыма және галантерея өнеркәсібі тек Беларусьте ғана емес, сонымен қатар шетелде де танымал.<ref>{{citeweb|url=https://bi.org.by/informaciya-o-gorode-grodno.html?ysclid=mpe0admy86380874735|title=О Беларуси изнутри|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> Қала азот тыңайтқыштарын, азық-түлік өнімдерін, киім мен аяқ киім, жиһаз, машина жасау өнімдерін, темекі және шұлық өндірісіне маманданған. Қаланың қолайлы бизнес климаты кәсіпкерліктің дамуына және тиімді инвестицияларға ықпал етеді. Қалада жыл сайын 300-ден астам жеке компания тіркеледі. Қаланың экономикалық дамуына 2002 жылы құрылған «Гродноинвест» еркін экономикалық аймағы ықпал етеді. Оның тұрғындары салық және кедендік жеңілдіктерді қоса алғанда, арнайы құқықтық режимді пайдаланады.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/ru/main.aspx?guid=1891 |title=ЭКОНОМИКА|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Транспорт == Гродно аймағында жол инфрақұрылымы жақсы дамыған. Еуропа мен ТМД елдерін байланыстыратын халықаралық автомобиль жолдары аймақ арқылы өтеді. Гродно аймағында кең теміржол желісі бар. Халықаралық желілер аймақты Польша және Литвамен байланыстырады. Гродно қоғамдық көліктің кең ауқымын ұсынады — қаланың кез келген нүктесіне автобус, троллейбус немесе трамвай арқылы жетуге болады.<ref>{{citeweb|url=https://justarrived.by/ru/page/grodno?ysclid=mpe0ka7grl726180609|title=Гродно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> Гродно теміржол вокзалымен Республиканың барлық облыс орталықтарымен тікелей байланыс бар. Қалалық вокзал күн сайын [[Минск]], [[Витебск]], [[Гомель]], [[Могилев]] және басқа қалаларға пойыздарды қабылдап, жөнелтеді. Тікелей пойыздар [[Брест (Беларусь)|Брест]], [[Мәскеу]] және [[Санкт-Петербург]]ке де қатынайды. Гродно әуежайы Гроднодан оңтүстік-шығысқа қарай 18 км жерде орналасқан және барлық типтегі ұшақтарды қабылдай алады. Қала автобус қызметі арқылы республиканың облыс орталықтарымен - Минск, Брест және Гродно облысының аудан орталықтарымен, сондай-ақ республиканың басқа аймақтарындағы қалалармен, сондай-ақ Друскининкай, [[Каунас]], [[Рига]], [[Лодзь]], [[Варшава]], Белосток және [[Прага]] сияқты халықаралық бағыттармен байланысты. Автовокзалдан күн сайын орта есеппен 3800 жолаушы шығады.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/ru/main.aspx?guid=2171|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Білім беру == [[Сурет:Grodno State Medical University.jpg|нобай|оңға|200px|Гродно мемлекеттік медициналық университеті]] Гродно қаласының білім беру желісі 144 білім беру мекемесінен тұрады: *93 мектепке дейінгі білім беру мекемесі (оның ішінде 7 мектепке дейінгі балаларды дамыту орталығы және 4 арнайы мектепке дейінгі білім беру мекемесі); *42 жалпы орта білім беру мекемесі (оның ішінде 10 гимназия және 1 лицей); *Балалар мен жасөспірімдерге арналған қосымша білім берудің 2 мекемесі; *4 арнайы білім беру мекемесі; *2 әлеуметтік-педагогикалық орталық; *1 сауықтыру лагері, «Зорка Юбилейная».<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/main.aspx?guid=1901|title=Наука и образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Гродно халқына медициналық қызметтерді Гроднодағы муниципалдық денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді. Оның ішінде Гроднода: 1 филиалы бар ересектерге арналған 7 қалалық емхана, 2 филиалы бар балалар орталық қалалық клиникалық емханасы, 2 филиалы бар орталық қалалық стоматологиялық клиника, 2 қалалық клиникалық аурухана және жедел жәрдем клиникалық ауруханасы. Жедел жәрдем ауруханасы қалада және оның айналасындағы аудандарда урологиялық және нейрохирургиялық науқастарға арналған 2 және 3 деңгейлі перинаталдық орталықты басқарады. Қалада бірегей операциялар жасалады, ал лапароскопиялық және микрохирургиялық әдістер офтальмологияда, гинекологияда және хирургияда кеңінен қолданылады. Дәріханалар желісіне 83 мемлекеттік және 114 коммерциялық дәріхана кіреді.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/main.aspx?guid=1911|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Мәдениеті == === Мұражайлар === Тек қаланың өзінде мектеп мұражайларымен қатар шамамен 40 мұражай мен мұражай көрмелері бар. *'''Мемлекеттік тарихи-археологиялық мұражай''' — Гродно қаласының тарихи орталығында, қамал төбесінде орналасқан. Гродно тұрғыны Ю.Иодковскийдің еңбегінің арқасында 1921 жылы Жаңа қамалда алғашқы мұражай көрмесі ашылды. Мұражай коллекциясында барлығы 190 000-нан астам экспонат болды. *'''Гродно мемлекеттік дін тарихы мұражайы''' — XVIII-XIX ғасырларға жататын сарай. 1977 жылы құрылған бұл Беларусь Республикасындағы дін мен мәдениет тарихын зерттеуге және құжаттауға арналған жалғыз мұражай. Мұражай коллекциясында 56 500 экспонат бар, оның ішінде қасиетті картиналар мен мүсіндер коллекциялары, көркем құймалар, этнографиялық заттар, сәндік-қолданбалы өнер және графикалық өнер бар. *'''«Городница тарихы» мұражайы»''' — көрме Гроднодағы А.Тизенегауздың реформаторлық қызметіне арналған. Городницаның макеті, сондай-ақ, XVIII ғасырдағы Гродно патшалық зауыттарының тауарлары да қойылған. *'''Гродно облыстық заманауи халық өнері мұражайы''' — 1965 жылы Гродно облыстық халық өнері үйінде құрылды. Оның коллекцияларында Гродно облысының қолөнершілері мен суретшілерінің шығармашылық жетістіктері көрініс табады. Бүгінде мұражай Гродно облыстық халық өнері орталығының көрме залы болып өзгертілді. Көрме іс-шаралары ежелгі заманнан бері қолданып келе жатқан және бүгінгі күнге дейін замандастарымыздың шығармашылығында жалғасып келе жатқан қолөнер мен өнерді кеңінен таныстыруға мүмкіндік береді.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/main.aspx?guid=2771|title=Культура и искусство - Музеи и галереи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> === Театрлары === Гроднода екі театр бар: Облыстық драма театры және Облыстық қуыршақ театры. *'''Гродно Облыстық драма театры''' — 1947 жылдың қыркүйегінде ол Гродноға көшірілген Бобруйск Облыстық драма театрының негізінде құрылды. 1984 жылы жаңа ғимарат (сәулетші Г.Мочульский) салынды. Ол негізгі ғимараттан (негізгі аудитория, вестибюль және фойемен) және үш қабатты әкімшілік және қызмет көрсету ғимаратынан тұрады. Театр репертуарында балаларға, жасөспірімдерге және ересектерге арналған 35-тен астам қойылым бар. *'''Гродно облыстық қуыршақ театры''' — 1980 жылы Ленинград театр, музыка және кинематография институтының қуыршақ театры кафедрасының және Гродно мәдени-ағарту училищесінің түлектері негізін қалаған театр ғимаратын 1772 жылы сәулетшілер Мезер мен Сакко қалаған. Тизенхаус театрына арналған бұл ғимарат Тизенхаус сарайының жалғасы ретінде ойластырылып, оған жабық жаяу жүргіншілер жолы арқылы қосылған. 1859 жылы қайта құрудан кейін ғимараттың көлемі кеңейтілді. 1940 жылы үшінші қабат қосылды. 1975 жылы сахна корпусы мен көрермендер залы кеңейтілді.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/main.aspx?guid=3001|title=Культура и искусство - Театры|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Спорт == Гроднода спорт резервтерін дайындауды 19 мамандандырылған білім беру және спорт мекемелері жүзеге асырады, оның ішінде: 18 мамандандырылған олимпиадалық резервтегі балалар мен жасөспірімдер мектебі; 1 балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі, оның төртеуі спорт клубымен байланысты. "Гродно мемлекеттік олимпиадалық резерв мектебі" білім беру мекемесі; "Гродно аймақтық Олимпиадалық резерв кешені орталығы" мемлекеттік мекемесі. Дене шынықтыру мен спортты дамыту үшін қалада 852 дене шынықтыру және спорт нысаны бар: *дене шынықтыру және спорт нысандары, оның ішінде: *2 стадион; *2 жабық арена (футбол және жеңіл атлетика); *113 спорт залы (44 мамандандырылған); *226 дене шынықтыру және спортқа арналған бейімделген кеңістік; *265 ашық құрылым; *65 жүзу бассейні; *97 басқа спорт нысаны.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/ru/main.aspx?guid=8831|title=Физическая культура и спорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == *'''Гродноның ескі қамалы''' — XI ғасырда салынған тарихи қамал. Ғасырлар бойы ол бірнеше рет қиратылып, қайта салынған. Қазіргі уақытта қамалда тарихи-археологиялық мұражай орналасқан, бұл келушілерге кешенді зерттеуге және Гродноның тарихымен танысуға мүмкіндік береді. *'''Гроднодағы Жаңа қамал''' — 18 ғасырда поляк королі Август III-тің жазғы резиденциясы ретінде салынған. Қазіргі уақытта қамалда Гродно мемлекеттік дін тарихы мұражайы орналасқан, онда әртүрлі мәдениеттер мен діндердің әсерлі діни заттарының коллекциялары сақталған. *'''Фарни католик соборы''' — XVIII ғасырда салынған барокко соборы. Собор фрескалармен, құрбандық үстелімен және әртүрлі діни өнер туындыларымен безендірілген. Бұл Гроднодағы маңызды діни орын. *'''Каложа шіркеуі''' — Беларусьтегі ең көне сақталған шіркеулердің бірі. XII ғасырға жататын бұл шіркеу ерте славян сәулет өнерінің үлгісі болып табылады. Неман өзенінің жағасында орналасқан шіркеу туристер мен жергілікті тұрғындар үшін танымал орын. *'''Гродно хайуанаттар бағы''' — мұнда әлемнің түкпір-түкпірінен келген 1000-нан астам жануарлар, соның ішінде арыстандар, жолбарыстар, аюлар және маймылдар мекендейді.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-grodno.htm|title=Карта Гродно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат: Гродно облысы қалалары]] aoscrtntqfswofl6k4hkvaj12nyiijc 3607480 3607478 2026-05-21T12:10:02Z Мағыпар 100137 3607480 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Гродно |шынайы атауы = {{lang-be|Гродна}} |сурет = Horadnia (Hrodna), Vilienskaja. Горадня, Віленская (2021) 05.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of arms of Hrodna.svg |ту = Flag of Hrodna.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =40 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =23 |lon_min =49 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гродно облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Гродно ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = X ғ. |алғашқы дерек = 1128 |бұрынғы атаулары = Городен, Городно, Городня |статус алуы = |жер аумағы = 141,9 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 137 және 119 |климаты = қоңыржай континентальды |ресми тілі = |тұрғыны = 361 358 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = +3:00 |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +375 152 |пошта индексі = 230000—230031, 231700 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Hrodna |сайты = |сайт тілі = }} '''Гродно''' ({{lang-be|Гродна}}) — [[Беларусь]]тегі қала, [[Гродно облысы]] мен [[Гродно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Гродно халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 361 358 адамды құрады. Гродно Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша бесінші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-grodno-9178.html|title=Население Гродно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Гродно Беларусьтің батысында, [[Минск]]іден 270 км қашықтықта, Гродно қыратының ішінде, ойпат жазықта орналасқан. Қаланың өзі ойпатта орналасқан және Неман өзенімен екі бөлікке бөлінген. Гродноның климаты қоңыржай континенталды, қысы салқын және жазы салыстырмалы түрде жылы, бірақ ылғалды.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/grodno|title=География и климат Гродно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Тарихы == Қаланың бастапқы атауы Городен ескі орыс тіліндегі «қала, қоршау» етістігінен шыққан. Кейінірек ол топонимнің поляк тіліндегі айтылуы болып табылатын Гродноға айналды. Қала аумағындағы ең көне тарихи халық Балтық тайпалары: литвалықтар және йотвингтер болды. Бірінші және екінші мыңжылдықтардың тоғысында дреговичтер осында қоныстана бастады. Кейіннен Неман және Городничанка өзендерінің жағасындағы славян қонысы Городен бекінісіне айналды (алғаш рет 1128 жылы айтылған), ол ұзақ уақыт бойы Киев Русінің шекара бекеті болды. 14 ғасырға дейін Городен Гродно княздігінің орталығы болып, оның тас жолдардың қиылысында орналасуы қолөнер мен сауданың дамуына серпін берді. XIII ғасырда татарлар, сондай-ақ галисия князьдері мен тевтон рыцарлары да осында келіп қаланы тонады. Литва Ұлы Герцогтігі XIV ғасырдың басында Гроднода өз билігін орнатты. Бір кездері ол Тракадан кейінгі мемлекеттегі екінші маңызды қала болды. 1569 жылы Люблин одағынан кейін Гродно Трака воеводтығының астанасы ретінде Польша-Литва Достастығының құрамына кірді. XVІІ және XVIII ғасырларда Гродно өрттерден, эпидемиялардан және Польша мен Ресей және Швеция арасындағы жойқын соғыстардан зардап шекті. 1795 жылы Гродно Ресей империясына қосылды. Бұл кезеңде экономикалық өрлеу болды. Литваның құрамында қысқа мерзімнен кейін (1918-20) ол Польшаға берілді. 1939 жылы оны КСРО, ал 1941 жылы Германия басып алды. 1944 жылы нацистерден азат етілген Гродно Беларусь КСР-нің құрамына кірді. Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар кезіндегі неміс оккупациясы кезінде қала қатты зардап шекті. Соған қарамастан, Гродно қала тарихын көрсететін көптеген көрікті жерлерді сақтап қалды. 1991 жылдан бастап Гродно Беларусь Республикасының құрамында.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1150-Grodno.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Гродненский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Экономикасы == Гроднода аймақ өнімінің шамамен 40%-ын өндіретін әртүрлі типтегі 72 зауыт орналасқан. Ең дамыған салаларға химия, машина жасау және металл өңдеу, сондай-ақ тоқыма және тамақ өнімдерін өңдеу жатады. Гродно тоқыма және галантерея өнеркәсібі тек Беларусьте ғана емес, сонымен қатар шетелде де танымал.<ref>{{citeweb|url=https://bi.org.by/informaciya-o-gorode-grodno.html?ysclid=mpe0admy86380874735|title=О Беларуси изнутри|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> Қала азот тыңайтқыштарын, азық-түлік өнімдерін, киім мен аяқ киім, жиһаз, машина жасау өнімдерін, темекі және шұлық өндірісіне маманданған. Қаланың қолайлы бизнес климаты кәсіпкерліктің дамуына және тиімді инвестицияларға ықпал етеді. Қалада жыл сайын 300-ден астам жеке компания тіркеледі. Қаланың экономикалық дамуына 2002 жылы құрылған «Гродноинвест» еркін экономикалық аймағы ықпал етеді. Оның тұрғындары салық және кедендік жеңілдіктерді қоса алғанда, арнайы құқықтық режимді пайдаланады.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/ru/main.aspx?guid=1891 |title=ЭКОНОМИКА|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Транспорт == Гродно аймағында жол инфрақұрылымы жақсы дамыған. Еуропа мен ТМД елдерін байланыстыратын халықаралық автомобиль жолдары аймақ арқылы өтеді. Гродно аймағында кең теміржол желісі бар. Халықаралық желілер аймақты Польша және Литвамен байланыстырады. Гродно қоғамдық көліктің кең ауқымын ұсынады — қаланың кез келген нүктесіне автобус, троллейбус немесе трамвай арқылы жетуге болады.<ref>{{citeweb|url=https://justarrived.by/ru/page/grodno?ysclid=mpe0ka7grl726180609|title=Гродно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> Гродно теміржол вокзалымен Республиканың барлық облыс орталықтарымен тікелей байланыс бар. Қалалық вокзал күн сайын [[Минск]], [[Витебск]], [[Гомель]], [[Могилев]] және басқа қалаларға пойыздарды қабылдап, жөнелтеді. Тікелей пойыздар [[Брест (Беларусь)|Брест]], [[Мәскеу]] және [[Санкт-Петербург]]ке де қатынайды. Гродно әуежайы Гроднодан оңтүстік-шығысқа қарай 18 км жерде орналасқан және барлық типтегі ұшақтарды қабылдай алады. Қала автобус қызметі арқылы республиканың облыс орталықтарымен - Минск, Брест және Гродно облысының аудан орталықтарымен, сондай-ақ республиканың басқа аймақтарындағы қалалармен, сондай-ақ Друскининкай, [[Каунас]], [[Рига]], [[Лодзь]], [[Варшава]], Белосток және [[Прага]] сияқты халықаралық бағыттармен байланысты. Автовокзалдан күн сайын орта есеппен 3800 жолаушы шығады.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/ru/main.aspx?guid=2171|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Білім беру == [[Сурет:Корпус №1 ГрГУ им. Янки Купалы, Ожешко, 22.jpg|нобай|оңға|200px|Гродно мемлекеттік университеті]] [[Сурет:Grodno State Medical University.jpg|нобай|оңға|200px|Гродно мемлекеттік медициналық университеті]] Гродно қаласының білім беру желісі 144 білім беру мекемесінен тұрады: *93 мектепке дейінгі білім беру мекемесі (оның ішінде 7 мектепке дейінгі балаларды дамыту орталығы және 4 арнайы мектепке дейінгі білім беру мекемесі); *42 жалпы орта білім беру мекемесі (оның ішінде 10 гимназия және 1 лицей); *Балалар мен жасөспірімдерге арналған қосымша білім берудің 2 мекемесі; *4 арнайы білім беру мекемесі; *2 әлеуметтік-педагогикалық орталық; *1 сауықтыру лагері, «Зорка Юбилейная».<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/main.aspx?guid=1901|title=Наука и образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Гродно халқына медициналық қызметтерді Гроднодағы муниципалдық денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді. Оның ішінде Гроднода: 1 филиалы бар ересектерге арналған 7 қалалық емхана, 2 филиалы бар балалар орталық қалалық клиникалық емханасы, 2 филиалы бар орталық қалалық стоматологиялық клиника, 2 қалалық клиникалық аурухана және жедел жәрдем клиникалық ауруханасы. Жедел жәрдем ауруханасы қалада және оның айналасындағы аудандарда урологиялық және нейрохирургиялық науқастарға арналған 2 және 3 деңгейлі перинаталдық орталықты басқарады. Қалада бірегей операциялар жасалады, ал лапароскопиялық және микрохирургиялық әдістер офтальмологияда, гинекологияда және хирургияда кеңінен қолданылады. Дәріханалар желісіне 83 мемлекеттік және 114 коммерциялық дәріхана кіреді.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/main.aspx?guid=1911|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Мәдениеті == === Мұражайлар === Тек қаланың өзінде мектеп мұражайларымен қатар шамамен 40 мұражай мен мұражай көрмелері бар. *'''Мемлекеттік тарихи-археологиялық мұражай''' — Гродно қаласының тарихи орталығында, қамал төбесінде орналасқан. Гродно тұрғыны Ю.Иодковскийдің еңбегінің арқасында 1921 жылы Жаңа қамалда алғашқы мұражай көрмесі ашылды. Мұражай коллекциясында барлығы 190 000-нан астам экспонат болды. *'''Гродно мемлекеттік дін тарихы мұражайы''' — XVIII-XIX ғасырларға жататын сарай. 1977 жылы құрылған бұл Беларусь Республикасындағы дін мен мәдениет тарихын зерттеуге және құжаттауға арналған жалғыз мұражай. Мұражай коллекциясында 56 500 экспонат бар, оның ішінде қасиетті картиналар мен мүсіндер коллекциялары, көркем құймалар, этнографиялық заттар, сәндік-қолданбалы өнер және графикалық өнер бар. *'''«Городница тарихы» мұражайы»''' — көрме Гроднодағы А.Тизенегауздың реформаторлық қызметіне арналған. Городницаның макеті, сондай-ақ, XVIII ғасырдағы Гродно патшалық зауыттарының тауарлары да қойылған. *'''Гродно облыстық заманауи халық өнері мұражайы''' — 1965 жылы Гродно облыстық халық өнері үйінде құрылды. Оның коллекцияларында Гродно облысының қолөнершілері мен суретшілерінің шығармашылық жетістіктері көрініс табады. Бүгінде мұражай Гродно облыстық халық өнері орталығының көрме залы болып өзгертілді. Көрме іс-шаралары ежелгі заманнан бері қолданып келе жатқан және бүгінгі күнге дейін замандастарымыздың шығармашылығында жалғасып келе жатқан қолөнер мен өнерді кеңінен таныстыруға мүмкіндік береді.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/main.aspx?guid=2771|title=Культура и искусство - Музеи и галереи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> === Театрлары === Гроднода екі театр бар: Облыстық драма театры және Облыстық қуыршақ театры. *'''Гродно Облыстық драма театры''' — 1947 жылдың қыркүйегінде ол Гродноға көшірілген Бобруйск Облыстық драма театрының негізінде құрылды. 1984 жылы жаңа ғимарат (сәулетші Г.Мочульский) салынды. Ол негізгі ғимараттан (негізгі аудитория, вестибюль және фойемен) және үш қабатты әкімшілік және қызмет көрсету ғимаратынан тұрады. Театр репертуарында балаларға, жасөспірімдерге және ересектерге арналған 35-тен астам қойылым бар. *'''Гродно облыстық қуыршақ театры''' — 1980 жылы Ленинград театр, музыка және кинематография институтының қуыршақ театры кафедрасының және Гродно мәдени-ағарту училищесінің түлектері негізін қалаған театр ғимаратын 1772 жылы сәулетшілер Мезер мен Сакко қалаған. Тизенхаус театрына арналған бұл ғимарат Тизенхаус сарайының жалғасы ретінде ойластырылып, оған жабық жаяу жүргіншілер жолы арқылы қосылған. 1859 жылы қайта құрудан кейін ғимараттың көлемі кеңейтілді. 1940 жылы үшінші қабат қосылды. 1975 жылы сахна корпусы мен көрермендер залы кеңейтілді.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/main.aspx?guid=3001|title=Культура и искусство - Театры|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Спорт == Гроднода спорт резервтерін дайындауды 19 мамандандырылған білім беру және спорт мекемелері жүзеге асырады, оның ішінде: 18 мамандандырылған олимпиадалық резервтегі балалар мен жасөспірімдер мектебі; 1 балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі, оның төртеуі спорт клубымен байланысты. "Гродно мемлекеттік олимпиадалық резерв мектебі" білім беру мекемесі; "Гродно аймақтық Олимпиадалық резерв кешені орталығы" мемлекеттік мекемесі. Дене шынықтыру мен спортты дамыту үшін қалада 852 дене шынықтыру және спорт нысаны бар: *дене шынықтыру және спорт нысандары, оның ішінде: *2 стадион; *2 жабық арена (футбол және жеңіл атлетика); *113 спорт залы (44 мамандандырылған); *226 дене шынықтыру және спортқа арналған бейімделген кеңістік; *265 ашық құрылым; *65 жүзу бассейні; *97 басқа спорт нысаны.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/ru/main.aspx?guid=8831|title=Физическая культура и спорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == *'''Гродноның ескі қамалы''' — XI ғасырда салынған тарихи қамал. Ғасырлар бойы ол бірнеше рет қиратылып, қайта салынған. Қазіргі уақытта қамалда тарихи-археологиялық мұражай орналасқан, бұл келушілерге кешенді зерттеуге және Гродноның тарихымен танысуға мүмкіндік береді. *'''Гроднодағы Жаңа қамал''' — 18 ғасырда поляк королі Август III-тің жазғы резиденциясы ретінде салынған. Қазіргі уақытта қамалда Гродно мемлекеттік дін тарихы мұражайы орналасқан, онда әртүрлі мәдениеттер мен діндердің әсерлі діни заттарының коллекциялары сақталған. *'''Фарни католик соборы''' — XVIII ғасырда салынған барокко соборы. Собор фрескалармен, құрбандық үстелімен және әртүрлі діни өнер туындыларымен безендірілген. Бұл Гроднодағы маңызды діни орын. *'''Каложа шіркеуі''' — Беларусьтегі ең көне сақталған шіркеулердің бірі. XII ғасырға жататын бұл шіркеу ерте славян сәулет өнерінің үлгісі болып табылады. Неман өзенінің жағасында орналасқан шіркеу туристер мен жергілікті тұрғындар үшін танымал орын. *'''Гродно хайуанаттар бағы''' — мұнда әлемнің түкпір-түкпірінен келген 1000-нан астам жануарлар, соның ішінде арыстандар, жолбарыстар, аюлар және маймылдар мекендейді.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-grodno.htm|title=Карта Гродно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат: Гродно облысы қалалары]] ple8lrwomsbgid2iycuy1u9l6ac2zpz 3607481 3607480 2026-05-21T12:13:04Z Мағыпар 100137 /* Мұражайлар */ 3607481 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Гродно |шынайы атауы = {{lang-be|Гродна}} |сурет = Horadnia (Hrodna), Vilienskaja. Горадня, Віленская (2021) 05.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of arms of Hrodna.svg |ту = Flag of Hrodna.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =40 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =23 |lon_min =49 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гродно облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Гродно ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = X ғ. |алғашқы дерек = 1128 |бұрынғы атаулары = Городен, Городно, Городня |статус алуы = |жер аумағы = 141,9 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 137 және 119 |климаты = қоңыржай континентальды |ресми тілі = |тұрғыны = 361 358 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = +3:00 |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +375 152 |пошта индексі = 230000—230031, 231700 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Hrodna |сайты = |сайт тілі = }} '''Гродно''' ({{lang-be|Гродна}}) — [[Беларусь]]тегі қала, [[Гродно облысы]] мен [[Гродно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Гродно халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 361 358 адамды құрады. Гродно Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша бесінші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-grodno-9178.html|title=Население Гродно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Гродно Беларусьтің батысында, [[Минск]]іден 270 км қашықтықта, Гродно қыратының ішінде, ойпат жазықта орналасқан. Қаланың өзі ойпатта орналасқан және Неман өзенімен екі бөлікке бөлінген. Гродноның климаты қоңыржай континенталды, қысы салқын және жазы салыстырмалы түрде жылы, бірақ ылғалды.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/grodno|title=География и климат Гродно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Тарихы == Қаланың бастапқы атауы Городен ескі орыс тіліндегі «қала, қоршау» етістігінен шыққан. Кейінірек ол топонимнің поляк тіліндегі айтылуы болып табылатын Гродноға айналды. Қала аумағындағы ең көне тарихи халық Балтық тайпалары: литвалықтар және йотвингтер болды. Бірінші және екінші мыңжылдықтардың тоғысында дреговичтер осында қоныстана бастады. Кейіннен Неман және Городничанка өзендерінің жағасындағы славян қонысы Городен бекінісіне айналды (алғаш рет 1128 жылы айтылған), ол ұзақ уақыт бойы Киев Русінің шекара бекеті болды. 14 ғасырға дейін Городен Гродно княздігінің орталығы болып, оның тас жолдардың қиылысында орналасуы қолөнер мен сауданың дамуына серпін берді. XIII ғасырда татарлар, сондай-ақ галисия князьдері мен тевтон рыцарлары да осында келіп қаланы тонады. Литва Ұлы Герцогтігі XIV ғасырдың басында Гроднода өз билігін орнатты. Бір кездері ол Тракадан кейінгі мемлекеттегі екінші маңызды қала болды. 1569 жылы Люблин одағынан кейін Гродно Трака воеводтығының астанасы ретінде Польша-Литва Достастығының құрамына кірді. XVІІ және XVIII ғасырларда Гродно өрттерден, эпидемиялардан және Польша мен Ресей және Швеция арасындағы жойқын соғыстардан зардап шекті. 1795 жылы Гродно Ресей империясына қосылды. Бұл кезеңде экономикалық өрлеу болды. Литваның құрамында қысқа мерзімнен кейін (1918-20) ол Польшаға берілді. 1939 жылы оны КСРО, ал 1941 жылы Германия басып алды. 1944 жылы нацистерден азат етілген Гродно Беларусь КСР-нің құрамына кірді. Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар кезіндегі неміс оккупациясы кезінде қала қатты зардап шекті. Соған қарамастан, Гродно қала тарихын көрсететін көптеген көрікті жерлерді сақтап қалды. 1991 жылдан бастап Гродно Беларусь Республикасының құрамында.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1150-Grodno.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Гродненский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Экономикасы == Гроднода аймақ өнімінің шамамен 40%-ын өндіретін әртүрлі типтегі 72 зауыт орналасқан. Ең дамыған салаларға химия, машина жасау және металл өңдеу, сондай-ақ тоқыма және тамақ өнімдерін өңдеу жатады. Гродно тоқыма және галантерея өнеркәсібі тек Беларусьте ғана емес, сонымен қатар шетелде де танымал.<ref>{{citeweb|url=https://bi.org.by/informaciya-o-gorode-grodno.html?ysclid=mpe0admy86380874735|title=О Беларуси изнутри|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> Қала азот тыңайтқыштарын, азық-түлік өнімдерін, киім мен аяқ киім, жиһаз, машина жасау өнімдерін, темекі және шұлық өндірісіне маманданған. Қаланың қолайлы бизнес климаты кәсіпкерліктің дамуына және тиімді инвестицияларға ықпал етеді. Қалада жыл сайын 300-ден астам жеке компания тіркеледі. Қаланың экономикалық дамуына 2002 жылы құрылған «Гродноинвест» еркін экономикалық аймағы ықпал етеді. Оның тұрғындары салық және кедендік жеңілдіктерді қоса алғанда, арнайы құқықтық режимді пайдаланады.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/ru/main.aspx?guid=1891 |title=ЭКОНОМИКА|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Транспорт == Гродно аймағында жол инфрақұрылымы жақсы дамыған. Еуропа мен ТМД елдерін байланыстыратын халықаралық автомобиль жолдары аймақ арқылы өтеді. Гродно аймағында кең теміржол желісі бар. Халықаралық желілер аймақты Польша және Литвамен байланыстырады. Гродно қоғамдық көліктің кең ауқымын ұсынады — қаланың кез келген нүктесіне автобус, троллейбус немесе трамвай арқылы жетуге болады.<ref>{{citeweb|url=https://justarrived.by/ru/page/grodno?ysclid=mpe0ka7grl726180609|title=Гродно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> Гродно теміржол вокзалымен Республиканың барлық облыс орталықтарымен тікелей байланыс бар. Қалалық вокзал күн сайын [[Минск]], [[Витебск]], [[Гомель]], [[Могилев]] және басқа қалаларға пойыздарды қабылдап, жөнелтеді. Тікелей пойыздар [[Брест (Беларусь)|Брест]], [[Мәскеу]] және [[Санкт-Петербург]]ке де қатынайды. Гродно әуежайы Гроднодан оңтүстік-шығысқа қарай 18 км жерде орналасқан және барлық типтегі ұшақтарды қабылдай алады. Қала автобус қызметі арқылы республиканың облыс орталықтарымен - Минск, Брест және Гродно облысының аудан орталықтарымен, сондай-ақ республиканың басқа аймақтарындағы қалалармен, сондай-ақ Друскининкай, [[Каунас]], [[Рига]], [[Лодзь]], [[Варшава]], Белосток және [[Прага]] сияқты халықаралық бағыттармен байланысты. Автовокзалдан күн сайын орта есеппен 3800 жолаушы шығады.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/ru/main.aspx?guid=2171|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Білім беру == [[Сурет:Корпус №1 ГрГУ им. Янки Купалы, Ожешко, 22.jpg|нобай|оңға|200px|Гродно мемлекеттік университеті]] [[Сурет:Grodno State Medical University.jpg|нобай|оңға|200px|Гродно мемлекеттік медициналық университеті]] Гродно қаласының білім беру желісі 144 білім беру мекемесінен тұрады: *93 мектепке дейінгі білім беру мекемесі (оның ішінде 7 мектепке дейінгі балаларды дамыту орталығы және 4 арнайы мектепке дейінгі білім беру мекемесі); *42 жалпы орта білім беру мекемесі (оның ішінде 10 гимназия және 1 лицей); *Балалар мен жасөспірімдерге арналған қосымша білім берудің 2 мекемесі; *4 арнайы білім беру мекемесі; *2 әлеуметтік-педагогикалық орталық; *1 сауықтыру лагері, «Зорка Юбилейная».<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/main.aspx?guid=1901|title=Наука и образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Гродно халқына медициналық қызметтерді Гроднодағы муниципалдық денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді. Оның ішінде Гроднода: 1 филиалы бар ересектерге арналған 7 қалалық емхана, 2 филиалы бар балалар орталық қалалық клиникалық емханасы, 2 филиалы бар орталық қалалық стоматологиялық клиника, 2 қалалық клиникалық аурухана және жедел жәрдем клиникалық ауруханасы. Жедел жәрдем ауруханасы қалада және оның айналасындағы аудандарда урологиялық және нейрохирургиялық науқастарға арналған 2 және 3 деңгейлі перинаталдық орталықты басқарады. Қалада бірегей операциялар жасалады, ал лапароскопиялық және микрохирургиялық әдістер офтальмологияда, гинекологияда және хирургияда кеңінен қолданылады. Дәріханалар желісіне 83 мемлекеттік және 114 коммерциялық дәріхана кіреді.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/main.aspx?guid=1911|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Мәдениеті == === Мұражайлар === Тек қаланың өзінде мектеп мұражайларымен қатар шамамен 40 мұражай мен мұражай көрмелері бар. [[Сурет:Museum of religion.JPG|нобай|оңға|250px|Гродно мемлекеттік дін тарихы мұражайы]] *'''Мемлекеттік тарихи-археологиялық мұражай''' — Гродно қаласының тарихи орталығында, қамал төбесінде орналасқан. Гродно тұрғыны Ю.Иодковскийдің еңбегінің арқасында 1921 жылы Жаңа қамалда алғашқы мұражай көрмесі ашылды. Мұражай коллекциясында барлығы 190 000-нан астам экспонат болды. *'''Гродно мемлекеттік дін тарихы мұражайы''' — XVIII-XIX ғасырларға жататын сарай. 1977 жылы құрылған бұл Беларусь Республикасындағы дін мен мәдениет тарихын зерттеуге және құжаттауға арналған жалғыз мұражай. Мұражай коллекциясында 56 500 экспонат бар, оның ішінде қасиетті картиналар мен мүсіндер коллекциялары, көркем құймалар, этнографиялық заттар, сәндік-қолданбалы өнер және графикалық өнер бар. *'''«Городница тарихы» мұражайы»''' — көрме Гроднодағы А.Тизенегауздың реформаторлық қызметіне арналған. Городницаның макеті, сондай-ақ, XVIII ғасырдағы Гродно патшалық зауыттарының тауарлары да қойылған. *'''Гродно облыстық заманауи халық өнері мұражайы''' — 1965 жылы Гродно облыстық халық өнері үйінде құрылды. Оның коллекцияларында Гродно облысының қолөнершілері мен суретшілерінің шығармашылық жетістіктері көрініс табады. Бүгінде мұражай Гродно облыстық халық өнері орталығының көрме залы болып өзгертілді. Көрме іс-шаралары ежелгі заманнан бері қолданып келе жатқан және бүгінгі күнге дейін замандастарымыздың шығармашылығында жалғасып келе жатқан қолөнер мен өнерді кеңінен таныстыруға мүмкіндік береді.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/main.aspx?guid=2771|title=Культура и искусство - Музеи и галереи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> === Театрлары === Гроднода екі театр бар: Облыстық драма театры және Облыстық қуыршақ театры. *'''Гродно Облыстық драма театры''' — 1947 жылдың қыркүйегінде ол Гродноға көшірілген Бобруйск Облыстық драма театрының негізінде құрылды. 1984 жылы жаңа ғимарат (сәулетші Г.Мочульский) салынды. Ол негізгі ғимараттан (негізгі аудитория, вестибюль және фойемен) және үш қабатты әкімшілік және қызмет көрсету ғимаратынан тұрады. Театр репертуарында балаларға, жасөспірімдерге және ересектерге арналған 35-тен астам қойылым бар. *'''Гродно облыстық қуыршақ театры''' — 1980 жылы Ленинград театр, музыка және кинематография институтының қуыршақ театры кафедрасының және Гродно мәдени-ағарту училищесінің түлектері негізін қалаған театр ғимаратын 1772 жылы сәулетшілер Мезер мен Сакко қалаған. Тизенхаус театрына арналған бұл ғимарат Тизенхаус сарайының жалғасы ретінде ойластырылып, оған жабық жаяу жүргіншілер жолы арқылы қосылған. 1859 жылы қайта құрудан кейін ғимараттың көлемі кеңейтілді. 1940 жылы үшінші қабат қосылды. 1975 жылы сахна корпусы мен көрермендер залы кеңейтілді.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/main.aspx?guid=3001|title=Культура и искусство - Театры|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Спорт == Гроднода спорт резервтерін дайындауды 19 мамандандырылған білім беру және спорт мекемелері жүзеге асырады, оның ішінде: 18 мамандандырылған олимпиадалық резервтегі балалар мен жасөспірімдер мектебі; 1 балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі, оның төртеуі спорт клубымен байланысты. "Гродно мемлекеттік олимпиадалық резерв мектебі" білім беру мекемесі; "Гродно аймақтық Олимпиадалық резерв кешені орталығы" мемлекеттік мекемесі. Дене шынықтыру мен спортты дамыту үшін қалада 852 дене шынықтыру және спорт нысаны бар: *дене шынықтыру және спорт нысандары, оның ішінде: *2 стадион; *2 жабық арена (футбол және жеңіл атлетика); *113 спорт залы (44 мамандандырылған); *226 дене шынықтыру және спортқа арналған бейімделген кеңістік; *265 ашық құрылым; *65 жүзу бассейні; *97 басқа спорт нысаны.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/ru/main.aspx?guid=8831|title=Физическая культура и спорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == *'''Гродноның ескі қамалы''' — XI ғасырда салынған тарихи қамал. Ғасырлар бойы ол бірнеше рет қиратылып, қайта салынған. Қазіргі уақытта қамалда тарихи-археологиялық мұражай орналасқан, бұл келушілерге кешенді зерттеуге және Гродноның тарихымен танысуға мүмкіндік береді. *'''Гроднодағы Жаңа қамал''' — 18 ғасырда поляк королі Август III-тің жазғы резиденциясы ретінде салынған. Қазіргі уақытта қамалда Гродно мемлекеттік дін тарихы мұражайы орналасқан, онда әртүрлі мәдениеттер мен діндердің әсерлі діни заттарының коллекциялары сақталған. *'''Фарни католик соборы''' — XVIII ғасырда салынған барокко соборы. Собор фрескалармен, құрбандық үстелімен және әртүрлі діни өнер туындыларымен безендірілген. Бұл Гроднодағы маңызды діни орын. *'''Каложа шіркеуі''' — Беларусьтегі ең көне сақталған шіркеулердің бірі. XII ғасырға жататын бұл шіркеу ерте славян сәулет өнерінің үлгісі болып табылады. Неман өзенінің жағасында орналасқан шіркеу туристер мен жергілікті тұрғындар үшін танымал орын. *'''Гродно хайуанаттар бағы''' — мұнда әлемнің түкпір-түкпірінен келген 1000-нан астам жануарлар, соның ішінде арыстандар, жолбарыстар, аюлар және маймылдар мекендейді.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-grodno.htm|title=Карта Гродно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат: Гродно облысы қалалары]] n67bc5edzos08yvy3tf87rczwezy63n 3607483 3607481 2026-05-21T12:14:23Z Мағыпар 100137 /* Театрлары */ сурет қою 3607483 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Гродно |шынайы атауы = {{lang-be|Гродна}} |сурет = Horadnia (Hrodna), Vilienskaja. Горадня, Віленская (2021) 05.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of arms of Hrodna.svg |ту = Flag of Hrodna.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =40 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =23 |lon_min =49 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гродно облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Гродно ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = X ғ. |алғашқы дерек = 1128 |бұрынғы атаулары = Городен, Городно, Городня |статус алуы = |жер аумағы = 141,9 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 137 және 119 |климаты = қоңыржай континентальды |ресми тілі = |тұрғыны = 361 358 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = +3:00 |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +375 152 |пошта индексі = 230000—230031, 231700 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Hrodna |сайты = |сайт тілі = }} '''Гродно''' ({{lang-be|Гродна}}) — [[Беларусь]]тегі қала, [[Гродно облысы]] мен [[Гродно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Гродно халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 361 358 адамды құрады. Гродно Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша бесінші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-grodno-9178.html|title=Население Гродно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Гродно Беларусьтің батысында, [[Минск]]іден 270 км қашықтықта, Гродно қыратының ішінде, ойпат жазықта орналасқан. Қаланың өзі ойпатта орналасқан және Неман өзенімен екі бөлікке бөлінген. Гродноның климаты қоңыржай континенталды, қысы салқын және жазы салыстырмалы түрде жылы, бірақ ылғалды.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/grodno|title=География и климат Гродно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Тарихы == Қаланың бастапқы атауы Городен ескі орыс тіліндегі «қала, қоршау» етістігінен шыққан. Кейінірек ол топонимнің поляк тіліндегі айтылуы болып табылатын Гродноға айналды. Қала аумағындағы ең көне тарихи халық Балтық тайпалары: литвалықтар және йотвингтер болды. Бірінші және екінші мыңжылдықтардың тоғысында дреговичтер осында қоныстана бастады. Кейіннен Неман және Городничанка өзендерінің жағасындағы славян қонысы Городен бекінісіне айналды (алғаш рет 1128 жылы айтылған), ол ұзақ уақыт бойы Киев Русінің шекара бекеті болды. 14 ғасырға дейін Городен Гродно княздігінің орталығы болып, оның тас жолдардың қиылысында орналасуы қолөнер мен сауданың дамуына серпін берді. XIII ғасырда татарлар, сондай-ақ галисия князьдері мен тевтон рыцарлары да осында келіп қаланы тонады. Литва Ұлы Герцогтігі XIV ғасырдың басында Гроднода өз билігін орнатты. Бір кездері ол Тракадан кейінгі мемлекеттегі екінші маңызды қала болды. 1569 жылы Люблин одағынан кейін Гродно Трака воеводтығының астанасы ретінде Польша-Литва Достастығының құрамына кірді. XVІІ және XVIII ғасырларда Гродно өрттерден, эпидемиялардан және Польша мен Ресей және Швеция арасындағы жойқын соғыстардан зардап шекті. 1795 жылы Гродно Ресей империясына қосылды. Бұл кезеңде экономикалық өрлеу болды. Литваның құрамында қысқа мерзімнен кейін (1918-20) ол Польшаға берілді. 1939 жылы оны КСРО, ал 1941 жылы Германия басып алды. 1944 жылы нацистерден азат етілген Гродно Беларусь КСР-нің құрамына кірді. Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар кезіндегі неміс оккупациясы кезінде қала қатты зардап шекті. Соған қарамастан, Гродно қала тарихын көрсететін көптеген көрікті жерлерді сақтап қалды. 1991 жылдан бастап Гродно Беларусь Республикасының құрамында.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1150-Grodno.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Гродненский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Экономикасы == Гроднода аймақ өнімінің шамамен 40%-ын өндіретін әртүрлі типтегі 72 зауыт орналасқан. Ең дамыған салаларға химия, машина жасау және металл өңдеу, сондай-ақ тоқыма және тамақ өнімдерін өңдеу жатады. Гродно тоқыма және галантерея өнеркәсібі тек Беларусьте ғана емес, сонымен қатар шетелде де танымал.<ref>{{citeweb|url=https://bi.org.by/informaciya-o-gorode-grodno.html?ysclid=mpe0admy86380874735|title=О Беларуси изнутри|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> Қала азот тыңайтқыштарын, азық-түлік өнімдерін, киім мен аяқ киім, жиһаз, машина жасау өнімдерін, темекі және шұлық өндірісіне маманданған. Қаланың қолайлы бизнес климаты кәсіпкерліктің дамуына және тиімді инвестицияларға ықпал етеді. Қалада жыл сайын 300-ден астам жеке компания тіркеледі. Қаланың экономикалық дамуына 2002 жылы құрылған «Гродноинвест» еркін экономикалық аймағы ықпал етеді. Оның тұрғындары салық және кедендік жеңілдіктерді қоса алғанда, арнайы құқықтық режимді пайдаланады.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/ru/main.aspx?guid=1891 |title=ЭКОНОМИКА|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Транспорт == Гродно аймағында жол инфрақұрылымы жақсы дамыған. Еуропа мен ТМД елдерін байланыстыратын халықаралық автомобиль жолдары аймақ арқылы өтеді. Гродно аймағында кең теміржол желісі бар. Халықаралық желілер аймақты Польша және Литвамен байланыстырады. Гродно қоғамдық көліктің кең ауқымын ұсынады — қаланың кез келген нүктесіне автобус, троллейбус немесе трамвай арқылы жетуге болады.<ref>{{citeweb|url=https://justarrived.by/ru/page/grodno?ysclid=mpe0ka7grl726180609|title=Гродно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> Гродно теміржол вокзалымен Республиканың барлық облыс орталықтарымен тікелей байланыс бар. Қалалық вокзал күн сайын [[Минск]], [[Витебск]], [[Гомель]], [[Могилев]] және басқа қалаларға пойыздарды қабылдап, жөнелтеді. Тікелей пойыздар [[Брест (Беларусь)|Брест]], [[Мәскеу]] және [[Санкт-Петербург]]ке де қатынайды. Гродно әуежайы Гроднодан оңтүстік-шығысқа қарай 18 км жерде орналасқан және барлық типтегі ұшақтарды қабылдай алады. Қала автобус қызметі арқылы республиканың облыс орталықтарымен - Минск, Брест және Гродно облысының аудан орталықтарымен, сондай-ақ республиканың басқа аймақтарындағы қалалармен, сондай-ақ Друскининкай, [[Каунас]], [[Рига]], [[Лодзь]], [[Варшава]], Белосток және [[Прага]] сияқты халықаралық бағыттармен байланысты. Автовокзалдан күн сайын орта есеппен 3800 жолаушы шығады.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/ru/main.aspx?guid=2171|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Білім беру == [[Сурет:Корпус №1 ГрГУ им. Янки Купалы, Ожешко, 22.jpg|нобай|оңға|200px|Гродно мемлекеттік университеті]] [[Сурет:Grodno State Medical University.jpg|нобай|оңға|200px|Гродно мемлекеттік медициналық университеті]] Гродно қаласының білім беру желісі 144 білім беру мекемесінен тұрады: *93 мектепке дейінгі білім беру мекемесі (оның ішінде 7 мектепке дейінгі балаларды дамыту орталығы және 4 арнайы мектепке дейінгі білім беру мекемесі); *42 жалпы орта білім беру мекемесі (оның ішінде 10 гимназия және 1 лицей); *Балалар мен жасөспірімдерге арналған қосымша білім берудің 2 мекемесі; *4 арнайы білім беру мекемесі; *2 әлеуметтік-педагогикалық орталық; *1 сауықтыру лагері, «Зорка Юбилейная».<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/main.aspx?guid=1901|title=Наука и образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Гродно халқына медициналық қызметтерді Гроднодағы муниципалдық денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді. Оның ішінде Гроднода: 1 филиалы бар ересектерге арналған 7 қалалық емхана, 2 филиалы бар балалар орталық қалалық клиникалық емханасы, 2 филиалы бар орталық қалалық стоматологиялық клиника, 2 қалалық клиникалық аурухана және жедел жәрдем клиникалық ауруханасы. Жедел жәрдем ауруханасы қалада және оның айналасындағы аудандарда урологиялық және нейрохирургиялық науқастарға арналған 2 және 3 деңгейлі перинаталдық орталықты басқарады. Қалада бірегей операциялар жасалады, ал лапароскопиялық және микрохирургиялық әдістер офтальмологияда, гинекологияда және хирургияда кеңінен қолданылады. Дәріханалар желісіне 83 мемлекеттік және 114 коммерциялық дәріхана кіреді.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/main.aspx?guid=1911|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Мәдениеті == === Мұражайлар === Тек қаланың өзінде мектеп мұражайларымен қатар шамамен 40 мұражай мен мұражай көрмелері бар. [[Сурет:Museum of religion.JPG|нобай|оңға|250px|Гродно мемлекеттік дін тарихы мұражайы]] *'''Мемлекеттік тарихи-археологиялық мұражай''' — Гродно қаласының тарихи орталығында, қамал төбесінде орналасқан. Гродно тұрғыны Ю.Иодковскийдің еңбегінің арқасында 1921 жылы Жаңа қамалда алғашқы мұражай көрмесі ашылды. Мұражай коллекциясында барлығы 190 000-нан астам экспонат болды. *'''Гродно мемлекеттік дін тарихы мұражайы''' — XVIII-XIX ғасырларға жататын сарай. 1977 жылы құрылған бұл Беларусь Республикасындағы дін мен мәдениет тарихын зерттеуге және құжаттауға арналған жалғыз мұражай. Мұражай коллекциясында 56 500 экспонат бар, оның ішінде қасиетті картиналар мен мүсіндер коллекциялары, көркем құймалар, этнографиялық заттар, сәндік-қолданбалы өнер және графикалық өнер бар. *'''«Городница тарихы» мұражайы»''' — көрме Гроднодағы А.Тизенегауздың реформаторлық қызметіне арналған. Городницаның макеті, сондай-ақ, XVIII ғасырдағы Гродно патшалық зауыттарының тауарлары да қойылған. *'''Гродно облыстық заманауи халық өнері мұражайы''' — 1965 жылы Гродно облыстық халық өнері үйінде құрылды. Оның коллекцияларында Гродно облысының қолөнершілері мен суретшілерінің шығармашылық жетістіктері көрініс табады. Бүгінде мұражай Гродно облыстық халық өнері орталығының көрме залы болып өзгертілді. Көрме іс-шаралары ежелгі заманнан бері қолданып келе жатқан және бүгінгі күнге дейін замандастарымыздың шығармашылығында жалғасып келе жатқан қолөнер мен өнерді кеңінен таныстыруға мүмкіндік береді.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/main.aspx?guid=2771|title=Культура и искусство - Музеи и галереи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> === Театрлары === Гроднода екі театр бар: Облыстық драма театры және Облыстық қуыршақ театры. [[Сурет:Театр кукол в Гродно.JPG|нобай|оңға|200px|Гродно облыстық қуыршақ театры]] *'''Гродно Облыстық драма театры''' — 1947 жылдың қыркүйегінде ол Гродноға көшірілген Бобруйск Облыстық драма театрының негізінде құрылды. 1984 жылы жаңа ғимарат (сәулетші Г.Мочульский) салынды. Ол негізгі ғимараттан (негізгі аудитория, вестибюль және фойемен) және үш қабатты әкімшілік және қызмет көрсету ғимаратынан тұрады. Театр репертуарында балаларға, жасөспірімдерге және ересектерге арналған 35-тен астам қойылым бар. *'''Гродно облыстық қуыршақ театры''' — 1980 жылы Ленинград театр, музыка және кинематография институтының қуыршақ театры кафедрасының және Гродно мәдени-ағарту училищесінің түлектері негізін қалаған театр ғимаратын 1772 жылы сәулетшілер Мезер мен Сакко қалаған. Тизенхаус театрына арналған бұл ғимарат Тизенхаус сарайының жалғасы ретінде ойластырылып, оған жабық жаяу жүргіншілер жолы арқылы қосылған. 1859 жылы қайта құрудан кейін ғимараттың көлемі кеңейтілді. 1940 жылы үшінші қабат қосылды. 1975 жылы сахна корпусы мен көрермендер залы кеңейтілді.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/main.aspx?guid=3001|title=Культура и искусство - Театры|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Спорт == Гроднода спорт резервтерін дайындауды 19 мамандандырылған білім беру және спорт мекемелері жүзеге асырады, оның ішінде: 18 мамандандырылған олимпиадалық резервтегі балалар мен жасөспірімдер мектебі; 1 балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі, оның төртеуі спорт клубымен байланысты. "Гродно мемлекеттік олимпиадалық резерв мектебі" білім беру мекемесі; "Гродно аймақтық Олимпиадалық резерв кешені орталығы" мемлекеттік мекемесі. Дене шынықтыру мен спортты дамыту үшін қалада 852 дене шынықтыру және спорт нысаны бар: *дене шынықтыру және спорт нысандары, оның ішінде: *2 стадион; *2 жабық арена (футбол және жеңіл атлетика); *113 спорт залы (44 мамандандырылған); *226 дене шынықтыру және спортқа арналған бейімделген кеңістік; *265 ашық құрылым; *65 жүзу бассейні; *97 басқа спорт нысаны.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/ru/main.aspx?guid=8831|title=Физическая культура и спорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == *'''Гродноның ескі қамалы''' — XI ғасырда салынған тарихи қамал. Ғасырлар бойы ол бірнеше рет қиратылып, қайта салынған. Қазіргі уақытта қамалда тарихи-археологиялық мұражай орналасқан, бұл келушілерге кешенді зерттеуге және Гродноның тарихымен танысуға мүмкіндік береді. *'''Гроднодағы Жаңа қамал''' — 18 ғасырда поляк королі Август III-тің жазғы резиденциясы ретінде салынған. Қазіргі уақытта қамалда Гродно мемлекеттік дін тарихы мұражайы орналасқан, онда әртүрлі мәдениеттер мен діндердің әсерлі діни заттарының коллекциялары сақталған. *'''Фарни католик соборы''' — XVIII ғасырда салынған барокко соборы. Собор фрескалармен, құрбандық үстелімен және әртүрлі діни өнер туындыларымен безендірілген. Бұл Гроднодағы маңызды діни орын. *'''Каложа шіркеуі''' — Беларусьтегі ең көне сақталған шіркеулердің бірі. XII ғасырға жататын бұл шіркеу ерте славян сәулет өнерінің үлгісі болып табылады. Неман өзенінің жағасында орналасқан шіркеу туристер мен жергілікті тұрғындар үшін танымал орын. *'''Гродно хайуанаттар бағы''' — мұнда әлемнің түкпір-түкпірінен келген 1000-нан астам жануарлар, соның ішінде арыстандар, жолбарыстар, аюлар және маймылдар мекендейді.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-grodno.htm|title=Карта Гродно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат: Гродно облысы қалалары]] a3ar1ddefigwfv5v8uoh3xshihlgnoh 3607485 3607483 2026-05-21T12:19:00Z Мағыпар 100137 /* Спорт */ сурет қою 3607485 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Гродно |шынайы атауы = {{lang-be|Гродна}} |сурет = Horadnia (Hrodna), Vilienskaja. Горадня, Віленская (2021) 05.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of arms of Hrodna.svg |ту = Flag of Hrodna.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =40 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =23 |lon_min =49 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гродно облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Гродно ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = X ғ. |алғашқы дерек = 1128 |бұрынғы атаулары = Городен, Городно, Городня |статус алуы = |жер аумағы = 141,9 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 137 және 119 |климаты = қоңыржай континентальды |ресми тілі = |тұрғыны = 361 358 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = +3:00 |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +375 152 |пошта индексі = 230000—230031, 231700 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Hrodna |сайты = |сайт тілі = }} '''Гродно''' ({{lang-be|Гродна}}) — [[Беларусь]]тегі қала, [[Гродно облысы]] мен [[Гродно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Гродно халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 361 358 адамды құрады. Гродно Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша бесінші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-grodno-9178.html|title=Население Гродно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Гродно Беларусьтің батысында, [[Минск]]іден 270 км қашықтықта, Гродно қыратының ішінде, ойпат жазықта орналасқан. Қаланың өзі ойпатта орналасқан және Неман өзенімен екі бөлікке бөлінген. Гродноның климаты қоңыржай континенталды, қысы салқын және жазы салыстырмалы түрде жылы, бірақ ылғалды.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/grodno|title=География и климат Гродно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Тарихы == Қаланың бастапқы атауы Городен ескі орыс тіліндегі «қала, қоршау» етістігінен шыққан. Кейінірек ол топонимнің поляк тіліндегі айтылуы болып табылатын Гродноға айналды. Қала аумағындағы ең көне тарихи халық Балтық тайпалары: литвалықтар және йотвингтер болды. Бірінші және екінші мыңжылдықтардың тоғысында дреговичтер осында қоныстана бастады. Кейіннен Неман және Городничанка өзендерінің жағасындағы славян қонысы Городен бекінісіне айналды (алғаш рет 1128 жылы айтылған), ол ұзақ уақыт бойы Киев Русінің шекара бекеті болды. 14 ғасырға дейін Городен Гродно княздігінің орталығы болып, оның тас жолдардың қиылысында орналасуы қолөнер мен сауданың дамуына серпін берді. XIII ғасырда татарлар, сондай-ақ галисия князьдері мен тевтон рыцарлары да осында келіп қаланы тонады. Литва Ұлы Герцогтігі XIV ғасырдың басында Гроднода өз билігін орнатты. Бір кездері ол Тракадан кейінгі мемлекеттегі екінші маңызды қала болды. 1569 жылы Люблин одағынан кейін Гродно Трака воеводтығының астанасы ретінде Польша-Литва Достастығының құрамына кірді. XVІІ және XVIII ғасырларда Гродно өрттерден, эпидемиялардан және Польша мен Ресей және Швеция арасындағы жойқын соғыстардан зардап шекті. 1795 жылы Гродно Ресей империясына қосылды. Бұл кезеңде экономикалық өрлеу болды. Литваның құрамында қысқа мерзімнен кейін (1918-20) ол Польшаға берілді. 1939 жылы оны КСРО, ал 1941 жылы Германия басып алды. 1944 жылы нацистерден азат етілген Гродно Беларусь КСР-нің құрамына кірді. Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар кезіндегі неміс оккупациясы кезінде қала қатты зардап шекті. Соған қарамастан, Гродно қала тарихын көрсететін көптеген көрікті жерлерді сақтап қалды. 1991 жылдан бастап Гродно Беларусь Республикасының құрамында.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1150-Grodno.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Гродненский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Экономикасы == Гроднода аймақ өнімінің шамамен 40%-ын өндіретін әртүрлі типтегі 72 зауыт орналасқан. Ең дамыған салаларға химия, машина жасау және металл өңдеу, сондай-ақ тоқыма және тамақ өнімдерін өңдеу жатады. Гродно тоқыма және галантерея өнеркәсібі тек Беларусьте ғана емес, сонымен қатар шетелде де танымал.<ref>{{citeweb|url=https://bi.org.by/informaciya-o-gorode-grodno.html?ysclid=mpe0admy86380874735|title=О Беларуси изнутри|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> Қала азот тыңайтқыштарын, азық-түлік өнімдерін, киім мен аяқ киім, жиһаз, машина жасау өнімдерін, темекі және шұлық өндірісіне маманданған. Қаланың қолайлы бизнес климаты кәсіпкерліктің дамуына және тиімді инвестицияларға ықпал етеді. Қалада жыл сайын 300-ден астам жеке компания тіркеледі. Қаланың экономикалық дамуына 2002 жылы құрылған «Гродноинвест» еркін экономикалық аймағы ықпал етеді. Оның тұрғындары салық және кедендік жеңілдіктерді қоса алғанда, арнайы құқықтық режимді пайдаланады.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/ru/main.aspx?guid=1891 |title=ЭКОНОМИКА|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Транспорт == Гродно аймағында жол инфрақұрылымы жақсы дамыған. Еуропа мен ТМД елдерін байланыстыратын халықаралық автомобиль жолдары аймақ арқылы өтеді. Гродно аймағында кең теміржол желісі бар. Халықаралық желілер аймақты Польша және Литвамен байланыстырады. Гродно қоғамдық көліктің кең ауқымын ұсынады — қаланың кез келген нүктесіне автобус, троллейбус немесе трамвай арқылы жетуге болады.<ref>{{citeweb|url=https://justarrived.by/ru/page/grodno?ysclid=mpe0ka7grl726180609|title=Гродно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> Гродно теміржол вокзалымен Республиканың барлық облыс орталықтарымен тікелей байланыс бар. Қалалық вокзал күн сайын [[Минск]], [[Витебск]], [[Гомель]], [[Могилев]] және басқа қалаларға пойыздарды қабылдап, жөнелтеді. Тікелей пойыздар [[Брест (Беларусь)|Брест]], [[Мәскеу]] және [[Санкт-Петербург]]ке де қатынайды. Гродно әуежайы Гроднодан оңтүстік-шығысқа қарай 18 км жерде орналасқан және барлық типтегі ұшақтарды қабылдай алады. Қала автобус қызметі арқылы республиканың облыс орталықтарымен - Минск, Брест және Гродно облысының аудан орталықтарымен, сондай-ақ республиканың басқа аймақтарындағы қалалармен, сондай-ақ Друскининкай, [[Каунас]], [[Рига]], [[Лодзь]], [[Варшава]], Белосток және [[Прага]] сияқты халықаралық бағыттармен байланысты. Автовокзалдан күн сайын орта есеппен 3800 жолаушы шығады.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/ru/main.aspx?guid=2171|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Білім беру == [[Сурет:Корпус №1 ГрГУ им. Янки Купалы, Ожешко, 22.jpg|нобай|оңға|200px|Гродно мемлекеттік университеті]] [[Сурет:Grodno State Medical University.jpg|нобай|оңға|200px|Гродно мемлекеттік медициналық университеті]] Гродно қаласының білім беру желісі 144 білім беру мекемесінен тұрады: *93 мектепке дейінгі білім беру мекемесі (оның ішінде 7 мектепке дейінгі балаларды дамыту орталығы және 4 арнайы мектепке дейінгі білім беру мекемесі); *42 жалпы орта білім беру мекемесі (оның ішінде 10 гимназия және 1 лицей); *Балалар мен жасөспірімдерге арналған қосымша білім берудің 2 мекемесі; *4 арнайы білім беру мекемесі; *2 әлеуметтік-педагогикалық орталық; *1 сауықтыру лагері, «Зорка Юбилейная».<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/main.aspx?guid=1901|title=Наука и образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Гродно халқына медициналық қызметтерді Гроднодағы муниципалдық денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді. Оның ішінде Гроднода: 1 филиалы бар ересектерге арналған 7 қалалық емхана, 2 филиалы бар балалар орталық қалалық клиникалық емханасы, 2 филиалы бар орталық қалалық стоматологиялық клиника, 2 қалалық клиникалық аурухана және жедел жәрдем клиникалық ауруханасы. Жедел жәрдем ауруханасы қалада және оның айналасындағы аудандарда урологиялық және нейрохирургиялық науқастарға арналған 2 және 3 деңгейлі перинаталдық орталықты басқарады. Қалада бірегей операциялар жасалады, ал лапароскопиялық және микрохирургиялық әдістер офтальмологияда, гинекологияда және хирургияда кеңінен қолданылады. Дәріханалар желісіне 83 мемлекеттік және 114 коммерциялық дәріхана кіреді.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/main.aspx?guid=1911|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Мәдениеті == === Мұражайлар === Тек қаланың өзінде мектеп мұражайларымен қатар шамамен 40 мұражай мен мұражай көрмелері бар. [[Сурет:Museum of religion.JPG|нобай|оңға|250px|Гродно мемлекеттік дін тарихы мұражайы]] *'''Мемлекеттік тарихи-археологиялық мұражай''' — Гродно қаласының тарихи орталығында, қамал төбесінде орналасқан. Гродно тұрғыны Ю.Иодковскийдің еңбегінің арқасында 1921 жылы Жаңа қамалда алғашқы мұражай көрмесі ашылды. Мұражай коллекциясында барлығы 190 000-нан астам экспонат болды. *'''Гродно мемлекеттік дін тарихы мұражайы''' — XVIII-XIX ғасырларға жататын сарай. 1977 жылы құрылған бұл Беларусь Республикасындағы дін мен мәдениет тарихын зерттеуге және құжаттауға арналған жалғыз мұражай. Мұражай коллекциясында 56 500 экспонат бар, оның ішінде қасиетті картиналар мен мүсіндер коллекциялары, көркем құймалар, этнографиялық заттар, сәндік-қолданбалы өнер және графикалық өнер бар. *'''«Городница тарихы» мұражайы»''' — көрме Гроднодағы А.Тизенегауздың реформаторлық қызметіне арналған. Городницаның макеті, сондай-ақ, XVIII ғасырдағы Гродно патшалық зауыттарының тауарлары да қойылған. *'''Гродно облыстық заманауи халық өнері мұражайы''' — 1965 жылы Гродно облыстық халық өнері үйінде құрылды. Оның коллекцияларында Гродно облысының қолөнершілері мен суретшілерінің шығармашылық жетістіктері көрініс табады. Бүгінде мұражай Гродно облыстық халық өнері орталығының көрме залы болып өзгертілді. Көрме іс-шаралары ежелгі заманнан бері қолданып келе жатқан және бүгінгі күнге дейін замандастарымыздың шығармашылығында жалғасып келе жатқан қолөнер мен өнерді кеңінен таныстыруға мүмкіндік береді.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/main.aspx?guid=2771|title=Культура и искусство - Музеи и галереи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> === Театрлары === Гроднода екі театр бар: Облыстық драма театры және Облыстық қуыршақ театры. [[Сурет:Театр кукол в Гродно.JPG|нобай|оңға|200px|Гродно облыстық қуыршақ театры]] *'''Гродно Облыстық драма театры''' — 1947 жылдың қыркүйегінде ол Гродноға көшірілген Бобруйск Облыстық драма театрының негізінде құрылды. 1984 жылы жаңа ғимарат (сәулетші Г.Мочульский) салынды. Ол негізгі ғимараттан (негізгі аудитория, вестибюль және фойемен) және үш қабатты әкімшілік және қызмет көрсету ғимаратынан тұрады. Театр репертуарында балаларға, жасөспірімдерге және ересектерге арналған 35-тен астам қойылым бар. *'''Гродно облыстық қуыршақ театры''' — 1980 жылы Ленинград театр, музыка және кинематография институтының қуыршақ театры кафедрасының және Гродно мәдени-ағарту училищесінің түлектері негізін қалаған театр ғимаратын 1772 жылы сәулетшілер Мезер мен Сакко қалаған. Тизенхаус театрына арналған бұл ғимарат Тизенхаус сарайының жалғасы ретінде ойластырылып, оған жабық жаяу жүргіншілер жолы арқылы қосылған. 1859 жылы қайта құрудан кейін ғимараттың көлемі кеңейтілді. 1940 жылы үшінші қабат қосылды. 1975 жылы сахна корпусы мен көрермендер залы кеңейтілді.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/main.aspx?guid=3001|title=Культура и искусство - Театры|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Спорт == Гроднода спорт резервтерін дайындауды 19 мамандандырылған білім беру және спорт мекемелері жүзеге асырады, оның ішінде: 18 мамандандырылған олимпиадалық резервтегі балалар мен жасөспірімдер мектебі; 1 балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі, оның төртеуі спорт клубымен байланысты. "Гродно мемлекеттік олимпиадалық резерв мектебі" білім беру мекемесі; "Гродно аймақтық Олимпиадалық резерв кешені орталығы" мемлекеттік мекемесі. [[Сурет:The Grodno Ice Sports Palace.jpg|нобай|оңға|300px|Гродно мұз айдыны сарайы]] Дене шынықтыру мен спортты дамыту үшін қалада 852 дене шынықтыру және спорт нысаны бар: *дене шынықтыру және спорт нысандары, оның ішінде: *2 стадион; *2 жабық арена (футбол және жеңіл атлетика); *113 спорт залы (44 мамандандырылған); *226 дене шынықтыру және спортқа арналған бейімделген кеңістік; *265 ашық құрылым; *65 жүзу бассейні; *97 басқа спорт нысаны.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/ru/main.aspx?guid=8831|title=Физическая культура и спорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == *'''Гродноның ескі қамалы''' — XI ғасырда салынған тарихи қамал. Ғасырлар бойы ол бірнеше рет қиратылып, қайта салынған. Қазіргі уақытта қамалда тарихи-археологиялық мұражай орналасқан, бұл келушілерге кешенді зерттеуге және Гродноның тарихымен танысуға мүмкіндік береді. *'''Гроднодағы Жаңа қамал''' — 18 ғасырда поляк королі Август III-тің жазғы резиденциясы ретінде салынған. Қазіргі уақытта қамалда Гродно мемлекеттік дін тарихы мұражайы орналасқан, онда әртүрлі мәдениеттер мен діндердің әсерлі діни заттарының коллекциялары сақталған. *'''Фарни католик соборы''' — XVIII ғасырда салынған барокко соборы. Собор фрескалармен, құрбандық үстелімен және әртүрлі діни өнер туындыларымен безендірілген. Бұл Гроднодағы маңызды діни орын. *'''Каложа шіркеуі''' — Беларусьтегі ең көне сақталған шіркеулердің бірі. XII ғасырға жататын бұл шіркеу ерте славян сәулет өнерінің үлгісі болып табылады. Неман өзенінің жағасында орналасқан шіркеу туристер мен жергілікті тұрғындар үшін танымал орын. *'''Гродно хайуанаттар бағы''' — мұнда әлемнің түкпір-түкпірінен келген 1000-нан астам жануарлар, соның ішінде арыстандар, жолбарыстар, аюлар және маймылдар мекендейді.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-grodno.htm|title=Карта Гродно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат: Гродно облысы қалалары]] dcwm7knfc2tghat9cux90f423j0wx0a 3607489 3607485 2026-05-21T12:21:07Z Мағыпар 100137 /* Көрікті жерлері */ сурет қою 3607489 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Гродно |шынайы атауы = {{lang-be|Гродна}} |сурет = Horadnia (Hrodna), Vilienskaja. Горадня, Віленская (2021) 05.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of arms of Hrodna.svg |ту = Flag of Hrodna.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =40 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =23 |lon_min =49 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гродно облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Гродно ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = X ғ. |алғашқы дерек = 1128 |бұрынғы атаулары = Городен, Городно, Городня |статус алуы = |жер аумағы = 141,9 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 137 және 119 |климаты = қоңыржай континентальды |ресми тілі = |тұрғыны = 361 358 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = +3:00 |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +375 152 |пошта индексі = 230000—230031, 231700 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Hrodna |сайты = |сайт тілі = }} '''Гродно''' ({{lang-be|Гродна}}) — [[Беларусь]]тегі қала, [[Гродно облысы]] мен [[Гродно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Гродно халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 361 358 адамды құрады. Гродно Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша бесінші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-grodno-9178.html|title=Население Гродно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Гродно Беларусьтің батысында, [[Минск]]іден 270 км қашықтықта, Гродно қыратының ішінде, ойпат жазықта орналасқан. Қаланың өзі ойпатта орналасқан және Неман өзенімен екі бөлікке бөлінген. Гродноның климаты қоңыржай континенталды, қысы салқын және жазы салыстырмалы түрде жылы, бірақ ылғалды.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/grodno|title=География и климат Гродно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Тарихы == Қаланың бастапқы атауы Городен ескі орыс тіліндегі «қала, қоршау» етістігінен шыққан. Кейінірек ол топонимнің поляк тіліндегі айтылуы болып табылатын Гродноға айналды. Қала аумағындағы ең көне тарихи халық Балтық тайпалары: литвалықтар және йотвингтер болды. Бірінші және екінші мыңжылдықтардың тоғысында дреговичтер осында қоныстана бастады. Кейіннен Неман және Городничанка өзендерінің жағасындағы славян қонысы Городен бекінісіне айналды (алғаш рет 1128 жылы айтылған), ол ұзақ уақыт бойы Киев Русінің шекара бекеті болды. 14 ғасырға дейін Городен Гродно княздігінің орталығы болып, оның тас жолдардың қиылысында орналасуы қолөнер мен сауданың дамуына серпін берді. XIII ғасырда татарлар, сондай-ақ галисия князьдері мен тевтон рыцарлары да осында келіп қаланы тонады. Литва Ұлы Герцогтігі XIV ғасырдың басында Гроднода өз билігін орнатты. Бір кездері ол Тракадан кейінгі мемлекеттегі екінші маңызды қала болды. 1569 жылы Люблин одағынан кейін Гродно Трака воеводтығының астанасы ретінде Польша-Литва Достастығының құрамына кірді. XVІІ және XVIII ғасырларда Гродно өрттерден, эпидемиялардан және Польша мен Ресей және Швеция арасындағы жойқын соғыстардан зардап шекті. 1795 жылы Гродно Ресей империясына қосылды. Бұл кезеңде экономикалық өрлеу болды. Литваның құрамында қысқа мерзімнен кейін (1918-20) ол Польшаға берілді. 1939 жылы оны КСРО, ал 1941 жылы Германия басып алды. 1944 жылы нацистерден азат етілген Гродно Беларусь КСР-нің құрамына кірді. Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар кезіндегі неміс оккупациясы кезінде қала қатты зардап шекті. Соған қарамастан, Гродно қала тарихын көрсететін көптеген көрікті жерлерді сақтап қалды. 1991 жылдан бастап Гродно Беларусь Республикасының құрамында.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1150-Grodno.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Гродненский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Экономикасы == Гроднода аймақ өнімінің шамамен 40%-ын өндіретін әртүрлі типтегі 72 зауыт орналасқан. Ең дамыған салаларға химия, машина жасау және металл өңдеу, сондай-ақ тоқыма және тамақ өнімдерін өңдеу жатады. Гродно тоқыма және галантерея өнеркәсібі тек Беларусьте ғана емес, сонымен қатар шетелде де танымал.<ref>{{citeweb|url=https://bi.org.by/informaciya-o-gorode-grodno.html?ysclid=mpe0admy86380874735|title=О Беларуси изнутри|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> Қала азот тыңайтқыштарын, азық-түлік өнімдерін, киім мен аяқ киім, жиһаз, машина жасау өнімдерін, темекі және шұлық өндірісіне маманданған. Қаланың қолайлы бизнес климаты кәсіпкерліктің дамуына және тиімді инвестицияларға ықпал етеді. Қалада жыл сайын 300-ден астам жеке компания тіркеледі. Қаланың экономикалық дамуына 2002 жылы құрылған «Гродноинвест» еркін экономикалық аймағы ықпал етеді. Оның тұрғындары салық және кедендік жеңілдіктерді қоса алғанда, арнайы құқықтық режимді пайдаланады.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/ru/main.aspx?guid=1891 |title=ЭКОНОМИКА|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Транспорт == Гродно аймағында жол инфрақұрылымы жақсы дамыған. Еуропа мен ТМД елдерін байланыстыратын халықаралық автомобиль жолдары аймақ арқылы өтеді. Гродно аймағында кең теміржол желісі бар. Халықаралық желілер аймақты Польша және Литвамен байланыстырады. Гродно қоғамдық көліктің кең ауқымын ұсынады — қаланың кез келген нүктесіне автобус, троллейбус немесе трамвай арқылы жетуге болады.<ref>{{citeweb|url=https://justarrived.by/ru/page/grodno?ysclid=mpe0ka7grl726180609|title=Гродно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> Гродно теміржол вокзалымен Республиканың барлық облыс орталықтарымен тікелей байланыс бар. Қалалық вокзал күн сайын [[Минск]], [[Витебск]], [[Гомель]], [[Могилев]] және басқа қалаларға пойыздарды қабылдап, жөнелтеді. Тікелей пойыздар [[Брест (Беларусь)|Брест]], [[Мәскеу]] және [[Санкт-Петербург]]ке де қатынайды. Гродно әуежайы Гроднодан оңтүстік-шығысқа қарай 18 км жерде орналасқан және барлық типтегі ұшақтарды қабылдай алады. Қала автобус қызметі арқылы республиканың облыс орталықтарымен - Минск, Брест және Гродно облысының аудан орталықтарымен, сондай-ақ республиканың басқа аймақтарындағы қалалармен, сондай-ақ Друскининкай, [[Каунас]], [[Рига]], [[Лодзь]], [[Варшава]], Белосток және [[Прага]] сияқты халықаралық бағыттармен байланысты. Автовокзалдан күн сайын орта есеппен 3800 жолаушы шығады.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/ru/main.aspx?guid=2171|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Білім беру == [[Сурет:Корпус №1 ГрГУ им. Янки Купалы, Ожешко, 22.jpg|нобай|оңға|200px|Гродно мемлекеттік университеті]] [[Сурет:Grodno State Medical University.jpg|нобай|оңға|200px|Гродно мемлекеттік медициналық университеті]] Гродно қаласының білім беру желісі 144 білім беру мекемесінен тұрады: *93 мектепке дейінгі білім беру мекемесі (оның ішінде 7 мектепке дейінгі балаларды дамыту орталығы және 4 арнайы мектепке дейінгі білім беру мекемесі); *42 жалпы орта білім беру мекемесі (оның ішінде 10 гимназия және 1 лицей); *Балалар мен жасөспірімдерге арналған қосымша білім берудің 2 мекемесі; *4 арнайы білім беру мекемесі; *2 әлеуметтік-педагогикалық орталық; *1 сауықтыру лагері, «Зорка Юбилейная».<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/main.aspx?guid=1901|title=Наука и образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Гродно халқына медициналық қызметтерді Гроднодағы муниципалдық денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді. Оның ішінде Гроднода: 1 филиалы бар ересектерге арналған 7 қалалық емхана, 2 филиалы бар балалар орталық қалалық клиникалық емханасы, 2 филиалы бар орталық қалалық стоматологиялық клиника, 2 қалалық клиникалық аурухана және жедел жәрдем клиникалық ауруханасы. Жедел жәрдем ауруханасы қалада және оның айналасындағы аудандарда урологиялық және нейрохирургиялық науқастарға арналған 2 және 3 деңгейлі перинаталдық орталықты басқарады. Қалада бірегей операциялар жасалады, ал лапароскопиялық және микрохирургиялық әдістер офтальмологияда, гинекологияда және хирургияда кеңінен қолданылады. Дәріханалар желісіне 83 мемлекеттік және 114 коммерциялық дәріхана кіреді.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/main.aspx?guid=1911|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Мәдениеті == === Мұражайлар === Тек қаланың өзінде мектеп мұражайларымен қатар шамамен 40 мұражай мен мұражай көрмелері бар. [[Сурет:Museum of religion.JPG|нобай|оңға|250px|Гродно мемлекеттік дін тарихы мұражайы]] *'''Мемлекеттік тарихи-археологиялық мұражай''' — Гродно қаласының тарихи орталығында, қамал төбесінде орналасқан. Гродно тұрғыны Ю.Иодковскийдің еңбегінің арқасында 1921 жылы Жаңа қамалда алғашқы мұражай көрмесі ашылды. Мұражай коллекциясында барлығы 190 000-нан астам экспонат болды. *'''Гродно мемлекеттік дін тарихы мұражайы''' — XVIII-XIX ғасырларға жататын сарай. 1977 жылы құрылған бұл Беларусь Республикасындағы дін мен мәдениет тарихын зерттеуге және құжаттауға арналған жалғыз мұражай. Мұражай коллекциясында 56 500 экспонат бар, оның ішінде қасиетті картиналар мен мүсіндер коллекциялары, көркем құймалар, этнографиялық заттар, сәндік-қолданбалы өнер және графикалық өнер бар. *'''«Городница тарихы» мұражайы»''' — көрме Гроднодағы А.Тизенегауздың реформаторлық қызметіне арналған. Городницаның макеті, сондай-ақ, XVIII ғасырдағы Гродно патшалық зауыттарының тауарлары да қойылған. *'''Гродно облыстық заманауи халық өнері мұражайы''' — 1965 жылы Гродно облыстық халық өнері үйінде құрылды. Оның коллекцияларында Гродно облысының қолөнершілері мен суретшілерінің шығармашылық жетістіктері көрініс табады. Бүгінде мұражай Гродно облыстық халық өнері орталығының көрме залы болып өзгертілді. Көрме іс-шаралары ежелгі заманнан бері қолданып келе жатқан және бүгінгі күнге дейін замандастарымыздың шығармашылығында жалғасып келе жатқан қолөнер мен өнерді кеңінен таныстыруға мүмкіндік береді.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/main.aspx?guid=2771|title=Культура и искусство - Музеи и галереи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> === Театрлары === Гроднода екі театр бар: Облыстық драма театры және Облыстық қуыршақ театры. [[Сурет:Театр кукол в Гродно.JPG|нобай|оңға|200px|Гродно облыстық қуыршақ театры]] *'''Гродно Облыстық драма театры''' — 1947 жылдың қыркүйегінде ол Гродноға көшірілген Бобруйск Облыстық драма театрының негізінде құрылды. 1984 жылы жаңа ғимарат (сәулетші Г.Мочульский) салынды. Ол негізгі ғимараттан (негізгі аудитория, вестибюль және фойемен) және үш қабатты әкімшілік және қызмет көрсету ғимаратынан тұрады. Театр репертуарында балаларға, жасөспірімдерге және ересектерге арналған 35-тен астам қойылым бар. *'''Гродно облыстық қуыршақ театры''' — 1980 жылы Ленинград театр, музыка және кинематография институтының қуыршақ театры кафедрасының және Гродно мәдени-ағарту училищесінің түлектері негізін қалаған театр ғимаратын 1772 жылы сәулетшілер Мезер мен Сакко қалаған. Тизенхаус театрына арналған бұл ғимарат Тизенхаус сарайының жалғасы ретінде ойластырылып, оған жабық жаяу жүргіншілер жолы арқылы қосылған. 1859 жылы қайта құрудан кейін ғимараттың көлемі кеңейтілді. 1940 жылы үшінші қабат қосылды. 1975 жылы сахна корпусы мен көрермендер залы кеңейтілді.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/main.aspx?guid=3001|title=Культура и искусство - Театры|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Спорт == Гроднода спорт резервтерін дайындауды 19 мамандандырылған білім беру және спорт мекемелері жүзеге асырады, оның ішінде: 18 мамандандырылған олимпиадалық резервтегі балалар мен жасөспірімдер мектебі; 1 балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі, оның төртеуі спорт клубымен байланысты. "Гродно мемлекеттік олимпиадалық резерв мектебі" білім беру мекемесі; "Гродно аймақтық Олимпиадалық резерв кешені орталығы" мемлекеттік мекемесі. [[Сурет:The Grodno Ice Sports Palace.jpg|нобай|оңға|300px|Гродно мұз айдыны сарайы]] Дене шынықтыру мен спортты дамыту үшін қалада 852 дене шынықтыру және спорт нысаны бар: *дене шынықтыру және спорт нысандары, оның ішінде: *2 стадион; *2 жабық арена (футбол және жеңіл атлетика); *113 спорт залы (44 мамандандырылған); *226 дене шынықтыру және спортқа арналған бейімделген кеңістік; *265 ашық құрылым; *65 жүзу бассейні; *97 басқа спорт нысаны.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/ru/main.aspx?guid=8831|title=Физическая культура и спорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == *'''Гродноның ескі қамалы''' — XI ғасырда салынған тарихи қамал. Ғасырлар бойы ол бірнеше рет қиратылып, қайта салынған. Қазіргі уақытта қамалда тарихи-археологиялық мұражай орналасқан, бұл келушілерге кешенді зерттеуге және Гродноның тарихымен танысуға мүмкіндік береді.[[Сурет:Hrodna Kaloža Church 2023-06-25 5640.jpg|нобай|оңға|200px|Калож шіркеуі]] *'''Гроднодағы Жаңа қамал''' — 18 ғасырда поляк королі Август III-тің жазғы резиденциясы ретінде салынған. Қазіргі уақытта қамалда Гродно мемлекеттік дін тарихы мұражайы орналасқан, онда әртүрлі мәдениеттер мен діндердің әсерлі діни заттарының коллекциялары сақталған. *'''Фарни католик соборы''' — XVIII ғасырда салынған барокко соборы. Собор фрескалармен, құрбандық үстелімен және әртүрлі діни өнер туындыларымен безендірілген. Бұл Гроднодағы маңызды діни орын. *'''Калож шіркеуі''' — Беларусьтегі ең көне сақталған шіркеулердің бірі. XII ғасырға жататын бұл шіркеу ерте славян сәулет өнерінің үлгісі болып табылады. Неман өзенінің жағасында орналасқан шіркеу туристер мен жергілікті тұрғындар үшін танымал орын. *'''Гродно хайуанаттар бағы''' — мұнда әлемнің түкпір-түкпірінен келген 1000-нан астам жануарлар, соның ішінде арыстандар, жолбарыстар, аюлар және маймылдар мекендейді.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-grodno.htm|title=Карта Гродно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат: Гродно облысы қалалары]] 9x0ng5x2oyys22juem4eg6nn42kkl0l 3607493 3607489 2026-05-21T12:35:46Z Мағыпар 100137 «[[Санат:Беларусь облыс орталықтары|Беларусь облыс орталықтары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3607493 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Гродно |шынайы атауы = {{lang-be|Гродна}} |сурет = Horadnia (Hrodna), Vilienskaja. Горадня, Віленская (2021) 05.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of arms of Hrodna.svg |ту = Flag of Hrodna.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =40 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =23 |lon_min =49 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гродно облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Гродно ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = X ғ. |алғашқы дерек = 1128 |бұрынғы атаулары = Городен, Городно, Городня |статус алуы = |жер аумағы = 141,9 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 137 және 119 |климаты = қоңыржай континентальды |ресми тілі = |тұрғыны = 361 358 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = +3:00 |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +375 152 |пошта индексі = 230000—230031, 231700 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Hrodna |сайты = |сайт тілі = }} '''Гродно''' ({{lang-be|Гродна}}) — [[Беларусь]]тегі қала, [[Гродно облысы]] мен [[Гродно ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Гродно халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 361 358 адамды құрады. Гродно Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша бесінші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-grodno-9178.html|title=Население Гродно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Гродно Беларусьтің батысында, [[Минск]]іден 270 км қашықтықта, Гродно қыратының ішінде, ойпат жазықта орналасқан. Қаланың өзі ойпатта орналасқан және Неман өзенімен екі бөлікке бөлінген. Гродноның климаты қоңыржай континенталды, қысы салқын және жазы салыстырмалы түрде жылы, бірақ ылғалды.<ref>{{citeweb|url=https://traveller-eu.ru/grodno|title=География и климат Гродно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Тарихы == Қаланың бастапқы атауы Городен ескі орыс тіліндегі «қала, қоршау» етістігінен шыққан. Кейінірек ол топонимнің поляк тіліндегі айтылуы болып табылатын Гродноға айналды. Қала аумағындағы ең көне тарихи халық Балтық тайпалары: литвалықтар және йотвингтер болды. Бірінші және екінші мыңжылдықтардың тоғысында дреговичтер осында қоныстана бастады. Кейіннен Неман және Городничанка өзендерінің жағасындағы славян қонысы Городен бекінісіне айналды (алғаш рет 1128 жылы айтылған), ол ұзақ уақыт бойы Киев Русінің шекара бекеті болды. 14 ғасырға дейін Городен Гродно княздігінің орталығы болып, оның тас жолдардың қиылысында орналасуы қолөнер мен сауданың дамуына серпін берді. XIII ғасырда татарлар, сондай-ақ галисия князьдері мен тевтон рыцарлары да осында келіп қаланы тонады. Литва Ұлы Герцогтігі XIV ғасырдың басында Гроднода өз билігін орнатты. Бір кездері ол Тракадан кейінгі мемлекеттегі екінші маңызды қала болды. 1569 жылы Люблин одағынан кейін Гродно Трака воеводтығының астанасы ретінде Польша-Литва Достастығының құрамына кірді. XVІІ және XVIII ғасырларда Гродно өрттерден, эпидемиялардан және Польша мен Ресей және Швеция арасындағы жойқын соғыстардан зардап шекті. 1795 жылы Гродно Ресей империясына қосылды. Бұл кезеңде экономикалық өрлеу болды. Литваның құрамында қысқа мерзімнен кейін (1918-20) ол Польшаға берілді. 1939 жылы оны КСРО, ал 1941 жылы Германия басып алды. 1944 жылы нацистерден азат етілген Гродно Беларусь КСР-нің құрамына кірді. Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар кезіндегі неміс оккупациясы кезінде қала қатты зардап шекті. Соған қарамастан, Гродно қала тарихын көрсететін көптеген көрікті жерлерді сақтап қалды. 1991 жылдан бастап Гродно Беларусь Республикасының құрамында.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1150-Grodno.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Гродненский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Экономикасы == Гроднода аймақ өнімінің шамамен 40%-ын өндіретін әртүрлі типтегі 72 зауыт орналасқан. Ең дамыған салаларға химия, машина жасау және металл өңдеу, сондай-ақ тоқыма және тамақ өнімдерін өңдеу жатады. Гродно тоқыма және галантерея өнеркәсібі тек Беларусьте ғана емес, сонымен қатар шетелде де танымал.<ref>{{citeweb|url=https://bi.org.by/informaciya-o-gorode-grodno.html?ysclid=mpe0admy86380874735|title=О Беларуси изнутри|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> Қала азот тыңайтқыштарын, азық-түлік өнімдерін, киім мен аяқ киім, жиһаз, машина жасау өнімдерін, темекі және шұлық өндірісіне маманданған. Қаланың қолайлы бизнес климаты кәсіпкерліктің дамуына және тиімді инвестицияларға ықпал етеді. Қалада жыл сайын 300-ден астам жеке компания тіркеледі. Қаланың экономикалық дамуына 2002 жылы құрылған «Гродноинвест» еркін экономикалық аймағы ықпал етеді. Оның тұрғындары салық және кедендік жеңілдіктерді қоса алғанда, арнайы құқықтық режимді пайдаланады.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/ru/main.aspx?guid=1891 |title=ЭКОНОМИКА|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Транспорт == Гродно аймағында жол инфрақұрылымы жақсы дамыған. Еуропа мен ТМД елдерін байланыстыратын халықаралық автомобиль жолдары аймақ арқылы өтеді. Гродно аймағында кең теміржол желісі бар. Халықаралық желілер аймақты Польша және Литвамен байланыстырады. Гродно қоғамдық көліктің кең ауқымын ұсынады — қаланың кез келген нүктесіне автобус, троллейбус немесе трамвай арқылы жетуге болады.<ref>{{citeweb|url=https://justarrived.by/ru/page/grodno?ysclid=mpe0ka7grl726180609|title=Гродно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> Гродно теміржол вокзалымен Республиканың барлық облыс орталықтарымен тікелей байланыс бар. Қалалық вокзал күн сайын [[Минск]], [[Витебск]], [[Гомель]], [[Могилев]] және басқа қалаларға пойыздарды қабылдап, жөнелтеді. Тікелей пойыздар [[Брест (Беларусь)|Брест]], [[Мәскеу]] және [[Санкт-Петербург]]ке де қатынайды. Гродно әуежайы Гроднодан оңтүстік-шығысқа қарай 18 км жерде орналасқан және барлық типтегі ұшақтарды қабылдай алады. Қала автобус қызметі арқылы республиканың облыс орталықтарымен - Минск, Брест және Гродно облысының аудан орталықтарымен, сондай-ақ республиканың басқа аймақтарындағы қалалармен, сондай-ақ Друскининкай, [[Каунас]], [[Рига]], [[Лодзь]], [[Варшава]], Белосток және [[Прага]] сияқты халықаралық бағыттармен байланысты. Автовокзалдан күн сайын орта есеппен 3800 жолаушы шығады.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/ru/main.aspx?guid=2171|title=Транспорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Білім беру == [[Сурет:Корпус №1 ГрГУ им. Янки Купалы, Ожешко, 22.jpg|нобай|оңға|200px|Гродно мемлекеттік университеті]] [[Сурет:Grodno State Medical University.jpg|нобай|оңға|200px|Гродно мемлекеттік медициналық университеті]] Гродно қаласының білім беру желісі 144 білім беру мекемесінен тұрады: *93 мектепке дейінгі білім беру мекемесі (оның ішінде 7 мектепке дейінгі балаларды дамыту орталығы және 4 арнайы мектепке дейінгі білім беру мекемесі); *42 жалпы орта білім беру мекемесі (оның ішінде 10 гимназия және 1 лицей); *Балалар мен жасөспірімдерге арналған қосымша білім берудің 2 мекемесі; *4 арнайы білім беру мекемесі; *2 әлеуметтік-педагогикалық орталық; *1 сауықтыру лагері, «Зорка Юбилейная».<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/main.aspx?guid=1901|title=Наука и образование|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Денсаулық сақтау == Гродно халқына медициналық қызметтерді Гроднодағы муниципалдық денсаулық сақтау мекемелері көрсетеді. Оның ішінде Гроднода: 1 филиалы бар ересектерге арналған 7 қалалық емхана, 2 филиалы бар балалар орталық қалалық клиникалық емханасы, 2 филиалы бар орталық қалалық стоматологиялық клиника, 2 қалалық клиникалық аурухана және жедел жәрдем клиникалық ауруханасы. Жедел жәрдем ауруханасы қалада және оның айналасындағы аудандарда урологиялық және нейрохирургиялық науқастарға арналған 2 және 3 деңгейлі перинаталдық орталықты басқарады. Қалада бірегей операциялар жасалады, ал лапароскопиялық және микрохирургиялық әдістер офтальмологияда, гинекологияда және хирургияда кеңінен қолданылады. Дәріханалар желісіне 83 мемлекеттік және 114 коммерциялық дәріхана кіреді.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/main.aspx?guid=1911|title=Здравоохранение|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Мәдениеті == === Мұражайлар === Тек қаланың өзінде мектеп мұражайларымен қатар шамамен 40 мұражай мен мұражай көрмелері бар. [[Сурет:Museum of religion.JPG|нобай|оңға|250px|Гродно мемлекеттік дін тарихы мұражайы]] *'''Мемлекеттік тарихи-археологиялық мұражай''' — Гродно қаласының тарихи орталығында, қамал төбесінде орналасқан. Гродно тұрғыны Ю.Иодковскийдің еңбегінің арқасында 1921 жылы Жаңа қамалда алғашқы мұражай көрмесі ашылды. Мұражай коллекциясында барлығы 190 000-нан астам экспонат болды. *'''Гродно мемлекеттік дін тарихы мұражайы''' — XVIII-XIX ғасырларға жататын сарай. 1977 жылы құрылған бұл Беларусь Республикасындағы дін мен мәдениет тарихын зерттеуге және құжаттауға арналған жалғыз мұражай. Мұражай коллекциясында 56 500 экспонат бар, оның ішінде қасиетті картиналар мен мүсіндер коллекциялары, көркем құймалар, этнографиялық заттар, сәндік-қолданбалы өнер және графикалық өнер бар. *'''«Городница тарихы» мұражайы»''' — көрме Гроднодағы А.Тизенегауздың реформаторлық қызметіне арналған. Городницаның макеті, сондай-ақ, XVIII ғасырдағы Гродно патшалық зауыттарының тауарлары да қойылған. *'''Гродно облыстық заманауи халық өнері мұражайы''' — 1965 жылы Гродно облыстық халық өнері үйінде құрылды. Оның коллекцияларында Гродно облысының қолөнершілері мен суретшілерінің шығармашылық жетістіктері көрініс табады. Бүгінде мұражай Гродно облыстық халық өнері орталығының көрме залы болып өзгертілді. Көрме іс-шаралары ежелгі заманнан бері қолданып келе жатқан және бүгінгі күнге дейін замандастарымыздың шығармашылығында жалғасып келе жатқан қолөнер мен өнерді кеңінен таныстыруға мүмкіндік береді.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/main.aspx?guid=2771|title=Культура и искусство - Музеи и галереи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> === Театрлары === Гроднода екі театр бар: Облыстық драма театры және Облыстық қуыршақ театры. [[Сурет:Театр кукол в Гродно.JPG|нобай|оңға|200px|Гродно облыстық қуыршақ театры]] *'''Гродно Облыстық драма театры''' — 1947 жылдың қыркүйегінде ол Гродноға көшірілген Бобруйск Облыстық драма театрының негізінде құрылды. 1984 жылы жаңа ғимарат (сәулетші Г.Мочульский) салынды. Ол негізгі ғимараттан (негізгі аудитория, вестибюль және фойемен) және үш қабатты әкімшілік және қызмет көрсету ғимаратынан тұрады. Театр репертуарында балаларға, жасөспірімдерге және ересектерге арналған 35-тен астам қойылым бар. *'''Гродно облыстық қуыршақ театры''' — 1980 жылы Ленинград театр, музыка және кинематография институтының қуыршақ театры кафедрасының және Гродно мәдени-ағарту училищесінің түлектері негізін қалаған театр ғимаратын 1772 жылы сәулетшілер Мезер мен Сакко қалаған. Тизенхаус театрына арналған бұл ғимарат Тизенхаус сарайының жалғасы ретінде ойластырылып, оған жабық жаяу жүргіншілер жолы арқылы қосылған. 1859 жылы қайта құрудан кейін ғимараттың көлемі кеңейтілді. 1940 жылы үшінші қабат қосылды. 1975 жылы сахна корпусы мен көрермендер залы кеңейтілді.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/main.aspx?guid=3001|title=Культура и искусство - Театры|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Спорт == Гроднода спорт резервтерін дайындауды 19 мамандандырылған білім беру және спорт мекемелері жүзеге асырады, оның ішінде: 18 мамандандырылған олимпиадалық резервтегі балалар мен жасөспірімдер мектебі; 1 балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі, оның төртеуі спорт клубымен байланысты. "Гродно мемлекеттік олимпиадалық резерв мектебі" білім беру мекемесі; "Гродно аймақтық Олимпиадалық резерв кешені орталығы" мемлекеттік мекемесі. [[Сурет:The Grodno Ice Sports Palace.jpg|нобай|оңға|300px|Гродно мұз айдыны сарайы]] Дене шынықтыру мен спортты дамыту үшін қалада 852 дене шынықтыру және спорт нысаны бар: *дене шынықтыру және спорт нысандары, оның ішінде: *2 стадион; *2 жабық арена (футбол және жеңіл атлетика); *113 спорт залы (44 мамандандырылған); *226 дене шынықтыру және спортқа арналған бейімделген кеңістік; *265 ашық құрылым; *65 жүзу бассейні; *97 басқа спорт нысаны.<ref>{{citeweb|url=http://grodno.gov.by/ru/main.aspx?guid=8831|title=Физическая культура и спорт|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == *'''Гродноның ескі қамалы''' — XI ғасырда салынған тарихи қамал. Ғасырлар бойы ол бірнеше рет қиратылып, қайта салынған. Қазіргі уақытта қамалда тарихи-археологиялық мұражай орналасқан, бұл келушілерге кешенді зерттеуге және Гродноның тарихымен танысуға мүмкіндік береді.[[Сурет:Hrodna Kaloža Church 2023-06-25 5640.jpg|нобай|оңға|200px|Калож шіркеуі]] *'''Гроднодағы Жаңа қамал''' — 18 ғасырда поляк королі Август III-тің жазғы резиденциясы ретінде салынған. Қазіргі уақытта қамалда Гродно мемлекеттік дін тарихы мұражайы орналасқан, онда әртүрлі мәдениеттер мен діндердің әсерлі діни заттарының коллекциялары сақталған. *'''Фарни католик соборы''' — XVIII ғасырда салынған барокко соборы. Собор фрескалармен, құрбандық үстелімен және әртүрлі діни өнер туындыларымен безендірілген. Бұл Гроднодағы маңызды діни орын. *'''Калож шіркеуі''' — Беларусьтегі ең көне сақталған шіркеулердің бірі. XII ғасырға жататын бұл шіркеу ерте славян сәулет өнерінің үлгісі болып табылады. Неман өзенінің жағасында орналасқан шіркеу туристер мен жергілікті тұрғындар үшін танымал орын. *'''Гродно хайуанаттар бағы''' — мұнда әлемнің түкпір-түкпірінен келген 1000-нан астам жануарлар, соның ішінде арыстандар, жолбарыстар, аюлар және маймылдар мекендейді.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-grodno.htm|title=Карта Гродно|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат: Гродно облысы қалалары]] [[Санат:Беларусь облыс орталықтары]] gmxjnws8a5gsr2ko9va1q3zmh1azdjh 10 781584 3607504 3607321 2026-05-21T13:33:54Z Мағыпар 100137 үлгі 3607504 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Гродно облысы |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |тақырып = [[Гродно]] |сурет = |үсті = |бөлім1 = Қалалары |тізім1 = [[Гродно]]{{•}} [[Берёзовка (Беларусь)|Берёзовка]] }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Гродно облысы|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Навигациялық үлгілер:Беларусь әкімшілік бөлінісі|{{PAGENAME}}]] </noinclude> iutpkqkaze9roxrd49s35ifa3x909xo 3607655 3607504 2026-05-22T07:01:34Z Мағыпар 100137 үлгі 3607655 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Гродно облысы |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |тақырып = [[Гродно]] |сурет = |үсті = |бөлім1 = Қалалары |тізім1 = [[Гродно]]{{•}} [[Берёзовка (Беларусь)|Берёзовка]]{{•}} [[Волковыск]] }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Гродно облысы|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Навигациялық үлгілер:Беларусь әкімшілік бөлінісі|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 1dr32pq7u4gp1wuf0cyke2x876prorb 3607733 3607655 2026-05-22T11:24:58Z Мағыпар 100137 3607733 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Гродно облысы |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |тақырып = [[Гродно облысы]] |сурет = |үсті = |бөлім1 = Қалалары |тізім1 = [[Гродно]]{{•}} [[Берёзовка (Беларусь)|Берёзовка]]{{•}} [[Волковыск]] }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Гродно облысы|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Навигациялық үлгілер:Беларусь әкімшілік бөлінісі|{{PAGENAME}}]] </noinclude> ak7q17lmcgjvux1zwx1wsle9fh3au05 3607734 3607733 2026-05-22T11:25:46Z Мағыпар 100137 үлгі 3607734 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Гродно облысы |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |тақырып = [[Гродно облысы]] |сурет = |үсті = |бөлім1 = Қалалары |тізім1 = [[Гродно]]{{•}} [[Берёзовка (Беларусь)|Берёзовка]]{{•}} [[Волковыск]]{{•}} [[Дятлово]] }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Гродно облысы|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Навигациялық үлгілер:Беларусь әкімшілік бөлінісі|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 86u6s36llketgxyhpiuhdn0b17xamrl 0 781586 3607713 3607369 2026-05-22T09:45:46Z Zhandos M 10443 kkwiki-де жоқ үлгілер өшірілді. 3607713 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Dynsys.png|thumb|right|Динамикалық жүйелер жиынтығы. Жоғарғы сол жақта: [[ұялы автомат]]. Жоғарғы ортада: [[Сыртқы бильярд]]. Жоғарғы оң жақта: шектелген [[үш дене есебі]]. Төменгі сол жақта: [[Стандартты бейнелеу]]дің [[Пуанкаре қимасы]] (нүктелі аймақтарда [[хаос теориясы|хаос]] туындайды). Төменгі ортада: хаотикалық [[Динамикалық бильярд]] (мұндағы хаос белгісі — конфигурациялық кеңістікті толтыратын траекториялар). Төменгі оң жақта: беттегі жарық сияқты [[геодезиялық ағын]], траекториялар [[геодезиялық сызықтар]], яғни [[Мопертюи принципі|минималды жолдар]] болып табылады; бұл жағдайда фазалық кеңістік [[торыс (математика)|торыс]] болып табылады (периодтар рационал болғанда тұрақты орбиталар пайда болады, ал [[иррационал сан|иррационал]] болса, бұл хаосқа апаратын жол).]] [[Математика]], [[физика]], [[инженерия]] және [[жүйелер теориясы|жүйелер теориясында]] '''динамикалық жүйе''' — жүйенің уақыт өте келе қалай дамитынын сипаттау. Мысалы, [[астроном]] [[планеталар]]дың аспанда қалай қозғалатынын тәжірибе жүзінде тіркей алады және бұл динамикалық жүйенің жеткілікті толық сипаттамасы ретінде қарастырылуы мүмкін. Планеталар жағдайында бұл ақпаратты [[бастапқы шарттар]]ы бар [[дифференциалдық теңдеулер]] жиынтығы ретінде немесе уақыт параметрі t бар алдын ала анықталған [[Күйлер кеңістігі (жүйелер теориясы)|күйлер кеңістігіндегі]] қазіргі күйден болашақ күйге [[Бейнелеу (математика)|бейнелеу]] ретінде, не болмаса [[фазалық кеңістік]]тегі [[орбита (динамика)|орбита]] ретінде жүйелеу үшін жеткілікті білім бар.<ref name="ChaosBook">{{cite book|title=Chaos: Classical and Quantum |url=https://chaosbook.org/version17/chapters/ChaosBook.pdf |last1=Cvitanović |first1=Predrag |last2=Artuso |first2=Roberto |last3=Mainieri |first3=Ronnie |last4=Tanner |first4=Gregor |last5=Vattay |first5=Gábor |edition=17 |access-date=7 April 2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260407114501/https://chaosbook.org/version17/chapters/ChaosBook.pdf |archive-date=7 April 2026}}</ref>{{rp|at=remark ch. 2.1}} Динамикалық жүйелерді зерттеу [[динамикалық жүйелер теориясы|динамикалық жүйелер теориясының]] басты назарында болып табылады, ол математика, физика,<ref>{{cite journal |last1=Melby |first1=Paul |last2=Weber |first2=Nicholas |last3=Hübler |first3=Alfred |title=Dynamics of self-adjusting systems with noise |journal=Chaos: An Interdisciplinary Journal of Nonlinear Science |date=September 2005 |volume=15 |issue=3 |article-number=033902 |doi=10.1063/1.1953147 |pmid=16252993 |bibcode=2005Chaos..15c3902M }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Gintautas |first1=Vadas |last2=Foster |first2=Glenn |last3=Hübler |first3=Alfred W. |title=Resonant Forcing of Chaotic Dynamics |journal=Journal of Statistical Physics |date=February 2008 |volume=130 |issue=3 |pages=617–629 |doi=10.1007/s10955-007-9444-4 |arxiv=0705.0311 |bibcode=2008JSP...130..617G }}</ref> [[биология]],<ref>{{cite book |title=Applications of Dynamical Systems in Biology and Medicine |series=The IMA Volumes in Mathematics and its Applications |date=2015 |volume=158 |doi=10.1007/978-1-4939-2782-1 |isbn=978-1-4939-2781-4 }}{{page needed|date=February 2026}}</ref> [[химия]], [[инженерия]],<ref>{{cite book |first=Erwin |last=Kreyszig |title=Advanced Engineering Mathematics |location=Hoboken |publisher=Wiley |year=2011 |isbn=978-0-470-64613-7 }}</ref> [[экономика]],<ref>{{cite book |last=Gandolfo |first=Giancarlo |author-link=Giancarlo Gandolfo |title=Economic Dynamics: Methods and Models |location=Berlin |publisher=Springer |edition=4th |year=2009 |orig-year=1971 |isbn=978-3-642-13503-3 }}{{page needed|date=February 2026}}</ref> [[клиодинамика|тарих]] және [[медицина]] сияқты алуан түрлі салаларда қолданылады. Динамикалық жүйелер [[хаос теориясы]]ның, [[логистикалық бейнелеу]] динамикасының, [[бифуркация теориясы]]ның, [[өздігінен жиналу]] және [[өздігінен ұйымдасу]] процестерінің, сондай-ақ [[хаос жиегі]] тұжырымдамасының іргелі бөлігі болып табылады. == Шолу == [[Сурет:Rudolphine_tables.jpg|thumb|Күн мен Айдың тұтылуын көрсететін [[Рудольф кестелері]]нің екі беті, мәліметтерді [[Тихо Браге]] жинаған және оны [[Иоганн Кеплер|Кеплер]] басып шығарған<ref name="ChaosBook"/>{{rp|at=Appendix 1.1}}]] Динамикалық жүйе ұғымының негізі [[Ньютон механикасы]]нан, дәлірек айтқанда, [[аспан механикасы]]нан бастау алады. Онда, басқа жаратылыстану ғылымдары мен инженерлік пәндердегідей, жүйетолық дамуын (эволюциясын) болжау қажеттілігі туындайды, сонымен қатар тұрақтылық, сапалық немесе ұзақ мерзімді мінез-құлық, параметрлерге тәуелділік, периодты, стохастикалық немесе хаотикалық мінез-құлықтың болуы сияқты басқа да сұрақтар қойылуы мүмкін.<ref name="ChaosBook"/>{{rp|at=Part 1}} Бір күй мен екінші күй арасындағы байланыс бөлшектің орны мен жылдамдығын болжайтын t параметріндегі функция сияқты айқын немесе [[дифференциалдық теңдеу]], [[рекурренттік қатынас|айырымдық теңдеу]] немесе басқа [[уақыт шкалаларындағы есептеулер|уақыт шкаласы]] сияқты жанама болуы мүмкін. Кейде мұндай сипаттаманы анықтау мүмкін болмауы мүмкін, тіпті [[акция бағасы]]н болжайтын дифференциалдық теңдеу де болмауы мүмкін немесе оны құру мүмкін емес шығар, бірақ уақыт өте келе өзгеретін тәжірибелік мәліметтерге сүйене отырып, акциялардың бағасын әлі де динамикалық жүйе ретінде қарастыруға болады.<ref>Мұнда динамикалық жүйелермен және олардың желілер мен эмердженттілік сияқты типтік зерттеу бағыттарымен айналысатын зерттеу тобының мысалы берілген: https://vu.nl/en/about-vu/more-about/dynamical-systems</ref> Маңызды қасиеттерге шешімдердің бар болуы және жалғыздығы, [[интегралданатын жүйе|интегралдануы]] (яғни сақталатын шамалардың болуы), жүйені шешу мүмкіндігі және уақыттың кез келген сәтіндегі күйді есептей алу жатады. Басқа қасиеттерге жүйенің [[дискретті математика|дискретті]], [[үздіксіз функция|үздіксіз]], [[дифференциалданатын]], [[тегіс функция|тегіс]], [[детерминистік жүйе|детерминистік]], [[эргодикалық гипотеза|эргодикалық]], [[стохастикалық]] немесе [[хаос теориясы|хаотикалық]] болу-болмауы жатады.<ref>Динамикалық жүйелердің кіріспе курсының бағдарламасының мысалы: https://pub.math.leidenuniv.nl/~rottschaeferv/IDS2013/IntroductionDynamicalSystems.html#:~:text=There%20are%20various%20kinds%20of,astronomy%20to%20ecology%20and%20neurophysiology.</ref><ref>Тағы бір оқу бағдарламасы: https://chaosbook.org/course1/Syllabus.html</ref> Егер жүйе шешілсе, бастапқы нүкте берілгенде, оның барлық болашақ позицияларын анықтауға болады, бұл нүктелер жиынтығы ''[[траектория]]'' немесе ''[[орбита (динамика)|orbit]]'' деп аталады. [[Компьютер]]дер пайда болғанға дейін орбитаны табу күрделі математикалық әдістерді талап етеді және тек динамикалық жүйелердің шағын класы үшін ғана жүзеге асырылады.<ref>Ауа райын болжау үшін сандық есептеулердің интуициясын бірінші болып түсінгендердің бірі — Ричардсон, ол [[Есепші (мамандық)|есептеулер жүргізетін адамдар]] жиынтығын елестетті{{xref|(сонымен қатар {{slink|Льюис Фрай Ричардсон#Ауа райын болжау}} қараңыз)}}</ref> Электронды есептеуіш машиналарда іске асырылған сандық әдістер динамикалық жүйенің орбиталарын анықтау міндетін айтарлықтай жеңілдетті.<ref>{{cite journal |last1=Schultz |first1=David M. |last2=Lynch |first2=Peter |title=100 Years of L. F. Richardson's Weather Prediction by Numerical Process |journal=Monthly Weather Review |date=April 2022 |volume=150 |issue=4 |pages=693–695 |doi=10.1175/MWR-D-22-0068.1 }}</ref> [[Сурет:Stability_Diagram.png|thumb|500px|Сызықтық [[Автономды жүйе (математика)|автономды жүйе]]лердің [[Пуанкаре бейнелеуі|Пуанкаре бейнелеулерін]] жіктейтін '''тұрақтылық диаграммасы''']] Қарапайым динамикалық жүйелер үшін траекторияны білу жиі жеткілікті, бірақ динамикалық жүйелердің көпшілігі жекелеген траекториялар тұрғысынан түсіну үшін тым күрделі. Қиындықтар келесі себептерге байланысты туындайды: * Зерттелетін жүйелер тек шамамен ғана белгілі болуы мүмкін — жүйенің параметрлері дәл белгілі болмауы немесе теңдеулерде кейбір мүшелер жетіспеуі мүмкін. Қолданылатын жуықтаулар сандық шешімдердің дұрыстығына немесе өзектіліге күмән тудырады. Бұл мәселелерді шешу үшін динамикалық жүйелерді зерттеуде [[Ляпунов тұрақтылығы]] немесе [[құрылымдық тұрақтылық]] сияқты тұрақтылықтың бірнеше ұғымдары енгізілді. [[Динамикалық тұрақтылық|Динамикалық жүйенің тұрақтылығы]] траекториялары баламалы болатын модельдердің немесе бастапқы шарттардың белгілі бір класы бар екенін білдіреді. Тұрақтылықтың әртүрлі ұғымдарына байланысты олардың [[Баламалылық қатынасы|баламалылығын]] анықтау үшін орбиталарды салыстыру операциясы да өзгереді.<ref name="ChaosBook"/>{{rp|at=Appendix 1.1}} * Траекторияның түрі нақты бір траекторияға қарағанда маңыздырақ болуы мүмкін. Кейбір траекториялар периодты болуы мүмкін, ал басқалары жүйенің көптеген әртүрлі күйлері арқылы кезбе жүруі мүмкін. Қолданбалы есептер жиі осы кластарды санауды немесе жүйені бір класс шегінде ұстап тұруды талап етеді. Барлық мүмкін болатын траекторияларды жіктеу динамикалық жүйелерді сапалық зерттеуге, яғни координаттар өзгерген кезде өзгермейтін қасиеттерді зерттеуге алып келді. [[Сызықтық динамикалық жүйе]]лер мен [[Пуанкаре–Бендиксон теоремасы|күйді сипаттайтын екі саны бар жүйелер]] орбиталардың мүмкін болатын кластары түсінікті болатын динамикалық жүйелердің мысалдары болып табылады.<ref>{{cite book |title=Qualitative Theory of Dynamical Systems, Tools and Applications for Economic Modelling |series=Springer Proceedings in Complexity |date=2016 |doi=10.1007/978-3-319-33276-5 |isbn=978-3-319-33274-1 }}{{page needed|date=February 2026}}</ref> * Траекториялардың параметрге тәуелді мінез-құлқы практикалық қолдану үшін қажет нәрсе болуы мүмкін. Параметр өзгерген сайын динамикалық жүйелерде динамикалық жүйенің сапалық мінез-құлқы өзгеретін [[бифуркация теориясы|бифуркация нүктелері]] пайда болуы мүмкін. Мысалы, ол тек периодты қозғалыстардан [[Турбуленттілік|сұйықтықтың турбуленттілікке өтуі]] сияқты айқын тұрақсыз (бейберекет) мінез-құлыққа ауысуы мүмкін.<ref>{{Cite web |title=Control Theory and Dynamical Systems |url=https://www.imperial.ac.uk/media/imperial-college/faculty-of-natural-sciences/department-of-mathematics/public/events/fritz/1_Introduction_2018_06_04.pdf}}</ref> * Жүйенің траекториялары кездейсоқ сияқты ретсіз көрінуі мүмкін. Мұндай жағдайларда бір өте ұзақ траекторияны немесе көптеген әртүрлі траекторияларды пайдаланып орташа мәндерді есептеу қажет болуы мүмкін. Орташа мәндер [[эргодикалық теория|эргодикалық жүйелер]] үшін жақсы анықталған және [[Аносов диффеоморфизмі|гиперболалық жүйелер]] үшін егжей-тегжейлі түсінік жасалған. Динамикалық жүйелердің ықтималдық аспектілерін түсіну [[статистикалық механика]] мен [[хаос теориясы|хаос]] негіздерін қалауға көмектесті.<ref>https://researchoutreach.org/articles/exploring-transitions-chaos-complex-systems/#:~:text=More%20specifically%2C%20he%20explores%20the,and%20'quasi%2Dperiodicity'.</ref> === Мысалдар === Қарапайым мысалдарға сағат [[маятник]]інің тербелісін, [[сұйықтық динамикасы|құбырдағы судың ағысын]], ауадағы бөлшектердің [[Браундық қозғалыс|кездейсоқ қозғалысын]] және көлдегі әр көктем сайынғы балықтардың санын [[популяция динамикасы|сипаттайтын]] [[математикалық модель]]дер жатады. <gallery mode="packed" heights="140"> Сурет:Three-body Problem Animation with COM.gif|[[Үш дене есебі]]: Қабырғалары әртүрлі үшбұрыштың төбелерінде орналасқан және бастапқы жылдамдықтары нөлге тең үш бірдей дененің жуықталған траекториялары. Сурет:Arnoldcatmap.svg|[[Арнольдтың мысық бейнелеуі]]: сызықтық бейнелеудің бірлік квадратты қалай созатынын және [[Қалдықпен бөлу|модуль бойынша амал]] орындалған кезде оның бөліктерінің қалай қайта орналасатынын көрсететін сурет. Көрсеткілері бар сызықтар сығылатын және кеңейетін [[меншікті кеңістік]]тердің бағытын көрсетеді. Сурет:Ising-tartan.png|[[Наубайшы бейнелеуі]]: (бұрылмаған) наубайшы бейнелеуінің әсерінен инвариантты болатын [[өлшем (математика)|өлшем]]нің мысалы: [[инвариантты өлшем]]. Бұл суретке наубайшы бейнелеуін қолдану әрқашан дәл осындай суретке әкеледі. Сурет:Stadium billiard.gif|alt=|[[Динамикалық бильярд|Бильярд]]: Бунимович стадионының ішінде қозғалатын бөлшек, белгілі хаотикалық бильярд. Сурет:OuterBilliardsDefinition.png|[[Динамикалық сыртқы бильярд|Сыртқы бильярд]]: бесбұрышқа қатысты анықталған Сурет:Bouncing_ball_strobe_edit.jpg|[[Секірмелі доп динамикасы]]: [[ауа кедергісі]]не байланысты қозғалыс толығымен [[парабола]]лық емес. Сурет:Circle map bifurcation.jpeg|[[Шеңберлік бейнелеу]] үшін [[Бифуркация диаграммасы|бифуркация диаграммасы]]. Қара аймақтар [[Арнольд тілдері]]не сәйкес келеді. Сурет:Miimcr.png|[[Комплексті квадраттық көпмүше]]ні комплекстік жазықтық бейнелеуі ретінде рекурсивті қолдану динамикалық жүйені береді. Мұнда Жюлиа жиыны мен критикалық орбитасы бар динамикалық жазықтық көрсетілген. Сурет:Double pendulum simulation.gif|right|[[Қос маятник|Қос күрделі маятник]]тің қозғалысы (қозғалыс теңдеулерінің [[сандық интегралдау]]ынан алынған) Сурет:Dyadic trans.gif|right|[[Диадикалық түрлендіру]] ''xy'' графигі, мұнда барлық ''n'' үшін ''x''&nbsp;=&nbsp;''x''₀&nbsp;∈&nbsp;[0,&thinsp;1] — [[Рационал сан|рационал]] және ''y''&nbsp;=&nbsp;''x''_''n'' Сурет:Lorenz attractor yb.svg|[[Лоренц аттракторы]] динамикалық жүйе болып табылатын [[Лоренц жүйесі|Лоренц осцилляторы]]н зерттеуде пайда болады. Сурет:Heard Island Karman vortex street.jpg|[[Сұйықтық динамикасы]]нан туындайтын эмерджентті құбылыс — [[Карман құйындарының соқпағы]]ның мысалы. Сурет:Kicked Rotor Phase Portrait.png| [[Импульстік ротор]], танымал хаотикалық жүйе Сурет:PIA17173 Titan resonances in Saturn's C ring.jpg|[[Сатурн сақиналары]]ндағы [[Орбиталық резонанс]]. Сурет:Hyperion true.jpg|[[Гиперион (серік)|Гиперион]]ның хаотикалық айналуы. Жалпы [[Күн жүйесі]] [[аспан механикасы]]нан алынған динамикалық жүйелердің мысалдарына толы </gallery> Басқа классикалық мысалдарға мыналар жатады: {{Div col|colwidth=25em}} * [[Энон бейнелеуі]] * [[Иррационал айналу]] * [[Каплан–Йорке бейнелеуі]] * [[Лоренц аттракторы|Лоренц жүйесі]] * [[Комплексті квадраттық көпмүше#Бейнелеу|Квадраттық бейнелеуді модельдеу жүйесі]] * [[Рёсслер бейнелеуі]] * [[Тербелмелі Атвуд машинасы]] * [[Шатыр тәрізді бейнелеу]] {{Div col end}} Кез келген математикалық [[бейнелеу (математика)|бейнелеу]]ді динамикалық жүйенің анықтамасы ретінде қарастыруға болады, мысалы: {{Div col|colwidth=25em}} * [[Хаотикалық бейнелеулер тізімі]] {{Div col end}} === Тарихы === [[Сурет:Forced Duffing equation Poincaré section.png|300px|thumb|Мәжбүрлі [[Даффинг теңдеуі]]нің екі өлшемді Пуанкаре қимасы]] Көптеген зерттеушілер француз математигі [[Анри Пуанкаре]]ні динамикалық жүйелердің негізін қалаушы деп есептейді.<ref>{{cite journal |last1=Holmes |first1=Philip |title=Poincaré, celestial mechanics, dynamical-systems theory and 'chaos' |journal=Physics Reports |date=September 1990 |volume=193 |issue=3 |pages=137–163 |doi=10.1016/0370-1573(90)90012-Q }}</ref> Пуанкаре қазіргі уақытта классикалық деп саналатын екі монографиясын басып шығарды: "Аспан механикасының жаңа әдістері" (1892–1899) және "Аспан механикасы бойынша дәрістер" (1905–1910). Онда ол өзінің зерттеу нәтижелерін үш дене қозғалысының есебіне сәтті қолданып, шешімдердің мінез-құлық сипаттарын (жиілік, тұрақтылық, асимптотика және т.б.) егжей-тегжейлі зерттеді. Бұл еңбектерге [[Пуанкаренің қайтару теоремасы]] енгізілген, оған сәйкес белгілі бір жүйелер жеткілікті ұзақ, бірақ шекті уақыттан кейін бастапқы күйге өте жақын күйге қайта оралады.<ref name="ChaosBook"/> [[Александр Ляпунов]] көптеген маңызды жуықтау әдістерін жасап шығарды. Оның 1899 жылы жасаған әдістері кәдімгі дифференциалдық теңдеулер жүйелерінің тұрақтылығын анықтауға мүмкіндік береді. Ол динамикалық жүйенің тұрақтылығы туралы заманауи теорияның негізін қалады.<ref name="ChaosBook"/> 1913 жылы [[Джордж Дэвид Биркгоф]] Пуанкаренің "[[Пуанкаре–Биркгоф теоремасы|Соңғы геометриялық теоремасын]]" (үш дене есебінің жеке жағдайы) дәлелдеп, бұл нәтиже оны әлемге әйгілі етті. 1927 жылы ол өзінің ''Dynamical Systems'' («Динамикалық жүйелер») еңбегін жариялады.<ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/dynamicalsystems00birk/ |title=Dynamical Systems |last=Birkhoff |first=G.D. |date=1927 |location=New York |publisher=American Mathematical Society Collection |language=en}}</ref> Биркгофтың ең маңызды әрі ұзақ мерзімді нәтижесі оның 1931 жылы қазіргі уақытта [[эргодикалық теорема]] деп аталатын тұжырымды ашуы болды. [[Физика]]дағы [[эргодикалық гипотеза]] мен [[өлшемдер теориясы]]ның идеяларын біріктіре отырып, бұл теорема, кем дегенде принципті түрде, [[статистикалық механика]]ның іргелі мәселесін шешті. Эргодикалық теорема динамика үшін де үлкен маңызға ие болды.<ref name="ChaosBook"/> [[Сурет:Smale Horseshoe Map.svg|left|thumb|Смейлдің [[таға тәрізді бейнелеуі]] {{math|&nbsp;''f''&nbsp;}} үш геометриялық түрлендірудің композициясы болып табылады.]] [[Стивен Смейл]] де бұл салаға айтарлықтай үлес қосты. Оның алғашқы жаңалығы — динамикалық жүйелерді зерттеуге үлкен серпін берген [[Таға тәрізді бейнелеу|Смейл тағасы]] болды. Ол сонымен қатар кейіннен көптеген басқа ғалымдар тарапынан жүзеге асырылған зерттеу бағдарламасының негізін қалады. [[Александр Николаевич Шарковский]] 1964 жылы [[#Дискретті динамикалық жүйелер|дискретті динамикалық жүйелер]]дің периодтары туралы [[Шарковский теоремасы|Шарковский теоремасын]] тұжырымдады. Бұл теореманың салдарларының бірі — егер [[нақты түзу]]дегі дискретті динамикалық жүйенің периоды 3-ке тең [[периодты нүкте]]сі болса, онда оның кез келген басқа периодты нүктелері де болуы тиіс.<ref name="ChaosBook"/> [[Сурет:RS-68 rocket engine test.jpg|thumb|right|NASA-ның [[Стеннис ғарыш орталығы]]нда сынақтан өтіп жатқан [[RS-68]]]] 20-ғасырдың соңында дербес туындылы дифференциалдық теңдеулерге динамикалық жүйелер тұрғысынан қарау танымалдылыққа ие бола бастады. Палестиналық механик-инженер [[Али Найфе|Али Х. Найфе]] [[бейсызық динамика]]ны [[механика]]лық және [[инженерия|инженерлік]] жүйелерде қолданды.<ref name="Rega">{{cite book |last1=Rega |first1=Giuseppe |title=IUTAM Symposium on Exploiting Nonlinear Dynamics for Engineering Systems |chapter=Tribute to Ali H. Nayfeh (1933–2017) |series=IUTAM Bookseries |date=2020 |volume=37 |pages=1–13 |doi=10.1007/978-3-030-23692-2_1 |isbn=978-3-030-23691-5 }}</ref> Оның қолданбалы бейсызық динамика саласындағы іргелі еңбектері күнделікті өмірде жиі кездесетін [[кеме]]лер, [[жүк көтергіш кран|крандар]], [[көпір]]лер, ғимараттар, [[зәулім үй]]лер, [[реактивті қозғалтқыш]]тар, [[зымыран қозғалтқышы|зымыран қозғалтқыштары]], [[ұшақ]]тар мен [[ғарыш kemesі|ғарыш кемелерін]] құрастыру мен күтіп ұстауда үлкен рөл атқарды.<ref name="fi">{{cite web |title=Ali Hasan Nayfeh |url=https://www.fi.edu/laureates/ali-hasan-nayfeh |website=[[Franklin Institute Awards]] |publisher=[[The Franklin Institute]] |access-date=25 August 2019 |date=4 February 2014}}</ref> === Жалпыламалар === Ең жалпы анықтама [[математика]]дағы [[кәдімгі дифференциалдық теңдеулер]] және [[эргодикалық теория]], [[физика]]дағы [[фазалық кеңістік]], [[кванттық күй]] және [[термодинамикалық күй]], [[инженерия]]дағы [[жүйелер теориясы]], [[басқару теориясы]] және тіпті [[ақпарат теориясы]] сияқты бірнеше ұғымдарды біріктіреді. ==== Математикалық интуиция ==== [[Математика]] тұрғысынан ең жалпы жағдайда X күйлер кеңістігі [[абстрактілі алгебра]]ның кәдімгі [[жиын (математика)|жиыны]] ретінде қарастырылады. Бұл X кеңістігінде [[жартылай топ]] құрылымы болады (яғни тек [[ассоциативтілік]] талап етіледі) және көбінесе таңдалған [[санақ жүйесі]]нің басына бекітілетін [[тепе-теңдік (математика)|бірлік (бейтарап) элемент]] табиғи түрде таңдалады. Бұл жартылай топты интуитивті түрде уақыт координаты t ретінде түсіндіруге болады.<ref>Dynamical systems, Oliver Knill, Harvard University, Spring semester, 2005 https://people.math.harvard.edu/~knill/teaching/math118/118_dynamicalsystems.pdf Classes of Dynamical systems pp 6</ref> Уақыттың, топ сияқты, қосу амалы және бірлік элементі (бастауы) болады. Жартылай топтың X жиынына әсері — бұл t уақытына тәуелді X-тің өзіне [[Бейнелеу (математика)|бейнелеу]]лерінің жиынтығы және бұл интуитивті түрде уақыт бойынша дамуды (эволюцияны) білдіреді.<ref>Dynamical systems, Oliver Knill, Harvard University, Spring semester, 2005 https://people.math.harvard.edu/~knill/teaching/math118/118_dynamicalsystems.pdf A FANCY DEFINITION pp 6</ref> ==== Күйлер кеңістігін жалпылау ==== Күйлер кеңістігін әртүрлі тәсілдермен таңдауға болады, мысалы, функциялар кеңістігі (мыс. зымырандағы газдың қысымы, температурасы мен жылдамдығы сұйықтық динамикасының кейбір [[дербес туындылы дифференциалдық теңдеу|ДТД]] шешімдері кеңістігіндегі функция болып табылады және уақыт өте келе өзгеруі мүмкін),<ref>{{xref|(see also [[Koopman–von Neumann classical mechanics]])}}</ref><ref name="Quantum Dynamical Systems">{{cite book |editor1-first=Stéphane |editor1-last=Attal |editor2-first=Alain |editor2-last=Joye |editor3-first=Claude-Alain |editor3-last=Pillet |title=Open Quantum Systems I |series=Lecture Notes in Mathematics |date=2006 |volume=1880 |doi=10.1007/b128449 |isbn=978-3-540-30991-8 |url=https://hal.science/hal-00128867v1 }}{{page needed|date=February 2026}}</ref> [[кванттық күйлер кеңістігі]] (мыс. атомның күйін [[Гильберт кеңістігі]]ндегі [[функционалдық талдау|функциялар]] жиынтығымен және олардың [[ықтималдықтар]] жиынтығымен сипаттауға болады),<ref name="Quantum Dynamical Systems"/><ref>{{cite book |last1=Alicki |first1=Robert |last2=Fannes |first2=Mark |title=Quantum Dynamical Systems |date=2001 |doi=10.1093/acprof:oso/9780198504009.001.0001 |isbn=978-0-19-850400-9 }}{{page needed|date=February 2026}}</ref> немесе [[көпбейнелік]] (мыс. қара құрдымның күйін [[Риман көпбейнелігі]]ндегі [[метрикалық тензор]]мен сипаттауға болады, ал оның орны осы көпбейнеліктегі вектор болады).<ref>{{cite book |last1=Giulini |first1=Domenico |title=Springer Handbook of Spacetime |chapter=Dynamical and Hamiltonian Formulation of General Relativity |series=Springer Handbooks |date=2014 |pages=323–362 |doi=10.1007/978-3-642-41992-8_17 |isbn=978-3-642-41991-1 }}</ref> Басқа таңдауларға [[фазалық кеңістік]], [[конфигурациялық кеңістік]] немесе тіпті [[дискретті кеңістік]] (мыс. [[жай сандар]] жиыны немесе [[шектеулі өріс]]) жатады.<ref>Dynamical Systems in Number Theory https://www.math.uzh.ch/gorodnik/dyn_num/index.html</ref> ==== Уақыт көп өлшемді көпбейнелік ретінде ==== [[Сурет:STS-3 Canadarm captures PDP.jpg|left|thumb|Әдетте бұрыштар болып табылатын [[басқару теориясы|басқару]]дың екі айнымалысын (мысалы, [[роботтандырылған манипулятор|роботтық қол]]) ескерсек және 360 градусқа толық айналуды есепке алсақ, конфигурациялар кеңістігі [[торыс (математика)|торыс]] болады]] Уақытты да үздіксіз параметрлердің жалпы жиынтығы ретінде жалпылауға болады, мысалы, [[голономды жүйе|робот]]тың [[басқару теориясы|басқару]] параметрлері [[көпбейнелік]] болуы мүмкін. Уақыттың бағыты болуы, оның [[дифференциалдану|тегіс]] болуы немесе оның біздің күнделікті [[уақыт]] туралы интуициямызға ұқсас мағынасы болуы міндетті емес, тіпті оны бұдан да жалпы алгебралық объектілерге жалпылауға болады.<ref>Here a few examples where time is generalized into [[real numbers|real]], [[complex numbers|complex]] or discrete [[n-dimensional]] [[vector spaces]] https://mathoverflow.net/questions/105071/dynamical-systems-with-multidimensional-complex-and-other-exotic-kinds-of-time</ref> Жүйелердің жалпы класы бірнеше тәуелсіз айнымалылар арқылы анықталады, сондықтан олар [[көп өлшемді жүйелер]] деп аталады. Мұндай жүйелер модельдеуде және, мысалы, [[бейнелерді өңдеу]]де пайдалы.{{citation needed|date=February 2026}} Уақыт әдетте [[классикалық механика|классикалық]] және [[кванттық механика]]дағыдай сыртқы параметр ретінде қарастырылады, бұл уақыттық аймақтағы көрініс (сипаттама) деп аталады және [[Гамильтон механикасы]] тұжырымдамасымен тығыз байланысты. Бірақ бұл әрқашан міндетті емес: мысалы, [[жалпы салыстырмалылық теориясы]] [[санақ жүйесі]]не тәуелсіз,<ref>{{cite book |title=Springer Handbook of Spacetime |series=Springer Handbooks |date=2014 |doi=10.1007/978-3-642-41992-8 |isbn=978-3-642-41991-1 }}</ref> ал гравитация уақытқа да әсер етеді; сондай-ақ [[кванттық электродинамика]]да уақыт пен кеңістік тең дәрежеде қарастырылатын [[Лагранж механикасы]] тұжырымдамасы жиірек қолданылады.<ref>{{cite journal |last1=Doikou |first1=Anastasia |last2=Evangelisti |first2=Stefano |last3=Feverati |first3=Giovanni |last4=Karaiskos |first4=Nikos |title=Introduction to Quantum Integrability |journal=International Journal of Modern Physics A |date=10 July 2010 |volume=25 |issue=17 |pages=3307–3351 |doi=10.1142/S0217751X10049803 |arxiv=0912.3350 }}</ref> Екі жағдайда да әдебиеттерде бұлар әлі де динамикалық жүйелер деп аталады. ==== Дискретті динамикалық жүйе ==== {{main|Динамикалық жүйе#Дискретті динамикалық жүйелер}} Уақыт дискретті параметр де болуы мүмкін. Уақыт көп өлшемді жағдайға жалпыланғанда, яғни басқару немесе сыртқы параметрлердің жалпы жиынтығы ретінде алынғанда, бұл кеңістікті [[Торлы модель|Тор]] ретінде, яғни [[көпбейнелік]]тің дискретті нүктелері немесе [[акция бағасы]]ның өзгеріс сатылары (тиктері) ретінде түсіндіруге болады.<ref>{{cite journal |last1=Fabretti |first1=Annalisa |title=A Dynamical Model for Financial Market: Among Common Market Strategies Who and How Moves the Price to Fluctuate, Inflate, and Burst? |journal=Mathematics |date=22 February 2022 |volume=10 |issue=5 |pages=679 |doi=10.3390/math10050679 |doi-access=free |hdl=2108/311561 |hdl-access=free }}</ref> Осылайша, дискретті уақыт оқиғаларын бүтін сандармен санауға болады, мысалы, аспандағы планеталардың орнын өлшеу сияқты, бірақ бұл бірдей уақыт аралығы бар сағат ретіндегі уақыт интуициясынан мүлдем өзгеше болуы мүмкін. Негізгі міндеттердин бірі — әдетте осы мәліметтерден қандай да бір математикалық модельді шығарып алу.<ref>{{cite journal |last1=Haller |first1=George |last2=Kaszás |first2=Bálint |title=Data-driven linearization of dynamical systems |journal=Nonlinear Dynamics |date=November 2024 |volume=112 |issue=21 |pages=18639–18663 |doi=10.1007/s11071-024-10026-x |pmid=39219721 |pmc=11362512 }}</ref> ==== Детерминистік емес ==== [[Сурет:Difference between deterministic and Nondeterministic.svg|left|thumb|[[Детерминистік емес Тьюринг машинасы]] — есептеуді тізбекті түрде емес, тек ағаш құрылымында көрсетуге болатын дискретті динамикалық жүйенің мысалы, өйткені әрбір кіріс күйі бірнеше шығыс күйіне ие болуы мүмкін]] Динамикалық жүйенің ''даму ережесі (эволюция заңы)'' — ағымдағы күйден қандай болашақ күйлер туындайтынын сипаттайтын функция. Жиі бұл функция [[Детерминистік жүйе|детерминистік]] болып табылады, яғни берілген уақыт аралығында ағымдағы күйден тек бір ғана болашақ күй туындайды.<ref>{{cite book |last=Strogatz |first=S. H. |year=2001 |title=Nonlinear Dynamics and Chaos: with Applications to Physics, Biology and Chemistry |publisher=Perseus }}</ref><ref>{{cite book |first1=A. |last1=Katok |first2=B. |last2=Hasselblatt |title=Introduction to the Modern Theory of Dynamical Systems |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |year=1995 |isbn=978-0-521-34187-5 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/introductiontomo0000kato }}</ref> Дегенмен, кейбір жүйелер детерминистік емес — олар бірнеше болашақ күйлерге мүмкіндік беруі мүмкін (яғни бейнелеулер [[көпмәнді функция]]ларға жалпыланады және барлық жерде бірмәнді анықталмайды) және жүйе [[бифуркация теориясы|бифуркация]]ға ұшырауы мүмкін. ==== Стохастикалық ==== {{main|Кездейсоқ динамикалық жүйелер}} {{see also|Стохастикалық жүйе}} Кейбір жүйелер кіріс параметрлерінде (мыс. [[Ланжевен теңдеуі|кездейсоқ күші бар осциллятор]]), бастапқы шарттарда немесе болжанатын айнымалыларда ([[Стохастикалық дифференциалдық теңдеу]]дегідей) [[стохастикалық жүйе|стохастикалық]] (кездейсоқ) болып табылады. Кездейсоқ оқиғалар күй айнымалыларының дамуына да әсер етеді, бұған үздіксіз емес стохастикалық [[секіріс процесі|секіріс процестері]] де кіреді; стохастикалық динамикалық жүйенің типтік мысалы — [[акция бағасы|акция бағалары]].<ref>{{cite arXiv |last1=Sip |first1=Viktor |last2=Breyton |first2=Martin |last3=Petkoski |first3=Spase |last4=Jirsa |first4=Viktor |date=2025 |title=Dynamical system reconstruction from partial observations using stochastic dynamics |class=cs.LG |eprint=2510.01089 }}</ref> ==== Хаотикалық және кванттық жүйелер ==== [[Сурет:False color image of the far field of a submerged turbulent jet.jpg|right|thumb|Суға батырылған турбулентті ағыстың алыс өрісінің жалған түсті суреті]] Сонымен қатар, мынадай [[хаос теориясы|хаотикалық жүйелер]] (яғни әдетте детерминистік, бірақ болжауға келмейтін) бар: * [[комплекстік динамика]] * [[гиперболалық динамика]] * мультипликативті хаос<ref>Gaussian multiplicative chaos revisited https://hal.science/hal-00293830v1/document</ref><ref>Complex Gaussian multiplicative chaos https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2013arXiv1307.6117L/abstract</ref><ref>Random bounded analytic functions by Random measure (Gaussian multiplicative chaos) https://ymsc.tsinghua.edu.cn/__local/4/8D/F5/4AC71574298685B0A526A63A96F_DE8276B0_2DB582.pdf</ref><ref>Gaussian multiplicative chaos a review https://arxiv.org/abs/1305.6221</ref> * детерминистік емес хаос<ref>{{xref|(see also [[jump process]] and [[Duffing oscillator]])}}</ref><ref>"Non-deterministic chaos is a new dynamical paradigm where a non-deterministic system is influenced by random perturbations" https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1994chao.dyn..8001D/abstract</ref> Және [[кванттық жүйелер]] (яғни өлшенгенге доін детерминистік) немесе [[кванттық хаос|кванттық хаотикалық]] жүйелер бар.<ref name="ChaosBook"/> == Қатаң анықтамасы == $X$ элементтері күйлер деп аталатын бос емес жиын болсын. Жалпы түрлендіруді қарастырайық: <math display="block">T : X \to X </math> $X$ жиынын күйлер кеңістігі, ал $T$-ны күйлер арасындағы даму (эволюция) ретінде түсіндіруге болады.<ref>{{Cite web |date=2008-01-09 |title=254A, Lecture 1: Overview |url=https://terrytao.wordpress.com/2008/01/08/254a-lecture-1-overview/ |access-date=2026-04-07 |website=What's new |language=en}}</ref> $T$ және $X$ үстіне әртүрлі құрылымдар қосу динамикалық жүйенің әртүрлі қасиеттерін модельдеуге мүмкіндік береді. Уақыт бойынша дамуды модельдеуге болады: <math>\hat{T}</math> мұндағы [[уақыт]] деп аталатын бір <math>t</math> параметрі бар жартылай топ бола алады, ол да дискретті уақыт жағдайында <math>N (t>0)</math>, ал үздіксіз уақыт жағдайында <math>R^{+} (t>0)</math> сияқты жартылай топқа тиесілі болады. Жартылай топ құрылымы ассоциативтілікті енгізеді: <math display="block">\hat{T_1}(\hat{T_2}\hat{T_3})=(\hat{T_1}\hat{T_2})\hat{T_3}</math> бұл әртүрлі уақыттық дамулар арасындағы композиция заңын білдіреді:<ref>A fancy definition https://people.math.harvard.edu/~knill/teaching/math118/118_dynamicalsystems.pdf</ref> <math display="block">\hat{T}(t_1+t_2)=\hat{T}(t_1)\hat{T}(t_2)</math> бұл, сайып келгенде, [[гомоморфизм]] болып табылады. Жартылай топқа бірлік элемент қосу арқылы уақыттың бастауын <math>t=0</math> анықтауға болады: <math display="block">\hat{T}(0)=\mathbf{1}</math> сонымен қатар, қайтымды уақыт эволюциясын да модельдеуге болады: T мұнда <math>\mathbf{Z}</math> немесе <math>R</math> сияқты топ бола алады, ал топ бола отырып, оның кері түрлендірулерінің анықтамасы болады:<ref>Classes of dynamical systems https://people.math.harvard.edu/~knill/teaching/math118/118_dynamicalsystems.pdf</ref> <math display="block">\exists! \hat{T}^{-1}: \hat{T}^{-1} = \hat{T}(-t), \hat{T}(-t)\hat{T}(t) = \mathbf{1}</math> Әдетте динамикалық жүйенің анықтамадарының бірнеше класы болады: біріншісі [[кәдімгі дифференциалдық теңдеулер]]ге негізделген және геометриялық сипатқа ие, мұнда қосымша [[дифференциалдану|дифференциалданатын]] құрылым бар; екіншісі [[эргодикалық теория]]ға негізделген және [[Өлшем теориясы|өлшемдік-теориялық]] сипатта болады, мұнда қосымша [[топология|топологиялық]] құрылым бар; ал соңғысы [[Категориялар теориясы]]на негізделген және [[абстрактілі алгебра|абстрактілі]] сипатқа ие. === Геометриялық анықтамасы === {{More footnotes needed|section|date=February 2026|partial=y|reason=need at least one per section to tell which reference to look at, mandatory changes are applicable from here downwards, the rest was cleaned, still it can be eventually further improved}} Геометриялық анықтамада динамикалық жүйе — бұл <math> \langle \mathcal{T}, \mathcal{M}, f\rangle </math> кортежі. <math>\mathcal{T}</math> — уақыттың анықталу облысы (көбінесе нақты немесе бүтін сандар, мүмкін теріс емес сандармен шектелген). <math>\mathcal{M}</math> — [[көпбейнелік]] (яғни локальді түрде Банах кеңістігі немесе Евклид кеңістігі, немесе дискретті жағдайда [[Граф (математика)|граф]]). ''f'' — уақыт бойынша даму (эволюция) ережесі ''t''&nbsp;→&nbsp;''f''^&nbsp;''t'' (<math>t\in\mathcal{T}</math>), мұндағы ''f^&nbsp;t'' — көпбейнеліктің өзіне [[диффеоморфизм]]і болып табылады. Олай болса, f — <math> \mathcal{T}</math> уақыт облысын көпбейнеліктің өзіне бағытталған диффеоморфизмдер кеңістігіне "тегіс" бейнелеуі. Басқаша айтқанда, <math> \mathcal{T}</math> уақыт облысындағы әрбір ''t'' уақыты үшін ''f''(''t'') диффеоморфизм болып табылады.{{citation needed|reason=it would be better to have another source that uses something close to this definition|date=March 2026}} ==== Алгебралық динамикалық жүйелер ==== {{main|Динамикалық жүйе#Алгебралық динамикалық жүйе}} Математикалық тұрғыдан маңызды жүйелер класы — бұл <math>f</math> бейнелеуі алгебралық болғанда немесе жалпы алғанда, бейнелеу алгебралық теңдеулер жүйесімен жанама (айқын емес) түрде анықталғанда және <math>\mathcal{M}</math> көпбейнелігі кез келген еркін өрісте анықталған жағдай жатады.<ref>Dynamical systems of algebraic origin: https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-0348-9236-0 </ref> ==== Нақты динамикалық жүйе ==== ''Нақты динамикалық жүйе'', ''нақты уақыттық динамикалық жүйе'', ''[[үздіксіз уақыт]]ты динамикалық жүйе'' немесе ''[[Ағын (математика)|ағын]]'' — бұл (''T'', ''M'', Φ) кортежі, мұндағы ''T'' — [[нақты сандар]] '''R''' жиынындағы [[ашық аралық]], ''M'' — әдетте (бірақ міндетті түрде емес) локальді түрде [[Банах кеңістігі]]не [[гомеоморфизм|гомеоморфты]] болатын [[көпбейнелік]], ал Φ — [[үздіксіз функция]].<ref>Smooth Dynamical Systems M. C. IRWIN, 1.1</ref> ===== Дифференциалдануы ===== Егер Φ [[үздіксіз дифференциалданатын функция|үздіксіз дифференциалданатын]] болса, жүйе ''дифференциалданатын динамикалық жүйе'' деп аталады. Бұл жағдайда ''M'' [[көпбейнелік|көпбейнелігі]] әдетте локальді түрде Банах кеңістігіне [[диффеоморфизм|диффеоморфты]] болады.<ref>dynamics of flows defined by differential equations: https://people.math.harvard.edu/~knill/teaching/math118/118_dynamicalsystems.pdf</ref> ===== Өлшемділігі ===== Егер ''M'' көпбейнелігі локальді түрде '''R'''^''n'' кеңістігіне диффеоморфты болса, динамикалық жүйе ''шектеулі өлшемді'' (ақырғы өлшемді) деп аталады; керісінше жағдайда динамикалық жүйе ''шексіз өлшемді'' болады.<ref>[[Кортевег–де Фриз теңдеуі]] — шексіз еркіндік дәрежесі мен шексіз қозғалыс интегралдары бар жүйенің мысалы болып табылады</ref> ===== Ағындар ===== Егер ''T'' нақты сандар жиыны ретістігінде алынса, динамикалық жүйе ''жаһандық (глобальді)'' немесе ''[[Ағын (математика)|ағын]]'' деп аталады; ал егер ''T'' теріс емес нақты сандармен шектелсе, онда динамикалық жүйе ''жартылай ағын'' деп аталады. ===== Классикалық анықтамасы ===== Заманауи геометриялық анықтама динамикалық жүйенің айқын сипаттамасын беретін [[Бейнелеу (математика)|бейнелеу]]ге негізделген, бұл [[эргодикалық теория]], [[дербес туындылы дифференциалдық теңдеулер]] және дифференциалдық теңдеулер шеңберінен шығатын математикалық әдістермен негiзделедi. Көбінесе айқын сипаттама қолжетімді бола бермейді, сондықтан классикалық геометриялық анықтама жанама (айқын емес) түрде беріледі. Оның негізі классикалық механикада жатыр және ол [[кәдімгі дифференциалдық теңдеулер]]дің стандартты жүйесіне және шектеулі [[еркіндік дәрежесі (физика)|еркіндік дәрежелеріне]] сүйенеді: <div style="background: #F0F0F0; width: 50%;"> <div style="text-indent: 2em; border-top: thin solid #999999; border-bottom: thin solid #999999; border-left: thin solid #999999; border-right: thin solid #999999; padding-left: 1em; padding-right: 1em; margin-top: 0.5em; margin-bottom: 1em;">&nbsp;Қозғалыс күйлерінің жиынтығы тұйық n-өлшемді M көпбейнелігінің P нүктелерімен бірмәнді сәйкестікке қойылуы мүмкін, бұл ретте сәйкес <math>x_1,...,x_n</math> координаттары үшін қозғалыстың дифференциалдық теңдеулері келесідей жазылады: <math display="block">\frac{dx_i}{dt} = u_i(x_1,...,x_n,t);(i=1,...,n)</math> <math>u_i</math> функциялары үшін олардың [[дифференциалдану|дифференциалданатын]] немесе [[аналитикалық функция|аналитикалық]] болуы сияқты әртүрлі тұрақтылық шарттары қойылуы мүмкін.<ref>Birkhoff, Dynamical systems (1927), page 193: https://archive.org/details/dynamicalsystems00birk/page/188/mode/2up</ref> </div></div> Бұл анықтама осындай теңдеулер шешімдерінің [[Бастапқы мән есебі|бар болуы мен жалғыздығын]] білдіреді. ===== Лагранж динамикалық жүйесі ===== {{main |Лагранж жүйесі}} Геометриялық анықтаманы [[вариациялық принцип]] тұрғысынан да тұжырымдауға болады: <div style="background: #F0F0F0; width: 50%;"> <div style="text-indent: 2em; border-top: thin solid #999999; border-bottom: thin solid #999999;border-left: thin solid #999999; border-right: thin solid #999999; padding-left: 1em; padding-right: 1em; margin-top: 0.5em; margin-bottom: 1em;">&nbsp;M — [[дифференциалданатын көпбейнелік]], TM — оның [[жанама десте|жанама дестесі]], ал <math>L: TM\to \mathbb{R}</math> — [[дифференциалданатын функция]] болсын. Егер <math>\gamma</math> функционалдың экстремалі болса, онда <math>\gamma: \mathbb{R}\to M</math> [[Бейнелеу (математика)|бейнелеу]]і M конфигурациялық [[көпбейнелік|көпбейнелігі]] және L [[Лагранж механикасы|Лагранжианы]] бар Лагранж жүйесіндегі қозғалыс деп аталады: <math display="block">\Phi(\gamma)=\int_{t_0}^{t_1} L(\gamma,\dot{\gamma}) dt </math> мұндағы <math>\dot{\gamma}\in TM_{\gamma(t)}</math> жылдамдық векторы деп аталады.<ref>Arnold Mathematical methods of Classical Mechanics(1989), sec 19, pp 83</ref> </div></div> ===== Гамильтон динамикалық жүйесі ===== {{main |Гамильтон жүйесі}} Лагранж тұжырымдамасына дуальді түрде, [[фазалық кеңістік]]те [[Симплекстік көпбейнелік|симплекстік]] немесе [[Пуассон көпбейнелігі]] құрылымын қамтитын [[Гамильтон механикасы|Гамильтондық]] тұжырымдаманы қолдануға болады.<ref>Arnold Mathematical methods of Classical Mechanics(1989), sec 19, pp 83, example end of page</ref> ===== Интегралданбайтын жүйелер ===== Толықтылық үшін, әдетте [[интегралданатын жүйелер]]ге жатпайтын жүйелер де бар, мысалы, [[диссипативті жүйелер]], [[голономды емес жүйе|голономды емес жүйелер]] және [[жанасу көпбейнелігі]] құрылымы бар жүйелер (мысалы, шекарада сырғанаусыз шарт қойылған жүйелер, яғни шекарадағы жылдамдыққа белгілі бір шектеу қойылған жағдайлар). ==== Дискретті динамикалық жүйе ==== {{main|Динамикалық жүйе#Дискретті динамикалық жүйелер}} ''Дискретті уақытты динамикалық жүйе'' — бұл (''T'', ''M'', Φ) кортежі, мұндағы ''M'' — локальді түрде Банах кеңістігіне диффеоморфты [[көпбейнелік]], ал Φ — функция. ''T'' ретінде бүтін сандарды немесе теріс емес бүтін сандарды алуға болады. Көпбейнеліктің өзі [[Граф (математика)|граф]] болуы немесе, мысалы, [[дискретті топология]] арқылы дискретті түрге келтірілуі мүмкін.<ref>A graph and a general discrete space can be a Hausdorff space, can have a measure, and at least if it is finite is compact. It is not strictly a good example of a Banach space because Cauchy sequences may not make sense. This boundary between finite and infinite is interesting in the field of arithmetic geometry.</ref> === Өлшемдік-теориялық анықтамасы === {{main|Өлшемді сақтайтын динамикалық жүйе}} Динамикалық жүйені ресми түрде [[өлшем кеңістігі]]нің өлшемді сақтайтын түрлендіруі, яғни (''T'', (''X'', Σ, ''μ''), Φ) үштігі ретінде анықтауға болады. Мұнда ''T'' — моноид (әдетте теріс емес бүтін сандар), ''X'' — [[жиын (математика)|жиын]], ал (''X'', Σ, ''μ'') — [[Ықтималдық кеңістік|ықтималдық кеңістігі]], яғни Σ — ''X'' жиынындағы [[сигма-алгебра]], ал μ — (''X'', Σ) кеңістігіндегі шекті [[өлшем (математика)|өлшем]]. Егер Σ ішіндегі әрбір σ үшін <math>\Phi^{-1}\sigma \in \Sigma</math> шарты орындалса ғана Φ: ''X'' → ''X'' бейнелеуі [[өлшемді функция|Σ-өлшемді]] деп аталады. Егер Σ ішіндегі әрбір ''σ'' үшін <math>\mu(\Phi^{-1}\sigma ) = \mu(\sigma)</math> теңдігі орындалса, Φ бейнелеуі '''өлшемді сақтайды''' деп айтылады. Жоғарыда айтылғандарды біріктіре келе, егер Φ бейнелеуі ''X'' жиынынан өзіне бағытталған, Σ-өлшемді және өлшемді сақтайтын болса, ол '''''X'' жиынының өлшемді сақтайтын түрлендіруі''' деп аталады. Осындай Φ үшін (''T'', (''X'', Σ, ''μ''), Φ) үштігі '''динамикалық жүйе''' деп анықталады.<ref>Ergodic theory, introduction, Glossary: https://link.springer.com/referencework/10.1007/978-1-0716-2388-6</ref> Φ бейнелеуі динамикалық жүйенің уақыт бойынша дамуын көрсетеді. Осылайша, дискретті динамикалық жүйелер үшін әрбір бүтін ''n'' саны үшін <math>\Phi^n = \Phi \circ \Phi \circ \dots \circ \Phi</math> [[Итерацияланған функция|итерациялары]] зерттеледі.{{citation needed|reason=iteration and recursive relations are just special cases, each map from <math>t_n</math> to <math>t_{n+1}</math>, can be fully different, iteration is just a special case actually of <math>\Phi = \Phi{t_n} \circ \Phi{t_{n-1}} \circ \dots \circ \Phi_{t_0}</math> |date=February 2026}} Үздіксіз динамикалық жүйелер үшін Φ бейнелеуі шекті уақыт ішіндегі даму бейнелеуі ретінде түсініледі және оның құрылымы күрделірек болады.{{citation needed|reason=more complicated??? |date=February 2026}} ==== Геометриялық анықтамамен байланысы ==== Өлшемдік-теориялық анықтама өлшемді сақтайтын түрлендірудің бар болуын болжайды. Кез келген бір даму ережесесіне көптеген әртүрлі инвариантты өлшемдер сәйкес келуі мүмкін. Егер динамикалық жүйе дифференциалдық теңдеулер жүйесімен берілсе, сәйкес келетін өлшемді анықтау керек. Бұл дифференциалдық теңдеулерден бастап эргодикалық теорияны дамытуды қиындатады, сондықтан эргодикалық теория аясында өлшемді таңдауды айналып өтіп, таңдау жасалып қойған деп есептейтін динамикалық жүйелерге негізделген анықтаманың болғаны ыңғайлы. Қарапайым құрылым (кейде [[Крылов–Боголюбов теоремасы]] деп аталады) жүйелердің үлкен класы үшін динамикалық жүйенің даму ережесін өлшемді сақтайтын түрлендіруге айналдыратын өлшемді әрқашан құруға болатынын көрсетеді. Бұл құрылымда күйлер кеңістігінің берілген өлшемі траекторияның барлық болашақ нүктелері үшін қосындыланады, бұл инварианттылықты қамтамасыз етеді. Кейбір жүйелердің табиғи өлшемі болады, мысалы, [[Гамильтон жүйесі|Гамильтон жүйелері]]ндегі [[Лиувилль теоремасы (Гамильтондық механика)|Лиувилль өлшемі]], ол Гамильтон жүйесінің периодты орбиталарында жинақталған өлшемдер сияқты басқа инвариантты өлшемдерге қарағанда көбірек таңдалады. Хаотикалық [[диссипативті жүйелер]] үшін инвариантты өлшемді таңдау техникалық тұрғыдан күрделірек. Өлшем [[аттрактор]]да шоғырлануы керек, бірақ аттракторлардың [[Лебег өлшемі]] нөлге тең және инвариантты өлшемдер Лебег өлшеміне қатысты сингулярлы болуы тиіс. Уақыт бойынша даму барысында фазалық кеңістіктің кішігірім аймағы кішірейеді. Гиперболалық динамикалық жүйелер үшін [[Синай–Рюэль–Боуэн өлшемі|Синай–Рюэль–Боуэн өлшемдері]] табиғи таңдау болып көрінеді. Олар динамикалық жүйенің [[тұрақты көпбейнелік|тұрақты және тұрақсыз көпбейнеліктері]]нің геометриялық құрылымында құрылады; олар кішігірім пертурбациялар кезінде физикалық тұрғыдан орнықты әрекет етеді және гиперболалық жүйелердің бақыланатын көптеген статистикалық қасиеттерін түсіндіреді.{{please clarify|reason=probably a strong example with microcanonical ensemble statistics or liouville measure would help here|date=March 2026}} ==== Топологиялық динамикалық жүйе ==== [[Топологиялық динамикалық жүйе]] — бұл [[локальді ықшам]] және [[Хаусдорф кеңістігі|Хаусдорф топологиялық кеңістігі]] ''X''-тегі жаһандық динамикалық жүйе ('''T''', ''X'', Φ).{{clarification needed|reason=unclear what is the requirement to be global and if it is needed, also unclear if being locally compact vs being Hausdorff is needed, isn't being Hausdorff general enough ?|date=February 2026}} Бұл жерде T — [[топологиялық]] [[изоморфизм]], демек [[гомеоморфизм]] болып табылады.<ref>Terry tao lecture 1</ref> ===== Компактификациялау (Ықшамдау) ===== Жиі Φ-дың ''X''-тің [[бір нүктелі компактификациялау|бір нүктелі компактификациясы]] ''X*'' кеңістігіне үздіксіз созылуы Φ* зерттеу пайдалы болады. Бастапқы жүйенің дифференциалдық құрылымы жоғалғаннан кейін де, жаңа ('''R''', ''X*'', Φ*) жүйесін талдау үшін компактификация аргументтері қалады. Бұл шексіздіктегі барлық шекті нүктелер бірдей нүкте болып табылатын [[Проективті геометрия]] идеясына ұқсас. Басқа жалпылау әдісі — [[Стоун–Чех компактификациялау|Стоун–Чех компактификациясын]] қолдану,<ref>Terry tao lecture 3</ref> бұл шексіздіктегі барлық шекті нүктелер әртүрлі деп есептелетін [[аффиндік геометрия]] идеясына жақын. ===== Маңыздылығы ===== Ықшам динамикалық жүйелерде кез келген орбитаның [[шекті жиын|шекті жиыны]] [[бос емес жиын|бос емес]], [[ықшам кеңістік|ықшам]] және [[бір байланысты кеңістік|бір байланысты]] болады. Мысалы, топологиялық динамикалық жүйеде [[Лоренц аттракторы|аттрактор]]дың шекті орбитасы көпбейнеліктің өз ішінде болады. Бұл бірнеше себептерге байланысты тривиалды емес тұжырым: шекті орбиталарға ешқашан қол жеткізілмеуі мүмкін; шекті орбиталардың [[Лебег өлшемі]] нөлге тең болуы мүмкін; шекті орбитаға ықтималдықты таңу тривиалды емес мәселе; сонымен қатар аттрактордың бірнеше шекті орбиталары болуы мүмкін және әртүрлі [[компактификациялау|компактификациялар]] арасындағы айырмашылық маңызды рөл атқаруы мүмкін. === Категориялар теориясы арқылы анықтамасы === ==== Категориялар және жартылай топтар ==== {{bq|text=Математикалық объектілердің X категориясында оған әсер ететін гомоморфизмдердің G жартылай тобы болады (топологиялық кеңістіктерде үздіксіз бейнелеулер бар, жиындарда еркін бейнелеулер бар, топтарда, сақиналарда, өрістерде немесе алгебраларда гомоморфизмдер бар, өлшем кеңістіктерінде өлшемді бейнелеулер бар). Біз осы категориялардың әрқайсысын динамикалық жүйе ретінде қарастыра аламыз. Тіпті сәйкес гомоморфизмдері бар динамикалық жүйелер категориясын да қосуға болады. Брақ бұл көзқарас өздігінен өте пайдалы емес.<ref>A final link: https://people.math.harvard.edu/~knill/teaching/math118/118_dynamicalsystems.pdf</ref>}} ==== Моноидтар арқылы анықтамасы ==== Категориялар теориясы тұрғысынан категориялар әрқашан бірлік (тепе-теңдік) бейнелеуімен бірге анықталады, сондықтан бұл анықтамалар жартылай топтардың орнына [[моноидтар]]ға негізделеді.<ref>Note that it is always possible to add an Identity on the semi-group, define a monoid and pull back the monoid structure onto the original semi-group</ref> A '''динамикалық жүйе'''<ref>Giunti M. and Mazzola C. (2012), "[https://www.researchgate.net/publication/272943599_Dynamical_Systems_on_Monoids_Toward_a_General_Theory_of_Deterministic_Systems_and_Motion Dynamical systems on monoids: Toward a general theory of deterministic systems and motion]". In Minati G., Abram M., Pessa E. (eds.), ''Methods, models, simulations and approaches towards a general theory of change'', pp. 173–185, Singapore: World Scientific. {{ISBN|978-981-4383-32-5}} </ref><ref>Mazzola C. and Giunti M. (2012), "[https://www.researchgate.net/publication/281244041_Reversible_dynamics_and_the_directionality_of_time Reversible dynamics and the directionality of time]". In Minati G., Abram M., Pessa E. (eds.), ''Methods, models, simulations and approaches towards a general theory of change'', pp. 161–171, Singapore: World Scientific. {{ISBN|978-981-4383-32-5}}.</ref>{{Citation needed|reason=seems to be some shape of primary sources: "However, according to Giunti and Mazzola [2] (this volume), a dynamical system on a monoid is", would be best to have a more intelligible definition from a non primary source. This is even more funny: https://math.stackexchange.com/questions/475462/dynamical-systems "If I would have explained this way I would have emptied my class" |date=February 2026}} — бұл (''T'', ''X'', Φ) кортежі, мұндағы ''T'' — аддитивті түрде жазылатын [[моноид]],{{citation needed|reason=questionable if semi group is a more genric definition, other literatures seems to refer to semi-groups always. Only this guy from cagliari seems to be fixated with monoids. There is typically a natural choice of identity or time=0 too, there is an ambiguity in the identity too because ultimately the origin of the reference frame is arbitrary|date=February 2026}} ''X'' — бос емес [[жиын (математика)|жиын]], ал Φ — келесідей [[функция]]: <math display="block">\Phi: U \subseteq (T \times X) \to X</math> мұнда: <math display="block">\mathrm{proj}_{2}(U) = X</math> (мұндағы <math>\mathrm{proj}_{2}</math> — 2-ші [[Проекция (жиындар теориясы)|проекциялау бейнелеуі]]{{Citation needed|reason=what is the 2nd projection map ? it seems a trivial statement to project back on X, i.e. X is the second space that was put in the cartersian product. Actually It recalls fiber bundles, but in that case the base space can be time, control parameters or even space, I would see it instead natuaral to define the base space as the state space and the fiber as the semi-group structure on it, but I am not sure if this is a standard definition either|date=February 2026}}) және ''X'' ішіндегі кез келген ''x'' үшін: <math display="block">\Phi(0,x) = x</math> <math display="block">\Phi(t_2,\Phi(t_1,x)) = \Phi(t_2 + t_1, x),</math> <math>\, t_1,\, t_2 + t_1 \in I(x)</math> және <math>\ t_2 \in I(\Phi(t_1, x)) </math> үшін, мұнда біз ''X'' ішіндегі кез келген ''x'' үшін <math> I(x) := \{ t \in T : (t,x) \in U \}</math> жиынын анықтадық. Жекелей алғанда, <math> U = T \times X </math> болған жағдайда, ''X'' ішіндегі әрбір ''x'' үшін <math> I(x) = T </math> болады, олай болса Φ бейнелеуі ''T''-ның ''X'' жиынына [[Жартылай топтың әсері|моноидтық әсерін]] анықтайды. Φ(''t'',''x'') функциясы динамикалық жүйенің '''даму (эволюция) функциясы''' деп аталады: ол ''X'' жиынындағы әрбір ''x'' нүктесіне ''t'' айнымалысына байланысты жалғыз бейнені сәйкес қояды, ал ''t'' айнымалысы '''даму (эволюция) параметрі''' деп аталады. ''X'' жиыны '''[[фазалық кеңістік]]''' немесе күйлер кеңістігі деп аталады, ал ''x'' айнымалысы жүйенің '''бастапқы күйін''' көрсетеді. Егер айнымалылардың бірін тұрақты деп алсақ, жиі былай жазамыз: <math display="block">\Phi_x(t) \equiv \Phi(t,x)</math> <math display="block">\Phi^t(x) \equiv \Phi(t,x)</math> <math display="block">\Phi_x:I(x) \to X</math> функциясы ''x'' арқылы өтетін '''ағын''' деп аталады, ал оның [[функция графигі|графигі]] ''x'' арқылы өтетін '''[[траектория]]''' деп аталады. <math display="block">\gamma_x \equiv\{\Phi(t,x) : t \in I(x)\}</math> жиыны ''x'' арқылы өтетін '''[[орбита (динамика)|орбита]]''' деп аталады. ''x'' арқылы өтетін орбита — ''x'' арқылы өтетін ағынның [[бейне (математика)|бейнесі]] болып табылады. Егер ''S'' ішіндегі барлық ''x'' және ''T'' ішіндегі барлық ''t'' үшін <math display="block">\Phi(t,x) \in S.</math> болса, ''X'' күйлер кеңістігінің ''S'' ішкі жиыны Φ-'''инвариантты''' деп аталады. Осылайша, жекелей алғанда, егер ''S'' жиыны Φ-'''инвариантты''' болса, ''S'' ішіндегі барлық ''x'' үшін <math>I(x) = T</math> болады. Яғни, ''x'' арқылы өтетін ағын ''S''-тің әрбір элементі үшін барлық уақыт бойы анықталуы керек. == Динамикалық жүйелерді құру == Алдыңғы бөлімдерде көрсетілгендей, ''уақыт бойынша даму'' ұғымы динамикалық жүйелер теориясының өзегі болып табылады: бұның негізгі себебі — теорияның бастапқы түрткісі [[классикалық механика|классикалық механикалық жүйелер]]дің уақыт бойынша мінез-құлқын зерттеу болғандығында. Бірақ [[кәдімгі дифференциалдық теңдеулер]] жүйесі динамикалық жүйеге айналмас бұрын алдымен шешілуі керек. Мысалы, келесідей [[бастапқы мән есебі|бастапқы мән есебін (Коши есебін)]] қарастырайық: <math display="block">\dot{\boldsymbol{x}}=\boldsymbol{v}(t,\boldsymbol{x})</math> <math display="block">\boldsymbol{x}|_{{t=0}}=\boldsymbol{x}_0</math> мұнда: * <math>\dot{\boldsymbol{x}}</math> материалдық '''x''' нүктесінің [[жылдамдық|жылдамдығын]] көрсетеді * ''M'' — шектеулі (ақырғы) өлшемді көпбейнелік * '''v''': ''T'' × ''M'' → ''TM'' — '''R'''^''n'' немесе '''C'''^''n'' кеңістігіндегі [[векторлық өріс]] және ''M'' фазалық кеңістігінде берілген материалдық нүктеге әсер ететін белгілі [[күш]]тер тудыратын [[жылдамдық|жылдамдықтың]] өзгерісін білдіреді. Бұл өзгеріс ''M'' фазалық кеңістігіндегі вектор емес, оның орнына ''TM'' [[жанама кеңістік|жанама кеңістігінде]] жатады. Теңдеуде жоғары ретті туындыларды немесе ''v''(''t'',''x'') ішіндегі ''t'' параметрін қолданудың қажеті жоқ, өйткені оларды үлкенірек өлшемді жүйелерді қарастыру арқылы алып тастауға болады. Осы векторлық өрістің қасиеттеріне байланысты механикалық жүйе келесідей аталады: * '''автономды''', егер '''v'''(''t'', '''x''') = '''v'''('''x''') болса * '''біртекті''', егер барлық ''t'' үшін '''v'''(''t'', '''0''') = 0 болса Шешімді кәдімгі дифференциалдық теңдеулердің (КДТ) стандартты әдістерімен табуға болады және ол жоғарыда енгізілген даму функциясы ретінде белгіленеді: <math display="block">\boldsymbol{{x}}(t)=\Phi(t,\boldsymbol{{x}}_0)</math> Олай болса, динамикалық жүйе (''T'', ''M'', Φ) болады. Жоғарыда көрсетілген [[дифференциалдық теңдеулер]] жүйесін кейбір ресми түрлендірулер арқылы динамикалық жүйе қанағаттандыруы тиіс теңдеулердің жалпырақ түрін алуға болады: <math display="block">\dot{\boldsymbol{x}}-\boldsymbol{v}(t,\boldsymbol{x})=0 \qquad\Leftrightarrow\qquad \mathfrak{{G}}\left(t,\Phi(t,\boldsymbol{{x}}_0)\right)=0</math> мұндағы <math>\mathfrak{G}:{{(T\times M)}^M}\to\mathbf{C}</math> — даму функцияларының жиынынан комплекс сандар өрісіне бағытталған [[функционал]]. Бұл теңдеу күрделі шектеулері бар механикалық жүйелерді модельдеу кезінде пайдалы. Динамикалық жүйелердегі көптеген ұғымдарды шексіз өлшемді көпбейнеліктерге — локальді түрде [[Банах кеңістігі|Банах кеңістіктері]] болып табылатын кеңістіктерге де таратуға болады, бұл жағдайда дифференциалдық теңдеулер [[дербес туындылы дифференциалдық теңдеулер]] болып табылады. == Дискретті динамикалық жүйелер == [[File:YF-17_aircraft_Plot.jpg|thumb|right|[[Есептеуіш гидродинамика]] торы есептеу мақсаттары үшін әдетте кеңістікте де, уақытта да динамикалық жүйені дискреттеудің мысалы болып табылады]] Дискретті динамикалық жүйе — уақыт немесе кеңістік, немесе екеуі де дискретті болатын жүйе. Әдетте, кеңістік пен уақыт үшін нүктелердің [[шектелген жиын|шектеулі]] немесе [[саналымды жиын|саналымды]] жиындары және [[шекаралық шарт|шекаралар]] туралы жалпы болжамдар берілген жағдайда компьютерде өңдеуге болатын шектелген бейнелеулер мен операторлар болады. === Математикалық анықтама === [[Математика|Математиканың]] жалпы контекстінде динамикалық жүйені [[#Формальды анықтама|Формальды анықтамадағыдай]] жалпы дискретті бейнелеу ретінде анықтауға болады.<ref>Джон Геммер, 14-тарау, Дискретті динамикалық жүйелер https://www.dam.brown.edu/people/jgemmer/GreenwellCh14.pdf</ref> Кәдімгі [[тізбек]] өз алдына дискретті динамикалық жүйе болып табылады.<ref name="JohnGemmer">Джон Геммер, 14-тарау</ref> Бейнелеулердің рекурсиясы мен итерациясы — осындай жағдайлардың тағы бірі.<ref name="JohnGemmer"/> Мұның прототипі — [[Логистикалық бейнелеу]].<ref name="JohnGemmer"/> === Эмпирикалық анықтама === Эмпирикалық көзқарас бойынша, уақытша деректерден алынған барлық динамикалық жүйелер дискретті болып табылады, мәселен, Гаусс аспандағы [[Церера (ергежейлі ғаламшар)|Церераның]] 3 позициясы мен уақытын өлшеу арқылы орбитаны толығымен анықтауға болатындығын, демек, астероидтың өткен немесе болашақтағы кез келген мүмкін позициясы мен жылдамдығын есептеп, динамикалық жүйені толығымен сипаттауға болатындығын дәлелдеді.<ref>https://sites.math.rutgers.edu/~cherlin/History/Papers1999/weiss.html</ref> Эксперименттік деректермен жұмыс істеудің типтік міндеттері — математикалық модельді жасау.<ref>{{cite journal |last1=Moore |first1=Samuel A. |last2=Mann |first2=Brian P. |last3=Chen |first3=Boyuan |title=Automated global analysis of experimental dynamics through low-dimensional linear embeddings |journal=npj Complexity |date=17 желтоқсан 2025 |volume=2 |issue=1 |article-number=36 |doi=10.1038/s44260-025-00062-y |doi-access=free }}</ref> === Мысалдар === <gallery mode="packed" heights="140"> File:Fibonacci Rabbits.svg|[[Фибоначчи қояндары]]: [[Фибоначчи сандары|Фибоначчи сандарын]] жасайтын шексіз ресурстары бар популяция моделі.<ref>{{Cite web |title=Fibonacci's Rabbits |url=https://mathcenter.oxford.emory.edu/site/math125/fibonacciRabbits/ |access-date=2026-04-09 |website=mathcenter.oxford.emory.edu}}</ref> File:LogisticCobwebChaos.gif|[[Логистикалық бейнелеу]] Өзіне рекурсивті түрде қолданылатын жалпы бейнелеу динамикалық жүйені құрайды File:Predator-prey toy model.gif|[[Лотка–Вольтерра теңдеулері|Жыртқыш-жемтік моделінің]] дискретті мысалы<ref>{{cite journal |last1=Liu |first1=Xiaoli |last2=Xiao |first2=Dongmei |title=Complex dynamic behaviors of a discrete-time predator–prey system |journal=Chaos, Solitons & Fractals |date=Сәуір 2007 |volume=32 |issue=1 |pages=80–94 |doi=10.1016/j.chaos.2005.10.081 }}</ref> File:Page_rank_animation.gif|[[PageRank]] — пайдаланушының параққа кіруінің болашақ ықтималдығын болжайтын дискретті динамикалық жүйенің мысалы <ref>9.1.2 мысалы: https://interactivetextbooks.tudelft.nl/linear-algebra/Chapter9/DynSystDiscrete.html</ref> </gallery> === Қолданбалы математика және физика === [[File:10 PM March 12 surface analysis of Great Blizzard of 1888.png|thumb|left|[[Ауа райы болжамы|Ауа райын болжау]] — [[Есептеуіш гидродинамика]] контекстінде динамикалық жүйелерді қолданудың бір мысалы]] [[Физика]], [[биология]] немесе [[инженерия]] сияқты [[қолданбалы математика]] контекстінде бастапқы нүкте әдетте мынадай ең қарапайым [[соңғы айырымдық]] [[функционалдық теңдеу]] болып табылады:<ref>{{cite book |last1=Galor |first1=Oded |title=Discrete Dynamical Systems |chapter=One-Dimensional, First-Order Systems |date=2007 |pages=1–26 |doi=10.1007/3-540-36776-4_1 |isbn=978-3-540-36775-8 }}</ref> <math display="block">y_{t+1} = a x_t + b</math> Жалпы алғанда, мұны [[n-өлшемді]] [[көпбейне|көпбейнеден]] өзіне бағытталған жалпы дискретті бейнелеуге жалпылауға болады: <math display="block">y^i_{t+1} = f^i_t(x_1,..,x_n),i=1,...,n</math> [[Гамильтондық механика|Гамильтондық]] [[Ағын (математика)|ағындар]] контекстінде,<ref>{{xref|(сондай-ақ қараңыз: [[Сұйықтық ағыны]])}}</ref> қозғалыстың өзін [[Канондық түрлендіру#Қозғалыс канондық түрлендіру ретінде|канондық түрлендіру]] (яғни, сайып келгенде, [[бейнелеу (математика)|бейнелеу]]) деп қарастыруға болады, сондықтан дискретті <math>\Delta t</math> уақыт аралығындағы олардың дискретті жиынтығы толық дискретті динамикалық жүйені сипаттаудың тағы бір түрі болып табылады. Сондай-ақ фазалық кеңістік [[ықшам кеңістік|ықшам (компакт)]] болмайтын тығыз орбиталар жағдайлары да бар,<ref>{{xref|(сондай-ақ қараңыз: [[хаос теориясы]])}}</ref> ал [[кванттық механикадағы]] сияқты [[шексіз оператор|шексіз операторларда]] эволюциялық [[бейнелеу (математика)|бейнелеулер]] [[ықшам оператор|ықшам (компакт)]] болмайды. Мұның мысалы ретінде деректер нүктелері кеңістікте бір-бірінен бөлінген Жердің ауа райы болжамын келтіруге болады. Жүйені [[Торлық модель (физика)|торға]] орналастыруға болады және [[Навье–Стокс теңдеулерін дискреттеу|Навье-Стокс теңдеулерін дискреттеу]] кезіндегідей белгілі бір айнымалыларды есептеу және болжау үшін формулаларды қолдануға болады. === Каскадтар === [[File: backtang2.png|thumb|right|[[Өзін-өзі ұйымдастыратын критикалық]] — бұл [[ұяшықты автоматтарда]] табылған эмерджентті құбылыстар жиынтығы, мұндағы [[аттрактор]] [[фазалық ауысудағы]] [[критикалық құбылыстар|критикалық нүкте]] болып табылады]] Ақпаратты бір қадамнан келесі қадамға беру тұжырымдамасы басым болған кезде, дискретті динамикалық жүйелер жиі каскадтар деп аталады. Кәдімгі мысалдар ретінде көшкіндерді<ref>Күрделі желілер және каскадтық динамика, Кіріспе https://pdodds.w3.uvm.edu/teaching/courses/2009-08UVM-300/docs/others/2011/hackett2011b.pdf</ref><ref>{{xref|(сондай-ақ қараңыз: [[Абельдік құм үйіндісі моделі]])}}</ref> және периодтың еселену каскадтарын атауға болады.<ref>{{xref|(сондай-ақ қараңыз: [[логистикалық бейнелеу]])}}</ref> Егер ''T'' бүтін сандар ретінде алынса, бұл — ''каскад'' немесе ''бейнелеу''. Егер ''T'' теріс емес бүтін сандармен шектелсе, жүйе ''жартылай каскад'' деп аталады.<ref>{{Cite book|title=Discrete Dynamical Systems|last=Galor|first=Oded|publisher=Springer|year=2010}}</ref>{{clarify|reason=бұл жартылай каскадтың жалпы пайымдау аясында қаншалықты пайдалы екені түсініксіз, мүмкін оны алып тастауға болатын шығар|date=Ақпан 2026}} === Ұяшықты автоматтар === {{Main|Ұяшықты автоматтар}} ''[[Ұяшықты автомат]]'' — бұл (''T'', ''M'', Φ) кортежі, мұндағы ''T'' — [[бүтін сандар]] немесе жоғары өлшемді [[бүтін сандар торы]] сияқты [[тор (топ)|тор]], ''M'' — бүтін сандар торынан (бір немесе бірнеше өлшемді) шектеулі жиынға дейінгі функциялар жиыны, ал Φ — (жергілікті анықталған) эволюция функциясы. Осылайша [[ұяшықты автоматтар]] динамикалық жүйелер болып табылады. ''M'' ішіндегі тор «кеңістік» торын білдіреді, ал ''T'' ішіндегі тор «уақыт» торын білдіреді.{{clarify|reason=бұл анықтаманы екі рет тексеру керек, неге M функциялар көпбейнесі болып табылады?|date=Ақпан 2026}} === Басқа да назар аударарлық мысалдар === * [[Символикалық динамика]] * [[Шекті күй автоматтары]] * [[Тьюринг машиналары]] * [[Арифметикалық динамика]] * [[Графтардың динамикалық жүйесі]] * Дискретті табиғатына байланысты [[графтар теориясы|графтар теориясын]] және жалпы алғанда [[дискретті математика|дискретті математиканың]] кез келген түрін дискретті динамикалық жүйелер призмасы арқылы қарастыруға болады * Бұл [[шекті математиканың]] кез келген түріне, [[шекті геометрия|шекті геометрияға]], [[шекті топтар|шекті топтарға]] немесе [[Кокстер топтары]] сияқты [[саналымды жиын|саналымды]] математикалық құрылымдарға да қатысты Олардың кейбіреулері [[сандар теориясы]] немесе [[желілер теориясы]] сияқты өз алдына жеке ішкі салалар болып табылады. == Сызықтық динамикалық жүйелер == {{Main|Сызықтық динамикалық жүйе}} Сызықтық динамикалық жүйелер кез келген [[жүйелік инженерия]] мен [[жүйелер теориясы]] оқу бағдарламасының негізінде жатыр. Тарихи тұрғыдан алғанда, 1970 жылдарға дейінгі сызықтық жүйелер жалпы [[жүйелер теориясы|жүйелер теориясының]] көп бөлігін (яғни компьютерлер кеңінен таралғанға дейін) көрсетті. Олар [[өшу|әлсіреу]], [[көрсеткіштік функция|қанығу]] және [[тербеліс]] сияқты кез келген динамикалық жүйенің негізгі белгілерін қамтиды және кем дегенде локальды түрде кез келген бейсызық жүйелерді жуықтай алады. Сызықтық динамикалық жүйелерді көрсеткіштік және қарапайым тригонометриялық функциялар (яғни кешенді экспоненталар) сияқты қарапайым функциялар арқылы шешуге болады және барлық орбиталардың мінез-құлқын жіктеуге болады. Сызықтық жүйеде фазалық кеңістік ''N''-өлшемді эвклидтік кеңістік болып табылады, сондықтан фазалық кеңістіктегі кез келген нүктені ''N'' саны бар вектор ретінде көрсетуге болады. N өлшемді сызықтық динамикалық жүйелер де [[хаос теориясы|хаостық]] емес. Сызықтық жүйелерді талдау да жеңілдетілген және мүмкін, өйткені олар [[суперпозиция принципі|суперпозиция принципін]] қанағаттандырады: егер ''u''(''t'') және ''w''(''t'') жүйені сипаттайтын сызықтық дифференциалдық теңдеуді қанағаттандырса, онда <math>\alpha u(t) + \beta w(t)</math> сызықтық комбинациясы да оны қанағаттандырады. [[Суперпозиция принципі|Суперпозиция]] арқылы белгілі шешімдерден жаңа шешімдер жасауға болады, сондықтан олардың барлығын білу үшін іргелі шешімдерді жіктеу жеткілікті. === Ағындар === [[Ағын (математика)|Ағын]] үшін v(''x'') векторлық өрісі — фазалық кеңістіктегі орналасудың [[аффиндік түрлендіру|аффиндік]] функциясы, яғни, <math display="block"> \dot{x} = v(x) = A x + b,</math> мұндағы ''A'' — матрица, ''b'' — сандар векторы және ''x'' — позиция векторы. Бұл жүйенің шешімін суперпозиция принципін (сызықтықты) қолдану арқылы табуға болады. ''A'' = 0 болғандағы ''b'' ≠ 0 жағдайы жай ғана ''b'' бағытындағы түзу сызық болып табылады: <math display="block">\Phi^t(x_1) = x_1 + b t. </math> ''b'' нөлге тең және ''A'' ≠ 0 болғанда координаталар басы ағынның тепе-теңдік (немесе сингулярлық) нүктесі болып табылады, яғни егер ''x''₀ = 0 болса, онда орбита сол жерде қалады. Басқа бастапқы шарттар үшін қозғалыс теңдеуі [[матрица экспонентасы|матрица экспонентасымен]] беріледі: ''x''₀ бастапқы нүктесі үшін, <math display="block">\Phi^t(x_0) = e^{t A} x_0. </math> ''b'' = 0 болғанда, ''A'' матрицасының [[меншікті мән|меншікті мәндері]] фазалық кеңістіктің құрылымын анықтайды. ''A'' матрицасының меншікті мәндері мен [[меншікті вектор|меншікті векторларынан]] бастапқы нүктенің координаталар басындағы тепе-теңдік нүктесіне жиналатынын немесе одан ажырайтынын анықтауға болады. ''A'' ≠ 0 жағдайындағы екі түрлі бастапқы шарттар арасындағы қашықтық көп жағдайда экспоненциалды түрде өзгереді, яғни нүктеге қарай экспоненциалды түрде тез жиналады немесе экспоненциалды түрде тез ажырайды. Сызықтық жүйелер ажырау жағдайында бастапқы шарттарға сезімтал тәуелділікті көрсетеді. Бейсызық жүйелер үшін бұл [[хаос теориясы|хаостық мінез-құлықтың]] (қажетті, бірақ жеткіліксіз) шарттарының бірі болып табылады. [[File:LinearFields.png|thumb|500px|center|Сызықтық векторлық өрістер және бірнеше траекториялар.]] {{Clear}} === Бейнелеулер === [[Дискретті уақытты динамикалық жүйе|Дискретті уақытты]], [[Аффиндік түрлендіру|аффиндік]] динамикалық жүйе келесі [[матрицалық айырымдық теңдеу]] түрінде болады: <math display="block"> x_{n+1} = A x_n + b, </math> мұндағы ''A'' — матрица және ''b'' — вектор. Үздіксіз жағдайдағыдай, ''x'' → ''x'' + (1 − ''A'')^–1''b'' координаталарының өзгеруі теңдеуден ''b'' мүшесін алып тастайды. Жаңа [[координаталар жүйесі|координаталар жүйесінде]] координаталар басы бейнелеудің жылжымайтын нүктесі болып табылады және шешімдер ''A''^''n''''x''₀ сызықтық жүйесінікі болып табылады. Бейнелеудің шешімдері енді қисықтар емес, фазалық кеңістікте секіретін нүктелер болып табылады. Орбиталар қисықтарға немесе талшықтарға ұйымдастырылған, олар бейнелеу әрекеті кезінде өздерін бейнелейтін нүктелер жиынтығы. Үздіксіз жағдайдағыдай, ''A'' матрицасының меншікті мәндері мен меншікті векторлары фазалық кеңістіктің құрылымын анықтайды. Мысалы, егер ''u''₁ бірден кіші нақты меншікті мәні бар ''A'' матрицасының меншікті векторы болса, онда α ''u''₁ бойындағы нүктелер арқылы берілген түзу сызықтар (мұндағы α ∈ '''R''') бейнелеудің инвариантты қисығы болады. Осы түзу сызықтағы нүктелер жылжымайтын нүктеге ұмтылады. Сонымен қатар [[Хаостық бейнелеулер тізімі|Хаостық бейнелеулер]] сияқты көптеген басқа да [[#Дискретті динамикалық жүйелер|дискретті динамикалық жүйелер]] бар. === Локальды динамика === Динамикалық жүйелердің сапалық қасиеттері координаталардың тегіс өзгеруі кезінде өзгермейді (бұл кейде сапалық ұғымның анықтамасы ретінде қабылданады): векторлық өрістің ''ерекше нүктесі'' (''v''(''x'') = 0 болатын нүкте) тегіс түрлендірулер кезінде ерекше нүкте болып қала береді; ''периодты орбита'' — бұл фазалық кеңістіктегі тұйық контур, және фазалық кеңістіктің тегіс деформациялары оның контур болуын өзгерте алмайды. Дәл осы ерекше нүктелер мен периодты орбиталардың маңында динамикалық жүйенің фазалық кеңістігінің құрылымын жақсы түсінуге болады. Динамикалық жүйелерді сапалық зерттеудегі тәсіл — динамикалық жүйені барынша қарапайым ететін координаталардың өзгеруі (әдетте нақты көрсетілмеген, бірақ есептеуге болатын) бар екенін көрсету. === Ректификация (түзету) === Фазалық кеңістіктің көптеген кішігірім бөліктеріндегі ағынды өте қарапайым етуге болады. Егер ''y'' — ''v''(''y'') ≠ 0 болатын нүкте болса, онда ''y'' айналасындағы аймақ үшін векторлық өріс шамасы бірдей параллель векторлар тізбегіне айналатын координаталардың өзгеруі бар. Бұл ректификация теоремасы ретінде белгілі. ''Ректификация теоремасы'' [[Математикалық сингулярлық|ерекше нүктелерден]] қашықтықта шағын бөліктегі нүктенің динамикасы түзу сызық екенін айтады. Бөлікті кейде бірнеше бөліктерді біріктіру арқылы үлкейтуге болады, және бұл бүкіл фазалық кеңістікте ''M'' іске асқанда, динамикалық жүйе ''интегралданатын'' болып табылады. Көп жағдайда бөлікті бүкіл фазалық кеңістікке дейін кеңейту мүмкін емес. Векторлық өрісте ерекше нүктелер болуы мүмкін (мұнда ''v''(''x'') = 0); немесе кейбір нүктеге жақындаған сайын бөліктер кішірейе түсуі мүмкін. Одан да күрделі себеп — траектория бір бөліктен басталып, бірқатар басқа бөліктерді аралағаннан кейін бастапқы бөлікке оралатын жаһандық шектеу. Егер келесі жолы орбита фазалық кеңістікті басқаша айналып өтсе, онда бүкіл бөліктер тізбегіндегі векторлық өрісті түзету мүмкін емес. === Периодты орбиталар маңында === Жалпы алғанда, периодты орбитаның маңында ректификация теоремасын қолдануға болмайды. Пуанкаре периодты орбита маңындағы талдауды бейнелеуді талдауға түрлендіретін тәсілді әзірледі. γ орбитасынан ''x''₀ нүктесін таңдап, сол маңайдағы фазалық кеңістікте ''v''(''x''₀) векторына перпендикуляр нүктелерді қарастырыңыз. Бұл нүктелер орбитаның [[Пуанкаре қимасы]] ''S''(γ, ''x''₀) болып табылады. Енді ағын ''S'' ішінен басталып, ''S''-ке оралатын нүктелер үшін [[Пуанкаре бейнелеуі|Пуанкаре бейнелеуін]] ''F'' : ''S'' → ''S'' анықтайды. Бұл нүктелердің барлығы бірдей уақытта оралмайды, бірақ уақыт ''x''₀ кететін уақытқа жақын болады. Периодты орбитаның Пуанкаре қимасымен қиылысуы ''F'' Пуанкаре бейнелеуінің жылжымайтын нүктесі болып табылады. Жылжыту арқылы нүктені ''x'' = 0 деп санауға болады. Бейнелеудің Тейлор қатары ''F''(''x'') = ''J'' · ''x'' + O(''x''²) болып табылады, сондықтан ''h'' координаталарының өзгеруі тек ''F''-ті оның сызықтық бөлігіне дейін жеңілдетеді деп күтуге болады: <math display="block"> h^{-1} \circ F \circ h(x) = J \cdot x.</math> Бұл түйіндесу теңдеуі ретінде белгілі. Осы теңдеудің орындалу шарттарын табу динамикалық жүйелерді зерттеудегі басты міндеттердің бірі болды. Пуанкаре барлық функцияларды аналитикалық деп есептеп, алғаш рет оған кірісті және осы барыста резонанссыздық шартын ашты. Егер λ₁, ..., λ_ν ''J'' матрицасының меншікті мәндері болса, олардың біреуі басқа екі немесе одан да көп мәндердің бүтін сызықтық комбинациясы болса, олар резонансты болады. ''h'' функциясы мүшелерінің бөлімінде λ_''i'' – Σ (басқа меншікті мәндердің еселіктері) түріндегі мүшелер кездесетіндіктен, резонанссыздық шарты кіші бөлгіштер мәселесі ретінде де белгілі. === Түйіндесу нәтижелері === Түйіндесу теңдеуінің шешімінің бар болуы туралы нәтижелер ''J'' меншікті мәндеріне және ''h''-тан талап етілетін тегістік дәрежесіне байланысты. ''J''-дің қандай да бір ерекше симметриялары болуы міндетті болмағандықтан, оның меншікті мәндері әдетте кешенді сандар болады. ''J'' меншікті мәндері бірлік шеңберде болмаған кезде, ''F''-тің ''x''₀ жылжымайтын нүктесі маңындағы динамика ''[[Гиперболалық жылжымайтын нүкте|гиперболалық]]'' деп аталады, ал меншікті мәндері бірлік шеңберде және кешенді болғанда, динамика ''эллиптикалық'' деп аталады. Гиперболалық жағдайда, [[Хартман–Гробман теоремасы]] бейнелеудің жылжымайтын нүктесінің маңайын ''J'' · ''x'' сызықтық бейнелеуіне бейнелейтін үздіксіз функцияның бар болу шарттарын береді. Гиперболалық жағдай да ''құрылымдық тұрақты''. Векторлық өрістегі кішігірім өзгерістер Пуанкаре бейнелеуінде тек кішігірім өзгерістер тудырады және бұл кішігірім өзгерістер кешенді жазықтықтағы ''J'' меншікті мәндерінің орналасуындағы кішігірім өзгерістерді көрсетеді, бұл бейнелеудің әлі де гиперболалық екенін білдіреді. [[Колмогоров–Арнольд–Мозер теоремасы|Колмогоров–Арнольд–Мозер (КАМ)]] теоремасы эллиптикалық нүкте маңындағы мінез-құлықты береді. == Бифуркация теориясы == {{Main|Бифуркация теориясы}} [[File:Saddlenode.gif|right|thumb|ер-тоқым нүктесі және тепе-теңдік нүктесі бар бифуркация]] Эволюциялық бейнелеу Φ^''t'' (немесе ол алынған [[векторлық өріс]]) μ параметріне тәуелді болғанда, [[фазалық кеңістік|фазалық кеңістіктің]] құрылымы да осы параметрге тәуелді болады. Кішігірім өзгерістер арнайы μ₀ мәніне жеткенше фазалық кеңістікте ешқандай сапалық өзгерістер тудырмауы мүмкін. Осы нүктеде фазалық кеңістік сапалық түрде өзгереді және динамикалық жүйе бифуркацияға ұшырады деп айтылады. Бифуркация теориясы фазалық кеңістіктегі құрылымды (әдетте [[Жылжымайтын нүкте (математика)|жылжымайтын нүкте]], периодты орбита немесе инвариантты [[тор]]) қарастырады және оның мінез-құлқын μ параметрінің функциясы ретінде зерттейді. Бифуркация нүктесінде құрылым өзінің тұрақтылығын өзгертуі, жаңа құрылымдарға бөлінуі немесе басқа құрылымдармен бірігуі мүмкін. Бейнелеулердің Тейлор қатарының жуықтауларын және координаталардың өзгеруі арқылы жойылуы мүмкін айырмашылықтарды түсіну арқылы динамикалық жүйелердің бифуркацияларын каталогтауға болады. [[File:Chaosorderchaos.png|left|thumb|Периодты жартылай бөлу бифуркациялары, содан кейін тепе-теңдік, одан кейін [[периодты еселеу бифуркациясы|периодты еселеу бифуркациялары]]]] ''F_μ'' жүйелер тобының гиперболалық ''x''₀ жылжымайтын нүктесінің бифуркацияларын бифуркация нүктесінде есептелген ''DF''_''μ''(''x''₀) жүйесінің бірінші туындысының [[меншікті мән|меншікті мәндерімен]] сипаттауға болады. Бейнелеу үшін бифуркация бірлік шеңберде ''DF_μ'' меншікті мәндері болған кезде пайда болады. Ағын үшін бұл жорамал осьте меншікті мәндер болған кезде орын алады. Қосымша ақпаратты [[Бифуркация теориясы]] туралы негізгі мақаладан қараңыз. Кейбір бифуркациялар фазалық кеңістікте өте күрделі құрылымдарға әкелуі мүмкін. Мысалы, [[Рюэль–Такенс сценарийі]] периодты орбитаның торға, ал тордың [[оғаш аттрактор|оғаш аттракторға]] қалай бифуркацияланатынын сипаттайды. Басқа мысалда, [[Бифуркация диаграммасы|Фейгенбаумның периодтың еселенуі]] тұрақты периодты орбитаның [[периодты еселеу бифуркациясы|периодты еселеу бифуркацияларының]] тізбегінен қалай өтетінін сипаттайды. == Эргодикалық жүйелер == {{Негізгі мақала|Эргодикалық теория}} Көптеген динамикалық жүйелерде жүйенің координаттарын фазалық кеңістіктегі көлем (шын мәнінде, ν-өлшемді көлем) инвариантты болатындай етіп таңдауға болады. Бұл координаттар орын мен импульс болып табылатын және көлем (орын) × (импульс) бірліктерімен өлшенетін Ньютон заңдарынан туындайтын механикалық жүйелер үшін орын алады. Ағын ''A'' ішкі жиынының нүктелерін Φ ''t''(''A'') нүктелеріне ауыстырады және фазалық кеңістіктің инварианттылығы мынаны білдіреді: \mathrm{vol} (A) = \mathrm{vol} ( \Phi^t(A) ). [[Гамильтон механикасы|Гамильтондық формализмде]] берілген координат бойынша тиісті (жалпыланған) импульсті анықтауға болады, осылайша байланысты көлем ағынмен сақталады. Бұл көлем [[Лиувилль теоремасы (Гамильтон механикасы)|Лиувилль өлшемі]] арқылы есептеледі деп айтылады. Гамильтондық жүйеде орын мен импульстің барлық мүмкін конфигурацияларына бастапқы күйден қол жеткізу мүмкін емес. Энергияның сақталу заңына байланысты тек бастапқы күймен бірдей энергиясы бар күйлерге ғана қол жеткізуге болады. Бірдей энергиясы бар күйлер фазалық кеңістіктің ішкі көпбейнелігі болып табылатын Ω энергия қабықшасын құрайды. Лиувилль өлшемі арқылы есептелген энергия қабықшасының көлемі эволюция барысында сақталады. Көлемі ағынмен сақталатын жүйелер үшін Пуанкаре [[Пуанкаренің қайтару теоремасы|қайтару теоремасын]] ашты: фазалық кеңістіктің Лиувилль көлемі шекті деп есептейік, ''F'' фазалық кеңістіктің көлемін сақтайтын бейнелеу, ал ''A'' фазалық кеңістіктің ішкі жиыны болсын. Сонда ''A'' жиынының дерлік әрбір нүктесі ''A'' жиынына шексіз көп рет қайта оралады. Пуанкаренің қайтару теоремасын [[Эрнст Цермело|Цермело]] [[Людвиг Больцман|Больцманның]] соқтығысатын атомдардың динамикалық жүйесіндегі энтропияның өсуін қорытып шығаруына қарсылық білдіру үшін пайдаланды. Больцманның жұмысы тудырған сұрақтардың бірі уақыт бойынша орташа мәндер мен кеңістік бойынша орташа мәндердің тең болу мүмкіндігі болды, оны ол [[эргодикалық гипотеза]] деп атады. Гипотеза бойынша, типтік траекторияның ''A'' аймағында өткізетін уақытының ұзақтығы vol(''A销)/vol(Ω) қатынасына тең болады. Эргодикалық гипотеза [[статистикалық механиканы]] дамыту үшін қажетті негізгі қасиет емес болып шықты, сондықтан физикалық жүйелердің тиісті аспектілерін сипаттау үшін басқа да эргодикалық типтегі қасиеттер қатары енгізілді. [[Бернард Купман|Купман]] эргодикалық жүйелерді зерттеуге [[функционалдық талдау]] тұрғысынан келді. Бақыланатын ''a'' шамасы — бұл фазалық кеңістіктің әрбір нүктесіне белгілі бір санды (мысалы, лездік қысымды немесе орташа биіктікті) сәйкес қоятын функция. Бақыланатын шаманың мәнін φ t эволюция функциясын пайдалану арқылы басқа уақыт сәтінде есептеуге болады. Бұл ''U'' ''t'' операторын, яғни [[тасымалдау операторын]] енгізеді: (U^t a)(x) = a(\Phi^{-t}(x)). ''U'' сызықтық операторының спектрлік қасиеттерін зерттей отырып, Φ ''t'' ағынының эргодикалық қасиеттерін жіктеуге мүмкіндік туады. Ағынның бақыланатын функцияға әсерін қарастыратын Купман тәсілін қолданғанда, Φ ''t'' қатысатын шекті өлшемді бейсызық есеп ''U'' қатысатын шексіз өлшемді сызықтық есепке бейнеленеді. Ω энергия бетімен шектелген Лиувилль өлшемі [[Статистикалық механика|тепе-теңдік статистикалық механикасында]] есептелетін орташа мәндердің негізі болып табылады. Траектория бойымен уақыт бойынша орташалау [[Статистикалық механика#Канондық ансамбль|Больцман факторы exp(−β''H'')]] арқылы есептелген кеңістік бойынша орташалауға баламалы болып табылады. Бұл идеяны Синай, Боуэн және Рюэль (СБР) диссипативті жүйелерді қамтитын динамикалық жүйелердің кеңірек класына жалпылады. [[СБР өлшемдері]] Больцман факторының орнын басады және олар хаостық жүйелердің аттракторларында анықталады. == Бейсызық динамикалық жүйелер және хаос == === Хаостық жүйелер === {{Негізгі мақала|Хаос теориясы}} Қарапайым бейсызық динамикалық жүйелер, соның ішінде [[Бөліктелген сызықтық функция|бөліктелген сызықтық]] жүйелер, өздерінің іргелі детерминистік сипатына қарамастан, кездейсоқ болып көрінуі мүмкін күшті болжап білгісіз мінез-құлық таныта алады. Бұл болжап білгісіз мінез-құлық ''[[хаос теориясы|хаос]]'' деп аталды. [[Аносов диффеоморфизмі|Гиперболалық жүйелер]] — хаостық жүйелерге тән қасиеттерді көрсететін дәл анықталған динамикалық жүйелер. Гиперболалық жүйелерде орбитаға перпендикуляр [[жанама кеңістіктерді]] екі бөліктің комбинациясына жіктеуге болады: бірі орбитаға қарай жинақталатын нүктелерден тұрады (''орнықты көпбейнелік''), ал екіншісі орбитадан алшақтайтын нүктелерден тұрады (''орнықсыз көпбейнелік''). [[Математиканың]] бұл бөлімі динамикалық жүйелердің ұзақ мерзімді сапалық мінез-құлқын зерттейді. Бұл жерде басты назар динамикалық жүйені анықтайтын теңдеулердің дәл шешімдерін табуға емес (бұл көбіне мүмкін емес), «Жүйе ұзақ мерзімді перспективада [[тұрақты күйге]] келе ме, егер келсе, мүмкін болатын [[аттракторлар]] қандай?» немесе «Жүйенің ұзақ мерзімді мінез-құлқы оның бастапқы күйіне тәуелді ме?» деген сияқты сұрақтарға жауап беруге бағытталған. Күрделі жүйелердің хаостық мінез-құлқы таңсық емес. [[Метеорологияда]] күрделі, тіпті хаостық мінез-құлықтың бар екені көптеген жылдар бойы белгілі. Хаос теориясының таңғалдырғаны соншалық, хаос дерлік қарапайым жүйелердің ішінен де табылуы мүмкін. [[Логистикалық бейнелеудің]] [[Помо–Манневиль сценарийі]] және [[Ферми–Паста–Улам–Цингу есебі]] тек екінші дәрежелі көпмүшеліктерден туындады; ал [[таға тәріздес бейнелеу]] бөліктелген сызықтық болып табылады. === Шекті ұзақтықтағы шешімдер === Бейсызық автономды қарапайым дифференциалдық теңдеулер (ҚДТ) үшін белгілі бір шарттарда шекті ұзақтықтағы шешімдерді әзірлеуге болады,{{cite book |author = Vardia T. Haimo |title = 1985 24th IEEE Conference on Decision and Control |chapter = Finite Time Differential Equations |year = 1985 |pages = 1729–1733 |doi = 10.1109/CDC.1985.268832 }} бұл жерде жүйенің белгілі бір уақытта (аяқталу уақыты деп аталады) нөлдік мәнге жететінін және содан кейін мәңгі сонда қалатынын білдіреді. Бұл тек жүйе траекториялары динамика тарапынан уақыт бойынша алға және артқа қарай бірмәнді анықталмаған кезде ғана орын алуы мүмкін, осылайша шекті ұзақтықтағы шешімдер хаостың уақыт бойынша алға қарай болжап білгісіздігімен тығыз байланысты «уақыт бойынша артқа қарай болжап білгісіздік» формасын білдіреді. [[Пикар–Линделёф теоремасының]] дәлелдемесіне сәйкес, бұл мінез-құлық [[Липшиц үздіксіздігі|Липшиц бойынша үздіксіз]] дифференциалдық теңдеулер үшін орын ала алмайды. Бұл шешімдер өздерінің аяқталу уақытында Липшицтік емес функциялар болып табылады және бүкіл нақты түзуде аналитикалық функциялар бола алмайды. Мысалы, мына теңдеу: y'= -\text{sgn}(y)\sqrt{|y|},,,y(0)=1 мынадай шекті ұзақтықтағы шешімді қабылдайды: y(t)=\frac{1}{4}\left(1-\frac{t}{2}+\left|1-\frac{t}{2}\right|\right)^2 бұл t \geq 2 үшін нөлге тең және өзінің аяқталу уақыты t = 2 сәтінде Липшиц бойынша үздіксіз емес. == Алгебралық динамикалық жүйе == Алгебралық динамикалық жүйелерді [[Қарапайым дифференциалдық теңдеулер|ҚДТ]] жүйесіне негізделген классикалық геометриялық анықтаманың арнайы алгебралық жағдайы ретінде қарастыруға болады. Бұл жүйелер көбінесе алгебралық теңдеулер жиынтығы ретінде және алгебралық көптүрлілік ретінде анықталады, олар жиі [[алгебралық геометрия]] және [[Галуа теориясы]] әдістерімен зерттеледі. Осындай мысалдардың бірі — [[Понселе бейнелеуі]], мұнда нүкте берілген екі коникалық қима арасында дәйекті қадамдармен қозғалады және теңдеулер алгебралық (яғни жанамалар мен қиылысулар) болып табылады. Тағы бір мысал — шекарасы эллипстік бильярд сияқты алгебралық қисық болып табылатын [[динамикалық бильярд]] болуы мүмкін, бұл жағдайда динамика шағылысулармен анықталады.The Poncelet grid and the billiard in an ellipse: https://webdoc.sub.gwdg.de/ebook/serien/e/mpi_mathematik/2006/15.pdf Алгебралық қисықтардың дерлік барлық жерде (шектеулі нүктелер санынан басқа) дифференциалданатынын ескеріңіз, сондықтан оларды аналитикалық әдістермен зерттеуге болады. Осы екі мысалда үздіксіз динамика бөліктелген сызықтық болып табылады, маңызды оқиғалар әдетте дискретті, бірақ бәрібір шексіз немесе тіпті өлшемді жиын болуы мүмкін (мысалы, бильярдтағы эргодикалық траектория), маңызды оқиғалар алгебралық теңдеу қолданылатын кез (мысалы, шекарадан шағылысу) болып табылады. Сондықтан бұл жүйелерді дискретті динамикалық жүйелер ретінде де зерттеуге болады. == Динамикалық жүйелерге арналған санаттар теориясы == 2000-2020 жылдар аралығында санаттар теориясы жүйелер теориясына (мысалы, ашық жүйелер мен ішкі жүйелерге){{Cite web |last=Jaz Myers |first=David |date=3 September 2023 |title=Categorical Systems Theory |url=https://www.davidjaz.com/Papers/DynamicalBook.pdf |access-date=10 April 2026}} және динамикалық жүйелерге қолданыла бастады;{{Cite web |last=Kelly |first=James |title=A Category Theoretic Approach to Dynamical Systems |url=https://srs.amsi.org.au/wp-content/uploads/sites/92/2023/11/kelly_james_srs-report.pdf |access-date=10 April 2026}}{{Cite web |title=category theory for dynamical systems in nLab |url=https://ncatlab.org/nlab/show/category+theory+for+dynamical+systems |access-date=2026-04-09 |website=ncatlab.org |language=en}}{{Cite web |last=jadeedenstarmaster |date=2019-03-31 |title=Dynamical Systems with Category Theory? Yes! |url=https://jadeedenstarmaster.wordpress.com/2019/03/31/dynamical-systems-with-category-theory-yes/ |access-date=2026-04-09 |website=Cat Blog |language=en}} бұған себеп — Динамикалық жүйелер, Топологиялық динамикалық жүйелер (яғни компактілі күй кеңістігі бар) және өлшемді сақтайтын динамикалық жүйелер (мысалы, гамильтондық жүйелер) арасындағы ортақ қасиеттерді зерттеу.{{Cite web |date=2008-01-11 |title=254A, Lecture 2: Three categories of dynamical systems |url=https://terrytao.wordpress.com/2008/01/10/254a-lecture-2-three-categories-of-dynamical-systems/ |access-date=2026-04-09 |website=What's new |language=en}} Сондай-ақ топтардың бейнелеу теориясы (мысалы, [[келтірілмейтін бейнелеулер]]) мен [[эргодикалық]] жіктелу арасында ұқсастық жүргізуге болады,{{Cite web |title=ergodic decomposition theorem in nLab |url=https://ncatlab.org/nlab/show/ergodic+decomposition+theorem |access-date=2026-04-09 |website=ncatlab.org}} яғни әрбір инвариантты (мысалы, [[Сақталу заңы|сақталатын]]) өлшем [[орталық шектік теоремаға]] ұқсас түрде эргодикалық өлшемдердің қоспасы болып табылады. Ақыр соңында, бұны [[арифметиканың негізгі теоремасымен]] және жай сандарға жіктеумен салыстыруға болады.{{Cite web |last=Moreira |first=Joel |date=2013-09-20 |title=Ergodic Decomposition |url=https://joelmoreira.wordpress.com/2013/09/20/ergodic-decomposition/ |access-date=2026-04-09 |website=I Can't Believe It's Not Random! |language=en}} == Тағы қараңыз == {{Портал|Жүйелер туралы ғылым}} {{Div col|colwidth=25em}} [[Мінез-құлықтық модельдеу]] [[Когнитивті модель#Динамикалық жүйелер|Когнитивті модельдеу]] [[Күрделі динамика]] [[Екінші тілдің дамуына динамикалық тәсіл]] [[Динамика (механика)]] [[Кері байланысты пассивациялау]] [[Аналитикалық функциялардың шексіз композициялары]] [[Динамикалық жүйелер тақырыптарының тізімі]] [[Тербеліс]] [[Жүйелер мен басқару саласындағы тұлғалар]] [[Шарковский теоремасы]] [[Конлидің динамикалық жүйелердің негізгі теоремасы]] [[Жүйелік динамика]] [[Жүйелер теориясы]] [[Максималды калибр принципі]] {{Div col end}} == Дереккөздер == {{reflist}} == Қосымша оқулықтар == {{further reading cleanup|date=February 2025}} {{refbegin|2}} *{{cite book |first=Vladimir I. |last=Arnold |author-link=Владимир Арнольд |chapter=Fundamental concepts |title=Ordinary Differential Equations |location=Berlin |publisher=Springer Verlag |year=2006 |isbn=3-540-34563-9 }} *{{cite book |first=I. D. |last=Chueshov |title=Introduction to the Theory of Infinite-Dimensional Dissipative Systems }} online version of first edition on the EMIS site [http://www.emis.de/monographs/Chueshov/]. {{cite book |title=Infinite-Dimensional Dynamical Systems in Mechanics and Physics |series=Applied Mathematical Sciences |date=1997 |volume=68 |doi=10.1007/978-1-4612-0645-3 |isbn=978-1-4612-6853-6 }} Works providing a broad coverage: {{cite book | author=[[Ральф Абрахам (математик)|Ральф Абрахам]] and [[Джеррольд Марсден]] | title= Foundations of mechanics | publisher= Benjamin–Cummings | year= 1978 | isbn=978-0-8053-0102-1}} ''Encyclopaedia of Mathematical Sciences'' ({{ISSN|0938-0396}}) has a sub-series on dynamical systems with reviews of current research. {{cite book |author1=Christian Bonatti |author2=Lorenzo J. Díaz |author3=Marcelo Viana | title= Dynamics Beyond Uniform Hyperbolicity: A Global Geometric and Probabilistic Perspective| publisher= Springer | year= 2005 | isbn=978-3-540-22066-4}} {{cite journal | doi=10.1090/S0002-9904-1967-11798-1 | author=Stephen Smale | title= Differentiable dynamical systems | journal= Bulletin of the American Mathematical Society | year= 1967 |volume= 73 |pages= 747–817 | issue=6| author-link=Стивен Смейл | doi-access= free | bibcode=1967BAMaS..73..747S }} Introductory texts with a unique perspective: {{cite book | author=V. I. Arnold | title=Mathematical methods of classical mechanics | publisher=Springer-Verlag | year=1982 | isbn=978-0-387-96890-2 | author-link=Владимир Арнольд | url-access=registration | url=https://archive.org/details/mathematicalmeth0000arno }} {{cite book | author=[[Жакоб Палис]] and [[Велингтон де Мело]] | title=Geometric theory of dynamical systems: an introduction | publisher=Springer-Verlag | year=1982 | isbn=978-0-387-90668-3 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/geometrictheoryo0000pali }} {{cite book | author=David Ruelle | title=Elements of Differentiable Dynamics and Bifurcation Theory | publisher=Academic Press | year=1989 | isbn=978-0-12-601710-6| author-link=Давид Рюэль }} {{cite book | author=Tim Bedford, Michael Keane and Caroline Series, ''eds.'' | title= Ergodic theory, symbolic dynamics and hyperbolic spaces | publisher= Oxford University Press | year= 1991 | isbn= 978-0-19-853390-0 }} {{cite book | author= [[Ральф Абрахам (математик)|Ральф Г. Абрахам]] and [[Роберт Шоу (физик)#Иллюстрации|Кристофер Д. Шоу]] | title= Dynamics – the geometry of behavior| edition=2nd | publisher= Addison-Wesley | year= 1992 | isbn= 978-0-201-56716-8 }} Textbooks {{cite book | author= Kathleen T. Alligood, Tim D. Sauer and [[Джеймс Йорк]] | title= Chaos. An introduction to dynamical systems | publisher= Springer Verlag | year= 2000 | isbn=978-0-387-94677-1}} {{cite book | author= Oded Galor | title= ''Discrete Dynamical Systems'' | publisher= Springer | year= 2011 | isbn=978-3-642-07185-0}} {{cite book | author= [[Моррис Хирш|Моррис В. Хирш]], [[Стивен Смейл]] and [[Роберт Л. Девани]] | title= Differential Equations, dynamical systems, and an introduction to chaos | publisher= Academic Press | year= 2003 | isbn=978-0-12-349703-1}} {{cite book |author1=Anatole Katok |author2=Boris Hasselblatt | title= Introduction to the modern theory of dynamical systems | publisher= Cambridge | year= 1996 | isbn=978-0-521-57557-7}} {{cite book | author= Stephen Lynch | title= Dynamical Systems with Applications using Maple |edition=2nd | publisher= Springer | year= 2010|isbn = 978-0-8176-4389-8 }} {{cite book | title= Dynamical Systems with Applications using MATLAB |edition=2nd | publisher= Springer International Publishing | year= 2014|isbn = 978-3319068190 | author= Stephen Lynch }} {{cite book | author= Stephen Lynch | title= Dynamical Systems with Applications using Mathematica|edition= 2nd | publisher= Springer | year= 2017|isbn = 978-3-319-61485-4 }} {{cite book | title= Dynamical Systems with Applications using Python | publisher= Springer International Publishing | year= 2018|isbn = 978-3-319-78145-7 | author= Stephen Lynch }} {{cite book | author= James Meiss | title= Differential Dynamical Systems | publisher= SIAM | year= 2007|isbn = 978-0-89871-635-1 }} {{cite book | author= David D. Nolte | title= Introduction to Modern Dynamics: Chaos, Networks, Space and Time | publisher= Oxford University Press | year= 2015 | isbn=978-0199657032 }} {{cite book | author= Julien Clinton Sprott | title= ''Chaos and time-series analysis'' | publisher= Oxford University Press | year= 2003 | isbn=978-0-19-850839-7}} {{cite book | author=Steven H. Strogatz | title= Nonlinear dynamics and chaos: with applications to physics, biology chemistry and engineering | publisher= Addison Wesley | year= 1994|isbn = 978-0-201-54344-5 | author-link= Стивен Строгац }} {{cite book| last = Teschl| given = Gerald|author-link=Геральд Тешль| title = Ordinary Differential Equations and Dynamical Systems| publisher=[[Американдық математикалық қоғам]]| place = [[Провиденс, Род-Айленд|Провиденс]]| year = 2012| isbn= 978-0-8218-8328-0| url = https://www.mat.univie.ac.at/~gerald/ftp/book-ode/}} {{cite book | author= Stephen Wiggins | title= Introduction to Applied Dynamical Systems and Chaos | publisher= Springer | year= 2003 | isbn= 978-0-387-00177-7 }} Popularizations: {{cite book | author=[[Флорин Диаку]] and [[Филип Холмс]] | title= Celestial Encounters | publisher= Princeton | year= 1996 | isbn= 978-0-691-02743-2}} {{cite book | author=James Gleick | title= Chaos: Making a New Science | publisher= Penguin | year= 1988 | isbn= 978-0-14-009250-9| author-link= Джеймс Глейк | title-link= Хаос: Новая наука }} {{cite book | author-link=Ивар Экеланд | author=Ivar Ekeland | title= Mathematics and the Unexpected (Paperback) | publisher= University Of Chicago Press | year= 1990 | isbn= 978-0-226-19990-0}} {{cite book | author=Ian Stewart | year = 1997 | title = Does God Play Dice? The New Mathematics of Chaos | publisher = Penguin | isbn = 978-0-14-025602-4}} {{refend}} == Сыртқы сілтемелер == Динамикалық жүйелер бойынша қоғамдық домендегі курс [https://people.math.harvard.edu/~knill/teaching/math118/118_dynamicalsystems.pdf Гарвард] *[http://www.arxiv.org/list/math.DS/recent Arxiv препринт сервері] динамикалық жүйелер бойынша қолжазбаларды (рецензияланбаған) күн сайын жариялап тұрады. *[http://www.scholarpedia.org/article/Encyclopedia_of_Dynamical_Systems Динамикалық жүйелер энциклопедиясы] [[Scholarpedia]] бөлігі – шақырылған сарапшылармен рецензияланған және жазылған. *[http://www.egwald.ca/nonlineardynamics/index.php Бейсызық динамика]. Элмер Г. Винстің бифуркация және хаос модельдері *[http://amath.colorado.edu/faculty/jdm/faq-Contents.html Sci.Nonlinear FAQ 2.0 (Қыркүйек 2003)] бейсызық ғылымға қатысты анықтамалар, түсіндірмелер мен ресурстарды ұсынады '''Онлайн кітаптар немесе дәріс конспектілері''' *[https://arxiv.org/abs/math.HO/0111177 Геометриялық динамикалық жүйелер теориясы]. Нильс Берглундтың [[Цюрих жоғары техникалық мектебі|ETH]] жоғары курс студенттеріне арналған дәріс конспектілері. *[https://archive.org/details/dynamicalsystems00birk Динамикалық жүйелер]. Джордж Д. Биркгофтың 1927 жылғы кітабы динамикалық жүйелерге заманауи көзқараспен қарайды. *[http://chaosbook.org/ Хаос: классикалық және кванттық]. Периодтық орбита тұрғысынан динамикалық жүйелерге кіріспе. *[https://www.cs.brown.edu/research/ai/dynamics/tutorial/home.html Динамикалық жүйелерді үйрену]. Динамикалық жүйелерді үйрену бойынша нұсқаулық. *[https://www.mat.univie.ac.at/~gerald/ftp/book-ode/ Қарапайым дифференциалдық теңдеулер және динамикалық жүйелер]. [[Геральд Тешль]] жазған дәріс конспектілері '''Зерттеу топтары''' *[http://www.math.rug.nl/~broer/ Динамикалық жүйелер тобы Гронинген], IWI, Гронинген университеті. *[http://www-chaos.umd.edu/ Chaos @ UMD]. Динамикалық жүйелердің қолданылуына бағытталған. *[http://www.math.stonybrook.edu/dynamical-systems], SUNY Stony Brook. Конференциялар тізімі, зерттеушілер және кейбір ашық мәселелер. *[http://www.math.psu.edu/dynsys/ Динамика және геометрия орталығы], Пенсильвания штаты. *[http://www.cds.caltech.edu/ Басқару және динамикалық жүйелер], Калтех. *[https://web.archive.org/web/20061018031023/http://lanoswww.epfl.ch/ Бейсызық жүйелер зертханасы], Лозанна федералды политехникалық мектебі (EPFL). *[https://web.archive.org/web/20070208153906/http://www.math.uni-bremen.de/ids.html Динамикалық жүйелер орталығы], Бремен университеті *[https://web.archive.org/web/20070406053155/http://www.eng.ox.ac.uk/samp/ Жүйелерді талдау, модельдеу және болжау тобы], Оксфорд университеті *[http://sd.ist.utl.pt/ Бейсызық динамика тобы], Жоғары техникалық институт, Лиссабон техникалық университеті *[http://www.impa.br/ Динамикалық жүйелер] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170602221933/http://www.impa.br/ |date=2017-06-02 }}, IMPA, Таза және қолданбалы математика ұлттық институты. *[http://ndw.cs.cas.cz/ Бейсызық динамика жұмыс тобы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150121174532/http://ndw.cs.cas.cz/ |date=2015-01-21 }}, Информатика институты, Чехия Ғылым академиясы. *[https://dynamicalsystems.upc.edu/ UPC Динамикалық жүйелер тобы Барселона], Каталония политехникалық университеті. *[https://www.ccdc.ucsb.edu/ Басқару, динамикалық жүйелер және есептеулер орталығы], Калифорния университеті, Санта-Барбара. [[Санат:Динамикалық жүйелер| ]] [[Санат:Жүйелер теориясы]] [[Санат:Математикалық және сандық әдістер (экономика)]] fj7t1jotd7ecclv0ip30bomx6lkjt97 3 781598 3607494 2026-05-21T12:46:11Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3607494 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Жұлдыз 123}} -- ''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:46, 2026 ж. мамырдың 21 (+05) 6ucf7daymkujg47z9uay14a2qzbzkro 0 781600 3607500 2026-05-21T13:04:20Z TalgatSnow 143530 Жаңа бетте: {{Сайт |атауы = JSTOR |логотипі = JSTOR icon for userbox.svg |ені = 150px |URL = {{URL|jstor.org}} |скриншоты = |скриншот ені = |тақырыбы = Журналдық архив |коммерциялық = Жоқ |түрі = [[Электронды кітапхана]] |ұраны = |тіркелу = Иә |тілдері... 3607500 wikitext text/x-wiki {{Сайт |атауы = JSTOR |логотипі = JSTOR icon for userbox.svg |ені = 150px |URL = {{URL|jstor.org}} |скриншоты = |скриншот ені = |тақырыбы = Журналдық архив |коммерциялық = Жоқ |түрі = [[Электронды кітапхана]] |ұраны = |тіркелу = Иә |тілдері = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] (басқа тілдердегі мазмұн да бар) |кірішулер саны = |орналасқан жері = |иесі = [[Ithaka Harbors|Ithaka Harbors, Inc.]] |авторы = [[Уильям Боуэн]] (негізін қалаушы), [[Эндрю Меллон қоры]] |ашылды = 1994 |жабылды = |қазіргі статусы = Белсенді |айналымы = |таза табысы = |телефоны = }} '''JSTOR''' ('''Джейстор'''; {{lang-en|Journal Storage}} сөзінің қысқартылған нұсқасы)<ref>{{cite book|title=New Public Leadership: Making a Difference from Where We Sit |url=https://books.google.com/books?id=109tDwAAQBAJ|author1=Douglas F. Morgan|author2=Marcus D. Ingle|author3=Craig W. Shinn |publisher=Routledge |date=September 3, 2018|page=82|isbn=9780429832918|quote=JSTOR means journal storage, which is an online service created in 1994 to provide electronic access to an extensive array of academic journals.|access-date=June 3, 2020|archive-date=August 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803224243/https://books.google.com/books?id=109tDwAAQBAJ|url-status=live}}</ref> — 1994 жылы негізі қаланған академиялық журналдардың, кітаптардың және алғашқы дереккөздердің [[электронды кітапхана]]сы. Алғашқыда мұнда тек академиялық журналдардың ескі сандары ғана цифрланса, бүгінде оның қоры кітаптармен, түпнұсқалық дереккөздермен және [[Гуманитарлық ғылымдар|гуманитарлық]] әрі [[әлеуметтік ғылымдар]] бойынша мерзімді басылымдардың жаңа сандарымен толықтырылған. Платформа 2000-ға жуық журналдың толық мәтінді іздеу жүйесін ұсынады. Материалдардың негізгі бөлігіне ақылы жазылым арқылы қол жеткізуге болады, алайда сайтта қоғамдық меншікке өткен туындылар мен тегін оқуға болатын ашық қолжетімділіктегі контент те бар.<ref>{{cite web|url=http://about.jstor.org/download/file/fid/1423|title=Register and read beta|access-date=January 14, 2013|archive-date=October 1, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131001004448/http://about.jstor.org/download/file/fid/1423|url-status=dead}}</ref> JSTOR АҚШ-тың бейкоммерциялық «Ithaka Harbors, Inc.» академиялық цифрлық кітапханасы мен білім беру платформасының құрамына кіреді.<ref name="history">{{cite web |title=About: Mission and history |url= https://about.jstor.org/mission-history/ |publisher=JSTOR |access-date= 29 December 2022 |archive-date= December 29, 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20221229223421/https://about.jstor.org/mission-history/ |url-status= live }}</ref> == Тарихы == 1994 жылы JSTOR платформасының негізін 1972–1988 жылдары [[Принстон университеті]]нің президенті болған Уильям Г. Боуэн қалады.<ref>{{Cite web |last=Leitch |first=Alexander |date=1978 |title=Bowen, William Gordon |url=http://etcweb.princeton.edu/CampusWWW/Companion/bowen_william_gordon.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011224203/http://etcweb.princeton.edu/CampusWWW/Companion/bowen_william_gordon.html |archive-date=11 October 2017 |website=A Princeton Companion}}</ref> Бастапқыда JSTOR кітапханалардың, әсіресе ғылыми-зерттеу және университет [[кітапхана]]ларының алдында тұрған үлкен бір мәселені шешу үшін ойластырылған болатын. Ол мәселе — ғылыми журналдар санының күрт өсуі еді. Көптеген кітапханалар үшін журналдардың толық топтамасын сақтау қаржылық тұрғыдан да, кеңістік (орын) жағынан да тым қымбатқа түсті. JSTOR көптеген журналдарды цифрлық форматқа көшіру арқылы кітапханаларға оларды ұзақ мерзімді сақтау жүгінен арылуға мүмкіндік берді. Ал онлайн қолжетімділік пен мәтін бойынша толық іздеу жүйесі материалдарды табуды айтарлықтай жеңілдетті.<ref>{{Cite web |title=About: Mission and history |url=https://about.jstor.org/mission-history/ |access-date=2023-12-12 |publisher=JSTOR |language=en}}</ref> Боуэн алғашында материалдарды тарату үшін [[CD-ROM]] дискілерін пайдалануды жоспарлаған еді.<ref>{{cite book |last=Schonfeld |first=Roger C. |url=https://archive.org/details/jstorhistory00scho |title=JSTOR: A History |publisher=Princeton University Press |year=2003 |isbn=978-0-691-11531-3 |location=Princeton, NJ |doi=10.2307/j.ctt7s6z3 |jstor=j.ctt7s6z3 |url-access=registration}}</ref> Алайда Принстон университетінің есептеуіш және ақпараттық технологиялар жөніндегі вице-президенті Ира Фукс Боуэнді CD-ROM технологиясының ескіріп бара жатқанына сендірді. Ол желі арқылы тарату артық шығындарды жойып, қолжетімділікті арттыратынын алға тартты (мысалы, 1989 жылға қарай Принстонның барлық әкімшілік және оқу ғимараттары бір желіге қосылған болатын; 1994 жылы студенттік жатақханалар желісі аяқталды; ал Принстон сияқты кампус желілері, өз кезегінде, [[BITNET]] пен [[Интернет]] сияқты ірі желілермен байланысып жатты). JSTOR жобасы 1995 жылы жеті түрлі кітапханада іске қосылып, алғашында экономика мен тарихқа арналған он журналды қамтыды. Алғашқы пайдаланушылардың пікірлері негізінде жүйе жетілдіріліп, кез келген қарапайым [[Веб шолғыш|браузер]]ден ашылатын және толық іздеу жасауға болатын индекске айналды. Сондай-ақ суреттер мен графиктерді анық әрі оқылатын ету үшін арнайы бағдарламалық жасақтама енгізілді. Осы шағын жоба сәтті шыққаннан кейін, Боуэн, Фукс және JSTOR-дың сол кездегі президенті Кевин Гатри қатысушы журналдардың санын арттыруды көздеді. Олар Лондон корольдік қоғамының өкілдерімен кездесіп, қоғамның 1665 жылдан басталған [[Philosophical Transactions of the Royal Society]] журналын цифрландыру туралы келісімге келді. Бұл томдарды JSTOR-ға қосу жұмыстары 2000 жылдың желтоқсанына қарай толық аяқталды. 1999 жылы JSTOR Біріккен ақпараттық жүйелер комитетімен (JISC) серіктестік орнатып, [[Манчестер университеті]]нде сайттың айналық нұсқасын жасады. Бұл Англия, Шотландия, Уэльс және Солтүстік Ирландиядағы 20-дан астам жоғары оқу орнына JSTOR мәліметтер базасын қолжетімді етуге мүмкіндік берді.<ref>{{cite journal |last1=Guthrie |first1=Kevin M. |year=1999 |title=JSTOR: Large Scale Digitization of Journals in the United States |url=https://liberquarterly.eu/article/view/10146/10595 |format=pdf |journal=LIBER Quarterly |volume=9 |issue=3 |page=291 |doi=10.18352/lq.7546 |issn=1435-5205 |via= |doi-access=free}}</ref> Бастапқы кезеңде JSTOR жобасын Эндрю У. Меллон қоры қаржыландырды. 2009 жылдың қаңтарына дейін JSTOR Нью-Йорк пен Анн-Арборда (Мичиган штаты) кеңселері бар, өз-өзін қаржыландыратын тәуелсіз [[бейкоммерциялық ұйым]] ретінде жұмыс істеп келді. Содан кейін ол 2003 жылы құрылған, «академиялық қауымдастыққа қарқынды дамып келе жатқан ақпараттық және желілік технологиялардың барлық артықшылықтарын пайдалануға көмектесуді» мақсат тұтатын бейкоммерциялық «Ithaka Harbors, Inc.» ұйымымен бірікті.<ref name="history">{{cite web |title=About: Mission and history |url= https://about.jstor.org/mission-history/ |publisher=JSTOR |access-date= 29 December 2022 |archive-date= December 29, 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20221229223421/https://about.jstor.org/mission-history/ |url-status= live }}</ref> 2019 жылы JSTOR-дың табысы 79 миллион долларды құрады.<ref name=NonProfitExplorer>{{Cite web|url=https://projects.propublica.org/nonprofits/display_990/133857105/03_2021_prefixes_11-16%2F133857105_201912_990_2021030217777098|title=Form 990 for period ending December 2019|department=Nonprofit Explorer |publisher=ProPublica|format=pdf}}</ref> == Қызметі мен жобалары== JSTOR платформасындағы материалдарды 900-ден астам баспа ұсынады.<ref name="Annual Summary">{{cite web|title=Annual Summary|url=http://about.jstor.org/sites/default/files/misc/JSTOR-Annual-Summary_2012_v6.pdf|work=JSTOR|access-date=April 13, 2013|date=March 19, 2013|archive-date=November 11, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131111020127/http://about.jstor.org/sites/default/files/misc/JSTOR-Annual-Summary_2012_v6.pdf|url-status=dead}}</ref> Мәліметтер базасында 75-тен астам ғылыми бағыт бойынша 12 миллионнан астам журнал мақаласы жинақталған.<ref name="history"/> Тұрақты URL сілтемесін жасау үшін әрбір нысанға 1-ден басталатын бірегей бүтін сан мәні (ID) беріледі.<ref>{{Cite web|title=Citation Management: Permanently Linking to Content on JSTOR |url=https://support.jstor.org/hc/en-us/articles/115004872507-Citation-Management-Permanently-Linking-to-Content-on-JSTOR|access-date=2021-10-09 |publisher=JSTOR |department=Support |language=en-US|archive-date=October 9, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211009115838/https://support.jstor.org/hc/en-us/articles/115004872507-Citation-Management-Permanently-Linking-to-Content-on-JSTOR|url-status=live}}</ref> Негізгі сайттан бөлек, JSTOR зертханалық тобы (JSTOR labs) корпустық талдау жасау мақсатында архив материалдарына қол жеткізуге мүмкіндік беретін «Data for Research» ашық қызметін басқарады.<ref>[http://dfr.jstor.org/ Data for Research] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110902085548/http://dfr.jstor.org/ |date=September 2, 2011 }}. JSTOR.</ref> Бұл сайт мақалалардың қамтылу ауқымын графикалық түрде көрсететін іздеу жүйесімен жабдықталған және негізгі JSTOR сайтымен ішінара интеграцияланған. Пайдаланушылар қажетті мақалалар жиынтығын жасап, сөздер мен н-грамдардың (n-gram) жиілігі мен негізгі метадеректерді қамтитын мәліметтер базасына сұраныс жібере алады. Мәліметтер дайын болған кезде пайдаланушыларға хабарлама келеді және оны XML немесе CSV форматтарында жүктеп алуға болады. Бұл қызмет мақалалардың толық мәтінін ұсынбайды, алайда ғалымдар құпиялылықты сақтау туралы келісімшарт негізінде толық мәтінді JSTOR-дан тікелей сұрата алады. Негізгі сайтқа қосымша ретінде JSTOR Plant Science (Өсімдіктер әлемі) жобасы жұмыс істейді.<ref>[http://plants.jstor.org/ JSTOR Plant Science] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101226153319/http://plants.jstor.org/ |date=December 26, 2010 }}. JSTOR.</ref> Ол өсімдіктердің типтік үлгілері, [[таксономия]]лық құрылымдар, ғылыми әдебиеттер сияқты материалдарға қолжетімділікті қамтамасыз етеді және [[ботаника]], [[биология]], [[экология]], [[қоршаған ортаны қорғау]] саласын зерттеушілерге, оқытушылар мен студенттерге арналған. JSTOR Plant Science платформасындағы материалдар Жаһандық өсімдіктер бастамасы (GPI) арқылы жинақталады және оған тек JSTOR мен GPI мүшелері ғана кіре алады.<ref>[http://about.jstor.org/content/global-plants#partnerships Global Plants Initiative] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208135858/http://about.jstor.org/content/global-plants#partnerships |date=December 8, 2015 }}. JSTOR.</ref> Бұл жобаға екі серіктес желі үлес қосуда: олар — Африка өсімдіктеріне назар аударатын African Plants Initiative және Латын Америкасы өсімдіктерін зерттейтін Latin American Plants Initiative.<ref>{{Cite web |title=Global Plants Initiative (GPI) {{!}} Royal Botanic Gardens, Kew |url=https://www.kew.org/science/our-science/projects/global-plants-initiative |access-date=2024-06-02 |website=www.kew.org |language=en}}</ref> 2012 жылдың қарашасында JSTOR өзінің Books at JSTOR (JSTOR-дағы кітаптар) бағдарламасын іске қосып, сайтқа 15 000 жаңа және бұрын жарық көрген кітаптарды қосты. Бұл кітаптар өзара рецензиялармен және журнал мақалаларындағы сілтемелермен байланыстырылған.<ref>{{cite web |title=A New Chapter Begins: Books at JSTOR Launches |url=http://about.jstor.org/news/new-chapter-begins-books-jstor-launches |publisher=JSTOR |access-date=June 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121201005524/http://about.jstor.org/news/new-chapter-begins-books-jstor-launches |archive-date=December 1, 2012 |date=November 12, 2012 |url-status=dead}}</ref> 2014 жылдың қыркүйегінде академиялық зерттеулерді қалың бұқараға түсінікті тілде жеткізу мақсатында JSTOR Daily онлайн журналы жарық көрді. Мұндағы мақалалар негізінен JSTOR-дағы ғылыми еңбектерге сүйеніп жазылады және кейбір жарияланымдар ағымдағы әлемдік оқиғалардың тарихи алғышарттарын түсіндіреді.<ref>{{cite web |last=Lichterman |first=Joseph |url=http://www.niemanlab.org/2014/10/opening-up-the-archives-jstor-wants-to-tie-a-library-to-the-news/ |title=Opening up the archives: JSTOR wants to tie a library to the news |work=Nieman Lab |access-date=September 18, 2017 |archive-date=October 11, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011224203/http://www.niemanlab.org/2014/10/opening-up-the-archives-jstor-wants-to-tie-a-library-to-the-news/ |url-status=live }}</ref> Reveal Digital — JSTOR платформасында орналасқан, XX ғасырдағы [[андеграунд]], қоғам шеттеткен және [[диссидент]]тік қауымдастықтар шығарған немесе олар туралы жазылған құжаттар жинағы.<ref name=":0">{{Cite web |title=Reveal Digital |url=https://about.jstor.org/revealdigital/ |access-date=2023-04-27 |publisher=About JSTOR |language=en |archive-date=April 27, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230427234947/https://about.jstor.org/revealdigital/ |url-status=live }}</ref> Reveal Digital-дың ашық қолжетімді контентіне әуесқой журналдар, түрме газеттері, [[АИВ/ЖИТС|ЖИТС]]-ке арналған өнер туындылары, студенттік қозғалыс құжаттары, қара нәсілділердің азаматтық құқықтары туралы материалдар және ақ нәсілділердің үстемдігін насихаттайтын ұйымдардың архиві кіреді.<ref name=":0" /> == Платформаға қолжетімділік == JSTOR негізінен жоғары оқу орындарына, көпшілік кітапханаларға, ғылыми-зерттеу институттарына, мұражайлар мен мектептерге лицензияланады. Бүгінде әлемнің 150-ден астам еліндегі 7000-нан астам мекеме осы базаға қосылған. Платформа жазылым иесі болып табылатын мекемелердің қазіргі студенттері мен қызметкерлерінен бөлек, олардың түлектеріне де мәліметтер қорын ашу бойынша пилоттық бағдарлама жүргізді. «Түлектердің қолжетімділік бағдарламасы» (Alumni Access Program) ресми түрде 2013 жылдың қаңтарында іске қосылды.<ref>{{cite web | url= http://about.jstor.org/alumni | title= Access for alumni | publisher= JSTOR | access-date= December 1, 2012 | archive-date= November 30, 2012 | archive-url= https://web.archive.org/web/20121130231346/http://about.jstor.org/alumni | url-status= live}}</ref> Сондай-ақ жекелеген пайдаланушылар баспалар арқылы нақты бір журналдарға дербес жазыла алады. Жыл сайын JSTOR жазылымы жоқ пайдаланушылардың мақалаларды оқуға жасаған 150 миллионға жуық талпынысына бұғаттау қояды.<ref>[https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/01/every-year-jstor-turns-away-150-million-attempts-to-read-journal-articles/251382/ Every Year, JSTOR Turns Away 150 Million Attempts to Read Journal Articles] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161116212025/http://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/01/every-year-jstor-turns-away-150-million-attempts-to-read-journal-articles/251382/ |date=November 16, 2016 }}. ''The Atlantic''. Retrieved January 29, 2013.</ref> Жүйені толықтай ашық қолжетімділікке (open access) көшіру мүмкіндігі туралы да бірнеше рет мәселе көтерілген болатын. Гарвард заң мектебінің профессоры [[Лоуренс Лессиг]]тің айтуынша, JSTOR әкімшілігіне «Бұл базаны бүкіл әлемге қолжетімді ету қанша тұрады? Сіздерге қанша төлеуіміз керек?» деген сұрақ қойылғанда, олар шамамен 250 миллион доллар көлеміндегі соманы атаған.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=9HAw1i4gOU4#t=44m39 Lessig on "Aaron's Laws—Law and Justice in a Digital Age"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130324010436/http://www.youtube.com/watch?v=9HAw1i4gOU4#t=44m39 |date=March 24, 2013 }}. YouTube (February 20, 2013). Retrieved on 2025-04-07.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:1994 жылы пайда болған сайттар]] [[Санат:АҚШ сайттары]] [[Санат:Ғылыми сайттар]] i3qi3vsl3a51t71mu7y4umuvwxe4gn3 0 781601 3607502 2026-05-21T13:32:38Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Берёзовка''' ({{lang-be|Бярозаўка}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның [[Лида ауданы]]ндағы қала. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гродно облысы қалалары]] 3607502 wikitext text/x-wiki '''Берёзовка''' ({{lang-be|Бярозаўка}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның [[Лида ауданы]]ндағы қала. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гродно облысы қалалары]] 63sfx1ffpyrz73965zplwu4lvd07vuc 3607503 3607502 2026-05-21T13:33:12Z Мағыпар 100137 үлгі 3607503 wikitext text/x-wiki '''Берёзовка''' ({{lang-be|Бярозаўка}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның [[Лида ауданы]]ндағы қала. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары]] egnv6i3ywvxb93qdgqmhn59vitck5be 3607505 3607503 2026-05-21T13:36:20Z Мағыпар 100137 толықтыру 3607505 wikitext text/x-wiki '''Берёзовка''' ({{lang-be|Бярозаўка}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның [[Лида ауданы]]ндағы қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Березовка халқының саны 10 559 адамды құрады. Березовка — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халқы бойынша 78-ші орында. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары]] 518jvswlprnzda0683kvr0sux2zoxli 3607506 3607505 2026-05-21T13:37:13Z Мағыпар 100137 дереккөз 3607506 wikitext text/x-wiki '''Берёзовка''' ({{lang-be|Бярозаўка}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның [[Лида ауданы]]ндағы қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Березовка халқының саны 10 559 адамды құрады. Березовка — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халқы бойынша 78-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-berezovka-9251.html?ysclid=mpfh0t5mcr698026640|title=Население Берёзовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары]] h9sw6w6boyi5vq66ckv0la8l2f96mij 3607507 3607506 2026-05-21T13:39:35Z Мағыпар 100137 толықтыру 3607507 wikitext text/x-wiki '''Берёзовка''' ({{lang-be|Бярозаўка}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның [[Лида ауданы]]ндағы қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Березовка халқының саны 10 559 адамды құрады. Березовка — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халқы бойынша 78-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-berezovka-9251.html?ysclid=mpfh0t5mcr698026640|title=Население Берёзовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Березовка қаласы Гродно облысының Лида ауданында, [[Минск]] қаласынан батысқа қарай 170 шақырым жерде орналасқан. P11 тас жолы оны Лида ауданының орталығымен және Навахрудак қаласымен байланыстырады, сондай-ақ ол М1 (Брест-Минск) және М6 (Минск-Гродно) республикалық автомобиль жолдарына шыға алады. Неман өзені Березовканың батыс шетінен бір шақырым жерде ағып өтеді. Барановичи-Лида желісіндегі ең жақын теміржол стансасы Гончары қаладан 8 шақырым жерде орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары]] 5kznzhq8dm7ij2doozryx16h6w02u6r 3607508 3607507 2026-05-21T13:40:39Z Мағыпар 100137 /* Географиялық сипаттамасы */ дереккөз 3607508 wikitext text/x-wiki '''Берёзовка''' ({{lang-be|Бярозаўка}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның [[Лида ауданы]]ндағы қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Березовка халқының саны 10 559 адамды құрады. Березовка — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халқы бойынша 78-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-berezovka-9251.html?ysclid=mpfh0t5mcr698026640|title=Население Берёзовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Березовка қаласы Гродно облысының Лида ауданында, [[Минск]] қаласынан батысқа қарай 170 шақырым жерде орналасқан. P11 тас жолы оны Лида ауданының орталығымен және Навахрудак қаласымен байланыстырады, сондай-ақ ол М1 (Брест-Минск) және М6 (Минск-Гродно) республикалық автомобиль жолдарына шыға алады. Неман өзені Березовканың батыс шетінен бір шақырым жерде ағып өтеді. Барановичи-Лида желісіндегі ең жақын теміржол стансасы Гончары қаладан 8 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9314-Berjozovka.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Лидский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары]] 604lpipq3rhkhm7mmy4wryij9eoct2p 3607510 3607508 2026-05-21T13:47:23Z Мағыпар 100137 толықтыру 3607510 wikitext text/x-wiki '''Берёзовка''' ({{lang-be|Бярозаўка}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның [[Лида ауданы]]ндағы қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Березовка халқының саны 10 559 адамды құрады. Березовка — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халқы бойынша 78-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-berezovka-9251.html?ysclid=mpfh0t5mcr698026640|title=Население Берёзовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Березовка қаласы Гродно облысының Лида ауданында, [[Минск]] қаласынан батысқа қарай 170 шақырым жерде орналасқан. P11 тас жолы оны Лида ауданының орталығымен және Навахрудак қаласымен байланыстырады, сондай-ақ ол М1 (Брест-Минск) және М6 (Минск-Гродно) республикалық автомобиль жолдарына шыға алады. Неман өзені Березовканың батыс шетінен бір шақырым жерде ағып өтеді. Барановичи-Лида желісіндегі ең жақын теміржол стансасы Гончары қаладан 8 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9314-Berjozovka.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Лидский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Тарихы == Березовка — XIX ғасырдың соңында құрылған салыстырмалы түрде жас қала. Оның негізі бірнеше шыны зауыттарының ашылуымен байланысты болды. Шыны зауыттары Беларуссияда ұзақ уақыт бойы «гутас» деп аталып келген. Алғашқы шеберхана 1875 жылы Устрон трактында ашылды. Кейінірек, 1883 жылы Березовкада шыны зауыты ашылды. Березовкадағы шыны зауытының иесі жергілікті жер иесі Зенон Ленский болды. Біраз уақыттан кейін Ленскийдің зауытын екі шебер: Вильгельм Краевский мен Юлий Стольле жалға алды. Краевский мен Столь бастапқыда зауытты сатып алғысы келді, бірақ Зенон Ленский бұл ұсыныстан бас тартты. Содан кейін шеберлер сол жерде жаңа бумен жұмыс істейтін зауыт ашты (1896). Сол сәттен бастап жаңа зауыт та, қала да белсенді түрде дами бастады. 1908 жылдан бастап зауыт «Неман» деп аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары]] kfq6ozf1aaoqck48vsphh497jcqeehv 3607512 3607510 2026-05-21T13:54:28Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3607512 wikitext text/x-wiki '''Берёзовка''' ({{lang-be|Бярозаўка}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның [[Лида ауданы]]ндағы қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Березовка халқының саны 10 559 адамды құрады. Березовка — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халқы бойынша 78-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-berezovka-9251.html?ysclid=mpfh0t5mcr698026640|title=Население Берёзовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Березовка қаласы Гродно облысының Лида ауданында, [[Минск]] қаласынан батысқа қарай 170 шақырым жерде орналасқан. P11 тас жолы оны Лида ауданының орталығымен және Навахрудак қаласымен байланыстырады, сондай-ақ ол М1 (Брест-Минск) және М6 (Минск-Гродно) республикалық автомобиль жолдарына шыға алады. Неман өзені Березовканың батыс шетінен бір шақырым жерде ағып өтеді. Барановичи-Лида желісіндегі ең жақын теміржол стансасы Гончары қаладан 8 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9314-Berjozovka.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Лидский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Тарихы == Березовка — XIX ғасырдың соңында құрылған салыстырмалы түрде жас қала. Оның негізі бірнеше шыны зауыттарының ашылуымен байланысты болды. Шыны зауыттары Беларуссияда ұзақ уақыт бойы «гутас» деп аталып келген. Алғашқы шеберхана 1875 жылы Устрон трактында ашылды. Кейінірек, 1883 жылы Березовкада шыны зауыты ашылды. Березовкадағы шыны зауытының иесі жергілікті жер иесі Зенон Ленский болды. Біраз уақыттан кейін Ленскийдің зауытын екі шебер: Вильгельм Краевский мен Юлий Стольле жалға алды. Краевский мен Столь бастапқыда зауытты сатып алғысы келді, бірақ Зенон Ленский бұл ұсыныстан бас тартты. Содан кейін шеберлер сол жерде жаңа бумен жұмыс істейтін зауыт ашты (1896). Сол сәттен бастап жаңа зауыт та, қала да белсенді түрде дами бастады. 1908 жылдан бастап зауыт «Неман» деп аталды. 1921 жылы РСФСР мен Польша арасында жасалған Рига бейбітшілік келісімінен кейін Березовка Польшаның құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуымен (1939), Батыс Беларусьтің құрамындағы Березовка Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдан бастап қала Новогрудок ауданының құрамына кірді. Ұлы Отан соғысы кезінде (1941-1944) Березовканы нацистік әскерлер басып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде зауыт Рейхтің қажеттіліктерін қанағаттандырды, бірақ 1943 жылы оны кеңестік партизандар өртеп жіберді. 1962 жылы 25 желтоқсанда ол Лида ауданына берілді. 1995 жылдан бастап Березовка қала мәртебесін алды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары]] 62ydewpy8qbcef5eov20b2z3vbgnpr5 3607513 3607512 2026-05-21T13:55:23Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3607513 wikitext text/x-wiki '''Берёзовка''' ({{lang-be|Бярозаўка}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның [[Лида ауданы]]ндағы қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Березовка халқының саны 10 559 адамды құрады. Березовка — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халқы бойынша 78-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-berezovka-9251.html?ysclid=mpfh0t5mcr698026640|title=Население Берёзовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Березовка қаласы Гродно облысының Лида ауданында, [[Минск]] қаласынан батысқа қарай 170 шақырым жерде орналасқан. P11 тас жолы оны Лида ауданының орталығымен және Навахрудак қаласымен байланыстырады, сондай-ақ ол М1 (Брест-Минск) және М6 (Минск-Гродно) республикалық автомобиль жолдарына шыға алады. Неман өзені Березовканың батыс шетінен бір шақырым жерде ағып өтеді. Барановичи-Лида желісіндегі ең жақын теміржол стансасы Гончары қаладан 8 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9314-Berjozovka.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Лидский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Тарихы == Березовка — XIX ғасырдың соңында құрылған салыстырмалы түрде жас қала. Оның негізі бірнеше шыны зауыттарының ашылуымен байланысты болды. Шыны зауыттары Беларуссияда ұзақ уақыт бойы «гутас» деп аталып келген. Алғашқы шеберхана 1875 жылы Устрон трактында ашылды. Кейінірек, 1883 жылы Березовкада шыны зауыты ашылды. Березовкадағы шыны зауытының иесі жергілікті жер иесі Зенон Ленский болды. Біраз уақыттан кейін Ленскийдің зауытын екі шебер: Вильгельм Краевский мен Юлий Стольле жалға алды. Краевский мен Столь бастапқыда зауытты сатып алғысы келді, бірақ Зенон Ленский бұл ұсыныстан бас тартты. Содан кейін шеберлер сол жерде жаңа бумен жұмыс істейтін зауыт ашты (1896). Сол сәттен бастап жаңа зауыт та, қала да белсенді түрде дами бастады. 1908 жылдан бастап зауыт «Неман» деп аталды. 1921 жылы РСФСР мен Польша арасында жасалған Рига бейбітшілік келісімінен кейін Березовка Польшаның құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуымен (1939), Батыс Беларусьтің құрамындағы Березовка Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдан бастап қала Новогрудок ауданының құрамына кірді. Ұлы Отан соғысы кезінде (1941-1944) Березовканы нацистік әскерлер басып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде зауыт Рейхтің қажеттіліктерін қанағаттандырды, бірақ 1943 жылы оны кеңестік партизандар өртеп жіберді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=166_Berezovka|title=История развития - Березовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> 1962 жылы 25 желтоқсанда ол Лида ауданына берілді. 1995 жылдан бастап Березовка қала мәртебесін алды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары]] 634yne5hko9ebus27d660qqc0oxmgpo 3607554 3607513 2026-05-21T17:44:50Z Мағыпар 100137 толықтыру 3607554 wikitext text/x-wiki '''Берёзовка''' ({{lang-be|Бярозаўка}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның [[Лида ауданы]]ндағы қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Березовка халқының саны 10 559 адамды құрады. Березовка — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халқы бойынша 78-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-berezovka-9251.html?ysclid=mpfh0t5mcr698026640|title=Население Берёзовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Березовка қаласы Гродно облысының Лида ауданында, [[Минск]] қаласынан батысқа қарай 170 шақырым жерде орналасқан. P11 тас жолы оны Лида ауданының орталығымен және Навахрудак қаласымен байланыстырады, сондай-ақ ол М1 (Брест-Минск) және М6 (Минск-Гродно) республикалық автомобиль жолдарына шыға алады. Неман өзені Березовканың батыс шетінен бір шақырым жерде ағып өтеді. Барановичи-Лида желісіндегі ең жақын теміржол стансасы Гончары қаладан 8 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9314-Berjozovka.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Лидский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Тарихы == Березовка — XIX ғасырдың соңында құрылған салыстырмалы түрде жас қала. Оның негізі бірнеше шыны зауыттарының ашылуымен байланысты болды. Шыны зауыттары Беларуссияда ұзақ уақыт бойы «гутас» деп аталып келген. Алғашқы шеберхана 1875 жылы Устрон трактында ашылды. Кейінірек, 1883 жылы Березовкада шыны зауыты ашылды. Березовкадағы шыны зауытының иесі жергілікті жер иесі Зенон Ленский болды. Біраз уақыттан кейін Ленскийдің зауытын екі шебер: Вильгельм Краевский мен Юлий Стольле жалға алды. Краевский мен Столь бастапқыда зауытты сатып алғысы келді, бірақ Зенон Ленский бұл ұсыныстан бас тартты. Содан кейін шеберлер сол жерде жаңа бумен жұмыс істейтін зауыт ашты (1896). Сол сәттен бастап жаңа зауыт та, қала да белсенді түрде дами бастады. 1908 жылдан бастап зауыт «Неман» деп аталды. 1921 жылы РСФСР мен Польша арасында жасалған Рига бейбітшілік келісімінен кейін Березовка Польшаның құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуымен (1939), Батыс Беларусьтің құрамындағы Березовка Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдан бастап қала Новогрудок ауданының құрамына кірді. Ұлы Отан соғысы кезінде (1941-1944) Березовканы нацистік әскерлер басып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде зауыт Рейхтің қажеттіліктерін қанағаттандырды, бірақ 1943 жылы оны кеңестік партизандар өртеп жіберді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=166_Berezovka|title=История развития - Березовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> 1962 жылы 25 желтоқсанда ол Лида ауданына берілді. 1995 жылдан бастап Березовка қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Неман шыны зауыты — Березовканың негізгі кәсіпорны. Онда ыдыс-аяқ, вазалар, сәндік және көркем бұйымдар шығарылады. Өнімдерінің бір бөлігі экспортталады. Қалада: Лида мемлекеттік унитарлық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы кәсіпорнының Березовский тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығының өндірістік кешені, автобекет, жанармай құю стансасы, автоматты телефон стансасы, пошта бөлімшесі, №4 өрт сөндіру және апаттық-құтқару бөлімшесі, екі орман шаруашылығы учаскесі, «Беларусбанк» акционерлік банкінің филиалы, «Белагропромбанк» ААҚ-ның №4 есеп айырысу-кассалық орталығы, құқық қорғау органдарын қолдау пункті және «Аспект» қосымша жауапкершілігі бар серіктестігі бар. Білім беру мекемелері: 3 орта мектеп, 2 бала бақшалары бар. Мәдени мекемелерден қалалық мәдениет үйі, балалар көркемсурет мектебі» мемлекеттік білім беру мекемесі, денсаулық сақтау мекемелерінен орталық аудандық ауруханасы», Березовская қалалық ауруханасы жұмыс жасайды == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары]] 99d2yafs4c50urdsb1yorf9n4ybj0jj 3607555 3607554 2026-05-21T17:46:37Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ дереккөз 3607555 wikitext text/x-wiki '''Берёзовка''' ({{lang-be|Бярозаўка}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның [[Лида ауданы]]ндағы қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Березовка халқының саны 10 559 адамды құрады. Березовка — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халқы бойынша 78-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-berezovka-9251.html?ysclid=mpfh0t5mcr698026640|title=Население Берёзовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Березовка қаласы Гродно облысының Лида ауданында, [[Минск]] қаласынан батысқа қарай 170 шақырым жерде орналасқан. P11 тас жолы оны Лида ауданының орталығымен және Навахрудак қаласымен байланыстырады, сондай-ақ ол М1 (Брест-Минск) және М6 (Минск-Гродно) республикалық автомобиль жолдарына шыға алады. Неман өзені Березовканың батыс шетінен бір шақырым жерде ағып өтеді. Барановичи-Лида желісіндегі ең жақын теміржол стансасы Гончары қаладан 8 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9314-Berjozovka.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Лидский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Тарихы == Березовка — XIX ғасырдың соңында құрылған салыстырмалы түрде жас қала. Оның негізі бірнеше шыны зауыттарының ашылуымен байланысты болды. Шыны зауыттары Беларуссияда ұзақ уақыт бойы «гутас» деп аталып келген. Алғашқы шеберхана 1875 жылы Устрон трактында ашылды. Кейінірек, 1883 жылы Березовкада шыны зауыты ашылды. Березовкадағы шыны зауытының иесі жергілікті жер иесі Зенон Ленский болды. Біраз уақыттан кейін Ленскийдің зауытын екі шебер: Вильгельм Краевский мен Юлий Стольле жалға алды. Краевский мен Столь бастапқыда зауытты сатып алғысы келді, бірақ Зенон Ленский бұл ұсыныстан бас тартты. Содан кейін шеберлер сол жерде жаңа бумен жұмыс істейтін зауыт ашты (1896). Сол сәттен бастап жаңа зауыт та, қала да белсенді түрде дами бастады. 1908 жылдан бастап зауыт «Неман» деп аталды. 1921 жылы РСФСР мен Польша арасында жасалған Рига бейбітшілік келісімінен кейін Березовка Польшаның құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуымен (1939), Батыс Беларусьтің құрамындағы Березовка Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдан бастап қала Новогрудок ауданының құрамына кірді. Ұлы Отан соғысы кезінде (1941-1944) Березовканы нацистік әскерлер басып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде зауыт Рейхтің қажеттіліктерін қанағаттандырды, бірақ 1943 жылы оны кеңестік партизандар өртеп жіберді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=166_Berezovka|title=История развития - Березовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> 1962 жылы 25 желтоқсанда ол Лида ауданына берілді. 1995 жылдан бастап Березовка қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Неман шыны зауыты — Березовканың негізгі кәсіпорны. Онда ыдыс-аяқ, вазалар, сәндік және көркем бұйымдар шығарылады. Өнімдерінің бір бөлігі экспортталады. Қалада: Лида мемлекеттік унитарлық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы кәсіпорнының Березовский тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығының өндірістік кешені, автобекет, жанармай құю стансасы, автоматты телефон стансасы, пошта бөлімшесі, №4 өрт сөндіру және апаттық-құтқару бөлімшесі, екі орман шаруашылығы учаскесі, «Беларусбанк» акционерлік банкінің филиалы, «Белагропромбанк» ААҚ-ның №4 есеп айырысу-кассалық орталығы, құқық қорғау органдарын қолдау пункті және «Аспект» қосымша жауапкершілігі бар серіктестігі бар. Білім беру мекемелері: 3 орта мектеп, 2 бала бақшалары бар. Мәдени мекемелерден қалалық мәдениет үйі, балалар көркемсурет мектебі» мемлекеттік білім беру мекемесі, денсаулық сақтау мекемелерінен орталық аудандық ауруханасы», Березовская қалалық ауруханасы жұмыс жасайды.<ref>{{citeweb|url=https://lida.gov.by/ru/berezovka-ru/|title=Берёзовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары]] 7ntvw157ep2g18ytwl8c7fv6t95znlp 3607559 3607555 2026-05-21T17:49:04Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3607559 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Берёзовка |шынайы атауы = {{lang-be|Бярозаўка}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Берёзовка''' ({{lang-be|Бярозаўка}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның [[Лида ауданы]]ндағы қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Березовка халқының саны 10 559 адамды құрады. Березовка — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халқы бойынша 78-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-berezovka-9251.html?ysclid=mpfh0t5mcr698026640|title=Население Берёзовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Березовка қаласы Гродно облысының Лида ауданында, [[Минск]] қаласынан батысқа қарай 170 шақырым жерде орналасқан. P11 тас жолы оны Лида ауданының орталығымен және Навахрудак қаласымен байланыстырады, сондай-ақ ол М1 (Брест-Минск) және М6 (Минск-Гродно) республикалық автомобиль жолдарына шыға алады. Неман өзені Березовканың батыс шетінен бір шақырым жерде ағып өтеді. Барановичи-Лида желісіндегі ең жақын теміржол стансасы Гончары қаладан 8 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9314-Berjozovka.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Лидский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Тарихы == Березовка — XIX ғасырдың соңында құрылған салыстырмалы түрде жас қала. Оның негізі бірнеше шыны зауыттарының ашылуымен байланысты болды. Шыны зауыттары Беларуссияда ұзақ уақыт бойы «гутас» деп аталып келген. Алғашқы шеберхана 1875 жылы Устрон трактында ашылды. Кейінірек, 1883 жылы Березовкада шыны зауыты ашылды. Березовкадағы шыны зауытының иесі жергілікті жер иесі Зенон Ленский болды. Біраз уақыттан кейін Ленскийдің зауытын екі шебер: Вильгельм Краевский мен Юлий Стольле жалға алды. Краевский мен Столь бастапқыда зауытты сатып алғысы келді, бірақ Зенон Ленский бұл ұсыныстан бас тартты. Содан кейін шеберлер сол жерде жаңа бумен жұмыс істейтін зауыт ашты (1896). Сол сәттен бастап жаңа зауыт та, қала да белсенді түрде дами бастады. 1908 жылдан бастап зауыт «Неман» деп аталды. 1921 жылы РСФСР мен Польша арасында жасалған Рига бейбітшілік келісімінен кейін Березовка Польшаның құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуымен (1939), Батыс Беларусьтің құрамындағы Березовка Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдан бастап қала Новогрудок ауданының құрамына кірді. Ұлы Отан соғысы кезінде (1941-1944) Березовканы нацистік әскерлер басып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде зауыт Рейхтің қажеттіліктерін қанағаттандырды, бірақ 1943 жылы оны кеңестік партизандар өртеп жіберді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=166_Berezovka|title=История развития - Березовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> 1962 жылы 25 желтоқсанда ол Лида ауданына берілді. 1995 жылдан бастап Березовка қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Неман шыны зауыты — Березовканың негізгі кәсіпорны. Онда ыдыс-аяқ, вазалар, сәндік және көркем бұйымдар шығарылады. Өнімдерінің бір бөлігі экспортталады. Қалада: Лида мемлекеттік унитарлық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы кәсіпорнының Березовский тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығының өндірістік кешені, автобекет, жанармай құю стансасы, автоматты телефон стансасы, пошта бөлімшесі, №4 өрт сөндіру және апаттық-құтқару бөлімшесі, екі орман шаруашылығы учаскесі, «Беларусбанк» акционерлік банкінің филиалы, «Белагропромбанк» ААҚ-ның №4 есеп айырысу-кассалық орталығы, құқық қорғау органдарын қолдау пункті және «Аспект» қосымша жауапкершілігі бар серіктестігі бар. Білім беру мекемелері: 3 орта мектеп, 2 бала бақшалары бар. Мәдени мекемелерден қалалық мәдениет үйі, балалар көркемсурет мектебі» мемлекеттік білім беру мекемесі, денсаулық сақтау мекемелерінен орталық аудандық ауруханасы», Березовская қалалық ауруханасы жұмыс жасайды.<ref>{{citeweb|url=https://lida.gov.by/ru/berezovka-ru/|title=Берёзовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары]] o7w1184zz2a96u1tc37p12pbtfkjkri 3607560 3607559 2026-05-21T17:49:40Z Мағыпар 100137 үлгі 3607560 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Берёзовка |шынайы атауы = {{lang-be|Бярозаўка}} |сурет = Byarozavka1.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Берёзовка''' ({{lang-be|Бярозаўка}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның [[Лида ауданы]]ндағы қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Березовка халқының саны 10 559 адамды құрады. Березовка — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халқы бойынша 78-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-berezovka-9251.html?ysclid=mpfh0t5mcr698026640|title=Население Берёзовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Березовка қаласы Гродно облысының Лида ауданында, [[Минск]] қаласынан батысқа қарай 170 шақырым жерде орналасқан. P11 тас жолы оны Лида ауданының орталығымен және Навахрудак қаласымен байланыстырады, сондай-ақ ол М1 (Брест-Минск) және М6 (Минск-Гродно) республикалық автомобиль жолдарына шыға алады. Неман өзені Березовканың батыс шетінен бір шақырым жерде ағып өтеді. Барановичи-Лида желісіндегі ең жақын теміржол стансасы Гончары қаладан 8 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9314-Berjozovka.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Лидский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Тарихы == Березовка — XIX ғасырдың соңында құрылған салыстырмалы түрде жас қала. Оның негізі бірнеше шыны зауыттарының ашылуымен байланысты болды. Шыны зауыттары Беларуссияда ұзақ уақыт бойы «гутас» деп аталып келген. Алғашқы шеберхана 1875 жылы Устрон трактында ашылды. Кейінірек, 1883 жылы Березовкада шыны зауыты ашылды. Березовкадағы шыны зауытының иесі жергілікті жер иесі Зенон Ленский болды. Біраз уақыттан кейін Ленскийдің зауытын екі шебер: Вильгельм Краевский мен Юлий Стольле жалға алды. Краевский мен Столь бастапқыда зауытты сатып алғысы келді, бірақ Зенон Ленский бұл ұсыныстан бас тартты. Содан кейін шеберлер сол жерде жаңа бумен жұмыс істейтін зауыт ашты (1896). Сол сәттен бастап жаңа зауыт та, қала да белсенді түрде дами бастады. 1908 жылдан бастап зауыт «Неман» деп аталды. 1921 жылы РСФСР мен Польша арасында жасалған Рига бейбітшілік келісімінен кейін Березовка Польшаның құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуымен (1939), Батыс Беларусьтің құрамындағы Березовка Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдан бастап қала Новогрудок ауданының құрамына кірді. Ұлы Отан соғысы кезінде (1941-1944) Березовканы нацистік әскерлер басып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде зауыт Рейхтің қажеттіліктерін қанағаттандырды, бірақ 1943 жылы оны кеңестік партизандар өртеп жіберді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=166_Berezovka|title=История развития - Березовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> 1962 жылы 25 желтоқсанда ол Лида ауданына берілді. 1995 жылдан бастап Березовка қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Неман шыны зауыты — Березовканың негізгі кәсіпорны. Онда ыдыс-аяқ, вазалар, сәндік және көркем бұйымдар шығарылады. Өнімдерінің бір бөлігі экспортталады. Қалада: Лида мемлекеттік унитарлық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы кәсіпорнының Березовский тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығының өндірістік кешені, автобекет, жанармай құю стансасы, автоматты телефон стансасы, пошта бөлімшесі, №4 өрт сөндіру және апаттық-құтқару бөлімшесі, екі орман шаруашылығы учаскесі, «Беларусбанк» акционерлік банкінің филиалы, «Белагропромбанк» ААҚ-ның №4 есеп айырысу-кассалық орталығы, құқық қорғау органдарын қолдау пункті және «Аспект» қосымша жауапкершілігі бар серіктестігі бар. Білім беру мекемелері: 3 орта мектеп, 2 бала бақшалары бар. Мәдени мекемелерден қалалық мәдениет үйі, балалар көркемсурет мектебі» мемлекеттік білім беру мекемесі, денсаулық сақтау мекемелерінен орталық аудандық ауруханасы», Березовская қалалық ауруханасы жұмыс жасайды.<ref>{{citeweb|url=https://lida.gov.by/ru/berezovka-ru/|title=Берёзовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары]] btgu81kbdorfggnxrp20fn6clqerr35 3607561 3607560 2026-05-21T17:50:12Z Мағыпар 100137 толықтыру 3607561 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Берёзовка |шынайы атауы = {{lang-be|Бярозаўка}} |сурет = Byarozavka1.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = Flag of Biarozaŭka, Belarus.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Берёзовка''' ({{lang-be|Бярозаўка}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның [[Лида ауданы]]ндағы қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Березовка халқының саны 10 559 адамды құрады. Березовка — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халқы бойынша 78-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-berezovka-9251.html?ysclid=mpfh0t5mcr698026640|title=Население Берёзовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Березовка қаласы Гродно облысының Лида ауданында, [[Минск]] қаласынан батысқа қарай 170 шақырым жерде орналасқан. P11 тас жолы оны Лида ауданының орталығымен және Навахрудак қаласымен байланыстырады, сондай-ақ ол М1 (Брест-Минск) және М6 (Минск-Гродно) республикалық автомобиль жолдарына шыға алады. Неман өзені Березовканың батыс шетінен бір шақырым жерде ағып өтеді. Барановичи-Лида желісіндегі ең жақын теміржол стансасы Гончары қаладан 8 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9314-Berjozovka.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Лидский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Тарихы == Березовка — XIX ғасырдың соңында құрылған салыстырмалы түрде жас қала. Оның негізі бірнеше шыны зауыттарының ашылуымен байланысты болды. Шыны зауыттары Беларуссияда ұзақ уақыт бойы «гутас» деп аталып келген. Алғашқы шеберхана 1875 жылы Устрон трактында ашылды. Кейінірек, 1883 жылы Березовкада шыны зауыты ашылды. Березовкадағы шыны зауытының иесі жергілікті жер иесі Зенон Ленский болды. Біраз уақыттан кейін Ленскийдің зауытын екі шебер: Вильгельм Краевский мен Юлий Стольле жалға алды. Краевский мен Столь бастапқыда зауытты сатып алғысы келді, бірақ Зенон Ленский бұл ұсыныстан бас тартты. Содан кейін шеберлер сол жерде жаңа бумен жұмыс істейтін зауыт ашты (1896). Сол сәттен бастап жаңа зауыт та, қала да белсенді түрде дами бастады. 1908 жылдан бастап зауыт «Неман» деп аталды. 1921 жылы РСФСР мен Польша арасында жасалған Рига бейбітшілік келісімінен кейін Березовка Польшаның құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуымен (1939), Батыс Беларусьтің құрамындағы Березовка Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдан бастап қала Новогрудок ауданының құрамына кірді. Ұлы Отан соғысы кезінде (1941-1944) Березовканы нацистік әскерлер басып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде зауыт Рейхтің қажеттіліктерін қанағаттандырды, бірақ 1943 жылы оны кеңестік партизандар өртеп жіберді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=166_Berezovka|title=История развития - Березовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> 1962 жылы 25 желтоқсанда ол Лида ауданына берілді. 1995 жылдан бастап Березовка қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Неман шыны зауыты — Березовканың негізгі кәсіпорны. Онда ыдыс-аяқ, вазалар, сәндік және көркем бұйымдар шығарылады. Өнімдерінің бір бөлігі экспортталады. Қалада: Лида мемлекеттік унитарлық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы кәсіпорнының Березовский тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығының өндірістік кешені, автобекет, жанармай құю стансасы, автоматты телефон стансасы, пошта бөлімшесі, №4 өрт сөндіру және апаттық-құтқару бөлімшесі, екі орман шаруашылығы учаскесі, «Беларусбанк» акционерлік банкінің филиалы, «Белагропромбанк» ААҚ-ның №4 есеп айырысу-кассалық орталығы, құқық қорғау органдарын қолдау пункті және «Аспект» қосымша жауапкершілігі бар серіктестігі бар. Білім беру мекемелері: 3 орта мектеп, 2 бала бақшалары бар. Мәдени мекемелерден қалалық мәдениет үйі, балалар көркемсурет мектебі» мемлекеттік білім беру мекемесі, денсаулық сақтау мекемелерінен орталық аудандық ауруханасы», Березовская қалалық ауруханасы жұмыс жасайды.<ref>{{citeweb|url=https://lida.gov.by/ru/berezovka-ru/|title=Берёзовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары]] 0eulz6jad7bad9jtd60nhk3ziq485bi 3607562 3607561 2026-05-21T17:50:41Z Мағыпар 100137 үлгі 3607562 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Берёзовка |шынайы атауы = {{lang-be|Бярозаўка}} |сурет = Byarozavka1.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = Coat of Arms of Biarozaŭka, Belarus.svg |ту = Flag of Biarozaŭka, Belarus.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Берёзовка''' ({{lang-be|Бярозаўка}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның [[Лида ауданы]]ндағы қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Березовка халқының саны 10 559 адамды құрады. Березовка — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халқы бойынша 78-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-berezovka-9251.html?ysclid=mpfh0t5mcr698026640|title=Население Берёзовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Березовка қаласы Гродно облысының Лида ауданында, [[Минск]] қаласынан батысқа қарай 170 шақырым жерде орналасқан. P11 тас жолы оны Лида ауданының орталығымен және Навахрудак қаласымен байланыстырады, сондай-ақ ол М1 (Брест-Минск) және М6 (Минск-Гродно) республикалық автомобиль жолдарына шыға алады. Неман өзені Березовканың батыс шетінен бір шақырым жерде ағып өтеді. Барановичи-Лида желісіндегі ең жақын теміржол стансасы Гончары қаладан 8 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9314-Berjozovka.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Лидский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Тарихы == Березовка — XIX ғасырдың соңында құрылған салыстырмалы түрде жас қала. Оның негізі бірнеше шыны зауыттарының ашылуымен байланысты болды. Шыны зауыттары Беларуссияда ұзақ уақыт бойы «гутас» деп аталып келген. Алғашқы шеберхана 1875 жылы Устрон трактында ашылды. Кейінірек, 1883 жылы Березовкада шыны зауыты ашылды. Березовкадағы шыны зауытының иесі жергілікті жер иесі Зенон Ленский болды. Біраз уақыттан кейін Ленскийдің зауытын екі шебер: Вильгельм Краевский мен Юлий Стольле жалға алды. Краевский мен Столь бастапқыда зауытты сатып алғысы келді, бірақ Зенон Ленский бұл ұсыныстан бас тартты. Содан кейін шеберлер сол жерде жаңа бумен жұмыс істейтін зауыт ашты (1896). Сол сәттен бастап жаңа зауыт та, қала да белсенді түрде дами бастады. 1908 жылдан бастап зауыт «Неман» деп аталды. 1921 жылы РСФСР мен Польша арасында жасалған Рига бейбітшілік келісімінен кейін Березовка Польшаның құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуымен (1939), Батыс Беларусьтің құрамындағы Березовка Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдан бастап қала Новогрудок ауданының құрамына кірді. Ұлы Отан соғысы кезінде (1941-1944) Березовканы нацистік әскерлер басып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде зауыт Рейхтің қажеттіліктерін қанағаттандырды, бірақ 1943 жылы оны кеңестік партизандар өртеп жіберді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=166_Berezovka|title=История развития - Березовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> 1962 жылы 25 желтоқсанда ол Лида ауданына берілді. 1995 жылдан бастап Березовка қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Неман шыны зауыты — Березовканың негізгі кәсіпорны. Онда ыдыс-аяқ, вазалар, сәндік және көркем бұйымдар шығарылады. Өнімдерінің бір бөлігі экспортталады. Қалада: Лида мемлекеттік унитарлық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы кәсіпорнының Березовский тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығының өндірістік кешені, автобекет, жанармай құю стансасы, автоматты телефон стансасы, пошта бөлімшесі, №4 өрт сөндіру және апаттық-құтқару бөлімшесі, екі орман шаруашылығы учаскесі, «Беларусбанк» акционерлік банкінің филиалы, «Белагропромбанк» ААҚ-ның №4 есеп айырысу-кассалық орталығы, құқық қорғау органдарын қолдау пункті және «Аспект» қосымша жауапкершілігі бар серіктестігі бар. Білім беру мекемелері: 3 орта мектеп, 2 бала бақшалары бар. Мәдени мекемелерден қалалық мәдениет үйі, балалар көркемсурет мектебі» мемлекеттік білім беру мекемесі, денсаулық сақтау мекемелерінен орталық аудандық ауруханасы», Березовская қалалық ауруханасы жұмыс жасайды.<ref>{{citeweb|url=https://lida.gov.by/ru/berezovka-ru/|title=Берёзовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары]] 1g6vgsr7cvfro9oy24jrpjeqmsbu8nm 3607563 3607562 2026-05-21T17:51:50Z Мағыпар 100137 үлгі 3607563 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Берёзовка |шынайы атауы = {{lang-be|Бярозаўка}} |сурет = Byarozavka1.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Biarozaŭka, Belarus.svg |ту = Flag of Biarozaŭka, Belarus.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =43 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =30 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Берёзовка''' ({{lang-be|Бярозаўка}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның [[Лида ауданы]]ндағы қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Березовка халқының саны 10 559 адамды құрады. Березовка — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халқы бойынша 78-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-berezovka-9251.html?ysclid=mpfh0t5mcr698026640|title=Население Берёзовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Березовка қаласы Гродно облысының Лида ауданында, [[Минск]] қаласынан батысқа қарай 170 шақырым жерде орналасқан. P11 тас жолы оны Лида ауданының орталығымен және Навахрудак қаласымен байланыстырады, сондай-ақ ол М1 (Брест-Минск) және М6 (Минск-Гродно) республикалық автомобиль жолдарына шыға алады. Неман өзені Березовканың батыс шетінен бір шақырым жерде ағып өтеді. Барановичи-Лида желісіндегі ең жақын теміржол стансасы Гончары қаладан 8 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9314-Berjozovka.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Лидский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Тарихы == Березовка — XIX ғасырдың соңында құрылған салыстырмалы түрде жас қала. Оның негізі бірнеше шыны зауыттарының ашылуымен байланысты болды. Шыны зауыттары Беларуссияда ұзақ уақыт бойы «гутас» деп аталып келген. Алғашқы шеберхана 1875 жылы Устрон трактында ашылды. Кейінірек, 1883 жылы Березовкада шыны зауыты ашылды. Березовкадағы шыны зауытының иесі жергілікті жер иесі Зенон Ленский болды. Біраз уақыттан кейін Ленскийдің зауытын екі шебер: Вильгельм Краевский мен Юлий Стольле жалға алды. Краевский мен Столь бастапқыда зауытты сатып алғысы келді, бірақ Зенон Ленский бұл ұсыныстан бас тартты. Содан кейін шеберлер сол жерде жаңа бумен жұмыс істейтін зауыт ашты (1896). Сол сәттен бастап жаңа зауыт та, қала да белсенді түрде дами бастады. 1908 жылдан бастап зауыт «Неман» деп аталды. 1921 жылы РСФСР мен Польша арасында жасалған Рига бейбітшілік келісімінен кейін Березовка Польшаның құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуымен (1939), Батыс Беларусьтің құрамындағы Березовка Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдан бастап қала Новогрудок ауданының құрамына кірді. Ұлы Отан соғысы кезінде (1941-1944) Березовканы нацистік әскерлер басып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде зауыт Рейхтің қажеттіліктерін қанағаттандырды, бірақ 1943 жылы оны кеңестік партизандар өртеп жіберді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=166_Berezovka|title=История развития - Березовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> 1962 жылы 25 желтоқсанда ол Лида ауданына берілді. 1995 жылдан бастап Березовка қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Неман шыны зауыты — Березовканың негізгі кәсіпорны. Онда ыдыс-аяқ, вазалар, сәндік және көркем бұйымдар шығарылады. Өнімдерінің бір бөлігі экспортталады. Қалада: Лида мемлекеттік унитарлық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы кәсіпорнының Березовский тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығының өндірістік кешені, автобекет, жанармай құю стансасы, автоматты телефон стансасы, пошта бөлімшесі, №4 өрт сөндіру және апаттық-құтқару бөлімшесі, екі орман шаруашылығы учаскесі, «Беларусбанк» акционерлік банкінің филиалы, «Белагропромбанк» ААҚ-ның №4 есеп айырысу-кассалық орталығы, құқық қорғау органдарын қолдау пункті және «Аспект» қосымша жауапкершілігі бар серіктестігі бар. Білім беру мекемелері: 3 орта мектеп, 2 бала бақшалары бар. Мәдени мекемелерден қалалық мәдениет үйі, балалар көркемсурет мектебі» мемлекеттік білім беру мекемесі, денсаулық сақтау мекемелерінен орталық аудандық ауруханасы», Березовская қалалық ауруханасы жұмыс жасайды.<ref>{{citeweb|url=https://lida.gov.by/ru/berezovka-ru/|title=Берёзовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары]] nvxyqceq9aoofibgd05mhnyl2g0x38t 3607564 3607563 2026-05-21T17:53:23Z Мағыпар 100137 үлгі 3607564 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Берёзовка |шынайы атауы = {{lang-be|Бярозаўка}} |сурет = Byarozavka1.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Biarozaŭka, Belarus.svg |ту = Flag of Biarozaŭka, Belarus.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =43 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =30 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гродно облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Лида ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Берёзовка''' ({{lang-be|Бярозаўка}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның [[Лида ауданы]]ндағы қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Березовка халқының саны 10 559 адамды құрады. Березовка — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халқы бойынша 78-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-berezovka-9251.html?ysclid=mpfh0t5mcr698026640|title=Население Берёзовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Березовка қаласы Гродно облысының Лида ауданында, [[Минск]] қаласынан батысқа қарай 170 шақырым жерде орналасқан. P11 тас жолы оны Лида ауданының орталығымен және Навахрудак қаласымен байланыстырады, сондай-ақ ол М1 (Брест-Минск) және М6 (Минск-Гродно) республикалық автомобиль жолдарына шыға алады. Неман өзені Березовканың батыс шетінен бір шақырым жерде ағып өтеді. Барановичи-Лида желісіндегі ең жақын теміржол стансасы Гончары қаладан 8 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9314-Berjozovka.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Лидский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Тарихы == Березовка — XIX ғасырдың соңында құрылған салыстырмалы түрде жас қала. Оның негізі бірнеше шыны зауыттарының ашылуымен байланысты болды. Шыны зауыттары Беларуссияда ұзақ уақыт бойы «гутас» деп аталып келген. Алғашқы шеберхана 1875 жылы Устрон трактында ашылды. Кейінірек, 1883 жылы Березовкада шыны зауыты ашылды. Березовкадағы шыны зауытының иесі жергілікті жер иесі Зенон Ленский болды. Біраз уақыттан кейін Ленскийдің зауытын екі шебер: Вильгельм Краевский мен Юлий Стольле жалға алды. Краевский мен Столь бастапқыда зауытты сатып алғысы келді, бірақ Зенон Ленский бұл ұсыныстан бас тартты. Содан кейін шеберлер сол жерде жаңа бумен жұмыс істейтін зауыт ашты (1896). Сол сәттен бастап жаңа зауыт та, қала да белсенді түрде дами бастады. 1908 жылдан бастап зауыт «Неман» деп аталды. 1921 жылы РСФСР мен Польша арасында жасалған Рига бейбітшілік келісімінен кейін Березовка Польшаның құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуымен (1939), Батыс Беларусьтің құрамындағы Березовка Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдан бастап қала Новогрудок ауданының құрамына кірді. Ұлы Отан соғысы кезінде (1941-1944) Березовканы нацистік әскерлер басып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде зауыт Рейхтің қажеттіліктерін қанағаттандырды, бірақ 1943 жылы оны кеңестік партизандар өртеп жіберді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=166_Berezovka|title=История развития - Березовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> 1962 жылы 25 желтоқсанда ол Лида ауданына берілді. 1995 жылдан бастап Березовка қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Неман шыны зауыты — Березовканың негізгі кәсіпорны. Онда ыдыс-аяқ, вазалар, сәндік және көркем бұйымдар шығарылады. Өнімдерінің бір бөлігі экспортталады. Қалада: Лида мемлекеттік унитарлық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы кәсіпорнының Березовский тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығының өндірістік кешені, автобекет, жанармай құю стансасы, автоматты телефон стансасы, пошта бөлімшесі, №4 өрт сөндіру және апаттық-құтқару бөлімшесі, екі орман шаруашылығы учаскесі, «Беларусбанк» акционерлік банкінің филиалы, «Белагропромбанк» ААҚ-ның №4 есеп айырысу-кассалық орталығы, құқық қорғау органдарын қолдау пункті және «Аспект» қосымша жауапкершілігі бар серіктестігі бар. Білім беру мекемелері: 3 орта мектеп, 2 бала бақшалары бар. Мәдени мекемелерден қалалық мәдениет үйі, балалар көркемсурет мектебі» мемлекеттік білім беру мекемесі, денсаулық сақтау мекемелерінен орталық аудандық ауруханасы», Березовская қалалық ауруханасы жұмыс жасайды.<ref>{{citeweb|url=https://lida.gov.by/ru/berezovka-ru/|title=Берёзовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары]] 5joi7821mn34dho5i6ghlvjsuhrovgl 3607565 3607564 2026-05-21T17:55:01Z Мағыпар 100137 үлгі 3607565 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Берёзовка |шынайы атауы = {{lang-be|Бярозаўка}} |сурет = Byarozavka1.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Biarozaŭka, Belarus.svg |ту = Flag of Biarozaŭka, Belarus.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =43 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =30 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гродно облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Лида ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 154 |пошта индексі = 231306 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Biarozaŭka |сайты = |сайт тілі = }} '''Берёзовка''' ({{lang-be|Бярозаўка}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның [[Лида ауданы]]ндағы қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Березовка халқының саны 10 559 адамды құрады. Березовка — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халқы бойынша 78-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-berezovka-9251.html?ysclid=mpfh0t5mcr698026640|title=Население Берёзовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Березовка қаласы Гродно облысының Лида ауданында, [[Минск]] қаласынан батысқа қарай 170 шақырым жерде орналасқан. P11 тас жолы оны Лида ауданының орталығымен және Навахрудак қаласымен байланыстырады, сондай-ақ ол М1 (Брест-Минск) және М6 (Минск-Гродно) республикалық автомобиль жолдарына шыға алады. Неман өзені Березовканың батыс шетінен бір шақырым жерде ағып өтеді. Барановичи-Лида желісіндегі ең жақын теміржол стансасы Гончары қаладан 8 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9314-Berjozovka.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Лидский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Тарихы == Березовка — XIX ғасырдың соңында құрылған салыстырмалы түрде жас қала. Оның негізі бірнеше шыны зауыттарының ашылуымен байланысты болды. Шыны зауыттары Беларуссияда ұзақ уақыт бойы «гутас» деп аталып келген. Алғашқы шеберхана 1875 жылы Устрон трактында ашылды. Кейінірек, 1883 жылы Березовкада шыны зауыты ашылды. Березовкадағы шыны зауытының иесі жергілікті жер иесі Зенон Ленский болды. Біраз уақыттан кейін Ленскийдің зауытын екі шебер: Вильгельм Краевский мен Юлий Стольле жалға алды. Краевский мен Столь бастапқыда зауытты сатып алғысы келді, бірақ Зенон Ленский бұл ұсыныстан бас тартты. Содан кейін шеберлер сол жерде жаңа бумен жұмыс істейтін зауыт ашты (1896). Сол сәттен бастап жаңа зауыт та, қала да белсенді түрде дами бастады. 1908 жылдан бастап зауыт «Неман» деп аталды. 1921 жылы РСФСР мен Польша арасында жасалған Рига бейбітшілік келісімінен кейін Березовка Польшаның құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуымен (1939), Батыс Беларусьтің құрамындағы Березовка Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдан бастап қала Новогрудок ауданының құрамына кірді. Ұлы Отан соғысы кезінде (1941-1944) Березовканы нацистік әскерлер басып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде зауыт Рейхтің қажеттіліктерін қанағаттандырды, бірақ 1943 жылы оны кеңестік партизандар өртеп жіберді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=166_Berezovka|title=История развития - Березовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> 1962 жылы 25 желтоқсанда ол Лида ауданына берілді. 1995 жылдан бастап Березовка қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Неман шыны зауыты — Березовканың негізгі кәсіпорны. Онда ыдыс-аяқ, вазалар, сәндік және көркем бұйымдар шығарылады. Өнімдерінің бір бөлігі экспортталады. Қалада: Лида мемлекеттік унитарлық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы кәсіпорнының Березовский тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығының өндірістік кешені, автобекет, жанармай құю стансасы, автоматты телефон стансасы, пошта бөлімшесі, №4 өрт сөндіру және апаттық-құтқару бөлімшесі, екі орман шаруашылығы учаскесі, «Беларусбанк» акционерлік банкінің филиалы, «Белагропромбанк» ААҚ-ның №4 есеп айырысу-кассалық орталығы, құқық қорғау органдарын қолдау пункті және «Аспект» қосымша жауапкершілігі бар серіктестігі бар. Білім беру мекемелері: 3 орта мектеп, 2 бала бақшалары бар. Мәдени мекемелерден қалалық мәдениет үйі, балалар көркемсурет мектебі» мемлекеттік білім беру мекемесі, денсаулық сақтау мекемелерінен орталық аудандық ауруханасы», Березовская қалалық ауруханасы жұмыс жасайды.<ref>{{citeweb|url=https://lida.gov.by/ru/berezovka-ru/|title=Берёзовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары]] 9b9ly5xm305heqewmwip9uc5l77125v 3607566 3607565 2026-05-21T17:56:58Z Мағыпар 100137 үлгі 3607566 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Берёзовка |шынайы атауы = {{lang-be|Бярозаўка}} |сурет = Byarozavka1.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Biarozaŭka, Belarus.svg |ту = Flag of Biarozaŭka, Belarus.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =43 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =30 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гродно облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Лида ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1990 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 126 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 10 559 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 154 |пошта индексі = 231306 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Biarozaŭka |сайты = |сайт тілі = }} '''Берёзовка''' ({{lang-be|Бярозаўка}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның [[Лида ауданы]]ндағы қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Березовка халқының саны 10 559 адамды құрады. Березовка — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халқы бойынша 78-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-berezovka-9251.html?ysclid=mpfh0t5mcr698026640|title=Население Берёзовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Березовка қаласы Гродно облысының Лида ауданында, [[Минск]] қаласынан батысқа қарай 170 шақырым жерде орналасқан. P11 тас жолы оны Лида ауданының орталығымен және Навахрудак қаласымен байланыстырады, сондай-ақ ол М1 (Брест-Минск) және М6 (Минск-Гродно) республикалық автомобиль жолдарына шыға алады. Неман өзені Березовканың батыс шетінен бір шақырым жерде ағып өтеді. Барановичи-Лида желісіндегі ең жақын теміржол стансасы Гончары қаладан 8 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9314-Berjozovka.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Лидский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Тарихы == Березовка — XIX ғасырдың соңында құрылған салыстырмалы түрде жас қала. Оның негізі бірнеше шыны зауыттарының ашылуымен байланысты болды. Шыны зауыттары Беларуссияда ұзақ уақыт бойы «гутас» деп аталып келген. Алғашқы шеберхана 1875 жылы Устрон трактында ашылды. Кейінірек, 1883 жылы Березовкада шыны зауыты ашылды. Березовкадағы шыны зауытының иесі жергілікті жер иесі Зенон Ленский болды. Біраз уақыттан кейін Ленскийдің зауытын екі шебер: Вильгельм Краевский мен Юлий Стольле жалға алды. Краевский мен Столь бастапқыда зауытты сатып алғысы келді, бірақ Зенон Ленский бұл ұсыныстан бас тартты. Содан кейін шеберлер сол жерде жаңа бумен жұмыс істейтін зауыт ашты (1896). Сол сәттен бастап жаңа зауыт та, қала да белсенді түрде дами бастады. 1908 жылдан бастап зауыт «Неман» деп аталды. 1921 жылы РСФСР мен Польша арасында жасалған Рига бейбітшілік келісімінен кейін Березовка Польшаның құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуымен (1939), Батыс Беларусьтің құрамындағы Березовка Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдан бастап қала Новогрудок ауданының құрамына кірді. Ұлы Отан соғысы кезінде (1941-1944) Березовканы нацистік әскерлер басып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде зауыт Рейхтің қажеттіліктерін қанағаттандырды, бірақ 1943 жылы оны кеңестік партизандар өртеп жіберді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=166_Berezovka|title=История развития - Березовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> 1962 жылы 25 желтоқсанда ол Лида ауданына берілді. 1995 жылдан бастап Березовка қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Неман шыны зауыты — Березовканың негізгі кәсіпорны. Онда ыдыс-аяқ, вазалар, сәндік және көркем бұйымдар шығарылады. Өнімдерінің бір бөлігі экспортталады. Қалада: Лида мемлекеттік унитарлық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы кәсіпорнының Березовский тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығының өндірістік кешені, автобекет, жанармай құю стансасы, автоматты телефон стансасы, пошта бөлімшесі, №4 өрт сөндіру және апаттық-құтқару бөлімшесі, екі орман шаруашылығы учаскесі, «Беларусбанк» акционерлік банкінің филиалы, «Белагропромбанк» ААҚ-ның №4 есеп айырысу-кассалық орталығы, құқық қорғау органдарын қолдау пункті және «Аспект» қосымша жауапкершілігі бар серіктестігі бар. Білім беру мекемелері: 3 орта мектеп, 2 бала бақшалары бар. Мәдени мекемелерден қалалық мәдениет үйі, балалар көркемсурет мектебі» мемлекеттік білім беру мекемесі, денсаулық сақтау мекемелерінен орталық аудандық ауруханасы», Березовская қалалық ауруханасы жұмыс жасайды.<ref>{{citeweb|url=https://lida.gov.by/ru/berezovka-ru/|title=Берёзовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары]] pujkd65yfk5o040ifwy9n5w6as7cjsx 3607567 3607566 2026-05-21T17:59:22Z Мағыпар 100137 сурет қою 3607567 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Берёзовка |шынайы атауы = {{lang-be|Бярозаўка}} |сурет = Byarozavka1.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Biarozaŭka, Belarus.svg |ту = Flag of Biarozaŭka, Belarus.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =43 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =30 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гродно облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Лида ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1990 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 126 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 10 559 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 154 |пошта индексі = 231306 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Biarozaŭka |сайты = |сайт тілі = }} '''Берёзовка''' ({{lang-be|Бярозаўка}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның [[Лида ауданы]]ндағы қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Березовка халқының саны 10 559 адамды құрады. Березовка — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халқы бойынша 78-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-berezovka-9251.html?ysclid=mpfh0t5mcr698026640|title=Население Берёзовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Березовка қаласы Гродно облысының Лида ауданында, [[Минск]] қаласынан батысқа қарай 170 шақырым жерде орналасқан. P11 тас жолы оны Лида ауданының орталығымен және Навахрудак қаласымен байланыстырады, сондай-ақ ол М1 (Брест-Минск) және М6 (Минск-Гродно) республикалық автомобиль жолдарына шыға алады. Неман өзені Березовканың батыс шетінен бір шақырым жерде ағып өтеді. Барановичи-Лида желісіндегі ең жақын теміржол стансасы Гончары қаладан 8 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9314-Berjozovka.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Лидский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Тарихы == Березовка — XIX ғасырдың соңында құрылған салыстырмалы түрде жас қала. Оның негізі бірнеше шыны зауыттарының ашылуымен байланысты болды. Шыны зауыттары Беларуссияда ұзақ уақыт бойы «гутас» деп аталып келген. Алғашқы шеберхана 1875 жылы Устрон трактында ашылды. Кейінірек, 1883 жылы Березовкада шыны зауыты ашылды. Березовкадағы шыны зауытының иесі жергілікті жер иесі Зенон Ленский болды. Біраз уақыттан кейін Ленскийдің зауытын екі шебер: Вильгельм Краевский мен Юлий Стольле жалға алды. Краевский мен Столь бастапқыда зауытты сатып алғысы келді, бірақ Зенон Ленский бұл ұсыныстан бас тартты. Содан кейін шеберлер сол жерде жаңа бумен жұмыс істейтін зауыт ашты (1896). Сол сәттен бастап жаңа зауыт та, қала да белсенді түрде дами бастады. 1908 жылдан бастап зауыт «Неман» деп аталды. 1921 жылы РСФСР мен Польша арасында жасалған Рига бейбітшілік келісімінен кейін Березовка Польшаның құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуымен (1939), Батыс Беларусьтің құрамындағы Березовка Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдан бастап қала Новогрудок ауданының құрамына кірді. Ұлы Отан соғысы кезінде (1941-1944) Березовканы нацистік әскерлер басып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде зауыт Рейхтің қажеттіліктерін қанағаттандырды, бірақ 1943 жылы оны кеңестік партизандар өртеп жіберді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=166_Berezovka|title=История развития - Березовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> 1962 жылы 25 желтоқсанда ол Лида ауданына берілді. 1995 жылдан бастап Березовка қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Неман шыны зауыты — Березовканың негізгі кәсіпорны. Онда ыдыс-аяқ, вазалар, сәндік және көркем бұйымдар шығарылады. Өнімдерінің бір бөлігі экспортталады. Қалада: Лида мемлекеттік унитарлық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы кәсіпорнының Березовский тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығының өндірістік кешені, автобекет, жанармай құю стансасы, автоматты телефон стансасы, пошта бөлімшесі, №4 өрт сөндіру және апаттық-құтқару бөлімшесі, екі орман шаруашылығы учаскесі, «Беларусбанк» акционерлік банкінің филиалы, «Белагропромбанк» ААҚ-ның №4 есеп айырысу-кассалық орталығы, құқық қорғау органдарын қолдау пункті және «Аспект» қосымша жауапкершілігі бар серіктестігі бар. Білім беру мекемелері: 3 орта мектеп, 2 бала бақшалары бар. Мәдени мекемелерден қалалық мәдениет үйі, балалар көркемсурет мектебі» мемлекеттік білім беру мекемесі, денсаулық сақтау мекемелерінен орталық аудандық ауруханасы», Березовская қалалық ауруханасы жұмыс жасайды.<ref>{{citeweb|url=https://lida.gov.by/ru/berezovka-ru/|title=Берёзовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Byarozavka3.JPG|Мәдениет үйі </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары]] 9fk9tatpsjko3j6xsuopj76lsm4b48j 3607569 3607567 2026-05-21T18:02:13Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3607569 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Берёзовка |шынайы атауы = {{lang-be|Бярозаўка}} |сурет = Byarozavka1.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Biarozaŭka, Belarus.svg |ту = Flag of Biarozaŭka, Belarus.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =43 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =30 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гродно облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Лида ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1990 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 126 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 10 559 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 154 |пошта индексі = 231306 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Biarozaŭka |сайты = |сайт тілі = }} '''Берёзовка''' ({{lang-be|Бярозаўка}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның [[Лида ауданы]]ндағы қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Березовка халқының саны 10 559 адамды құрады. Березовка — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халқы бойынша 78-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-berezovka-9251.html?ysclid=mpfh0t5mcr698026640|title=Население Берёзовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Березовка қаласы Гродно облысының Лида ауданында, [[Минск]] қаласынан батысқа қарай 170 шақырым жерде орналасқан. P11 тас жолы оны Лида ауданының орталығымен және Навахрудак қаласымен байланыстырады, сондай-ақ ол М1 (Брест-Минск) және М6 (Минск-Гродно) республикалық автомобиль жолдарына шыға алады. Неман өзені Березовканың батыс шетінен бір шақырым жерде ағып өтеді. Барановичи-Лида желісіндегі ең жақын теміржол стансасы Гончары қаладан 8 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9314-Berjozovka.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Лидский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Тарихы == Березовка — XIX ғасырдың соңында құрылған салыстырмалы түрде жас қала. Оның негізі бірнеше шыны зауыттарының ашылуымен байланысты болды. Шыны зауыттары Беларуссияда ұзақ уақыт бойы «гутас» деп аталып келген. Алғашқы шеберхана 1875 жылы Устрон трактында ашылды. Кейінірек, 1883 жылы Березовкада шыны зауыты ашылды. Березовкадағы шыны зауытының иесі жергілікті жер иесі Зенон Ленский болды. Біраз уақыттан кейін Ленскийдің зауытын екі шебер: Вильгельм Краевский мен Юлий Стольле жалға алды. Краевский мен Столь бастапқыда зауытты сатып алғысы келді, бірақ Зенон Ленский бұл ұсыныстан бас тартты. Содан кейін шеберлер сол жерде жаңа бумен жұмыс істейтін зауыт ашты (1896). Сол сәттен бастап жаңа зауыт та, қала да белсенді түрде дами бастады. 1908 жылдан бастап зауыт «Неман» деп аталды. 1921 жылы РСФСР мен Польша арасында жасалған Рига бейбітшілік келісімінен кейін Березовка Польшаның құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуымен (1939), Батыс Беларусьтің құрамындағы Березовка Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдан бастап қала Новогрудок ауданының құрамына кірді. Ұлы Отан соғысы кезінде (1941-1944) Березовканы нацистік әскерлер басып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде зауыт Рейхтің қажеттіліктерін қанағаттандырды, бірақ 1943 жылы оны кеңестік партизандар өртеп жіберді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=166_Berezovka|title=История развития - Березовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> 1962 жылы 25 желтоқсанда ол Лида ауданына берілді. 1995 жылдан бастап Березовка қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Неман шыны зауыты — Березовканың негізгі кәсіпорны. Онда ыдыс-аяқ, вазалар, сәндік және көркем бұйымдар шығарылады. Өнімдерінің бір бөлігі экспортталады. Қалада: Лида мемлекеттік унитарлық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы кәсіпорнының Березовский тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығының өндірістік кешені, автобекет, жанармай құю стансасы, автоматты телефон стансасы, пошта бөлімшесі, №4 өрт сөндіру және апаттық-құтқару бөлімшесі, екі орман шаруашылығы учаскесі, «Беларусбанк» акционерлік банкінің филиалы, «Белагропромбанк» ААҚ-ның №4 есеп айырысу-кассалық орталығы, құқық қорғау органдарын қолдау пункті және «Аспект» қосымша жауапкершілігі бар серіктестігі бар. Білім беру мекемелері: 3 орта мектеп, 2 бала бақшалары бар. Мәдени мекемелерден қалалық мәдениет үйі, балалар көркемсурет мектебі» мемлекеттік білім беру мекемесі, денсаулық сақтау мекемелерінен орталық аудандық ауруханасы», Березовская қалалық ауруханасы жұмыс жасайды.<ref>{{citeweb|url=https://lida.gov.by/ru/berezovka-ru/|title=Берёзовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Byarozavka3.JPG|Мәдениет үйі Belarus Byarozawka IMG 1697 2175.jpg|Зауыт алды алаңы </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары]] n0deuc2trrmvyinued6y17m58uvyzpf 3607570 3607569 2026-05-21T18:03:47Z Мағыпар 100137 сурет қою 3607570 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Берёзовка |шынайы атауы = {{lang-be|Бярозаўка}} |сурет = Byarozavka1.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Biarozaŭka, Belarus.svg |ту = Flag of Biarozaŭka, Belarus.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =43 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min =30 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гродно облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Лида ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1990 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 126 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 10 559 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 154 |пошта индексі = 231306 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Biarozaŭka |сайты = |сайт тілі = }} '''Берёзовка''' ({{lang-be|Бярозаўка}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның [[Лида ауданы]]ндағы қала. 2026 жылғы жағдай бойынша Березовка халқының саны 10 559 адамды құрады. Березовка — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халқы бойынша 78-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-berezovka-9251.html?ysclid=mpfh0t5mcr698026640|title=Население Берёзовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Березовка қаласы Гродно облысының Лида ауданында, [[Минск]] қаласынан батысқа қарай 170 шақырым жерде орналасқан. P11 тас жолы оны Лида ауданының орталығымен және Навахрудак қаласымен байланыстырады, сондай-ақ ол М1 (Брест-Минск) және М6 (Минск-Гродно) республикалық автомобиль жолдарына шыға алады. Неман өзені Березовканың батыс шетінен бір шақырым жерде ағып өтеді. Барановичи-Лида желісіндегі ең жақын теміржол стансасы Гончары қаладан 8 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9314-Berjozovka.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Лидский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Тарихы == Березовка — XIX ғасырдың соңында құрылған салыстырмалы түрде жас қала. Оның негізі бірнеше шыны зауыттарының ашылуымен байланысты болды. Шыны зауыттары Беларуссияда ұзақ уақыт бойы «гутас» деп аталып келген. Алғашқы шеберхана 1875 жылы Устрон трактында ашылды. Кейінірек, 1883 жылы Березовкада шыны зауыты ашылды. Березовкадағы шыны зауытының иесі жергілікті жер иесі Зенон Ленский болды. Біраз уақыттан кейін Ленскийдің зауытын екі шебер: Вильгельм Краевский мен Юлий Стольле жалға алды. Краевский мен Столь бастапқыда зауытты сатып алғысы келді, бірақ Зенон Ленский бұл ұсыныстан бас тартты. Содан кейін шеберлер сол жерде жаңа бумен жұмыс істейтін зауыт ашты (1896). Сол сәттен бастап жаңа зауыт та, қала да белсенді түрде дами бастады. 1908 жылдан бастап зауыт «Неман» деп аталды. 1921 жылы РСФСР мен Польша арасында жасалған Рига бейбітшілік келісімінен кейін Березовка Польшаның құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуымен (1939), Батыс Беларусьтің құрамындағы Березовка Беларусь КСР-нің құрамына кірді. 1940 жылдан бастап қала Новогрудок ауданының құрамына кірді. Ұлы Отан соғысы кезінде (1941-1944) Березовканы нацистік әскерлер басып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде зауыт Рейхтің қажеттіліктерін қанағаттандырды, бірақ 1943 жылы оны кеңестік партизандар өртеп жіберді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=166_Berezovka|title=История развития - Березовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> 1962 жылы 25 желтоқсанда ол Лида ауданына берілді. 1995 жылдан бастап Березовка қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Неман шыны зауыты — Березовканың негізгі кәсіпорны. Онда ыдыс-аяқ, вазалар, сәндік және көркем бұйымдар шығарылады. Өнімдерінің бір бөлігі экспортталады. Қалада: Лида мемлекеттік унитарлық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы кәсіпорнының Березовский тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығының өндірістік кешені, автобекет, жанармай құю стансасы, автоматты телефон стансасы, пошта бөлімшесі, №4 өрт сөндіру және апаттық-құтқару бөлімшесі, екі орман шаруашылығы учаскесі, «Беларусбанк» акционерлік банкінің филиалы, «Белагропромбанк» ААҚ-ның №4 есеп айырысу-кассалық орталығы, құқық қорғау органдарын қолдау пункті және «Аспект» қосымша жауапкершілігі бар серіктестігі бар. Білім беру мекемелері: 3 орта мектеп, 2 бала бақшалары бар. Мәдени мекемелерден қалалық мәдениет үйі, балалар көркемсурет мектебі» мемлекеттік білім беру мекемесі, денсаулық сақтау мекемелерінен орталық аудандық ауруханасы», Березовская қалалық ауруханасы жұмыс жасайды.<ref>{{citeweb|url=https://lida.gov.by/ru/berezovka-ru/|title=Берёзовка|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-21|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="160"> Byarozavka3.JPG|Мәдениет үйі Belarus Byarozawka IMG 1697 2175.jpg|Зауыт алды алаңы Church in Biarozauka 2.jpg|Шіркеу </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары]] 7f99bejqtx0wom7v5lg37hzcr2b8m6t 3 781602 3607540 2026-05-21T17:10:03Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3607540 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Zarukhat}} -- <font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылауы)</font></span>]] 22:10, 2026 ж. мамырдың 21 (+05) p7aqbkw3uqbcsrbm6cec6u7ci61g8ru 0 781603 3607541 2026-05-21T17:11:35Z MuratbekErkebulan 162992 Жаңа бетте: '''Қасқасу ықшам ауданы''' ({{lang-ky|Кашка-Суу Кичирайону}} — [[Қырғызстан|Қырғыз Республикасының]] [[Қарақол]] қаласындағы ықшам аудан. <mapframe width="300" height="300" zoom="15"> { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Polygon", "coordinates": [[[78.395155,42.468224],[78.393829,42.467928],[78.394295,42.466683], [78.394873,42.466485], [78.395246,42.466525... 3607541 wikitext text/x-wiki '''Қасқасу ықшам ауданы''' ({{lang-ky|Кашка-Суу Кичирайону}} — [[Қырғызстан|Қырғыз Республикасының]] [[Қарақол]] қаласындағы ықшам аудан. <mapframe width="300" height="300" zoom="15"> { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Polygon", "coordinates": [[[78.395155,42.468224],[78.393829,42.467928],[78.394295,42.466683], [78.394873,42.466485], [78.395246,42.466525], [78.400412,42.467238], [78.399663,42.469180], [78.395155,42.468224]]] }, "properties": { "stroke": "#ff0000", "stroke-width": 2, "stroke-opacity": 1, "fill": "#ff0000", "fill-opacity": 0.2, "title": "34-шы ықшам аудан" } } </mapframe> == Орналасуы == Қаланың оңтүстік батысында тауға жақын орналасады. Ықшам ауданда 5 қабатты 17 тұрғын үй, соның ішінде дүкендер, мейрамханалар бар, 1 полиция бөлімшесі, 1 мешіт, 1 мектеп бар. {{Stub}} [[Санат:Қарақол аудандары]] sobef7idlgx39jvhdq9ywfin7vbpbbh 3607542 3607541 2026-05-21T17:13:56Z MuratbekErkebulan 162992 /* Орналасуы */ 3607542 wikitext text/x-wiki '''Қасқасу ықшам ауданы''' ({{lang-ky|Кашка-Суу Кичирайону}} — [[Қырғызстан|Қырғыз Республикасының]] [[Қарақол]] қаласындағы ықшам аудан. <mapframe width="300" height="300" zoom="15"> { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Polygon", "coordinates": [[[78.395155,42.468224],[78.393829,42.467928],[78.394295,42.466683], [78.394873,42.466485], [78.395246,42.466525], [78.400412,42.467238], [78.399663,42.469180], [78.395155,42.468224]]] }, "properties": { "stroke": "#ff0000", "stroke-width": 2, "stroke-opacity": 1, "fill": "#ff0000", "fill-opacity": 0.2, "title": "34-шы ықшам аудан" } } </mapframe> == Орналасуы == Қаланың оңтүстік батысында тауға жақын орналасады. Ықшам ауданда 5 қабатты 17 тұрғын үй, соның ішінде дүкендер, мейрамханалар бар, 1 полиция бөлімшесі, 1 мешіт, 1 мектеп бар. Ықшам ауданның аумағы — 0,11 км² {{Stub}} [[Санат:Қарақол аудандары]] 0y4dgpnji469gq4hp2t8caadrfhml6f 3607550 3607542 2026-05-21T17:17:32Z MuratbekErkebulan 162992 3607550 wikitext text/x-wiki '''Қасқасу ықшам ауданы''' ({{lang-ky|Кашка-Суу Кичирайону}}) — [[Қырғызстан|Қырғыз Республикасының]] [[Қарақол]] қаласындағы ықшам аудан. <mapframe width="300" height="300" zoom="15"> { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Polygon", "coordinates": [[[78.395155,42.468224],[78.393829,42.467928],[78.394295,42.466683], [78.394873,42.466485], [78.395246,42.466525], [78.400412,42.467238], [78.399663,42.469180], [78.395155,42.468224]]] }, "properties": { "stroke": "#ff0000", "stroke-width": 2, "stroke-opacity": 1, "fill": "#ff0000", "fill-opacity": 0.2, "title": "34-шы ықшам аудан" } } </mapframe> == Орналасуы == Қаланың оңтүстік батысында тауға жақын орналасады. Ықшам ауданда 5 қабатты 17 тұрғын үй, соның ішінде дүкендер, мейрамханалар бар, 1 полиция бөлімшесі, 1 мешіт, 1 мектеп бар. Ықшам ауданның аумағы — 0,11 км² {{Stub}} [[Санат:Қарақол аудандары]] 8f0cv5s4071odn944olit4t6ytk9hza 14 781605 3607545 2026-05-21T17:14:51Z MuratbekErkebulan 162992 Жаңа бетте: [[Санат: Ыстықкөл облысы қалалары]] 3607545 wikitext text/x-wiki [[Санат: Ыстықкөл облысы қалалары]] d44i8lenk3t8w16ln7ezteav0d81er1 14 781606 3607546 2026-05-21T17:15:13Z MuratbekErkebulan 162992 Жаңа бетте: [[Санат:Қырғызстан қалалары]] 3607546 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қырғызстан қалалары]] a0guuo3u8jxv4qlx408p43huset8xpe 14 781607 3607547 2026-05-21T17:15:50Z MuratbekErkebulan 162992 Жаңа бетте: [[Санат:Қарақол]] 3607547 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қарақол]] o90p9cn9x38b5m627uact78emgc8f98 10 781608 3607556 2026-05-21T17:47:54Z MuratbekErkebulan 162992 Жаңа бетте: {{#switch:{{{1}}} |name = Науаи облысы | top = 43.733798 | bottom = 39.465626 | left = 61.682638 | right = 66.785189 |image = {{#switch:{{{2|}}} |physical = |#default = Өзбекстан Науай уәлаяты.png }} }}<noinclude>{{ПозКарта/Инфо|Өзбекстан}} [[Санат:Үлгілер:Позициялық карталар:Өзбекстан]] </noinclude> 3607556 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1}}} |name = Науаи облысы | top = 43.733798 | bottom = 39.465626 | left = 61.682638 | right = 66.785189 |image = {{#switch:{{{2|}}} |physical = |#default = Өзбекстан Науай уәлаяты.png }} }}<noinclude>{{ПозКарта/Инфо|Өзбекстан}} [[Санат:Үлгілер:Позициялық карталар:Өзбекстан]] </noinclude> m8frd45y6crdshf3d0chptvlrfqaead 3607557 3607556 2026-05-21T17:48:43Z MuratbekErkebulan 162992 MuratbekErkebulan [[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Науай уәлаяты]] бетін [[Үлгі:ПозКарта Өзбекстан Науаи облысы]] бетіне жылжытты 3607556 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1}}} |name = Науаи облысы | top = 43.733798 | bottom = 39.465626 | left = 61.682638 | right = 66.785189 |image = {{#switch:{{{2|}}} |physical = |#default = Өзбекстан Науай уәлаяты.png }} }}<noinclude>{{ПозКарта/Инфо|Өзбекстан}} [[Санат:Үлгілер:Позициялық карталар:Өзбекстан]] </noinclude> m8frd45y6crdshf3d0chptvlrfqaead 10 781610 3607568 2026-05-21T18:00:55Z ArystanbekBot 33174 [[commons:Template:Potd/2026-05-22|POTD 2026-05-22]]: filename only 3607568 wikitext text/x-wiki GRACE-FO Launch (NHQ201805220019).jpg<noinclude>[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]</noinclude> 5tib51uskh05qx8ff4j7squmj61gdgs 0 781611 3607577 2026-05-21T18:43:12Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: '''Дельта Гудрем''' ({{Lang-en|Delta Lea Goodrem}}, [[9 қараша]] [[1984 жыл|1984]], [[Сидней]], [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]]) — аустралиялық әнші, актриса. 15 жасында [[Sony]] компаниясымен алғашқы келісімшартқа қол қойған Гудрем 2002 жылы Көршілер телесериалында Нина Таккер рөлін сомдап танымал бо... 3607577 wikitext text/x-wiki '''Дельта Гудрем''' ({{Lang-en|Delta Lea Goodrem}}, [[9 қараша]] [[1984 жыл|1984]], [[Сидней]], [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]]) — аустралиялық әнші, актриса. 15 жасында [[Sony]] компаниясымен алғашқы келісімшартқа қол қойған Гудрем 2002 жылы Көршілер телесериалында Нина Таккер рөлін сомдап танымал болды.<ref name="delta">{{cite web |author = |datepublished = |url = http://www.deltagoodrem.com/biography/home.do |title = Delta Lea Goodrem biography |publisher = deltagoodrem.com |accessdate = 2010-01-29 |archiveurl = https://www.webcitation.org/66WkLunZl?url=http://www.deltagoodrem.com/biography/home.do |archivedate = 2012-03-29 }}</ref> Осыдан кейін табысты музыкалық мансабын бастады. Аустралия атынан [[Eurovision ән байқауы 2026]] Венада қатысып, қорытындысында 4-орын алды. == Өмірбаяны == Дельта Гудремның алғашқы альбомы ''Innocent Eyes'' 2003 жылы жарық көрді. Альбомның едәуір бөлігі Кэти Денниспен бірлесіп жазылған. Миллионнан астам данамен сатылып, 29 апта бойы Австралия чартында көш бастады, Ұлыбританияда 2-орынға дейін көтерілді.<ref name="charts">{{cite web |author = |datepublished = |url = http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=417 |title = Delta Goodrem UK hits |publisher = chartstats.com |accessdate = 2010-01-29 |archiveurl = https://www.webcitation.org/68GcBpZXL?url=http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=417 |archivedate = 2012-06-08 }}</ref> Екінші альбом ''Mistaken Identity'' (2005) жұмысында Гудрем Гэри Барлоу және продюсер Гай Чемберс сияқты авторлармен бірге жұмыс істеді. Үшінші альбом ''Delta'' жазу барысында Брайан МакФадден, Стюарт Крайтон және Томми Ли Джеймспен жұмыс істеді.<ref name="amg">{{cite web |author = Heather Phares |datepublished = |url = http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&sql=11:jvfoxqq0ldje |title = Delta Goodrem |publisher = [[All Music]] |accessdate = 2010-01-29 |archiveurl = https://www.webcitation.org/66WkN6WwP?url=http://www.allmusic.com/artist/p562295 |archivedate = 2012-03-29 }}</ref> 2008 жылға қарай оның әлем бойынша сатылған альбомдарының жалпы саны 5 миллионнан асты.<ref name="delta"/> Дельта Гудремға 2003 жылы [[Лимфогранулематоз|Ходжкин лимфомасы]] диагнозы қойылды. Емделу курсын сәтті аяқтағаннан кейін уақытының едәуір бөлігін қайырымдылық қызметке арнады. Атап айтқанда, онкологиялық ауруға шалдыққан жасөспірімдерге көмектесуге бағытталған арнайы қайырымдылық сайтты құруға белсенді қатысты.<ref>{{Cite web |url=http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/newsid_4530000/newsid_4537000/4537071.stm |title=news.bbc.co.uk Website launched for cancer teens |accessdate=2009-04-08 |archivedate=2020-08-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200830040547/http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/newsid_4530000/newsid_4537000/4537071.stm |url-status=live }}</ref> === Жеке өмірі === Дельта Гудрем актер әрі әнші [[Ник Джонас]]пен қарым-қатынаста болған; Гудремнен 8 жас кіші.<ref>[http://www.celebuzz.com/2011-11-28/nick-jonas-delta-goodrem-take-hand-in-hand-stroll-around-sydney-photos/ Nick Jonas and Delta Goodrem Take Hand in Hand Stroll Around Sydney] {{Wayback|url=http://www.celebuzz.com/2011-11-28/nick-jonas-delta-goodrem-take-hand-in-hand-stroll-around-sydney-photos/ |date=20120101193701 }} — Celebuzz!{{ref|en}}</ref> 2012 жылғы 20 ақпанда Celebuzz, The Telegraph, 9 News және Herald Sun олардың ажырасқанын растады.<ref>[http://www.celebuzz.com/2012-02-20/nick-jonas-splits-with-girlfriend-delta-goodrem Nick Jonas Splits with Girlfriend Delta Goodrem] {{Wayback|url=http://www.celebuzz.com/2012-02-20/nick-jonas-splits-with-girlfriend-delta-goodrem|date=20120224011306}} — Celebuzz!{{ref|en}}</ref> Қарым-қатынастарын өзара келісіммен аяқтаған. Қазіргі уақытта екеуі де мансаптарына көңіл бөліп, бөлек жолмен дамып келеді, бірақ достық қатынасты сақтап, бір-біріне болашақта сәттілік тілейді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ahl90s867bcltcnnsldyfcydmcmtdru 3607578 3607577 2026-05-21T18:50:06Z TheNomadEditor 120280 3607578 wikitext text/x-wiki {{Музыкант|Атауы=Дельта Гудрем|Мемлекет={{AUS}}|Сурет=20260510 Delta Goodrem NZ92259.jpg|Сурет ені=150px|Туған күні=9.11.1984|Толық аты=Дельта Ли Гудрем|Шынайы есімі={{lang-en|Delta Lea Goodrem}}|Мамандығы=[[фортепиано]] <br> [[гитара]]|Лейблы=[[Sony BMG]] <br> [[Columbia Records]] <br> [[Mercury Records]]|Сайты=[http://www.deltagoodrem.com/ deltagoodrem.com]|Белсенділік жылдары=2001 —|Дауыс түрі=[[сопрано]]|Жанры=[[поп-музыка|поп]], [[adult contemporary]], [[софт-рок]]|Марапаттары=Аустралия ордені|Commons=Delta Goodrem}} '''Дельта Гудрем''' ({{Lang-en|Delta Lea Goodrem}}, [[9 қараша]] [[1984 жыл|1984]], [[Сидней]], [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]]) — аустралиялық әнші, актриса. 15 жасында [[Sony]] компаниясымен алғашқы келісімшартқа қол қойған Гудрем 2002 жылы Көршілер телесериалында Нина Таккер рөлін сомдап танымал болды.<ref name="delta">{{cite web |author = |datepublished = |url = http://www.deltagoodrem.com/biography/home.do |title = Delta Lea Goodrem biography |publisher = deltagoodrem.com |accessdate = 2010-01-29 |archiveurl = https://www.webcitation.org/66WkLunZl?url=http://www.deltagoodrem.com/biography/home.do |archivedate = 2012-03-29 }}</ref> Осыдан кейін табысты музыкалық мансабын бастады. Аустралия атынан [[Eurovision ән байқауы 2026]] Венада қатысып, қорытындысында 4-орын алды. == Өмірбаяны == Дельта Гудремның алғашқы альбомы ''Innocent Eyes'' 2003 жылы жарық көрді. Альбомның едәуір бөлігі Кэти Денниспен бірлесіп жазылған. Миллионнан астам данамен сатылып, 29 апта бойы Австралия чартында көш бастады, Ұлыбританияда 2-орынға дейін көтерілді.<ref name="charts">{{cite web |author = |datepublished = |url = http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=417 |title = Delta Goodrem UK hits |publisher = chartstats.com |accessdate = 2010-01-29 |archiveurl = https://www.webcitation.org/68GcBpZXL?url=http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=417 |archivedate = 2012-06-08 }}</ref> Екінші альбом ''Mistaken Identity'' (2005) жұмысында Гудрем Гэри Барлоу және продюсер Гай Чемберс сияқты авторлармен бірге жұмыс істеді. Үшінші альбом ''Delta'' жазу барысында Брайан МакФадден, Стюарт Крайтон және Томми Ли Джеймспен жұмыс істеді.<ref name="amg">{{cite web |author = Heather Phares |datepublished = |url = http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&sql=11:jvfoxqq0ldje |title = Delta Goodrem |publisher = [[All Music]] |accessdate = 2010-01-29 |archiveurl = https://www.webcitation.org/66WkN6WwP?url=http://www.allmusic.com/artist/p562295 |archivedate = 2012-03-29 }}</ref> 2008 жылға қарай оның әлем бойынша сатылған альбомдарының жалпы саны 5 миллионнан асты.<ref name="delta"/> Дельта Гудремға 2003 жылы [[Лимфогранулематоз|Ходжкин лимфомасы]] диагнозы қойылды. Емделу курсын сәтті аяқтағаннан кейін уақытының едәуір бөлігін қайырымдылық қызметке арнады. Атап айтқанда, онкологиялық ауруға шалдыққан жасөспірімдерге көмектесуге бағытталған арнайы қайырымдылық сайтты құруға белсенді қатысты.<ref>{{Cite web |url=http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/newsid_4530000/newsid_4537000/4537071.stm |title=news.bbc.co.uk Website launched for cancer teens |accessdate=2009-04-08 |archivedate=2020-08-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200830040547/http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/newsid_4530000/newsid_4537000/4537071.stm |url-status=live }}</ref> === Жеке өмірі === Дельта Гудрем актер әрі әнші [[Ник Джонас]]пен қарым-қатынаста болған; Гудремнен 8 жас кіші.<ref>[http://www.celebuzz.com/2011-11-28/nick-jonas-delta-goodrem-take-hand-in-hand-stroll-around-sydney-photos/ Nick Jonas and Delta Goodrem Take Hand in Hand Stroll Around Sydney] {{Wayback|url=http://www.celebuzz.com/2011-11-28/nick-jonas-delta-goodrem-take-hand-in-hand-stroll-around-sydney-photos/ |date=20120101193701 }} — Celebuzz!{{ref|en}}</ref> 2012 жылғы 20 ақпанда Celebuzz, The Telegraph, 9 News және Herald Sun олардың ажырасқанын растады.<ref>[http://www.celebuzz.com/2012-02-20/nick-jonas-splits-with-girlfriend-delta-goodrem Nick Jonas Splits with Girlfriend Delta Goodrem] {{Wayback|url=http://www.celebuzz.com/2012-02-20/nick-jonas-splits-with-girlfriend-delta-goodrem|date=20120224011306}} — Celebuzz!{{ref|en}}</ref> Қарым-қатынастарын өзара келісіммен аяқтаған. Қазіргі уақытта екеуі де мансаптарына көңіл бөліп, бөлек жолмен дамып келеді, бірақ достық қатынасты сақтап, бір-біріне болашақта сәттілік тілейді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} sfpede2lrlfmxu4bs935dd4nic300mm 3607579 3607578 2026-05-21T18:57:25Z TheNomadEditor 120280 3607579 wikitext text/x-wiki {{Музыкант|Мемлекет={{AUS}}|Сурет=20260510 Delta Goodrem NZ92259.jpg|Сурет ені=150px|Туған күні=9.11.1984|Толық аты=Дельта Ли Гудрем|Шынайы есімі={{lang-en|Delta Lea Goodrem}}|Мамандығы=[[фортепиано]] <br> [[гитара]]|Лейблы=[[Sony BMG]] <br> [[Columbia Records]] <br> [[Mercury Records]]|Сайты=[http://www.deltagoodrem.com/ deltagoodrem.com]|Белсенділік жылдары=2001 —|Дауыс түрі=[[сопрано]]|Жанры=[[поп-музыка|поп]], [[adult contemporary]], [[софт-рок]]|Марапаттары=Аустралия ордені|Commons=Delta Goodrem|Есімі=Дельта Гудрем}} '''Дельта Гудрем''' ({{Lang-en|Delta Lea Goodrem}}, [[9 қараша]] [[1984 жыл|1984]], [[Сидней]], [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]]) — аустралиялық әнші, актриса. 15 жасында [[Sony]] компаниясымен алғашқы келісімшартқа қол қойған Гудрем 2002 жылы Көршілер телесериалында Нина Таккер рөлін сомдап танымал болды.<ref name="delta">{{cite web |author = |datepublished = |url = http://www.deltagoodrem.com/biography/home.do |title = Delta Lea Goodrem biography |publisher = deltagoodrem.com |accessdate = 2010-01-29 |archiveurl = https://www.webcitation.org/66WkLunZl?url=http://www.deltagoodrem.com/biography/home.do |archivedate = 2012-03-29 }}</ref> Осыдан кейін табысты музыкалық мансабын бастады. Аустралия атынан [[Eurovision ән байқауы 2026]] Венада қатысып, қорытындысында 4-орын алды. == Өмірбаяны == Дельта Гудремның алғашқы альбомы ''Innocent Eyes'' 2003 жылы жарық көрді. Альбомның едәуір бөлігі Кэти Денниспен бірлесіп жазылған. Миллионнан астам данамен сатылып, 29 апта бойы Австралия чартында көш бастады, Ұлыбританияда 2-орынға дейін көтерілді.<ref name="charts">{{cite web |author = |datepublished = |url = http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=417 |title = Delta Goodrem UK hits |publisher = chartstats.com |accessdate = 2010-01-29 |archiveurl = https://www.webcitation.org/68GcBpZXL?url=http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=417 |archivedate = 2012-06-08 }}</ref> Екінші альбом ''Mistaken Identity'' (2005) жұмысында Гудрем Гэри Барлоу және продюсер Гай Чемберс сияқты авторлармен бірге жұмыс істеді. Үшінші альбом ''Delta'' жазу барысында Брайан МакФадден, Стюарт Крайтон және Томми Ли Джеймспен жұмыс істеді.<ref name="amg">{{cite web |author = Heather Phares |datepublished = |url = http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&sql=11:jvfoxqq0ldje |title = Delta Goodrem |publisher = [[All Music]] |accessdate = 2010-01-29 |archiveurl = https://www.webcitation.org/66WkN6WwP?url=http://www.allmusic.com/artist/p562295 |archivedate = 2012-03-29 }}</ref> 2008 жылға қарай оның әлем бойынша сатылған альбомдарының жалпы саны 5 миллионнан асты.<ref name="delta"/> Дельта Гудремға 2003 жылы [[Лимфогранулематоз|Ходжкин лимфомасы]] диагнозы қойылды. Емделу курсын сәтті аяқтағаннан кейін уақытының едәуір бөлігін қайырымдылық қызметке арнады. Атап айтқанда, онкологиялық ауруға шалдыққан жасөспірімдерге көмектесуге бағытталған арнайы қайырымдылық сайтты құруға белсенді қатысты.<ref>{{Cite web |url=http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/newsid_4530000/newsid_4537000/4537071.stm |title=news.bbc.co.uk Website launched for cancer teens |accessdate=2009-04-08 |archivedate=2020-08-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200830040547/http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/newsid_4530000/newsid_4537000/4537071.stm |url-status=live }}</ref> === Жеке өмірі === Дельта Гудрем актер әрі әнші [[Ник Джонас]]пен қарым-қатынаста болған; Гудремнен 8 жас кіші.<ref>[http://www.celebuzz.com/2011-11-28/nick-jonas-delta-goodrem-take-hand-in-hand-stroll-around-sydney-photos/ Nick Jonas and Delta Goodrem Take Hand in Hand Stroll Around Sydney] {{Wayback|url=http://www.celebuzz.com/2011-11-28/nick-jonas-delta-goodrem-take-hand-in-hand-stroll-around-sydney-photos/ |date=20120101193701 }} — Celebuzz!{{ref|en}}</ref> 2012 жылғы 20 ақпанда Celebuzz, The Telegraph, 9 News және Herald Sun олардың ажырасқанын растады.<ref>[http://www.celebuzz.com/2012-02-20/nick-jonas-splits-with-girlfriend-delta-goodrem Nick Jonas Splits with Girlfriend Delta Goodrem] {{Wayback|url=http://www.celebuzz.com/2012-02-20/nick-jonas-splits-with-girlfriend-delta-goodrem|date=20120224011306}} — Celebuzz!{{ref|en}}</ref> Қарым-қатынастарын өзара келісіммен аяқтаған. Қазіргі уақытта екеуі де мансаптарына көңіл бөліп, бөлек жолмен дамып келеді, бірақ достық қатынасты сақтап, бір-біріне болашақта сәттілік тілейді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Сиднейде туғандар]] [[Санат:Аустралия әншілері]] [[Санат:Аустралия актрисалары]] [[Санат:XXI ғасыр актрисалары]] [[Санат:Сопрано]] [[Санат:Аустралия ордені мүшелері]] [[Санат:MTV Video Music Awards жеңімпаздары]] [[Санат:Sony Music Australia орындаушылары]] [[Санат:Eurovision ән байқауындағы Аустралия өкілдері]] [[Санат:Eurovision ән байқауы 2026 қатысушылары]] m9vc8kgx1wy620h59261p2nc5pb2efe 14 781612 3607583 2026-05-21T19:12:04Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Санат:Аустралия Eurovision ән байқауында]] [[Санат:Елдер бойынша Eurovision ән байқауының қатысушылары]] [[Санат:Аустралия музыканттары]] 3607583 wikitext text/x-wiki [[Санат:Аустралия Eurovision ән байқауында]] [[Санат:Елдер бойынша Eurovision ән байқауының қатысушылары]] [[Санат:Аустралия музыканттары]] 2if5o7d8brvd2wpgfwmvypaftiak1wm 14 781613 3607584 2026-05-21T19:12:55Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Санат:Лейблдер бойынша орындаушылар]] 3607584 wikitext text/x-wiki [[Санат:Лейблдер бойынша орындаушылар]] jhnzv0fi04bmefw9mwroj4mez8dkt9v 14 781614 3607585 2026-05-21T19:15:03Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: {{Commonscat|Members of the Order of Australia}} [[Санат:Аустралия ордені]] [[Санат:Аустралия ордені иегерлері]] 3607585 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Members of the Order of Australia}} [[Санат:Аустралия ордені]] [[Санат:Аустралия ордені иегерлері]] 3t0iahvirjewl5o6m6hohsnjzslg6t3 14 781615 3607587 2026-05-21T19:18:22Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: {{Commonscat|People of Sydney}} [[Санат:Аустралия қалалары бойынша тұлғалар]] [[Санат:Сидней]] [[Санат:Жаңа Оңтүстік Уэльс тұлғалары]] 3607587 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|People of Sydney}} [[Санат:Аустралия қалалары бойынша тұлғалар]] [[Санат:Сидней]] [[Санат:Жаңа Оңтүстік Уэльс тұлғалары]] 6dc51994yhhxmij2c1g136hs9s4o0ew 14 781616 3607588 2026-05-21T19:21:20Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: {{Commonscat|Sydney}} {{Басты мақала|Сидней}} [[Санат:Аустралия елді мекендері санаттары]] 3607588 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Sydney}} {{Басты мақала|Сидней}} [[Санат:Аустралия елді мекендері санаттары]] 6lpmvnpaj09lc7tyj3q41aq9gs4oboa 14 781617 3607589 2026-05-21T19:23:42Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Санат:Елдер бойынша елді мекендер санаттары]] [[Санат:Аустралия географиясы]] 3607589 wikitext text/x-wiki [[Санат:Елдер бойынша елді мекендер санаттары]] [[Санат:Аустралия географиясы]] 0bfbqh9fakfriio6c0cojecoxdchkw3 14 781618 3607590 2026-05-21T19:27:58Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: {{Commonscat|People of Australia by city}} [[Санат:Қалалар бойынша тұлғалар]] [[Санат:Аустралия тұлғалары]] [[Санат:Аустралия қалалары бойынша санаттар]] 3607590 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|People of Australia by city}} [[Санат:Қалалар бойынша тұлғалар]] [[Санат:Аустралия тұлғалары]] [[Санат:Аустралия қалалары бойынша санаттар]] dpu6f1nzuiazk8xcgxdmfgqkbqbvaas 14 781619 3607591 2026-05-21T19:29:54Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: {{Commonscat|Categories of Australia by city}} [[Санат:Аустралия санаттары]] [[Санат:Елдер қалалары бойынша санаттар]] 3607591 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Categories of Australia by city}} [[Санат:Аустралия санаттары]] [[Санат:Елдер қалалары бойынша санаттар]] esvpaw3h3t0njbv422sebsra2qsxc3u 14 781620 3607592 2026-05-21T19:31:49Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Санат:Аустралия]] [[Санат:Елдер бойынша санаттар]] [[Санат:Аустралия және Океания санаттары]] [[Санат:Аустралия және Океания елдері бойынша санаттары]] 3607592 wikitext text/x-wiki [[Санат:Аустралия]] [[Санат:Елдер бойынша санаттар]] [[Санат:Аустралия және Океания санаттары]] [[Санат:Аустралия және Океания елдері бойынша санаттары]] sdqxzm33ek8ep02vsbn1xomeb409ptb 14 781621 3607593 2026-05-21T19:33:50Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Санат:Аустралия және Океания]] [[Санат:Дүние бөліктері санаттары]] 3607593 wikitext text/x-wiki [[Санат:Аустралия және Океания]] [[Санат:Дүние бөліктері санаттары]] 98zfih5f91djj26klxmlawvliurhe2p 14 781622 3607594 2026-05-21T19:37:15Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Санат:Аустралия және Океания елдері]] [[Санат:Аустралия және Океания санаттары]] [[Санат:Елдер және құрлықтар бойынша санаттар]] 3607594 wikitext text/x-wiki [[Санат:Аустралия және Океания елдері]] [[Санат:Аустралия және Океания санаттары]] [[Санат:Елдер және құрлықтар бойынша санаттар]] cyl73jxcuu7zc7tddtgkm4hpuetxrqe 3607595 3607594 2026-05-21T19:38:12Z TheNomadEditor 120280 «[[Санат:Аустралия және Океания елдері|Аустралия және Океания елдері]]» деген санатты аластады; «[[Санат:Океания елдері|Океания елдері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3607595 wikitext text/x-wiki [[Санат:Океания елдері]] [[Санат:Аустралия және Океания санаттары]] [[Санат:Елдер және құрлықтар бойынша санаттар]] 2zm8d8douc84lmyxs6ezzsnpgopoz5o 14 781623 3607596 2026-05-21T19:40:53Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: {{Commonscat|People of New South Wales}} [[Санат:Аустралия аймақтары және штаттары бойынша тұлғалары]] [[Санат:Жаңа Оңтүстік Уэльс]] 3607596 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|People of New South Wales}} [[Санат:Аустралия аймақтары және штаттары бойынша тұлғалары]] [[Санат:Жаңа Оңтүстік Уэльс]] plqavvy7w0fjnsh4y8t2ow9xoac4d9s 3 781624 3607609 2026-05-21T23:13:10Z Qədir 120012 Qədir [[Қатысушы талқылауы:Adulors]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Aertrop]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Adulors|Adulors]]" to "[[Special:CentralAuth/Aertrop|Aertrop]]" 3607609 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Aertrop]] edyrzsk4b6zlrpwzy7khf2b8i96i0ys 0 781625 3607625 2026-05-22T05:14:28Z ShadZ01 56180 Жаңа бетте: {{Кино |Қазақша атауы = Гладиатор 2 |Шынайы атауы = Gladiator II |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Пеплум (жанр)|пеплум]] |Режиссёрі = [[Ридли Скотт]] |Продюсері = Ридли Скотт<br>Майкл Прусс<br>[[Дуглас Уик]]<br>Люси Фишер<br>Дэвид Фран... 3607625 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Гладиатор 2 |Шынайы атауы = Gladiator II |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Пеплум (жанр)|пеплум]] |Режиссёрі = [[Ридли Скотт]] |Продюсері = Ридли Скотт<br>Майкл Прусс<br>[[Дуглас Уик]]<br>Люси Фишер<br>[[Дэвид Францони]]<br>[[Гарри Грегсон-Уильямс]] |Сазгері = |Қоюшы суретші = |Негізі = |Сценарийші = Дэвид Скарпа |Актерлер = {{ubl|[[Пол Мескал]]|[[Дензел Вашингтон]]|[[Конни Нильсен]]|[[Дерек Джекоби]]|[[Джозеф Куинн]]|[[Фред Хехингер]]|[[Педро Паскаль]]}} |Операторы = [[Джон Мэтисон]] |Компания = [[Scott Free Productions]]<br>Lucy Fisher/Douglas Wick Productions |Дистрибьютор = [[Paramount Pictures]] |Ұзақтығы = |Бюджеті = 250—310 млн [[АҚШ доллары|$]]<ref>{{Cite web |url=https://hollywoodreporter.com |title=Rambling Roundup: Ridley Scott’s Very Expensive Roman Holiday — The Hollywood Reporter |accessdate=2024-12-14 |archivedate=2024-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240223182445/https://hollywoodreporter.com |url-status=live }}</ref> (өндірістік)<br>100 млн $<ref>{{Cite web |url=https://variety.com |title=Box Office: ‘Wicked’ Opens to Record-Setting $114 Million, ‘Gladiator II’ Starts Strong With $55.5 Million — Variety |accessdate=2024-12-14 |archivedate=2024-12-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241214195722/https://variety.com |url-status=live }}</ref> (маркетингтік) |Түсім = 462,2 млн $<ref name="BOM">{{Cite web |url=https://boxofficemojo.com |title=Gladiator II |lang=en |website=[[Box Office Mojo]] |publisher=[[IMDb]] |accessdate=2025-01-11 |url-status=live |archivedate=2024-11-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241122172449/https://boxofficemojo.com }}</ref> |Мемлекет = {{USA}}<br>{{GBR}} |Тілі = |Жыл = 2024 |Алдыңғы фильм = [[Гладиатор (фильм, 2000)|Гладиатор]] |Келесі фильм = |imdb_id = tt9218128 |Сайты = |Ортаққор = }} '''«Гладиатор 2»''' ({{Lang-en|Gladiator II}}) — режиссер [[Ридли Скотт]]ың 2024 жылғы [[Тарихи фильм|тарихи]] [[көркем фильм]]і. Бұл — басты рөлдерді [[Пол Мескал]], [[Дензел Вашингтон]], [[Конни Нильсен]], [[Дерек Джекоби]] және [[Педро Паскаль]] сомдаған «[[Гладиатор (фильм, 2000)|Гладиатор]]<nowiki/>» фильмінің [[сиквел]]і. Туынды сыншылардан әртүрлі пікір алды. == Сюжеті == Фильмдегі оқиға [[Марк Аврелий]] қайтыс болғаннан кейін 16 жыл өткен соң, Римді ағайынды [[Каракалла]] мен [[Гета]] басқарған кезде өрбиді. [[Луцилла]]ның ұлы Луций [[Нумидия]]ның соңғы еркін қаласында өз атын жасырып өмір сүреді. Бұл қаланы Марк Акаций (Луцилланың күйеуі) басқарған Рим әскері штурммен алады. Луций шайқаста әйелінен айырылып, тұтқынға түседі де, [[гладиатор]]ға айналады. Ойындардың алғашқы күні-ақ Луцилла ұлын танып қояды. Луцийдің қожайыны Макрин Луцилла мен Акацийдің республикалық қастандық ұйымдастырғанын біліп алып, бұл туралы императорларға жеткізеді. Осылайша ол олардың сенімді адамына айналады. Акаций Колизей аренасына жіберіліп, сонда Луциймен жұдырықтасуға мәжбүр болады. Ол әйелінің ұлына зиян тигізбеу үшін қарсыласына әдейі есе жібереді, бірақ Луций де өш алудан бас тартады. Гетаның бұйрығымен Акацийді [[садақ]]пен атып өлтіреді, бұл Римде жаппай толқулар туғызады. Макрин бұл жағдайды Каракалланы өз бауырын өлтіруге итермелеу үшін пайдаланады. Гетаның көзін жойған соң, Каракалла Макринді екінші [[Консул (Ежелгі Рим)|консул]] және [[преториан гвардиясы]]ның командирі етіп тағайындайды. Луций Римді сыбайлас жемқорлық пен террордан азат еткісі келеді, сондықтан өзінің досы дәрігер Равиге [[Остия Антика|Остия]]да орналасқан Акаций әскеріне Римге жорыққа шығу туралы бұйрықты жеткізуді тапсырады. Өзі болса гладиаторлық ойындардың соңғы күнінде Луцилланы преториандықтардан қорғауға мәжбүр болады. Луций тұтқындардың көтерілісін бастап, Колизейді басып алады, бірақ Луцилла Каракалланы да өлтіріп, содан кейін империя билігін қолға түсірген Макриннің жебесінен оның көз алдында қаза табады. Макрин преториандықтарды Акаций әскеріне қарсы бастап шығады. Луций оны қуып жетіп, жекпе-жекте өлтіреді. Содан кейін ол Марк Аврелийдің әділ Рим туралы арманын еске алып сөз сөйлейді. Осылайша Луций азаматтық соғыстың алдын алады. == Рөлдерде == * [[Пол Мескал]] — ''Луций'' * [[Юваль Гонен]] — ''Аришат'' * [[Дензел Вашингтон]] — ''[[Макрин]]'' * [[Конни Нильсен]] — ''[[Луцилла]]'' * [[Дерек Джекоби]] — ''сенатор Гракх'' * [[Тим Макиннерли]] — ''сенатор Фракс'' * [[Джозеф Куинн]] — ''император [[Гета]]'' * [[Фред Хехингер]] — ''император [[Каракалла]]'' * [[Педро Паскаль]] — ''Марк Акаций'' * [[Алек Утгофф]] — ''Дарий'' * [[Мэй Каламави]] — ''[[конкубина]] Макрина'' * [[Рори Макканн]] — ''[[префект претория]]'' * [[Лиор Раз]] — ''ланиста Вигго'' * [[Питер Менса]] — ''гладиатор-нумидиялық Джубарта'' * {{iw|Александр Карим||en|Alexander Karim}} — ''[[рудиарий]] мен дәрігер Рави'' * [[Ян Гаэль]] — ''Бостар'' * [[Мэтт Лукас]] — ''салтанатты басқарушы'' == Өндіріс және релиз == «Гладиатордың» жалғасын түсіру жоспарлары алғаш рет 2001 жылдың маусымында белгілі болды. Ол кезде әңгіме приквел немесе сиквел туралы болды, ал сценарий авторы ретінде, бірінші «Гладиатордағыдай», [[Дэвид Францони]] бақ сынауы мүмкін еді.<ref name="Prequel_IGN">{{Cite web|url=http://uk.movies.ign.com/articles/300/300625p1.html|title=IGN FilmForce Exclusive: David Franzoni in Negotiations for Another Gladiator!|lang=en|author=Stax|website=IGN|date=2001-06-16|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=dead|accessdate=2021-04-06|archivedate=2012-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120226104104/http://uk.movies.ign.com/articles/300/300625p1.html}}</ref> 2002 жылы Джон Логанның сценарийі бойынша сиквел үстінен жұмыс басталғаны жарияланды. Фильмдегі оқиға 15 жылдан кейін өрбуі тиіс еді: ол тұста Римді [[Преториан гвардиясы|преториандық]]тар басқаратын, ал Луций өзінің биологиялық әкесі туралы шындықты білуге тырысатын. Францони Дуглас Уик және Уолтер Паркспен бірге жобаға продюсер ретінде қатысу туралы келісімшартқа қол қойды.<ref name="Sequel_IGN">{{Cite web|url=http://uk.movies.ign.com/articles/372/372042p1.html|title=A Hero Will Rise... Again|lang=en|author=Linder, Brian|website=IGN|date=2002-09-24|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=dead|accessdate=2021-04-07|archivedate=2012-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120226104151/http://uk.movies.ign.com/articles/372/372042p1.html}}</ref> 2002 жылдың желтоқсанында фильмде алғашқы «Гладиаторға» қарағанда ертерек кезеңдегі (Луцийдің шығу тегіне қатысты) және кейінгі кезеңдегі (онда қайта тірілген Максимус бой көрсетеді) оқиғалар қатар көрсетілетіні белгілі болды. Продюсерлер мен Рассел Кроу оқиға желісін о дүние туралы ежелгі римдік түсініктерге сәйкес құруды ниет етті.<ref name="Sequel.prequel_IGN">{{Cite web|url=http://uk.movies.ign.com/articles/380/380501p1.html|title=A Hero Will Rise – From the Dead!|lang=en|author=Stax|website=IGN|date=2002-12-17|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=dead|accessdate=2021-04-07|archivedate=2012-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120226105315/http://uk.movies.ign.com/articles/380/380501p1.html}}</ref> 2003 жылдың қыркүйегіне қарай сценарий жазылып бітті, ал [[Ридли Скотт]] Луцийдің фильмнің басты кейіпкері болатынын растады.<ref name="Sequel.Lucius_IGN">{{Cite web|url=http://uk.movies.ign.com/articles/437/437722p1.html|title=Ridley Talks Gladiator 2|lang=en|author=Stax|website=IGN|date=2003-09-11|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=dead|accessdate=2021-04-07|archivedate=2012-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120226105450/http://uk.movies.ign.com/articles/437/437722p1.html}}</ref> 2006 жылдың мамырында Скотт фильм сюжетінің әлі де нақтыланбағанын және жоба бойынша жұмыстың жалғасып жатқанын айтты. Режиссердің айтуынша Кроу Максимусты өмірге қалай қайтару туралы ойлана келе фэнтези мотивтеріне басымдық беруге дайын болған ал Скотттың өзі тарихи-фантастикалық тәсілді неғұрлым негізді деп санады. Империялық сыбайлас жемқорлықты көрсететін неғұрлым күрделі сценарийді қажет еткен Скотт [[Ник Кейв]]ке шикі нұсқаға тапсырыс берді. Бұл нұсқа Мәсіхті өлтіруші деген жұмыс атауымен жазылды. Онда Максимус азап шегу орнында болып шығады бірақ өлмейтін мәңгілік жауынгер ретінде қайта тіріледі және Иса Мәсіх пен оның шәкірттерін өлтіріп христиандықтың таралуын тоқтату үшін Жерге аттанады. Осы миссияны орындау кезінде Максимусты алдап өз ұлын өлтіруге мәжбүр етеді. Содан кейін мәңгілік өмірге кесілген басты кейіпкер [[Крест жорықтары|крест жорықтары]]на [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]қа және [[Вьетнам соғысы]]на қатысады ал финалда қазіргі Пентагонның қызметкері болып шығады. Кейвтің сценарийі ақырында қабылданбады.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/culture/article/20180810-gladiator-2-was-written-and-its-mad|title=Gladiator 2: The strangest sequel never made?|lang=en|first=Nicholas|last=Barber|website=British Broadcasting Company|date=2018-08-09|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=live|accessdate=2023-01-06|archivedate=2020-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201204113603/https://www.bbc.com/culture/article/20180810-gladiator-2-was-written-and-its-mad}}</ref> ''DreamWorks Pictures'' студиясы 2006 жылы ''Paramount Pictures'' компаниясына Гладиатордың жалғасын түсіру құқығымен бірге сатылды және осы себепті сиквелді әзірлеу тоқтатылды. 2018 жылдың қарашасында Paramount жобаны мақұлдады. Скотт режиссер және Даг Уик Люси Фишер Уолтер Паркс және Лори Макдональдпен бірге продюсерлердің бірі болды өндіріспен Paramount компаниясымен бірлесіп ''Scott Free Productions'' пен ''Parkes MacDonald Productions'' айналысты ал Universal серіктес ретінде қатысты.<ref name="подготовка к съёмкам">{{Cite web|url=https://www.vesti.ru/television/article/3077045|title=Западные СМИ сообщают о подготовке Ридли Скотта к съемкам «Гладиатора 2»|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=live|accessdate=2022-12-06|archivedate=2022-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221207100314/https://www.vesti.ru/television/article/3077045|lang=ru}}</ref> 2023 жылдың ақпанында прокатқа шығудың жоспарланған күні 2024 жылдың 22 қарашасы болып белгілі болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.soyuz.ru/news/24156|title=Стало известно, когда выйдет фильм «Гладиатор 2»|lang=ru|website=www.soyuz.ru|date=2023-02-04|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=live|accessdate=2023-03-16|archivedate=2023-03-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316185611/https://www.soyuz.ru/news/24156}}</ref> Мароккода өткен түсірілімдер шілдеде [[SAG-AFTRA ереуілі (2023)|SAG AFTRA ереуілі]]не байланысты тоқтатылды желтоқсанда қайта басталып 2024 жылдың қаңтарында аяқталды.<ref>{{Cite web|url=https://www.thewrap.com/sag-aftra-strike-movies-affected-deadpool-3-mi8/|title=Here Are All The Movies Affected by the SAG-AFTRA Strike From ''Deadpool 3'' to ''Mission: Impossible 8'' (Photos)|lang=en|website=[[TheWrap]]|date=2023-07-14|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=live|last1=Gonzalez|first1=Umberto|accessdate=2023-07-14|archivedate=2023-07-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230714014112/https://www.thewrap.com/sag-aftra-strike-movies-affected-deadpool-3-mi8/}}</ref> 2024 жылдың қыркүйегінде Ридли Скотт фильмнің «[[Гладиатор 3]]<nowiki/>» деген жалғасы пайда болуы мүмкін екенін айтты.<ref name="vr1">[https://variety.com/2024/film/news/ridley-scott-gladiator-3-ideas-development-1236151985/ Ridley Scott Is ‘Already Toying With the Idea’ for ‘Gladiator 3’: ‘Seriously! I’ve Lit the Fuse’] {{Wayback|url=https://variety.com/2024/film/news/ridley-scott-gladiator-3-ideas-development-1236151985/|date=20240923213751}} {{v|6|11|2024}}</ref> Гладиатор 2 фильмінің премьерасы 2024 жылдың 30 қазанында [[Сидней]]де өтті.<ref>{{cite web|url=https://au.lifestyle.yahoo.com/paul-mescal-stunned-by-detail-at-gladiator-ii-sydney-premiere-absolutely-mad-235858167.html|title=Paul Mescal stunned by detail at Gladiator II Sydney premiere: 'Absolutely mad'|first=Marni|last=Dixit|website=Yahoo! Lifestyle|date=2024-10-31|access-date=|accessdate=2024-11-12}}</ref> 14 қарашада фильм Австралия Жаңа Зеландия және Италияда кинотеатрлық прокатқа шықты 15 қарашада Ұлыбританияда 22 қарашада АҚШ пен Канадада көрерменге жол тартты.<ref>{{cite web|last=Choy|first=Rachel|url=https://www.pedestrian.tv/entertainment/gladiator-ii-release-date-trailer-plot-cast-paul-mescal/|title=Gladiator II: Everything We Know Including Trailer, Plot, Release Date & Cast|date=2024-07-10|website=Pedestrian.tv|publisher=Nine Entertainment Co.|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-12|archivedate=2024-08-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240812035321/https://www.pedestrian.tv/entertainment/gladiator-ii-release-date-trailer-plot-cast-paul-mescal/}}</ref><ref>{{Cite web|last=Tartaglione|first=Nancy|date=2024-06-19|title=Paramount Goes Epic At CineEurope With 'Gladiator II' Footage; Highlights 'A Quiet Place: Day One' & 'Transformers One'|url=https://deadline.com/2024/06/paramount-gladiator-2-a-quiet-place-day-one-transformers-cineeurope-1235977955/|access-date=|website=[[Deadline Hollywood]]|language=en-US|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-06-29|archivedate=2024-06-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240620011308/https://deadline.com/2024/06/paramount-gladiator-2-a-quiet-place-day-one-transformers-cineeurope-1235977955/}}</ref> Жалпы кассалық түсім 462,2 миллион долларды құрады.<ref name="автоссылка1">{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt9218128/|title=Gladiator II (2024)|work=Box Office Mojo|publisher=[[IMDb]]|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-02-09|archivedate=2024-11-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241122172449/https://www.boxofficemojo.com/title/tt9218128/|lang=en}}</ref><ref name="NUM">{{cite web|title=Gladiator II (2024) - Financial Information|url=https://www.the-numbers.com/movie/Gladiator-II-(2024)#tab=box-office|website=The Numbers|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-02-09|archivedate=2024-11-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241115021721/https://www.the-numbers.com/movie/Gladiator-II-(2024)#tab=box-office}}</ref> == Бағалау == [[Rotten Tomatoes]] шолуларды жинақтайтын сайтында Гладиатор 2 фильмі 10-нан 6,6 деген орташа ұпаймен 70 пайыздық рейтингке ие болды. Рецензенттер режиссураны экшенді және актерлік ойынды әсіресе Пол Мескал мен Дензел Вашингтонның шеберлігін жоғары бағалады. Сонымен қатар фильмнің өзінен асып түсе алмаған алғашқы Гладиаторға тым ұқсас екені туралы пікірлер де айтылды. Сыншылар туындыдан бірнеше тарихи дәлсіздіктерді анықтады Колизейде навмахияларды өткізу мүмкін емес еді Нумидия үшінші ғасырға қарай әлдеқашан Римнің бір бөлігіне айналған болатын ал шынайы өмірдегі Луцилла мен оның ұлы Луций әлдеқашан Коммодтың тұсында қайтыс болған. [[Чикаго университеті]]нің тарихшысы Шади Барч Гладиатор 2 фильмін голливудтық сандырақ деп атады. [[Rotten Tomatoes]] шолулар агрегаторы сайтында «Гладиатор 2» 10-нан 6,6 орташа бағасымен 70 % рейтинг алды. Рецензенттер режиссураны, экшенді, актерлік ойынды (әсіресе Пол Мескаль мен Дензел Вашингтонды) жоғары бағалады. Бұл ретте фильм өзінен асып түсе алмаған «Гладиаторға» тым ұқсас деген пікірлер айтылды.<ref>{{Cite web|date=2024-11-11|author=Christopher Campbell|title=Gladiator II First Reviews: The Grand Spectacle of Action and Intrigue You're Hoping For|url=https://editorial.rottentomatoes.com/article/gladiator-ii-first-reviews-the-grand-spectacle-of-action-and-intrigue-youre-hoping-for/|archive-date=|archive-url=|url-status=live|access-date=|accessdate=2025-01-12|archivedate=2024-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241112155445/https://editorial.rottentomatoes.com/article/gladiator-ii-first-reviews-the-grand-spectacle-of-action-and-intrigue-youre-hoping-for/|lang=en}}</ref><ref name="THR1streact">{{cite news|last=Thomas|first=Carly|title=''Gladiator II'' First Reactions From Early Screening: "A Total Spectacle With a Pulsating Pace"|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/gladiator-2-first-reactions-screening-1236035517/|access-date=2024-10-19|work=[[The Hollywood Reporter]]|date=2024-10-18|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Garner|first=Glenn|date=2024-10-20|title=''Gladiator II'' First Reactions Call Ridley Scott's Sequel "Unhinged," "Deliciously Cinematic And Machiavellian": "Can't Believe Ridley Pulled This Off"|url=https://deadline.com/2024/10/gladiator-ii-first-reactions-ridley-scott-sequel-unhinged-deliciously-cinematic-machiavellian-1236121555/|access-date=2024-10-21|website=Deadline|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Gladiator II First Reactions: Ridley Scott Has Done It Again|url=https://editorial.rottentomatoes.com/article/gladiator-ii-first-reactions-ridley-scott-has-done-it-again/|website=Rotten Tomatoes|access-date=2024-10-22|language=en-US}}</ref> Сыншылар картинадан бірнеше тарихи дәлсіздіктерді тапты: Колизейде навмахияларды өткізу мүмкін емес еді, Нумидия III ғасырға қарай әлдеқашан Римнің бір бөлігі болған,<ref>{{cite news|title=The Only History 'Gladiator II' Cares About Is Its Own|url=https://www.indiewire.com/features/general/gladiator-2-real-roman-history-1235068039/|work=[[IndieWire]]|date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122230812/https://www.indiewire.com/features/general/gladiator-2-real-roman-history-1235068039/|url-status=live|lang=en}}</ref><ref name="Laurence">{{cite web|url=https://lighthouse.mq.edu.au/article/november-2024/gladiator-2-how-historically-accurate-is-it|title=Gladiator II: How historically accurate is it?|author=[[Ray Laurence]]|publisher=Macquarie University|date=2024-11-14|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-11-17|archivedate=2024-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241121025329/https://lighthouse.mq.edu.au/article/november-2024/gladiator-2-how-historically-accurate-is-it|lang=en}}</ref> шынайы Луцилла мен оның ұлы Луций әлі Коммодтың тұсында қайтыс болған. [[Чикаго университеті]]нің тарихшысы Шади Барч «Гладиатор 2» фильмін «голливудтық сандырақ» деп атады.<ref>{{cite news|title=The Real History Behind Ridley Scott's 'Gladiator II' and Life as a Fighter in the Ancient Roman Arena|url=https://www.smithsonianmag.com/history/the-real-history-behind-ridley-scotts-gladiator-ii-and-life-as-a-fighter-in-the-ancient-roman-arena-180985494/|work=Smithsonian|date=2024-11-21}}</ref> Туынды 2025 жылғы «[[Алтын глобус (2025)|Алтын глобус]]» сыйлығының екі номинациясына ие болды фильмнің өзі [[Үздік кинематографиялық және кассалық жетістіктері үшін Алтын глобус сыйлығы|үздік кинематографиялық және кассалық жетістіктері]] үшін ал [[Дензел Вашингтон]] [[Макрин]] рөлінде [[Екінші пландағы үздік актер номинациясы бойынша Алтын глобус сыйлығы — кинофильм|кинофильмдегі екінші пландағы үздік ер адам рөлі]] үшін бірақ марапаттарды жеңіп ала алмады.<ref name="globes">{{Cite web|url=https://goldenglobes.com/articles/nominations-announced-for-82nd-annual-golden-globes/|title=NOMINATIONS ANNOUNCED FOR 82nd ANNUAL GOLDEN GLOBES®|author-link=Staff writer|website=[[Golden Globe Awards|GoldenGlobes.com]]|date=2024-12-09|access-date=|quote=[[Morris Chestnut]] and [[Mindy Kaling]] flank Golden Globes president Helen Hoenhe at the Dec. 9, 2024, nominations announcement.|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-12-10|archivedate=2024-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241209150741/https://goldenglobes.com/articles/nominations-announced-for-82nd-annual-golden-globes/|lang=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 9mq13yfo6efv2lb60i74h8kopzsewkz 3607626 3607625 2026-05-22T05:15:52Z ShadZ01 56180 /* Дереккөздер */ 3607626 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Гладиатор 2 |Шынайы атауы = Gladiator II |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Пеплум (жанр)|пеплум]] |Режиссёрі = [[Ридли Скотт]] |Продюсері = Ридли Скотт<br>Майкл Прусс<br>[[Дуглас Уик]]<br>Люси Фишер<br>[[Дэвид Францони]]<br>[[Гарри Грегсон-Уильямс]] |Сазгері = |Қоюшы суретші = |Негізі = |Сценарийші = Дэвид Скарпа |Актерлер = {{ubl|[[Пол Мескал]]|[[Дензел Вашингтон]]|[[Конни Нильсен]]|[[Дерек Джекоби]]|[[Джозеф Куинн]]|[[Фред Хехингер]]|[[Педро Паскаль]]}} |Операторы = [[Джон Мэтисон]] |Компания = [[Scott Free Productions]]<br>Lucy Fisher/Douglas Wick Productions |Дистрибьютор = [[Paramount Pictures]] |Ұзақтығы = |Бюджеті = 250—310 млн [[АҚШ доллары|$]]<ref>{{Cite web |url=https://hollywoodreporter.com |title=Rambling Roundup: Ridley Scott’s Very Expensive Roman Holiday — The Hollywood Reporter |accessdate=2024-12-14 |archivedate=2024-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240223182445/https://hollywoodreporter.com |url-status=live }}</ref> (өндірістік)<br>100 млн $<ref>{{Cite web |url=https://variety.com |title=Box Office: ‘Wicked’ Opens to Record-Setting $114 Million, ‘Gladiator II’ Starts Strong With $55.5 Million — Variety |accessdate=2024-12-14 |archivedate=2024-12-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241214195722/https://variety.com |url-status=live }}</ref> (маркетингтік) |Түсім = 462,2 млн $<ref name="BOM">{{Cite web |url=https://boxofficemojo.com |title=Gladiator II |lang=en |website=[[Box Office Mojo]] |publisher=[[IMDb]] |accessdate=2025-01-11 |url-status=live |archivedate=2024-11-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241122172449/https://boxofficemojo.com }}</ref> |Мемлекет = {{USA}}<br>{{GBR}} |Тілі = |Жыл = 2024 |Алдыңғы фильм = [[Гладиатор (фильм, 2000)|Гладиатор]] |Келесі фильм = |imdb_id = tt9218128 |Сайты = |Ортаққор = }} '''«Гладиатор 2»''' ({{Lang-en|Gladiator II}}) — режиссер [[Ридли Скотт]]ың 2024 жылғы [[Тарихи фильм|тарихи]] [[көркем фильм]]і. Бұл — басты рөлдерді [[Пол Мескал]], [[Дензел Вашингтон]], [[Конни Нильсен]], [[Дерек Джекоби]] және [[Педро Паскаль]] сомдаған «[[Гладиатор (фильм, 2000)|Гладиатор]]<nowiki/>» фильмінің [[сиквел]]і. Туынды сыншылардан әртүрлі пікір алды. == Сюжеті == Фильмдегі оқиға [[Марк Аврелий]] қайтыс болғаннан кейін 16 жыл өткен соң, Римді ағайынды [[Каракалла]] мен [[Гета]] басқарған кезде өрбиді. [[Луцилла]]ның ұлы Луций [[Нумидия]]ның соңғы еркін қаласында өз атын жасырып өмір сүреді. Бұл қаланы Марк Акаций (Луцилланың күйеуі) басқарған Рим әскері штурммен алады. Луций шайқаста әйелінен айырылып, тұтқынға түседі де, [[гладиатор]]ға айналады. Ойындардың алғашқы күні-ақ Луцилла ұлын танып қояды. Луцийдің қожайыны Макрин Луцилла мен Акацийдің республикалық қастандық ұйымдастырғанын біліп алып, бұл туралы императорларға жеткізеді. Осылайша ол олардың сенімді адамына айналады. Акаций Колизей аренасына жіберіліп, сонда Луциймен жұдырықтасуға мәжбүр болады. Ол әйелінің ұлына зиян тигізбеу үшін қарсыласына әдейі есе жібереді, бірақ Луций де өш алудан бас тартады. Гетаның бұйрығымен Акацийді [[садақ]]пен атып өлтіреді, бұл Римде жаппай толқулар туғызады. Макрин бұл жағдайды Каракалланы өз бауырын өлтіруге итермелеу үшін пайдаланады. Гетаның көзін жойған соң, Каракалла Макринді екінші [[Консул (Ежелгі Рим)|консул]] және [[преториан гвардиясы]]ның командирі етіп тағайындайды. Луций Римді сыбайлас жемқорлық пен террордан азат еткісі келеді, сондықтан өзінің досы дәрігер Равиге [[Остия Антика|Остия]]да орналасқан Акаций әскеріне Римге жорыққа шығу туралы бұйрықты жеткізуді тапсырады. Өзі болса гладиаторлық ойындардың соңғы күнінде Луцилланы преториандықтардан қорғауға мәжбүр болады. Луций тұтқындардың көтерілісін бастап, Колизейді басып алады, бірақ Луцилла Каракалланы да өлтіріп, содан кейін империя билігін қолға түсірген Макриннің жебесінен оның көз алдында қаза табады. Макрин преториандықтарды Акаций әскеріне қарсы бастап шығады. Луций оны қуып жетіп, жекпе-жекте өлтіреді. Содан кейін ол Марк Аврелийдің әділ Рим туралы арманын еске алып сөз сөйлейді. Осылайша Луций азаматтық соғыстың алдын алады. == Рөлдерде == * [[Пол Мескал]] — ''Луций'' * [[Юваль Гонен]] — ''Аришат'' * [[Дензел Вашингтон]] — ''[[Макрин]]'' * [[Конни Нильсен]] — ''[[Луцилла]]'' * [[Дерек Джекоби]] — ''сенатор Гракх'' * [[Тим Макиннерли]] — ''сенатор Фракс'' * [[Джозеф Куинн]] — ''император [[Гета]]'' * [[Фред Хехингер]] — ''император [[Каракалла]]'' * [[Педро Паскаль]] — ''Марк Акаций'' * [[Алек Утгофф]] — ''Дарий'' * [[Мэй Каламави]] — ''[[конкубина]] Макрина'' * [[Рори Макканн]] — ''[[префект претория]]'' * [[Лиор Раз]] — ''ланиста Вигго'' * [[Питер Менса]] — ''гладиатор-нумидиялық Джубарта'' * {{iw|Александр Карим||en|Alexander Karim}} — ''[[рудиарий]] мен дәрігер Рави'' * [[Ян Гаэль]] — ''Бостар'' * [[Мэтт Лукас]] — ''салтанатты басқарушы'' == Өндіріс және релиз == «Гладиатордың» жалғасын түсіру жоспарлары алғаш рет 2001 жылдың маусымында белгілі болды. Ол кезде әңгіме приквел немесе сиквел туралы болды, ал сценарий авторы ретінде, бірінші «Гладиатордағыдай», [[Дэвид Францони]] бақ сынауы мүмкін еді.<ref name="Prequel_IGN">{{Cite web|url=http://uk.movies.ign.com/articles/300/300625p1.html|title=IGN FilmForce Exclusive: David Franzoni in Negotiations for Another Gladiator!|lang=en|author=Stax|website=IGN|date=2001-06-16|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=dead|accessdate=2021-04-06|archivedate=2012-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120226104104/http://uk.movies.ign.com/articles/300/300625p1.html}}</ref> 2002 жылы Джон Логанның сценарийі бойынша сиквел үстінен жұмыс басталғаны жарияланды. Фильмдегі оқиға 15 жылдан кейін өрбуі тиіс еді: ол тұста Римді [[Преториан гвардиясы|преториандық]]тар басқаратын, ал Луций өзінің биологиялық әкесі туралы шындықты білуге тырысатын. Францони Дуглас Уик және Уолтер Паркспен бірге жобаға продюсер ретінде қатысу туралы келісімшартқа қол қойды.<ref name="Sequel_IGN">{{Cite web|url=http://uk.movies.ign.com/articles/372/372042p1.html|title=A Hero Will Rise... Again|lang=en|author=Linder, Brian|website=IGN|date=2002-09-24|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=dead|accessdate=2021-04-07|archivedate=2012-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120226104151/http://uk.movies.ign.com/articles/372/372042p1.html}}</ref> 2002 жылдың желтоқсанында фильмде алғашқы «Гладиаторға» қарағанда ертерек кезеңдегі (Луцийдің шығу тегіне қатысты) және кейінгі кезеңдегі (онда қайта тірілген Максимус бой көрсетеді) оқиғалар қатар көрсетілетіні белгілі болды. Продюсерлер мен Рассел Кроу оқиға желісін о дүние туралы ежелгі римдік түсініктерге сәйкес құруды ниет етті.<ref name="Sequel.prequel_IGN">{{Cite web|url=http://uk.movies.ign.com/articles/380/380501p1.html|title=A Hero Will Rise – From the Dead!|lang=en|author=Stax|website=IGN|date=2002-12-17|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=dead|accessdate=2021-04-07|archivedate=2012-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120226105315/http://uk.movies.ign.com/articles/380/380501p1.html}}</ref> 2003 жылдың қыркүйегіне қарай сценарий жазылып бітті, ал [[Ридли Скотт]] Луцийдің фильмнің басты кейіпкері болатынын растады.<ref name="Sequel.Lucius_IGN">{{Cite web|url=http://uk.movies.ign.com/articles/437/437722p1.html|title=Ridley Talks Gladiator 2|lang=en|author=Stax|website=IGN|date=2003-09-11|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=dead|accessdate=2021-04-07|archivedate=2012-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120226105450/http://uk.movies.ign.com/articles/437/437722p1.html}}</ref> 2006 жылдың мамырында Скотт фильм сюжетінің әлі де нақтыланбағанын және жоба бойынша жұмыстың жалғасып жатқанын айтты. Режиссердің айтуынша Кроу Максимусты өмірге қалай қайтару туралы ойлана келе фэнтези мотивтеріне басымдық беруге дайын болған ал Скотттың өзі тарихи-фантастикалық тәсілді неғұрлым негізді деп санады. Империялық сыбайлас жемқорлықты көрсететін неғұрлым күрделі сценарийді қажет еткен Скотт [[Ник Кейв]]ке шикі нұсқаға тапсырыс берді. Бұл нұсқа Мәсіхті өлтіруші деген жұмыс атауымен жазылды. Онда Максимус азап шегу орнында болып шығады бірақ өлмейтін мәңгілік жауынгер ретінде қайта тіріледі және Иса Мәсіх пен оның шәкірттерін өлтіріп христиандықтың таралуын тоқтату үшін Жерге аттанады. Осы миссияны орындау кезінде Максимусты алдап өз ұлын өлтіруге мәжбүр етеді. Содан кейін мәңгілік өмірге кесілген басты кейіпкер [[Крест жорықтары|крест жорықтары]]на [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]қа және [[Вьетнам соғысы]]на қатысады ал финалда қазіргі Пентагонның қызметкері болып шығады. Кейвтің сценарийі ақырында қабылданбады.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/culture/article/20180810-gladiator-2-was-written-and-its-mad|title=Gladiator 2: The strangest sequel never made?|lang=en|first=Nicholas|last=Barber|website=British Broadcasting Company|date=2018-08-09|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=live|accessdate=2023-01-06|archivedate=2020-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201204113603/https://www.bbc.com/culture/article/20180810-gladiator-2-was-written-and-its-mad}}</ref> ''DreamWorks Pictures'' студиясы 2006 жылы ''Paramount Pictures'' компаниясына Гладиатордың жалғасын түсіру құқығымен бірге сатылды және осы себепті сиквелді әзірлеу тоқтатылды. 2018 жылдың қарашасында Paramount жобаны мақұлдады. Скотт режиссер және Даг Уик Люси Фишер Уолтер Паркс және Лори Макдональдпен бірге продюсерлердің бірі болды өндіріспен Paramount компаниясымен бірлесіп ''Scott Free Productions'' пен ''Parkes MacDonald Productions'' айналысты ал Universal серіктес ретінде қатысты.<ref name="подготовка к съёмкам">{{Cite web|url=https://www.vesti.ru/television/article/3077045|title=Западные СМИ сообщают о подготовке Ридли Скотта к съемкам «Гладиатора 2»|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=live|accessdate=2022-12-06|archivedate=2022-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221207100314/https://www.vesti.ru/television/article/3077045|lang=ru}}</ref> 2023 жылдың ақпанында прокатқа шығудың жоспарланған күні 2024 жылдың 22 қарашасы болып белгілі болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.soyuz.ru/news/24156|title=Стало известно, когда выйдет фильм «Гладиатор 2»|lang=ru|website=www.soyuz.ru|date=2023-02-04|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=live|accessdate=2023-03-16|archivedate=2023-03-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316185611/https://www.soyuz.ru/news/24156}}</ref> Мароккода өткен түсірілімдер шілдеде [[SAG-AFTRA ереуілі (2023)|SAG AFTRA ереуілі]]не байланысты тоқтатылды желтоқсанда қайта басталып 2024 жылдың қаңтарында аяқталды.<ref>{{Cite web|url=https://www.thewrap.com/sag-aftra-strike-movies-affected-deadpool-3-mi8/|title=Here Are All The Movies Affected by the SAG-AFTRA Strike From ''Deadpool 3'' to ''Mission: Impossible 8'' (Photos)|lang=en|website=[[TheWrap]]|date=2023-07-14|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=live|last1=Gonzalez|first1=Umberto|accessdate=2023-07-14|archivedate=2023-07-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230714014112/https://www.thewrap.com/sag-aftra-strike-movies-affected-deadpool-3-mi8/}}</ref> 2024 жылдың қыркүйегінде Ридли Скотт фильмнің «[[Гладиатор 3]]<nowiki/>» деген жалғасы пайда болуы мүмкін екенін айтты.<ref name="vr1">[https://variety.com/2024/film/news/ridley-scott-gladiator-3-ideas-development-1236151985/ Ridley Scott Is ‘Already Toying With the Idea’ for ‘Gladiator 3’: ‘Seriously! I’ve Lit the Fuse’] {{Wayback|url=https://variety.com/2024/film/news/ridley-scott-gladiator-3-ideas-development-1236151985/|date=20240923213751}} {{v|6|11|2024}}</ref> Гладиатор 2 фильмінің премьерасы 2024 жылдың 30 қазанында [[Сидней]]де өтті.<ref>{{cite web|url=https://au.lifestyle.yahoo.com/paul-mescal-stunned-by-detail-at-gladiator-ii-sydney-premiere-absolutely-mad-235858167.html|title=Paul Mescal stunned by detail at Gladiator II Sydney premiere: 'Absolutely mad'|first=Marni|last=Dixit|website=Yahoo! Lifestyle|date=2024-10-31|access-date=|accessdate=2024-11-12}}</ref> 14 қарашада фильм Австралия Жаңа Зеландия және Италияда кинотеатрлық прокатқа шықты 15 қарашада Ұлыбританияда 22 қарашада АҚШ пен Канадада көрерменге жол тартты.<ref>{{cite web|last=Choy|first=Rachel|url=https://www.pedestrian.tv/entertainment/gladiator-ii-release-date-trailer-plot-cast-paul-mescal/|title=Gladiator II: Everything We Know Including Trailer, Plot, Release Date & Cast|date=2024-07-10|website=Pedestrian.tv|publisher=Nine Entertainment Co.|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-12|archivedate=2024-08-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240812035321/https://www.pedestrian.tv/entertainment/gladiator-ii-release-date-trailer-plot-cast-paul-mescal/}}</ref><ref>{{Cite web|last=Tartaglione|first=Nancy|date=2024-06-19|title=Paramount Goes Epic At CineEurope With 'Gladiator II' Footage; Highlights 'A Quiet Place: Day One' & 'Transformers One'|url=https://deadline.com/2024/06/paramount-gladiator-2-a-quiet-place-day-one-transformers-cineeurope-1235977955/|access-date=|website=[[Deadline Hollywood]]|language=en-US|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-06-29|archivedate=2024-06-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240620011308/https://deadline.com/2024/06/paramount-gladiator-2-a-quiet-place-day-one-transformers-cineeurope-1235977955/}}</ref> Жалпы кассалық түсім 462,2 миллион долларды құрады.<ref name="автоссылка1">{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt9218128/|title=Gladiator II (2024)|work=Box Office Mojo|publisher=[[IMDb]]|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-02-09|archivedate=2024-11-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241122172449/https://www.boxofficemojo.com/title/tt9218128/|lang=en}}</ref><ref name="NUM">{{cite web|title=Gladiator II (2024) - Financial Information|url=https://www.the-numbers.com/movie/Gladiator-II-(2024)#tab=box-office|website=The Numbers|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-02-09|archivedate=2024-11-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241115021721/https://www.the-numbers.com/movie/Gladiator-II-(2024)#tab=box-office}}</ref> == Бағалау == [[Rotten Tomatoes]] шолуларды жинақтайтын сайтында Гладиатор 2 фильмі 10-нан 6,6 деген орташа ұпаймен 70 пайыздық рейтингке ие болды. Рецензенттер режиссураны экшенді және актерлік ойынды әсіресе Пол Мескал мен Дензел Вашингтонның шеберлігін жоғары бағалады. Сонымен қатар фильмнің өзінен асып түсе алмаған алғашқы Гладиаторға тым ұқсас екені туралы пікірлер де айтылды. Сыншылар туындыдан бірнеше тарихи дәлсіздіктерді анықтады Колизейде навмахияларды өткізу мүмкін емес еді Нумидия үшінші ғасырға қарай әлдеқашан Римнің бір бөлігіне айналған болатын ал шынайы өмірдегі Луцилла мен оның ұлы Луций әлдеқашан Коммодтың тұсында қайтыс болған. [[Чикаго университеті]]нің тарихшысы Шади Барч Гладиатор 2 фильмін голливудтық сандырақ деп атады. [[Rotten Tomatoes]] шолулар агрегаторы сайтында «Гладиатор 2» 10-нан 6,6 орташа бағасымен 70 % рейтинг алды. Рецензенттер режиссураны, экшенді, актерлік ойынды (әсіресе Пол Мескаль мен Дензел Вашингтонды) жоғары бағалады. Бұл ретте фильм өзінен асып түсе алмаған «Гладиаторға» тым ұқсас деген пікірлер айтылды.<ref>{{Cite web|date=2024-11-11|author=Christopher Campbell|title=Gladiator II First Reviews: The Grand Spectacle of Action and Intrigue You're Hoping For|url=https://editorial.rottentomatoes.com/article/gladiator-ii-first-reviews-the-grand-spectacle-of-action-and-intrigue-youre-hoping-for/|archive-date=|archive-url=|url-status=live|access-date=|accessdate=2025-01-12|archivedate=2024-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241112155445/https://editorial.rottentomatoes.com/article/gladiator-ii-first-reviews-the-grand-spectacle-of-action-and-intrigue-youre-hoping-for/|lang=en}}</ref><ref name="THR1streact">{{cite news|last=Thomas|first=Carly|title=''Gladiator II'' First Reactions From Early Screening: "A Total Spectacle With a Pulsating Pace"|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/gladiator-2-first-reactions-screening-1236035517/|access-date=2024-10-19|work=[[The Hollywood Reporter]]|date=2024-10-18|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Garner|first=Glenn|date=2024-10-20|title=''Gladiator II'' First Reactions Call Ridley Scott's Sequel "Unhinged," "Deliciously Cinematic And Machiavellian": "Can't Believe Ridley Pulled This Off"|url=https://deadline.com/2024/10/gladiator-ii-first-reactions-ridley-scott-sequel-unhinged-deliciously-cinematic-machiavellian-1236121555/|access-date=2024-10-21|website=Deadline|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Gladiator II First Reactions: Ridley Scott Has Done It Again|url=https://editorial.rottentomatoes.com/article/gladiator-ii-first-reactions-ridley-scott-has-done-it-again/|website=Rotten Tomatoes|access-date=2024-10-22|language=en-US}}</ref> Сыншылар картинадан бірнеше тарихи дәлсіздіктерді тапты: Колизейде навмахияларды өткізу мүмкін емес еді, Нумидия III ғасырға қарай әлдеқашан Римнің бір бөлігі болған,<ref>{{cite news|title=The Only History 'Gladiator II' Cares About Is Its Own|url=https://www.indiewire.com/features/general/gladiator-2-real-roman-history-1235068039/|work=[[IndieWire]]|date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122230812/https://www.indiewire.com/features/general/gladiator-2-real-roman-history-1235068039/|url-status=live|lang=en}}</ref><ref name="Laurence">{{cite web|url=https://lighthouse.mq.edu.au/article/november-2024/gladiator-2-how-historically-accurate-is-it|title=Gladiator II: How historically accurate is it?|author=[[Ray Laurence]]|publisher=Macquarie University|date=2024-11-14|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-11-17|archivedate=2024-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241121025329/https://lighthouse.mq.edu.au/article/november-2024/gladiator-2-how-historically-accurate-is-it|lang=en}}</ref> шынайы Луцилла мен оның ұлы Луций әлі Коммодтың тұсында қайтыс болған. [[Чикаго университеті]]нің тарихшысы Шади Барч «Гладиатор 2» фильмін «голливудтық сандырақ» деп атады.<ref>{{cite news|title=The Real History Behind Ridley Scott's 'Gladiator II' and Life as a Fighter in the Ancient Roman Arena|url=https://www.smithsonianmag.com/history/the-real-history-behind-ridley-scotts-gladiator-ii-and-life-as-a-fighter-in-the-ancient-roman-arena-180985494/|work=Smithsonian|date=2024-11-21}}</ref> Туынды 2025 жылғы «[[Алтын глобус (2025)|Алтын глобус]]» сыйлығының екі номинациясына ие болды фильмнің өзі [[Үздік кинематографиялық және кассалық жетістіктері үшін Алтын глобус сыйлығы|үздік кинематографиялық және кассалық жетістіктері]] үшін ал [[Дензел Вашингтон]] [[Макрин]] рөлінде [[Екінші пландағы үздік актер номинациясы бойынша Алтын глобус сыйлығы — кинофильм|кинофильмдегі екінші пландағы үздік ер адам рөлі]] үшін бірақ марапаттарды жеңіп ала алмады.<ref name="globes">{{Cite web|url=https://goldenglobes.com/articles/nominations-announced-for-82nd-annual-golden-globes/|title=NOMINATIONS ANNOUNCED FOR 82nd ANNUAL GOLDEN GLOBES®|author-link=Staff writer|website=[[Golden Globe Awards|GoldenGlobes.com]]|date=2024-12-09|access-date=|quote=[[Morris Chestnut]] and [[Mindy Kaling]] flank Golden Globes president Helen Hoenhe at the Dec. 9, 2024, nominations announcement.|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-12-10|archivedate=2024-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241209150741/https://goldenglobes.com/articles/nominations-announced-for-82nd-annual-golden-globes/|lang=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Пеплумдар]] [[Санат:2024 жылғы АҚШ фильмдері]] [[Санат:2024 жылғы Ұлыбритания фильмдері]] [[Санат:АҚШ-тың тарихи фильмдері]] [[Санат:Ұлыбританияның тарихи фильмдері]] [[Санат:Ежелгі Рим туралы фильмдер]] [[Санат:АҚШ фильмдерінің сиквелдері]] [[Санат:Ұлыбритания фильмдерінің сиквелдері]] [[Санат:Universal Pictures фильмдері]] [[Санат:Paramount Pictures фильмдері]] [[Санат:Scott Free Productions фильмдері]] [[Санат:SAG-AFTRA ереуіліне (2023) байланысты тоқтатылған фильмдер]] [[Санат:Эпикалық фильмдер]] [[Санат:Ридли Скотт продюсерлік еткен фильмдер]] 1x2rm5ha7mig2l3xatxta44p1xa2pcd 3607629 3607626 2026-05-22T05:17:22Z ShadZ01 56180 3607629 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Гладиатор 2 |Шынайы атауы = Gladiator II |Суреті = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[Пеплум (жанр)|пеплум]] |Режиссёрі = [[Ридли Скотт]] |Продюсері = Ридли Скотт<br>Майкл Прусс<br>[[Дуглас Уик]]<br>Люси Фишер<br>[[Дэвид Францони]]<br>[[Гарри Грегсон-Уильямс]] |Сазгері = |Қоюшы суретші = |Негізі = |Сценарийші = Дэвид Скарпа |Актерлер = {{ubl|[[Пол Мескал]]|[[Дензел Вашингтон]]|[[Конни Нильсен]]|[[Дерек Джекоби]]|[[Джозеф Куинн]]|[[Фред Хехингер]]|[[Педро Паскаль]]}} |Операторы = [[Джон Мэтисон]] |Компания = [[Scott Free Productions]]<br>Lucy Fisher/Douglas Wick Productions |Дистрибьютор = [[Paramount Pictures]] |Ұзақтығы = |Бюджеті = 250—310 млн [[АҚШ доллары|$]]<ref>{{Cite web |url=https://hollywoodreporter.com |title=Rambling Roundup: Ridley Scott’s Very Expensive Roman Holiday — The Hollywood Reporter |accessdate=2024-12-14 |archivedate=2024-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240223182445/https://hollywoodreporter.com |url-status=live }}</ref> (өндірістік)<br>100 млн $<ref>{{Cite web |url=https://variety.com |title=Box Office: ‘Wicked’ Opens to Record-Setting $114 Million, ‘Gladiator II’ Starts Strong With $55.5 Million — Variety |accessdate=2024-12-14 |archivedate=2024-12-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241214195722/https://variety.com |url-status=live }}</ref> (маркетингтік) |Түсім = 462,2 млн $<ref name="BOM">{{Cite web |url=https://boxofficemojo.com |title=Gladiator II |lang=en |website=[[Box Office Mojo]] |publisher=[[IMDb]] |accessdate=2025-01-11 |url-status=live |archivedate=2024-11-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241122172449/https://boxofficemojo.com }}</ref> |Мемлекет = {{USA}}<br>{{GBR}} |Тілі = [[ағылшын тілі|ағылшын]] |Жыл = 2024 |Алдыңғы фильм = [[Гладиатор (фильм, 2000)|Гладиатор]] |Келесі фильм = |imdb_id = tt9218128 |Сайты = |Ортаққор = }} '''«Гладиатор 2»''' ({{Lang-en|Gladiator II}}) — режиссер [[Ридли Скотт]]ың 2024 жылғы [[Тарихи фильм|тарихи]] [[көркем фильм]]і. Бұл — басты рөлдерді [[Пол Мескал]], [[Дензел Вашингтон]], [[Конни Нильсен]], [[Дерек Джекоби]] және [[Педро Паскаль]] сомдаған «[[Гладиатор (фильм, 2000)|Гладиатор]]<nowiki/>» фильмінің [[сиквел]]і. Туынды сыншылардан әртүрлі пікір алды. == Сюжеті == Фильмдегі оқиға [[Марк Аврелий]] қайтыс болғаннан кейін 16 жыл өткен соң, Римді ағайынды [[Каракалла]] мен [[Гета]] басқарған кезде өрбиді. [[Луцилла]]ның ұлы Луций [[Нумидия]]ның соңғы еркін қаласында өз атын жасырып өмір сүреді. Бұл қаланы Марк Акаций (Луцилланың күйеуі) басқарған Рим әскері штурммен алады. Луций шайқаста әйелінен айырылып, тұтқынға түседі де, [[гладиатор]]ға айналады. Ойындардың алғашқы күні-ақ Луцилла ұлын танып қояды. Луцийдің қожайыны Макрин Луцилла мен Акацийдің республикалық қастандық ұйымдастырғанын біліп алып, бұл туралы императорларға жеткізеді. Осылайша ол олардың сенімді адамына айналады. Акаций Колизей аренасына жіберіліп, сонда Луциймен жұдырықтасуға мәжбүр болады. Ол әйелінің ұлына зиян тигізбеу үшін қарсыласына әдейі есе жібереді, бірақ Луций де өш алудан бас тартады. Гетаның бұйрығымен Акацийді [[садақ]]пен атып өлтіреді, бұл Римде жаппай толқулар туғызады. Макрин бұл жағдайды Каракалланы өз бауырын өлтіруге итермелеу үшін пайдаланады. Гетаның көзін жойған соң, Каракалла Макринді екінші [[Консул (Ежелгі Рим)|консул]] және [[преториан гвардиясы]]ның командирі етіп тағайындайды. Луций Римді сыбайлас жемқорлық пен террордан азат еткісі келеді, сондықтан өзінің досы дәрігер Равиге [[Остия Антика|Остия]]да орналасқан Акаций әскеріне Римге жорыққа шығу туралы бұйрықты жеткізуді тапсырады. Өзі болса гладиаторлық ойындардың соңғы күнінде Луцилланы преториандықтардан қорғауға мәжбүр болады. Луций тұтқындардың көтерілісін бастап, Колизейді басып алады, бірақ Луцилла Каракалланы да өлтіріп, содан кейін империя билігін қолға түсірген Макриннің жебесінен оның көз алдында қаза табады. Макрин преториандықтарды Акаций әскеріне қарсы бастап шығады. Луций оны қуып жетіп, жекпе-жекте өлтіреді. Содан кейін ол Марк Аврелийдің әділ Рим туралы арманын еске алып сөз сөйлейді. Осылайша Луций азаматтық соғыстың алдын алады. == Рөлдерде == * [[Пол Мескал]] — ''Луций'' * [[Юваль Гонен]] — ''Аришат'' * [[Дензел Вашингтон]] — ''[[Макрин]]'' * [[Конни Нильсен]] — ''[[Луцилла]]'' * [[Дерек Джекоби]] — ''сенатор Гракх'' * [[Тим Макиннерли]] — ''сенатор Фракс'' * [[Джозеф Куинн]] — ''император [[Гета]]'' * [[Фред Хехингер]] — ''император [[Каракалла]]'' * [[Педро Паскаль]] — ''Марк Акаций'' * [[Алек Утгофф]] — ''Дарий'' * [[Мэй Каламави]] — ''[[конкубина]] Макрина'' * [[Рори Макканн]] — ''[[префект претория]]'' * [[Лиор Раз]] — ''ланиста Вигго'' * [[Питер Менса]] — ''гладиатор-нумидиялық Джубарта'' * {{iw|Александр Карим||en|Alexander Karim}} — ''[[рудиарий]] мен дәрігер Рави'' * [[Ян Гаэль]] — ''Бостар'' * [[Мэтт Лукас]] — ''салтанатты басқарушы'' == Өндіріс және релиз == «Гладиатордың» жалғасын түсіру жоспарлары алғаш рет 2001 жылдың маусымында белгілі болды. Ол кезде әңгіме приквел немесе сиквел туралы болды, ал сценарий авторы ретінде, бірінші «Гладиатордағыдай», [[Дэвид Францони]] бақ сынауы мүмкін еді.<ref name="Prequel_IGN">{{Cite web|url=http://uk.movies.ign.com/articles/300/300625p1.html|title=IGN FilmForce Exclusive: David Franzoni in Negotiations for Another Gladiator!|lang=en|author=Stax|website=IGN|date=2001-06-16|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=dead|accessdate=2021-04-06|archivedate=2012-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120226104104/http://uk.movies.ign.com/articles/300/300625p1.html}}</ref> 2002 жылы Джон Логанның сценарийі бойынша сиквел үстінен жұмыс басталғаны жарияланды. Фильмдегі оқиға 15 жылдан кейін өрбуі тиіс еді: ол тұста Римді [[Преториан гвардиясы|преториандық]]тар басқаратын, ал Луций өзінің биологиялық әкесі туралы шындықты білуге тырысатын. Францони Дуглас Уик және Уолтер Паркспен бірге жобаға продюсер ретінде қатысу туралы келісімшартқа қол қойды.<ref name="Sequel_IGN">{{Cite web|url=http://uk.movies.ign.com/articles/372/372042p1.html|title=A Hero Will Rise... Again|lang=en|author=Linder, Brian|website=IGN|date=2002-09-24|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=dead|accessdate=2021-04-07|archivedate=2012-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120226104151/http://uk.movies.ign.com/articles/372/372042p1.html}}</ref> 2002 жылдың желтоқсанында фильмде алғашқы «Гладиаторға» қарағанда ертерек кезеңдегі (Луцийдің шығу тегіне қатысты) және кейінгі кезеңдегі (онда қайта тірілген Максимус бой көрсетеді) оқиғалар қатар көрсетілетіні белгілі болды. Продюсерлер мен Рассел Кроу оқиға желісін о дүние туралы ежелгі римдік түсініктерге сәйкес құруды ниет етті.<ref name="Sequel.prequel_IGN">{{Cite web|url=http://uk.movies.ign.com/articles/380/380501p1.html|title=A Hero Will Rise – From the Dead!|lang=en|author=Stax|website=IGN|date=2002-12-17|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=dead|accessdate=2021-04-07|archivedate=2012-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120226105315/http://uk.movies.ign.com/articles/380/380501p1.html}}</ref> 2003 жылдың қыркүйегіне қарай сценарий жазылып бітті, ал [[Ридли Скотт]] Луцийдің фильмнің басты кейіпкері болатынын растады.<ref name="Sequel.Lucius_IGN">{{Cite web|url=http://uk.movies.ign.com/articles/437/437722p1.html|title=Ridley Talks Gladiator 2|lang=en|author=Stax|website=IGN|date=2003-09-11|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=dead|accessdate=2021-04-07|archivedate=2012-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120226105450/http://uk.movies.ign.com/articles/437/437722p1.html}}</ref> 2006 жылдың мамырында Скотт фильм сюжетінің әлі де нақтыланбағанын және жоба бойынша жұмыстың жалғасып жатқанын айтты. Режиссердің айтуынша Кроу Максимусты өмірге қалай қайтару туралы ойлана келе фэнтези мотивтеріне басымдық беруге дайын болған ал Скотттың өзі тарихи-фантастикалық тәсілді неғұрлым негізді деп санады. Империялық сыбайлас жемқорлықты көрсететін неғұрлым күрделі сценарийді қажет еткен Скотт [[Ник Кейв]]ке шикі нұсқаға тапсырыс берді. Бұл нұсқа Мәсіхті өлтіруші деген жұмыс атауымен жазылды. Онда Максимус азап шегу орнында болып шығады бірақ өлмейтін мәңгілік жауынгер ретінде қайта тіріледі және Иса Мәсіх пен оның шәкірттерін өлтіріп христиандықтың таралуын тоқтату үшін Жерге аттанады. Осы миссияны орындау кезінде Максимусты алдап өз ұлын өлтіруге мәжбүр етеді. Содан кейін мәңгілік өмірге кесілген басты кейіпкер [[Крест жорықтары|крест жорықтары]]на [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]қа және [[Вьетнам соғысы]]на қатысады ал финалда қазіргі Пентагонның қызметкері болып шығады. Кейвтің сценарийі ақырында қабылданбады.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/culture/article/20180810-gladiator-2-was-written-and-its-mad|title=Gladiator 2: The strangest sequel never made?|lang=en|first=Nicholas|last=Barber|website=British Broadcasting Company|date=2018-08-09|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=live|accessdate=2023-01-06|archivedate=2020-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201204113603/https://www.bbc.com/culture/article/20180810-gladiator-2-was-written-and-its-mad}}</ref> ''DreamWorks Pictures'' студиясы 2006 жылы ''Paramount Pictures'' компаниясына Гладиатордың жалғасын түсіру құқығымен бірге сатылды және осы себепті сиквелді әзірлеу тоқтатылды. 2018 жылдың қарашасында Paramount жобаны мақұлдады. Скотт режиссер және Даг Уик Люси Фишер Уолтер Паркс және Лори Макдональдпен бірге продюсерлердің бірі болды өндіріспен Paramount компаниясымен бірлесіп ''Scott Free Productions'' пен ''Parkes MacDonald Productions'' айналысты ал Universal серіктес ретінде қатысты.<ref name="подготовка к съёмкам">{{Cite web|url=https://www.vesti.ru/television/article/3077045|title=Западные СМИ сообщают о подготовке Ридли Скотта к съемкам «Гладиатора 2»|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=live|accessdate=2022-12-06|archivedate=2022-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221207100314/https://www.vesti.ru/television/article/3077045|lang=ru}}</ref> 2023 жылдың ақпанында прокатқа шығудың жоспарланған күні 2024 жылдың 22 қарашасы болып белгілі болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.soyuz.ru/news/24156|title=Стало известно, когда выйдет фильм «Гладиатор 2»|lang=ru|website=www.soyuz.ru|date=2023-02-04|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=live|accessdate=2023-03-16|archivedate=2023-03-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316185611/https://www.soyuz.ru/news/24156}}</ref> Мароккода өткен түсірілімдер шілдеде [[SAG-AFTRA ереуілі (2023)|SAG AFTRA ереуілі]]не байланысты тоқтатылды желтоқсанда қайта басталып 2024 жылдың қаңтарында аяқталды.<ref>{{Cite web|url=https://www.thewrap.com/sag-aftra-strike-movies-affected-deadpool-3-mi8/|title=Here Are All The Movies Affected by the SAG-AFTRA Strike From ''Deadpool 3'' to ''Mission: Impossible 8'' (Photos)|lang=en|website=[[TheWrap]]|date=2023-07-14|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=live|last1=Gonzalez|first1=Umberto|accessdate=2023-07-14|archivedate=2023-07-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230714014112/https://www.thewrap.com/sag-aftra-strike-movies-affected-deadpool-3-mi8/}}</ref> 2024 жылдың қыркүйегінде Ридли Скотт фильмнің «[[Гладиатор 3]]<nowiki/>» деген жалғасы пайда болуы мүмкін екенін айтты.<ref name="vr1">[https://variety.com/2024/film/news/ridley-scott-gladiator-3-ideas-development-1236151985/ Ridley Scott Is ‘Already Toying With the Idea’ for ‘Gladiator 3’: ‘Seriously! I’ve Lit the Fuse’] {{Wayback|url=https://variety.com/2024/film/news/ridley-scott-gladiator-3-ideas-development-1236151985/|date=20240923213751}} {{v|6|11|2024}}</ref> Гладиатор 2 фильмінің премьерасы 2024 жылдың 30 қазанында [[Сидней]]де өтті.<ref>{{cite web|url=https://au.lifestyle.yahoo.com/paul-mescal-stunned-by-detail-at-gladiator-ii-sydney-premiere-absolutely-mad-235858167.html|title=Paul Mescal stunned by detail at Gladiator II Sydney premiere: 'Absolutely mad'|first=Marni|last=Dixit|website=Yahoo! Lifestyle|date=2024-10-31|access-date=|accessdate=2024-11-12}}</ref> 14 қарашада фильм Австралия Жаңа Зеландия және Италияда кинотеатрлық прокатқа шықты 15 қарашада Ұлыбританияда 22 қарашада АҚШ пен Канадада көрерменге жол тартты.<ref>{{cite web|last=Choy|first=Rachel|url=https://www.pedestrian.tv/entertainment/gladiator-ii-release-date-trailer-plot-cast-paul-mescal/|title=Gladiator II: Everything We Know Including Trailer, Plot, Release Date & Cast|date=2024-07-10|website=Pedestrian.tv|publisher=Nine Entertainment Co.|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-12|archivedate=2024-08-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240812035321/https://www.pedestrian.tv/entertainment/gladiator-ii-release-date-trailer-plot-cast-paul-mescal/}}</ref><ref>{{Cite web|last=Tartaglione|first=Nancy|date=2024-06-19|title=Paramount Goes Epic At CineEurope With 'Gladiator II' Footage; Highlights 'A Quiet Place: Day One' & 'Transformers One'|url=https://deadline.com/2024/06/paramount-gladiator-2-a-quiet-place-day-one-transformers-cineeurope-1235977955/|access-date=|website=[[Deadline Hollywood]]|language=en-US|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-06-29|archivedate=2024-06-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240620011308/https://deadline.com/2024/06/paramount-gladiator-2-a-quiet-place-day-one-transformers-cineeurope-1235977955/}}</ref> Жалпы кассалық түсім 462,2 миллион долларды құрады.<ref name="автоссылка1">{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt9218128/|title=Gladiator II (2024)|work=Box Office Mojo|publisher=[[IMDb]]|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-02-09|archivedate=2024-11-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241122172449/https://www.boxofficemojo.com/title/tt9218128/|lang=en}}</ref><ref name="NUM">{{cite web|title=Gladiator II (2024) - Financial Information|url=https://www.the-numbers.com/movie/Gladiator-II-(2024)#tab=box-office|website=The Numbers|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-02-09|archivedate=2024-11-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241115021721/https://www.the-numbers.com/movie/Gladiator-II-(2024)#tab=box-office}}</ref> == Бағалау == [[Rotten Tomatoes]] шолуларды жинақтайтын сайтында Гладиатор 2 фильмі 10-нан 6,6 деген орташа ұпаймен 70 пайыздық рейтингке ие болды. Рецензенттер режиссураны экшенді және актерлік ойынды әсіресе Пол Мескал мен Дензел Вашингтонның шеберлігін жоғары бағалады. Сонымен қатар фильмнің өзінен асып түсе алмаған алғашқы Гладиаторға тым ұқсас екені туралы пікірлер де айтылды. Сыншылар туындыдан бірнеше тарихи дәлсіздіктерді анықтады Колизейде навмахияларды өткізу мүмкін емес еді Нумидия үшінші ғасырға қарай әлдеқашан Римнің бір бөлігіне айналған болатын ал шынайы өмірдегі Луцилла мен оның ұлы Луций әлдеқашан Коммодтың тұсында қайтыс болған. [[Чикаго университеті]]нің тарихшысы Шади Барч Гладиатор 2 фильмін голливудтық сандырақ деп атады. [[Rotten Tomatoes]] шолулар агрегаторы сайтында «Гладиатор 2» 10-нан 6,6 орташа бағасымен 70 % рейтинг алды. Рецензенттер режиссураны, экшенді, актерлік ойынды (әсіресе Пол Мескаль мен Дензел Вашингтонды) жоғары бағалады. Бұл ретте фильм өзінен асып түсе алмаған «Гладиаторға» тым ұқсас деген пікірлер айтылды.<ref>{{Cite web|date=2024-11-11|author=Christopher Campbell|title=Gladiator II First Reviews: The Grand Spectacle of Action and Intrigue You're Hoping For|url=https://editorial.rottentomatoes.com/article/gladiator-ii-first-reviews-the-grand-spectacle-of-action-and-intrigue-youre-hoping-for/|archive-date=|archive-url=|url-status=live|access-date=|accessdate=2025-01-12|archivedate=2024-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241112155445/https://editorial.rottentomatoes.com/article/gladiator-ii-first-reviews-the-grand-spectacle-of-action-and-intrigue-youre-hoping-for/|lang=en}}</ref><ref name="THR1streact">{{cite news|last=Thomas|first=Carly|title=''Gladiator II'' First Reactions From Early Screening: "A Total Spectacle With a Pulsating Pace"|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/gladiator-2-first-reactions-screening-1236035517/|access-date=2024-10-19|work=[[The Hollywood Reporter]]|date=2024-10-18|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Garner|first=Glenn|date=2024-10-20|title=''Gladiator II'' First Reactions Call Ridley Scott's Sequel "Unhinged," "Deliciously Cinematic And Machiavellian": "Can't Believe Ridley Pulled This Off"|url=https://deadline.com/2024/10/gladiator-ii-first-reactions-ridley-scott-sequel-unhinged-deliciously-cinematic-machiavellian-1236121555/|access-date=2024-10-21|website=Deadline|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Gladiator II First Reactions: Ridley Scott Has Done It Again|url=https://editorial.rottentomatoes.com/article/gladiator-ii-first-reactions-ridley-scott-has-done-it-again/|website=Rotten Tomatoes|access-date=2024-10-22|language=en-US}}</ref> Сыншылар картинадан бірнеше тарихи дәлсіздіктерді тапты: Колизейде навмахияларды өткізу мүмкін емес еді, Нумидия III ғасырға қарай әлдеқашан Римнің бір бөлігі болған,<ref>{{cite news|title=The Only History 'Gladiator II' Cares About Is Its Own|url=https://www.indiewire.com/features/general/gladiator-2-real-roman-history-1235068039/|work=[[IndieWire]]|date=2024-11-22|access-date=2024-11-22|archive-date=2024-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20241122230812/https://www.indiewire.com/features/general/gladiator-2-real-roman-history-1235068039/|url-status=live|lang=en}}</ref><ref name="Laurence">{{cite web|url=https://lighthouse.mq.edu.au/article/november-2024/gladiator-2-how-historically-accurate-is-it|title=Gladiator II: How historically accurate is it?|author=[[Ray Laurence]]|publisher=Macquarie University|date=2024-11-14|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-11-17|archivedate=2024-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241121025329/https://lighthouse.mq.edu.au/article/november-2024/gladiator-2-how-historically-accurate-is-it|lang=en}}</ref> шынайы Луцилла мен оның ұлы Луций әлі Коммодтың тұсында қайтыс болған. [[Чикаго университеті]]нің тарихшысы Шади Барч «Гладиатор 2» фильмін «голливудтық сандырақ» деп атады.<ref>{{cite news|title=The Real History Behind Ridley Scott's 'Gladiator II' and Life as a Fighter in the Ancient Roman Arena|url=https://www.smithsonianmag.com/history/the-real-history-behind-ridley-scotts-gladiator-ii-and-life-as-a-fighter-in-the-ancient-roman-arena-180985494/|work=Smithsonian|date=2024-11-21}}</ref> Туынды 2025 жылғы «[[Алтын глобус (2025)|Алтын глобус]]» сыйлығының екі номинациясына ие болды фильмнің өзі [[Үздік кинематографиялық және кассалық жетістіктері үшін Алтын глобус сыйлығы|үздік кинематографиялық және кассалық жетістіктері]] үшін ал [[Дензел Вашингтон]] [[Макрин]] рөлінде [[Екінші пландағы үздік актер номинациясы бойынша Алтын глобус сыйлығы — кинофильм|кинофильмдегі екінші пландағы үздік ер адам рөлі]] үшін бірақ марапаттарды жеңіп ала алмады.<ref name="globes">{{Cite web|url=https://goldenglobes.com/articles/nominations-announced-for-82nd-annual-golden-globes/|title=NOMINATIONS ANNOUNCED FOR 82nd ANNUAL GOLDEN GLOBES®|author-link=Staff writer|website=[[Golden Globe Awards|GoldenGlobes.com]]|date=2024-12-09|access-date=|quote=[[Morris Chestnut]] and [[Mindy Kaling]] flank Golden Globes president Helen Hoenhe at the Dec. 9, 2024, nominations announcement.|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-12-10|archivedate=2024-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241209150741/https://goldenglobes.com/articles/nominations-announced-for-82nd-annual-golden-globes/|lang=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Пеплумдар]] [[Санат:2024 жылғы АҚШ фильмдері]] [[Санат:2024 жылғы Ұлыбритания фильмдері]] [[Санат:АҚШ-тың тарихи фильмдері]] [[Санат:Ұлыбританияның тарихи фильмдері]] [[Санат:Ежелгі Рим туралы фильмдер]] [[Санат:АҚШ фильмдерінің сиквелдері]] [[Санат:Ұлыбритания фильмдерінің сиквелдері]] [[Санат:Universal Pictures фильмдері]] [[Санат:Paramount Pictures фильмдері]] [[Санат:Scott Free Productions фильмдері]] [[Санат:SAG-AFTRA ереуіліне (2023) байланысты тоқтатылған фильмдер]] [[Санат:Эпикалық фильмдер]] [[Санат:Ридли Скотт продюсерлік еткен фильмдер]] 6r13ezut9w3rwpbuutxqqkfz0insnb1 0 781626 3607631 2026-05-22T05:40:24Z MuratbekErkebulan 162992 Жаңа бетте: {{Елді мекен |статусы = Ауыл |қазақша атауы = Сарықамыс |шынайы атауы = {{lang-ky|Сары-Камыш}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Қырғызстан |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |т... 3607631 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Ауыл |қазақша атауы = Сарықамыс |шынайы атауы = {{lang-ky|Сары-Камыш}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Қырғызстан |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 42|lat_min = 29|lat_sec = 33 |lon_dir = E|lon_deg = 76|lon_min = 17|lon_sec = 10 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Ыстықкөл облысы |кестедегі аймақ = Ыстықкөл облысы |аудан түрі = Аудан |ауданы = Ыстықкөл ауданы |кестедегі аудан = Ыстықкөл ауданы |қауым округі түрі = Ауылдық округі |қауым округі = Торуайғыр Тамшы ауылдық аймағы |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 1.88 |биiктiктiң түрi = Теңіз деңгейінен биіктігі |орталығының биiктігі = 1416 |климаты = қоңыржай континенталды |ресми тілі = қырғыз тілі |тұрғыны = 2812<ref name="KYRGYZSTAN RESPUBLICASYNYN 2026 JYLQY HALYQ SANY">{{cite web |url = https://mega.nz/file/HBFUlJpD#HJuojdiEPo5fdW1m4m3WFcTywmlZALLqN9FCEjjYq-I |title = Қырғыз Республикасының облыстарының, аудандарының, қалаларының, ауылдық аймақтарының және ауылдарының тұрақты халқының саны. |website = stat.gov (mega.nz) |access-date = 2026 }}</ref> |санақ жылы = [[2026 жыл|2026]] |тығыздығы = 1495,7 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +6 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = 722116<ref>[https://kirgiz-index.5balov.net/pochtovye-indeksy-kirgizii-po-rajonam/pochtovye-indeksy-issyk-kulskij-rajon-issyk-kulskaya-oblast/ Қырғызстанның пошталық индекстері — Ыстықкөл облысы, Ыстықкөл ауданының пошталық индекстері]</ref> |пошта индекстері = |автомобиль коды = {{ту|Қырғызстан}} KG 09 |идентификатор түрі = ОКАТО |сандық идентификаторы = 41702215815030 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Сарықамыс''' ({{lang-ky|Сары-Камыш}}) — [[Қырғызстан|Қырғыз Республикасының]] [[Ыстықкөл облысы]], [[Ыстықкөл ауданы]]ндағы ауыл. == Орналасуы == [[Сарықамыс]] [[Ыстықкөл ауданы]]ның батысында орналасады. [[Ыстықкөл]] көлінің солтүстік батыс жағалауында жайғасқан. Аудан орталығы — [[Шолпаната]]дан 66 шақырым жерде. Ал [[Ыстықкөл облысы]]ның ірі қаласының бірі — [[Балықшы (қала)|Балықшы]] қаласынан 7 шақырым жерде, ал облыс орталығы — [[Қарақол]]дан 171 шақырым жерде жатыр. Елді мекен таулы аймақта жатады. Теңіз деңгейінен биіктігі 1416 метрді құрайды. == Халық == Елді мекенде [[2026 жыл]]ғы санақ бойынша 2812 адам тұрып жатыр.<ref name="KYRGYZSTAN RESPUBLICASYNYN 2026 JYLQY HALYQ SANY">{{cite web |url = https://mega.nz/file/HBFUlJpD#HJuojdiEPo5fdW1m4m3WFcTywmlZALLqN9FCEjjYq-I |title = Қырғыз Республикасының облыстарының, аудандарының, қалаларының, ауылдық аймақтарының және ауылдарының тұрақты халқының саны. |website = stat.gov (mega.nz) |access-date = 2026 }}</ref> [[2009 жыл]]ғы санақта елді мекенде 1963 адам тұрған.<ref> [https://web.archive.org/web/20110810173507/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%98%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%BA-%D0%9A%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf Қырғыз Республикасының 2009 жылғы халық және тұрғын үй санағы.Ыстықкөл облысы]</ref> == Жақын маңайдағы елді мекендер == * [[Қызылөрік]] — 8 шақырым<br> * [[Балықшы (қала)|Балықшы]] — 7 шақырым * [[Торуайғыр]] — 12 шақырым * [[Көкмойнақ Бірінші]] — 20 шақырым * [[Оттук (Тоң ауданы)|Оттук]] — 21 шақырым * [[Шырпықты]] — 24 шақырым * [[Тамшы]] — 31 шақырым * [[Шоқтал]] — 38 шақырым * [[Өрнек (Ыстықкөл ауданы)|Өрнек]] — 49 шақырым * [[Сарыой (Ыстықкөл облысы)|Сарыой]] — 53 шақырым == Дереккөздер == {{дереккөздер}} mtczkput30ugj9u7r0v2zxd8gu0z5la 3607632 3607631 2026-05-22T05:41:01Z MuratbekErkebulan 162992 /* Орналасуы */ 3607632 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Ауыл |қазақша атауы = Сарықамыс |шынайы атауы = {{lang-ky|Сары-Камыш}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Қырғызстан |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 42|lat_min = 29|lat_sec = 33 |lon_dir = E|lon_deg = 76|lon_min = 17|lon_sec = 10 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Ыстықкөл облысы |кестедегі аймақ = Ыстықкөл облысы |аудан түрі = Аудан |ауданы = Ыстықкөл ауданы |кестедегі аудан = Ыстықкөл ауданы |қауым округі түрі = Ауылдық округі |қауым округі = Торуайғыр Тамшы ауылдық аймағы |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 1.88 |биiктiктiң түрi = Теңіз деңгейінен биіктігі |орталығының биiктігі = 1416 |климаты = қоңыржай континенталды |ресми тілі = қырғыз тілі |тұрғыны = 2812<ref name="KYRGYZSTAN RESPUBLICASYNYN 2026 JYLQY HALYQ SANY">{{cite web |url = https://mega.nz/file/HBFUlJpD#HJuojdiEPo5fdW1m4m3WFcTywmlZALLqN9FCEjjYq-I |title = Қырғыз Республикасының облыстарының, аудандарының, қалаларының, ауылдық аймақтарының және ауылдарының тұрақты халқының саны. |website = stat.gov (mega.nz) |access-date = 2026 }}</ref> |санақ жылы = [[2026 жыл|2026]] |тығыздығы = 1495,7 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +6 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = 722116<ref>[https://kirgiz-index.5balov.net/pochtovye-indeksy-kirgizii-po-rajonam/pochtovye-indeksy-issyk-kulskij-rajon-issyk-kulskaya-oblast/ Қырғызстанның пошталық индекстері — Ыстықкөл облысы, Ыстықкөл ауданының пошталық индекстері]</ref> |пошта индекстері = |автомобиль коды = {{ту|Қырғызстан}} KG 09 |идентификатор түрі = ОКАТО |сандық идентификаторы = 41702215815030 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Сарықамыс''' ({{lang-ky|Сары-Камыш}}) — [[Қырғызстан|Қырғыз Республикасының]] [[Ыстықкөл облысы]], [[Ыстықкөл ауданы]]ндағы ауыл. == Орналасуы == Сарықамыс [[Ыстықкөл ауданы]]ның батысында орналасады. [[Ыстықкөл]] көлінің солтүстік батыс жағалауында жайғасқан. Аудан орталығы — [[Шолпаната]]дан 66 шақырым жерде. Ал [[Ыстықкөл облысы]]ның ірі қаласының бірі — [[Балықшы (қала)|Балықшы]] қаласынан 7 шақырым жерде, ал облыс орталығы — [[Қарақол]]дан 171 шақырым жерде жатыр. Елді мекен таулы аймақта жатады. Теңіз деңгейінен биіктігі 1416 метрді құрайды. == Халық == Елді мекенде [[2026 жыл]]ғы санақ бойынша 2812 адам тұрып жатыр.<ref name="KYRGYZSTAN RESPUBLICASYNYN 2026 JYLQY HALYQ SANY">{{cite web |url = https://mega.nz/file/HBFUlJpD#HJuojdiEPo5fdW1m4m3WFcTywmlZALLqN9FCEjjYq-I |title = Қырғыз Республикасының облыстарының, аудандарының, қалаларының, ауылдық аймақтарының және ауылдарының тұрақты халқының саны. |website = stat.gov (mega.nz) |access-date = 2026 }}</ref> [[2009 жыл]]ғы санақта елді мекенде 1963 адам тұрған.<ref> [https://web.archive.org/web/20110810173507/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%98%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%BA-%D0%9A%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf Қырғыз Республикасының 2009 жылғы халық және тұрғын үй санағы.Ыстықкөл облысы]</ref> == Жақын маңайдағы елді мекендер == * [[Қызылөрік]] — 8 шақырым<br> * [[Балықшы (қала)|Балықшы]] — 7 шақырым * [[Торуайғыр]] — 12 шақырым * [[Көкмойнақ Бірінші]] — 20 шақырым * [[Оттук (Тоң ауданы)|Оттук]] — 21 шақырым * [[Шырпықты]] — 24 шақырым * [[Тамшы]] — 31 шақырым * [[Шоқтал]] — 38 шақырым * [[Өрнек (Ыстықкөл ауданы)|Өрнек]] — 49 шақырым * [[Сарыой (Ыстықкөл облысы)|Сарыой]] — 53 шақырым == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ocpc01vwd7tws00n98hg16a9jivphiq 3 781627 3607641 2026-05-22T05:59:02Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3607641 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Катяфвфвфввфв}} -- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 10:59, 2026 ж. мамырдың 22 (+05) mzfk3e42zdwk4ykj6tdcllnwgqb1itb 0 781628 3607649 2026-05-22T06:38:35Z Эльмира Ералиева 179349 Санат: Мәдени мұралар 3607649 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}}{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}}{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}}{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}}==== Мәдени мұраны цифрландыру—тарихи,каталикалық және мәдени жәдігерлерді электронды форматқа көшіру процесі.Бұл жұмыс құнды қазыналарды болашақ ұрпаққа өзгеріссіз жеткізу және көпшілікке қолжетімді ету үшін жасалады. ==== == Негізгі мақсаттары: == ==== • Сақтау: Көне жәдігерлердің түпнұсқасын тозудан және жоғалудан қорғау. • Қолжетімділік: Әлемнің кез келген нүктесінен бірегей мұрағаттармен танысу мүмкіндігі. • Зерттеу: Ғалымдар мен студенттерге цифрлық форматта ізденіс жұмыстарын жүргізуге жағдай жасау. ==== == Цифрландыру нысандары == ==== • Жазба мұралар: Сирек кездесетін кітаптар,қолжазбалар,тарихи құжаттар мен карталар. • Өнер туындылары: Музей жәдігерлері,картиналар,мүсіндер мен археологиялық табыстар. • Сәулет ескерткіштері: Тарихи ғимараттар,кесенелер мен ежелгі қалашықтардың орны. • Материалдық емес мұра: Күйлер,халық әндері,ертегілер,салт−дәстүрлер мен ауыз әдебиеті. ==== == Қолданылатын технологиялар == ==== • 3D сканерлеу: Жәдігерлер мен ғимараттардың дәл үш өлшемді үлгісін жасау. • VR және AR: Виртуалды музейлер мен тарихи орындарға интерактивті саяхат ұйымдастыру. • Жоғары сапалы фотосурет: Көне мәтіндер мен суреттердің әрбір бөлшегін сақтау. • Бұлттық технологиялар: Үлкен көлемдегі цифрлық мәліметтерді қауіпсіз сақтау. ==== ==== ″Қазақстан Республикасының Президенті Қасым−Жомарт Тоқаев мәдени мұраны сақтау мен дәріптеудің мемлекеттік маңызын үнемі ерекше атап өтеді.Жаңа қабылданған Ата заңда мәдениет пен ұлттық құндылықтарды қастерлеу мемлекеттің басты құндылықтарының бірі ретінде айқындалды.Бұл–мәдени мұраны сақтау мен оны болашақ ұрпаққа жеткізу ісіне стратегиялық деңгейде мән беріліп отырғанының нақты көрінісі.Ал музейлер осы маңызды миссияны жүзеге асыратын негізгі институттардың бірі екені сөзсіз. Музей–өткен мен бүгінді жалғайтын киелі орын.Қазіргі кезде музейлердің миссиясы түбегейлі өзгеруде.Олар енді тек жәдігер сақтайтын орын емес,білім мен ғылымның,креатив индустриялардың тоғысқан орталығына айналып отыр″,– деді Аида Балаева Қазіргі таңда Қазақстанда 286 музей жұмыс істейді.Олардың қорында 4,5 миллионнан астам жәдігер сақталған.Жыл сайын музейлерге 6,5 миллионнан астам адам келеді. ==== == Мәдени мұраны цифрландыру–заман талабы == ==== Мәдени мұраны сақтау тек өткенге көз тігу емес,оны болашаққа аман жеткізу екенін ескерсек,[[2025]] жылы ЮНЕСКО Бүкіләлемдік мұра орталығына жолданған екі ірі номинацияның маңызы ерекше.Бірі–″Маңғыстаудағы жерасты мешіттері″,екіншісі–″Ұлы Жібек жолы: Ферғана−Сырдария дәлізі″ атты трансұлттық жоба.Бұл нысандар тек сәулет немесе археология ескерткіші ғана емес,тұтас өркениеттік үдерістердің куәсі. ==== ==== Дереккөздер:== == {{дереккөздер}} 1.″Қазақстан тарихы″ порталы{{reflist}}https://e-history.kz 2.″Қазақ әдебиеті″ республикалық газеті {{reflist}}https://qazaqadebieti.kz 3.″Егемен Қазақстан″ республикалық газеті{{reflist}}https://egemen.kz ==== [[Санат:Мәдени мұралар]] 0stearou1k8jhrqw9qux3k6h0ly3iue 3607650 3607649 2026-05-22T06:40:04Z Эльмира Ералиева 179349 3607650 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}}{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}}{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}}{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}}==== Мәдени мұраны цифрландыру—тарихи,каталикалық және мәдени жәдігерлерді электронды форматқа көшіру процесі.Бұл жұмыс құнды қазыналарды болашақ ұрпаққа өзгеріссіз жеткізу және көпшілікке қолжетімді ету үшін жасалады. ==== == Негізгі мақсаттары: == ==== • Сақтау: Көне жәдігерлердің түпнұсқасын тозудан және жоғалудан қорғау. • Қолжетімділік: Әлемнің кез келген нүктесінен бірегей мұрағаттармен танысу мүмкіндігі. • Зерттеу: Ғалымдар мен студенттерге цифрлық форматта ізденіс жұмыстарын жүргізуге жағдай жасау. ==== == Цифрландыру нысандары == ==== • Жазба мұралар: Сирек кездесетін кітаптар,қолжазбалар,тарихи құжаттар мен карталар. • Өнер туындылары: Музей жәдігерлері,картиналар,мүсіндер мен археологиялық табыстар. • Сәулет ескерткіштері: Тарихи ғимараттар,кесенелер мен ежелгі қалашықтардың орны. • Материалдық емес мұра: Күйлер,халық әндері,ертегілер,салт−дәстүрлер мен ауыз әдебиеті. ==== == Қолданылатын технологиялар: == ==== • 3D сканерлеу: Жәдігерлер мен ғимараттардың дәл үш өлшемді үлгісін жасау. • VR және AR: Виртуалды музейлер мен тарихи орындарға интерактивті саяхат ұйымдастыру. • Жоғары сапалы фотосурет: Көне мәтіндер мен суреттердің әрбір бөлшегін сақтау. • Бұлттық технологиялар: Үлкен көлемдегі цифрлық мәліметтерді қауіпсіз сақтау. ==== ==== ″Қазақстан Республикасының Президенті Қасым−Жомарт Тоқаев мәдени мұраны сақтау мен дәріптеудің мемлекеттік маңызын үнемі ерекше атап өтеді.Жаңа қабылданған Ата заңда мәдениет пен ұлттық құндылықтарды қастерлеу мемлекеттің басты құндылықтарының бірі ретінде айқындалды.Бұл–мәдени мұраны сақтау мен оны болашақ ұрпаққа жеткізу ісіне стратегиялық деңгейде мән беріліп отырғанының нақты көрінісі.Ал музейлер осы маңызды миссияны жүзеге асыратын негізгі институттардың бірі екені сөзсіз. Музей–өткен мен бүгінді жалғайтын киелі орын.Қазіргі кезде музейлердің миссиясы түбегейлі өзгеруде.Олар енді тек жәдігер сақтайтын орын емес,білім мен ғылымның,креатив индустриялардың тоғысқан орталығына айналып отыр″,– деді Аида Балаева Қазіргі таңда Қазақстанда 286 музей жұмыс істейді.Олардың қорында 4,5 миллионнан астам жәдігер сақталған.Жыл сайын музейлерге 6,5 миллионнан астам адам келеді. ==== == Мәдени мұраны цифрландыру–заман талабы == ==== Мәдени мұраны сақтау тек өткенге көз тігу емес,оны болашаққа аман жеткізу екенін ескерсек,[[2025]] жылы ЮНЕСКО Бүкіләлемдік мұра орталығына жолданған екі ірі номинацияның маңызы ерекше.Бірі–″Маңғыстаудағы жерасты мешіттері″,екіншісі–″Ұлы Жібек жолы: Ферғана−Сырдария дәлізі″ атты трансұлттық жоба.Бұл нысандар тек сәулет немесе археология ескерткіші ғана емес,тұтас өркениеттік үдерістердің куәсі. ==== ==== Дереккөздер:== == {{дереккөздер}} 1.″Қазақстан тарихы″ порталы{{reflist}}https://e-history.kz 2.″Қазақ әдебиеті″ республикалық газеті {{reflist}}https://qazaqadebieti.kz 3.″Егемен Қазақстан″ республикалық газеті{{reflist}}https://egemen.kz ==== [[Санат:Мәдени мұралар]] pgonmr7ft91qdicl8gz1ev8fr36ghlt 3607737 3607650 2026-05-22T11:37:50Z Эльмира Ералиева 179349 3607737 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}}{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}}{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}}{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}}==== Мәдени мұраны цифрландыру—тарихи,каталикалық және мәдени жәдігерлерді электронды форматқа көшіру процесі.Бұл жұмыс құнды қазыналарды болашақ ұрпаққа өзгеріссіз жеткізу және көпшілікке қолжетімді ету үшін жасалады. ==== == Негізгі мақсаттары: == ==== • Сақтау: Көне жәдігерлердің түпнұсқасын тозудан және жоғалудан қорғау. ==== • Қолжетімділік: Әлемнің кез келген нүктесінен бірегей мұрағаттармен танысу мүмкіндігі. ==== • Зерттеу: Ғалымдар мен студенттерге цифрлық форматта ізденіс жұмыстарын жүргізуге жағдай жасау. ==== == Цифрландыру нысандары == ==== • Жазба мұралар: Сирек кездесетін кітаптар,қолжазбалар,тарихи құжаттар мен карталар. ==== • Өнер туындылары: Музей жәдігерлері,картиналар,мүсіндер мен археологиялық табыстар. ==== • Сәулет ескерткіштері: Тарихи ғимараттар,кесенелер мен ежелгі қалашықтардың орны. ==== • Материалдық емес мұра: Күйлер,халық әндері,ертегілер,салт−дәстүрлер мен ауыз әдебиеті. ==== == Қолданылатын технологиялар: == ==== • 3D сканерлеу: Жәдігерлер мен ғимараттардың дәл үш өлшемді үлгісін жасау. ==== • VR және AR: Виртуалды музейлер мен тарихи орындарға интерактивті саяхат ұйымдастыру. ==== • Жоғары сапалы фотосурет: Көне мәтіндер мен суреттердің әрбір бөлшегін сақтау. ==== • Бұлттық технологиялар: Үлкен көлемдегі цифрлық мәліметтерді қауіпсіз сақтау. ==== ==== ″Қазақстан Республикасының Президенті Қасым−Жомарт Тоқаев мәдени мұраны сақтау мен дәріптеудің мемлекеттік маңызын үнемі ерекше атап өтеді.Жаңа қабылданған Ата заңда мәдениет пен ұлттық құндылықтарды қастерлеу мемлекеттің басты құндылықтарының бірі ретінде айқындалды.Бұл–мәдени мұраны сақтау мен оны болашақ ұрпаққа жеткізу ісіне стратегиялық деңгейде мән беріліп отырғанының нақты көрінісі.Ал музейлер осы маңызды миссияны жүзеге асыратын негізгі институттардың бірі екені сөзсіз. Музей–өткен мен бүгінді жалғайтын киелі орын.Қазіргі кезде музейлердің миссиясы түбегейлі өзгеруде.Олар енді тек жәдігер сақтайтын орын емес,білім мен ғылымның,креатив индустриялардың тоғысқан орталығына айналып отыр″,– деді Аида Балаева Қазіргі таңда Қазақстанда 286 музей жұмыс істейді.Олардың қорында 4,5 миллионнан астам жәдігер сақталған.Жыл сайын музейлерге 6,5 миллионнан астам адам келеді. ==== == Мәдени мұраны цифрландыру–заман талабы == ==== Мәдени мұраны сақтау тек өткенге көз тігу емес,оны болашаққа аман жеткізу екенін ескерсек,[[2025]] жылы ЮНЕСКО Бүкіләлемдік мұра орталығына жолданған екі ірі номинацияның маңызы ерекше.Бірі–″Маңғыстаудағы жерасты мешіттері″,екіншісі–″Ұлы Жібек жолы: Ферғана−Сырдария дәлізі″ атты трансұлттық жоба.Бұл нысандар тек сәулет немесе археология ескерткіші ғана емес,тұтас өркениеттік үдерістердің куәсі. ==== ==== Дереккөздер:== == {{дереккөздер}} 1.″Қазақстан тарихы″ порталы{{reflist}}https://e-history.kz 2.″Қазақ әдебиеті″ республикалық газеті {{reflist}}https://qazaqadebieti.kz 3.″Егемен Қазақстан″ республикалық газеті{{reflist}}https://egemen.kz ==== [[Санат:Мәдени мұралар]] kghom0bs6acm5wwe8yaslz7enzc02ms 3607740 3607737 2026-05-22T11:42:10Z Эльмира Ералиева 179349 3607740 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}}{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}}{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}}{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}}==== Мәдени мұраны цифрландыру—тарихи,каталикалық және мәдени жәдігерлерді электронды форматқа көшіру процесі.Бұл жұмыс құнды қазыналарды болашақ ұрпаққа өзгеріссіз жеткізу және көпшілікке қолжетімді ету үшін жасалады. ==== == Негізгі мақсаттары: == • Сақтау: Көне жәдігерлердің түпнұсқасын тозудан және жоғалудан қорғау. • Қолжетімділік: Әлемнің кез келген нүктесінен бірегей мұрағаттармен танысу мүмкіндігі. • Зерттеу: Ғалымдар мен студенттерге цифрлық форматта ізденіс жұмыстарын жүргізуге жағдай жасау. == Цифрландыру нысандары == • Жазба мұралар: Сирек кездесетін кітаптар,қолжазбалар,тарихи құжаттар мен карталар. • Өнер туындылары: Музей жәдігерлері,картиналар,мүсіндер мен археологиялық табыстар. ==== • Сәулет ескерткіштері: Тарихи ғимараттар,кесенелер мен ежелгі қалашықтардың орны. • Материалдық емес мұра: Күйлер,халық әндері,ертегілер,салт−дәстүрлер мен ауыз әдебиеті. ==== == Қолданылатын технологиялар: == • 3D сканерлеу: Жәдігерлер мен ғимараттардың дәл үш өлшемді үлгісін жасау. • VR және AR: Виртуалды музейлер мен тарихи орындарға интерактивті саяхат ұйымдастыру. • Жоғары сапалы фотосурет: Көне мәтіндер мен суреттердің әрбір бөлшегін сақтау. • Бұлттық технологиялар: Үлкен көлемдегі цифрлық мәліметтерді қауіпсіз сақтау. ==== ==== ″Қазақстан Республикасының Президенті Қасым−Жомарт Тоқаев мәдени мұраны сақтау мен дәріптеудің мемлекеттік маңызын үнемі ерекше атап өтеді.Жаңа қабылданған Ата заңда мәдениет пен ұлттық құндылықтарды қастерлеу мемлекеттің басты құндылықтарының бірі ретінде айқындалды.Бұл–мәдени мұраны сақтау мен оны болашақ ұрпаққа жеткізу ісіне стратегиялық деңгейде мән беріліп отырғанының нақты көрінісі.Ал музейлер осы маңызды миссияны жүзеге асыратын негізгі институттардың бірі екені сөзсіз. Музей–өткен мен бүгінді жалғайтын киелі орын.Қазіргі кезде музейлердің миссиясы түбегейлі өзгеруде.Олар енді тек жәдігер сақтайтын орын емес,білім мен ғылымның,креатив индустриялардың тоғысқан орталығына айналып отыр″,– деді Аида Балаева Қазіргі таңда Қазақстанда 286 музей жұмыс істейді.Олардың қорында 4,5 миллионнан астам жәдігер сақталған.Жыл сайын музейлерге 6,5 миллионнан астам адам келеді. ==== == Мәдени мұраны цифрландыру–заман талабы == ==== Мәдени мұраны сақтау тек өткенге көз тігу емес,оны болашаққа аман жеткізу екенін ескерсек,[[2025]] жылы ЮНЕСКО Бүкіләлемдік мұра орталығына жолданған екі ірі номинацияның маңызы ерекше.Бірі–″Маңғыстаудағы жерасты мешіттері″,екіншісі–″Ұлы Жібек жолы: Ферғана−Сырдария дәлізі″ атты трансұлттық жоба.Бұл нысандар тек сәулет немесе археология ескерткіші ғана емес,тұтас өркениеттік үдерістердің куәсі. ==== ==== Дереккөздер:== == {{дереккөздер}} 1.″Қазақстан тарихы″ порталы{{reflist}}https://e-history.kz 2.″Қазақ әдебиеті″ республикалық газеті {{reflist}}https://qazaqadebieti.kz 3.″Егемен Қазақстан″ республикалық газеті{{reflist}}https://egemen.kz ==== [[Санат:Мәдени мұралар]] cavx2r4bm35v9mpjjo2h190gczaukvp 0 781629 3607652 2026-05-22T06:59:49Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Волковыск''' ({{lang-be|Ваўкавыск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан қала, [[Волковыск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гродно облысы қалалары ]] 3607652 wikitext text/x-wiki '''Волковыск''' ({{lang-be|Ваўкавыск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан қала, [[Волковыск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гродно облысы қалалары ]] 8c7hfgf5jt7pshnntlmy0euox3k8khs 3607653 3607652 2026-05-22T07:00:25Z Мағыпар 100137 толықтыру 3607653 wikitext text/x-wiki '''Волковыск''' ({{lang-be|Ваўкавыск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан қала, [[Волковыск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары ]] knd8kolch5zk562dius39ghvy4c8l8y 3607656 3607653 2026-05-22T07:06:55Z Мағыпар 100137 толықтыру 3607656 wikitext text/x-wiki '''Волковыск''' ({{lang-be|Ваўкавыск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан қала, [[Волковыск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Волковыск қаласының халқы 43 901 адамды құрады. Волковыск халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 25-ші орында. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары ]] sfs6i0k5bfz978huo69k4mg4q1ad5no 3607657 3607656 2026-05-22T07:07:49Z Мағыпар 100137 дереккөз 3607657 wikitext text/x-wiki '''Волковыск''' ({{lang-be|Ваўкавыск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан қала, [[Волковыск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Волковыск қаласының халқы 43 901 адамды құрады. Волковыск халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_volkovysk_9198.html?ysclid=mpggwo6wld609039889|title=Население Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары ]] c62nfsafysido8wf98m4bpgl6hu8wmx 3607658 3607657 2026-05-22T07:14:44Z Мағыпар 100137 толықтыру 3607658 wikitext text/x-wiki '''Волковыск''' ({{lang-be|Ваўкавыск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан қала, [[Волковыск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Волковыск қаласының халқы 43 901 адамды құрады. Волковыск халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_volkovysk_9198.html?ysclid=mpggwo6wld609039889|title=Население Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> '''Географиялық сипаттамасы''' Қала Росс өзенінің жағасында, [[Гродно]]дан 89 км және [[Минск]]іден 260 км қашықтықта орналасқан. Қала арқылы бірнеше жергілікті жолдар, сондай-ақ Барановичи-Белясток теміржолы өтеді. == Тарихы == Волковыск — Беларусь пен Шығыс Еуропаның ең көне қалаларының бірі, ол Х ғасырда құрылған деген пікір бар. Бұл мәлімдеме археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелерімен расталады. Ұзақ уақыт бойы қаланың алғашқы жазбаша жазбасы Ипатиев шежіресінде жазылған деп есептелді, онда 1252 жылы Галисия-Волынь князьдері Даниила мен оның ағасы Василька Романович миндовгтің Литва жерлеріне басып кірген. Алайда, тарихшылардың кейінгі зерттеулерінің арқасында Волковыск ертерек — 1005 жылы құрылғаны дәлелденді, бұл туралы жазба «туров епископы Владимирдің келісімі» қолжазбасында бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары ]] hoy9r33eal7mb53otpaskj7ifan78l5 3607659 3607658 2026-05-22T07:18:06Z Мағыпар 100137 толықтыру 3607659 wikitext text/x-wiki '''Волковыск''' ({{lang-be|Ваўкавыск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан қала, [[Волковыск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Волковыск қаласының халқы 43 901 адамды құрады. Волковыск халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_volkovysk_9198.html?ysclid=mpggwo6wld609039889|title=Население Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Росс өзенінің жағасында, [[Гродно]]дан 89 км және [[Минск]]іден 260 км қашықтықта орналасқан. Қала арқылы бірнеше жергілікті жолдар, сондай-ақ Барановичи-Белясток теміржолы өтеді. == Тарихы == Волковыск — Беларусь пен Шығыс Еуропаның ең көне қалаларының бірі, ол Х ғасырда құрылған деген пікір бар. Бұл мәлімдеме археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелерімен расталады. Ұзақ уақыт бойы қаланың алғашқы жазбаша жазбасы Ипатиев шежіресінде жазылған деп есептелді, онда 1252 жылы Галисия-Волынь князьдері Даниила мен оның ағасы Василька Романович миндовгтің Литва жерлеріне басып кірген. Алайда, тарихшылардың кейінгі зерттеулерінің арқасында Волковыск ертерек — 1005 жылы құрылғаны дәлелденді, бұл туралы жазба «туров епископы Владимирдің келісімі» қолжазбасында бар. Көптеген ежелгі қалалар сияқты, Волковыскіде өз тарихында бірнеше рет қирап, қайта салынды. XVI-XVII ғасырлардың басында қалада шамамен 5000 адам болды. 1503 жылы Волковыскіге Магдебург құқығы берілді, ал 1507 жылы ол Новогрудок воеводтығының орталығы болды. Орта ғасырларда Волковыск қару-жарақ, аяқ киім, киім, ыдыс-аяқ, шарап пен сыра, сондай-ақ өңделген жүн өндіретін саудагерлер мен қолөнершілердің қаласы болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары ]] cq7vfn2bye7mzayt3zsp5mk4gv0lwt3 3607662 3607659 2026-05-22T07:20:02Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3607662 wikitext text/x-wiki '''Волковыск''' ({{lang-be|Ваўкавыск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан қала, [[Волковыск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Волковыск қаласының халқы 43 901 адамды құрады. Волковыск халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_volkovysk_9198.html?ysclid=mpggwo6wld609039889|title=Население Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Росс өзенінің жағасында, [[Гродно]]дан 89 км және [[Минск]]іден 260 км қашықтықта орналасқан. Қала арқылы бірнеше жергілікті жолдар, сондай-ақ Барановичи-Белясток теміржолы өтеді. == Тарихы == Волковыск — Беларусь пен Шығыс Еуропаның ең көне қалаларының бірі, ол Х ғасырда құрылған деген пікір бар. Бұл мәлімдеме археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелерімен расталады. Ұзақ уақыт бойы қаланың алғашқы жазбаша жазбасы Ипатиев шежіресінде жазылған деп есептелді, онда 1252 жылы Галисия-Волынь князьдері Даниила мен оның ағасы Василька Романович миндовгтің Литва жерлеріне басып кірген. Алайда, тарихшылардың кейінгі зерттеулерінің арқасында Волковыск ертерек — 1005 жылы құрылғаны дәлелденді, бұл туралы жазба «туров епископы Владимирдің келісімі» қолжазбасында бар. Көптеген ежелгі қалалар сияқты, Волковыскіде өз тарихында бірнеше рет қирап, қайта салынды. XVI-XVII ғасырлардың басында қалада шамамен 5000 адам болды. 1503 жылы Волковыскіге Магдебург құқығы берілді, ал 1507 жылы ол Новогрудок воеводтығының орталығы болды. Орта ғасырларда Волковыск қару-жарақ, аяқ киім, киім, ыдыс-аяқ, шарап пен сыра, сондай-ақ өңделген жүн өндіретін саудагерлер мен қолөнершілердің қаласы болды. XVII-XIX ғасырлардағы көптеген соғыстар кезінде, әсіресе 1656-1658 және 1700-1721 жылдардағы орыс-швед соғыстары кезінде қала бірнеше рет өртеніп кетті. 1795 жылы Польша-Литва Достастығы үшінші рет бөлінгеннен кейін қала Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы Наполеон соғыстары кезінде қаланы алты ай бойы француз әскерлері басып алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы неміс әскерлері басып алды (1915-1919). Содан кейін қала поляк оккупациясына түсті. 1921 жылғы Рига бейбітшілік келісімінің шарттарына сәйкес, Батыс Беларусь поляк бақылауына өтті және қала 1939 жылға дейін Екінші Польша Республикасының құрамына кірді. 1939 жылы 18 қыркүйекте кеңес әскерлері қалаға кірді, ал Батыс Беларусь Беларусь КСР құрамына кірді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары ]] abkpg33hrnqxqa9ukb9krhcnnd9kfd7 3607664 3607662 2026-05-22T07:24:11Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3607664 wikitext text/x-wiki '''Волковыск''' ({{lang-be|Ваўкавыск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан қала, [[Волковыск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Волковыск қаласының халқы 43 901 адамды құрады. Волковыск халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_volkovysk_9198.html?ysclid=mpggwo6wld609039889|title=Население Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Росс өзенінің жағасында, [[Гродно]]дан 89 км және [[Минск]]іден 260 км қашықтықта орналасқан. Қала арқылы бірнеше жергілікті жолдар, сондай-ақ Барановичи-Белясток теміржолы өтеді. == Тарихы == Волковыск — Беларусь пен Шығыс Еуропаның ең көне қалаларының бірі, ол Х ғасырда құрылған деген пікір бар. Бұл мәлімдеме археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелерімен расталады. Ұзақ уақыт бойы қаланың алғашқы жазбаша жазбасы Ипатиев шежіресінде жазылған деп есептелді, онда 1252 жылы Галисия-Волынь князьдері Даниила мен оның ағасы Василька Романович миндовгтің Литва жерлеріне басып кірген. Алайда, тарихшылардың кейінгі зерттеулерінің арқасында Волковыск ертерек — 1005 жылы құрылғаны дәлелденді, бұл туралы жазба «туров епископы Владимирдің келісімі» қолжазбасында бар. Көптеген ежелгі қалалар сияқты, Волковыскіде өз тарихында бірнеше рет қирап, қайта салынды. XVI-XVII ғасырлардың басында қалада шамамен 5000 адам болды. 1503 жылы Волковыскіге Магдебург құқығы берілді, ал 1507 жылы ол Новогрудок воеводтығының орталығы болды. Орта ғасырларда Волковыск қару-жарақ, аяқ киім, киім, ыдыс-аяқ, шарап пен сыра, сондай-ақ өңделген жүн өндіретін саудагерлер мен қолөнершілердің қаласы болды. XVII-XIX ғасырлардағы көптеген соғыстар кезінде, әсіресе 1656-1658 және 1700-1721 жылдардағы орыс-швед соғыстары кезінде қала бірнеше рет өртеніп кетті. 1795 жылы Польша-Литва Достастығы үшінші рет бөлінгеннен кейін қала Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы Наполеон соғыстары кезінде қаланы алты ай бойы француз әскерлері басып алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы неміс әскерлері басып алды (1915-1919). Содан кейін қала поляк оккупациясына түсті. 1921 жылғы Рига бейбітшілік келісімінің шарттарына сәйкес, Батыс Беларусь поляк бақылауына өтті және қала 1939 жылға дейін Екінші Польша Республикасының құрамына кірді. 1939 жылы 18 қыркүйекте кеңес әскерлері қалаға кірді, ал Батыс Беларусь Беларусь КСР құрамына кірді. Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың 28 маусымынан 1944 жылдың 14 шілдесіне дейін қала неміс оккупациясында болды. Басқыншылар қалада және оның айналасындағы аумақта 29 000-нан астам адамды, оның ішінде 20 000 әскери тұтқынды өлтірді. 1944 жылы 20 қыркүйекте Волковыск Гродно облысына қосылды. 1963 жылы 3 наурызда Волковыск облыстық бағынысты қала мәртебесін алды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары ]] e9v0vgws6so73ub4ju5gmpd32cz2c2l 3607665 3607664 2026-05-22T07:24:58Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3607665 wikitext text/x-wiki '''Волковыск''' ({{lang-be|Ваўкавыск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан қала, [[Волковыск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Волковыск қаласының халқы 43 901 адамды құрады. Волковыск халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_volkovysk_9198.html?ysclid=mpggwo6wld609039889|title=Население Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Росс өзенінің жағасында, [[Гродно]]дан 89 км және [[Минск]]іден 260 км қашықтықта орналасқан. Қала арқылы бірнеше жергілікті жолдар, сондай-ақ Барановичи-Белясток теміржолы өтеді. == Тарихы == Волковыск — Беларусь пен Шығыс Еуропаның ең көне қалаларының бірі, ол Х ғасырда құрылған деген пікір бар. Бұл мәлімдеме археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелерімен расталады. Ұзақ уақыт бойы қаланың алғашқы жазбаша жазбасы Ипатиев шежіресінде жазылған деп есептелді, онда 1252 жылы Галисия-Волынь князьдері Даниила мен оның ағасы Василька Романович миндовгтің Литва жерлеріне басып кірген. Алайда, тарихшылардың кейінгі зерттеулерінің арқасында Волковыск ертерек — 1005 жылы құрылғаны дәлелденді, бұл туралы жазба «туров епископы Владимирдің келісімі» қолжазбасында бар. Көптеген ежелгі қалалар сияқты, Волковыскіде өз тарихында бірнеше рет қирап, қайта салынды. XVI-XVII ғасырлардың басында қалада шамамен 5000 адам болды. 1503 жылы Волковыскіге Магдебург құқығы берілді, ал 1507 жылы ол Новогрудок воеводтығының орталығы болды. Орта ғасырларда Волковыск қару-жарақ, аяқ киім, киім, ыдыс-аяқ, шарап пен сыра, сондай-ақ өңделген жүн өндіретін саудагерлер мен қолөнершілердің қаласы болды. XVII-XIX ғасырлардағы көптеген соғыстар кезінде, әсіресе 1656-1658 және 1700-1721 жылдардағы орыс-швед соғыстары кезінде қала бірнеше рет өртеніп кетті. 1795 жылы Польша-Литва Достастығы үшінші рет бөлінгеннен кейін қала Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы Наполеон соғыстары кезінде қаланы алты ай бойы француз әскерлері басып алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы неміс әскерлері басып алды (1915-1919). Содан кейін қала поляк оккупациясына түсті. 1921 жылғы Рига бейбітшілік келісімінің шарттарына сәйкес, Батыс Беларусь поляк бақылауына өтті және қала 1939 жылға дейін Екінші Польша Республикасының құрамына кірді. 1939 жылы 18 қыркүйекте кеңес әскерлері қалаға кірді, ал Батыс Беларусь Беларусь КСР құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=19_Volkovisk|title=История развития - Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың 28 маусымынан 1944 жылдың 14 шілдесіне дейін қала неміс оккупациясында болды. Басқыншылар қалада және оның айналасындағы аумақта 29 000-нан астам адамды, оның ішінде 20 000 әскери тұтқынды өлтірді. 1944 жылы 20 қыркүйекте Волковыск Гродно облысына қосылды. 1963 жылы 3 наурызда Волковыск облыстық бағынысты қала мәртебесін алды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары ]] m3vwqeorp14k8xeczydwy4xgbrmki9y 3607668 3607665 2026-05-22T07:32:47Z Мағыпар 100137 толықтыру 3607668 wikitext text/x-wiki '''Волковыск''' ({{lang-be|Ваўкавыск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан қала, [[Волковыск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Волковыск қаласының халқы 43 901 адамды құрады. Волковыск халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_volkovysk_9198.html?ysclid=mpggwo6wld609039889|title=Население Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Росс өзенінің жағасында, [[Гродно]]дан 89 км және [[Минск]]іден 260 км қашықтықта орналасқан. Қала арқылы бірнеше жергілікті жолдар, сондай-ақ Барановичи-Белясток теміржолы өтеді. == Тарихы == Волковыск — Беларусь пен Шығыс Еуропаның ең көне қалаларының бірі, ол Х ғасырда құрылған деген пікір бар. Бұл мәлімдеме археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелерімен расталады. Ұзақ уақыт бойы қаланың алғашқы жазбаша жазбасы Ипатиев шежіресінде жазылған деп есептелді, онда 1252 жылы Галисия-Волынь князьдері Даниила мен оның ағасы Василька Романович миндовгтің Литва жерлеріне басып кірген. Алайда, тарихшылардың кейінгі зерттеулерінің арқасында Волковыск ертерек — 1005 жылы құрылғаны дәлелденді, бұл туралы жазба «туров епископы Владимирдің келісімі» қолжазбасында бар. Көптеген ежелгі қалалар сияқты, Волковыскіде өз тарихында бірнеше рет қирап, қайта салынды. XVI-XVII ғасырлардың басында қалада шамамен 5000 адам болды. 1503 жылы Волковыскіге Магдебург құқығы берілді, ал 1507 жылы ол Новогрудок воеводтығының орталығы болды. Орта ғасырларда Волковыск қару-жарақ, аяқ киім, киім, ыдыс-аяқ, шарап пен сыра, сондай-ақ өңделген жүн өндіретін саудагерлер мен қолөнершілердің қаласы болды. XVII-XIX ғасырлардағы көптеген соғыстар кезінде, әсіресе 1656-1658 және 1700-1721 жылдардағы орыс-швед соғыстары кезінде қала бірнеше рет өртеніп кетті. 1795 жылы Польша-Литва Достастығы үшінші рет бөлінгеннен кейін қала Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы Наполеон соғыстары кезінде қаланы алты ай бойы француз әскерлері басып алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы неміс әскерлері басып алды (1915-1919). Содан кейін қала поляк оккупациясына түсті. 1921 жылғы Рига бейбітшілік келісімінің шарттарына сәйкес, Батыс Беларусь поляк бақылауына өтті және қала 1939 жылға дейін Екінші Польша Республикасының құрамына кірді. 1939 жылы 18 қыркүйекте кеңес әскерлері қалаға кірді, ал Батыс Беларусь Беларусь КСР құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=19_Volkovisk|title=История развития - Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың 28 маусымынан 1944 жылдың 14 шілдесіне дейін қала неміс оккупациясында болды. Басқыншылар қалада және оның айналасындағы аумақта 29 000-нан астам адамды, оның ішінде 20 000 әскери тұтқынды өлтірді. 1944 жылы 20 қыркүйекте Волковыск Гродно облысына қосылды. 1963 жылы 3 наурызда Волковыск облыстық бағынысты қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Волковыск экономикасын ірі құрылыс материалдары зауыты және ет өңдеу зауыты ұсынады, олардың өнімдері бүкіл ел бойынша белгілі және сұранысқа ие. Қаладағы ең ірі тамақ өңдеу кәсіпорындарына «Беллакт» ААҚ (құрғақ балалар тағамы мен сүт өнімдерін өндіруші) және «Волковыск ет өңдеу зауыты» ААҚ (қосымша өнімдер, шұжықтар, тұшпара және жартылай фабрикаттар) кіреді.<br /> Машина жасау өнеркәсібін «Волковыск машина жасау зауыты» ААҚ және «ВолМет» ААҚ ұсынады. «Одиннадцать» мемлекеттік кәсіпорны жиһаз, есік және терезе жақтаулары, жұмыс киімдері және басқа да өнімдер шығарады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары ]] kga60ke1lg5lu1sexwo6i84id9cwenf 3607669 3607668 2026-05-22T07:34:19Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ дереккөз 3607669 wikitext text/x-wiki '''Волковыск''' ({{lang-be|Ваўкавыск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан қала, [[Волковыск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Волковыск қаласының халқы 43 901 адамды құрады. Волковыск халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_volkovysk_9198.html?ysclid=mpggwo6wld609039889|title=Население Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Росс өзенінің жағасында, [[Гродно]]дан 89 км және [[Минск]]іден 260 км қашықтықта орналасқан. Қала арқылы бірнеше жергілікті жолдар, сондай-ақ Барановичи-Белясток теміржолы өтеді. == Тарихы == Волковыск — Беларусь пен Шығыс Еуропаның ең көне қалаларының бірі, ол Х ғасырда құрылған деген пікір бар. Бұл мәлімдеме археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелерімен расталады. Ұзақ уақыт бойы қаланың алғашқы жазбаша жазбасы Ипатиев шежіресінде жазылған деп есептелді, онда 1252 жылы Галисия-Волынь князьдері Даниила мен оның ағасы Василька Романович миндовгтің Литва жерлеріне басып кірген. Алайда, тарихшылардың кейінгі зерттеулерінің арқасында Волковыск ертерек — 1005 жылы құрылғаны дәлелденді, бұл туралы жазба «туров епископы Владимирдің келісімі» қолжазбасында бар. Көптеген ежелгі қалалар сияқты, Волковыскіде өз тарихында бірнеше рет қирап, қайта салынды. XVI-XVII ғасырлардың басында қалада шамамен 5000 адам болды. 1503 жылы Волковыскіге Магдебург құқығы берілді, ал 1507 жылы ол Новогрудок воеводтығының орталығы болды. Орта ғасырларда Волковыск қару-жарақ, аяқ киім, киім, ыдыс-аяқ, шарап пен сыра, сондай-ақ өңделген жүн өндіретін саудагерлер мен қолөнершілердің қаласы болды. XVII-XIX ғасырлардағы көптеген соғыстар кезінде, әсіресе 1656-1658 және 1700-1721 жылдардағы орыс-швед соғыстары кезінде қала бірнеше рет өртеніп кетті. 1795 жылы Польша-Литва Достастығы үшінші рет бөлінгеннен кейін қала Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы Наполеон соғыстары кезінде қаланы алты ай бойы француз әскерлері басып алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы неміс әскерлері басып алды (1915-1919). Содан кейін қала поляк оккупациясына түсті. 1921 жылғы Рига бейбітшілік келісімінің шарттарына сәйкес, Батыс Беларусь поляк бақылауына өтті және қала 1939 жылға дейін Екінші Польша Республикасының құрамына кірді. 1939 жылы 18 қыркүйекте кеңес әскерлері қалаға кірді, ал Батыс Беларусь Беларусь КСР құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=19_Volkovisk|title=История развития - Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың 28 маусымынан 1944 жылдың 14 шілдесіне дейін қала неміс оккупациясында болды. Басқыншылар қалада және оның айналасындағы аумақта 29 000-нан астам адамды, оның ішінде 20 000 әскери тұтқынды өлтірді. 1944 жылы 20 қыркүйекте Волковыск Гродно облысына қосылды. 1963 жылы 3 наурызда Волковыск облыстық бағынысты қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Волковыск экономикасын ірі құрылыс материалдары зауыты және ет өңдеу зауыты ұсынады, олардың өнімдері бүкіл ел бойынша белгілі және сұранысқа ие. Қаладағы ең ірі тамақ өңдеу кәсіпорындарына «Беллакт» ААҚ (құрғақ балалар тағамы мен сүт өнімдерін өндіруші) және «Волковыск ет өңдеу зауыты» ААҚ (қосымша өнімдер, шұжықтар, тұшпара және жартылай фабрикаттар) кіреді.<br /> Машина жасау өнеркәсібін «Волковыск машина жасау зауыты» ААҚ және «ВолМет» ААҚ ұсынады. «Одиннадцать» мемлекеттік кәсіпорны жиһаз, есік және терезе жақтаулары, жұмыс киімдері және басқа да өнімдер шығарады.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-volkovysk.htm|title=Карта Волковыска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары ]] mv5345425cru7rycsj0o6xbkhx39ijo 3607670 3607669 2026-05-22T07:39:14Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру 3607670 wikitext text/x-wiki '''Волковыск''' ({{lang-be|Ваўкавыск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан қала, [[Волковыск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Волковыск қаласының халқы 43 901 адамды құрады. Волковыск халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_volkovysk_9198.html?ysclid=mpggwo6wld609039889|title=Население Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Росс өзенінің жағасында, [[Гродно]]дан 89 км және [[Минск]]іден 260 км қашықтықта орналасқан. Қала арқылы бірнеше жергілікті жолдар, сондай-ақ Барановичи-Белясток теміржолы өтеді. == Тарихы == Волковыск — Беларусь пен Шығыс Еуропаның ең көне қалаларының бірі, ол Х ғасырда құрылған деген пікір бар. Бұл мәлімдеме археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелерімен расталады. Ұзақ уақыт бойы қаланың алғашқы жазбаша жазбасы Ипатиев шежіресінде жазылған деп есептелді, онда 1252 жылы Галисия-Волынь князьдері Даниила мен оның ағасы Василька Романович миндовгтің Литва жерлеріне басып кірген. Алайда, тарихшылардың кейінгі зерттеулерінің арқасында Волковыск ертерек — 1005 жылы құрылғаны дәлелденді, бұл туралы жазба «туров епископы Владимирдің келісімі» қолжазбасында бар. Көптеген ежелгі қалалар сияқты, Волковыскіде өз тарихында бірнеше рет қирап, қайта салынды. XVI-XVII ғасырлардың басында қалада шамамен 5000 адам болды. 1503 жылы Волковыскіге Магдебург құқығы берілді, ал 1507 жылы ол Новогрудок воеводтығының орталығы болды. Орта ғасырларда Волковыск қару-жарақ, аяқ киім, киім, ыдыс-аяқ, шарап пен сыра, сондай-ақ өңделген жүн өндіретін саудагерлер мен қолөнершілердің қаласы болды. XVII-XIX ғасырлардағы көптеген соғыстар кезінде, әсіресе 1656-1658 және 1700-1721 жылдардағы орыс-швед соғыстары кезінде қала бірнеше рет өртеніп кетті. 1795 жылы Польша-Литва Достастығы үшінші рет бөлінгеннен кейін қала Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы Наполеон соғыстары кезінде қаланы алты ай бойы француз әскерлері басып алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы неміс әскерлері басып алды (1915-1919). Содан кейін қала поляк оккупациясына түсті. 1921 жылғы Рига бейбітшілік келісімінің шарттарына сәйкес, Батыс Беларусь поляк бақылауына өтті және қала 1939 жылға дейін Екінші Польша Республикасының құрамына кірді. 1939 жылы 18 қыркүйекте кеңес әскерлері қалаға кірді, ал Батыс Беларусь Беларусь КСР құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=19_Volkovisk|title=История развития - Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың 28 маусымынан 1944 жылдың 14 шілдесіне дейін қала неміс оккупациясында болды. Басқыншылар қалада және оның айналасындағы аумақта 29 000-нан астам адамды, оның ішінде 20 000 әскери тұтқынды өлтірді. 1944 жылы 20 қыркүйекте Волковыск Гродно облысына қосылды. 1963 жылы 3 наурызда Волковыск облыстық бағынысты қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Волковыск экономикасын ірі құрылыс материалдары зауыты және ет өңдеу зауыты ұсынады, олардың өнімдері бүкіл ел бойынша белгілі және сұранысқа ие. Қаладағы ең ірі тамақ өңдеу кәсіпорындарына «Беллакт» ААҚ (құрғақ балалар тағамы мен сүт өнімдерін өндіруші) және «Волковыск ет өңдеу зауыты» ААҚ (қосымша өнімдер, шұжықтар, тұшпара және жартылай фабрикаттар) кіреді.<br /> Машина жасау өнеркәсібін «Волковыск машина жасау зауыты» ААҚ және «ВолМет» ААҚ ұсынады. «Одиннадцать» мемлекеттік кәсіпорны жиһаз, есік және терезе жақтаулары, жұмыс киімдері және басқа да өнімдер шығарады.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-volkovysk.htm|title=Карта Волковыска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> Қолөнер орталығы, музыка мектебі, бес кітапхана, кинотеатр, алты орта мектеп, екі гимназия және екі колледж: ауылшаруашылық колледжі және педагогикалық колледж бар. Мәдени мекемелерге аудандық мәдениет үйі, аудандық әдістемелік орталық, қалалық саябақ және мұражай кіреді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары ]] tvqm1ag2ay12sydzoi7c9042f69i9je 3607671 3607670 2026-05-22T07:40:13Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3607671 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Волковыск |шынайы атауы = {{lang-be|Ваўкавыск}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Волковыск''' ({{lang-be|Ваўкавыск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан қала, [[Волковыск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Волковыск қаласының халқы 43 901 адамды құрады. Волковыск халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_volkovysk_9198.html?ysclid=mpggwo6wld609039889|title=Население Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Росс өзенінің жағасында, [[Гродно]]дан 89 км және [[Минск]]іден 260 км қашықтықта орналасқан. Қала арқылы бірнеше жергілікті жолдар, сондай-ақ Барановичи-Белясток теміржолы өтеді. == Тарихы == Волковыск — Беларусь пен Шығыс Еуропаның ең көне қалаларының бірі, ол Х ғасырда құрылған деген пікір бар. Бұл мәлімдеме археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелерімен расталады. Ұзақ уақыт бойы қаланың алғашқы жазбаша жазбасы Ипатиев шежіресінде жазылған деп есептелді, онда 1252 жылы Галисия-Волынь князьдері Даниила мен оның ағасы Василька Романович миндовгтің Литва жерлеріне басып кірген. Алайда, тарихшылардың кейінгі зерттеулерінің арқасында Волковыск ертерек — 1005 жылы құрылғаны дәлелденді, бұл туралы жазба «туров епископы Владимирдің келісімі» қолжазбасында бар. Көптеген ежелгі қалалар сияқты, Волковыскіде өз тарихында бірнеше рет қирап, қайта салынды. XVI-XVII ғасырлардың басында қалада шамамен 5000 адам болды. 1503 жылы Волковыскіге Магдебург құқығы берілді, ал 1507 жылы ол Новогрудок воеводтығының орталығы болды. Орта ғасырларда Волковыск қару-жарақ, аяқ киім, киім, ыдыс-аяқ, шарап пен сыра, сондай-ақ өңделген жүн өндіретін саудагерлер мен қолөнершілердің қаласы болды. XVII-XIX ғасырлардағы көптеген соғыстар кезінде, әсіресе 1656-1658 және 1700-1721 жылдардағы орыс-швед соғыстары кезінде қала бірнеше рет өртеніп кетті. 1795 жылы Польша-Литва Достастығы үшінші рет бөлінгеннен кейін қала Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы Наполеон соғыстары кезінде қаланы алты ай бойы француз әскерлері басып алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы неміс әскерлері басып алды (1915-1919). Содан кейін қала поляк оккупациясына түсті. 1921 жылғы Рига бейбітшілік келісімінің шарттарына сәйкес, Батыс Беларусь поляк бақылауына өтті және қала 1939 жылға дейін Екінші Польша Республикасының құрамына кірді. 1939 жылы 18 қыркүйекте кеңес әскерлері қалаға кірді, ал Батыс Беларусь Беларусь КСР құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=19_Volkovisk|title=История развития - Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың 28 маусымынан 1944 жылдың 14 шілдесіне дейін қала неміс оккупациясында болды. Басқыншылар қалада және оның айналасындағы аумақта 29 000-нан астам адамды, оның ішінде 20 000 әскери тұтқынды өлтірді. 1944 жылы 20 қыркүйекте Волковыск Гродно облысына қосылды. 1963 жылы 3 наурызда Волковыск облыстық бағынысты қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Волковыск экономикасын ірі құрылыс материалдары зауыты және ет өңдеу зауыты ұсынады, олардың өнімдері бүкіл ел бойынша белгілі және сұранысқа ие. Қаладағы ең ірі тамақ өңдеу кәсіпорындарына «Беллакт» ААҚ (құрғақ балалар тағамы мен сүт өнімдерін өндіруші) және «Волковыск ет өңдеу зауыты» ААҚ (қосымша өнімдер, шұжықтар, тұшпара және жартылай фабрикаттар) кіреді.<br /> Машина жасау өнеркәсібін «Волковыск машина жасау зауыты» ААҚ және «ВолМет» ААҚ ұсынады. «Одиннадцать» мемлекеттік кәсіпорны жиһаз, есік және терезе жақтаулары, жұмыс киімдері және басқа да өнімдер шығарады.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-volkovysk.htm|title=Карта Волковыска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> Қолөнер орталығы, музыка мектебі, бес кітапхана, кинотеатр, алты орта мектеп, екі гимназия және екі колледж: ауылшаруашылық колледжі және педагогикалық колледж бар. Мәдени мекемелерге аудандық мәдениет үйі, аудандық әдістемелік орталық, қалалық саябақ және мұражай кіреді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары ]] iarad6c7xes8job4ktywn6xshbaqpkt 3607673 3607671 2026-05-22T07:40:46Z Мағыпар 100137 үлгі 3607673 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Волковыск |шынайы атауы = {{lang-be|Ваўкавыск}} |сурет = Цэнтр Ваўкавыска 4.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Волковыск''' ({{lang-be|Ваўкавыск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан қала, [[Волковыск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Волковыск қаласының халқы 43 901 адамды құрады. Волковыск халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_volkovysk_9198.html?ysclid=mpggwo6wld609039889|title=Население Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Росс өзенінің жағасында, [[Гродно]]дан 89 км және [[Минск]]іден 260 км қашықтықта орналасқан. Қала арқылы бірнеше жергілікті жолдар, сондай-ақ Барановичи-Белясток теміржолы өтеді. == Тарихы == Волковыск — Беларусь пен Шығыс Еуропаның ең көне қалаларының бірі, ол Х ғасырда құрылған деген пікір бар. Бұл мәлімдеме археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелерімен расталады. Ұзақ уақыт бойы қаланың алғашқы жазбаша жазбасы Ипатиев шежіресінде жазылған деп есептелді, онда 1252 жылы Галисия-Волынь князьдері Даниила мен оның ағасы Василька Романович миндовгтің Литва жерлеріне басып кірген. Алайда, тарихшылардың кейінгі зерттеулерінің арқасында Волковыск ертерек — 1005 жылы құрылғаны дәлелденді, бұл туралы жазба «туров епископы Владимирдің келісімі» қолжазбасында бар. Көптеген ежелгі қалалар сияқты, Волковыскіде өз тарихында бірнеше рет қирап, қайта салынды. XVI-XVII ғасырлардың басында қалада шамамен 5000 адам болды. 1503 жылы Волковыскіге Магдебург құқығы берілді, ал 1507 жылы ол Новогрудок воеводтығының орталығы болды. Орта ғасырларда Волковыск қару-жарақ, аяқ киім, киім, ыдыс-аяқ, шарап пен сыра, сондай-ақ өңделген жүн өндіретін саудагерлер мен қолөнершілердің қаласы болды. XVII-XIX ғасырлардағы көптеген соғыстар кезінде, әсіресе 1656-1658 және 1700-1721 жылдардағы орыс-швед соғыстары кезінде қала бірнеше рет өртеніп кетті. 1795 жылы Польша-Литва Достастығы үшінші рет бөлінгеннен кейін қала Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы Наполеон соғыстары кезінде қаланы алты ай бойы француз әскерлері басып алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы неміс әскерлері басып алды (1915-1919). Содан кейін қала поляк оккупациясына түсті. 1921 жылғы Рига бейбітшілік келісімінің шарттарына сәйкес, Батыс Беларусь поляк бақылауына өтті және қала 1939 жылға дейін Екінші Польша Республикасының құрамына кірді. 1939 жылы 18 қыркүйекте кеңес әскерлері қалаға кірді, ал Батыс Беларусь Беларусь КСР құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=19_Volkovisk|title=История развития - Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың 28 маусымынан 1944 жылдың 14 шілдесіне дейін қала неміс оккупациясында болды. Басқыншылар қалада және оның айналасындағы аумақта 29 000-нан астам адамды, оның ішінде 20 000 әскери тұтқынды өлтірді. 1944 жылы 20 қыркүйекте Волковыск Гродно облысына қосылды. 1963 жылы 3 наурызда Волковыск облыстық бағынысты қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Волковыск экономикасын ірі құрылыс материалдары зауыты және ет өңдеу зауыты ұсынады, олардың өнімдері бүкіл ел бойынша белгілі және сұранысқа ие. Қаладағы ең ірі тамақ өңдеу кәсіпорындарына «Беллакт» ААҚ (құрғақ балалар тағамы мен сүт өнімдерін өндіруші) және «Волковыск ет өңдеу зауыты» ААҚ (қосымша өнімдер, шұжықтар, тұшпара және жартылай фабрикаттар) кіреді.<br /> Машина жасау өнеркәсібін «Волковыск машина жасау зауыты» ААҚ және «ВолМет» ААҚ ұсынады. «Одиннадцать» мемлекеттік кәсіпорны жиһаз, есік және терезе жақтаулары, жұмыс киімдері және басқа да өнімдер шығарады.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-volkovysk.htm|title=Карта Волковыска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> Қолөнер орталығы, музыка мектебі, бес кітапхана, кинотеатр, алты орта мектеп, екі гимназия және екі колледж: ауылшаруашылық колледжі және педагогикалық колледж бар. Мәдени мекемелерге аудандық мәдениет үйі, аудандық әдістемелік орталық, қалалық саябақ және мұражай кіреді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары ]] 4gzi95wea5npodp3gk265km7t2qt2a4 3607674 3607673 2026-05-22T07:41:20Z Мағыпар 100137 үлгі 3607674 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Волковыск |шынайы атауы = {{lang-be|Ваўкавыск}} |сурет = Цэнтр Ваўкавыска 4.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = BIA Wołkowysk flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Волковыск''' ({{lang-be|Ваўкавыск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан қала, [[Волковыск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Волковыск қаласының халқы 43 901 адамды құрады. Волковыск халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_volkovysk_9198.html?ysclid=mpggwo6wld609039889|title=Население Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Росс өзенінің жағасында, [[Гродно]]дан 89 км және [[Минск]]іден 260 км қашықтықта орналасқан. Қала арқылы бірнеше жергілікті жолдар, сондай-ақ Барановичи-Белясток теміржолы өтеді. == Тарихы == Волковыск — Беларусь пен Шығыс Еуропаның ең көне қалаларының бірі, ол Х ғасырда құрылған деген пікір бар. Бұл мәлімдеме археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелерімен расталады. Ұзақ уақыт бойы қаланың алғашқы жазбаша жазбасы Ипатиев шежіресінде жазылған деп есептелді, онда 1252 жылы Галисия-Волынь князьдері Даниила мен оның ағасы Василька Романович миндовгтің Литва жерлеріне басып кірген. Алайда, тарихшылардың кейінгі зерттеулерінің арқасында Волковыск ертерек — 1005 жылы құрылғаны дәлелденді, бұл туралы жазба «туров епископы Владимирдің келісімі» қолжазбасында бар. Көптеген ежелгі қалалар сияқты, Волковыскіде өз тарихында бірнеше рет қирап, қайта салынды. XVI-XVII ғасырлардың басында қалада шамамен 5000 адам болды. 1503 жылы Волковыскіге Магдебург құқығы берілді, ал 1507 жылы ол Новогрудок воеводтығының орталығы болды. Орта ғасырларда Волковыск қару-жарақ, аяқ киім, киім, ыдыс-аяқ, шарап пен сыра, сондай-ақ өңделген жүн өндіретін саудагерлер мен қолөнершілердің қаласы болды. XVII-XIX ғасырлардағы көптеген соғыстар кезінде, әсіресе 1656-1658 және 1700-1721 жылдардағы орыс-швед соғыстары кезінде қала бірнеше рет өртеніп кетті. 1795 жылы Польша-Литва Достастығы үшінші рет бөлінгеннен кейін қала Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы Наполеон соғыстары кезінде қаланы алты ай бойы француз әскерлері басып алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы неміс әскерлері басып алды (1915-1919). Содан кейін қала поляк оккупациясына түсті. 1921 жылғы Рига бейбітшілік келісімінің шарттарына сәйкес, Батыс Беларусь поляк бақылауына өтті және қала 1939 жылға дейін Екінші Польша Республикасының құрамына кірді. 1939 жылы 18 қыркүйекте кеңес әскерлері қалаға кірді, ал Батыс Беларусь Беларусь КСР құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=19_Volkovisk|title=История развития - Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың 28 маусымынан 1944 жылдың 14 шілдесіне дейін қала неміс оккупациясында болды. Басқыншылар қалада және оның айналасындағы аумақта 29 000-нан астам адамды, оның ішінде 20 000 әскери тұтқынды өлтірді. 1944 жылы 20 қыркүйекте Волковыск Гродно облысына қосылды. 1963 жылы 3 наурызда Волковыск облыстық бағынысты қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Волковыск экономикасын ірі құрылыс материалдары зауыты және ет өңдеу зауыты ұсынады, олардың өнімдері бүкіл ел бойынша белгілі және сұранысқа ие. Қаладағы ең ірі тамақ өңдеу кәсіпорындарына «Беллакт» ААҚ (құрғақ балалар тағамы мен сүт өнімдерін өндіруші) және «Волковыск ет өңдеу зауыты» ААҚ (қосымша өнімдер, шұжықтар, тұшпара және жартылай фабрикаттар) кіреді.<br /> Машина жасау өнеркәсібін «Волковыск машина жасау зауыты» ААҚ және «ВолМет» ААҚ ұсынады. «Одиннадцать» мемлекеттік кәсіпорны жиһаз, есік және терезе жақтаулары, жұмыс киімдері және басқа да өнімдер шығарады.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-volkovysk.htm|title=Карта Волковыска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> Қолөнер орталығы, музыка мектебі, бес кітапхана, кинотеатр, алты орта мектеп, екі гимназия және екі колледж: ауылшаруашылық колледжі және педагогикалық колледж бар. Мәдени мекемелерге аудандық мәдениет үйі, аудандық әдістемелік орталық, қалалық саябақ және мұражай кіреді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары ]] 0gf36biphlc0pn4ssq0pdyfsxsd7qom 3607675 3607674 2026-05-22T07:42:15Z Мағыпар 100137 үлгі 3607675 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Волковыск |шынайы атауы = {{lang-be|Ваўкавыск}} |сурет = Цэнтр Ваўкавыска 4.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = Coat of Arms of Vaŭkavysk, Belarus.svg |ту = BIA Wołkowysk flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Волковыск''' ({{lang-be|Ваўкавыск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан қала, [[Волковыск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Волковыск қаласының халқы 43 901 адамды құрады. Волковыск халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_volkovysk_9198.html?ysclid=mpggwo6wld609039889|title=Население Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Росс өзенінің жағасында, [[Гродно]]дан 89 км және [[Минск]]іден 260 км қашықтықта орналасқан. Қала арқылы бірнеше жергілікті жолдар, сондай-ақ Барановичи-Белясток теміржолы өтеді. == Тарихы == Волковыск — Беларусь пен Шығыс Еуропаның ең көне қалаларының бірі, ол Х ғасырда құрылған деген пікір бар. Бұл мәлімдеме археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелерімен расталады. Ұзақ уақыт бойы қаланың алғашқы жазбаша жазбасы Ипатиев шежіресінде жазылған деп есептелді, онда 1252 жылы Галисия-Волынь князьдері Даниила мен оның ағасы Василька Романович миндовгтің Литва жерлеріне басып кірген. Алайда, тарихшылардың кейінгі зерттеулерінің арқасында Волковыск ертерек — 1005 жылы құрылғаны дәлелденді, бұл туралы жазба «туров епископы Владимирдің келісімі» қолжазбасында бар. Көптеген ежелгі қалалар сияқты, Волковыскіде өз тарихында бірнеше рет қирап, қайта салынды. XVI-XVII ғасырлардың басында қалада шамамен 5000 адам болды. 1503 жылы Волковыскіге Магдебург құқығы берілді, ал 1507 жылы ол Новогрудок воеводтығының орталығы болды. Орта ғасырларда Волковыск қару-жарақ, аяқ киім, киім, ыдыс-аяқ, шарап пен сыра, сондай-ақ өңделген жүн өндіретін саудагерлер мен қолөнершілердің қаласы болды. XVII-XIX ғасырлардағы көптеген соғыстар кезінде, әсіресе 1656-1658 және 1700-1721 жылдардағы орыс-швед соғыстары кезінде қала бірнеше рет өртеніп кетті. 1795 жылы Польша-Литва Достастығы үшінші рет бөлінгеннен кейін қала Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы Наполеон соғыстары кезінде қаланы алты ай бойы француз әскерлері басып алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы неміс әскерлері басып алды (1915-1919). Содан кейін қала поляк оккупациясына түсті. 1921 жылғы Рига бейбітшілік келісімінің шарттарына сәйкес, Батыс Беларусь поляк бақылауына өтті және қала 1939 жылға дейін Екінші Польша Республикасының құрамына кірді. 1939 жылы 18 қыркүйекте кеңес әскерлері қалаға кірді, ал Батыс Беларусь Беларусь КСР құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=19_Volkovisk|title=История развития - Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың 28 маусымынан 1944 жылдың 14 шілдесіне дейін қала неміс оккупациясында болды. Басқыншылар қалада және оның айналасындағы аумақта 29 000-нан астам адамды, оның ішінде 20 000 әскери тұтқынды өлтірді. 1944 жылы 20 қыркүйекте Волковыск Гродно облысына қосылды. 1963 жылы 3 наурызда Волковыск облыстық бағынысты қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Волковыск экономикасын ірі құрылыс материалдары зауыты және ет өңдеу зауыты ұсынады, олардың өнімдері бүкіл ел бойынша белгілі және сұранысқа ие. Қаладағы ең ірі тамақ өңдеу кәсіпорындарына «Беллакт» ААҚ (құрғақ балалар тағамы мен сүт өнімдерін өндіруші) және «Волковыск ет өңдеу зауыты» ААҚ (қосымша өнімдер, шұжықтар, тұшпара және жартылай фабрикаттар) кіреді.<br /> Машина жасау өнеркәсібін «Волковыск машина жасау зауыты» ААҚ және «ВолМет» ААҚ ұсынады. «Одиннадцать» мемлекеттік кәсіпорны жиһаз, есік және терезе жақтаулары, жұмыс киімдері және басқа да өнімдер шығарады.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-volkovysk.htm|title=Карта Волковыска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> Қолөнер орталығы, музыка мектебі, бес кітапхана, кинотеатр, алты орта мектеп, екі гимназия және екі колледж: ауылшаруашылық колледжі және педагогикалық колледж бар. Мәдени мекемелерге аудандық мәдениет үйі, аудандық әдістемелік орталық, қалалық саябақ және мұражай кіреді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары ]] t2fz8b57dj53mljwbxorppn9nlcs1re 3607676 3607675 2026-05-22T07:43:18Z Мағыпар 100137 үлгі 3607676 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Волковыск |шынайы атауы = {{lang-be|Ваўкавыск}} |сурет = Цэнтр Ваўкавыска 4.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Vaŭkavysk, Belarus.svg |ту = BIA Wołkowysk flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =10 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =28 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Волковыск''' ({{lang-be|Ваўкавыск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан қала, [[Волковыск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Волковыск қаласының халқы 43 901 адамды құрады. Волковыск халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_volkovysk_9198.html?ysclid=mpggwo6wld609039889|title=Население Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Росс өзенінің жағасында, [[Гродно]]дан 89 км және [[Минск]]іден 260 км қашықтықта орналасқан. Қала арқылы бірнеше жергілікті жолдар, сондай-ақ Барановичи-Белясток теміржолы өтеді. == Тарихы == Волковыск — Беларусь пен Шығыс Еуропаның ең көне қалаларының бірі, ол Х ғасырда құрылған деген пікір бар. Бұл мәлімдеме археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелерімен расталады. Ұзақ уақыт бойы қаланың алғашқы жазбаша жазбасы Ипатиев шежіресінде жазылған деп есептелді, онда 1252 жылы Галисия-Волынь князьдері Даниила мен оның ағасы Василька Романович миндовгтің Литва жерлеріне басып кірген. Алайда, тарихшылардың кейінгі зерттеулерінің арқасында Волковыск ертерек — 1005 жылы құрылғаны дәлелденді, бұл туралы жазба «туров епископы Владимирдің келісімі» қолжазбасында бар. Көптеген ежелгі қалалар сияқты, Волковыскіде өз тарихында бірнеше рет қирап, қайта салынды. XVI-XVII ғасырлардың басында қалада шамамен 5000 адам болды. 1503 жылы Волковыскіге Магдебург құқығы берілді, ал 1507 жылы ол Новогрудок воеводтығының орталығы болды. Орта ғасырларда Волковыск қару-жарақ, аяқ киім, киім, ыдыс-аяқ, шарап пен сыра, сондай-ақ өңделген жүн өндіретін саудагерлер мен қолөнершілердің қаласы болды. XVII-XIX ғасырлардағы көптеген соғыстар кезінде, әсіресе 1656-1658 және 1700-1721 жылдардағы орыс-швед соғыстары кезінде қала бірнеше рет өртеніп кетті. 1795 жылы Польша-Литва Достастығы үшінші рет бөлінгеннен кейін қала Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы Наполеон соғыстары кезінде қаланы алты ай бойы француз әскерлері басып алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы неміс әскерлері басып алды (1915-1919). Содан кейін қала поляк оккупациясына түсті. 1921 жылғы Рига бейбітшілік келісімінің шарттарына сәйкес, Батыс Беларусь поляк бақылауына өтті және қала 1939 жылға дейін Екінші Польша Республикасының құрамына кірді. 1939 жылы 18 қыркүйекте кеңес әскерлері қалаға кірді, ал Батыс Беларусь Беларусь КСР құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=19_Volkovisk|title=История развития - Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың 28 маусымынан 1944 жылдың 14 шілдесіне дейін қала неміс оккупациясында болды. Басқыншылар қалада және оның айналасындағы аумақта 29 000-нан астам адамды, оның ішінде 20 000 әскери тұтқынды өлтірді. 1944 жылы 20 қыркүйекте Волковыск Гродно облысына қосылды. 1963 жылы 3 наурызда Волковыск облыстық бағынысты қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Волковыск экономикасын ірі құрылыс материалдары зауыты және ет өңдеу зауыты ұсынады, олардың өнімдері бүкіл ел бойынша белгілі және сұранысқа ие. Қаладағы ең ірі тамақ өңдеу кәсіпорындарына «Беллакт» ААҚ (құрғақ балалар тағамы мен сүт өнімдерін өндіруші) және «Волковыск ет өңдеу зауыты» ААҚ (қосымша өнімдер, шұжықтар, тұшпара және жартылай фабрикаттар) кіреді.<br /> Машина жасау өнеркәсібін «Волковыск машина жасау зауыты» ААҚ және «ВолМет» ААҚ ұсынады. «Одиннадцать» мемлекеттік кәсіпорны жиһаз, есік және терезе жақтаулары, жұмыс киімдері және басқа да өнімдер шығарады.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-volkovysk.htm|title=Карта Волковыска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> Қолөнер орталығы, музыка мектебі, бес кітапхана, кинотеатр, алты орта мектеп, екі гимназия және екі колледж: ауылшаруашылық колледжі және педагогикалық колледж бар. Мәдени мекемелерге аудандық мәдениет үйі, аудандық әдістемелік орталық, қалалық саябақ және мұражай кіреді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары ]] 18ys44ecp3i7nomrd8nh2juwwdzbiws 3607678 3607676 2026-05-22T07:44:24Z Мағыпар 100137 үлгі 3607678 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Волковыск |шынайы атауы = {{lang-be|Ваўкавыск}} |сурет = Цэнтр Ваўкавыска 4.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Vaŭkavysk, Belarus.svg |ту = BIA Wołkowysk flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =10 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =28 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гродно облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Волковыск ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Волковыск''' ({{lang-be|Ваўкавыск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан қала, [[Волковыск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Волковыск қаласының халқы 43 901 адамды құрады. Волковыск халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_volkovysk_9198.html?ysclid=mpggwo6wld609039889|title=Население Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Росс өзенінің жағасында, [[Гродно]]дан 89 км және [[Минск]]іден 260 км қашықтықта орналасқан. Қала арқылы бірнеше жергілікті жолдар, сондай-ақ Барановичи-Белясток теміржолы өтеді. == Тарихы == Волковыск — Беларусь пен Шығыс Еуропаның ең көне қалаларының бірі, ол Х ғасырда құрылған деген пікір бар. Бұл мәлімдеме археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелерімен расталады. Ұзақ уақыт бойы қаланың алғашқы жазбаша жазбасы Ипатиев шежіресінде жазылған деп есептелді, онда 1252 жылы Галисия-Волынь князьдері Даниила мен оның ағасы Василька Романович миндовгтің Литва жерлеріне басып кірген. Алайда, тарихшылардың кейінгі зерттеулерінің арқасында Волковыск ертерек — 1005 жылы құрылғаны дәлелденді, бұл туралы жазба «туров епископы Владимирдің келісімі» қолжазбасында бар. Көптеген ежелгі қалалар сияқты, Волковыскіде өз тарихында бірнеше рет қирап, қайта салынды. XVI-XVII ғасырлардың басында қалада шамамен 5000 адам болды. 1503 жылы Волковыскіге Магдебург құқығы берілді, ал 1507 жылы ол Новогрудок воеводтығының орталығы болды. Орта ғасырларда Волковыск қару-жарақ, аяқ киім, киім, ыдыс-аяқ, шарап пен сыра, сондай-ақ өңделген жүн өндіретін саудагерлер мен қолөнершілердің қаласы болды. XVII-XIX ғасырлардағы көптеген соғыстар кезінде, әсіресе 1656-1658 және 1700-1721 жылдардағы орыс-швед соғыстары кезінде қала бірнеше рет өртеніп кетті. 1795 жылы Польша-Литва Достастығы үшінші рет бөлінгеннен кейін қала Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы Наполеон соғыстары кезінде қаланы алты ай бойы француз әскерлері басып алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы неміс әскерлері басып алды (1915-1919). Содан кейін қала поляк оккупациясына түсті. 1921 жылғы Рига бейбітшілік келісімінің шарттарына сәйкес, Батыс Беларусь поляк бақылауына өтті және қала 1939 жылға дейін Екінші Польша Республикасының құрамына кірді. 1939 жылы 18 қыркүйекте кеңес әскерлері қалаға кірді, ал Батыс Беларусь Беларусь КСР құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=19_Volkovisk|title=История развития - Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың 28 маусымынан 1944 жылдың 14 шілдесіне дейін қала неміс оккупациясында болды. Басқыншылар қалада және оның айналасындағы аумақта 29 000-нан астам адамды, оның ішінде 20 000 әскери тұтқынды өлтірді. 1944 жылы 20 қыркүйекте Волковыск Гродно облысына қосылды. 1963 жылы 3 наурызда Волковыск облыстық бағынысты қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Волковыск экономикасын ірі құрылыс материалдары зауыты және ет өңдеу зауыты ұсынады, олардың өнімдері бүкіл ел бойынша белгілі және сұранысқа ие. Қаладағы ең ірі тамақ өңдеу кәсіпорындарына «Беллакт» ААҚ (құрғақ балалар тағамы мен сүт өнімдерін өндіруші) және «Волковыск ет өңдеу зауыты» ААҚ (қосымша өнімдер, шұжықтар, тұшпара және жартылай фабрикаттар) кіреді.<br /> Машина жасау өнеркәсібін «Волковыск машина жасау зауыты» ААҚ және «ВолМет» ААҚ ұсынады. «Одиннадцать» мемлекеттік кәсіпорны жиһаз, есік және терезе жақтаулары, жұмыс киімдері және басқа да өнімдер шығарады.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-volkovysk.htm|title=Карта Волковыска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> Қолөнер орталығы, музыка мектебі, бес кітапхана, кинотеатр, алты орта мектеп, екі гимназия және екі колледж: ауылшаруашылық колледжі және педагогикалық колледж бар. Мәдени мекемелерге аудандық мәдениет үйі, аудандық әдістемелік орталық, қалалық саябақ және мұражай кіреді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары ]] j52c3mm98z2q7lry66yo4klvo6ouedt 3607679 3607678 2026-05-22T07:46:36Z Мағыпар 100137 үлгі 3607679 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Волковыск |шынайы атауы = {{lang-be|Ваўкавыск}} |сурет = Цэнтр Ваўкавыска 4.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Vaŭkavysk, Belarus.svg |ту = BIA Wołkowysk flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =10 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =28 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гродно облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Волковыск ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 1512 |пошта индексі = 231900 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Vaŭkavysk |сайты = volkovysk.gov.by |сайт тілі = }} '''Волковыск''' ({{lang-be|Ваўкавыск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан қала, [[Волковыск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Волковыск қаласының халқы 43 901 адамды құрады. Волковыск халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_volkovysk_9198.html?ysclid=mpggwo6wld609039889|title=Население Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Росс өзенінің жағасында, [[Гродно]]дан 89 км және [[Минск]]іден 260 км қашықтықта орналасқан. Қала арқылы бірнеше жергілікті жолдар, сондай-ақ Барановичи-Белясток теміржолы өтеді. == Тарихы == Волковыск — Беларусь пен Шығыс Еуропаның ең көне қалаларының бірі, ол Х ғасырда құрылған деген пікір бар. Бұл мәлімдеме археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелерімен расталады. Ұзақ уақыт бойы қаланың алғашқы жазбаша жазбасы Ипатиев шежіресінде жазылған деп есептелді, онда 1252 жылы Галисия-Волынь князьдері Даниила мен оның ағасы Василька Романович миндовгтің Литва жерлеріне басып кірген. Алайда, тарихшылардың кейінгі зерттеулерінің арқасында Волковыск ертерек — 1005 жылы құрылғаны дәлелденді, бұл туралы жазба «туров епископы Владимирдің келісімі» қолжазбасында бар. Көптеген ежелгі қалалар сияқты, Волковыскіде өз тарихында бірнеше рет қирап, қайта салынды. XVI-XVII ғасырлардың басында қалада шамамен 5000 адам болды. 1503 жылы Волковыскіге Магдебург құқығы берілді, ал 1507 жылы ол Новогрудок воеводтығының орталығы болды. Орта ғасырларда Волковыск қару-жарақ, аяқ киім, киім, ыдыс-аяқ, шарап пен сыра, сондай-ақ өңделген жүн өндіретін саудагерлер мен қолөнершілердің қаласы болды. XVII-XIX ғасырлардағы көптеген соғыстар кезінде, әсіресе 1656-1658 және 1700-1721 жылдардағы орыс-швед соғыстары кезінде қала бірнеше рет өртеніп кетті. 1795 жылы Польша-Литва Достастығы үшінші рет бөлінгеннен кейін қала Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы Наполеон соғыстары кезінде қаланы алты ай бойы француз әскерлері басып алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы неміс әскерлері басып алды (1915-1919). Содан кейін қала поляк оккупациясына түсті. 1921 жылғы Рига бейбітшілік келісімінің шарттарына сәйкес, Батыс Беларусь поляк бақылауына өтті және қала 1939 жылға дейін Екінші Польша Республикасының құрамына кірді. 1939 жылы 18 қыркүйекте кеңес әскерлері қалаға кірді, ал Батыс Беларусь Беларусь КСР құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=19_Volkovisk|title=История развития - Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың 28 маусымынан 1944 жылдың 14 шілдесіне дейін қала неміс оккупациясында болды. Басқыншылар қалада және оның айналасындағы аумақта 29 000-нан астам адамды, оның ішінде 20 000 әскери тұтқынды өлтірді. 1944 жылы 20 қыркүйекте Волковыск Гродно облысына қосылды. 1963 жылы 3 наурызда Волковыск облыстық бағынысты қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Волковыск экономикасын ірі құрылыс материалдары зауыты және ет өңдеу зауыты ұсынады, олардың өнімдері бүкіл ел бойынша белгілі және сұранысқа ие. Қаладағы ең ірі тамақ өңдеу кәсіпорындарына «Беллакт» ААҚ (құрғақ балалар тағамы мен сүт өнімдерін өндіруші) және «Волковыск ет өңдеу зауыты» ААҚ (қосымша өнімдер, шұжықтар, тұшпара және жартылай фабрикаттар) кіреді.<br /> Машина жасау өнеркәсібін «Волковыск машина жасау зауыты» ААҚ және «ВолМет» ААҚ ұсынады. «Одиннадцать» мемлекеттік кәсіпорны жиһаз, есік және терезе жақтаулары, жұмыс киімдері және басқа да өнімдер шығарады.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-volkovysk.htm|title=Карта Волковыска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> Қолөнер орталығы, музыка мектебі, бес кітапхана, кинотеатр, алты орта мектеп, екі гимназия және екі колледж: ауылшаруашылық колледжі және педагогикалық колледж бар. Мәдени мекемелерге аудандық мәдениет үйі, аудандық әдістемелік орталық, қалалық саябақ және мұражай кіреді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары ]] 3vzqh8xzsbqm2924l3c9y8v3kownl8u 3607680 3607679 2026-05-22T07:49:41Z Мағыпар 100137 үлгі 3607680 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Волковыск |шынайы атауы = {{lang-be|Ваўкавыск}} |сурет = Цэнтр Ваўкавыска 4.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Vaŭkavysk, Belarus.svg |ту = BIA Wołkowysk flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =10 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =28 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гродно облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Волковыск ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1005 |алғашқы дерек = 1252 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 28,53 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 161 ± 1 |климаты = қоңыржай континентальды |ресми тілі = |тұрғыны = 43 901 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 1437 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 1512 |пошта индексі = 231900 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Vaŭkavysk |сайты = volkovysk.gov.by |сайт тілі = }} '''Волковыск''' ({{lang-be|Ваўкавыск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан қала, [[Волковыск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Волковыск қаласының халқы 43 901 адамды құрады. Волковыск халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_volkovysk_9198.html?ysclid=mpggwo6wld609039889|title=Население Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Росс өзенінің жағасында, [[Гродно]]дан 89 км және [[Минск]]іден 260 км қашықтықта орналасқан. Қала арқылы бірнеше жергілікті жолдар, сондай-ақ Барановичи-Белясток теміржолы өтеді. == Тарихы == Волковыск — Беларусь пен Шығыс Еуропаның ең көне қалаларының бірі, ол Х ғасырда құрылған деген пікір бар. Бұл мәлімдеме археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелерімен расталады. Ұзақ уақыт бойы қаланың алғашқы жазбаша жазбасы Ипатиев шежіресінде жазылған деп есептелді, онда 1252 жылы Галисия-Волынь князьдері Даниила мен оның ағасы Василька Романович миндовгтің Литва жерлеріне басып кірген. Алайда, тарихшылардың кейінгі зерттеулерінің арқасында Волковыск ертерек — 1005 жылы құрылғаны дәлелденді, бұл туралы жазба «туров епископы Владимирдің келісімі» қолжазбасында бар. Көптеген ежелгі қалалар сияқты, Волковыскіде өз тарихында бірнеше рет қирап, қайта салынды. XVI-XVII ғасырлардың басында қалада шамамен 5000 адам болды. 1503 жылы Волковыскіге Магдебург құқығы берілді, ал 1507 жылы ол Новогрудок воеводтығының орталығы болды. Орта ғасырларда Волковыск қару-жарақ, аяқ киім, киім, ыдыс-аяқ, шарап пен сыра, сондай-ақ өңделген жүн өндіретін саудагерлер мен қолөнершілердің қаласы болды. XVII-XIX ғасырлардағы көптеген соғыстар кезінде, әсіресе 1656-1658 және 1700-1721 жылдардағы орыс-швед соғыстары кезінде қала бірнеше рет өртеніп кетті. 1795 жылы Польша-Литва Достастығы үшінші рет бөлінгеннен кейін қала Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы Наполеон соғыстары кезінде қаланы алты ай бойы француз әскерлері басып алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы неміс әскерлері басып алды (1915-1919). Содан кейін қала поляк оккупациясына түсті. 1921 жылғы Рига бейбітшілік келісімінің шарттарына сәйкес, Батыс Беларусь поляк бақылауына өтті және қала 1939 жылға дейін Екінші Польша Республикасының құрамына кірді. 1939 жылы 18 қыркүйекте кеңес әскерлері қалаға кірді, ал Батыс Беларусь Беларусь КСР құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=19_Volkovisk|title=История развития - Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың 28 маусымынан 1944 жылдың 14 шілдесіне дейін қала неміс оккупациясында болды. Басқыншылар қалада және оның айналасындағы аумақта 29 000-нан астам адамды, оның ішінде 20 000 әскери тұтқынды өлтірді. 1944 жылы 20 қыркүйекте Волковыск Гродно облысына қосылды. 1963 жылы 3 наурызда Волковыск облыстық бағынысты қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Волковыск экономикасын ірі құрылыс материалдары зауыты және ет өңдеу зауыты ұсынады, олардың өнімдері бүкіл ел бойынша белгілі және сұранысқа ие. Қаладағы ең ірі тамақ өңдеу кәсіпорындарына «Беллакт» ААҚ (құрғақ балалар тағамы мен сүт өнімдерін өндіруші) және «Волковыск ет өңдеу зауыты» ААҚ (қосымша өнімдер, шұжықтар, тұшпара және жартылай фабрикаттар) кіреді.<br /> Машина жасау өнеркәсібін «Волковыск машина жасау зауыты» ААҚ және «ВолМет» ААҚ ұсынады. «Одиннадцать» мемлекеттік кәсіпорны жиһаз, есік және терезе жақтаулары, жұмыс киімдері және басқа да өнімдер шығарады.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-volkovysk.htm|title=Карта Волковыска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> Қолөнер орталығы, музыка мектебі, бес кітапхана, кинотеатр, алты орта мектеп, екі гимназия және екі колледж: ауылшаруашылық колледжі және педагогикалық колледж бар. Мәдени мекемелерге аудандық мәдениет үйі, аудандық әдістемелік орталық, қалалық саябақ және мұражай кіреді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары ]] 90o5zuopqqm4wdgvz5935kuq8ebe7cx 3607681 3607680 2026-05-22T07:51:26Z Мағыпар 100137 сурет қою 3607681 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Волковыск |шынайы атауы = {{lang-be|Ваўкавыск}} |сурет = Цэнтр Ваўкавыска 4.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Vaŭkavysk, Belarus.svg |ту = BIA Wołkowysk flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =10 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =28 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гродно облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Волковыск ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1005 |алғашқы дерек = 1252 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 28,53 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 161 ± 1 |климаты = қоңыржай континентальды |ресми тілі = |тұрғыны = 43 901 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 1437 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 1512 |пошта индексі = 231900 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Vaŭkavysk |сайты = volkovysk.gov.by |сайт тілі = }} '''Волковыск''' ({{lang-be|Ваўкавыск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан қала, [[Волковыск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Волковыск қаласының халқы 43 901 адамды құрады. Волковыск халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_volkovysk_9198.html?ysclid=mpggwo6wld609039889|title=Население Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Росс өзенінің жағасында, [[Гродно]]дан 89 км және [[Минск]]іден 260 км қашықтықта орналасқан. Қала арқылы бірнеше жергілікті жолдар, сондай-ақ Барановичи-Белясток теміржолы өтеді. == Тарихы == Волковыск — Беларусь пен Шығыс Еуропаның ең көне қалаларының бірі, ол Х ғасырда құрылған деген пікір бар. Бұл мәлімдеме археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелерімен расталады. Ұзақ уақыт бойы қаланың алғашқы жазбаша жазбасы Ипатиев шежіресінде жазылған деп есептелді, онда 1252 жылы Галисия-Волынь князьдері Даниила мен оның ағасы Василька Романович миндовгтің Литва жерлеріне басып кірген. Алайда, тарихшылардың кейінгі зерттеулерінің арқасында Волковыск ертерек — 1005 жылы құрылғаны дәлелденді, бұл туралы жазба «туров епископы Владимирдің келісімі» қолжазбасында бар. Көптеген ежелгі қалалар сияқты, Волковыскіде өз тарихында бірнеше рет қирап, қайта салынды. XVI-XVII ғасырлардың басында қалада шамамен 5000 адам болды. 1503 жылы Волковыскіге Магдебург құқығы берілді, ал 1507 жылы ол Новогрудок воеводтығының орталығы болды. Орта ғасырларда Волковыск қару-жарақ, аяқ киім, киім, ыдыс-аяқ, шарап пен сыра, сондай-ақ өңделген жүн өндіретін саудагерлер мен қолөнершілердің қаласы болды. XVII-XIX ғасырлардағы көптеген соғыстар кезінде, әсіресе 1656-1658 және 1700-1721 жылдардағы орыс-швед соғыстары кезінде қала бірнеше рет өртеніп кетті. 1795 жылы Польша-Литва Достастығы үшінші рет бөлінгеннен кейін қала Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы Наполеон соғыстары кезінде қаланы алты ай бойы француз әскерлері басып алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы неміс әскерлері басып алды (1915-1919). Содан кейін қала поляк оккупациясына түсті. 1921 жылғы Рига бейбітшілік келісімінің шарттарына сәйкес, Батыс Беларусь поляк бақылауына өтті және қала 1939 жылға дейін Екінші Польша Республикасының құрамына кірді. 1939 жылы 18 қыркүйекте кеңес әскерлері қалаға кірді, ал Батыс Беларусь Беларусь КСР құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=19_Volkovisk|title=История развития - Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың 28 маусымынан 1944 жылдың 14 шілдесіне дейін қала неміс оккупациясында болды. Басқыншылар қалада және оның айналасындағы аумақта 29 000-нан астам адамды, оның ішінде 20 000 әскери тұтқынды өлтірді. 1944 жылы 20 қыркүйекте Волковыск Гродно облысына қосылды. 1963 жылы 3 наурызда Волковыск облыстық бағынысты қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Волковыск экономикасын ірі құрылыс материалдары зауыты және ет өңдеу зауыты ұсынады, олардың өнімдері бүкіл ел бойынша белгілі және сұранысқа ие. Қаладағы ең ірі тамақ өңдеу кәсіпорындарына «Беллакт» ААҚ (құрғақ балалар тағамы мен сүт өнімдерін өндіруші) және «Волковыск ет өңдеу зауыты» ААҚ (қосымша өнімдер, шұжықтар, тұшпара және жартылай фабрикаттар) кіреді.<br /> Машина жасау өнеркәсібін «Волковыск машина жасау зауыты» ААҚ және «ВолМет» ААҚ ұсынады. «Одиннадцать» мемлекеттік кәсіпорны жиһаз, есік және терезе жақтаулары, жұмыс киімдері және басқа да өнімдер шығарады.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-volkovysk.htm|title=Карта Волковыска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> Қолөнер орталығы, музыка мектебі, бес кітапхана, кинотеатр, алты орта мектеп, екі гимназия және екі колледж: ауылшаруашылық колледжі және педагогикалық колледж бар. Мәдени мекемелерге аудандық мәдениет үйі, аудандық әдістемелік орталық, қалалық саябақ және мұражай кіреді. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="160"> Цэнтр Ваўкавыска 3.jpg|Қала ғимараттары </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары ]] 3xwsfp9nl4ffq3exhgdaptzdscmjucr 3607683 3607681 2026-05-22T07:52:33Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3607683 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Волковыск |шынайы атауы = {{lang-be|Ваўкавыск}} |сурет = Цэнтр Ваўкавыска 4.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Vaŭkavysk, Belarus.svg |ту = BIA Wołkowysk flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =10 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =28 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гродно облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Волковыск ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1005 |алғашқы дерек = 1252 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 28,53 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 161 ± 1 |климаты = қоңыржай континентальды |ресми тілі = |тұрғыны = 43 901 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 1437 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 1512 |пошта индексі = 231900 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Vaŭkavysk |сайты = volkovysk.gov.by |сайт тілі = }} '''Волковыск''' ({{lang-be|Ваўкавыск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан қала, [[Волковыск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Волковыск қаласының халқы 43 901 адамды құрады. Волковыск халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_volkovysk_9198.html?ysclid=mpggwo6wld609039889|title=Население Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Росс өзенінің жағасында, [[Гродно]]дан 89 км және [[Минск]]іден 260 км қашықтықта орналасқан. Қала арқылы бірнеше жергілікті жолдар, сондай-ақ Барановичи-Белясток теміржолы өтеді. == Тарихы == Волковыск — Беларусь пен Шығыс Еуропаның ең көне қалаларының бірі, ол Х ғасырда құрылған деген пікір бар. Бұл мәлімдеме археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелерімен расталады. Ұзақ уақыт бойы қаланың алғашқы жазбаша жазбасы Ипатиев шежіресінде жазылған деп есептелді, онда 1252 жылы Галисия-Волынь князьдері Даниила мен оның ағасы Василька Романович миндовгтің Литва жерлеріне басып кірген. Алайда, тарихшылардың кейінгі зерттеулерінің арқасында Волковыск ертерек — 1005 жылы құрылғаны дәлелденді, бұл туралы жазба «туров епископы Владимирдің келісімі» қолжазбасында бар. Көптеген ежелгі қалалар сияқты, Волковыскіде өз тарихында бірнеше рет қирап, қайта салынды. XVI-XVII ғасырлардың басында қалада шамамен 5000 адам болды. 1503 жылы Волковыскіге Магдебург құқығы берілді, ал 1507 жылы ол Новогрудок воеводтығының орталығы болды. Орта ғасырларда Волковыск қару-жарақ, аяқ киім, киім, ыдыс-аяқ, шарап пен сыра, сондай-ақ өңделген жүн өндіретін саудагерлер мен қолөнершілердің қаласы болды. XVII-XIX ғасырлардағы көптеген соғыстар кезінде, әсіресе 1656-1658 және 1700-1721 жылдардағы орыс-швед соғыстары кезінде қала бірнеше рет өртеніп кетті. 1795 жылы Польша-Литва Достастығы үшінші рет бөлінгеннен кейін қала Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы Наполеон соғыстары кезінде қаланы алты ай бойы француз әскерлері басып алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы неміс әскерлері басып алды (1915-1919). Содан кейін қала поляк оккупациясына түсті. 1921 жылғы Рига бейбітшілік келісімінің шарттарына сәйкес, Батыс Беларусь поляк бақылауына өтті және қала 1939 жылға дейін Екінші Польша Республикасының құрамына кірді. 1939 жылы 18 қыркүйекте кеңес әскерлері қалаға кірді, ал Батыс Беларусь Беларусь КСР құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=19_Volkovisk|title=История развития - Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың 28 маусымынан 1944 жылдың 14 шілдесіне дейін қала неміс оккупациясында болды. Басқыншылар қалада және оның айналасындағы аумақта 29 000-нан астам адамды, оның ішінде 20 000 әскери тұтқынды өлтірді. 1944 жылы 20 қыркүйекте Волковыск Гродно облысына қосылды. 1963 жылы 3 наурызда Волковыск облыстық бағынысты қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Волковыск экономикасын ірі құрылыс материалдары зауыты және ет өңдеу зауыты ұсынады, олардың өнімдері бүкіл ел бойынша белгілі және сұранысқа ие. Қаладағы ең ірі тамақ өңдеу кәсіпорындарына «Беллакт» ААҚ (құрғақ балалар тағамы мен сүт өнімдерін өндіруші) және «Волковыск ет өңдеу зауыты» ААҚ (қосымша өнімдер, шұжықтар, тұшпара және жартылай фабрикаттар) кіреді.<br /> Машина жасау өнеркәсібін «Волковыск машина жасау зауыты» ААҚ және «ВолМет» ААҚ ұсынады. «Одиннадцать» мемлекеттік кәсіпорны жиһаз, есік және терезе жақтаулары, жұмыс киімдері және басқа да өнімдер шығарады.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-volkovysk.htm|title=Карта Волковыска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> Қолөнер орталығы, музыка мектебі, бес кітапхана, кинотеатр, алты орта мектеп, екі гимназия және екі колледж: ауылшаруашылық колледжі және педагогикалық колледж бар. Мәдени мекемелерге аудандық мәдениет үйі, аудандық әдістемелік орталық, қалалық саябақ және мұражай кіреді. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="160"> Цэнтр Ваўкавыска 3.jpg|Қала ғимараттары Ваўкавыск. Дом Баграціёна (02).jpg|Әскери тарих мұражайы </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары ]] em1xntu2p5l1dwy0fw5epg30hkr0ay9 3607684 3607683 2026-05-22T07:54:02Z Мағыпар 100137 сурет қою 3607684 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Волковыск |шынайы атауы = {{lang-be|Ваўкавыск}} |сурет = Цэнтр Ваўкавыска 4.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Vaŭkavysk, Belarus.svg |ту = BIA Wołkowysk flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =10 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =28 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гродно облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Волковыск ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1005 |алғашқы дерек = 1252 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 28,53 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 161 ± 1 |климаты = қоңыржай континентальды |ресми тілі = |тұрғыны = 43 901 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 1437 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 1512 |пошта индексі = 231900 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Vaŭkavysk |сайты = volkovysk.gov.by |сайт тілі = }} '''Волковыск''' ({{lang-be|Ваўкавыск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан қала, [[Волковыск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Волковыск қаласының халқы 43 901 адамды құрады. Волковыск халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_volkovysk_9198.html?ysclid=mpggwo6wld609039889|title=Население Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Росс өзенінің жағасында, [[Гродно]]дан 89 км және [[Минск]]іден 260 км қашықтықта орналасқан. Қала арқылы бірнеше жергілікті жолдар, сондай-ақ Барановичи-Белясток теміржолы өтеді. == Тарихы == Волковыск — Беларусь пен Шығыс Еуропаның ең көне қалаларының бірі, ол Х ғасырда құрылған деген пікір бар. Бұл мәлімдеме археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелерімен расталады. Ұзақ уақыт бойы қаланың алғашқы жазбаша жазбасы Ипатиев шежіресінде жазылған деп есептелді, онда 1252 жылы Галисия-Волынь князьдері Даниила мен оның ағасы Василька Романович миндовгтің Литва жерлеріне басып кірген. Алайда, тарихшылардың кейінгі зерттеулерінің арқасында Волковыск ертерек — 1005 жылы құрылғаны дәлелденді, бұл туралы жазба «туров епископы Владимирдің келісімі» қолжазбасында бар. Көптеген ежелгі қалалар сияқты, Волковыскіде өз тарихында бірнеше рет қирап, қайта салынды. XVI-XVII ғасырлардың басында қалада шамамен 5000 адам болды. 1503 жылы Волковыскіге Магдебург құқығы берілді, ал 1507 жылы ол Новогрудок воеводтығының орталығы болды. Орта ғасырларда Волковыск қару-жарақ, аяқ киім, киім, ыдыс-аяқ, шарап пен сыра, сондай-ақ өңделген жүн өндіретін саудагерлер мен қолөнершілердің қаласы болды. XVII-XIX ғасырлардағы көптеген соғыстар кезінде, әсіресе 1656-1658 және 1700-1721 жылдардағы орыс-швед соғыстары кезінде қала бірнеше рет өртеніп кетті. 1795 жылы Польша-Литва Достастығы үшінші рет бөлінгеннен кейін қала Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы Наполеон соғыстары кезінде қаланы алты ай бойы француз әскерлері басып алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы неміс әскерлері басып алды (1915-1919). Содан кейін қала поляк оккупациясына түсті. 1921 жылғы Рига бейбітшілік келісімінің шарттарына сәйкес, Батыс Беларусь поляк бақылауына өтті және қала 1939 жылға дейін Екінші Польша Республикасының құрамына кірді. 1939 жылы 18 қыркүйекте кеңес әскерлері қалаға кірді, ал Батыс Беларусь Беларусь КСР құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=19_Volkovisk|title=История развития - Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың 28 маусымынан 1944 жылдың 14 шілдесіне дейін қала неміс оккупациясында болды. Басқыншылар қалада және оның айналасындағы аумақта 29 000-нан астам адамды, оның ішінде 20 000 әскери тұтқынды өлтірді. 1944 жылы 20 қыркүйекте Волковыск Гродно облысына қосылды. 1963 жылы 3 наурызда Волковыск облыстық бағынысты қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Волковыск экономикасын ірі құрылыс материалдары зауыты және ет өңдеу зауыты ұсынады, олардың өнімдері бүкіл ел бойынша белгілі және сұранысқа ие. Қаладағы ең ірі тамақ өңдеу кәсіпорындарына «Беллакт» ААҚ (құрғақ балалар тағамы мен сүт өнімдерін өндіруші) және «Волковыск ет өңдеу зауыты» ААҚ (қосымша өнімдер, шұжықтар, тұшпара және жартылай фабрикаттар) кіреді.<br /> Машина жасау өнеркәсібін «Волковыск машина жасау зауыты» ААҚ және «ВолМет» ААҚ ұсынады. «Одиннадцать» мемлекеттік кәсіпорны жиһаз, есік және терезе жақтаулары, жұмыс киімдері және басқа да өнімдер шығарады.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-volkovysk.htm|title=Карта Волковыска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> Қолөнер орталығы, музыка мектебі, бес кітапхана, кинотеатр, алты орта мектеп, екі гимназия және екі колледж: ауылшаруашылық колледжі және педагогикалық колледж бар. Мәдени мекемелерге аудандық мәдениет үйі, аудандық әдістемелік орталық, қалалық саябақ және мұражай кіреді. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="170"> Цэнтр Ваўкавыска 3.jpg|Қала ғимараттары Ваўкавыск. Дом Баграціёна (02).jpg|Әскери тарих мұражайы Stadtzentrum von Wolkowysk.jpg|Қала орталығындағы субұрқақ </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары ]] 8yhtxnk08fchcwyjop4kteyuwgnwqms 3607690 3607684 2026-05-22T08:01:46Z Мағыпар 100137 толықтыру 3607690 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Волковыск |шынайы атауы = {{lang-be|Ваўкавыск}} |сурет = Цэнтр Ваўкавыска 4.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Vaŭkavysk, Belarus.svg |ту = BIA Wołkowysk flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =10 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =28 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гродно облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Волковыск ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1005 |алғашқы дерек = 1252 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 28,53 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 161 ± 1 |климаты = қоңыржай континентальды |ресми тілі = |тұрғыны = 43 901 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 1437 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 1512 |пошта индексі = 231900 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Vaŭkavysk |сайты = volkovysk.gov.by |сайт тілі = }} '''Волковыск''' ({{lang-be|Ваўкавыск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан қала, [[Волковыск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Волковыск қаласының халқы 43 901 адамды құрады. Волковыск халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_volkovysk_9198.html?ysclid=mpggwo6wld609039889|title=Население Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Росс өзенінің жағасында, [[Гродно]]дан 89 км және [[Минск]]іден 260 км қашықтықта орналасқан. Қала арқылы бірнеше жергілікті жолдар, сондай-ақ Барановичи-Белясток теміржолы өтеді. == Тарихы == Волковыск — Беларусь пен Шығыс Еуропаның ең көне қалаларының бірі, ол Х ғасырда құрылған деген пікір бар. Бұл мәлімдеме археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелерімен расталады. Ұзақ уақыт бойы қаланың алғашқы жазбаша жазбасы Ипатиев шежіресінде жазылған деп есептелді, онда 1252 жылы Галисия-Волынь князьдері Даниила мен оның ағасы Василька Романович миндовгтің Литва жерлеріне басып кірген. Алайда, тарихшылардың кейінгі зерттеулерінің арқасында Волковыск ертерек — 1005 жылы құрылғаны дәлелденді, бұл туралы жазба «туров епископы Владимирдің келісімі» қолжазбасында бар. Көптеген ежелгі қалалар сияқты, Волковыскіде өз тарихында бірнеше рет қирап, қайта салынды. XVI-XVII ғасырлардың басында қалада шамамен 5000 адам болды. 1503 жылы Волковыскіге Магдебург құқығы берілді, ал 1507 жылы ол Новогрудок воеводтығының орталығы болды. Орта ғасырларда Волковыск қару-жарақ, аяқ киім, киім, ыдыс-аяқ, шарап пен сыра, сондай-ақ өңделген жүн өндіретін саудагерлер мен қолөнершілердің қаласы болды. XVII-XIX ғасырлардағы көптеген соғыстар кезінде, әсіресе 1656-1658 және 1700-1721 жылдардағы орыс-швед соғыстары кезінде қала бірнеше рет өртеніп кетті. 1795 жылы Польша-Литва Достастығы үшінші рет бөлінгеннен кейін қала Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы Наполеон соғыстары кезінде қаланы алты ай бойы француз әскерлері басып алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы неміс әскерлері басып алды (1915-1919). Содан кейін қала поляк оккупациясына түсті. 1921 жылғы Рига бейбітшілік келісімінің шарттарына сәйкес, Батыс Беларусь поляк бақылауына өтті және қала 1939 жылға дейін Екінші Польша Республикасының құрамына кірді. 1939 жылы 18 қыркүйекте кеңес әскерлері қалаға кірді, ал Батыс Беларусь Беларусь КСР құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=19_Volkovisk|title=История развития - Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың 28 маусымынан 1944 жылдың 14 шілдесіне дейін қала неміс оккупациясында болды. Басқыншылар қалада және оның айналасындағы аумақта 29 000-нан астам адамды, оның ішінде 20 000 әскери тұтқынды өлтірді. 1944 жылы 20 қыркүйекте Волковыск Гродно облысына қосылды. 1963 жылы 3 наурызда Волковыск облыстық бағынысты қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Волковыск экономикасын ірі құрылыс материалдары зауыты және ет өңдеу зауыты ұсынады, олардың өнімдері бүкіл ел бойынша белгілі және сұранысқа ие. Қаладағы ең ірі тамақ өңдеу кәсіпорындарына «Беллакт» ААҚ (құрғақ балалар тағамы мен сүт өнімдерін өндіруші) және «Волковыск ет өңдеу зауыты» ААҚ (қосымша өнімдер, шұжықтар, тұшпара және жартылай фабрикаттар) кіреді.<br /> Машина жасау өнеркәсібін «Волковыск машина жасау зауыты» ААҚ және «ВолМет» ААҚ ұсынады. «Одиннадцать» мемлекеттік кәсіпорны жиһаз, есік және терезе жақтаулары, жұмыс киімдері және басқа да өнімдер шығарады.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-volkovysk.htm|title=Карта Волковыска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> Қолөнер орталығы, музыка мектебі, бес кітапхана, кинотеатр, алты орта мектеп, екі гимназия және екі колледж: ауылшаруашылық колледжі және педагогикалық колледж бар. Мәдени мекемелерге аудандық мәдениет үйі, аудандық әдістемелік орталық, қалалық саябақ және мұражай кіреді. == Көрікті орындары == Волковыскідегі негізгі монументалды тарихи орын — XIX ғасырдың аяғынан басталған Әулие Вацлав шіркеуі. Кеш классикалық стильде салынған шіркеу өзінің қарапайым формаларымен таң қалдырады. Осы уақытта шіркеумен бірдей әсемдігімен ерекшеленетін Әулие Николай шіркеуі салынды. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="170"> Цэнтр Ваўкавыска 3.jpg|Қала ғимараттары Ваўкавыск. Дом Баграціёна (02).jpg|Әскери тарих мұражайы Stadtzentrum von Wolkowysk.jpg|Қала орталығындағы субұрқақ </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары ]] guomzudeytda7htkdh5lbvcx1zvw6oa 3607692 3607690 2026-05-22T08:04:31Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ 3607692 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Волковыск |шынайы атауы = {{lang-be|Ваўкавыск}} |сурет = Цэнтр Ваўкавыска 4.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Vaŭkavysk, Belarus.svg |ту = BIA Wołkowysk flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =10 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =28 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гродно облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Волковыск ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1005 |алғашқы дерек = 1252 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 28,53 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 161 ± 1 |климаты = қоңыржай континентальды |ресми тілі = |тұрғыны = 43 901 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 1437 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 1512 |пошта индексі = 231900 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Vaŭkavysk |сайты = volkovysk.gov.by |сайт тілі = }} '''Волковыск''' ({{lang-be|Ваўкавыск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан қала, [[Волковыск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Волковыск қаласының халқы 43 901 адамды құрады. Волковыск халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_volkovysk_9198.html?ysclid=mpggwo6wld609039889|title=Население Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Росс өзенінің жағасында, [[Гродно]]дан 89 км және [[Минск]]іден 260 км қашықтықта орналасқан. Қала арқылы бірнеше жергілікті жолдар, сондай-ақ Барановичи-Белясток теміржолы өтеді. == Тарихы == Волковыск — Беларусь пен Шығыс Еуропаның ең көне қалаларының бірі, ол Х ғасырда құрылған деген пікір бар. Бұл мәлімдеме археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелерімен расталады. Ұзақ уақыт бойы қаланың алғашқы жазбаша жазбасы Ипатиев шежіресінде жазылған деп есептелді, онда 1252 жылы Галисия-Волынь князьдері Даниила мен оның ағасы Василька Романович миндовгтің Литва жерлеріне басып кірген. Алайда, тарихшылардың кейінгі зерттеулерінің арқасында Волковыск ертерек — 1005 жылы құрылғаны дәлелденді, бұл туралы жазба «туров епископы Владимирдің келісімі» қолжазбасында бар. Көптеген ежелгі қалалар сияқты, Волковыскіде өз тарихында бірнеше рет қирап, қайта салынды. XVI-XVII ғасырлардың басында қалада шамамен 5000 адам болды. 1503 жылы Волковыскіге Магдебург құқығы берілді, ал 1507 жылы ол Новогрудок воеводтығының орталығы болды. Орта ғасырларда Волковыск қару-жарақ, аяқ киім, киім, ыдыс-аяқ, шарап пен сыра, сондай-ақ өңделген жүн өндіретін саудагерлер мен қолөнершілердің қаласы болды. XVII-XIX ғасырлардағы көптеген соғыстар кезінде, әсіресе 1656-1658 және 1700-1721 жылдардағы орыс-швед соғыстары кезінде қала бірнеше рет өртеніп кетті. 1795 жылы Польша-Литва Достастығы үшінші рет бөлінгеннен кейін қала Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы Наполеон соғыстары кезінде қаланы алты ай бойы француз әскерлері басып алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы неміс әскерлері басып алды (1915-1919). Содан кейін қала поляк оккупациясына түсті. 1921 жылғы Рига бейбітшілік келісімінің шарттарына сәйкес, Батыс Беларусь поляк бақылауына өтті және қала 1939 жылға дейін Екінші Польша Республикасының құрамына кірді. 1939 жылы 18 қыркүйекте кеңес әскерлері қалаға кірді, ал Батыс Беларусь Беларусь КСР құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=19_Volkovisk|title=История развития - Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың 28 маусымынан 1944 жылдың 14 шілдесіне дейін қала неміс оккупациясында болды. Басқыншылар қалада және оның айналасындағы аумақта 29 000-нан астам адамды, оның ішінде 20 000 әскери тұтқынды өлтірді. 1944 жылы 20 қыркүйекте Волковыск Гродно облысына қосылды. 1963 жылы 3 наурызда Волковыск облыстық бағынысты қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Волковыск экономикасын ірі құрылыс материалдары зауыты және ет өңдеу зауыты ұсынады, олардың өнімдері бүкіл ел бойынша белгілі және сұранысқа ие. Қаладағы ең ірі тамақ өңдеу кәсіпорындарына «Беллакт» ААҚ (құрғақ балалар тағамы мен сүт өнімдерін өндіруші) және «Волковыск ет өңдеу зауыты» ААҚ (қосымша өнімдер, шұжықтар, тұшпара және жартылай фабрикаттар) кіреді.<br /> Машина жасау өнеркәсібін «Волковыск машина жасау зауыты» ААҚ және «ВолМет» ААҚ ұсынады. «Одиннадцать» мемлекеттік кәсіпорны жиһаз, есік және терезе жақтаулары, жұмыс киімдері және басқа да өнімдер шығарады.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-volkovysk.htm|title=Карта Волковыска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> Қолөнер орталығы, музыка мектебі, бес кітапхана, кинотеатр, алты орта мектеп, екі гимназия және екі колледж: ауылшаруашылық колледжі және педагогикалық колледж бар. Мәдени мекемелерге аудандық мәдениет үйі, аудандық әдістемелік орталық, қалалық саябақ және мұражай кіреді. == Көрікті орындары == Волковыскідегі негізгі монументалды тарихи орын — XIX ғасырдың аяғынан басталған Әулие Вацлав шіркеуі. Кеш классикалық стильде салынған шіркеу өзінің қарапайым формаларымен таң қалдырады. Осы уақытта шіркеумен бірдей әсемдігімен ерекшеленетін Әулие Николай шіркеуі салынды.<br /> Багратионның штаб-пәтері орналасқан, қазір өлкетану мұражайы туристер үшін тартымды орын. 2005 жылы қаланың мыңжылдығына орай қаланың символы ретінде қасқырға ескерткіш орнатылды.<br /> Волковыскіден алыс емес жерде «Беларусь Мальдивтері» деп аталатын ерекше табиғи және техникалық орын орналасқан. Бұл бор карьерлері аппақ жағалаулармен және мөлдір көк сумен мақтана алады. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="170"> Цэнтр Ваўкавыска 3.jpg|Қала ғимараттары Ваўкавыск. Дом Баграціёна (02).jpg|Әскери тарих мұражайы Stadtzentrum von Wolkowysk.jpg|Қала орталығындағы субұрқақ </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары ]] 5rho58tyx80w9v3fsld4cpaetwjnkwo 3607694 3607692 2026-05-22T08:06:02Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ дереккөз 3607694 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Волковыск |шынайы атауы = {{lang-be|Ваўкавыск}} |сурет = Цэнтр Ваўкавыска 4.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Vaŭkavysk, Belarus.svg |ту = BIA Wołkowysk flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =10 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =28 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гродно облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Волковыск ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1005 |алғашқы дерек = 1252 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 28,53 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 161 ± 1 |климаты = қоңыржай континентальды |ресми тілі = |тұрғыны = 43 901 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 1437 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 1512 |пошта индексі = 231900 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Vaŭkavysk |сайты = volkovysk.gov.by |сайт тілі = }} '''Волковыск''' ({{lang-be|Ваўкавыск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан қала, [[Волковыск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Волковыск қаласының халқы 43 901 адамды құрады. Волковыск халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_volkovysk_9198.html?ysclid=mpggwo6wld609039889|title=Население Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Росс өзенінің жағасында, [[Гродно]]дан 89 км және [[Минск]]іден 260 км қашықтықта орналасқан. Қала арқылы бірнеше жергілікті жолдар, сондай-ақ Барановичи-Белясток теміржолы өтеді. == Тарихы == Волковыск — Беларусь пен Шығыс Еуропаның ең көне қалаларының бірі, ол Х ғасырда құрылған деген пікір бар. Бұл мәлімдеме археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелерімен расталады. Ұзақ уақыт бойы қаланың алғашқы жазбаша жазбасы Ипатиев шежіресінде жазылған деп есептелді, онда 1252 жылы Галисия-Волынь князьдері Даниила мен оның ағасы Василька Романович миндовгтің Литва жерлеріне басып кірген. Алайда, тарихшылардың кейінгі зерттеулерінің арқасында Волковыск ертерек — 1005 жылы құрылғаны дәлелденді, бұл туралы жазба «туров епископы Владимирдің келісімі» қолжазбасында бар. Көптеген ежелгі қалалар сияқты, Волковыскіде өз тарихында бірнеше рет қирап, қайта салынды. XVI-XVII ғасырлардың басында қалада шамамен 5000 адам болды. 1503 жылы Волковыскіге Магдебург құқығы берілді, ал 1507 жылы ол Новогрудок воеводтығының орталығы болды. Орта ғасырларда Волковыск қару-жарақ, аяқ киім, киім, ыдыс-аяқ, шарап пен сыра, сондай-ақ өңделген жүн өндіретін саудагерлер мен қолөнершілердің қаласы болды. XVII-XIX ғасырлардағы көптеген соғыстар кезінде, әсіресе 1656-1658 және 1700-1721 жылдардағы орыс-швед соғыстары кезінде қала бірнеше рет өртеніп кетті. 1795 жылы Польша-Литва Достастығы үшінші рет бөлінгеннен кейін қала Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы Наполеон соғыстары кезінде қаланы алты ай бойы француз әскерлері басып алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы неміс әскерлері басып алды (1915-1919). Содан кейін қала поляк оккупациясына түсті. 1921 жылғы Рига бейбітшілік келісімінің шарттарына сәйкес, Батыс Беларусь поляк бақылауына өтті және қала 1939 жылға дейін Екінші Польша Республикасының құрамына кірді. 1939 жылы 18 қыркүйекте кеңес әскерлері қалаға кірді, ал Батыс Беларусь Беларусь КСР құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=19_Volkovisk|title=История развития - Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың 28 маусымынан 1944 жылдың 14 шілдесіне дейін қала неміс оккупациясында болды. Басқыншылар қалада және оның айналасындағы аумақта 29 000-нан астам адамды, оның ішінде 20 000 әскери тұтқынды өлтірді. 1944 жылы 20 қыркүйекте Волковыск Гродно облысына қосылды. 1963 жылы 3 наурызда Волковыск облыстық бағынысты қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Волковыск экономикасын ірі құрылыс материалдары зауыты және ет өңдеу зауыты ұсынады, олардың өнімдері бүкіл ел бойынша белгілі және сұранысқа ие. Қаладағы ең ірі тамақ өңдеу кәсіпорындарына «Беллакт» ААҚ (құрғақ балалар тағамы мен сүт өнімдерін өндіруші) және «Волковыск ет өңдеу зауыты» ААҚ (қосымша өнімдер, шұжықтар, тұшпара және жартылай фабрикаттар) кіреді.<br /> Машина жасау өнеркәсібін «Волковыск машина жасау зауыты» ААҚ және «ВолМет» ААҚ ұсынады. «Одиннадцать» мемлекеттік кәсіпорны жиһаз, есік және терезе жақтаулары, жұмыс киімдері және басқа да өнімдер шығарады.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-volkovysk.htm|title=Карта Волковыска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> Қолөнер орталығы, музыка мектебі, бес кітапхана, кинотеатр, алты орта мектеп, екі гимназия және екі колледж: ауылшаруашылық колледжі және педагогикалық колледж бар. Мәдени мекемелерге аудандық мәдениет үйі, аудандық әдістемелік орталық, қалалық саябақ және мұражай кіреді. == Көрікті орындары == Волковыскідегі негізгі монументалды тарихи орын — XIX ғасырдың аяғынан басталған Әулие Вацлав шіркеуі. Кеш классикалық стильде салынған шіркеу өзінің қарапайым формаларымен таң қалдырады. Осы уақытта шіркеумен бірдей әсемдігімен ерекшеленетін Әулие Николай шіркеуі салынды.<br /> Багратионның штаб-пәтері орналасқан, қазір өлкетану мұражайы туристер үшін тартымды орын. 2005 жылы қаланың мыңжылдығына орай қаланың символы ретінде қасқырға ескерткіш орнатылды.<br /> Волковыскіден алыс емес жерде «Беларусь Мальдивтері» деп аталатын ерекше табиғи және техникалық орын орналасқан. Бұл бор карьерлері аппақ жағалаулармен және мөлдір көк сумен мақтана алады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9303-Volkovysk.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Волковысский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="170"> Цэнтр Ваўкавыска 3.jpg|Қала ғимараттары Ваўкавыск. Дом Баграціёна (02).jpg|Әскери тарих мұражайы Stadtzentrum von Wolkowysk.jpg|Қала орталығындағы субұрқақ </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары ]] o10y6yz2wgg5yiyzs552m4rmg7ucmyu 3607695 3607694 2026-05-22T08:09:00Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3607695 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Волковыск |шынайы атауы = {{lang-be|Ваўкавыск}} |сурет = Цэнтр Ваўкавыска 4.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Vaŭkavysk, Belarus.svg |ту = BIA Wołkowysk flag.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =10 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =28 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гродно облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Волковыск ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1005 |алғашқы дерек = 1252 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 28,53 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 161 ± 1 |климаты = қоңыржай континентальды |ресми тілі = |тұрғыны = 43 901 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 1437 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 1512 |пошта индексі = 231900 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Vaŭkavysk |сайты = volkovysk.gov.by |сайт тілі = }} '''Волковыск''' ({{lang-be|Ваўкавыск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ның оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан қала, [[Волковыск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Волковыск қаласының халқы 43 901 адамды құрады. Волковыск халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 25-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://chislennost.com/ru/by/population_of_volkovysk_9198.html?ysclid=mpggwo6wld609039889|title=Население Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала Росс өзенінің жағасында, [[Гродно]]дан 89 км және [[Минск]]іден 260 км қашықтықта орналасқан. Қала арқылы бірнеше жергілікті жолдар, сондай-ақ Барановичи-Белясток теміржолы өтеді. == Тарихы == Волковыск — Беларусь пен Шығыс Еуропаның ең көне қалаларының бірі, ол Х ғасырда құрылған деген пікір бар. Бұл мәлімдеме археологиялық қазба жұмыстарының нәтижелерімен расталады. Ұзақ уақыт бойы қаланың алғашқы жазбаша жазбасы Ипатиев шежіресінде жазылған деп есептелді, онда 1252 жылы Галисия-Волынь князьдері Даниила мен оның ағасы Василька Романович миндовгтің Литва жерлеріне басып кірген. Алайда, тарихшылардың кейінгі зерттеулерінің арқасында Волковыск ертерек — 1005 жылы құрылғаны дәлелденді, бұл туралы жазба «туров епископы Владимирдің келісімі» қолжазбасында бар. Көптеген ежелгі қалалар сияқты, Волковыскіде өз тарихында бірнеше рет қирап, қайта салынды. XVI-XVII ғасырлардың басында қалада шамамен 5000 адам болды. 1503 жылы Волковыскіге Магдебург құқығы берілді, ал 1507 жылы ол Новогрудок воеводтығының орталығы болды. Орта ғасырларда Волковыск қару-жарақ, аяқ киім, киім, ыдыс-аяқ, шарап пен сыра, сондай-ақ өңделген жүн өндіретін саудагерлер мен қолөнершілердің қаласы болды. XVII-XIX ғасырлардағы көптеген соғыстар кезінде, әсіресе 1656-1658 және 1700-1721 жылдардағы орыс-швед соғыстары кезінде қала бірнеше рет өртеніп кетті. 1795 жылы Польша-Литва Достастығы үшінші рет бөлінгеннен кейін қала Ресей империясына қосылды. 1812 жылғы Наполеон соғыстары кезінде қаланы алты ай бойы француз әскерлері басып алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланы неміс әскерлері басып алды (1915-1919). Содан кейін қала поляк оккупациясына түсті. 1921 жылғы Рига бейбітшілік келісімінің шарттарына сәйкес, Батыс Беларусь поляк бақылауына өтті және қала 1939 жылға дейін Екінші Польша Республикасының құрамына кірді. 1939 жылы 18 қыркүйекте кеңес әскерлері қалаға кірді, ал Батыс Беларусь Беларусь КСР құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=19_Volkovisk|title=История развития - Волковыск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдың 28 маусымынан 1944 жылдың 14 шілдесіне дейін қала неміс оккупациясында болды. Басқыншылар қалада және оның айналасындағы аумақта 29 000-нан астам адамды, оның ішінде 20 000 әскери тұтқынды өлтірді. 1944 жылы 20 қыркүйекте Волковыск Гродно облысына қосылды. 1963 жылы 3 наурызда Волковыск облыстық бағынысты қала мәртебесін алды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Волковыск экономикасын ірі құрылыс материалдары зауыты және ет өңдеу зауыты ұсынады, олардың өнімдері бүкіл ел бойынша белгілі және сұранысқа ие. Қаладағы ең ірі тамақ өңдеу кәсіпорындарына «Беллакт» ААҚ (құрғақ балалар тағамы мен сүт өнімдерін өндіруші) және «Волковыск ет өңдеу зауыты» ААҚ (қосымша өнімдер, шұжықтар, тұшпара және жартылай фабрикаттар) кіреді.<br /> Машина жасау өнеркәсібін «Волковыск машина жасау зауыты» ААҚ және «ВолМет» ААҚ ұсынады. «Одиннадцать» мемлекеттік кәсіпорны жиһаз, есік және терезе жақтаулары, жұмыс киімдері және басқа да өнімдер шығарады.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-volkovysk.htm|title=Карта Волковыска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> Қолөнер орталығы, музыка мектебі, бес кітапхана, кинотеатр, алты орта мектеп, екі гимназия және екі колледж: ауылшаруашылық колледжі және педагогикалық колледж бар. Мәдени мекемелерге аудандық мәдениет үйі, аудандық әдістемелік орталық, қалалық саябақ және мұражай кіреді. == Көрікті орындары == Волковыскідегі негізгі монументалды тарихи орын — XIX ғасырдың аяғынан басталған Әулие Вацлав шіркеуі. Кеш классикалық стильде салынған шіркеу өзінің қарапайым формаларымен таң қалдырады. Осы уақытта шіркеумен бірдей әсемдігімен ерекшеленетін Әулие Николай шіркеуі салынды.<br /> Багратионның штаб-пәтері орналасқан, қазір өлкетану мұражайы туристер үшін тартымды орын. 2005 жылы қаланың мыңжылдығына орай қаланың символы ретінде қасқырға ескерткіш орнатылды.<br /> Волковыскіден алыс емес жерде «Беларусь Мальдивтері» деп аталатын ерекше табиғи және техникалық орын орналасқан. Бұл бор карьерлері аппақ жағалаулармен және мөлдір көк сумен мақтана алады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9303-Volkovysk.html|title=Европа. Белоруссия. Гродненская область. Волковысский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="170"> Цэнтр Ваўкавыска 3.jpg|Қала ғимараттары Ваўкавыск. Дом Баграціёна (02).jpg|Әскери тарих мұражайы Stadtzentrum von Wolkowysk.jpg|Қала орталығындағы субұрқақ Ваўкавыск. Царква.jpg|Әулие Николай православие шіркеуі </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары ]] it0g1mduhfu4vnt56mjpjv40fhfcy4h 3 781630 3607661 2026-05-22T07:19:09Z Exusiai 163869 Exusiai [[Қатысушы талқылауы:Harold Lee]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Haroël Lee]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Harold Lee|Harold Lee]]" to "[[Special:CentralAuth/Haroël Lee|Haroël Lee]]" 3607661 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Haroël Lee]] il2aemuglotrr0qfls656l7y5ovrffm 0 781631 3607703 2026-05-22T09:01:39Z Gaukhar1980 179552 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}# Нөмірленген тізім элементі{{Мемлекет қайраткері | есімі = Тұрғанбек Қатаұлы | туған күні = 14 қыркүйек 1919 | туған жері = Әли ауылы, Іле ауданы, Алматы облысы | қызметі = педагог, қоғам қайраткері | ұлты = қазақ | марапаттары = орде... 3607703 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}}# Нөмірленген тізім элементі{{Мемлекет қайраткері | есімі = Тұрғанбек Қатаұлы | туған күні = 14 қыркүйек 1919 | туған жері = Әли ауылы, Іле ауданы, Алматы облысы | қызметі = педагог, қоғам қайраткері | ұлты = қазақ | марапаттары = ордендер мен медальдар }} '''Тұрғанбек Қатаұлы''' — педагог, қоғам қайраткері, Қазақ КСР-інің білім саласының ірі өкілі, 1974–1983 жылдары Қазақ КСР Білім министрі қызметін атқарған, совет-герман соғысының ардагері, тәлімгер ұстаз. = Өмірбаяны = Тұрғанбек Қатаұлы 1919 жылдың 14 қыркүйегінде Алматы облысы Іле ауданының Әли ауылында дүниеге келген. Әкесінен ерте айырылып, жастайынан еңбекке араласқан. Балалық шағы 1920–1940 жылдардағы қазақ қоғамындағы ауыр кезеңдермен тұспа-тұс келді. Соған қарамастан, білімге деген құштарлығы мен табандылығы арқасында елге танылған қайраткер дәрежесіне көтерілді. Ұлы Отан соғысына қатысып, ерлігі үшін бірнеше орден-медальдармен марапатталған. Соғыстан кейінгі жылдары білім беру саласында қызмет етіп, республикадағы жоғары мектеп пен халық ағарту жүйесінің дамуына үлкен үлес қосты. 1974–1983 жылдары Қазақ КСР Білім министрі ретінде республикадағы оқу-ағарту саласын жетілдіру, мұғалімдердің мәртебесін көтеру және білім сапасын арттыру бағытында маңызды жұмыстар атқарды. Тұрғанбек Қатаұлы Іле өңірінен шыққан елге белгілі азаматтардың бірі болған. Ол бүкіл саналы ғұмырын халық ағарту ісіне, білім беру жүйесін дамытуға және жас ұрпақты тәрбиелеуге арнаған. Тұрғанбек Қатаұлы — өз дәуірінің көрнекті педагогы, мемлекет және қоғам қайраткері ретінде тарихта қалған тұлға. = Марапаттары = Ұлы Отан соғысы жылдарындағы ерлігі үшін бірнеше орден және медальдармен марапатталған. = Дереккөздер = Іле ауданының тарихи-өлкетану материалдары Естеліктер мен жергілікті баспасөз материалдары [[Санат:1919 жылы туғандар]] [[Санат:Іле ауданында туғандар]] [[Санат:Қазақ педагогтері]] [[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]] [[Санат:Қазақ КСР министрлері]] [[Санат:Екінші дүниежүзілік соғыс ардагерлері]] l6d8k2zkm6h2rkqewfpl7jjekkb3zok 3607704 3607703 2026-05-22T09:02:59Z Gaukhar1980 179552 3607704 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} Нөмірленген тізім элементі{{Мемлекет қайраткері | есімі = Тұрғанбек Қатаұлы | туған күні = 14 қыркүйек 1919 | туған жері = Әли ауылы, Іле ауданы, Алматы облысы | қызметі = педагог, қоғам қайраткері | ұлты = қазақ | марапаттары = ордендер мен медальдар }} '''Тұрғанбек Қатаұлы''' — педагог, қоғам қайраткері, Қазақ КСР-інің білім саласының ірі өкілі, 1974–1983 жылдары Қазақ КСР Білім министрі қызметін атқарған, совет-герман соғысының ардагері, тәлімгер ұстаз. = Өмірбаяны = Тұрғанбек Қатаұлы 1919 жылдың 14 қыркүйегінде Алматы облысы Іле ауданының Әли ауылында дүниеге келген. Әкесінен ерте айырылып, жастайынан еңбекке араласқан. Балалық шағы 1920–1940 жылдардағы қазақ қоғамындағы ауыр кезеңдермен тұспа-тұс келді. Соған қарамастан, білімге деген құштарлығы мен табандылығы арқасында елге танылған қайраткер дәрежесіне көтерілді. Ұлы Отан соғысына қатысып, ерлігі үшін бірнеше орден-медальдармен марапатталған. Соғыстан кейінгі жылдары білім беру саласында қызмет етіп, республикадағы жоғары мектеп пен халық ағарту жүйесінің дамуына үлкен үлес қосты. 1974–1983 жылдары Қазақ КСР Білім министрі ретінде республикадағы оқу-ағарту саласын жетілдіру, мұғалімдердің мәртебесін көтеру және білім сапасын арттыру бағытында маңызды жұмыстар атқарды. Тұрғанбек Қатаұлы Іле өңірінен шыққан елге белгілі азаматтардың бірі болған. Ол бүкіл саналы ғұмырын халық ағарту ісіне, білім беру жүйесін дамытуға және жас ұрпақты тәрбиелеуге арнаған. Тұрғанбек Қатаұлы — өз дәуірінің көрнекті педагогы, мемлекет және қоғам қайраткері ретінде тарихта қалған тұлға. = Марапаттары = Ұлы Отан соғысы жылдарындағы ерлігі үшін бірнеше орден және медальдармен марапатталған. = Дереккөздер = Іле ауданының тарихи-өлкетану материалдары Естеліктер мен жергілікті баспасөз материалдары [[Санат:1919 жылы туғандар]] [[Санат:Іле ауданында туғандар]] [[Санат:Қазақ педагогтері]] [[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]] [[Санат:Қазақ КСР министрлері]] [[Санат:Екінші дүниежүзілік соғыс ардагерлері]] ofpnwjxn8lrarwi8a9eaetf9hnke4x5 0 781632 3607706 2026-05-22T09:29:15Z Gaukhar1980 179552 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}{{Мемлекет қайраткері | есімі = Тұрғанбек Қатаұлы | туған күні = 14 қыркүйек 1919 | туған жері = Әли ауылы, Іле ауданы, Алматы облысы | қызметі = педагог, қоғам қайраткері | ұлты = қазақ }} '''Тұрғанбек Қатаұлы''' — қоғам қайраткері, пед... 3607706 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}}{{Мемлекет қайраткері | есімі = Тұрғанбек Қатаұлы | туған күні = 14 қыркүйек 1919 | туған жері = Әли ауылы, Іле ауданы, Алматы облысы | қызметі = педагог, қоғам қайраткері | ұлты = қазақ }} '''Тұрғанбек Қатаұлы''' — қоғам қайраткері, педагог, республика жоғары мектебінің аса ірі өкілі, 1974–1983 жылдары Қазақ КСР білім министрі қызметін атқарған, совет-герман соғысының ардагері, тәлімгер ұстаз. = Өмірбаяны = Тұрғанбек Қатаұлы 1919 жылдың 14 қыркүйегінде Алматы облысы Іле ауданының Әли ауылында дүниеге келген. Әкесінен жастай айырылып, жетімдіктің дәмін татып, еңбекке ерте араласып өседі. 1920–1940 жылдар аралығында орын алған қазақ қоғамындағы ауыр кезеңдер Тұрғанбектің балалық шағымен қатар келеді. Ес білгеннен байдың қойын бағып, анасына қолғабыс етіп, өзінен кейінгі бауырларына қамқорлық жасау жауапкершілігін ерте сезінеді. Ұлы Отан соғысына қатысып, ерлігі үшін бірнеше орден-медальдармен марапатталған. Соғыстан кейінгі жылдары білім беру саласында еңбек етіп, республикадағы жоғары мектеп пен халық ағарту жүйесінің дамуына үлкен үлес қосты. 1974–1983 жылдары Қазақ КСР білім министрі қызметін атқарып, республикадағы оқу-ағарту саласын жетілдіру, мұғалімдердің мәртебесін көтеру және білім сапасын арттыру бағытында маңызды жұмыстар жүргізді. Тұрғанбек Қатаұлы Іле өңірінен шыққан елге белгілі тұлғалардың бірі ретінде халық жадында сақталды. = Марапаттары = Соғыс және еңбек ардагері Ордендер мен медальдардың иегері = Дереккөздер = Іле өңірінің тарихи тұлғалары туралы материалдар Архивтік деректер мен естеліктер Жергілікті баспасөз материалдары [[Санат:1919 жылы туғандар]] [[Санат:Іле ауданында туғандар]] [[Санат:Қазақ педагогтері]] [[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]] [[Санат:Қазақ КСР министрлері]] [[Санат:Екінші дүниежүзілік соғыс ардагерлері]] fyhynfwx6kz2oi2ah41hu1nfp4qeq67 3607707 3607706 2026-05-22T09:30:06Z Gaukhar1980 179552 3607707 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}}{{Мемлекет қайраткері | есімі = Тұрғанбек Қатаұлы | туған күні = 14 қыркүйек 1919 | туған жері = Әли ауылы, Іле ауданы, Алматы облысы | қызметі = педагог, қоғам қайраткері | ұлты = қазақ }} '''Тұрғанбек Қатаұлы''' — қоғам қайраткері, педагог, республика жоғары мектебінің аса ірі өкілі, 1974–1983 жылдары Қазақ КСР білім министрі қызметін атқарған, совет-герман соғысының ардагері, тәлімгер ұстаз. = Өмірбаяны = Тұрғанбек Қатаұлы 1919 жылдың 14 қыркүйегінде Алматы облысы Іле ауданының Әли ауылында дүниеге келген. Әкесінен жастай айырылып, жетімдіктің дәмін татып, еңбекке ерте араласып өседі. 1920–1940 жылдар аралығында орын алған қазақ қоғамындағы ауыр кезеңдер Тұрғанбектің балалық шағымен қатар келеді. Ес білгеннен байдың қойын бағып, анасына қолғабыс етіп, өзінен кейінгі бауырларына қамқорлық жасау жауапкершілігін ерте сезінеді. Ұлы Отан соғысына қатысып, ерлігі үшін бірнеше орден-медальдармен марапатталған. Соғыстан кейінгі жылдары білім беру саласында еңбек етіп, республикадағы жоғары мектеп пен халық ағарту жүйесінің дамуына үлкен үлес қосты. 1974–1983 жылдары Қазақ КСР білім министрі қызметін атқарып, республикадағы оқу-ағарту саласын жетілдіру, мұғалімдердің мәртебесін көтеру және білім сапасын арттыру бағытында маңызды жұмыстар жүргізді. Тұрғанбек Қатаұлы Іле өңірінен шыққан елге белгілі тұлғалардың бірі ретінде халық жадында сақталды. = Марапаттары = Соғыс және еңбек ардагері Ордендер мен медальдардың иегері = Дереккөздер = Іле өңірінің тарихи тұлғалары туралы материалдар Жергілікті баспасөз материалдары [[Санат:1919 жылы туғандар]] [[Санат:Іле ауданында туғандар]] [[Санат:Қазақ педагогтері]] [[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]] [[Санат:Қазақ КСР министрлері]] [[Санат:Екінші дүниежүзілік соғыс ардагерлері]] gz1p2ygw5kjbiyltqq8xpolvfn2k1zq 0 781633 3607710 2026-05-22T09:41:25Z Gaukhar1980 179552 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}}'''Көкен батыр''' — ел қорғаған қазақ батыры, би, шешен. Аңыз-әңгімелер мен шежірелерде оның жауға қарсы ерлігі, ақылдылығы және ел басқарудағы даналығы туралы айтылады. Көкен батыр өз дәуірінде халық арасында беделді тұлға... 3607710 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}}'''Көкен батыр''' — ел қорғаған қазақ батыры, би, шешен. Аңыз-әңгімелер мен шежірелерде оның жауға қарсы ерлігі, ақылдылығы және ел басқарудағы даналығы туралы айтылады. Көкен батыр өз дәуірінде халық арасында беделді тұлға болған. == Өмірі == Руы қараша Назарұлынан шыққан Көкен батыр туралы деректер ел аузында сақталған. Әшім қарияның айтуынша, Көкен батырдың ұрпақтары жауға шапқанда «Көкен!» деп ұрандаған. Батырдың жауға қарсы ерлігімен қатар, би ретінде де танылғаны айтылады. Көкен батырдың біртуған туыстары мен ұрпақтары Қызылорда, Түркістан, Жаңақорған, Шымкент және Өзбекстан жерлерінде өмір сүрген. Оның ұрпақтары ел ішінде абыройлы адамдар ретінде белгілі болған. = Қасиеттері = Көкен батыр тек батыр ғана емес, би-шешен, ақылды тұлға ретінде сипатталады. Ел аузындағы әңгімелерде оның: жауға қайсарлығы; елге жанашырлығы; шешендігі; даналығы ерекше айтылады. == Мазары == Көкен батыр мазары Жаңақорған ауданынан шамамен 40 шақырым жердегі Түгіскен кеңшарындағы Аққорған қорымында орналасқан. Ұрпақтары батыр басына кесене орнатқан. = Дереккөз = Әшімұлы Шайдарбек Қажы. ''«Әзіз әулиелер». Діни-тарихи аңыздар.'' — Шымкент: «Нұрдана-LTD» баспасы, 2009. Ел аузындағы шежірелер мен аңыз-әңгімелер Әшім қарияның естеліктері [[Санат:Қазақ батырлары]] [[Санат:Қазақ билері]] [[Санат:Қазақ шешендері]] [[Санат:Тарихи тұлғалар]] d73x1sk3njq7uush9z1vjrcte6wghl4 3607712 3607710 2026-05-22T09:42:55Z Gaukhar1980 179552 3607712 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}}'''Көкен батыр''' — ел қорғаған қазақ батыры, би, шешен. Аңыз-әңгімелер мен шежірелерде оның жауға қарсы ерлігі, ақылдылығы және ел басқарудағы даналығы туралы айтылады. Көкен батыр өз дәуірінде халық арасында беделді тұлға болған. Руы қараша Назарұлынан шыққан Көкен батыр туралы деректер ел аузында сақталған. Әшім қарияның айтуынша, Көкен батырдың ұрпақтары жауға шапқанда «Көкен!» деп ұрандаған. Батырдың жауға қарсы ерлігімен қатар, би ретінде де танылғаны айтылады. Көкен батырдың біртуған туыстары мен ұрпақтары Қызылорда, Түркістан, Жаңақорған, Шымкент және Өзбекстан жерлерінде өмір сүрген. Оның ұрпақтары ел ішінде абыройлы адамдар ретінде белгілі болған. Көкен батыр тек батыр ғана емес, би-шешен, ақылды тұлға ретінде сипатталады. Ел аузындағы әңгімелерде оның: жауға қайсарлығы; елге жанашырлығы; шешендігі; даналығы ерекше айтылады. == Мазары == Көкен батыр мазары Жаңақорған ауданынан шамамен 40 шақырым жердегі Түгіскен кеңшарындағы Аққорған қорымында орналасқан. Ұрпақтары батыр басына кесене орнатқан. Дереккөз Әшімұлы Шайдарбек Қажы. ''«Әзіз әулиелер». Діни-тарихи аңыздар.'' — Шымкент: «Нұрдана-LTD» баспасы, 2009. Ел аузындағы шежірелер мен аңыз-әңгімелер Әшім қарияның естеліктері [[Санат:Қазақ батырлары]] [[Санат:Қазақ билері]] [[Санат:Қазақ шешендері]] [[Санат:Тарихи тұлғалар]] 364qiio2mh8u75db1ywx5ecyhf1ute7 3 781634 3607723 2026-05-22T10:49:14Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3607723 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Бақтыгүл}} -- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 15:49, 2026 ж. мамырдың 22 (+05) m92ba6cd8dlrwvlq4iiwxq11rt2xx1f 0 781635 3607727 2026-05-22T11:04:39Z TalgatSnow 143530 «[[Гладиатор 2]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3607727 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Гладиатор 2]] sep76ehk1uk71618clfzfgt5fedcid6 0 781636 3607731 2026-05-22T11:22:44Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Дятлово''' ({{lang-be|Дзя́тлава}} — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Дятлово ауданы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гродно облысы қалалары ]] 3607731 wikitext text/x-wiki '''Дятлово''' ({{lang-be|Дзя́тлава}} — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Дятлово ауданы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гродно облысы қалалары ]] kuyqx3n1hp3ih7i3wr93g79iklt7md0 3607732 3607731 2026-05-22T11:23:12Z Мағыпар 100137 үлгі 3607732 wikitext text/x-wiki '''Дятлово''' ({{lang-be|Дзя́тлава}} — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Дятлово ауданы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары ]] bomtbe9sv6p5z7nlmd0bz2091ecbbmf 3607735 3607732 2026-05-22T11:27:14Z Мағыпар 100137 толықтыру 3607735 wikitext text/x-wiki '''Дятлово''' ({{lang-be|Дзя́тлава}} — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Дятлово ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Дятлово халқының саны 2026 жылдың мамыр айындағы жағдай бойынша 7800 адамды құрайды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары ]] ozuk9nlnpp24l998jrbkmfn3zrx448v 3607736 3607735 2026-05-22T11:28:03Z Мағыпар 100137 дереккөз 3607736 wikitext text/x-wiki '''Дятлово''' ({{lang-be|Дзя́тлава}} — [[Беларусь]] Республикасының [[Гродно облысы]]ндағы қала. [[Дятлово ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Дятлово халқының саны 2026 жылдың мамыр айындағы жағдай бойынша 7800 адамды құрайды.<ref>{{citeweb|url=https://city2map.com/slavaukraini/naselenie/dyatlovoby?ysclid=mpgn6t3yv2982383697|title=Карты Беларуси / Гродненская область|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-22|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гродно облысы}} [[Санат:Гродно облысы қалалары ]] n4m7grha8id9da4fa8oh2knleld8tkp 0 781637 3607746 2026-05-22T11:56:57Z TalgatSnow 143530 TalgatSnow [[Тринити колледж]] бетін [[Тринити колледж (Кембридж)]] бетіне жылжытты 3607746 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Тринити колледж (Кембридж)]] 1vjp525h1zsxatagbgto0vzbd2otbps